National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-01-03T14:58:35.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Centralia płonie od kilkudziesięciu lat. Niektórzy mieszkańcy nie opuścili swoich domów
items: Nie byłoby życia bez pirenu? Po raz pierwszy znaleziono złożoną formę węgla poza Układem Słonecznym
items: Na czym polega datowanie radiowęglowe? Ta metoda zmieniła archeologię
items: Jak powstał węgiel kamienny? Ten proces trwał miliony lat. Dzięki niemu powstało paliwo, które szkodzi klimatowi
items: Gdzie w Ziemię uderzają mordercze asteroidy? Dzięki odkryciu polskich naukowców można lepiej to oszacować
items: Czy możemy uniezależnić naszą energetykę od Rosji? Tak i trzeba zrobić to jak najszybciej [WYWIAD]
items: Większość paliw kopalnych na świecie jest „nie do wydobycia”. Kraje Bliskiego Wschodu mogą zbankrutować
items: Polska dla ciekawskich: Bełchatów - największa dziura w ziemi
items: Twardszy niż diament, elastyczny jak guma. Odkryto nową formę węgla
items: Cześć pracy - krótka historia śląskiej doli [REPORTAŻ]
items: Błękitne paliwo z czarnego złota
items: A gdyby tak bez węgla? Zupełnie na razie się nie da
items: Myślałeś, że diament jest twardy? Nowa forma węgla jest jeszcze twardsza
items: Śląsk oczami Tomasza Tomaszewskiego

Centralia płonie od kilkudziesięciu lat. Niektórzy mieszkańcy nie opuścili swoich domów
type: item
date: 2025-01-20T07:50:03.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: kopalnie
subject: pożary
subject: stany zjednoczone
subject: węgiel
description: Centralia jest nazywana płonącym miastem duchów. Brzmi jak krótki opis miejsca z horroru? Nic bardziej mylnego. Najstraszniejsze scenariusze nie powstają wyłącznie w wyobraźni scenarzystów. Niektóre pisze samo życie. W latach 60. XX wieku rozpętał się tam podziemny pożar. Ziemia pod miastem płonie do dziś i nic nie wskazuje na to, by sytuacja szybko wróciła do normy.
encoded: Spis treści: Informacje o Centralii Historia Centralii Hitowy horror „Silent Hill” zdobył ogromną popularność na całym świecie. Nie każdy jednak wie, że przedstawione w filmie płonące miasteczko ma swój pierwowzór w realnym świecie. Twórcy filmu inspirowali się Centralią i choć miasto w stanie Pensylwania nie jest tak przerażające, a w jego historii próżno szukać „horrorowego mroku”, to nie sposób uniknąć porównań do wykreowanego przez filmowców świata. Informacje o Centralii Centralia to niewielkie górnicze miasteczko w amerykańskim stanie Pensylwania. Powstało w 1841 roku, gdy rozpoczęto eksploatację znajdujących się tam pokładów węgla. W 1866 roku niewielka osada uzyskała prawa miejskie. Zaczęła się rozrastać, by finalnie osiągnąć powierzchnię 52 hektarów. W szczytowym okresie mieszkało tam kilka tysięcy osób. W 1984 roku populacja wyniosła 10, a obecnie w miasteczku mieszka zaledwie 5 osób. Można więc powiedzieć, że dziś jest to tzw. miasto duchów – opuszczony teren, który powoli zamienia się w ruinę. Należy jednak podkreślić, że historia tego miejsca jest inna. W odróżnieniu od większości wyludnionych miast w Stanach Zjednoczonych, Centralia nie opustoszała z powodu wyczerpania jej naturalnych bogactw. Historia Centralii Górnicze miasteczko rozkwitało, ale wszystko, co dobre, ma swój koniec. Z czasem wydobycie węgla generowało coraz większe koszty, a zyski spadały. W latach 20. XX wieku zaczęto zamykać kopalnie, ale ostateczny cios dla Centralii i jej mieszkańców miał dopiero nadejść. Zadał go nie kto inny, jak sam włodarz miasta. W 1962 roku burmistrz zlecił strażakom usunięcie wysypiska, które znajdowało się na obrzeżach miasta. W praktyce oznaczało to, że wydał polecenie spalenia śmieci. Co prawda nie istnieją żadne dokumenty, w których wymieniono metodę uprzątnięcia odpadów, ale nie ma wątpliwości, że chodziło o kontrolowane wypalanie, które, mimo że nielegalne, w praktyce było najtańszą i najskuteczniejszą metodą. 27 maja strażacy podpalili stertę odpadów,…

Centralia-a846833.jpg
width: 1024
height: 675

Nie byłoby życia bez pirenu? Po raz pierwszy znaleziono złożoną formę węgla poza Układem Słonecznym
type: item
date: 2024-10-28T11:55:15.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: kosmos
subject: węgiel
subject: wszechświat
subject: życie
description: Zespół naukowców z MIT wykrył w odległym obłoku molekularnym ogromne ilości pirenu. To złożony związek chemiczny zawierający węgiel. Może być formą pośrednią między prostymi cząsteczkami węgla a jego złożonymi odmianami, z których składa się biologiczne życie.
encoded: Węgiel w kosmosie Kosmiczna kuźnia złożonych związków węgla W poszukiwaniu pirenu Życie na Ziemi nie byłoby możliwe bez chemii organicznej – czyli związków opartych na węglu. Ten pierwiastek obecnie kojarzy nam się głównie z kopalinami, których spalanie powoduje kryzys klimatyczny. Jednak węgiel to również podstawowy budulec wszystkich organizmów żywych. W przypadku ludzi stanowi ok. 18 proc. masy ciała. Węgiel jest chemicznym szkieletem, na którym opierają się najważniejsze związki organiczne. Wchodzi w skład białek, cukrów, tłuszczy, RNA i DNA. To dzięki niemu mogą powstawać długie łańcuchy białek i skręcone cząsteczki kwasu dezoksyrybonukleinowego. Węgiel wyjątkowo dobrze sprawdza się w roli „spoiwa” skomplikowanych związków z powodu swoich wyjątkowych właściwości chemicznych, uwarunkowanych budową jego atomu. Najważniejszą cechą atomu węgla są cztery elektrony na ostatniej, zewnętrznej powłoce. Pozwalają one węglowi tworzyć cztery wiązania kowalencyjne aż z czterema innymi atomami. W rezultacie węgiel może np. przyłączyć cztery atomy wodoru i utworzyć metan (CH4). A także stanowić składnik milionów innych, nieraz niezwykle skomplikowanych związków. Węgiel w kosmosie Metan został tu przywołany nieprzypadkowo. We Wszechświecie węgiel najczęściej występuje w postaci prostych związków, takich właśnie jak metan albo tlenek węgla (CO). Te cząsteczki są powszechne w przestrzeni międzygwiazdowej i w atmosferach gwiazd. Obie są stabilne, a także składają się z łatwo dostępnych składników. Cztery najpowszechniejsze pierwiastki w kosmosie to wodór, hel, tlen i właśnie węgiel. Jednak różnica między prostymi formami węgla a jego formami złożonymi, tworzącymi życie biologiczne, jest olbrzymia. I na razie naukowcy nie są do końca pewni, jak jedne zamieniają się w drugie. Wiadomo, że planetoidy – takie jak np. Ryugu – zawierają złożone związki węgla i że właśnie dzięki planetoidom mogły one dostać się na Ziemię. Jednak ich pochodzenie pozostaje niewiadomą. Kosmiczna kuźnia złoż…

MIT-Space-Compounds-01-PRESS-8c0f906.jpg
width: 3400
height: 2267

Na czym polega datowanie radiowęglowe? Ta metoda zmieniła archeologię
type: item
date: 2023-08-28T06:59:05.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: chemia
subject: fizyka
subject: historia
subject: paleontologia
subject: prehistoria
subject: Społeczeństwo
subject: węgiel
description: Datowanie radiowęglowe to narzędzie, dzięki któremu naukowcy mogą umieszczać badane obiekty we właściwym miejscu na osi czasu. Metoda opracowana w 1949 roku, przez Willarda Libby'ego, dziś znajduje zastosowanie w laboratoriach na całym świecie, w tym także w Polsce. Na czym polega ta metoda? Jakie obiekty pozwala przebadać i jak bardzo jest dokładna? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: W tym artykule: Na czym polega datowanie radiowęglowe? Co można datować za pomocą metody 14C? Jak dokładne jest datowanie radiowęglowe? Datowanie radiowęglowe w archeologii Jakie są inne metody datowania zabytków? Nie ulega wątpliwości, że węgiel to jeden z najważniejszych pierwiastków chemicznych. Znajduje się we wszystkich znanych nam organizmach żywych. Wystarczy powiedzieć, że stanowi aż 18,5 proc. masy ciała człowieka, czyli zajmuje drugie miejsce, tuż po tlenie. Pojedynczy atom węgla ma zdolność tworzenia wiązań chemicznych, nie tylko z innymi atomami węgla, ale także z atomami pozostałych pierwiastków. Oznacza to, że może dać nieskończoną liczbę związków chemicznych. Większość występujących naturalnie izotopów węgla ma stabilną strukturę. Wyjątkiem jest węgiel 14C, który dla naukowców jest czymś w rodzaju klucza otwierającego wrota przeszłości. Na czym polega datowanie radiowęglowe? W przyrodzie naturalnie występują trzy rodzaje izotopów węgla: 12C, 13C i 14C. Pierwszy z wymienionych, zawierający sześć protonów i sześć neutronów w jądrze, stanowi prawie 99 proc. wszystkich atomów. Węgiel 13C ma sześć protonów i siedem neutronów. Stanowi ok. 1 proc. wszystkich atomów. Twardszy niż diament, elastyczny jak guma. Odkryto nową formę węgla Skompresowany szklisty węgiel – tak nazywa się substancja uzyskana przez badaczy z Chin i USA. Jej niezwykłe właściwości sprawiają, że może znaleźć zastosowanie w elektronice i kamizel... Węgiel 14C powstaje w wyższych warstwach atmosfery, gdzie azot jest „bombardowany” promieniowaniem kosmicznym. W formie dwutlenku węgla rozchodzi się po całej atmosferze. Następnie za sprawą roślin (dzięki zachodzącemu procesowi fotosyntezy) zaczyna uczestniczyć w organicznym obiegu węgla w naturze. W organizmach żywych występuje w śladowych ilościach (ok. 0,000000000001 proc.). 14C jest izotopem beta promieniotwórczym. Co to oznacza w praktyce? Po śmierci danego organizmu, poziom węgla 12C i 13C nie ulega zmianie. Nie dotyczy to jednak węgla 14…

datowanie-radioweglowe-na-czym-polega-ta-metoda-datowania-w-archeologii-fot-shutterstock-20c9c79.jpg
width: 6647
height: 4985

Jak powstał węgiel kamienny? Ten proces trwał miliony lat. Dzięki niemu powstało paliwo, które szkodzi klimatowi
type: item
date: 2022-12-04T07:41:11.000Z
creator: Artur Białek
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: Edukacja
subject: geologia
subject: przyroda
subject: rośliny
subject: węgiel
description: W polskiej gospodarce węgiel kamienny wciąż należy do najważniejszych surowców energetycznych. Jak powstał węgiel kamienny? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: W tym artykule: Czym jest węgiel kamienny? Podział węgla kamiennego Historia powstania węgla Z jakich roślin powstał węgiel? Jakość węgla a czas powstawania Zastosowanie węgla kamiennego Proces powstawania węgla kamiennego trwał miliony lat. Jego odkrycie w znaczący sposób popchnęło do przodu rozwój cywilizacyjny. W kontekście ekologicznym wykorzystanie węgla jest bardzo szkodliwe, ponieważ napędza niekorzystne zmiany klimatu. Ale nie ulega wątpliwości, że jako paliwo odegrał on i wciąż odgrywa znaczącą rolę na całym świecie. Współczesna geologia potrafi odpowiedzieć na wiele trudnych pytań. Jak powstały góry? Jak powstała ropa naftowa? Jak powstał węgiel kamienny? W każdym przypadku zadecydowały o tym inne procesy, ale występuje tu jeden wspólny mianownik. Jest nim czas. Surowce, skały i inne naturalne twory formowały się przez miliony lat. Dziś rozbijemy na czynniki pierwsze genezę węgla kamiennego – paliwa ogrzewającego nasze domy i napędzającego przemysł. Czym jest węgiel kamienny? Węgiel kamienny wciąż jeszcze jest jednym z najważniejszych surowców energetycznych, o tym wie każdy. Nie wszyscy potrafią jednak wyjaśnić, czym właściwie jest ta kopalina. Otóż węgiel kamienny to nic innego, jak biomasa lasu przekształcona w skałę osadową. Powstał głównie w karbonie – piątym okresie ery paleozoicznej. Co zawiera węgiel? Jak wskazuje na to sama nazwa, składa się przede wszystkim... z węgla. Zawartość tego pierwiastka w wydobywanych kopalinach zamyka się w przedziale od 75 do 97 proc. Pozostała część to tlen, wodór, azot i siarka. Kopalnie w Polsce - najlepsze miejsca do zwiedzania z podziemnymi trasami Kopalnie w Polsce są integralną częścią krajobrazu miejskiego. Najbardziej kojarzą się ze Śląskiem, gdzie przez cały czas wydobywany jest węgiel kamienny. Warto jednak wiedzieć, że "po... Czysty pierwiastek węgla charakteryzuje się wartością opałową przekraczającą 33 MJ/kg. Węgiel stosowany jako paliwo nie jest w stanie wydzielić takiej ilości energii. W tym przypadku, …

jak-powstal-wegiel-kamienny-fot-getty-images-5984db2.jpg
width: 3454
height: 2285

Gdzie w Ziemię uderzają mordercze asteroidy? Dzięki odkryciu polskich naukowców można lepiej to oszacować
type: item
date: 2022-09-07T07:01:56.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Kosmos
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: asteroida
subject: geologia
subject: Gwiazdy
subject: katastrofy
subject: kosmos
subject: węgiel
description: Międzynarodowa grupa naukowców kierowana przez polską naukowczynię, dr Annę Łosiak, odkryła nowy sposób identyfikacji małych kraterów uderzeniowych. Dzięki temu w przyszłości łatwiej będzie można przewidywać, jaki skutek może wywrzeć uderzenie w Ziemię nadlatującej z kosmosu asteroidy.
encoded: W tym artykule: Ile śladów po uderzeniu asteroidy znajduje się na Ziemi? Badania czterech kraterów Detektywistyczna praca geologów Zagadka węgla drzewnego Od kraterów do stref ewakuacji Jak często w Ziemię uderzają asteroidy? Odpowiedź na to pytanie wcale nie jest prosta. Przyjmuje się, że każdego dnia do ziemskiej atmosfery docierają kosmiczne okruchy o masie dziesiątków ton. Na szczęście większość z nich spala się w atmosferze. Te zaś, które uderzają w powierzchnię planety jako meteoryty, zazwyczaj są tak małe, że nie pozostawiają po sobie śladu. Jednak nawet wtedy, gdy w wyniku uderzenia asteroidy powstaje krater uderzeniowy, rozpoznanie go nie jest prostą sprawą. Najbardziej spektakularna katastrofa ostatnich stuleci z udziałem asteroidy – czyli katastrofa tunguska z 1908 r. – doprowadziła do zniszczenia 2000 km kw. lasu. Jednak nadal nie wiemy ze stuprocentową pewnością, czy asteroida rozpadła się wtedy nad ziemią, czy też w nią uderzyła. Pytanie, czy znajdujące się w tamtej okolicy jezioro Czeko to krater uderzeniowy, również pozostaje otwarte. Ile śladów po uderzeniu asteroidy znajduje się na Ziemi? W przypadku małych asteroid sprawa jest jeszcze trudniejsza. Nieduże zagłębienie w ziemi mogło powstać na wiele różnych sposobów. Np. w wyniku cofania się lodowca albo wulkanizmu. Na dodatek materiał wyrzucony w wyniku uderzenia miesza się z ziemią dookoła. Jeśli z kosmosu nie nadleciał meteoryt żelazny (który pozostawia po sobie dużo łatwo wykrywalnego żelaza), wówczas ustalenie, czy znajdujemy się w miejscu dawnej kosmicznej kolizji, może być niemożliwe. Naukowcy szacują, że nie zidentyfikowaliśmy dotychczas aż 70 proc. małych kraterów uderzeniowych powstałych w okresie holocenu. Czyli w ciągu ostatnich ok. 11,7 tys. lat. Jednak jest szansa, że wkrótce to się zmieni. Badania czterech kraterów W najnowszym numerze prestiżowego czasopisma naukowego „Geology” ukazała się właśnie praca międzynarodowego zespołu badaczy. Został w niej opisany zupełnie nowy sposób rozp…

jak-czesto-ziemie-bombarduja-mordercze-asteroidy-dzieki-odkryciu-polskich-naukowcow-mozna-lepiej-to-oszacowac-fot-argo-joeleht-4aed418.jpg
width: 3574
height: 1048

Czy możemy uniezależnić naszą energetykę od Rosji? Tak i trzeba zrobić to jak najszybciej [WYWIAD]
type: item
date: 2022-03-03T09:19:31.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: elektrownia
subject: energia
subject: energia odnawialna
subject: gaz
subject: polska
subject: rosja
subject: Społeczeństwo
subject: ukraina
subject: węgiel
description: Po inwazji rosyjskich wojsk na Ukrainę, Zachód zareagował błyskawicznie. Zaczął nakładać szereg sankcji, które konsekwentnie izolują Rosję politycznie i gospodarczo. Pieniądze za rosyjski węgiel i gaz, które przez lata płynęły z Europy, napędzały machinę wojenną Kremla. Teraz jest czas, aby odciąć ten kurek i uniezależnić się energetycznie od Rosji. Czy to jednak jest możliwe?
encoded: Jakub Rybski: Premier Mateusz Morawiecki powiedział, że „choćby jutro nakładamy embargo na rosyjski węgiel. Jesteśmy na to gotowi, potrzebujemy zgody ze strony Komisji Europejskiej, aby nałożyć embargo, czyli zakaz importu rosyjskiego węgla”. To jest śmiała zapowiedź, szczególnie, że tego węgla wciąż importujemy bardzo dużo z Rosji. Co więcej, nasza energetyka jest oparta w ok. 70 proc. na węglu. Czy jesteśmy zatem w stanie całkowicie uniezależnić się energetycznie od Rosji? Jakub Wiech, zastępca redaktora naczelnego portalu Energetyka24.com: Tu jest kilka problemów. Przede wszystkim chodzi o to, że Rosja sprzedaje węgiel, który jest tani, jest dobrej jakości i jest dostępny w dużych ilościach. Dzięki temu wygrywała na naszym rynku. Jeżeli chodzi o import, to te 20 proc. naszego zapotrzebowania, które pokrywaliśmy importując węgiel z różnych kierunków (w 70 proc. z Rosji), wynikało z tego, że Rosja wygrywa w regionie, sprzedając konkurencyjny surowiec. Branża turystyczna pomaga uchodźcom z Ukrainy. Darmowe noclegi i przejazdy to nie wszystko Uchodźcy wysiadający na dworcach kolejowych i autobusowych w Polsce często pytają, jak dostać się pod konkretny adres lub gdzie mogą wykupić nocleg. Branża turystyczna wyszła naprzeciw ic... Problem polega na tym, że jego zastąpienie będzie kosztowne. To znaczy, że będziemy musieli kupować węgiel, który będzie trochę droższy. Mamy na to kilka sposobów. Węgiel to jest surowiec, który jest dosyć prosty, jeżeli chodzi o manewrowanie. To znaczy, że łatwo go przewozić. Łatwo go składować, można go przechowywać w zasadzie wszędzie, bez konieczności budowy jakiejkolwiek specjalnej infrastruktury. To już sprawia, że jest to diametralnie inna sytuacja niż np. jeśli chodzi o gaz ziemny czy ropę naftową. Polska ma działający węgloport, Polska ma rozbudowane połączenia kolejowe. Polska ma wreszcie swój własny węgiel i to nam daje pewien potencjał do substytucji, jeżeli chodzi o dostawy z Rosji. Możemy, wyliczając już opcje, postawić na impo…

wydobycie-gazu-ziemnego-z-rosji1-c3796a8.jpeg
width: 2000
height: 1248

Większość paliw kopalnych na świecie jest „nie do wydobycia”. Kraje Bliskiego Wschodu mogą zbankrutować
type: item
date: 2021-09-09T21:01:57.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: globalne ocieplenie
subject: klimat
subject: ropa
subject: Travel
subject: węgiel
subject: Wolny czas
subject: zmiany klimatyczne
description: Nawet jeżeli zastosujemy się do wytycznych naukowców, mamy tylko 50 proc. szans na powstrzymanie wzrostu średniej temperatury powietrza.
encoded: W tym artykule: Ponury scenariusz Katastrofa klimatyczna i finansowa Najnowsze badania dowodzą, że większość paliw kopalnych na świecie jest „nie do wydobycia” i musi zostać w ziemi. Przewodni eksporterzy węgla, jak na przykład Indonezja czy Australia, będą musieli porzucić 95 proc. naturalnych złóż do 2050 r. Do tego czasu kraje Bliskiego Wschodu powinny całkowicie zrezygnować z wydobywania węgla. Taka polityka pozwoli przynajmniej w połowie ograniczyć skutki katastrofy klimatycznej. W 2021 r. europejskie lato było najgorętsze w historii Mimo licznych akcji edukacyjnych i dowodów na postępujące zmiany klimatyczne wiele osób nadal neguje coraz poważniejsze skutki globalnego ocieplenia. Najnowsze dane nie zostawiają miejsca na ... Ponury scenariusz Węgiel nie jest jedynym zmartwieniem. Równie szkodliwe jest masowe wydobywanie innych paliw kopalnych. Naukowcy ustalili, że w średnio świat musi zostawić nieruszone 60 proc. złóż ropy naftowej metanu. W przypadku Kanady mowa o 80 proc. Nawet jeżeli zastosujemy się do wytycznych, mamy tylko 50 proc. szans na powstrzymanie wzrostu średniej temperatury powietrza o kolejne 1,5 stopnia Celsjusza. Ponure prognozy są tak naprawdę aktualizacją raportu z 2015 r. Już wtedy klimatolodzy przekonywali, że ograniczenie wydobycia paliw kopalnych jest niezbędne w walce z globalnym ociepleniem. Jeżeli chcemy mieć większe szanse, wydobycie węgla powinno być ograniczone na jeszcze większą skalę. – Nasz smutny scenariusz dla globalnego przemysłu paliw kopalnych jest najprawdopodobniej nie w pełni oszacowany – zastrzegają autorzy badań. Na pustyni Atakama spadł śnieg. Zaskakujący widok z jednego z najsuchszych miejsc na Ziemi Śnieg na pustyni może zadziwiać, ale powinien przede wszystkim smucić. To kolejny dowód na to, że zmiany klimatyczne cały czas postępują. Katastrofa klimatyczna i finansowa Trudno przewidzieć, jak będzie wyglądała przyszłość. Część naukowców wierzy, że rozwój odnawialnych źródeł energii i systemy wychwytania dwutlenku wę…

gettyimages-1234071760-fae1a37.jpeg
width: 4000
height: 2667

Polska dla ciekawskich: Bełchatów - największa dziura w ziemi
type: item
date: 2020-11-23T09:00:00.000Z
creator: Michał Głombiowski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: ciekawostki
subject: kopalnie
subject: podróże
subject: polska
subject: Travel
subject: węgiel
subject: wycieczki
subject: zwiedzanie
description: Co jest do zobaczenia w bełchatowskiej kopalni? Wielkie nic i wielki mamut.
encoded: Jestem w Mordorze – myślę, oglądając się nerwowo i oczekując pojawienia się w pobliżu armii złowrogich postaci. Na horyzoncie widzę wbijające się w niebo wysokie kominy, wypluwające kłęby białego dymu (w rzeczywistości to niegroźna para wodna). Okolica sprawia wrażenie, jakby życie na Ziemi dawno już zostało podporządkowane beznamiętnym maszynom. Monochromatyczny, pocięty koleinami krajobraz, szary popiół oraz wznoszące się kamienne ściany wokół sprawiają, że szukam na niebie krwistego oka Saurona. Kopalnia odkrywkowa węgla brunatnego w Bełchatowie to największa polska dziura w ziemi i jedna z większych w Europie. Ponad 12 km długości, 3 szerokości i 200 m głębokości. Miłośnicy futbolu mogliby na tym terenie zmieścić 5 tys. boisk do piłki nożnej! Gdy staję na dnie tego otworu, czuję się nie większy niż mrówka, a chcąc obejrzeć maszynę wydobywającą węgiel, muszę nie tylko zadzierać głowę, ale też odchylać się do tyłu. Powiedzieć, że ten sprzęt jest imponujący, to nic nie powiedzieć. Jest absolutnie fascynujący! Koparki, obsługiwane przez pięcioosobową załogę, ważą 8 tys. ton (niemal tyle co wieża Eiffla). Dokopanie się do złóż wymaga przebicia się przez ponad 150-metrową warstwę ziemi i skał. Pod nią kryje się węgiel brunatny, czyli pozostałości po roślinach rosnących tu jakieś 20 mln lat temu. Wciąż można tu natrafić na kawałki sekwoi lub włókna z dawnych pni. Wydobywany przez całą dobę urobek trafia na taśmociągi i wędruje do elektrowni Rogowiec, w której dzięki kilku magicznym sztuczkom zamieniany jest w prąd. Kopalnia to także miejsce, w którym zakończył życie jeden z mamutów włochatych przemierzających niegdyś Europę. Szczątki ogromnego zwierza są do obejrzenia w gablocie. Jego czaszka jest najstarszym tego typu polskim znaleziskiem (ma ok. 200–300 tys. lat). Kopalnię można podziwiać, pędząc ciężarówką po dnie wyrobiska, lub oglądać z góry, z tarasów widokowych. Patrząc na ogromny, pocięty maszynami teren, nie mogę tylko zrozumieć, jak to się właściwie stało, że…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/c60fab1f4ae3e1ce8a016ba7de662bb73de16719-178cb5b.jpeg
width: 2042
height: 1360

Twardszy niż diament, elastyczny jak guma. Odkryto nową formę węgla
type: item
date: 2020-09-17T10:50:40.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: węgiel
description: Skompresowany szklisty węgiel – tak nazywa się substancja uzyskana przez badaczy z Chin i USA. Jej niezwykłe właściwości sprawiają, że może znaleźć zastosowanie w elektronice i kamizelkach kuloodpornych.
encoded: Najtwardszym występującym na świecie naturalnym materiałem jest diament – w popularnej skali twardości Mohsa ta odmiana węgla ma maksymalną ocenę, czyli 10. Twardość wynika z bardzo uporządkowanej struktury krystalicznej. Atomy węgla są w nim ułożone w regularną sieć. Wiązania pomiędzy nimi sprawiają, że diament jest nie tylko bardzo twardy, ale też trudno topliwy i stanowi izolator dla prądu elektrycznego. Można go natomiast spalić, ponieważ składa się z czystego węgla. Diament jest też dość kruchy. Diamenty powstają pod wpływem ogromnego ciśnienia, które „porządkuje” atomy węgla. Naukowcy odkryli jednak, że jeśli w trakcie tego procesu będą ogrzewać węgiel, może on utworzyć nowy, nieznany dotąd materiał. Jego nazwa to skompresowany szklisty węgiel. Wyniki badań nad tą substancją opublikowało czasopismo naukowe „Science Advances”. Wytrzymały i elastyczny Pod względem chemicznym skompresowany szklisty węgiel jest czymś pomiędzy diamentem a grafenem – formą węgla, która może tworzyć płaskie „płachty”. Dlatego nowy materiał jest zarówno twardy (twardszy od naturalnego diamentu!), jak i elastyczny, a przy bardzo lekki. Z nowego węgla będzie można wytwarzać elementy opancerzenia, zwłaszcza te, które muszą mieć niewielką masę. Tak jest w przypadku helikopterów i samolotów bojowych, a także kamizelek kuloodpornych i innych elementów chroniących żołnierzy na polu walki. Skompresowany szklisty węgiel jest też podobny do krzemu. Zależnie od zastosowanych domieszek może przewodzić prąd lub być izolatorem. Badacze przewidują, że w przyszłości węglowa elektronika może całkowicie zastąpić krzemową. Naukowcy twierdzą, że skompresowany szklisty węgiel można produkować stosunkowo łatwo i w dużych ilościach. Możliwe więc, że ten materiał doprowadzi wkrótce do przełomu technologicznego. Szczyt twardości Z wyliczeń fizyków teoretyków wynika, że powinien istnieć materiał aż o 58 proc. trwalszy od diamentu. Powstałby on, gdybyśmy krystaliczną strukturę diamentu sprasowali, tak że przeks…

wegiel-d57f32f.jpeg
width: 1200
height: 694

Cześć pracy - krótka historia śląskiej doli [REPORTAŻ]
type: item
date: 2019-09-09T03:10:15.000Z
creator: Dariusz Kortko
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: górnictwo
subject: kopalnie
subject: Lifestyle
subject: śląsk
subject: węgiel
description: Śląsk został, dosłownie, przeorany. A to niszczące naturę wyrywanie ziemi bogactw kształtowało zarazem człowieka, dając niezwykły etos pracy.
encoded: Reportaż Dariusza Kortko, 2009 Węgiel. Bogactwo i przekleństwo Górnego Śląska. Zapełnił krajobraz szybami kopalń, kominami fabryk i osiedlami familoków z czerwonej cegły, wprowadził nowe obyczaje. Kazał mówić raz po polsku, raz po niemiecku. Wzbudzał strach, ale i dawał pewny chleb. Jego czas się kończy, jednak mieszkańcy tej ziemi nie powinni bać się zmian. Węgiel nauczył ich ciężko i solidnie pracować. Szacunek do pracy stanowi cenne dziedzictwo. Giszowiec w 1936 r. to górnicze osiedle niedaleko kopalni „Giesche”. Wiejskie domki, każdy z ogródkiem. W chlewikach kury, kaczki, świnie, kozy. To tam przychodzi na świat Erwin Sówka. Matka wie, co go czeka. Porządek jest taki: jak chłopak skończy 14 lat, ojciec zabierze go pod ziemię. Nauczy syna rąbać węgiel, a on przekaże tradycję dalej. Ale Erwin tak nie chce. Kopalnia to czarna dziura, z której wydobywa się pył i osiada na wypucowanych przez matkę oknach. Nie da się jej lubić. Na szczęście w Giszowcu remontują drogi. Erwin woli wozić taczką kostkę brukową. Zarobione grosze kładzie matce na stole w kuchni – tak samo jak ojciec, gdy przynosi wypłatę z kopalni. Robota przy kostce szybko się kończy, ale są przyjęcia w przykopalnianej elektrowni „Jerzy”. Byda za elektryka – myśli Erwin. Przy obsłudze turbiny poznaje Teofila Ociepkę. To mistyk, okultysta, mistrz nauk tajemnych Loży Różokrzyżowców. Przez całe życie stara się odkryć prawdę o świecie. Opowiada Sówce o Saturnie, na którym po śmierci przebywają nasze ciała astralne, o bestiach, które tam mieszkają, smokach, które walczą ze sobą jak dobro i zło w człowieku. Sówka jest zaczarowany, chce malować. Po wojnie kopalnia „Giesche” nazywa się „Wieczorek”, od Józefa Wieczorka, działacza komunistycznego. Jest robota w dziale propagandy, przy malowaniu portretów Lenina, wielkich budów socjalizmu, dodawaniu majestatu górnikom dumnie patrzącym w przyszłość. Sówka na etacie maluje transparenty i dekoruje sale na partyjne egzekutywy, a po szychcie bezwstydnie gołe święte Barba…

czesc-pracy-krotka-historia-slaskiej-doli-reportaz-3af4827.jpeg
width: 5472
height: 3648

Błękitne paliwo z czarnego złota
type: item
date: 2017-12-19T07:00:00.000Z
creator: jbuczynska
subject: Lifestyle
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: metan
subject: węgiel
description: Technologia pozwalająca prowadzić dochodowy energetyczny biznes w dużej skali, który jednocześnie poprawia energetyczne bezpieczeństwo kraju – taki efekt ma przynieść projekt badawczy PGNiG.
encoded: Metan ulatniający się ze złóż węgla to dla pracujących pod ziemią górników śmiertelna groźba wybuchu. Ale przecież ten gaz to cenny surowiec energetyczny. Dlaczego zatem nie spróbować wydobyć go wcześniej, zanim górnicy przystąpią do fedrowania? Zwłaszcza że według szacunków Państwowego Instytutu Geologicznego-Państwowego Instytutu Badawczego w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym mamy go 170 mld m3. Biorąc pod uwagę, że udokumentowane zasoby naszego kraju w konwencjonalnych złożach metanu wynoszą 127 mld m3, można uznać, że gra warta jest świeczki, a właściwie – porządnej metanowej flary. I właśnie dlatego w Gilowicach niedaleko Pszczyny w woj. śląskim PGNiG w ramach konsorcjum z PIG-PIB od września 2016 r. realizuje projekt badawczy „Innowacyjne metody poszukiwania i wydobycia węglowodorów”. Przedsięwzięcie wpisuje się w ramy Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju przyjętej przez Radę Ministrów 14 lutego 2017 r. – To bardzo duży, do tej pory praktycznie niewykorzystany potencjał. Produkcja metanu z węgla metodami wiertniczymi powinna być ważnym uzupełnieniem krajowego bilansu energetycznego – tłumaczy dr Janusz Jureczka, dyrektor Oddziału Górnośląskiego PIG-PIB. Wydobycie gazu z testowego odwiertu w Gilowicach daje stabilny przepływ surowca na poziomie 5 tys. m3 dziennie, a do końca października 2017 r. przyniosło 790 tys. m3. Przydaje się doświadczenie w szczelinowaniu hydraulicznym zdobyte przez PGNiG przy poszukiwaniach gazu w skałach łupkowych. – W przyszłości metan w pokładach węgla może być ważnym elementem bezpieczeństwa energetycznego kraju w oparciu o eksploatację własnych zasobów. Odmetanowanie kopalń wpłynie również zasadniczo na poprawę bezpieczeństwa pracy górników. Pozwoli też ograniczyć emisję metanu, gazu cieplarnianego, do atmosfery – mówi Piotr Woźniak, prezes zarządu PGNiG SA. Projekt Gilowice jest pierwszym etapem przedsięwzięcia badawczego GEO-METAN. Jego celem jest rozwój krajowych technologii poszukiwania, wydobycia i komercyjnego wykorzystan…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/80f90247a41753c51014375f78bd5e31a2f2e8d0-4b07c84.jpeg
width: 938
height: 626

A gdyby tak bez węgla? Zupełnie na razie się nie da
type: item
date: 2015-12-10T07:35:10.000Z
creator: redakcja
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: ekologia
subject: energia
subject: węgiel
description: Niemiecki entuzjazm dla odnawialnych źródeł energii nie jest zaraźliwy. Po naszej stronie granicy wielu ludzi wciąż traktuje je jak fanaberie pięknoduchów.
encoded: Węgiel, „czarne złoto”, stanowi podstawę polskiej energetyki. W 2013 r. wy-tworzyliśmy z niego 84 proc. energii elektrycznej. Polska ma duże złoża węgla, elektrownie węglowe są stosunkowo tanie w budowie i eksploatacji. Problemem jest jednak związana z tym emisja cieplarnianego CO2, a także innych związków i pyłów, które dramatycznie obciążają ekosystemy. Odpowiadają one za dziesiątki tysięcy przedwczesnych zgonów rocznie z powodu nowotworów, chorób układu krążenia i oddechowego. Europejska Agencja Środowiska w pierwszej dziesiątce miast z najgorszym powietrzem w Europie wymienia aż sześć polskich (z Krakowem na miejscu trzecim). Tymczasem związane z tym koszty nie są ujmowane w cenach energii z węgla. – W naszym kraju brakuje całościowej wizji rozwoju energetyki. Z uwagi na problemy górnictwa najwięcej uwagi poświęca się energetyce konwencjonalnej, ignorując światowe, a zwłaszcza europejskie trendy, czyli kurs na zieloną energię. A przecież przemawiają za nią nie tylko przesłanki środowiskowe, ale też kwestie poprawy bezpieczeństwa energetycznego w wymiarze lokalnym czy możliwość tworzenia innowacyjnego przemysłu i zielonych miejsc pracy. Polska tymczasem stoi w rozkroku: musi wypełnić minima w zakresie odnawialnych źródeł energii (OZE) ustalone dla poszczególnych członków UE, ale nie chce zrobić kroku dalej – mówi dr Maciej M. Sokołowski, ekspert ds. energetyki z Instytutu Analiz Badań i Certyfikacji. Zgodnie z założeniami polityki klimatycznej zawartymi w dyrektywie PE z 2009 r. Unia Europejska jako całość zobowiązała się do osiągnięcia 20-procentowego udziału odnawialnych źródeł energii w bilansie energetycznym do 2020 r. Polska ma do tego czasu uzyskać wskaźnik 15-procentowy. Według danych GUS w roku 2013 energetyka odnawialna dostarczyła 11,9 proc. energii zużytej w Polsce. Czyli jest nieźle? Pozornie. Błędy w systemie wsparcia dla energii odnawialnej – polityka przyznawania tzw. zielonych certyfikatów i dopłat – doprowadziły bowiem do stanu, w którym ogromna …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/38f1fb6f2a58109fdbe06dd3ec109df5a0a0f2b6-e4a3055.png
width: 944
height: 797

Myślałeś, że diament jest twardy? Nowa forma węgla jest jeszcze twardsza
type: item
date: 2015-12-03T18:35:28.000Z
creator: redakcja
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: węgiel
description: Nowa postać węgla, nazwana węglem Q jest twardsza niż diament, przyciąga ją magnes, świeci pobudzona prądem elektrycznym oraz pozwala uzyskiwać diamenty w pokojowej temperaturze i pod normalnym ciśnieniem.
encoded: Nową postać węgla, odmienną od grafitu czy diamentu odkryli naukowcy z North Carolina State University – informuje „Journal of Applied Physics”. Jedną z jego niezwykłych cech jest ferromagnetyzm (podobnie jak żelazo, kobalt czy nikiel jest przyciągany przez magnes). Okazał się także twardszy od diamentu i świeci pod wpływem pola elektrycznego. Węgiel Q w naturalnych warunkach prawdopodobnie występuje tylko w jądrach niektórych planet. Aby uzyskać węgiel Q, naukowcy zaczynają od odpowiedniego podłoża, którym może być szafir, szkło lub polimer. Podłoże powlekane jest węglem bezpostaciowym (amorficznym), czyli pozbawionym struktury krystalicznej. Następnie węgiel poddawany jest działaniu trwającego mniej więcej 200 nanosekund (miliardowych części sekundy) impulsu lasera. Jego temperatura podnosi się do około 3700 stopni Celsjusza, po czym gwałtownie spada. Dobierając odpowiednie podłoże i regulując czas trwania impulsu można kontrolować tempo chłodzenia. Tworzy się warstwa węgla Q, która zależnie do warunków może mieć od 20 do 500 nanometrów grubości. Proces zachodzi pod normalnym ciśnieniem atmosferycznym. Wystarczy wielokrotnie powtarzać impuls, aby powstało więcej węgla Q. Odkrywcy węgla Q opracowali także technikę wykorzystania go do wytwarzania diamentowych struktur w temperaturze pokojowej i pod normalnym ciśnieniem atmosferycznym. Mogłyby dzięki temu powstawać na przykład diamentowe nano- lub mikroigły czy inne elementy wykorzystywane do dostarczania leków, w procesach przemysłowych czy elektronice. Kierujący badaniami prof. Jay Narayan z North Carolina State University przewiduje, że węgiel Q może znaleźć zastosowanie w wielu dziedzinach technologii, na przykład elektronicznych wyświetlaczach. Z kolei diamentowe struktury powstające jako jeden kryształ byłyby znacznie wytrzymalsze od wykonanych z materiału polikrystalicznego. Technologia nie wymaga ekstremalnego ciśnienia ani temperatury i wykorzystuje dostępne na rynku lasery (podobne wykorzystywane są na przy…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/6f8f27a254594c82f15eec2fd4e8adcc72efd1a6-d47ad65.jpeg
width: 1000
height: 667

Śląsk oczami Tomasza Tomaszewskiego
type: item
date: 2009-10-21T09:34:23.000Z
creator: Agnieszka Budo
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: barbórka
subject: fotografia
subject: górnictwo
subject: gwara
subject: kopalnie
subject: śląsk
subject: tomasz tomaszewski
subject: tradycje
subject: węgiel
description: W jubileuszowym numerze polskiej edycji National Geographic ukazał się Pana obszerny fotoreportaż, dotyczący Śląska i jego mieszkańców. Skąd pomysł zrobienia materiału właśnie w tym miejscu i o tych ludziach?
encoded: - Robiłem materiał o polskiej wsi i pomyślałem, że nadszedł już czas, aby uhonorować także polskiego robotnika, człowieka, który ciężko pracuje fizycznie. W sposób całkowicie oczywisty skierowałem się w stronę Śląska, gdzie ten etos pracy jest najbardziej czytelny. Nie pomyliłem się. Jest to absolutnie magnetyczna kraina, w której ludzie obsesyjnie myślą o pracy, a tradycja ciężkiego wysiłku, związanego z nią, jest znana od zawsze. - Czy Śląsk się Panu spodobał? - Muszę przyznać, że jestem zachwycony Śląskiem i ludźmi, których tam spotkałem. Są oni tolerancyjni, mają świetne poczucie humoru i dystans do siebie samych. Na Śląsku ciągle ważna jest tradycja, rodzina i praca. To właśnie tym wartościom, w innych częściach Polski odchodzącym już w zapomnienie, poświęciłem najwięcej czasu. Prace nad tym materiałem trwały długo, bo aż od marca do sierpnia. - Przez całe pół roku przebywał Pan na Śląsku? - Tak. Przyznam, że dzisiaj takich magazynów, które pozwoliłyby fotografowi na tak długą pracę nad jednym tematem praktycznie już nie ma. Jedynie waszyngtoński National Geographic ciągle jeszcze zleca tego typu materiały, ale w Europie, a szczególnie w Polsce, jest to absolutnie niemożliwe. Toteż zastosowałem metodę, która dobrze się sprawdziła w trakcie mojej pracy nad reportażem o polskiej wsi pt.„Rzut beretem”. Zgłosiłem się do dwóch zaprzyjaźnionych firm, które zajmują się fotografią, a mianowicie Nikon Polska i Epson Europ, z prośbą o pokrycie kosztów związanych z produkcją tego materiału. To jest pewna forma sponsoringu, nie stosowana zbyt często do tej pory. Wydaje się dość interesującym sposobem na robienie materiałów pogłębionych, nad którymi prace mogą trwać znacznie dłużej, niż w każdej innej sytuacji. I o tyle jest to pomysł dobry, że firmy na ogół nie stawiają żadnych merytorycznych warunków, czyli nie mają wpływu na to, jak ten materiał będzie wyglądał. Korzystałem z najnowszego sprzętu NIKON-a aparatu D3, i dzięki niemu mogłem robić zdjęcia w absolutnie ekstrem…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/57db5c184dc3a9488a509c8873e4458e64a6d994-0710e58.jpeg
width: 600
height: 399