Castel Gandolfo było willą cesarza i azylem papieży. Teraz odsłania wszystkie swoje tajemnice
Castel Gandolfo to niewielkie miasteczko w środkowych Włoszech, które wyrosło na starożytnych fundamentach. Jego walory docenił już cesarz Domicjan, ale prawdziwą sławę zyskało w XVII wieku, gdy stało się letnią rezydencją papieży. Jaka jest historia tego niezwykłego miejsca? Jakie atrakcje skrywa? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Idylliczna sceneria na mitologicznych fundamentach Wyjątkowy status prawny Od cesarskiej willi do pałacu papieskiego Zwiedzanie papieskich włości Mury Castel Gandolfo przez wiele lat pilnie strzegły swych tajemnic. Wszystko zmieniło się w 2016 roku, kiedy papież Franciszek wydał bezprecedensową decyzję, która stanowiła symboliczne zerwanie z długą tradycją. Zwierzchnik Kościoła postanowił nie korzystać z letniej rezydencji i tym samym otworzył jej podwoje dla zwiedzających. Tym historycznym gestem, przekształcił Pałac Apostolski z osobistej domeny papieskiej we wspólne dobro kulturowe, dostępne dla każdego. Idylliczna sceneria na mitologicznych fundamentach Castel Gandolfo to malownicze miasteczko, zlokalizowane w odległości około 25 kilometrów na południowy wschód od Rzymu, w regionie Lacjum. Wznosi się na szczycie jednego ze Wzgórz Albańskich, pasma znanego jako Castelli Romani, które od czasów starożytnych przyciągało Rzymian uciekających przed letnimi upałami Wiecznego Miasta. Jego dramatyczne usytuowanie na krawędzi wulkanicznego krateru, w którym rozlewa się jezioro Albano, zapewnia zapierające dech w piersiach widoki i unikatowy mikroklimat. Obszar ten, chroniony w ramach Regionalnego Parku Castelli Romani, jest oficjalnie uznawany za jedno z najpiękniejszych miasteczek we Włoszech. Ziemia, na której stoi Castel Gandolfo, jest przesiąknięta legendą. Wielu historyków utożsamia to miejsce z mityczną Alba Longa, macierzystym miastem Rzymu, założonym według tradycji przez Askaniusza, syna trojańskiego bohatera Eneasza. Należy jednak podkreślić, że archeologiczne dowody nie są jednoznaczne i o miano kolebki Rzymu spiera się także pobliskie Albano. Wyjątkowy status prawny Najbardziej niezwykłym aspektem Castel Gandolfo jest jego status polityczny. Na mocy Traktatów Laterańskich, podpisanych w 1929 roku między Włochami a Stolicą Apostolską, kompleks Willi Papieskich uzyskał status eksterytorialności. Oznacza to, że chociaż formalnie pozostaje on na terytorium Włoch, podlega suwerennej jurysdykcji Stolicy Apostolskiej i cieszy się immunitetem porównywalnym do ambasad. Skala tego kompleksu jest zdumiewająca. Obejmując 55 hektarów, Wille Papieskie (w skład których wchodzą Pałac Apostolski, Villa Cybo i Villa Barberini) są większe niż całe Państwo Watykańskie, którego powierzchnia wynosi zaledwie 44 hektary. To właśnie ta prawna anomalia sprawia, że wizyta w Castel Gandolfo jest symbolicznym przekroczeniem granicy – wejściem do suwerennej enklawy, gdzie historia Kościoła splata się w unikatowy sposób z historią państwowości. To wyjątkowe miejsce nie jest po prostu własnością papieży, a osadzonym w sercu Włoch namacalnym fragmentem ich suwerenności. Od cesarskiej willi do pałacu papieskiego Na przestrzeni wieków, miasto przechodziło nieustanną transformację. Zaczynało jako rezydencja pogańskiego władcy, by później stać się obronną twierdzą i w końcu – barokową willą papieży. Ślady wielkiego imperium Zanim wzgórze zdominował krzyż, należało ono do cesarza. W latach 81–96 n.e. Domicjan, władca znany ze swojego autokratyzmu i zamiłowania do monumentalnej architektury, wzniósł tam rozległą i luksusową willę, która stała się jego niemal stałą rezydencją. Kompleks cesarski, znany jako Albanum Domitianum, był cudem inżynierii i sztuki. Składał się z pałacu, teatru, hipodromu i imponującego kryptoportyku – krytego korytarza o długości 300 metrów, który zapewniał cesarzowi osłonę przed słońcem i deszczem. Całość otaczały tarasowe ogrody schodzące ku jezioru. Po śmierci Domicjana, willa zaczęła podupadać. Przez wieki była systematycznie rozbierana, a jej cenne marmury, cegły i dzieła sztuki posłużyły jako materiał budowlany dla nowych domów w pobliskim Albano. Dziś jej majestatyczne ruiny stanowią fundament i malownicze tło dla papieskich ogrodów. Średniowieczna warownia Po upadku Rzymu nastały wieki niepewności. Około 1200 roku, genueński ród Gandolfich wzniósł na wzgórzu zamek obronny, od którego miasteczko wzięło swoją nazwę. Była to typowa średniowieczna forteca – kwadratowa budowla z wysokimi, zwieńczonymi blankami murami i niewielkim dziedzińcem. Została zaprojektowana nie dla prestiżu, a w celach obronnych. Kilkadziesiąt lat później warownia przeszła w ręce potężnego rzymskiego rodu Savelli, który władał nią przez kolejne trzy stulecia. Wielka transformacja Punkt zwrotny w historii zamku nastąpił w 1596 roku. Z powodu niespłaconego długu, Kamera Apostolska (papieski urząd skarbowy) skonfiskowała posiadłość rodowi Savelli. W 1604 roku papież Klemens VIII oficjalnie włączył Castel Gandolfo do niezbywalnych dóbr Stolicy Apostolskiej, kończąc jego feudalną historię. Prawdziwa transformacja rozpoczęła się jednak za pontyfikatu Urbana VIII. Ten miłośnik sztuki i mecenas artystów, który już jako kardynał cenił zdrowy klimat Gór Albańskich, jako pierwszy papież postanowił uczynić z Castel Gandolfo swoją letnią rezydencję. W 1626 roku po raz pierwszy spędził tu wiosnę. W latach 1624–1626 zlecił wybitnemu architektowi baroku, Carlo Maderno, przebudowę surowego zamku w elegancki pałac. Dzieło Maderno kontynuował jego następca na stanowisku czołowego artysty Rzymu, Gian Lorenzo Bernini. Działając na zlecenie papieża Aleksandra VII Chigi, Bernini nadał pałacowi ostateczny kształt, projektując nową fasadę od strony placu oraz skrzydło z wielką galerią. Jego największym wkładem w urbanistykę miasteczka było jednak zaprojektowanie wspaniałego kościoła parafialnego pw. św. Tomasza z Villanovy, który do dziś dominuje nad głównym placem. Zwiedzanie papieskich włości Od 21 października 2016 roku Pałac Apostolski, niegdyś niedostępne sanktuarium, funkcjonuje jako muzeum, oferując fascynujący wgląd w 500 lat historii papiestwa i codzienne życie zwierzchników Kościoła katolickiego. Trasa zwiedzania rozpoczyna się na dziedzińcu, gdzie wystawione są historyczne pojazdy papieskie, w tym słynne „papamobile”. Następnie zwiedzający przechodzą przez sale muzealne, które prowadzą przez wieki historii Kościoła. Kluczowe pomieszczenia i zbiory to: Galeria Portretów Papieskich – jedna z najważniejszych części ekspozycji, prezentująca wizerunki papieży począwszy od XVI wieku. Ta wizualna kronika pozwala prześledzić zmiany w sztuce portretowej i sposobie postrzegania urzędu papieskiego na przestrzeni wieków; Wielkie Sale Audiencyjne – zwiedzający mogą zobaczyć bogato zdobione sale, w których papieże przyjmowali oficjalnych gości i dygnitarzy. Pomieszczenia takie jak Sala Tronowa czy Sala Papieży, udekorowane cennymi marmurami, gobelinami i obrazami mistrzów pędzla, potwierdzają niemal królewski wymiar papiestwa; Apartament Papieski – dla wielu jest to kulminacyjny punkt wizyty. Po raz pierwszy w historii publiczność może wejść do prywatnych pomieszczeń papieży. Obejmują one bibliotekę, w której Benedykt XVI spędził pierwsze miesiące po abdykacji, prywatną kaplicę oraz zaskakująco prostą sypialnię papieską, która w czasie wojny służyła za salę porodową; Galeria Aleksandra VII – piękna, długa galeria z widokiem na morze, ozdobiona freskami autorstwa Piera Leone Ghezziego, jest doskonałym przykładem barokowej elegancji. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Grób Jana Pawła II to wyraz prostoty i pokory. Jest świadectwem życia i pontyfikatu papieża
Grób Jana Pawła II stał się jednym z najważniejszych celów pielgrzymkowych współczesnego chrześcijaństwa. Dla wiernych jest to miejsce cichej modlitwy i głębokiej refleksji. Stało się jednym z najważniejszych punktów na religijnej, historycznej i kulturowej mapie XXI wieku – świadectwem życia człowieka, którego pontyfikat przyczynił się do upadku systemu totalitarnego i który zainicjował dialog między religiami i kulturami, nadając Kościołowi katolickiemu nową dynamikę na progu trzeciego tysiąclecia.
Spis treści: Pierwsze miejsce pochówku papieża Ostatnia podróż Jana Pawła II Grób papieża wyraża prostotę i pokorę Jak trafić do grobu Jana Pawła II? 31 marca 2005 roku stan zdrowia papieża Polaka uległ gwałtownemu pogorszeniu. Gdy udał się do swojej prywatnej kaplicy, wystąpiły u niego silne dreszcze i wysoka gorączka. Był to początek wstrząsu septycznego połączonego z zapaścią sercowo-naczyniową. 2 kwietnia Jan Paweł II zaczął tracić przytomność. Jeszcze tego samego dnia doszło u niego do gwałtownego wzrostu temperatury. Wieczorem zapadł w śpiączkę. O godzinie 21:37 Renato Buzzonetti, osobisty lekarz papieski, stwierdził śmierć papieża, który był wzorem nie tylko dla społeczności katolickiej, ale także dla ludzi wszystkich wyznań. Pierwsze miejsce pochówku papieża Pogrzeb Jana Pawła II, który 8 kwietnia odbył się na Placu Świętego Piotra, był jednym z największych zgromadzeń w historii chrześcijaństwa. Według różnych szacunków, w ceremonii uczestniczyło od 2 do 4 milionów osób. Po uroczystościach pogrzebowych trumnę z ciałem papieża złożono w Grotach Watykańskich, tradycyjnej nekropolii papieży, znajdującej się pod posadzką bazyliki św. Piotra. Spoczęło tam ponad 90 biskupów Rzymu, a także wybrane osoby świeckie, w tym królowa Krystyna Wazówna i Maria Klementyna Sobieska. Papież spoczął w niewielkiej absydzie o białych ścianach, a jego trumnę przykryto prostą płytą nagrobną. Pierwotny grób Jana Pawła II znajdował się w miejscu o szczególnym znaczeniu duchowym – w pobliżu tradycyjnej lokalizacji grobu św. Piotra. Od samego początku skromne miejsce pochówku stało się celem niekończących się pielgrzymek, a wąskie korytarze Grot Watykańskich z trudem mieściły tłumy wiernych. Papież Polak nie miał jednak spocząć tam na zawsze. Ostatnia podróż Jana Pawła II Proces beatyfikacyjny Jana Pawła II, wydarzenie bezprecedensowe w nowożytnej historii Kościoła, został oficjalnie otwarty 28 czerwca 2005 roku i od tamtego dnia postępował w niezwykle szybkim tempie. Kluczowym momentem było uznanie cudu za wstawiennictwem papieża Polaka – niewytłumaczalnego z medycznego punktu widzenia uzdrowienia francuskiej zakonnicy, siostry Marie Simon-Pierre, z zaawansowanej choroby Parkinsona. Po zatwierdzeniu cudu, Benedykt XVI ogłosił, że beatyfikacja odbędzie się 1 maja 2011 roku, w Niedzielę Miłosierdzia Bożego. Translacja doczesnych szczątków papieża Proces przeniesienia ciała Jana Pawła II rozpoczął się w piątek, 29 kwietnia. Pierwotny grób w Grotach Watykańskich został otwarty, a potrójna, zapieczętowana trumna – wydobyta i przeniesiona przed grób św. Piotra na czas modlitwy. 1 maja trumnę wniesiono do bazyliki i ustawiono przed głównym ołtarzem. Przez resztę dnia i całą noc, setki tysięcy pielgrzymów oddawało cześć nowemu błogosławionemu. 2 maja, w godzinach wieczornych, po zamknięciu świątyni dla wiernych, nastąpiło ostateczne, prywatne złożenie trumny w docelowym grobie. Miejsce wiecznego spoczynku papieża Polaka Na miejsce wiecznego spoczynku Jana Pawła II wybrano kaplicę św. Sebastiana w Bazylice św. Piotra. Wcześniej spoczywał tam błogosławiony Innocenty XI, papież znany ze swojej roli w odsieczy wiedeńskiej, co stanowi potwierdzenie statusu tej przestrzeni jako miejsca zarezerwowanego dla pontyfikatów o szczególnym znaczeniu historycznym. Miejscu temu patronuje wczesnochrześcijański męczennik, jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci w hagiografii. Według tradycji, był on przywódcą przybocznej straży cesarza Dioklecjana. Gdy wypomniał władcy okrucieństwo wobec chrześcijan, został skazany na śmierć. Przywiązano go do słupa i przeszyto strzałami. Legenda głosi, że nieszczęśnik przeżył wyrok. Gdy wrócił do zdrowia, ponownie udał się do cesarza i zarzucił mu barbarzyństwo. W przypływie gniewu, władca rozkazał bić go pałkami, aż skona. Sebastian najprawdopodobniej zginął około roku 288. W centralnym punkcie kaplicy, nad grobem papieża, znajduje się monumentalny ołtarz z mozaiką przedstawiającą „Męczeństwo św. Sebastiana”. Dzieło zostało wykonane w XVIII wieku przez Piera Paola Cristofariego, dyrektora Watykańskiego Studia Mozaiki. Grób papieża wyraża prostotę i pokorę Trumnę z ciałem Jana Pawła II złożono pod prostą, pozbawioną jakichkolwiek zdobień płytą z białego marmuru. Na jej gładkiej powierzchni widnieje jedynie prosty, zwięzły napis – „SANCTUS IOANNES PAULUS PP. II”, co oznacza „Święty Jan Paweł II, papież”. Bezpośrednio po przeniesieniu ciała do kaplicy, inskrypcja brzmiała: „BEATUS IOANNES PAULUS PP. II”, czyli „Błogosławiony Jan Paweł II, papież”. Obecny wydźwięk zyskała po kanonizacji, która odbyła się 27 kwietnia 2014 roku. Minimalistyczna forma grobu wyraźnie kontrastuje z barokowym przepychem otaczającej go bazyliki. Na tle marmuru i monumentalnych dzieł, prostota papieskiego grobowca wydaje się odzwierciedlać jego pontyfikat. Będąc przywódcą cieszącym się ogromnym autorytetem, człowiek ten zawsze stawiał w centrum swojego nauczania osobistą pokorę i kontakt z drugim człowiekiem, nie doczesną potęgę i splendor. Jak trafić do grobu Jana Pawła II? Żeby znaleźć kaplicę św. Sebastiana, po wejściu do bazyliki jednymi z głównych wrót należy skierować się w prawo. Miejsce pochówku papieża znajduje się w drugiej kaplicy od wejścia, tuż za Pietą dłuta Michała Anioła – marmurową rzeźbą, przedstawiającą Maryję trzymającą w ramionach ciało Jezusa Chrystusa. Grób Jana Pawła II znajduje się przed ołtarzem głównym. Należy wspomnieć, że wizyta przy grobie papieża prawie na pewno będzie wiązać się z oczekiwaniem w długiej kolejce. Nie ma ściśle wyznaczonego limitu czasowego dla odwiedzających to miejsce, ale straż bazyliki pilnuje, by nikt ze stojących przed grobem nie przebywał tam zbyt długo. Dzięki temu ruch odbywa się dość płynnie. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
W tym domu dorastał papież Leon XIV. Dziś jego właścicielem jest Polak
– Byłem w szoku – mówi Paweł Radzik, Polak, który nieświadomie nabył dom w południowej części Chicago, gdzie wychowywał się papież Leon XIV. Jak to możliwe, że nikt wcześniej nie wspomniał mu, kto dorastał w tych murach?
W tym artykule: Dom Leona XIV w rękach Polaka Chętnych na kupno domu nie brakuje Pierwszy amerykański papież Z każdym dniem odkrywamy kolejne szczegóły z życia Leona XIV. Pierwszy amerykański papież wychowywał się w Dolton, na południowych przedmieściach Chicago. Dziś o jego rodzinnych stronach znów jest głośno, a wszystko za sprawą niewielkiego domu, gdzie dorastała przyszła głowa Kościoła katolickiego. Okazuje się, że nieruchomość należy dziś do Pawła Radzika, Polaka, który dopiero teraz odkrył, jak niezwykłą historię kryje ten niepozorny budynek. Dom Leona XIV w rękach Polaka Historię Pawła Radzika, zajmującego się na co dzień flippingiem, nagłośnił dziennikarz RMF FM w USA, Paweł Żuchowski. Mężczyzna 100-metrową nieruchomość nabył w 2024 roku za 66 tysięcy dolarów, odnowił od podstaw i ponownie wystawił na sprzedaż. Jak sam mówi, nie miał pojęcia, kto wcześniej mieszkał pod tym adresem. – Ten dom był wystawiony na rynku, chciałem go sprzedać, akurat byłem z żoną u lekarza, bo jest w ciąży i zadzwonił do mnie mój agent, który wystawił ten dom. On mi powiedział, że wydzwaniają do niego reporterzy, że ten dom był podobno domem papieża – przyznał w rozmowie z RMF FM. Wszystko zmieniło się po wyborze kardynała Roberta Prevosta na papieża. – Na początku nie chciałem mu uwierzyć, byłem w szoku. Potem w sieci to zobaczyłem, były już filmiki, zdjęcia, artykuły – dodaje. Chętnych na kupno domu nie brakuje W świetle nowych faktów Radzik zdecydował się wstrzymać sprzedaż nieruchomości. Przyznaje, że jej wartość z pewnością wzrośnie. – Był wystawiony na sprzedaż za 200 tys. dolarów, ale nie ma mowy, żebym sprzedał go za tyle – zdradził dziennikowi „New York Post”. Przypomnijmy, że budynek pochodzi z 1949 roku. Choć przez dziesięciolecia należał do rodziny przyszłego papieża, późniejsze losy domu były już zupełnie inne. Mieszkańcy wspominają, że w pewnym momencie stał się miejscem, które omijano szerokim łukiem. Wśród lokatorów miały się pojawić osoby związane ze środowiskiem przestępczym. – To jest okolica po przejściach. Ten teren nie ma dobrej renomy – twierdzi Radzik, cytowany przez RMF FM. Pierwszy amerykański papież Leon XIV jest pierwszym biskupem Rzymu pochodzącym z Ameryki Północnej. Następca zmarłego w Poniedziałek Wielkanocny papieża Franciszka został wybrany na głowę Stolicy Apostolskiej w drugim dniu konklawe. Kard. Robert Francis Prevost ma 69 lat i do tej pory pełnił funkcję prefekta Dykasterii ds. Biskupów oraz przewodniczącego Papieskiej Komisji ds. Ameryki Łacińskiej. Ponadto należał do Zakonu Świętego Augustyna. Źródła: RMF FM; „New York Post”; National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Tłum oszalał, gdy usłyszeli jego imię. Kim jest pierwszy amerykański papież?
Pierwszy amerykański papież został wybrany po zaskakującym konklawe. Nowy następca św. Piotra przyjął imię Leon XIV i już od pierwszych chwil zaskoczył stylem i językiem. Kim jest duchowny, który z Peru trafił do Rzymu?
Spis treści: Leon XIV – kardynał z Chicago, papież z Peru? Biografia Leona XIV Języki, styl, symbolika Niespodzianka konklawe Bliski Franciszkowi, ale niezależny Po stosunkowo krótkim konklawe nasz reporter znalazł się wśród tłumu na Placu Świętego Piotra, gdy świat po raz pierwszy ujrzał nowego papieża — Leona XIV. Dziś watykańscy insiderzy zastanawiają się, jak głębokie zmiany może przynieść jego pontyfikat. Leon XIV – kardynał z Chicago, papież z Peru? W otoczeniu starożytnych rytuałów i watykańskiego ceremoniału, w blasku rzymskiego, wiosennego wieczoru, były kardynał Robert Prevost wyszedł na balkon Bazyliki św. Piotra jako pierwszy w historii papież pochodzący ze Stanów Zjednoczonych. Przyjął imię Leon XIV — które tłum zgromadzony na placu podjął z entuzjazmem, skandując włoską wersję: „Le-o-ne”. Od momentu, gdy z komina Kaplicy Sykstyńskiej uniósł się biały dym, aż do pojawienia się Leona na balkonie minęła niespełna godzina. W tym czasie ulice wokół Watykanu zapełniły się rzeszami ludzi: młodymi zakonnikami i zakonnicami biegnącymi z uniesionymi habitami, wiernymi owiniętymi w narodowe flagi, wspinającymi się na latarnie i kolumny, by lepiej widzieć. Biografia Leona XIV Robert Prevost ma 69 lat i pochodzi z Chicago. Znaczną część życia spędził jednak w Ameryce Południowej — przez dekadę pracował jako misjonarz w Trujillo w Peru, a następnie był biskupem w Chiclayo. Od 2015 roku posiada także obywatelstwo peruwiańskie. W swoim pierwszym papieskim przemówieniu podziękował poprzednikowi, papieżowi Franciszkowi. Wezwał do „zjednoczenia wszystkich ludzi w pokoju” oraz budowania „Kościoła, który tworzy mosty i otwiera ramiona dla świata – jak ten plac”. Języki, styl, symbolika Papież mówił poprawną, choć nieco sztywną włoszczyzną, by po chwili przejść na znacznie swobodniejszy hiszpański. Pozdrowił mieszkańców Peru i podziękował współpracownikom, wzbudzając entuzjazm wśród hiszpańskojęzycznej części tłumu. W przeciwieństwie do Franciszka, który wybrał nowatorskie imię i prostą białą mozzettę, Leon XIV postawił na klasykę: dostojne imię i czerwony, futrzany płaszcz z haftowaną stułą. To subtelny sygnał, że nie zamierza być papieżem-rewolucjonistą. Niespodzianka konklawe Prevost został 267. papieżem i nowym przywódcą 1,4 miliarda katolików. Jak Franciszek i Jan Paweł II przed nim, był kandydatem-niespodzianką. Jego nazwisko nie pojawiało się w prognozach — bukmacherzy stawiali na watykańskiego sekretarza stanu Pietro Parolina, arcybiskupa Tagle’a z Filipin oraz patriarchę Pierbattistę Pizzaballę z Jerozolimy. Nawet sam papież wydawał się zaskoczony. Gdy wychodził na balkon, ledwo powstrzymywał wzruszenie. Nic dziwnego — zza jego pleców widać było panoramę Rzymu skąpaną w złocistym świetle i tłum ludzi ciągnący się aż po Zamek Świętego Anioła. Bliski Franciszkowi, ale niezależny Według wieloletnich watykańskich dyplomatów, Leon XIV uważany jest za centrowego kontynuatora papieża Franciszka, szczególnie pod względem otwartości i spraw społecznych. Choć wyznaje podobne wartości, co jego poprzednik, nie zawsze się z nim zgadzał. W 2023 roku otwarcie skrytykował decyzję Franciszka dopuszczającą błogosławienie par pozamałżeńskich, w tym jednopłciowych. Ostrzegał, że może to zaszkodzić Kościołowi w krajach, gdzie homoseksualizm pozostaje nielegalny. opracowanie: redakcja National Geographic Polska
Konklawe 2025: jest nowy papież! Kto zastąpił Franciszka?
Zakończyło się konklawe. Wśród najczęściej wymienianych faworytów do objęcia tronu Piotrowego było dwóch Włochów, Filipińczyk, Węgier oraz Gwinejczyk. Kto został wybrany?
W tym artykule: Kto miał zastąpić papieża Franciszka? Lista kandydatów Polak nie został papieżem Kiedy odbyło się konklawe? Świat pożegnał papieża Franciszka 26 kwietnia odbyło się ostatnie pożegnanie papieża Franciszka. Cały świat z niecierpliwością oczekiwał wyników konklawe, które wyłoniło następcę zmarłej w Poniedziałek Wielkanocny głowy Kościoła katolickiego. Biały dym, zwiastujący wybór nowego papieża pojawił się nad Watykanem po godz. 18. Ponad godzinę później dowiedzieliśmy się, że 267. Ojcem Świętym został Robert Prevost z USA, przyjmując imię Leon XIV. To pierwszy kardynał z Ameryki Północnej na tronie Piotrowym w historii. Ma 69 lat. Jest augustianinem, przez wiele lat pracował w Peru i ma obywatelstwo tego kraju. Kto miał zastąpić papieża Franciszka? Lista kandydatów Po śmierci Ojca Świętego trwały spekulacje, kto obejmie tron Piotrowy. Wśród głównych kandydatów wymieniani byli włoscy kardynałowie – Matteo Zuppi i Pietro Parolin. Obaj urodzeni w 1955 roku, należeli do bliskiego otoczenia Franciszka. Kard. Zuppi kieruje archidiecezją bolońską i jest przewodniczącym Konferencji Episkopatu Włoch, natomiast kard. Parolin dotychczas pełnił funkcję sekretarza stanu Stolicy Apostolskiej i był drugą najważniejszą, zaraz po papieżu, osobą w Watykanie. Wiele mówiło się także o kandydaturze niespełna 68-letniego kardynała Luisa Antonio Tagle. To były arcybiskup metropolita Manili i prymas Filipin. Zdaniem ekspertów jego wybór oznaczałby kontynuację kościelnej polityki papieża Franciszka. Coraz częściej w spekulacjach przewijały się także nazwiska dwóch kardynałów z Afryki – Roberta Saraha z Gwinei oraz Petera Turksona z Ghany. Ten ostatni urodził się w 1948 roku i przez lata pełnił funkcję prefekta Dykasterii ds. Integralnego Rozwoju Człowieka. Co ciekawe, w 2013 r., tuż po abdykacji Benedykta XVI, był jednym z głównych faworytów do zostania papieżem. View Gallery on the source website Na następcę papieża Franciszka najczęściej typowani byli również: Peter Erdo z Węgier, Jean-Marc Aveline z Francji, Mario Grech z Malty, Raymond Burke z USA, Willem Eijk z Holandii, Anders Arborelius ze Szwecji. Polak nie został papieżem W szerokim gronie kandydatów do objęcia tronu Piotrowego wymieniano także kardynała Konrada Krajewskiego. Od 12 lat pełni on funkcję jałmużnika papieskiego, odpowiadając za niesienie pomocy najbardziej potrzebującym. Ciekawostką jest, że podczas konklawe w 2005 i 2013 roku Krajewski, jako ceremoniarz papieski, brał udział w ceremonii ogłoszenia nowego papieża, podczas której tradycyjnie wypowiadane są słowa „Habemus papam”. 61-letni duchowny z Łodzi, choć na tle wielu innych kardynałów uchodzi za stosunkowo młodego, według watykanistów właśnie z tego powodu mogł mieć ograniczone szanse. Oprócz kard. Konrada Krajewskiego o wyborze nowego biskupa Rzymu zdecydowali także trzej inni kardynałowie z Polski – Kazimierz Nycz, Grzegorz Ryś i Stanisław Ryłko. Kiedy odbyło się konklawe? Zgodnie z obowiązującymi przepisami, konklawe powinno rozpocząć się między 15. a 20. dniem po śmierci papieża. Jeśli wszyscy elektorzy stawią się wcześniej, możliwe jest przyspieszenie terminu. Konklawe zaczęło się 7 maja. W zgromadzeniu udział wzięło 133 kardynałów, którzy nie ukończyli 80. roku życia. Do momentu wyboru nowego papieża władzę w Watykanie sprawuje kamerling. Tę funkcję od 2019 r. piastuje kard. Kevin Farrell, który w czasie sede vacante – czyli okresie, w którym Stolica Apostolska jest nieobsadzona – może liczyć na pomoc jednego z trzech kardynałów wspierających. Wśród nich znalazł się Polak, wspomniany chwilę wcześniej kard. Stanisław Ryłko. Przypomnijmy, że poprzednie dwa konklawe, w 2005 i 2013 roku, trwały też zaledwie dwa dni. Świat pożegnał papieża Franciszka Papież Franciszek zmarł 21 kwietnia, w Poniedziałek Wielkanocny o godzinie 7:35 w Domu Świętej Marty. Pięć dni później na placu św. Piotra odbyło się jego uroczyste pożegnanie, które zgromadziło – jak podaje Watykan – ok. 250 tys. osób. Zgodnie ze swoją wolą, Ojciec Święty spoczął w rzymskiej Bazylice Matki Bożej Większej. Franciszek został wybrany papieżem 13 marca 2013 roku. Był pierwszą głową Kościoła katolickiego pochodzącą z Ameryki Południowej. W ciągu dwunastu lat pontyfikatu odwiedził 66 krajów świata, opublikował cztery encykliki i mianował ponad 160 kardynałów. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Nie tylko modlitwa. Odkrywamy, co naprawdę dzieje się w Rzymie przed konklawe
Konklawe mające wybrać nowego papieża właśnie trwa. Kardynałowie z całego świata zjechali do Rzymu. Zanim zostali zamknięci w Kaplicy Sykstyńskiej, spędzali czas na modlitwie i rozmowach. Ale też... korzystali z ostatnich chwil wolności w ulubionych miejscach.
Spis treści: Gdzie zatrzymują się kardynałowie przed konklawe? Rzymskie lokale, które odwiedzają duchowni Co robią papiescy gwardziści, gdy nikt nie patrzy? Kto ma szansę zostać nowym papieżem? Symbolika stroju papieża – wybór nie jest przypadkowy Każde konklawe jest ważne dla Rzymu, Kościoła katolickiego i świata, ale ma charakter nie tylko religijny. Jest to także spotkanie ludzi z różnych miejsc i kultur, którzy razem tworzą to wydarzenie. I oczywiście ma ono także wymiar czysto ludzki. A oto kilka ciekawostek z tym związanych. Gdzie zatrzymują się kardynałowie przed konklawe? Zanim zostaną zamknięci w Watykanie na czas konklawe, wielu kardynałów zatrzymuje się w miejscach zakwaterowania związanych z ich regionem pochodzenia lub zakonem. Benedyktyni, na przykład, mogą zamieszkać w głównej siedzibie zakonu na wzgórzu Awentyn. Dominikanie – w pobliskim Santa Sabina. Podobnie jezuici mają swoją potężną siedzibę przy Via dei Penitenziari i pobliski dom gościnny z ukrytym ogrodem na murach Watykanu. Angielscy katolicy mają zakwaterowanie w Venerable English College przy Campo de’ Fiori, założonym w 1579 roku. Bogate freski i zdobienia kaplicy i refektarza tego kolegium są przedsmakiem tego, czym mogłaby być architektura anglikańska, gdyby nie reformacja. Filipińscy duchowni z kolei mogą zatrzymać się w swoim własnym Papieskim Kolegium przy Via Aurelia, założonym zaledwie 40 lat temu. Tam styl jest zupełnie inny – przypomina hotel Hilton z lat 60., z modernistycznymi krucyfiksami. Rzymskie lokale, które odwiedzają duchowni W okresie poprzedzającym konklawe kardynałowie uczęszczają na wiele prywatnych kolacji. Są to głównie skromne, klasztorne posiłki w refektarzach przylegających do kolegiów, klasztorów i siedzib zakonów w centrum Rzymu. Gdy wychodzą na miasto, duchowni preferują kilka tradycyjnych rodzinnych restauracji, omijanych przez turystów. Jedną z nich jest Trattoria Fiammetta, założona w 1944 roku, ukryta w bocznej uliczce niedaleko Piazza Navona. Wśród specjalności lokalu są klasyki kuchni rzymskiej. Jednym z nich jest saltimbocca alla Romana – cienko krojona wieprzowina w sosie śmietanowym. Innym – smażone kwiaty cukinii nadziewane mozzarellą i anchois. Starszych duchownych przyciąga Al Passetto di Borgo, kilkaset metrów od Placu św. Piotra. Jest tak staroświecka, prosta i oświetlona twardym, białym światłem rodem z lat 80., że turyści omijają ją na rzecz modniejszych lokali. Jedzenie jest jednak niezawodne, niedrogie i zdecydowanie w stylu starego Rzymu. Według właściciela Antonello Fulvimariego) W tym tygodniu byli tam amerykański kardynał Seán Patrick O'Malley oraz były arcybiskup Waszyngtonu Donald Wuerl – obaj w ubraniach cywilnych. Niektórzy z duchownych klientów Fulvimariego przychodzą tu od czasów, gdy byli nowicjuszami w latach 60. „Lubią miejsca, które się nie zmieniają i zawsze przypominają im dom” – mówi Fulvimari. „To przy kolacji zapadają wszystkie ważne decyzje.” Ale księża odwiedzają też bardziej rozrywkowe atrakcje miasta. Bar z fortepianem New King – dogodnie położony blisko Watykanu i Amerykańskiego Kolegium Papieskiego – jest tradycyjnie popularny wśród młodych amerykańskich duchownych. Autor spotykał ich tam w cywilnych ubraniach, śpiewających musicalowe przeboje przy fortepianie. Restauracja Manila na wzgórzu Esquilino słynie z karaoke po kolacji. Cieszy się ono powodzeniem wśród stęsknionych za domem filipińskich księży w ubraniach świeckich. Kardynał Luis Antonio Tagle z Filipin, faworyt wśród kandydatów papieskich, znany jest z występów karaoke na YouTube. Podczas konklawe jednak nie ma miejsca na takie rozrywki. Kościół nadal opłakuje papieża Franciszka – to czas powagi, nie folgowania sobie. Włoska prasa ma długą i niechlubną tradycję szuykania sensacji, więc nie wypada, by ktoś związany z Kościołem został sfotografowany w barze nocnym. „Izolacja kardynałów i zabezpieczenia wokół konklawe służą między innymi ochronie ich przed takimi jak wy – prasą” – zauważa ojciec Browne. Co robią papiescy gwardziści, gdy nikt nie patrzy? Tymczasem na niższym poziomie ogromny zespół watykańskich pracowników ciężko pracuje, by uruchomić maszynerię konklawe. Na rogu Placu św. Piotra rozstawiono ogromne centrum prasowe, wyposażone w wiele studiów, łącza satelitarne, przemysłowy internet wi-fi i monitory. Zespół zakonnic przygotowuje zakwaterowanie dla kardynałów i organizuje posiłki, które będą spożywać wspólnie w refektarzu Domu Świętej Marty. I są jeszcze gwardziści szwajcarscy – członkowie najmniejszej armii świata. Niewielu 19-latków służy w zbroi przez cztery godziny dziennie, ze wzrokiem utkwionym przed siebie, trzymając ciężką halabardę. Chyba że jest się członkiem 135-osobowej Gwardii Szwajcarskiej. Mimo pozorów – czerwono-pomarańczowo-niebieskich renesansowych mundurów, kryz i stalowych hełmów – osobista straż papieża to nie tylko żołnierze reprezentacyjni. Rekrutowani są od 500 lat wyłącznie spośród praktykujących katolików szwajcarskich. Wszyscy przeszli szkolenie w szwajcarskiej armii oraz miesiąc w ośrodku szkoleniowym sił specjalnych w Ticino. Uczeni tam byli technik walki wręcz. Kiedy nie wyglądają jakby zeszli z fresku Rafaela, noszą ciemnoniebieskie kombinezony SWAT i czapki z daszkiem, w których ćwiczą w piwnicach Watykanu scenariusze walki z terrorystami. Gdy papież pojawia się publicznie, zakładają czarne garnitury, pod którymi noszą broń palną, gaz pieprzowy i kajdanki. Podczas dwuletniej służby młodzi gwardziści prowadzą półklasztorne życie. Jedzą, ćwiczą, szkolą się i pracują niemal wyłącznie w granicach 44-hektarowego Watykanu. Jeśli spojrzeć w górę z Piazza Leonina, tuż przy portyku św. Piotra, widać ich dormitoria z wiszącymi mundurami. Czasem mają jednak chwilę wolnego. Wyskakują wtedy na piwo i burgera do ulubionego pubu Morrison’s przy Piazza Risorgimento, tuż za watykańskimi murami. W ostatni piątek wieczorem grupa czterech młodych gwardzistów piła belgijskie piwo i żegnała się znakiem krzyża przed zjedzeniem burgera z boczkiem. Są niezwykle uprzejmi, ale unikają rozgłosu. Nadchodzące dni będą intensywne? Och tak, zgodzili się, bardzo intensywne. Ale nie mogą o tym mówić. Jak wszyscy watykańscy pracownicy pomocniczy – od kucharzy po urzędników kurii – złożyli przysięgę milczenia. Kto ma szansę zostać nowym papieżem? Jeszcze w 1978 roku nowo wybrany papież Jan Paweł I wjechał do Bazyliki św. Piotra na sedia gestatoria – tronie niesionym na barkach rycerzy papieskich. W 2013 roku papież Franciszek podróżował tym samym autobusem, co jego kardynalscy koledzy, i regularnie organizował wielkie przyjęcia w Watykanie, na które zapraszano bezdomnych, osoby transseksualne i narkomanów. Nie zamieszkał w pałacu papieskim, tylko w skromnym dwupokojowym apartamencie w Domu Świętej Marty. W dniach poprzedzających oficjalne rozpoczęcie konklawe wszyscy kardynałowie – zarówno elektorzy (poniżej 80 lat), jak i starsi koledzy – uczestniczą w niemal codziennych spotkaniach zwanych Kongregacjami Generalnymi. Choć formalnie są to spotkania zamknięte, watykańska służba prasowa relacjonuje ich ogólny przebieg. Jest to okazja, by ci, którzy chcą wypowiedzieć się na temat przyszłości Kościoła, mogli wygłosić przemówienia. Ale nie nazywajmy tego kampanią. Jak głosi stare rzymskie powiedzenie: kto wchodzi na konklawe jako papież, wychodzi z niego jako kardynał. „To, co nazywa się politykowaniem i targami, to w rzeczywistości poznawanie ludzi” – mówi ojciec Browne. Kardynałowie „znają kilka kluczowych postaci w kurii rzymskiej, na przykład kardynała Pietro Parolina. Ale niekoniecznie znają wszystkich pozostałych.” Starsi duchowni wciąż podkreślają, że konklawe to nie polityka. Szwedzki kardynał Anders Arborelius z Sztokholmu ostrzega, że patrzenie na Kościół przez pryzmat polityki i oczekiwanie papieża, który realizuje czyjąś agendę, jest niebezpieczne. Jak powiedział Catholic News Service: „ludzie potrzebują dziś kogoś, kto pomoże im wyzwolić się z grzechu, nienawiści, przemocy, kto przyniesie pojednanie”. Jednak zagrożenia, przed którymi stoi Kościół katolicki, są ogromne. Chcąc nie chcąc nowy papież znajdzie się w centrum każdej wojny kulturowej. Do tego dochodzą katastrofalne spadki liczby wiernych w Europie i potrzeba odbudowy zaufania po dekadach skandali seksualnych. Trudno więc uniknąć wniosku, że niewiele jest bardziej politycznych funkcji niż papież. Symbolika stroju papieża – wybór nie jest przypadkowy Podczas samego konklawe kardynałowie zamieszkają w Domu Świętej Marty wewnątrz Watykanu. Zostaną tam całkowicie odcięci od świata zewnętrznego. Jedyną oznaką ich decyzji będzie dym: czarny oznacza brak decyzji, biały – wybór nowego papieża większością dwóch trzecich głosów. Na Placu św. Piotra wzrok wszystkich zwrócony będzie ku prostemu kominowi na dachu Kaplicy Sykstyńskiej, gdzie w piecu palone są karty do głosowania po każdej turze. Kolegium Kardynalskie zmieniło się nie do poznania. Tylko 52 z 135 elektorów pochodzi z Europy, z czego tylko 17 z Włoch (dla porównania – 28 w 2013 roku). Azja ma 23 kardynałów, Afryka 18, co odzwierciedla misję Franciszka, by rozwijać Kościół w tych regionach. Wśród najnowszych kardynałów są duchowni z miejsc, gdzie chrześcijan jest niewielu. Na przykład John Ribat z Nowej Gwinei, 45-letni Mykola Bychok z Australii, 50-letni Giorgio Marengo z Mongolii. Bychok i Marengo opublikowali uśmiechnięte selfie na Placu św. Piotra z 51-letnim kardynałem Américo Manuelem. Młodość jednak nie zawsze działa na korzyść. „Kardynałowie nie lubią, gdy papież jest zbyt młody” – mówi europejski dyplomata pracujący od lat pro bono dla Watykanu. „A jeśli popełnili błąd?” Kolegium obejmuje pełne spektrum poglądów, od ultratradycjonalistów Opus Dei po liberałów inspirowanych teologią wyzwolenia lat 60. Ale równowaga sił przesuwa się z Europy na globalne Południe. „Parolin to kandydat establishmentu kurii, ale uważa się, że może brakować mu charyzmy, by porwać Trzeci Świat” – mówi dyplomata w ekskluzywnym rzymskim klubie Nuovo Circolo degli Scacchi. Z kolei „Tagle to uroczy człowiek, ale media podważają jego szanse, przypominając o domniemanym tuszowaniu nadużyć”. Często dwóch silnych kandydatów znosi się nawzajem, prowadząc do impasu, co daje szansę czarnemu koniowi. Franciszek był trzecim kandydatem, początkowo bez szans, podobnie Jan Paweł II. Obaj stali się jednymi z najbardziej wpływowych papieży stulecia. Po wyborze papieża i ogłoszeniu decyzji przez biały dym nowy pontifex zakłada białą sutannę i pojawia się na balkonie bazyliki. W stroju kryje się wiele symboliki – i polityki. W pierwszych chwilach pontyfikatu Franciszek postanowił udowodnić, że nie każdy bohater nosi pelerynę. Po wyborze w 2013 roku odmówił włożenia czerwonej, futrzanej kapy (mozzetta) oraz czerwonych skórzanych sandałów. Zamiast tego założył prostą białą kapę i zwykłe czarne buty. Na co dzień, jak zaświadczają współpracownicy, nosił czarny garnitur i koszulę zwykłego proboszcza. Gdy konklawe podejmie decyzję, nowy papież uda się do Pokoju Łez obok Kaplicy Sykstyńskiej, by przywdziać białą sutannę i zapłakać nad utraconym życiem. Ale teraz są jeszcze tylko kardynałowie. Jeden z tych mężczyzn wprowadzających się rankiem do Domu Świętej Marty nigdy już nie będzie mógł swobodnie przejść ulicami Rzymu, napić się kawy w ulubionym barze ani zjeść kolacji w restauracji. Zostanie zamknięty w Watykanie – i w protokole papieskim – na resztę życia. Nic dziwnego, że niektórzy z nich spędzają jeszcze wieczory w Rzymie. Być może z myślą, że to ich ostatnie chwile wolności. Opracowanie: redakcja National Geographic Polska
Pogrzeb papieża Franciszka. Cały świat żegna Ojca Świętego
Na sobotę, 26 kwietnia zaplanowano pogrzeb papieża Franciszka, który zmarł w drugi dzień Świąt Wielkanocnych. Sprawdź, jak wygląda ostatnie pożegnanie Ojca Świętego.
W tym artykule: Ostatnie pożegnanie papieża Franciszka Gdzie spocznie papież Franciszek? Pogrzeb papieża Franciszka. Infolinia dla polskich pielgrzymów Żałoba narodowa w Polsce po śmierci papieża Franciszka Kto zastąpi papieża Franciszka? 21 kwietnia 2025 r., w Poniedziałek Wielkanocny świat obiegła smutna wiadomość o śmierci papieża Franciszka. Następca św. Piotra zmarł o godz. 7:35 w Domu Świętej Marty w Watykanie. Jak poinformowało tamtejsze biuro prasowe, bezpośrednią przyczyną zgonu był udar mózgu, który doprowadził do śpiączki i nieodwracalnej niewydolności krążeniowej. Wraz z odejściem Ojca Świętego w Stolicy Apostolskiej rozpoczął się czas tzw. sede vacante („stan nieobsadzenia stolicy”) i przygotowań do uroczystości pogrzebowych. Zgodnie z watykańską tradycją, ceremonia ma odbyć się w przedziale od czwartego do szóstego dnia po śmierci papieża. Pożegnanie Franciszka zaplanowano na sobotę, 26 kwietnia. Poniżej prezentujemy najważniejsze informacje dotyczące przebiegu pogrzebu. Ostatnie pożegnanie papieża Franciszka Papież Franciszek wyruszył w swoją ostatnią drogę. Do Watykanu przybyły tysiące wiernych, duchownych oraz głowy państw z całego świata. W pożegnaniu Ojca Świętego udział biorą m.in. Donald Trump, Wołodymyr Zełenski, Emmanuel Macron, Frank-Walter Steinmeier i Giorgia Meloni. Nie brakuje również przywódców krajów Ameryki Południowej oraz delegacji z Azji i Afryki. Polskę reprezentują prezydent Andrzej Duda wraz z małżonką Agatą Kornhauser-Dudą, marszałek Sejmu Szymona Hołownia, a także wicepremier i szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz. Uroczystości pogrzebowe zmarłego w poniedziałek papieża Franciszka rozpoczęły się punktualnie o godzinie 10:00 mszą świętą na placu św. Piotra. Liturgii przewodniczył dziekan Kolegium Kardynalskiego, 91-letni kard. Giovanni Battista Re. Po nabożeństwie trumna z ciałem 266. zwierzchnika Kościoła katolickiego została przetransportowana do bazyliki Matki Bożej Większej. Ze względu na rangę wydarzenia, okolice Watykanu zostały objęte nadzwyczajnymi środkami ochrony. Dlatego każda osoba wchodząca na teren uroczystości poddawana była szczegółowej kontroli. Gdzie spocznie papież Franciszek? Po raz pierwszy od 120 lat papież nie spocznie w Grotach Watykańskich pod bazyliką św. Piotra. Zgodnie ze swoją ostatnią wolą, Franciszek wybrał miejsce inne niż jego poprzednicy – rzymską Bazylikę Matki Bożej Większej. – Czując, że zbliża się zmierzch mojego ziemskiego życia, i mając mocną nadzieję na Życie Wieczne, pragnę wyrazić moje ostatnie życzenia dotyczące miejsca mojego pochówku – zaznaczył w spisanym w czerwcu 2022 r. testamencie. Dodał, że „grób powinien być w ziemi; prosty, bez szczególnych ozdób, z napisem: Franciscus”. Bazylika Matki Bożej Większej już wcześniej była miejscem spoczynku papieży. Jako pierwszy został tam pochowany Honoriusz III, a w kolejnych wiekach dołączyli do niego Mikołaj IV, Pius V, Sykstus V, Klemens VIII, Paweł V i Klemens IX. Warto wspomnieć, że papież Franciszek w swoim testamencie wskazał także, kto pokryje koszty jego pogrzebu. – Koszty przygotowania mojego pochówku zostaną pokryte z funduszy dobroczyńcy, któremu poleciłem, aby środki te przekazał Bazylice Papieskiej Matki Bożej Większej. W tej sprawie udzieliłem odpowiednich instrukcji ks. Rolandowi Makrickasowi, Nadzwyczajnemu Komisarzowi Kapituły Liberiańskiej – podkreślił. Żałoba narodowa w Polsce po śmierci papieża Franciszka Przypomnijmy, że w dzień pogrzebu papieża Franciszka – zgodnie z decyzją prezydenta Andrzeja Dudy – w Polsce obowiązuje żałoba narodowa. – Oddając hołd i wyrażając żal w związku ze śmiercią Jego Świątobliwości Papieża Franciszka, zarządzam wprowadzenie żałoby narodowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 26 kwietnia 2025 r. – brzmi fragment opublikowanego w Dzienniku Ustaw rozporządzenia. W dokumencie podkreślono, że na czas trwania żałoby, flagi na budynkach urzędów i instytucji państwowych zostaną opuszczone do połowy masztu. Z kolei media proszone są o uwzględnienie potrzeby godnego uczczenia pamięci Ojca Świętego. Pogrzeb papieża Franciszka. Infolinia dla polskich pielgrzymów W związku z pogrzebem papieża Franciszka, Ambasada RP w Rzymie uruchomiła dla pielgrzymów z Polski specjalną infolinię. Pod numerem +39 06 362 04 323 Polacy wybierający się do Watykanu mogą uzyskać niezbędne informacje i wsparcie organizacyjne. – W związku z zaplanowanymi na sobotę uroczystościami będziemy na bieżąco publikować i aktualizować komunikaty dla pielgrzymów – zaznaczył Wydział Konsularny i Polonii Ambasady RP we Włoszech. Szczegóły do sprawdzenia na stronie gov.pl. Kto zastąpi papieża Franciszka? Konklawe, które wyłoni następcę papieża Franciszka, musi zostać zwołane nie wcześniej niż 15 i nie później niż 20 dni po śmierci głowy Kościoła. Jak podają media, zgromadzenie kardynałów-elektorów prawdopodobnie odbędzie się między 5 a 10 maja. W gronie faworytów do objęcia tronu Piotrowego najczęściej wymienia się nazwiska Włochów – Pietra Parolina i Mattea Zuppiego – oraz Filipińczyka Luisa Tagle’a i Petera Turksona z Ghany. Do momentu wyboru nowego papieża władze w Watykanie sprawuje kamerling. Tę funkcję od 2019 r. piastuje kard. Kevin Farrell, który w czasie sede vacante, czyli okresie, w którym Stolica Apostolska jest nieobsadzona, może liczyć na pomoc jednego z trzech kardynałów wspierających. Wśród nich znalazł się Polak – kard. Stanisław Ryłko. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Franciszek był ostatnim papieżem? Według przepowiedni Malachiasza – tak
Po śmierci Franciszka ponownie zrobiło się głośno o XII-wiecznej przepowiedni św. Malachiasza. Według niej kard. Jorge Mario Bergoglio miał być „ostatnim papieżem”, po którym nastąpi „zniszczenie Rzymu” i nadejdzie Sąd Ostateczny.
W tym artykule: Co mówi przepowiednia Malachiasza? Franciszek ostatnim z papieży? Papież Franciszek nie żyje Śmierć papieża Franciszka na nowo rodzi pytania o to, czy jako ostatni zasiadł na tronie Piotrowym. Pochodzące z XII wieku proroctwo przypisywane św. Malachiaszowi głosi, że apokalipsa nastąpi wraz z końcem pontyfikatu ostatniego ze 112 papieży. A tym – według wielu interpretacji – był właśnie kardynał Jorge Mario Bergoglio. Co mówi przepowiednia Malachiasza? Święty Malachiasz był irlandzkim duchownym pochodzącym z Armagh. W historii zapisał się dzięki wizji, której doznał w 1139 roku podczas pobytu w Rzymie, dokąd przybył na zaproszenie papieża Innocentego II. Miała ona przedstawiać przyszłe losy Kościoła i świata. Malachiasz zapisał swoje proroctwo w formie krótkich łacińskich wersów. Każdy z nich miał odpowiadać jednemu z kolejnych papieży – począwszy od Celestyna II, wybranego w roku 1143. Ostatni z wymienionych miał być świadkiem upadku Stolicy Apostolskiej i nadejścia końca świata. Spisana przepowiednia przez blisko 400 lat była owiana tajemnicą i skrywana w Bibliotece Watykańskiej. Światło dzienne ujrzała dopiero pod koniec XVI wieku i od razu stała się tematem licznych spekulacji i domysłów nie tylko wśród wiernych, ale także wewnątrz samego Watykanu. Franciszek ostatnim z papieży? Na liście św. Malachiasza znalazło się 112 papieży, a ostatnim z nich miał być Petrus Romanus, czyli Piotr Rzymianin. W tajemniczej postaci opisywanej w przepowiedni wielu dopatruje się postaci Franciszka. Na słuszność tej tezy ma wskazywać fakt, że był on 112. głową Kościoła od momentu wizji, a także to, że ojciec św. Franciszka z Asyżu nosił imię Piotr. Podobnie jak sam święty, dla którego było to drugie imię. – W czasie najgorszego prześladowania Świętego Kościoła Rzymskiego na tronie zasiądzie Piotr Rzymianin, który będzie paść owce podczas wielu cierpień, po czym miasto siedmiu wzgórz zostanie zniszczone i straszny Sędzia osądzi swój lud. Koniec – brzmi ostatnia wizja irlandzkiego duchownego. Co ciekawe, poprzednik Franciszka – Benedykt XVI – w przepowiedni Malachiasza został nazwany Gloria Olivae, czyli „Chwała oliwki”, co wielu uznało za zaskakująco trafne określenie. Symbolem zakonu benedyktynów jest bowiem właśnie gałązka oliwna. Prawdziwość manuskryptu nigdy nie została jednoznacznie potwierdzona, a wokół jego autentyczności narosło wiele wątpliwości. Nie brakuje podejrzeń o fałszerstwo. Część badaczy wskazuje, że tekst proroctwa mógł zostać spreparowany jedynie po to, by wpłynąć na decyzje kardynałów i doprowadzić do wyboru pożądanego kandydata na papieża. Mimo to niektórzy zwracają uwagę na uderzające podobieństwa pomiędzy wersami przepowiedni a rzeczywistymi wydarzeniami w dziejach Kościoła. Papież Franciszek nie żyje Papież Franciszek zmarł w poniedziałek wielkanocny 21 kwietnia 2025 r. w wieku 88 lat. Informację o odejściu Ojca Świętego jako pierwszy przekazał kard. Kevin Farrell, pełniący funkcję kamerlinga Świętego Kościoła Rzymskiego. – O godz. 7:35 Biskup Rzymu Franciszek powrócił do Domu Ojca. Całe jego życie było poświęcone służbie Panu i Jego Kościołowi – brzmiała treść komunikatu. Jako przyczynę śmierci papieża Watykan podał udar, po którym nastąpiła zapaść kardiologiczna i śpiączka. Ostatnie pożegnanie głowy Stolicy Apostolskiej odbędzie się w najbliższą sobotę, 26 kwietnia. Początek uroczystości żałobnych zaplanowano na godz. 10:00. Ciało Franciszka, zgodnie z jego wolą, spocznie w Bazylice Matki Bożej Większej w Rzymie. Tym samym będzie pierwszym od ponad 120 lat papieżem, który zdecydował, że nie zostanie pochowany w Grotach Watykańskich. Warto przypomnieć, że w dniu pogrzebu Ojca Świętego w Polsce będzie obowiązywać żałoba narodowa. Następcę papieża Franciszka wybierze konklawe, czyli zgromadzenie kardynałów elektorów. W głosowaniu weźmie udział także czterech Polaków: Konrad Krajewski, Kazimierz Nycz, Grzegorz Ryś i Stanisław Ryłko. Ostatni z nich, w drodze losowania, został wybrany na jednego z trzech kardynałów wspierających kamerlinga – wspominanego chwilę wcześniej kard. Farrella – w czasie sede vacante („pusty tron”). Wśród hierarchów mających największe szanse na wyjście ze zbliżającego się konklawe w roli papieża najczęściej wymienia się Włochów Pietra Parolina i Mattea Zuppiego oraz Filipińczyka Luisa Tagle'a i Petera Turksona z Ghany. Źródła: archiwum National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Watykan – ciekawostki o najmniejszym kraju świata, który w całości wpisano na listę UNESCO
Jedyny kraj w całości wpisany na listę UNESCO. Słynie z doskonałej poczty, a co dziesiąty obywatel pełni służbę wojskową. Co jeszcze skrywa Stolica Apostolska? Oto ciekawostki o Watykanie, które pokazują, jak niezwykłe jest to mikropaństwo.
W tym artykule: Watykan – państwo czy miasto? Ile mieszkańców ma Watykan? Jak zostać obywatelem Watykanu? Linie kolejowe w Watykanie Związek zawodowy w Watykanie Spożycie wina w Watykanie Przestępczość w Watykanie Historia Wzgórza Watykańskiego rozpoczyna się w IV stuleciu, gdy Konstantyn Wielki przekazał rzymskim biskupom Pałac Laterański. Nieco później powstało pozostające pod władzą papieską Państwo Kościelne. Jak głosi legenda, jego początek miał być związany ze sfałszowaną donacją Konstantyna, na mocy której papieżom został darowany Rzym wraz z okolicami. Początkowo siedzibą papieży był Lateran. Watykan był natomiast miejscem pielgrzymek do grobu św. Piotra. Przeniesienie siedziby papiestwa do Watykanu nastąpiło dopiero w 1377 roku, w czasie pontyfikatu Grzegorza XI. W 1870 roku król Wiktor Emanuel II włączył Państwo Kościelne do granic Królestwa Włoch. Szturm na Porta Pia nastąpił, gdy trwał Sobór Watykański I. W ramach protestu przeciwko zaborowi, papież Pius IX ogłosił się „więźniem Watykanu”. Spór zakończył się dopiero 24 lutego 1929 roku, kiedy podpisane zostały traktaty laterańskie. Porozumienie między rządem Benito Mussoliniego i Stolicą Apostolską zagwarantowało istnienie Państwa Watykańskiego. Watykan – państwo czy miasto? Powierzchnia Watykanu to zaledwie 44 hektary. Żeby zobrazować, o jak małym obszarze mówimy, wystarczy wspomnieć, że powierzchnia Żoliborza, najmniejszej dzielnicy Warszawy, to 850 hektarów. Watykan jest mniejszy nawet od Łazienek Królewskich, których powierzchnia wynosi ok. 76 ha. Czy zatem mówimy tu o państwie, czy raczej niewielkim mieście? Pod względem geograficznym, Watykan jest enklawą, bo ze wszystkich stron otacza go terytorium Włoch. Granice są otwarte, co oznacza, że na terytorium Watykanu można dostać się bez paszportu czy dowodu osobistego. Czy zatem rzeczywiście mówimy tu o suwerennym państwie? Otóż tak. Wspomniane wcześniej traktaty laterańskie zagwarantowały międzynarodową podmiotowość i suwerenność Państwa Watykańskiego. W praktyce, Watykan jest miastem-państwem. Oznacza to, że swoim zakresem obejmuje samorządne i niezależne od innych podmiotów miasto. To najmniejszy kraj świata. Skromniejszą (bo wynoszącą zaledwie 0,0056 kilometra kwadratowego) powierzchnię ma jedynie Sealand – mikronacja utworzona na dawnej platformie przeciwlotniczej Fort Roughs. Należy jednak podkreślić, że mimo iż państwo deklaruje niezależność od korony brytyjskiej, nie jest uznawane za suwerenny podmiot. Mało tego, na arenie międzynarodowej nie ma nawet statusu quasi-państwa, więc tytuł najmniejszego kraju bezsprzecznie należy się Watykanowi. W Państwie Watykańskim obowiązuje monarchia elekcyjna i teokratyczna. Władza spoczywa w rękach papieża, a funkcje legislacyjne pełni Papieska Komisja ds. Państwa Watykańskiego. Kwestiami związanymi z bieżącym zarządzaniem państwem zajmuje się Gubernatorat Państwa Watykańskiego. Na arenie międzynarodowej reprezentuje je sekretarz stanu, potocznie nazywany „premierem”. Od 2002 roku walutą obowiązującą w Watykanie jest euro. Warto jednak wspomnieć, że państwo ma prawo do wybijania własnych rewersów na monetach. Państwo Watykańskie ma własną armię – Gwardię Szwajcarską. W 2022 roku służbę w niej pełniło 135 żołnierzy. Biorąc pod uwagę powierzchnię i liczbę mieszkańców, Watykan należy uznać za jeden z najbardziej zmilitaryzowanych krajów świata. Należy jednak podkreślić, że państwo nigdy nie pójdzie na wojnę. W traktatach laterańskich zapisano jego neutralność. Warto wspomnieć, że Watykan ma też swoją reprezentację w piłce nożnej. Nieoficjalną, bo niezrzeszoną w Międzynarodowej Federacji Piłki Nożnej (FIFA) ani w Unii Europejskich Związków Piłkarskich (UEFA). Drużyna nie może trenować w swoim kraju, bo boisko nie zmieści się w Państwie Watykańskim. Drużyna składa się z gwardzistów szwajcarskich i pracowników watykańskich. Ile mieszkańców ma Watykan? Wykonywaniem badań statystycznych oraz zbieraniem i udostępnianiem danych zajmuje się w Watykanie Centralny Urząd Statystyczny Kościoła Katolickiego. Instytucja nie ma jednak swojej strony internetowej, więc brakuje bieżących danych na temat liczby mieszkańców najmniejszego państwa świata. Ostatnia informacja na ten temat jest datowana na 2019 rok. Wówczas Państwo Watykańskie miało 825 mieszkańców. Obywatelstwo watykańskie mają w większości duchowni i gwardziści. „Cywilnych” mieszkańców państwa jest garstka. Jak zostać obywatelem Watykanu? Jak uzyskać obywatelstwo Watykanu? Nie jest to takie proste. Watykański dowód tożsamości otrzymują jedynie osoby na stałe zamieszkujące w Państwie Watykańskim z racji godności, obowiązków, urzędu lub zatrudnienia. Mówiąc wprost, żeby być obywatelem Watykanu, trzeba w Watykanie pracować lub pełnić posługę. Należy jednak wspomnieć, że obywatelami automatycznie stają się też rodziny pracowników cywilnych. Czyli ich współmałżonkowie, dzieci, pozostali zstępni, a także bracia i siostry, o ile mieszkają razem z obywatelem państwa. Większość zatrudnionych w Watykanie „cywilów” pozostaje przy swoich paszportach. Przysługują im jednak pewne przywileje, jak choćby zwolnienia podatkowe. Linie kolejowe w Watykanie Czy Watykan ma swoje linie kolejowe? Oczywiście. Stacja i tory zostały wybudowane w trakcie pontyfikatu papieża Piusa XI. Od 1929 roku państwo ma zagwarantowane połączenie z siecią włoską, ale całość watykańskiej sieci kolejowej obejmuje zaledwie dwa niemal trzystumetrowe odcinki. Mówimy tu zatem o najkrótszej linii na świecie. Kolej w Watykanie jest przeznaczona przede wszystkim do przewozu poczty. Pociągi pasażerskie zajeżdżają na stację niezbyt często, zwykle w okresie świąt i ważnych uroczystości. Okazjonalnie uruchamiane są też pociągi turystyczne. Związek zawodowy w Watykanie Może się wydawać, że skoro w Watykanie pracuje niewiele osób świeckich, istnienie związku zawodowego mija się z celem. Nic bardziej mylnego! W 1985 roku w Państwie Watykańskim powstała jedyna tego typu organizacja: ADLV, czyli Associazione Dipendenti Laici Vaticani (Stowarzyszenie Świeckich Pracowników Watykanu). Powołanie związku było podyktowane złymi warunkami pracy. Świecki personel zarabiał niewiele, a zasady przyznawania wynagrodzeń nie były jasno uregulowane. W 1988 roku ADLV zorganizowało pierwszy strajk. Cztery lata później odbyła się kampania masowych wypowiedzeń. To działanie służyło wywalczeniu emerytur dla „cywili” zatrudnionych w Watykanie. Mimo że związek powstał w 1985 roku, przez władze kościelne został uznany dopiero osiem lat później. Spożycie wina w Watykanie Który kraj notuje największe spożycie wina? Francja? Hiszpania? A może Włochy? Żaden z wymienionych. W skali całego świata, rekord w tej dziedzinie regularnie biją obywatele Watykanu. Statystyczny mieszkaniec Państwa Watykańskiego w ciągu roku spożywa 74 litry tego trunku. To przekłada się na około 105 butelek rocznie i niemal 9 butelek miesięcznie. Całkiem sporo, zwłaszcza jak na kraj, w którym mieszkają przede wszystkim duchowni. Skąd takie wysokie spożycie wina w Watykanie? Cóż, odpowiedź padła dwa zdania wcześniej. Trzeba wspomnieć, że w Państwie Watykańskim istnieje obowiązek przyjmowania komunii świętej nie tylko pod postacią chleba, ale także wina. Obrzędowość z całą pewnością podnosi statystykę, ale nie bez znaczenia jest też fakt, że większość mieszkańców Watykanu to starsi mężczyźni, którzy posiłki spożywają w grupach. Przestępczość w Watykanie Nie można nie wspomnieć, że Państwo Watykańskie przoduje nie tylko w spożyciu wina. Na zaskakująco wysokim poziomie utrzymuje się też tamtejszy wskaźnik przestępczości. Kierując się statystyką, należałoby uznać, że ta niewielka enklawa jest jednym z najniebezpieczniejszych miejsc na świecie, bowiem na jednego obywatela przypada tam aż 1,5 przestępstwa. Należy jednak podkreślić, że łamania prawa dopuszczają się przede wszystkim turyści i osoby niebędące obywatelami Watykanu. W statystyce przodują kradzieże kieszonkowe. Zdarzają się też inne występki, jak choćby próby wysłuchania spowiedzi przez przebierańców. Przestępcy skazani przez wymiar sprawiedliwości Watykanu najczęściej są karani grzywną. Państwo nie dysponuje regularnymi pomieszczeniami więziennymi. Jeżeli ktoś zostaje skazany na karę pozbawienia wolności, odbywa wyrok we Włoszech. Koszt pobytu skazańców w zakładzie karnym jest pokrywany przez skarbiec papieski. A trzeba podkreślić, że opłaty z tego tytułu nie należą do niskich. O ile większości przestępstw dopuszczają się przyjezdni, to nie można powiedzieć, że mieszkańcy Watykanu mają sumienie czyste jak łza. Także oni dopuszczają się różnych występków. Zdarzyło się, że jeden ze świeckich pracowników został przyłapany ze sporą ilością kokainy. To jednak i tak nic w porównaniu z głośnym skandalem, którego głównym bohaterem był kardynał Giovanni Angelo Becciu. Jeden z najwyższych rangą urzędników Kościoła katolickiego został oskarżony i skazany za poważne oszustwa finansowe. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wiemy, kto przejmie obowiązki po papieżu Franciszku. Wybór padł na Polaka
Polak pomoże kierować Watykanem po śmierci papieża Franciszka. Kardynał Stanisław Ryłko został wybrany na jednego z trzech kardynałów wspierających kamerlinga w czasie sede vacante.
W tym artykule: Polak pomoże zarządzać Watykanem Kim jest kard. Stanisław Ryłko? Papież Franciszek nie żyje. Kto zastąpi Ojca Świętego? Po śmierci papieża Franciszka w Watykanie rozpoczyna się okres sede vacante, czyli czas, w którym Stolica Apostolska jest nieobsadzona. Do momentu wyboru nowego następcy św. Piotra władzę objął kardynał kamerling, a więc kard. Kevin Farrell. Amerykański duchowny w codziennych obowiązkach może liczyć na pomoc trzech wspierających go kardynałach, wśród których znalazł się Polak – kard. Stanisław Ryłko. Polak pomoże zarządzać Watykanem Kard. Stanisław Ryłko, obok kardynałów Pietro Parolina i Fabio Baggio, jest jednym z trzech duchownych wspomagających kard. Kevina Farrella w administrowaniu Watykanem po odejściu papieża Franciszka. Zostali oni wyłonieni drogą losowania we wtorek, podczas kongregacji generalnej. Oprócz spraw bieżących ich głównym zadaniem jest również wsparcie kamerlinga w organizacji pogrzebu Ojca Świętego oraz przygotowaniach do konklawe, w czasie którego wyłoniona zostanie nowa głowa Kościoła katolickiego na świecie. – Członkowie trzyosobowej komisji, która będzie spotykać się w ramach kongregacji partykularnej i której zadaniem jest wsparcie kamerlinga w organizacji pogrzebu Papieża oraz konklawe, są wybierani co trzy dni, drogą losowania podczas kongregacji generalnej, czyli spotkania wszystkich kardynałów, przebywających aktualnie w Rzymie, także tych, którzy ukończyli 80 lat – czytamy na stronie Vatican News. Kim jest kard. Stanisław Ryłko? Kardynał Stanisław Ryłko urodził się w 1945 roku w Andrychowie (woj. małopolskie). Święcenia kapłańskie przyjął w 1969 r. z rąk kardynała Karola Wojtyły. W 1996 r. otrzymał sakrę biskupią, a kardynałem został mianowany 11 lat później przez papieża Benedykta XVI. Kard. Ryłko od lat cieszy się dużym zaufaniem w Watykanie. W latach 2003 – 2016 pełnił funkcję przewodniczącego Papieskiej Rady ds. Świeckich. Z kolei od 2017 r. jest archiprezbiterem bazyliki Matki Bożej Większej w Rzymie. Jako jeden z czwórki Polaków weźmie udział w zbliżającym się konklawe. Ze względu na wiek – w lipcu skończy 80 lat – po raz ostatni zasiądzie w gronie kardynałów-elektorów. Papież Franciszek nie żyje. Kto zastąpi Ojca Świętego? Papież Franciszek zmarł 21 kwietnia 2025 roku w swojej rezydencji w watykańskim Domu Santa Marta. Informację o śmierci Ojca Świętego przekazał oficjalnie w Wielkanocny Poniedziałek kard. Kevin Farrell. – Dziś rano o godz. 7:35 Biskup Rzymu Franciszek powrócił do Domu Ojca. Całe jego życie było poświęcone służbie Panu i Jego Kościołowi – brzmiała treść komunikatu. Biuro Prasowe Stolicy Apostolskiej ujawniło, że bezpośrednimi przyczynami jego śmierci był udar mózgu, śpiączka i nieodwracalna zapaść kardiologiczna. Pogrzeb papieża Franciszka odbędzie się w najbliższą sobotę, 26 kwietnia. Uroczystości żałobne zaplanowano na godz. 10:00. Tego dnia w Polsce, zgodnie z decyzją prezydenta Andrzeja Dudy, będzie obowiązywać żałoba narodowa. Następca papieża Franciszka zostanie wybrany podczas ogólnego zgromadzenia kardynałów-elektorów, czyli konklawe (według nieoficjalnych doniesień rozpocznie się między 5 a 10 maja). Najczęściej wymienianymi kandydatami są: Włosi – Matteo Zuppi i Pietro Parolin, Fridolin Ambongo Besungu z Demokratycznej Republiki Konga, Willem Jacobus Eijk z Holandii, Peter Erdo z Węgier, Luis Antonio Tagle z Filipin, Raymond Burke z USA, oraz Mario Grech z Malty. Źródła: Vatican News; National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Franciszek to papież dla ludu. Był człowiekiem pokornym, pełnym żarliwej wiary
Papież Franciszek wprowadził przełomowe zmiany w Watykanie. Podkreślał szacunek dla świeckich i starał się dać zwykłym ludziom poczucie siły. Był też „gwiazdą rocka”.
Spis treści: Przyszły papież w Argentynie Wybór na papieża Działalność i dziedzictwo Papież Franciszek zmarł 21 kwietnia 2025 r. Wiernym Kościoła katolickiego przewodził od marca roku 2013. Jego wybór na papieża cechowały „pierwsze razy”. Był pierwszym od ponad 1200 lat człowiekiem spoza Europy, pierwszym z Ameryki Południowej i pierwszym jezuitą, który został biskupem Rzymu. Jako zwierzchnik Stolicy Apostolskiej Franciszek wprowadził przełomowe zmiany, a jego przywództwo stanowiło istotny zwrot w kwestii samego urzędu. Skoncentrował się na zasypywaniu pogłębiającej się przepaści między elitarną administracją Kościoła katolickiego a jego wiernymi. Zapoczątkował także nowe podejście do starych tradycji i praktyk katolickich. Przyszły papież w Argentynie Wychowanie, wykształcenie i praktyczne doświadczenie Franciszka stanowiły podwaliny jego awansów w kościelnej hierarchii. Jorge Mario Bergoglio urodził się 17 grudnia 1936 r. w Buenos Aires w Argentynie. W młodości zachorował na zagrażające życiu zapalenie opłucnej, co doprowadziło do usunięcia fragmentu płuca. Zanim został duchownym, zdobył wykształcenie technologa chemicznego. A powołanie do służby Bogu poczuł, gdy pewnego dnia jako uczeń szkoły średniej przystąpił do spowiedzi. Formalnie wyświęcony na księdza katolickiego w roku 1969, Bergoglio studiował teologię w ojczystej Argentynie, a następnie rozpoczął formację duchową w Hiszpanii. Wróciwszy do Argentyny, 22 kwietnia 1973 r. złożył wieczyste śluby w zakonie jezuitów, a wkrótce potem został prowincjałem Towarzystwa Jezusowego w Argentynie. W latach 80. i 90. Bergoglio pełnił funkcję rektora swojej macierzystej uczelni, Facultades de Filosofía y Teología de San Miguel. Wyjeżdżał też za granicę, aby kontynuować naukę, i piastował liczne stanowiska w kościele instytucjonalnym. W 1998 r. został arcybiskupem Buenos Aires, a w roku 2001 papież Jan Paweł II mianował go kardynałem. W ciągu całej swojej posługi Bergoglio kładł nacisk na sprawiedliwość społeczną, społeczne zaangażowanie i solidarność wśród chrześcijan i nie tylko. Odrzucał wszystko, co przypominało zbytek. Np. przedkładał publiczną komunikację miejską i skromne warunki mieszkaniowe nad wystawne apartamenty, w których rezydowali jego poprzednicy. Jego niestrudzona praca w najbiedniejszych dzielnicach Buenos Aires przyniosła mu przydomek „biskupa slumsów”. Wybór na papieża W roku 2001, po Synodzie Biskupów, Bergoglio znalazł się w centrum uwagi, gdy objął funkcję relatora generalnego. Jego zadaniem było wygłoszenie przemówienia programowego i nadzorowanie publikacji prezentujących wyniki zgromadzenia, które często służą jako wytyczne dla Kościoła. Podczas tych obrad, które odbyły się po atakach na World Trade Center z 2001 r., Bergoglio wykazał się umiejętnościami i współczuciem. Do tego stopnia, że po śmierci Jana Pawła II w 2005 r. zaczęto mówić o jego wyborze na papieża. Jednak dopiero 13 marca 2013 r., po ustąpieniu Benedykta XVI, Kolegium Kardynałów wybrało Bergoglia na 266. zwierzchnika Kościoła rzymskokatolickiego. Bergoglio objął papieski tron w wieku 76 lat, przyjmując pontyfikalne imię Franciszek – na cześć świętego Franciszka z Asyżu. Potem wyjaśnił, że gdy liczono głosy konklawe, jego myśli pobiegły ku temu świętemu: „Dla mnie jest on człowiekiem ubóstwa, człowiekiem pokoju, człowiekiem, który kocha i chroni stworzenie”. Działalność i dziedzictwo Listy, komunikaty i oficjalne dekrety papieża Franciszka odzwierciedlały jego pragnienie unowocześnienia Kościoła i odnowy Watykanu naznaczonego skandalami. Jego cztery encykliki (pisma dotyczące nauczania Kościoła skierowane do biskupów) koncentrowały się na takich kwestiach, jak wiara i zbawienie, związek między środowiskiem a religią oraz konieczność współpracy wszystkich ludzi na świecie. Franciszek wkrótce stał się dla wielu „gwiazdą rocka”, śledzoną przez miliony internautów i witaną na wydarzeniach przez tłumy złożone z setek tysięcy wiernych spragnionych wspólnych selfie. W samym Watykanie papież Franciszek przemeblował Kolegium Kardynałów, by odejść od struktury składającej się głównie z Europejczyków. Nie omijały go jednak ani kontrowersje, ani krytyka. Zwłaszcza że musiał się zmierzyć z uderzającymi w Kościół skandalami dotyczącymi molestowania seksualnego. Jego komentarze na temat homoseksualizmu, związków osób tej samej płci i procedury macierzyństwa zastępczego, jego rola w podnoszeniu rangi kobiet w Kościele oraz mniej sztywne stanowisko w sprawie rozwodów i antykoncepcji, a także inne kwestie, trafiły na pierwsze strony gazet. I spotykały się zarówno z pochwalnym odzewem, jak i wyrazami sprzeciwu. Przez cały swój pontyfikat Franciszek podkreślał szacunek dla świeckich i starał się dać zwykłym ludziom poczucie siły, upraszczając przekaz Kościoła. Próbował umieścić współczucie i pojednanie na czele jego priorytetów. I wierzył w otwartą dyskusję, która miała stymulować duchową myśl. Franciszek będzie zapamiętany nie tylko za to, że przekształcił tę instytucję, ale także za niezachwiane oddanie wierze i wspólnocie katolickiej oraz niespotykane dotąd spojrzenie w przyszłość w ciągle zmieniającym się świecie. Następca Franciszka I, 267. zwierzchnik Stolicy Apostolskiej, zostanie wybrany przez Kolegium Kardynałów po okresie papieskiego interregnum. Źródło: National Geographic Polska
„Mają prawo być częścią rodziny”. Tak papież Franciszek zmienił ton Kościoła
Papież Franciszek zmarł w wieku 88 lat. Wspominając jego pontyfikat, trudno pominąć momenty, które wywołały gorące dyskusje. Nie tylko wśród wiernych, ale i wewnątrz samego Watykanu.
W tym artykule: Papież Franciszek o związkach partnerskich Nie żyje papież Franciszek. Kto zostanie następcą Ojca Świętego? Śmierć papieża Franciszka zamyka rozdział pełen zmian i wyzwań w historii Kościoła. Jego pontyfikat charakteryzowały gesty solidarności wobec wykluczonych, ale też wypowiedzi, które burzyły schematy. W jednym z dokumentów publicznie opowiedział się za prawną ochroną związków jednopłciowych, co spotkało się z mieszanymi reakcjami. Od wyrazów poparcia po głosy oburzenia ze strony konserwatywnych środowisk. Papież Franciszek o związkach partnerskich – Osoby homoseksualne mają prawo być częścią rodziny – powiedział papież Franciszek w dokumencie z 2020 r., który odbił się szerokim echem na całym świecie. W filmie „Francesco” reżysera Evgeny’ego Afineevsky’ego, poświęconym prawom człowieka, papież został zapytany o miejsce osób homoseksualnych w Kościele. – Są dziećmi Bożymi – odpowiedział. – Nikt nie powinien być odrzucany ani prześladowany z tego powodu – dodał. Po raz pierwszy podczas swojego pontyfikatu Franciszek otwarcie wyraził poparcie dla prawnej ochrony związków jednopłciowych. Wezwał również wspólnotę Kościoła do zmiany postawy wobec osób LGBT, podobnie jak podczas wcześniejszego spotkania z rodzicami dzieci homoseksualnych, które odbyło się na kilka tygodni przed premierą wspominanego dokumentu. – Kościół kocha wasze dzieci takimi, jakimi są, gdyż są dziećmi Bożymi – mówił wówczas. W tym samym filmie papież odniósł się również do polityki migracyjnej administracji Donalda Trumpa, polegającej na rozdzielaniu rodzin nielegalnie przekraczających granicę USA i Meksyku. Nazwał ją „najwyższą formą okrucieństwa”. – Rozdzielanie dziecka od rodziców przeczy ludzkiej naturze – podkreślił. – Czegoś takiego chrześcijanin nie mógłby się dopuścić – zaznaczył. Wypowiedzi te padły na kilka tygodni przed wyborami prezydenckimi w Stanach Zjednoczonych, w których ostatecznie zwyciężył Joe Biden, pokonując ubiegającego się o reelekcję Donalda Trumpa. Nie żyje papież Franciszek. Kto zostanie następcą Ojca Świętego? Papież Franciszek zmarł 21 kwietnia 2025 roku w swojej rezydencji w watykańskim Domu Santa Marta. Informację o śmierci Ojca Świętego przekazał oficjalnie w Wielkanocny Poniedziałek kard. Kevin Farrell. – Dziś rano o godz. 7:35 Biskup Rzymu Franciszek powrócił do Domu Ojca. Całe jego życie było poświęcone służbie Panu i Jego Kościołowi – brzmiała treść komunikatu. Biuro Prasowe Stolicy Apostolskiej ujawniło, że bezpośrednimi przyczynami jego śmierci był udar mózgu, śpiączka i nieodwracalna zapaść kardiologiczna. Pogrzeb papieża Franciszka odbędzie się w najbliższą sobotę, 26 kwietnia. Uroczystości żałobne zaplanowano na godz. 10:00. Tego dnia w Polsce, zgodnie z decyzją prezydenta Andrzeja Dudy, będzie obowiązywać żałoba narodowa. Następca papieża Franciszka zostanie wybrany podczas ogólnego zgromadzenia kardynałów-elektorów, czyli konklawe (według nieoficjalnych doniesień rozpocznie się między 5 a 10 maja). Najczęściej wymienianymi kandydatami są: Włosi – Matteo Zuppi i Pietro Parolin, Fridolin Ambongo Besungu z Demokratycznej Republiki Konga, Willem Jacobus Eijk z Holandii, Peter Erdo z Węgier, Luis Antonio Tagle z Filipin, Raymond Burke z USA, oraz Mario Grech z Malty. Przypomnijmy, że w głosowaniu udział weźmie czterech polskich kardynałów – Stanisław Ryłko, Kazimierz Nycz, Konrad Krajewski i Grzegorz Ryś. Źródło: National Geographic Polska
Na ten widok czekają wszyscy wierni. Jak powstaje biały dym nad Watykanem?
Każdy wie, co oznacza biały dym nad Watykanem. Ale mało kto zastanawia się, co tak naprawdę unosi się z komina Kaplicy Sykstyńskiej w momencie wyboru następcy św. Piotra. National Geographic Magazine zapytał o to eksperta w dziedzinie chemii pirotechnicznej, Chrisa Mocellę.
W tym artykule: Jak i z czego powstaje biały dym po konklawe? Trwa okres sede vacante. Co to właściwie oznacza? Papież Franciszek zmarł w poniedziałek nad ranem, w wieku 88 lat. Wiadomość o jego odejściu poruszyła miliony wiernych na całym świecie. Choć Watykan pogrążony jest w żałobie, już teraz rozpoczynają się przygotowania do kolejnego, niezwykle ważnego momentu w historii Kościoła, czyli konklawe. To właśnie wtedy oczy całego świata znów zwrócą się ku Kaplicy Sykstyńskiej, gdzie biały dym obwieści wybór nowego następcy św. Piotra. Jak i z czego powstaje biały dym po konklawe? Biały dym unoszący się z komina Kaplicy Sykstyńskiej to najbardziej rozpoznawalny znak wyboru nowego papieża. Ale co sprawia, że ten historyczny moment ma właśnie taką oprawę? Amerykańska redakcja National Geographic Magazine zapytała o to autora książki „Chemia pirotechniki”, Chrisa Mocelli. Niektórzy mogą być zaskoczeni Katia Andreasi, National Geographic Magazine: Jak można kontrolować kolor dymu? Czy one wszystkie nie powinny być po prostu szare? Chris Mocella: Istnieją dwa sposoby na wytworzenie dymu: spalanie, które produkuje dym, gdy płonący obiekt częściowo strawi ogień, i parowanie, podczas którego twarde materiały w wyniku działania wysokich temperatur najpierw topią się w ciecz, a potem zamieniają się w gaz. Podczas gdy w procesie spalania płonący materiał oprócz dymu, produkuje także sadze i popiół (które przybierają ciemną barwę), tak przy parowaniu spalany przedmiot, nie płonie jako obiekt w stałym stanie skupienia, lecz zmienia się w substancję płynną, a dopiero ta ulatnia się w pełni, tworząc mglisty dym. Co może zostać wykorzystane do przygotowania białego dymu? Istnieją pewne produkty reakcji spalania, które mogą przybrać białą lub jasnoszarą barwę, zwłaszcza niektóre związki cynku i fosfor, które przy udziale temperatury reagują z wodą, dając w efekcie gęsty, biały dym. Zaawansowana wiedza chemiczna nie jest do tego potrzebna. A z jakiej metody mogą korzystać w Watykanie? Choć parowanie jest możliwe, to metoda ta jest trudna do opanowania do perfekcji. Kardynałowie korzystają więc raczej z prostego procesu spalania opiłków cynku i siarki, w efekcie czego powstaje siarczek cynku, który wyglądem przypomina gęsty, ciężki dym w kolorze brudnej bieli. A co w przypadku czarnego dymu? W tym wypadku sytuacja jest prosta: czarny dym najłatwiej jest otrzymać podczas półspalania czyli w sytuacji, gdy spalamy materiały organiczne takie jak drewno, przy ograniczonym dostępie tlenu. Wówczas otrzymujemy sporo czarnych cząsteczek, które nie uległy całkowitemu spaleniu czyli czarny dym. Czy do produkcji czarnego dymu w Watykanie używało się kiedyś słomy? Jeśli konkretny rodzaj słomy zostanie spalony przy ograniczonym dostępie tlenu, rzeczywiście można otrzymać czarny dym, jednak nie otrzymamy go w takiej ilości, ani nie będzie tak gęsty, jak byśmy sobie tego życzyli. Żeby dym był naprawdę czarny, musi być gęsty, a w związku z tym trzeba go wyprodukować bardzo dużo w krótkim czasie. Oznacza to, że potrzebne będą nieco bardziej złożone materiały pirotechniczne niż zwykła słoma. Czy tak naprawdę kardynałowie mogą stworzyć taki kolor dymu, jaki tylko im się podoba, np. zielony albo czerwony? Tak, bez problemu można wyprodukować kolorowy dym. Cześć barwników może bardzo szybko zmienić stan skupienia ze stałego na ciekły pod wpływem wysokiej temperatury, a zaraz później wyparować w postaci drobnych, kolorowych cząsteczek, tworząc kolorowy dym. Trzeba jednak zachować ostrożność podczas procesów spalania kolorowych materiałów pirotechnicznych. Barwniki są często wykonane z materiałów organicznych, dlatego zamiast kolorowego dymu, możemy otrzymać szary lub czarny, jeśli zaczną się spalać zbyt intensywnie. Nie da się otrzymać kolorowego dymu w sposób naturalny? To się zdarza bardzo rzadko z tego względu, że do jego wytworzenia niezbędne są konkretne materiały i warunki. W tej chwili nie przychodzi mi do głowy żaden przykład, gdzie odbyłoby się to bez żadnej ingerencji ze strony człowieka. Na koniec nie mógłbym nie zadać tego pytania komuś, kto jest pirotechnikiem. Czy kardynałowie mogliby zamiast dymu wypuścić przez komin fajerwerki? Oczywiście. Jest jednak kilka warunków: przede wszystkim komin musiałby być zupełnie prosty i nie mieć żadnych blokad. Trzeba byłoby również się usunąć daszek, który jest umieszczony na końcu komina. W przeciwnym razie kardynałowie musieliby się liczyć z bardzo bliskim spotkaniem z fajerwerkami w Kaplicy Sykstyńskiej, czego Michał Anioł najpewniej nie brał pod uwagę… Trwa okres sede vacante. Co to właściwie oznacza? Po śmierci papieża Franciszka Kościół katolicki wszedł w czas przejściowy, w tradycji nazywany jest sede vacante. To moment, kiedy tron papieski pozostaje pusty, a wierni z niecierpliwością oczekuje wyboru następcy św. Piotra. Formalnie władza przechodzi wówczas w ręce Kolegium Kardynałów, które zarządza Watykanem, ale nie podejmuje decyzji wiążących dla Wspólnoty. Ich głównym zadaniem jest zwołanie konklawe, czyli ogólnego zgromadzenia kardynałów-elektorów, podczas którego zostanie wybrany nowy papież. Papież Franciszek zmarł w Poniedziałek Wielkanocny, 21 kwietnia 2025 r., w swojej rezydencji w watykańskim Domu Santa Marta. Bezpośrednimi przyczynami jego śmierci był udar mózgu, śpiączka i nieodwracalna zapaść kardiologiczna Źródło: National Geographic Magazine
Papież Franciszek nie żyje. Biskup Rzymu i głowa Kościoła katolickiego odszedł w wieku 88 lat. Informację o jego śmierci oficjalnie potwierdziła Stolica Apostolska. Pontyfikat papieża Franciszka przypadał na czas pełen wyzwań dla całego świata. Jedni zapamiętają go jako papieża bliskiego ludziom. Innym zaś trudno będzie wymazać z pamięci kilka jego kontrowersyjnych wypowiedzi.
Domu Świętej MartySpis treści: Papież Franciszek – biografia Kiedy zostanie wybrany nowy papież? W 2023 r. papież Franciszek przeszedł ostre zapalenie płuc. Od tej pory był wyjątkowo podatny na infekcje dróg oddechowych. Stan jego zdrowia pogorszył się na początku lutego 2025 r. Najpierw zmagał się z ostrym przeziębieniem, następnie z zapaleniem oskrzeli. 14 lutego papież trafił do szpitala, gdzie zdiagnozowano u niego obustronne zapalenie płuc. Po leczeniu papież wrócił do Watykanu i pełnił swe obowiązki w miarę możliwości. W niedzielę wielkanocną pozdrowił nawet wiernych na placu Świętego Piotra. Niestety, w poniedziałek wielkanocny 21 kwietnia poinformowano o jego śmierci. „O 7:35 rano biskup Rzymu, Franciszek, powrócił do domu Ojca. Całe swoje życie poświęcił służbie Panu i Jego Kościołowi” – ogłosił w telewizji watykańskiej kardynał Kevin Ferrell, kamerling. „Uczył nas, jak żyć wartościami Ewangelii z wiernością, odwagą i powszechną miłością, zwłaszcza wobec najuboższych i najbardziej zepchniętych na margines. Z ogromną wdzięcznością za przykład prawdziwego ucznia Pana Jezusa, polecamy duszę papieża Franciszka nieskończonej, miłosiernej miłości Boga, Jedynego i Trybuna”. Papież zmarł w Domu Świętej Marty. Bezpośrednimi przyczynami jego śmierci były udar mózgu, śpiączka i nieodwracalna zapaść kardiologiczna. Jeszcze w 2013 roku Franciszek podpisał list rezygnacyjny. Miał on zostać wykorzystany, gdyby kiedyś poważne i trwałe problemy zdrowotne uniemożliwiły mu wykonywanie obowiązków. Nie dane mu było jednak skorzystać z tej możliwości. Papież Franciszek – biografia Papież Franciszek zwracał szczególną uwagę na znaczenie ubogich w życiu Kościoła katolickiego, ochronę środowiska naturalnego i dialog między religiami. Reprezentował łagodniejszy stosunek do społeczności LGBTQ niż jego poprzednicy, choć jednocześnie jasno opowiadał się przeciwko legalizacji małżeństw jednopłciowych. W ostatnich latach krytykowano go za niejednoznaczną postawę wobec wojny na Ukrainie czy wręcz wypowiedzi o charakterze prorosyjskim. Nie ulega jednak wątpliwości, że papież Franciszek trwale zapisał się w historii Kościoła, starając się dostosowywać go do wyzwań współczesnego świata i pokazując jego bardziej ludzkie oblicze. Już jako jezuita Jorge Mario Bergoglio wyróżniał się na tle innych katolickich duchownych. Jego podejście do wiary przysparzało mu wrogów nawet wśród przedstawicieli własnego zakonu. Droga do kapłaństwa Jorge Mario Bergoglio, późniejszy papież Franciszek, przyszedł na świat 17 grudnia 1936 r. w Buenos Aires w niezamożnej rodzinie włoskich imigrantów. Był synem księgowego Mario José Bergoglia i Reginy Marii Sívori, którzy opuścili Italię w 1929 r. Miał czworo młodszego rodzeństwa: Alberta Horacia, Oscara Adriána (zmarłego w dzieciństwie), Martę Reginę i Marię Elenę. Edukację zdobywał m.in. w szkole salezjańskiej Wilfrid Barón de los Santos Ángeles w Ramos Mejía i technikum Escuela Técnica Industrial (obecnie noszącej imię Hipólita Yrigoyena) w Buenos Aires, które ukończył z dyplomem technika chemika. W okresie nauki w technikum zarabiał na życie jako ochroniarz i woźny, a po jego ukończeniu pracował w dziale spożywczym laboratorium Hickethier-Bachmann. Powołanie do kapłaństwa Bergoglio odkrył 21 września 1954 r. Wtedy to w swojej parafii Basílica de San José de Flores spotkał o. Carlosa B. Duarte Ibarrę, który wyspowiadał go i zainspirował, aby podążył za głosem Boga. „To było coś niesamowitego spotkać kogoś, kto na ciebie czeka” – wspominał po latach kluczowy moment w swoim życiu. W 1956 r. wstąpił do seminarium Inmaculada Concepción w Villa Devoto koło Buenos Aires, a w marcu 1958 r. do zakonu jezuitów. W nim dwa lata później złożył wieczyste śluby ubóstwa, czystości i posłuszeństwa. Chociaż miewał momenty, w których ogarniały go wątpliwości co do obranej drogi (np. gdy na ślubie stryja spodobała mu się piękna dziewczyna), utwierdziły go w niej dramatyczne życiowe doświadczenia. W sierpniu 1957 r. zachorował bowiem na zapalenie płuc, a lekarze wykryli w jego płucach trzy cysty. Szczęśliwie młodemu duchownemu udało się wrócić do zdrowia, choć lekarze musieli wyciąć mu fragment tego organu. Droga duchowa i intelektualna Przebywając w kolejnych domach zakonnych, przyszły biskup Rzymu nie tylko pogłębiał swoją wiarę, ale też zdobywał dalszą edukację. Jeszcze w okresie nowicjatu studiował nauki humanistyczne w Santiago w Chile. W 1963 r. obronił zaś licencjat z filozofii w Colegio Máximo San José w San Miguel koło Buenos Aires. W latach 1964–1965 wykładał literaturę i psychologię w Colegio de la Inmaculada Concepción w Santa Fe, a w 1966 r. w Colegio del Salvador w Buenos Aires. W 1967 r. powrócił do Colegio Máximo de San José, aby przez kolejne trzy lata studiować teologię. Następnie został wykładowcą na Wydziale Teologii tejże uczelni, a w latach 1979–1986 sprawował w niej nawet urząd rektora. W 1986 r. rozpoczął studia doktoranckie w Philosophisch-Theologische Hochschule Sankt Georgen we Frankfurcie nad Menem, lecz już po kilku miesiącach powrócił do Argentyny, gdzie ponownie został wykładowcą w Colegio del Salvador. 13 grudnia 1969 r. Bergoglio przyjął święcenia kapłańskie z rąk arcybiskupa Ramóna José Castellano. W latach 1971–1973 był mistrzem nowicjatu w seminarium w Villa Barilari, a w latach 1973–1979 prowincjałem jezuitów w Argentynie. 22 kwietnia 1973 r. złożył z kolei swoje ostatnie śluby zakonne, obejmujące obok czystości, ubóstwa i posłuszeństwa także posłuszeństwo papieżowi w sprawach misji. Kiedy w 1976 r. rządy w Argentynie przejęła junta generała Jorge Videli, część duchowieństwa odmawiała pomocy ofiarom prześladowań, a nawet wspierała działania władz. Wokół postawy Bergoglia w tym dramatycznym dla kraju okresie narosło na przestrzeni lat wiele mitów i plotek. Ofiara złych języków W 2005 r. argentyński dziennikarz śledczy Horacio Verbitsky zasugerował w publikacji „El Silencio. De Paulo VI a Bergoglio”, że Bergoglio współpracował na przełomie lat 70. i 80. z rządzącą Argentyną juntą wojskową. Miał zrezygnować z otoczenia jezuitów Orlanda Yoria i Franza (Ferenca) Jálicsa ochroną, co w konsekwencji doprowadziło do ich porwania przez juntę w maju 1976 r. Zajmujący się zbrodniami reżimu argentyński sędzia Germán Castelli stwierdził jednak, że oskarżenia te są bezpodstawne. Sam Jálics wyznał po latach, że choć pierwotnie podejrzewał Bergoglia o denuncjację, z czasem się z tego wycofał. Dziennikarz Nello Scavo, autor książki „Lista Bergoglio”, ustalił z kolei, na przełomie lat 70. i 80. Jorge Mario Bergoglio pomógł około stu osobom, które były prześladowane przez juntę. Na przestrzeni lat Jorge Mario Bergoglio miał wielu wrogów, w tym także wśród członków własnego zakonu. Wykształceni jezuici reprezentujący klasę wyższą mieli mu za złe, że jako osoba bez doktoratu próbuje kwestionować ich sposób patrzenia na misję zakonu. W przeciwieństwie do nich Bergoglio nie ograniczał się tylko do głoszenia wzniosłych haseł na rzecz ubogich, lecz starał się lepiej poznać ich codzienne trudy i znoje. „Wszystko dla ludu, ale nic z ludem” – tak określał stosunek swoich przeciwników do przesłania św. Ignacego Loyoli, które sam traktował bardzo osobiście. Zapewne na prośbę „życzliwych kolegów” w 1990 r. został wysłany do Córdoby. Oficjalnie miał tam kontynuować pracę nad doktoratem w Instituto Secundario „El Salvador” (nigdy go nie ukończył), faktycznie zaś chodziło o załagodzenie napiętej atmosfery wśród jezuitów. Sam Bergoglio zapamiętał zresztą pobyt w Córdobie jako czas „wielkiego kryzysu wewnętrznego”, a jezuici z jego najbliższego otoczenia uważali wręcz, że boryka się z chorobą. Papież z dalekiego kraju Z czasem Jorge Mario Bergoglio powrócił do łask i zaczął wyrastać na najważniejszą postać argentyńskiego Kościoła. 20 maja 1992 r. Jan Paweł II mianował go biskupem pomocniczym Buenos Aires i biskupem tytularnym Auca. Sakrę biskupią otrzymał miesiąc później z rąk arcybiskupa Buenos Aires, kardynała Antonia Quarracina. W czerwcu 1997 r. został z kolei arcybiskupem koadiutorem i po śmierci kardynała Quarracina w 1998 r. objął po nim rządy w archidiecezji. W 2001 r. papież Jan Paweł II wyniósł go do godności kardynała i nadał mu tytuł prezbitera San Roberto Bellarmino. Chociaż już w grudniu 2011 r. Bergoglio złożył rezygnację ze swoich obowiązków w powodu ukończenia 75. roku życia, na prośbę papieża Benedykta XVI sprawował ten urząd jeszcze przez dwa lata. Kiedy po śmierci papieża Jana Pawła II odbywało się konklawe, na którym kardynałowie dokonali wyboru Josepha Ratzingera, Jorge Mario Bergoglio uznawany był za jednego z jego głównych kontrkandydatów. Nic więc dziwnego, że kiedy papież Benedykt XVI abdykował, to właśnie on został jego następcą na Tronie Piotrowym. Kardynałowie wybrali go już podczas drugiego dnia konklawe 13 marca 2013 r. w piątym głosowaniu. Po raz pierwszy od czasu Syryjczyka Grzegorza III, sprawującego pontyfikat w latach 731–741, biskupem Rzymu został duchowny spoza Europy. Chociaż media spekulowały, że następca Benedykta XVI przyjmie imię Jana Pawła III lub Benedykta XVII, Bergoglio zdecydował się na nieużywane wcześniej imię Franciszek, nawiązujące do św. Franciszka z Asyżu. Pozostawił swoją biskupią dewizę „Miserando atque eligendo” („Spojrzał z miłosierdziem i wybrał”), a jego dotychczasowy herb uległ tylko niewielkim modyfikacjom. Pięcioramienną gwiazdę zastąpiono ośmioramienną i uwydatniono cechy szpikanardu, czyli symbolu św. Józefa. Otwartość i braterstwo Wrażliwość na sprawy biednych, nędzarzy i wykluczonych towarzyszyła papieżowi Franciszkowi jeszcze za czasów jego posługi biskupiej. W 2001 r. w czasie swojej wizyty w hospicjum w Buenos Aires obmył i ucałował stopy dwunastu osób chorych na AIDS. W swojej pierwszej adhortacji „Evangelii gaudium” zwracał uwagę na szczególne miejsce ubogich w Kościele i przypominał, że „bogaci powinni pomagać ubogim, szanować ich i promować”. W grudniu 2023 r. dopuścił spontaniczne błogosławieństwo par jednopłciowych „w obliczu prośby dwóch osób”, np. w czasie pielgrzymki lub modlitwy wspólnotowej. „Nie błogosławię małżeństwa osób tej samej płci, błogosławię dwie osoby, które się kochają i proszę ich również, aby się za mnie modlili” – wyjaśniał wątpliwości towarzyszące jego decyzji. Przypominał, że w świetle nauki Kościoła za małżeństwo może być uznany tylko sakramentalny związek mężczyzny i kobiety. Papież Franciszek pozostawił po sobie cztery encykliki. Pierwszą „Lumen fidei”, poświęconą zagadnieniom związanym z wiarą i jej przekazywaniem przez Kościół, opublikował już w lipcu 2013 r., bazując częściowo na materiałach swojego poprzednika. Druga „Laudato si” z czerwca 2015 r., zwana „zieloną encykliką”, dotyczyła ochrony środowiska naturalnego i zainicjowała powstanie globalnego ruchu Laudato Si Movement na rzecz wcielania myśli papieskiej w życie. Jak podkreślał sam papież, inspiracją do stworzenia tej encykliki było dla niego nauczanie św. Franciszka z Asyżu. Do jego życia i działalności nawiązywała też kolejna encyklika „Fratelli tutti”, podpisana 3 października 2020 r. w Asyżu, poruszająca tematy braterstwa i przyjaźni społecznej. W ostatniej „Dilexit nos”, którą wydał w październiku 2024 r., zachęcał zaś wiernych, aby w świecie zdominowanym przez konsumpcjonizm na nowo zwrócili się w stronę Najświętszego Serca Pana Jezusa. Poruszył w niej również zagadnienie sztucznej inteligencji, podkreślając, że nawet jeśli zyska ona intelekt i samoświadomość, nigdy nie będzie miała serca tak jak człowiek. Wobec wyzwań świata W czasie swojego pontyfikatu Franciszek odbył 49 podróży apostolskich. Pierwszą pod koniec lipca 2013 r. do Brazylii, ostatnią – 15 grudnia 2024 r. do Francji. Polskę odwiedził tylko jeden raz w lipcu 2016 r. w ramach 31. Światowych Dni Młodzieży w Krakowie. W czasie swojej wizyty odprawił m.in. mszę na błoniach Jasnej Góry z okazji 1050-lecia chrztu Polski. W jej czasie której przypomniał, że naród polski „pokonał na swej drodze wiele trudnych chwil w jedności”. Odwiedził też były niemiecki obóz koncentracyjny i zagłady Auschwitz-Birkenau, na terenie którego spotkał się ze Sprawiedliwymi wśród Narodów Świata. „Ileż tam bólu, ileż cierpienia... Czy to możliwe, byśmy my, ludzie, stworzeni na podobieństwo Boga, byli zdolni do tak straszliwych uczynków? Jednak to się stało” – komentował niemieckie ludobójstwo, dodając, iż „okrucieństwo nie skończyło się w Auschwitz-Birkenau – także dziś torturuje się ludzi”. Kontrowersje wzbudzał natomiast stosunek Franciszka do wojny w Ukrainie. Przez dłuższy czas nie określił jednoznacznie swojego stanowiska, a kiedy wreszcie zabrał głos, zaskoczył swoją postawą cały świat. Wypowiedzi takie jak „wszyscy jesteśmy winni”, sugerowanie, że do konfliktu zbrojnego przyczyniło się „szczekanie NATO pod drzwiami Rosji” czy ubolewanie nad sytuacją „biednych rosyjskich żołnierzy” spotkały się z dużą krytyką, a nawet oskarżeniami, że głowa Kościoła opowiedziała się po stronie rosyjskiego agresora. Chociaż papież odmówił przyjazdu na Ukrainę, argumentując to problemami zdrowotnymi, niejednokrotnie wyrażał wolę spotkania z patriarchą Moskwy Cyrylem I. W marcu 2024 r. w rozmowie z Radiotelevisione svizzera stwierdził wręcz, że władze Ukrainy powinny otworzyć się na negocjacje z Rosją i mieć „odwagę białej flagi”, czyli – jak to odczytywali komentatorzy – gotowość do poddania się. Postać papieża z Argentyny trwale zapisała się w dziejach popkultury. Jego historyczne spotkanie z papieżem Benedyktem XVI na uroczystości odsłonięcia pomnika Michała Archanioła w Ogrodach Watykańskich w lipcu 2013 r. stało się inspiracją do powstania filmu „Dwóch papieży” w reżyserii Fernanda Meirellesa. Rolę Franciszka zagrał w nim Jonathan Pryce, a Benedykta XVI – Anthony Hopkins. Życie i działalność biskupa Rzymu zostały również przedstawione w argentyńskim filmie biograficznym „Francisco – El Padre Jorge” i włoskim „Chiamatemi Francesco” oraz w kilku filmach dokumentalnych i licznych publikacjach biograficznych. Imieniem papieża nazwano półprofesjonalny argentyński klub sportowy Club Deportivo Papa Francisco, katamaran HSC Francisco w Tasmanii, a nawet… wodę kolońską marki Excelsis Fine Fragrances, której delikatny i subtelny zapach miał nawiązywać do skromnej osobowości papieża. Kiedy zostanie wybrany nowy papież? W czasie od 15 do 20 dni od śmierci lub rezygnacji papieża zwoływane jest konklawe. Wyboru nowego Ojca Świętego dokonują kardynałowie. Na czas konklawe są odizolowani od świata za murami Kaplicy Sykstyńskiej. Ma to zapobiec wpływowi czynników zewnętrznych, takich jak polityka, media czy naciski ze strony rządów lub grup interesów. Sam proces wyboru papieża jest ściśle tajny. Prawo do wyboru papieża ma na dziś grupa 140 kardynałów. 111 z nich to nominaci papieża Franciszka. Na jego następcę najczęściej typowani są: Pietro Parolin z Włoch, Fridolin Ambongo Besungu z Demokratycznej Republiki Konga, Willem Jacobus Eijk z Holandii, Peter Erdo z Węgier, Luis Antonio Tagle z Filipin, Raymond Burke z USA, Mario Grech z Malty, Matteo Zuppi z Włoch. Nieodłącznym elementem konklawe jest dym: czarny lub biały. Dopiero pojawienie się tego drugiego oznacza, że Kościół katolicki ma nowego Ojca Świętego. Biały dym powstaje prawdopodobnie wskutek spalania opiłków cynku i siarki. Źródło: Vatican News, National Geographic Polska Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, popularyzator historii, bloger. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego", „Zapomniani artyści II Rzeczypospolitej", „Zagadka Iny Benity". „ AK-torzy kontra kolaboranci" (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana) i „Upadły amant. Historia Igo Syma". Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org.
Gdzie znajduje się grób św. Piotra? Szczątki pierwszego papieża odkryto 85 lat temu
Grób św. Piotra to jedno z najważniejszych miejsc chrześcijaństwa. Jeden z najbliższych uczniów Jezusa Chrystusa odegrał kluczową rolę w formowaniu wczesnego Kościoła. Jego życie, męczeńska śmierć i miejsce pochówku stały się fundamentem tradycji chrześcijańskiej, zwłaszcza w kontekście Rzymu jako centrum katolicyzmu.
Spis treści: Męczeńska śmierć i pochówek św. Piotra Grób św. Piotra i Bazylika Konstantyńska Bazylika św. Piotra Kontrowersje i badania naukowe Ciekawostki związane z grobem św. Piotra „Ty jesteś Piotr [gr. Petros], i na tej opoce [gr. petra] zbuduję mój Kościół, a bramy piekielne go nie przemogą” (Mt 16,18). Ten fragment jest kluczowy dla rozumienia roli św. Piotra w Kościele katolickim jako pierwszego papieża i fundamentu wspólnoty chrześcijańskiej. W pewnym sensie zdanie to jest prawdą zarówno w sposób symboliczny, jak i całkiem rzeczywisty. Ponieważ to właśnie nad grobem świętego Piotra stanęła Bazylika Konstantyńska, a następnie – Bazylika św. Piotra. Męczeńska śmierć i pochówek św. Piotra Święty Piotr, znany również jako Szymon, zanim spotkał Jezusa, był rybakiem z Betsaidy – małego miasteczka położonego nad Jeziorem Galilejskim. Pracował razem ze swoim bratem Andrzejem, który również został uczniem Jezusa, oraz z Jakubem i Janem, synami Zebedeusza. Mieszkał w Kafarnaum, gdzie miał własny dom, który później stał się miejscem spotkań pierwszej wspólnoty chrześcijańskiej. Powołując go na ucznia, Jezus miał powiedzieć: „Pójdź za Mną, a uczynię cię rybakiem ludzi” (Mt 4,19). Według tradycji, św. Piotr poniósł męczeńską śmierć w Rzymie podczas prześladowań chrześcijan za panowania cesarza Nerona, około 64 roku n.e. Został skazany na śmierć przez ukrzyżowanie. Jednak nie czując się godnym śmierci, jaką poniósł jego nauczyciel, poprosił o ukrzyżowanie głową w dół. Jego ciało pochowano na cmentarzu przy Via Cornelia, w pobliżu Cyrku Nerona na Wzgórzu Watykańskim. Miejsce to szybko stało się celem pielgrzymek dla wczesnych chrześcijan, którzy oddawali cześć apostołowi. Grób św. Piotra i Bazylika Konstantyńska W IV wieku cesarz Konstantyn Wielki zlecił budowę bazyliki nad grobem św. Piotra. Było to monumentalne przedsięwzięcie. Aby wznosić bazylikę dokładnie nad grobem apostoła, Konstantyn zlecił rozległe prace ziemne. W trakcie wyrównywania terenu doszło do zniszczenia części nekropolii na wzgórzu. Rozpoczęcie prac datuje się na około 326 rok n.e., wkrótce po wydaniu przez Konstantyna Edyktu Mediolańskiego (313 rok n.e.), który zapewniał chrześcijanom wolność wyznania. Bazylika miała klasyczny układ – prostokątny budynek z pięcioma nawami (jedna główna i cztery boczne) oddzielonymi rzędami kolumn. Przed wejściem znajdował się dziedziniec otoczony portykami, zwany atrium quadripartitum, który służył jako miejsce przygotowania do wejścia do świątyni. Ołtarz główny znajdował się dokładnie nad grobem św. Piotra, co podkreślało duchowe znaczenie miejsca. Miał charakter mauzoleum, które otaczały liczne dekoracje. Całe wnętrze było bogato zdobione mozaikami i malowidłami. W apsydzie znajdował się wizerunek Chrystusa otoczonego symbolami apostołów. Bazylika miała imponujące wymiary – długość wynosiła około 110 metrów, a szerokość około 65 metrów. Była jednym z największych kościołów swojej epoki. Bazylika Konstantyńska była nie tylko miejscem modlitwy, ale także symbolem triumfu chrześcijaństwa po wiekach prześladowań. Stała się celem pielgrzymek z całego Cesarstwa Rzymskiego, przyciągając wiernych pragnących oddać cześć św. Piotrowi. Bazylika św. Piotra Z biegiem czasu Bazylika Konstantyńska ulegała stopniowemu zniszczeniu. Przez ponad tysiąc lat była wielokrotnie naprawiana, ale jej stan techniczny stale się pogarszał. W XVI wieku papież Juliusz II podjął decyzję o całkowitej przebudowie świątyni. W jej miejsce wzniesiono nową Bazylikę św. Piotra, którą znamy dziś. Część reliktów z Bazyliki Konstantyńskiej, takich jak fragmenty mozaik czy kolumn, można zobaczyć w podziemiach obecnej bazyliki. Mimo historycznych zapisków mówiących o tym, że bazylika została zbudowana na grobie świętego Piotra, dokładne położenie grobu było przedmiotem spekulacji. Dopiero w 1939 roku, z inicjatywy papieża Piusa XII, rozpoczęto systematyczne wykopaliska pod Bazyliką św. Piotra. Archeolodzy odkryli starożytną nekropolię z licznymi grobowcami, w tym miejsce identyfikowane jako grób św. Piotra. W 1950 roku papież ogłosił odnalezienie grobu apostoła, a w 1968 roku Paweł VI potwierdził autentyczność relikwii. Kontrowersje i badania naukowe Mimo ogłoszenia odnalezienia grobu św. Piotra, niektórzy badacze wyrażali wątpliwości co do autentyczności znaleziska. Analizy archeologiczne i historyczne były kontynuowane, a wyniki badań publikowane w kolejnych dekadach. Dyskusje na temat miejsca pochówku apostoła przyczyniły się do pogłębienia wiedzy o wczesnym chrześcijaństwie i historii Rzymu. Obecnie grób św. Piotra znajduje się pod głównym ołtarzem Bazyliki św. Piotra w Watykanie. Jest to miejsce o ogromnym znaczeniu duchowym i historycznym, przyciągające miliony pielgrzymów i turystów. Możliwość odwiedzenia nekropolii watykańskiej i zobaczenia miejsca pochówku apostoła stanowi dla wielu osób głębokie przeżycie religijne. Grób świętego Piotra symbolizuje ciągłość tradycji apostolskiej i jedność Kościoła. Obecność jego relikwii w sercu Watykanu podkreśla znaczenie Rzymu jako centrum chrześcijaństwa. Ciekawostki związane z grobem św. Piotra Trofeum Gajusza: w II wieku nad grobem św. Piotra wzniesiono prostą konstrukcję zwaną "Trofeum Gajusza", która miała chronić miejsce pochówku i ułatwiać modlitwę wiernym. Czerwony Murek (Muro Rosso): podczas wykopalisk odkryto czerwoną ścianę z inskrypcjami, które były interpretowane jako świadectwa wczesnego kultu św. Piotra. Relikwie św. Piotra: w 2013 roku papież Franciszek po raz pierwszy publicznie wystawił relikwie św. Piotra, co było znaczącym wydarzeniem dla Kościoła katolickiego. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Największy kościół świata jest kopią Bazyliki św. Piotra. Nie znajduje się jednak w Europie
Największy kościół świata, choć łudząco przypomina Bazylikę świętego Piotra w Watykanie, wcale nie znajduje się na Starym Kontynencie. W poszukiwaniu rekordowej świątyni należy udać się do zachodniej Afryki.
W tym artykule: Gdzie znajduje się największy kościół świata? Największy, ale czy najwyższy? Największy kościół w Polsce Najmniejszy kościół na świecie Większość osób zapytanych o największy kościół świata bez wahania wskazuje na Bazylikę św. Piotra. Rzeczywistość wygląda jednak inaczej. Mimo że watykańska świątynia imponuje zarówno swoimi rozmiarami, jak i zewnętrzną formą, to nie dzierży palmy pierwszeństwa pod względem wielkości. Ustępuje bowiem – ku zaskoczeniu wielu – swojej afrykańskiej kopii. Gdzie znajduje się największy kościół świata? Na obrzeżach Jamusukro, konstytucyjnej stolicy Wybrzeża Kości Słoniowej, wznosi się monumentalna Bazylika Matki Bożej Królowej Pokoju i to ona piastuje miano największego kościoła świata. Budowę iworyjskiej świątyni zainicjował w 1985 r. ówczesny prezydent kraju, Félix Houphouët-Boigny, który także zadecydował o jej lokalizacji. Tempo prac budowlanych pod kierownictwem architektów Pierre’a Fakhoury i Patricka d’Hauthuille’a było imponujące. Już w 1990 r. bazylika trafiła do Księgi Rekordów Guinnessa jako największy chrześcijański budynek sakralny na świecie, a rok później została pobłogosławiona przez Jana Pawła II. Ojciec Święty wybrał to miejsce także na oficjalne obchody III Światowego Dnia Chorych w 1995 r. oraz na II Międzynarodowe Spotkanie Kapłanów, zorganizowane w lipcu 1997 r. Śmiało można przyznać, że afrykański odpowiednik Bazyliki św. Piotra to kolos w świecie architektury sakralnej. Budynek ma 158 m wysokości, a jego całkowita powierzchnia wynosi 30 tys. m kw. (o 7 tys. m kw. więcej niż watykański pierwowzór). Dzięki tak ogromnej przestrzeni świątynia jest w stanie pomieścić wewnątrz aż 18 tysięcy wiernych. Na rozległym dziedzińcu przed bazyliką miejsce znajdzie kolejne 30 tys., a otaczający teren pozwala na zgromadzenie nawet 150 tys. osób jednocześnie. Rzeczywistość okazuje się zgoła inna. Frekwencja podczas nabożeństw jest wyjątkowo niska. Wynika to z faktu, że religią dominującą wśród Iworyjczyków jest islam, a katolicy stanowią stanowią mniej niż 20% ogółu ludności. Ponadto koszty budowy, wynoszące około 300 milionów dolarów, wzbudziły kontrowersje i protesty, szczególnie w kontekście trudnej sytuacji gospodarczej kraju. Wnętrza bazyliki olśniewają marmurowymi wykończeniami, kopułę pokryto warstwą złota, natomiast okna wypełnione bogato zdobionymi witrażami. Co więcej, zarówno w świątyni, jak i w jej otoczeniu, wznosi się ponad 300 imponujących kolumn. W ramach ciekawostki dodajmy, że od 1991 r. bazyliką opiekują się polscy pallotyni ze Stowarzyszenie Apostolstwa Katolickiego. Największy, ale czy najwyższy? Największy nie zawsze oznacza najwyższy. Bazylika Matki Bożej Królowej Pokoju w Jamusukro, choć pod względem powierzchni nie ma sobie równych, wysokością ustępuje katedrze w Ulm w południowych Niemczech. Ulmer Münster – niegdyś katolicki, obecnie protestancki kościół – mierzy 161,53 m i od ponad 130 lat dzierży tytuł najwyższej świątyni globu. Jej budowa rozpoczęła się pod koniec XIV wieku i trwała, z przerwami, prawie pięć stuleci. Zakończyła się w 1890 roku, gdy do użytku oddano długo wyczekiwaną, wykonaną w stylu gotyckim kościelną wieżę, będącą po dziś dzień najwyższą tego typu konstrukcją na świecie. Zanim katedra w Ulm zyskała miano najwyższego kościoła świata, poprzedni rekord również należał do niemieckiej świątyni. Mowa o wpisanej na listę UNESCO katedrze w Kolonii, której dwie strzeliste wieże osiągają wysokość 157 metrów. I choć obie imponują swoją monumentalnością i architektonicznym rozmachem, wkrótce zostaną zdetronizowane przez bazylikę Sagrada Família w Barcelonie. Ta wciąż powstająca, zaprojektowana przez Antoniego Gaudíego świątynia ma osiągnąć rekordową wysokość 172,5 metra. Planowany termin ukończenia prac to rok 2026. Największy kościół w Polsce Wśród największych kościołów świata dominują przede wszystkim świątynie z Niemiec, Francji czy Włoch, które od wieków zachwycają i przyciągają pielgrzymów z różnych części globu. Na liście najbardziej okazałych budowli sakralnych znajdziemy także polski akcent – Bazylikę Najświętszej Maryi Panny Licheńskiej. Ulokowana nieopodal Konina bazylika jest aktualnie największym kościołem w kraju. Upamiętnia ona objawienia maryjne z połowy XIX wieku, których świadkami byli Tomasz Kłossowski i Mikołaj Sikatka. Budowa tej imponującej świątyni rozpoczęła się w 2004 roku i zakończyła dekadę później, stając się jednym z najważniejszych miejsc kultu religijnego w Polsce. Rocznie Licheń odwiedza ok. półtora miliona pielgrzymów i turystów. Krzyż na wieży licheńskiej świątyni wznosi się na imponującą wysokość 141 metrów, co czyni ją jedną z najwyższych budowli sakralnych nie tylko w Europie, ale i na świecie. Na tym polu – oprócz wspomnianych już niemieckich katedr w Ulm i Kolonii – ustępuje jedynie: Katedrze Najświętszej Marii Panny w Rouen (151 m; w latach 1876–1880 najwyższy budynek na świecie), Kościołowi św. Mikołaja w Hamburgu (147,88 m; w latach 1874–1876 najwyższy budynek na świecie), Katedrze Najświętszej Marii Panny w Strasburgu (142 m; najwyższy XV-wieczny budynek na świecie). Najmniejszy kościół na świecie Dla porównania, Kościół pw. Św. Elżbiety Węgierskiej w miejscowości Benalmádena koło Malagi, uznawany za najmniejszy na świecie, zajmuje niecałe 2 m kw. powierzchni. Niewielka świątynia, wpisana do Księgi Rekordów Guinnessa, mieści się w zamku Colomares. Budowla powstała na przełomie lat 80. i 90. minionego wieku z inicjatywy hiszpańskiego lekarza Estebana Martina i miała upamiętnić 500-lecie odkrycia Ameryki przez Krzysztofa Kolumba. Źródła: stacja7.pl; National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Nierząd na tronie Piotrowym. W dawnym Watykanie realną władzę miały kochanki papieży
Tuż przed chrztem Mieszka I wokół kolejnych papieży snuły intrygi rozpustne arystokratki. Zależały od nich losy Państwa Kościelnego.
W tym artykule: Nepotyzm i kolesiostwo w Watykanie Przez łóżko na tron papieski Intrygi w Watykanie Syn przeciwko matce Papież, który zamienił Stolicę Apostolską w „wybieg dla nierządnic” Jan XII i cesarz Otton Koniec okresu pornokracji Zaczęło się w styczniu 904 r. Wtedy to Teofilakt, hrabia leżącego nieopodal Rzymu Tusculum, schwytał papieża Krzysztofa. Ogłosił, że wybrano go niezgodnie z prawem. Krzysztofa wtrącił do celi i przystąpił do wyboru nowego Ojca Świętego. Zgodnie z ówczesnym prawem papieży miał wybierać kler i szlacheckie rody Rzymu. Nepotyzm i kolesiostwo w Watykanie Jednak dla arystokratycznych rodzin tron stanowił tak łakomy kąsek, że nie wahały się używać przemocy, by go zagarnąć. „Swój” papież mógł nadawać bliskim stanowiska i beneficja, których nie brakło w sporym wówczas Państwie Kościelnym. Dlatego hrabia zadbał, by nowym Ojcem Świętym został spokrewniony z nim biskup, który przybrał imię Sergiusza III. Po osadzeniu marionetki Teofilakt stał się rzeczywistym władcą Rzymu. Niechętnych mu hierarchów prześladowano. Obalony papież siedział za kratkami razem ze swoim poprzednikiem Leonem V (którego sam wtrącił do celi wcześniej), a wkrótce obaj zostali zamordowani. Sergiusz III miał chyba z tego powodu wyrzuty sumienia, bo kazał mniszkom z klasztoru Corsarum codziennie śpiewać sto razy Kyrie elejson za zbawienie swej duszy. Teofilakt niewiele się tym przejmował. Rozdawał dobra rodzinie i znajomym, a szczególnie panoszyła się jego piękna i ambitna żona Teodora Starsza. Przez łóżko na tron papieski Tytułowano ją senatorką (senatrix), co oznaczało kobietę posiadającą dużą władzę. Kronikarz Liutprand z Cremony (być może nieco stronniczy) nazwał ją jednak „bezwstydną dziwką”. Zarzucał jej, że rozglądała się za bardziej atrakcyjnymi partnerami niż jej pochłonięty rządzeniem mąż. Kochankiem Teodory został młody i przystojny Jan – duchowny, o którym opowiadano, że nie otrzymał nawet święceń kapłańskich. Nie było to wówczas specjalnie dziwne, przypadek Jana był jednak szczególny, bo wkrótce zaczął robić w Kościele oszałamiającą karierę. Teodora – relacjonował Liutprand – „rozpalona żarem Wenus nie tylko chciała się z nim łajdaczyć, lecz potem go do tego zmuszała”. Ciesząca się ogromnymi wpływami senatrix torowała kochankowi drogę do kariery. Kandydował na biskupa Bolonii, lecz zanim doszło do wyborów... otrzymał arcybiskupstwo Rawenny. A najlepsze było dopiero przed nim! Po śmierci Sergiusza III (911 r.) Teofilakt obsadzał tron papieski kolejnymi marionetkami. Teodora zaś coraz bardziej tęskniła za Janem. Chyba rzeczywiście zakochała się w protegowanym, bo postanowiła za wszelką cenę sprowadzić go z powrotem do Rzymu. Awans z Rawenny mógł być tylko jeden – na tron Piotrowy. Uparta Teodora dopięła swego i w 914 r. jej kochanek został papieżem jako Jan X. „Miasto umarłych” otwarte dla zwiedzających. Historyczna decyzja Watykanu Podziemne „miasto umarłych” zostanie po raz pierwszy w historii otwarte dla zwiedzających. Do tej pory dostęp do starożytnej nekropolii mieli wyłącznie naukowcy. Nie zawracano sobie nawet głowy przewidzianymi prawem wyborami. Nieśmiałe protesty części kleru, mającego dość zgorszenia, na nic się zdały. Tyle że władcza senatrix nie nacieszyła się długo swoim kochankiem. Niecałe dwa lata po jego konsekracji opuściła ziemski padół. Jan X zdołał prędko przykryć skandale przeszłości chlubnym udziałem w walkach z Arabami atakującymi Italię. Muzułmanie zdobyli w tym czasie przyczółek w środkowych Włoszech, między Rzymem i Neapolem, zakładając bazę u ujścia rzeki Garigliano. Stamtąd dokonywali najazdów na okoliczne ziemie. Papież zmontował koalicję włoskich państewek, uzyskał pomoc Bizantyjczyków i osobiście wyruszył na wroga. W bitwie nad Garigliano odniósł błyskotliwe zwycięstwo. Upojony szybkim sukcesem Jan X był coraz bardziej pewny siebie. A gdy hrabia Teofilakt zmarł w 925 r., papież doszedł do wniosku, że będzie rządził samodzielnie. Mylił się. Intrygi w Watykanie Papieżowi wyrósł bowiem w Rzymie niebezpieczny wróg. Teodora Starsza miała z Teofilaktem dwie córki: Teodorę Młodszą i Marię, zwaną zdrobniale Marozją. Druga z dziewczynek odziedziczyła po matce zarówno urodę, jak i skłonność do intrygowania. Gdy Marozja zaczęła dojrzewać, mężczyźni szybko dostrzegli jej wdzięki. Jednym z nich był swego czasu papież Sergiusz III. Podobno posiadł ją po raz pierwszy w pałacu laterańskim, gdy miała 15 lat. Jednak mało kto się tym gorszył: celibat nie był w Kościele przestrzeganą regułą. Marozja wyszła najpierw za władcę Spoleto, a po jego śmierci za margrabiego Gwidona z Toskanii. Choć papież mianował nowym księciem Spoleto swego brata Piotra, Marozja nie zamierzała rezygnować z ziemi pierwszego męża. Namówiła nowego małżonka do zbrojnego przejęcia. Połączenie Spoleto z Toskanią w 926 r. dało im silną pozycję. Czując swą potęgę, Gwidon i Marozja ani myśleli pozwolić Janowi X na wybicie się na niezależność. Uznali, że należy powściągnąć ambicje papieża, który zawdzięczał tron matce Marozji. Lecz ten nie ustępował. Dlatego w 927 r. zbrojni Gwidona i jego żony zajęli Zamek św. Anioła, główną warownię w mieście. A w kolejnym roku siepacze dopadli i porwali samego papieża – przypuszczalnie w bazylice laterańskiej podczas sumy. Ludzie Gwidona i Marozji wtrącili dawnego pogromcę Arabów do zamkowego więzienia. Tam zginął, prawdopodobnie uduszony poduszką na rozkaz zwycięzców. Syn przeciwko matce Tak jak matka Marozja kazała tytułować się senatrix. I jak ona trzymała Rzym w garści. Po Janie X osadziła na tronie kolejno dwóch marionetkowych papieży – Leona VI i Stefana VII. Niewykluczone, że były to pontyfikaty z góry uznane za przejściowe. Marozja planowała bowiem uczynić głową Kościoła swego syna. Ów młodzian był owocem miłosnych igraszek senatrix z dawno już zapomnianym papieżem Sergiuszem III. Pani Rzymu dopięła swego i w 931 r. czoło jej syna – znanego odtąd jako Jan XI – przyozdobiono tiarą. „Oto Rzym poddany został władzy kobiety, tak jak czytamy u Proroka, że kobieta zawładnie Jeruzalem” – biadał anonimowo jeden z mnichów. Ambicje senatrix wykraczały jednak poza Wieczne Miasto. Gdy zmarł jej drugi mąż, ukartowała małżeństwo z rządzącym na północy Italii królem Hugonem z Prowansji. Myślała chyba nawet o koronie cesarskiej. Małżeństwo było podyktowane względami ściśle politycznymi, jednak tych dwoje władców znalazło wspólny język. Hugo był kobieciarzem, a Kościół traktował tak samo instrumentalnie jak pani Rzymu, bogacąca się na sprzedaży stanowisk kościelnych. Ślubu w 932 r. udzielił im prawdopodobnie sam syn panny młodej, papież Jan XI. Miesiąc miodowy długo nie potrwał. Marozja nie zdawała sobie sprawy, że gromadzą się nad nią czarne chmury. Lud rzymski szemrał. Złościł się też syn z pierwszego małżeństwa Alberyk II. Pewnie czuł żal do matki, że faworyzowała Jana. Alberyk spotykał się z oponentami Marozji i podburzał ich do buntu. – Jak Rzym może się słuchać prostytutki? – pytał. Po scysji z ojczymem, uderzony w twarz, 20-latek poprzysiągł zemstę. Wkrótce zbrojni zwolennicy Alberyka, wsparci przez tłum Rzymian, zaatakowali Zamek św. Anioła. Zaskoczenie było kompletne, mało kto stawiał opór. Hugonowi udało się uciec przez okno. Żonę zostawił na pastwę napastników. Marozję pochwycono i na rozkaz Alberyka wtrącono za kraty. Żyła w zamknięciu przez kilka lat. Nie wiadomo, czy umarła śmiercią naturalną, czy została zamordowana na rozkaz syna. Podobnie niejasny jest los papieża Jana XI. Uwięziony przez brata, a potem uwolniony, już w 935 r. rozstał się z tym światem z przyczyn do dziś niewiadomych. Papież, który zamienił Stolicę Apostolską w „wybieg dla nierządnic” Objąwszy władzę, Alberyk zaczął tytułować się „księciem i senatorem wszystkich Rzymian”. Kolejni czterej papieże byli mu zupełnie podporządkowani. Tylko jeden, Stefan VIII, zbuntował się i wziął udział w spisku. Skończył tragicznie: schwytany i okaleczony na torturach, zmarł od ran. Zastraszywszy oponentów, Alberyk rządził przez dwie dekady. Pod koniec życia wymógł na szlachcie przysięgę, że na kolejnego papieża zostanie powołany jego syn Oktawian. Faktycznie, po zgonie Alberyka, tron papieski objął jego potomek. Przybrał imię Jan XII. Zrywając z tradycją z czasów ojca, skupił w swoim ręku tak władzę świecką nad Państwem Kościelnym, jak i duchową nad Kościołem. Przy tym uwielbiał świeckie rozrywki: polowania, jazdę konną, grę w kości. Podczas tej ostatniej przyzywał na pomoc pogańskiego Jupitera (nie bardzo wiadomo, czy na poważnie, czy dla dowcipu). Szczególnie lubił jednak seks. Jak pisał Liutprand, pałac papieski zamienił się w „wybieg dla nierządnic”. W łożu papieża gościły m.in. jego siostrzenica, była konkubina ojca i liczne pątniczki, które przybywały do Rzymu. Te ostatnie najczęściej przyprowadzano do Ojca Świętego pod przymusem. Jeśli jakaś kobieta szczególnie przypadła do gustu papieżowi, potrafił hojnie się jej odwdzięczyć. Wdowie po jednym z lenników zapewnił pokaźne beneficja i obdarował precjozami z papieskiego skarbca. Jan XII pozował przy tym na walecznego wodza. Paradował w zbroi, ale jego wojny doprowadziły tylko do strat terytorialnych. Czując zagrożenie ze strony panującego na północy Włoch Berengara II, papież poprosił o pomoc potężnego króla Niemiec Ottona I. Jan XII i cesarz Otton Obaj władcy zawarli pakt i w 962 r. Otton wkroczył na czele swych oddziałów do Rzymu. Jan XII koronował go na cesarza (rozpoczynając tym samym wielowiekową tradycję cesarskich koronacji niemieckich władców). W zamian Otton zobowiązał się do ochrony papieża i jego państewka. Oczywiście był dobrze poinformowany o ekscesach Jana XII. Przed wyjazdem z Rzymu nie omieszkał mu zasugerować, by porzucił swe sprośne praktyki. Jana XII nie mogło to dobrze nastroić w stosunku do sojusznika. Jak powstało państwo polskie? Czy wiedziałeś, kiedy pojawili się pierwsi ludzie na ziemiach Polski? Uważa się, że powstanie państwa polskiego miało miejsce wraz z chrztem Mieszka I w 966 roku. To właśnie wtedy nasz kraj zaczęto nazywać Polską. Jednak pierwsi ludzie żyli na tych ziemiac... Pakt cnotliwego cesarza z rozpustnym Ojcem Świętym przetrwał bardzo krótko. Papież, przestraszony potęgą surowego niemieckiego władcy, zaczął spiskować z jego wrogami, w tym z Węgrami – wówczas jeszcze poganami. Kiedy Niemiec się o tym dowiedział, stracił cierpliwość do człowieka, który włożył mu na głowę cesarską koronę. W 963 r. armia cesarza ruszyła na Rzym. Sprytny papież wymknął się w porę. A gdy siły cesarskie ruszyły z powrotem na północ, Jan XII wrócił z wiernymi mu oddziałami do Wiecznego Miasta. Odzyskał panowanie i okrutnie rozprawił się z dostojnikami, których podejrzewał o zdradę – np. jednemu z kardynałów obcięto nos, język i dwa palce. Lecz Jan nie cieszył się długo odzyskaną władzą. 14 maja 964 r. zginął – i to w nieskromnych okolicznościach. Według jednej z wersji wydarzeń 27-letni Ojciec Święty doznał udaru podczas intensywnego stosunku. Według innej zabił go małżonek kobiety, której dogadzał. Koniec okresu pornokracji Datę śmierci wnuka Marozji historycy uznają za koniec okresu pornokracji, jak zwano czasy, gdy w Rzymie kwitła rozpusta. Od czerwca 964 r. władzę nad Kościołem zaczął sprawować narzucony przez cesarza Leon VIII. Był to dawny zarządca kancelarii papieskiej. Świecki, któremu w ekspresowym tempie udzielono święceń, łamiąc wszelkie zasady prawa kanonicznego. W Rzymie nastał nowy okres, z dużymi wpływami władców Niemiec. Niektórzy papieże ściśle się im podporządkowywali, inni walczyli o zachowanie niezależności. Zapominano o Teodorze i Marozji, ale amoralne praktyki trwały w najlepsze. Brutalne walki o tron, mordowanie przeciwników, sprzedaż stanowisk, rozpusta i rozdawanie synekur – to wszystko Rzymianie obserwowali jeszcze długo po śmierci Jana XII. I z takiego właśnie Rzymu państwo Piastów przyjęło chrześcijaństwo. Czy Mieszko I miał świadomość obyczajów politycznych panujących w stolicy jego nowej religii? Prawdopodobnie nie. Lecz nawet gdyby dobrze znał dzieje Rzymu w okresie pornokracji, z pewnością by się tym nie przejął. Stosunki w X-wiecznych państewkach pogańskich, takich jak państwo Polan, były pełne przemocy i okrucieństwa. Niewykluczone, że nawet w większym natężeniu niż w ówczesnej Italii. Nie brak było ambitnych i okrutnych kobiet na szczytach władzy, czego przykładem Świętosława (Sygryda), córka Mieszka, królowa Szwecji i Danii. Więc wyczyny Marozji czy Jana XII mogły być dla nowych chrześcijańskich władców równie dobrze ostrzeżeniem, jak i... inspiracją.
„Miasto umarłych” otwarte dla zwiedzających. Historyczna decyzja Watykanu
Podziemne „miasto umarłych” zostanie po raz pierwszy w historii otwarte dla zwiedzających. Do tej pory dostęp do starożytnej nekropolii mieli wyłącznie naukowcy.
W tym artykule: „Miasto umarłych” otwarte dla zwiedzających Co skrywa nekropolii przy Via Triumphalis? Muzea Watykańskie cieszą się ogromną popularnością wśród wiernych i nie tylko. W 2022 roku największe skarby papieży podziwiało ponad 5 milionów osób. Choć ten wynik robi wrażenie, przypomnijmy, że w latach 2014–2019 liczba odwiedzających przekraczała ponad 6 mln, a rekord wynosi blisko 6,9 mln. Niewykluczone, że niebawem zostanie on pobity, bowiem zwiedzającym udostępnione właśnie wnętrza starożytnego „miasta umarłych”. Dotychczas niedostępnego dla przypadkowych przechodniów. „Miasto umarłych” otwarte dla zwiedzających Czym właściwie jest podziemne „miasto umarłych”? To potoczna nazwa starożytnej nekropoli przy Via Triumphalis, którą odkryto w 1956 roku podczas prowadzonych prac budowlanych. Ostatecznie, po niemal pięciu dekadach, udało się połączyć wszystkie odsłonięte fragmenty cmentarza w całość. Choć miejsce od samego początku cieszyło się sporym zainteresowaniem, wstęp do niego mieli wyłącznie akredytowani eksperci z dziedziny archeologii i pracownicy naukowi. Od 17 listopada 2023 roku drzwi do podziemnego „miasta umarłych”, po raz pierwszy w historii, otwarte są dla wszystkich. Wejście na Via Triumphalis Necropolis możliwe jest przez najnowszą i rzadko używaną bramę o nazwie Porta di Santa Rosa. Jak zaznaczają watykańskie serwisy, odwiedzający znajdą ją w murach watykańskich od strony Piazza Risorgimento, ok. 5 minut pieszo od stacji metra Ottaviano. Otwarciu antycznej nekropolii przy Via Triumphalis towarzyszy wystawa zatytułowana „Życie i śmierć w Rzymie cesarzy”. Bilety można kupić online za pośrednictwem oficjalnej strony Muzeów Watykańskich. Kto nie widział tych 7 miejsc, nie zna Rzymu - Dlaczego na Rzym mówi się Wieczne Miasto? – padło pytanie z grupy starszych Anglików zwiedzających Koloseum. – Bo jest wiecznie zatłoczone turystami – odpowiedział włoski przewodnik... Co skrywa nekropolii przy Via Triumphalis? Według ustaleń ekspertów, grobowce znajdujące się w podziemiach antycznej nekropoli pod Watykanem datowane są na okres od I do IV wieku naszej ery. Spoczywali tu przede wszystkim przedstawicieli niższych warstw społecznych. Dzięki dobrze zachowanym nagrobkom naukowcy mogli nie tylko zagłębić się w praktyki pogrzebowy tamtych lat, ale również dowiedzieć się, kim byli pochowani. – Zaczynamy dowiadywać się o ludziach, których nie znaliśmy. Zwłaszcza o rytuałach, które wydają się bardziej związane z rodziną, sąsiedztwem, miastem lub osobistymi tradycjami niż z oficjalną religią – podkreślana Leonardo Di Blasi, ekspert od historii starożytnego Rzymu, w rozmowie z Euronews. Tożsamość zmarłych udało się poznać za sprawą wyrytych na nagrobkach inskrypcji. I tak wiadomo, że podziemnym cmentarzu spoczywa Alcimio, były kustosz teatru w Pompejach. Co więcej, przy jego miejscu pochówku znaleziono narzędzia stolarskie, których zapewne używał do pracy w teatrze. Na Via Triumphalis Necropolis pochowany został również mężczyzna o imieniu Nunnius, który był leśniczym. Nekropolia nieprzypadkowo zlokalizowana jest przy drodze Via Triumphalis. W ówczesnych czasach, w obawie przed chorobami, cmentarze znajdowały się wzdłuż dróg poza miastem. Więcej o Via Triumphalis Necropolis dowiesz się z poniższego nagrania, przygotowanego przez Muzea Watykańskie: View oEmbed on the source website Źródła: euronews.com, vaticannews.va, museivaticani.va. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Największe skarby papieży. Co warto wiedzieć przed wizytą w Muzeach Watykańskich
Muzea Watykańskie potrafią gorzko rozczarować, gdy się je zwiedza bez planu. Nieprzygotowani muszą się liczyć z oczekiwaniem w gigantycznej kolejce do wejścia i niewyobrażalnym ściskiem. Podpowiadamy, jak bez stresu zobaczyć największe skarby papieży.
W tym artykule: Jak zwiedzać Muzea Watykańskie? Jak kupić bilety do Muzeów Watykańskich? Kiedy Muzea Watykańskie są najbardziej zatłoczone? Na kiedy zaplanować więc wizytę w Muzeach Watykańskich? Co warto zobaczyć w Muzeach Watykańskich? Co zobaczyć w Kaplicy Sykstyńskiej? Gdzie szukać informacji o kolekcji Muzeów Watykańskich? Muzea Watykańskie należą do najbardziej zatłoczonych muzeów na świecie. W sezonie praktycznie każdego dnia do wejścia ustawia się kolejka. Nie lepiej jest wewnątrz pałacu, gdzie turyści zmuszeni są poruszać się w ogromnym ścisku. Wszystko przez to, że papieska kolekcja zwyczajnie nie jest przystosowana do obsługi aż tak dużej liczby zwiedzających. Trasa zwiedzania w znacznej części jest liniowa, przez co turystom trudno rozpierzchnąć się po wnętrzach muzeum. Jak zwiedzać Muzea Watykańskie? Rekord padł chwilę przed pandemią, kiedy przez Muzea Watykańskie przewinęło się 6,8 miliona turystów. Wiele wskazuje na to, że w 2023 roku frekwencja może być zbliżona do tej z 2019 roku. Podziwianie sztuki w gęstym tłumie ludzi jest trudne. Pewnie rozwiązaniem byłoby wprowadzenie dziennego limitu zwiedzających, jak w Luwrze. Tłok nie służy, ani zwiedzającym, ani bezcennym eksponatom, o czym pisaliśmy w National-Geographic.pl. Niedawno turysta zniszczył dwie zabytkowe rzeźby. Jak na razie nie zanosi się jednak na zmiany. Watykan tłumaczy brak reakcji tym, że nie może blokować wiernym wstępu do Kaplicy Sykstyńskiej. Zamiast narzekać, proponuję podejść do wizyty sposobem. Szanse, że w ogóle nie doświadczymy tłumów są niewielkie. Jeśli się jednak strategicznie podejdzie do wizyty, zwiedzanie może być przyjemniejsze. Oto, o czym warto pamiętać przed podróżą do Watykanu. Jak kupić bilety do Muzeów Watykańskich? Bilety koniecznie kup online. Najlepiej przed sezonem. Zakup biletów online raczej nie uchroni przed oczekiwaniem w kolejce, która tworzy się z powodu kontroli bezpieczeństwa przed wejściem. Kolejka dla osób z biletami jest jednak nieporównywalnie krótsza od tej przeznaczonej dla gości, którzy planują kupić bilet w kasie. Najlepiej zacząć się rozglądać za biletami do Muzeów Watykańskich co najmniej miesiąc przed planowaną wizytą, ponieważ wyprzedają się w zawrotnym tempie. Może się zdarzyć, że nawet tak wcześniej bilety będą już niedostępne. W takiej sytuacji skontaktuj się z muzeum, bo niewykluczone, że w planach jest dodatkowa pula biletów. Możesz też poszukać biletów na stronach oficjalnych partnerów takich jak GetYourGuide lub Tiquet.com. Druga opcja niestety jest droższa, ale czasem warto ją rozważyć. Alternatywą jest wielogodzinne oczekiwanie w kolejce przed wejściem. I to bez gwarancji zakupu biletu. Kiedy Muzea Watykańskie są najbardziej zatłoczone? Jak nietrudno się domyślić, najwięcej turystów przybywa do Watykanu w sezonie letnim. Tłumnie bywa również podczas świąt kościelnych, zwłaszcza Wielkanocy. Jeśli planuje się spokojne zwiedzanie, warto zaplanować wyjazd w innym terminie. Najlepiej w miesiącach zimowych, choć i wtedy muzealne korytarze raczej nie będą puste. Zwiedzanie w takich warunkach to przywilej, za który trzeba sporo dopłacić. Nie bez znaczenia jest również wybór godziny rozpoczęcia zwiedzania. Aby uniknąć największych tłumów, lepiej unikać godzin szczytu. Przyglądając się programom wycieczek do Rzymu, wyraźnie widać, że większość turystów odwiedza Muzea Watykańskie w godzinach porannych po śniadaniu. Również turyści indywidualni mimochodem realizują ten schemat. Nic dziwnego, że największe kolejki przed wejściem ustawiają się w okolicy 10 rano. Na kiedy zaplanować więc wizytę w Muzeach Watykańskich? Jeśli jest się rannym ptaszkiem, warto ustawić się w kolejce jeszcze przed otwarciem, czyli w okolicy 8.30. Sama preferuję jednak zwiedzanie w godzinach popołudniowych, kiedy większość wycieczek udała się już na obiad. Na wizytę warto zarezerwować około 3 godzin. Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, aby spędzić w muzeum więcej czasu. Z doświadczenia wiem jednak, że zmęczenie nie pomaga w skupieniu na oglądanych eksponatach. Jeśli organizm domaga się przerwy, nie zmuszaj się więc do zapoznawania się z zawartością kolejnych witryn. Pewnie i tak niewiele z tego zapamiętasz. Co warto zobaczyć w Muzeach Watykańskich? Przed wizytą zapoznaj się z kolekcją online i sprawdź, co jest szczególnie interesującego. Nie da się dokładnie obejrzeć całej kolekcji Muzeów Watykańskich podczas jednej wizyty. Eksponatów po prostu jest za dużo. Lepiej skoncentrować się na kilku wybranych dziełach, zamiast bezrefleksyjnie omiatać wzrokiem rzędy rzeźb i obrazów. Na których dziełach się skupić? To bardzo indywidualna kwestia, bo kolekcja Muzeów Watykańskich jest bardzo różnorodna. Osoby fascynujące się antykiem będą zachwycone pokaźnym zbiorem greckich i rzymskich rzeźb, wśród których znajdują się ikoniczne dzieła takie jak Tors Belwederski czy Grupa Laokoona. Miłośnicy renesansowego i barokowego malarstwa nie mogą przegapić obrazów takich jak słynne „Zdjęcie z krzyża” Caravaggia. Dzieła należy szukać w pomijanej przez wielu turystów Pinakotece Watykańskiej. Znajdzie się też coś dla miłośników sztuki nowoczesnej i współczesnej. Jeszcze przed wejściem do Kaplicy Sykstyńskiej można zobaczyć prace Henriego Matisse’a, Marka Chagalla, Salvadora Dalego, a nawet Vincenta van Gogha. Łącznie w kolekcji Muzeów Watykańskich znajduje się ponad 8000 dzieł sztuki z XIX i XX wieku. Co zobaczyć w Kaplicy Sykstyńskiej? Zwiedzanie Kaplicy Sykstyńskiej utrudnia nie tylko zgromadzony we wnętrzu tłum ludzi. Dekoracja Kaplicy totalne horror vacui, czyli zapełnia całe pomieszczenie. Ściany są od podłogi po sufit pokryte freskami. Co ważne freski nie są wyłączną pracą Michała Anioła. Renesansowy mistrz jedynie dokończył dzieła, wykonując malowidła na sklepieniu i ścianie ołtarzowej. Tylko nieliczni mają przywilej studiowania malowideł centymetr po centymetrze. Typowy turysta spędza we wnętrzu kilka minut, aby po chwili ustąpić miejsca kolejnym zwiedzającym. Oszołomiony obfitością dekoracji, zupełnie nie wie na czym się skupić. Dlatego jeśli chcesz doświadczyć w tym miejscu czegoś więcej niż zmieszania, przeanalizuj wcześniej malowidła na reprodukcjach. Poczytaj o tym, w jakiej kolejności powstawały i co właściwie przedstawiają. Mając świadomość, że Michał Anioł zaczął malować freski na sklepieniu od sceny potopu i dopiero po 4 latach ciągłej pracy ukończył malowidła znajdujące się tuż nad ołtarzem, można obserwować jak rozwijał się jako malarz. Kwatery wykonane w pierwszej kolejności są mocno niedoskonałe. Postaci jest tak wiele, że nie sposób je rozróżnić, patrząc na nie z dołu. Zupełnie inaczej wyglądają freski w tylnej części kaplicy. Widać, że na tym etapie Michał Anioł operował pędzlem znacznie pewniej. Trudno jednak, aby była to spontaniczna obserwacja. Polskim miastem zachwyca się świat. Panuje tu prawdziwy włoski klimat Polskie miasto ponownie na ustach brytyjskich mediów. Tym razem bohaterem jednego z artykułów została – jak przyznaje jego autorka – „imprezowa stolica Polski”. Gdzie szukać informacji o kolekcji Muzeów Watykańskich? Dobrym punktem wyjścia bez wątpienia jest oficjalna strona internetowa Muzeów Watykańskich. Można tam nie tylko zapoznać się z kolekcją, ale również kupić bilety. Osobom, które nie mają czasu na dogłębny research, polecam również podcast „Przed Obrazem”, którego jestem autorką. Pomysł na podcast jest prosty. Wybieram z kolekcji poszczególnych muzeów od 4 do 9 dzieł, a następnie nagrywam na ich temat krótkie odcinki, w których dzielę się najważniejszymi faktami i ciekawostkami. Zdarza się, że obraz jest jedynie pretekstem do znacznie bardziej rozbudowanej historii. Tak było choćby w przypadku odcinka o obrazie Jana Matejki „Sobieski pod Wiedniem”, który znajduje się w Muzeach Watykańskich. Zamiast w szczegółach omawiać przebieg bitwy, skoncentrowałam się na jej nieoczywistych konsekwencjach, czyli upowszechnieniu się zwyczaju picia kawy. Wiedzieliście, że założycielem jednej z pierwszych kawiarni w Europie był Jerzy Kulczycki – żołnierz Jana III Sobieskiego i bohater spod Wiednia? W podziękowaniu za przedarcie się przez obóz wroga król pozwolił mu zabrać dowolną rzecz spośród bitewnych łupów. Wybór Kulczyckiego padł na 300 worków z kawą, które stały się zalążkiem przyszłego interesu. To raptem jedna z dziesiątek inspirujących opowieści, jakie pojawiły się w podcaście. Odcinki słuchane po kolei składają się w logiczną trasę zwiedzania. Za każdym razem poprzedza je odcinek wstępny, w którym opowiadam o historii muzeum i kolekcji oraz odpowiadam na praktyczne pytania słuchaczy. Jestem historyczką sztuki, więc w muzeach czuję się jak ryba w wodzie. Od początku zakładałam również, że opowiadam wyłącznie o tych muzeach, które sama miałam okazję odwiedzić. Ukazało się 6 sezonów podcastu. Oprowadziłam słuchaczy po Luwrze, Musée d’Orsay, Muzeum Narodowym w Warszawie, Wyspie Muzeów w Berlinie, Muzeum Narodowym w Gdańsku i Muzeach Watykańskich. Wszystkie odcinki dostępne są na przedobrazem.pl oraz w aplikacjach podcastowych. Na stronie towarzyszy im dodatkowo transkrypcja i reprodukcje omawianych dzieł. Nasz ekspert Joanna Żelazińska Gdy znajomi pytali, co będę robić po historii sztuki, w żartach odpowiadałam, że oprowadzać po Luwrze. Po latach faktycznie to robię! Nie mieszkam w Paryżu, nie pracuję w Luwrze, po prostu nagrywam podcast „Przed Obrazem”. W 2021 roku projekt zdobył II nagrodę w konkursie „Podcast roku”.
Kaplica Sykstyńska ma ponad 500 lat i nie przestaje zachwycać. Wieki temu przeszła cenzurę
Kaplica Sykstyńska jest codziennie odwiedzana przez turystów. Co ich tam przyciąga?
W tym artykule: Jak wygląda sufit Kaplicy Sykstyńskiej? Kaplica Sykstyńska kiedyś i dziś Co przedstawiają freski w Kaplicy Sykstyńskiej? Kaplica Sykstyńska znajduje się w Watykanie we Włoszech. Można w niej podziwiać jedne z najbardziej znanych fresków na świecie. Za najcenniejsze uważa się ta na suficie. Namalował je Michał Anioł. Jak wygląda sufit Kaplicy Sykstyńskiej? Kaplica Sykstyńska to prostokątny budynek z sześcioma łukowatymi oknami na każdej ze ścian. Zewnętrzna część kaplicy jest pozbawiona ozdób. Wewnętrzne ściany i sufit zdobią freski mistrzów florenckiego renesansu. Freski na bocznych ścianach kaplicy zostały namalowane w latach 1481–1483. Na północnej ścianie znajduje się sześć fresków przedstawiających wydarzenia z życia Chrystusa. Ich autorzy to Perugino, Pinturicchio, Sandro Botticelli, Domenico Ghirlandaio i Cosimo Rosselli. Na południowej ścianie znajduje się sześć innych fresków, przedstawiających wydarzenia z życia Mojżesza autorstwa Perugino, Pinturicchio, Botticellego, Domenico i Benedetto Ghirlandaio, Rosselli, Luca Signorelli i Bartolomeo della Gatta. Mniejsze freski między oknami przedstawiają różnych papieży. Kaplica Sykstyńska kiedyś i dziś Słynna Kaplica Sykstyńska nie od razu i nie u wszystkich budziła zachwyt. Papież Paweł IV, oburzony wszechobecną nagością przedstawionych postaci, domagał się nawet jej całkowitego zamalowania. Ostatecznie zmusił jednego z uczniów Michała Anioła do zakrycia najbardziej „bezwstydnych” elementów dzieła (co przyniosło mu złośliwą ksywę „Majtkarza”). Włoski pisarz Pietro Citati napisał kiedyś, że 5 mln osób, które co roku odwiedza watykański unikat to śmiertelne zagrożenie dla bezcennych fresków Michała Anioła. Malowidło, którego osobną częścią jest gigantyczny fresk ołtarzowy Sąd Ostateczny, przez wielu uważane jest za dzieło sztuki wszech czasów. To jednocześnie największe dzieło malarskie zaprojektowane i wykonane przez jednego człowieka. Samo sklepienie ma ponad 1 tys. m² powierzchni. W latach 90. dokonano największych w dziejach renowacji fresków. W ich wyniku dzieło odzyskało jaskrawe i jasne kolory (które zresztą oburzyły niektórych zachowawczych konserwatorów). Wbrew apelom Pietra Citatiego, dyrektor Muzeów Watykańskich oświadczył, że nigdy nie ograniczy dostępu do kaplicy dla turystów i wiernych. Podkreślił, że to nie tylko dzieło sztuki, ale również kompendium teologii i prawdziwy ilustrowany katechizm. Magii temu niezwykłemu miejscu dodaje fakt, że od ponad 500 lat odbywają się tu wybory papieża. Podczas ostatniego konklawe doszło do awarii pieca, w którym tradycyjnie spala się karty do głosowania. W efekcie kaplica uległa silnemu zadymieniu. Podobno ceremoniarze zastanawiali się, czy przy wyborze następcy Benedykta XVI nie zrezygnować z tej archaicznej czynności i nie skorzystać z nowoczesnej niszczarki dokumentów. Ostatecznie jednak biały dym, który pojawił się po wyborze papieża Franciszka, uzyskano w wyniku spalania kart i odpowiedniej mieszanki chemicznej. Słynne rzeźby świata. Najstarsza figura powstała nawet 300 tysięcy lat temu W starożytności rzeźbiarstwo było jedną z najważniejszych dziedzin artystycznych. W tym okresie powstało wiele figur i posągów, które stanowią przykład monumentalnych dzieł sztuki. Sł... Co przedstawiają freski w Kaplicy Sykstyńskiej? Freski na suficie, znane też po prostu jako sufit Kaplicy Sykstyńskiej, zostały zamówione przez papieża Juliusza II w 1508 r. Michał Anioł namalował je w latach 1508–1512. Freski przedstawiają wydarzenia i postacie ze Starego Testamentu. Fresk Sądu Ostatecznego na zachodniej ścianie został namalowany przez Michała Anioła dla papieża Pawła III w latach 1534–1541. To jedno z największych osiągnięć malarstwa zachodniego. Trwające 10 lat czyszczenie i renowacja sufitu Sykstyńskiego, zakończone w 1989 r., usunęły nagromadzony przez kilka stuleci brud, dym i lakier. Czyszczenie i renowacja Sądu Ostatecznego została zakończona w 1994 r. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Arabowie w Rzymie splądrowali Bazylikę św. Piotra. Islamska armia bez trudu pokonała wojska chrześcijan
Hordy islamskich wojowników wtargnęły do Bazyliki św. Piotra, bezczeszcząc i łupiąc świątynię. Był 27 sierpnia 846 roku. Arabowie w Rzymie znaleźli się w samym sercu zachodniego chrześcijaństwa.
W tym artykule: Ekspansja Arabów w VIII wieku Arabskie siły zajęły Sycylię Rzym zlekceważył ostrzeżenia o inwazji Wojska islamskie zdobyły Ostię bez walki Wojska saskie poniosły klęskę Atak na Bazylikę św. Piotra Najeźdźcy złupili serce chrześcijaństwa Saraceni nie próbowali zdobyć Rzymu Frankowie zostali pokonani pod Gaetą Arabowie podpisali rozejm Sztorm jako kara za świętokradztwo Odbudowa Bazyliki św. Piotra Kolejny rajd Arabów na Rzym Budowa nowej Bazyliki św. Piotra Muzułmanie w średniowieczu odnosili oszałamiające triumfy. W IX w. coraz śmielej pustoszyli ziemie włoskie, aż wreszcie dotarli do samego Wiecznego Miasta. Dla Italii nastał sądny dzień. Ekspansja Arabów w VIII wieku Opanowawszy w VII w. północną Afrykę, Arabowie stanęli nad brzegami Morza Śródziemnego, bariery oddzielającej ich od Europy. Nie zamierzali jednak zaprzestać dalszych podbojów. Według nauk proroka Mahometa mieli prowadzić świętą wojnę, aż cały świat znajdzie się pod władzą jedynej prawdziwej religii – islamu. W 711 r. sforsowali Cieśninę Gibraltarską, po czym opanowali całą Hiszpanię. Usiłowali przeć dalej na północ, ale po dwóch dekadach powstrzymali ich Frankowie i ekspansja muzułmańska zatrzymała się u wrót Pirenejów. Arabskie siły zajęły Sycylię Z północnej Afryki blisko było też do wybrzeży Italii i także one stały się celem ataków. W żegludze po Morzu Śródziemnym Arabowie używali okrętów wzorowanych na bizantyjskich dromonach, z załogą do 300 ludzi (żeglarzy, wioślarzy, żołnierzy). W szybkich rajdach łupieskich stosowali też mniejsze monoremy, z około 70–80-osobową załogą. Islamscy zdobywcy początkowo przejęli bizantyjskie statki w portach północnoafrykańskich. Później zaś nakazali miejscowym szkutnikom wykonywać ich kopie dla swojej floty. Droga przez Mekkę. Jak wygląda pielgrzymka do Mekki? Pielgrzymka do Mekki jest uznawana za obowiązek. Każdy z wyznawców islamu powinien ją odbyć przynajmniej raz w życiu. Najświętsze miasto muzułmanów jest dostępne wyłącznie dla mahometan. Prawdopodobnie już w 667 r. wyznawcy Allaha dokonali pierwszego najazdu na Sycylię, który stał się wstępem do regularnych rajdów na włoskie wybrzeża. Zdobywcom szczególnie zależało na opanowaniu wysp śródziemnomorskich, jak Sycylia, Kreta czy Baleary. W tamtejszych portach mogliby tworzyć bazy wypadowe do atakowania terytoriów i miast dalej na północ. Podbój wysp nie był łatwy. Armia północnoafrykańskiej dynastii Aglabidów zdobyła Palermo na Sycylii w 831 r. po ciężkich czteroletnich bojach, wspomagana przez muzułmańskie posiłki z Hiszpanii. Nie oznaczało to bynajmniej opanowania całej wyspy, walki ciągnęły się jeszcze kilkadziesiąt lat. Kontrola nad regionem Palermo miała jednak zasadnicze znaczenie. Arabskie floty z Afryki mogły teraz zatrzymywać się w sycylijskim porcie, uzupełniać tam załogi, dokonywać napraw i zabierać prowiant, by następnie kierować się w stronę włoskiego „buta”. W 838 r. „synowie Szatana” – jak nazywano ich w Europie – złupili Brindisi, dwa lata później – Bari. Miejscowości te leżą jednak dość daleko na południe od Rzymu i w Wiecznym Mieście nie przejmowano się zbytnio wieściami o atakach. Rzym zlekceważył ostrzeżenia o inwazji Nie jest pewne, skąd wyruszyła w 846 r. arabska wyprawa na Rzym. Flota inwazyjna wypłynęła albo bezpośrednio z Palermo, albo z Tunezji, zahaczając tylko po drodze o sycylijski port. Prawdopodobnie załoga jakiegoś statku płynącego na Korsykę zorientowała się, że Arabowie coś knują, i poinformowała o tym korsykańskiego hrabiego Adelwerta. Ten wysłał od razu posłańca do Rzymu z ostrzeżeniem. List dotarł w połowie sierpnia, ale ani papież Sergiusz II, ani notable Państwa Kościelnego nie wykazali specjalnego zaniepokojenia. Podobne fałszywe alarmy zdarzały się często i miasto do nich przywykło. Kpiono więc z ostrzeżeń: „Oho, Saraceni znów płyną na Rzym. I znów wylądują w jakiejś dziurze daleko na południu!”. W czasie obrad zgromadzenia notabli padła jednak propozycja, by na wszelki wypadek wysłać do wasali i sojuszników wezwanie do gromadzenia się pod bronią. Tak też uczyniono, rozsyłając gońców. Na prowincji wiara w najazd okazała się jednak jeszcze mniejsza niż w Rzymie i mało kto ruszył się z domu. Wojska islamskie zdobyły Ostię bez walki 23 sierpnia 846 r. saraceńskie okręty pojawiły się nagle u ujścia Tybru w pobliżu Ostii, dawnego portu rzymskiego. Historycy oceniają, że na pokładach około 70 żaglowo-wiosłowych statków przybyło 5–7 tys. wojowników oraz kilkaset koni. Wysiadłszy na ląd, najeźdźcy ruszyli w stronę obwarowań Ostii, niedawno wzmocnionych wysokimi wieżami ze stanowiskami katapult. Kto nie widział tych 7 miejsc, nie zna Rzymu - Dlaczego na Rzym mówi się Wieczne Miasto? – padło pytanie z grupy starszych Anglików zwiedzających Koloseum. – Bo jest wiecznie zatłoczone turystami – odpowiedział włoski przewodnik... Pod murami zaroiło się wkrótce od białych sylwetek lekko odzianych arabskich żołnierzy, wśród których gdzieniegdzie połyskiwała w słońcu kolczuga jakiegoś znaczniejszego wojownika. Napastnicy ze zdziwieniem przyglądali się obwarowaniom, nie widząc na nich żadnych obrońców. Ostrożnie podeszli do bram, obawiając się zasadzki, ale gdy wkroczyli za mury, powitała ich grobowa cisza. Na ulicach natknęli się na dodatkowe zapory i barykady, których nikt nie bronił. Ostia była zupełnie wyludniona. Dlaczego garnizon i mieszkańcy opuścili świetnie przygotowany do obrony port, pozostaje zagadką. Być może gdy na horyzoncie pojawiła się flota Saracenów, w miasteczku wybuchła panika, która przerodziła się w masową ucieczkę? Złupiwszy Ostię, napastnicy zajęli bez walki kolejną nadmorską miejscowość Portus i zaczęli przygotowywać się do marszu na odległy o 20 km Rzym. Wojska saskie poniosły klęskę Sytuacja Rzymu była niewesoła. Po okresie świetności w czasach starożytnych Wieczne Miasto przeżywało upadek. Liczyło około 30 tys. mieszkańców, dwa razy mniej niż w epoce załamania Imperium Rzymskiego, nie mówiąc o czasach rozkwitu. Na poważną pomoc z zewnątrz nie mogło liczyć. Samo było w stanie wystawić parę tysięcy obrońców, w większości uzbrojonych cywilów. Na wieść o lądowaniu muzułmanów w Wiecznym Mieście pośpiesznie zwoływano mężczyzn pod broń. W kierunku Ostii wymaszerowała najpierw formacja złożona z mieszkających w Rzymie germańskich cudzoziemców: Franków, Sasów i Fryzów. Nie byli zawodowymi żołnierzami, pracowali w cywilnych zawodach, stając pod bronią w razie zagrożeń. W ślad za nimi wyruszyły nieliczne regularne oddziały rzymskie. W pierwszej drobnej potyczce Germanie nieźle się sprawili, odpierając niewielki oddział Saracenów. Wojska Rzymu ruszyły naprzód, ale wkrótce zorientowano się, że najeźdźcy mają dużą przewagę liczebną. Dowódca rozkazał cudzoziemcom zostać na miejscu, sam zaś wycofał się z Rzymianami do miasta. 26 sierpnia rano Arabowie zaskoczyli Germanów, z furią atakując ich pozycje. Kłuci włóczniami, rąbani mieczami i maczugami obrońcy rzucili się do ucieczki, zostawiając na polu poległych towarzyszy. Saraceni ścigali ich po okolicy, zabijając jednego po drugim. Cudzoziemski oddział został kompletnie rozbity. Atak na Bazylikę św. Piotra Agresorzy pojawili się wkrótce na drodze Via Portuensis i ruszyli nią w stronę miasta. Zatrzymali się, gdy ujrzeli przed sobą zwalistą sylwetkę Bazyliki św. Piotra, znajdującej się poza miejskimi murami obronnymi Rzymu. Świątynia wraz z otaczającymi ją zabudowaniami była umocniona i obsadzona obrońcami, przedni oddział arabski postanowił więc poczekać na resztę armii. Stopniowo w okolice Wiecznego Miasta ściągały kolejne kolumny smagłych wojowników w białych szatach i zawojach. Parskały konie, rozlegały się dźwięki piszczałek, padały okrzyki w różnych narzeczach arabskich i berberyjskich. Gdzie jest krzyż Chrystusa? Święte relikwie miały trafić do kościołów w Europie Krzyż Chrystusa to symbol jednoczący chrześcijan na całym świecie. Czy zostały po nim relikwie? Jeśli tak, to gdzie ich szukać? Następnego dnia Saraceni ruszyli do szturmu na niechronione murami przedmieścia. Główny atak skierowali na bazylikę obsadzoną przez oddział Sasów. Na dziedzińcu, w krużgankach, w ciemnych zakamarkach obszernego kompleksu budynków rozległ się szczęk mieczy i wrzaski walczących. Obrońcy, chronieni kolczugami i hełmami, stawiali twardy opór, ale Arabowie mieli przygniatającą przewagę liczebną. Wynik starcia był przesądzony. Najeźdźcy złupili serce chrześcijaństwa Wyciąwszy obrońców w pień, Saraceni zaczęli ogołacać świątynię z kosztowności. To samo spotkało bogatą bazylikę św. Pawła. Największymi skarbami, które mogły wpaść w ich ręce, był złoty krzyż znad domniemanego grobu apostoła Piotra i srebrny stół podarowany Kościołowi przez cesarza Karola Wielkiego. Zagarnięto wielką ilość inkrustowanych drogimi kamieniami kielichów, monstrancji, relikwiarzy. W okolicznych willach i domach chwytano niewolników, rabowano skrzynie z monetami i biżuterię. Według świadków, którym udało się przeżyć, zdobywcy obwieszali się klejnotami, paradując w nich niczym panny na wydaniu. Łupy ładowano na statki, które dopłynęły Tybrem do Rzymu. Mieszkańcy na czele z papieżem obserwowali te wydarzenia z wysokich murów aureliańskich. W pewnym momencie podjęli jednak decyzję o wyprowadzeniu oddziałów za bramy i zaatakowaniu Arabów. Obrońcy uznali zapewne, że nie mogą biernie przyglądać się niszczeniu najważniejszych świątyń zachodniego chrześcijaństwa. Oddziały Rzymu wyszły z miasta i ustawiły się w szyku bitewnym na Campus Neronis. Relacje na temat następnych wydarzeń niestety zaginęły i nie wiadomo, jak wyglądało spotkanie obu wojsk. Według historyka dr. Tommiego P. Lankili doszło do starcia, które nie przyniosło rozstrzygnięcia. Ani Rzymianom nie udało się bowiem odeprzeć napastników spod miasta, ani Arabowie nie zdołali wtargnąć za mury, co zapewne byłoby następstwem rozgromienia przeciwnika. Przypuszczalnie dowódca rzymski, zorientowawszy się po pierwszej konfrontacji w przewadze wroga, zdołał wycofać swe wojsko za mury. Saraceni nie próbowali zdobyć Rzymu „Synowie Szatana” rozrabiali jeszcze przez jakiś czas na przedmieściach, lecz nie próbowali przeprowadzać szturmów na miejskie umocnienia. Po generalnej rekonstrukcji w 536 r. mury Rzymu, wysokie na 12 metrów, miały 19 km długości, wzmacniała je ogromna liczba wież oraz fosy. Były zaniedbane, lecz wciąż stanowiły potężną zaporę dla każdego napastnika. Kryjąc się za taką osłoną, nawet uzbrojeni cywile mogli z powodzeniem odpierać ataki. Saraceni nie mieli tymczasem ani machin oblężniczych, ani katapult, liczba ich wojowników była poza tym zdecydowanie niewystarczająca, by próbować oblężenia. Według wszelkiego prawdopodobieństwa wódz arabskiej wyprawy, którego imienia historia nie zachowała, w ogóle nie planował zdobywania całej stolicy zachodniego chrześcijaństwa. Jego celem było splądrowanie przedmieść, a w szczególności Bazyliki św. Piotra. Miał świadomość, że stanowi ona łatwy kąsek. Do Italii przybywali arabscy kupcy, a jeden z nich spisał podróżniczą relację z pobytu w Rzymie. Wielu arabskich najemników dorabiało też w tym okresie we Włoszech, biorąc udział w tamtejszych wojenkach feudalnych. Po północnej Afryce krążyły opowieści o rzymskich kościołach wypełnionych „wielkimi złotymi figurami z rubinami jako oczami”. Saraceni bez wątpienia wiedzieli, że bazylika, o której bogactwach krążą legendy, znajduje się poza obrębem murów. Drogi rzymskie wciąż mają duży wpływ na nasze życie. Jak to możliwe, skoro większości już nie ma? Pierwsze drogi rzymskie wybudowano już w IV wieku p.n.e. Miały ułatwić przemieszczanie legionów i handel. Najnowsze badania wykazały, że starożytny system dróg ma duży związek ze wspó.. Przyjąć więc można, że wyprawa z 846 r. była tzw. ghazw – rajdem w celach łupieskich. Co nie oznacza bynajmniej, że akcje tego typu nie stanowiły elementu świętej wojny. Przeciwnie – liczono na to, że terytoria spustoszone przez ghazw łatwiej ulegną później trwałemu podbojowi, wchodząc w skład Dar al-Islam, ziemi islamu. Frankowie zostali pokonani pod Gaetą Państwo Kościelne cieszyło się protektoratem cesarza frankijskiego, który w teorii zapewniał mu obronę. Frankowie znajdowali się niedaleko Rzymu, w Spoleto. Jednak ponieważ zlekceważono alarm hrabiego Adelwerta, ich oddziały zaczęły się gromadzić stanowczo za późno. Kiedy ruszyły wreszcie w stronę Wiecznego Miasta, Arabowie podążali już drogą rzymską Via Appia na południe, oddalając się od Rzymu. Grabili kolejne miejscowości, a flota płynęła blisko wybrzeża ich śladem. „Synowie Szatana” mogli sukcesywnie ładować swą zdobycz na statki i ruszać w dalszą drogę, znaczoną pożogą i łupiestwami. Siły frankijskie, liczące kilka tysięcy zbrojnych, ruszyły śladem Arabów i dogoniły ich po 150 km marszu, w okolicach Gaety. Saraceni w porę jednak zorientowali się w niebezpieczeństwie i mieli dość czasu na przygotowanie zasadzki. Część ich wojowników skryła się w wąskim parowie na trasie marszu przeciwnika i zachowując ciszę, czekała na jego nadejście. Frankowie zostali kompletnie zaskoczeni, gdy znienacka spadł na nich grad saraceńskich strzał. Jedną z pierwszych ofiar był chorąży, który runął na ziemię zabity, wypuściwszy z rąk sztandar. Złamało to momentalnie morale wojska, bo upadek świętej chorągwi poczytano za zły znak. Żołnierze rzucili się do bezładnej ucieczki we wszystkie strony, ścigani przez wyjących triumfalnie Arabów. Okoliczne pola i plaże pokryły się dziesiątkami zwłok. Arabowie podpisali rozejm Był już listopad i pogoda na morzu coraz bardziej się pogarszała. Rozochoceni Arabowie nie mogli sobie jednak odmówić przyjemności złupienia Gaety. Ruszyli do szturmu na mury miasteczka, ale został on odparty przez gaetańczyków i przybyłe na pomoc oddziały z pobliskiego Neapolu. Arabski wódz otrzymał wkrótce niepokojącą wieść: sztorm, który zaczął się srożyć na morzu, uszkodził część statków. Trzeba było przystąpić do napraw, mając w perspektywie niebezpieczną podróż powrotną. Nie chcąc dalej ryzykować, Saraceni nawiązali kontakt z wrogiem i przystąpiono do negocjacji. Zakończyły się porozumieniem: obie strony powstrzymają się od ataków, Arabowie spokojnie przezimują w pobliżu Gaety, a na wiosnę opuszczą Italię. Najeźdźcy dobrze wiedzieli, że żegluga po Morzu Tyrreńskim w zimie jest niebezpieczna ze względu na mgły i raptowne sztormy, przeczekanie paru miesięcy było więc najlepszym rozwiązaniem. Ugodę realizowano bez większych zgrzytów. Najbardziej ucierpieli na niej miejscowi chłopi, którzy oprócz siebie i swoich panów feudalnych musieli jeszcze wyżywić kilka tysięcy arabskich zabijaków grasujących po okolicy. Sztorm jako kara za świętokradztwo W kwietniu 847 r. muzułmańska flota odbiła wreszcie od brzegów i obładowana ogromną ilością zdobyczy pożeglowała w kierunku Sycylii. Przewrotne morze spłatało jednak najeźdźcom morderczego figla. Byli już daleko od Włoch, gdy rozpętał się nagle sztorm i kruche monoremy zaczęły tonąć jedna za drugą. Flota znajdowała się wtedy przypuszczalnie zaledwie kilkadziesiąt kilometrów od Sycylii. Według jednej z relacji marynarze widzieli już w oddali zarysy gór, u których stóp leży Palermo. Chrześcijańscy mnisi przekonywali potem, że na drodze arabskiej floty pojawiła się niewielka łódź ze stojącym na niej św. Piotrem, który jednym ruchem ręki rozpętał burzę. Nie do końca zgadzało się to z innym ich twierdzeniem: że najazd na Rzym został zesłany przez Boga jako kara dla grzeszników. Ale tymi niejasnościami mało kto się przejmował. Powszechnie wierzono, że cała islamska flota poszła na dno, ukarana za świętokradczą grabież. Półwysep Arabski był kiedyś kwitnącą, zieloną krainą Obserwując dzisiejszy wygląd Półwyspu Arabskiego trudno w to uwierzyć, ale ten teren był kiedyś pokryty bujną, zieloną roślinnością! Najprawdopodobniej w rzeczywistości było nieco inaczej: część okrętów zatonęła, część zdołała dobić do brzegu. O najdroższych precjozach zrabowanych w Wiecznym Mieście słuch w każdym razie zaginął. Natomiast sycylijskim rybakom zdarzało się ponoć znajdować na brzegu trupy arabskich wojowników obwieszone rzymskimi naszyjnikami, broszami i zapinkami, z licznymi pierścieniami na zesztywniałych paluchach. Odbudowa Bazyliki św. Piotra W Rzymie papież Leon IV, następca zmarłego właśnie Sergiusza, podjął tymczasem odbudowę poważnie zdewastowanej Bazyliki św. Piotra. Przystąpił też energicznie do umacniania systemu obrony miasta. Wiedziano już, że z Arabami nie ma żartów. W pobliżu ujścia Tybru na obu brzegach wzniesiono wieże, łącząc je potężnym łańcuchem. W razie potrzeby można było go podnieść, by zablokować wstęp wrogim okrętom. Całe Wzgórze Watykańskie, wraz ze znajdującą się w jego obrębie Bazyliką św. Piotra, zaczęto otaczać grubym murem. Powstał w ten sposób ufortyfikowany dystrykt o nazwie Leoniana. W końcu XIV w. stanie się on stałą siedzibą papieży w miejsce dotychczasowego Pałacu Laterańskiego. Kolejny rajd Arabów na Rzym W 849 r. Arabowie zorganizowali kolejny rajd na Rzym. Ich flota została dostrzeżona w pobliżu Sardynii i natychmiast podniesiono alarm. Tym razem miasta italskie nie dały się zaskoczyć i wystąpiły zjednoczone przeciw najeźdźcom. Gdy saraceńska flota zbliżała się do ujścia Tybru, czekały już na nią połączone armady Rzymu, Neapolu, Amalfi i Gaety. Najeźdźcy mieli tym razem dużego pecha. Potężny wicher rozproszył ich flotę, co natychmiast wykorzystała flota chrześcijańska. Włoskie galery ruszyły naprzód, atakując i niszcząc pojedyncze dromony i monoremy. Wielu Arabów zginęło, pokaźna liczba dostała się do niewoli. Zwycięstwo chrześcijan było bezapelacyjne. Część islamskich jeńców od razu powieszono na wybrzeżu pod Portus, innych zagnano w łańcuchach do Rzymu. Zamienieni w niewolników harowali później w pocie czoła przy budowie fortyfikacji watykańskich. Budowa nowej Bazyliki św. Piotra Wyznawcy Allaha nie zagrozili już nigdy więcej w tak poważny sposób Rzymowi. Co bardziej krewcy islamscy władcy odgrażali się jednak co jakiś czas, że zdobędą centrum zachodniego chrześcijaństwa. Turecki sułtan Mehmed II zapowiadał w drugiej połowie XV w., że zamieni Bazylikę św. Piotra w stajnię dla swych rumaków. Tajemniczy obraz jest w rzeczywistości arcydziełem Rafaela. Odkryła to sztuczna inteligencja Przez lata uważano, że tajemniczy obraz „de Brécy Tondo” był jedynie kopią arcydzieła Rafaela pt. „Madonna Sykstyńska”. Wizerunek Maryi i Jezusa na dwóch obrazach był niemalże ide... Paradoksalnie, owa starodawna świątynia budziła wówczas coraz mniejszy szacunek samych papieży, zafascynowanych nowoczesną architekturą renesansu. W 1503 r. papieżem został Juliusz II, który jeden z najwspanialszych zabytków wczesnego chrześcijaństwa nakazał zrównać z ziemią. Stara Bazylika św. Piotra została doszczętnie zburzona i na jej miejscu zaczęto budować nową – tę, która zdobi Watykan do dziś.
Szukasz szczęścia w podróży? Te pomniki podobno je gwarantują. Oto 7 najczęściej pocieranych posągów na świecie
Te miejsca, odpowiednio potraktowane, zapewniają wszelką pomyślność. Czasami trzeba je pogłaskać. Innym razem objąć lub pocałować. Ale najczęściej wystarczy dotknąć.
Pomniki i rzeźby, które przynoszą szczęście, znajdziemy na wszystkich kontynentach. Warto je zlokalizować przed kolejną podróżą, bo może się okazać, że spełnienie marzeń jest na wyciągnięcie ręki. A szkoda byłoby taką okazję przegapić. Poznaj 7 najczęściej pocieranych pomników na świecie >>>
Smaki, kolory, zapachy, widoki! Rzym śladami filmów i książek
Rzym ma w sobie i szyk, i luz. Wielkie place i uliczki wąskie jak spaghetti. Nic dziwnego, że inspiruje filmowców. Zamiast zwiedzania z przewodnikiem, ruszam śladem rzymskich komedii.
Mamy papieża! – usłyszał kilka lat temu świat. "Habemus papam" – brzmiał tytuł filmu Nanniego Morettiego. Filmowy papa nie wytrzymał presji nowej sytuacji. W przebraniu uciekł z Watykanu na przechadzkę ulicami Rzymu. Żeby nabrać dystansu i przemyśleć życiowe decyzje. Nie on pierwszy wyruszył na spacer po Wiecznym Mieście. Przed nim, zmęczona polityczną podróżą po stolicach Europy, wymknęła się księżniczka Anna, czyli Audrey Hepburn w filmie Rzymskie wakacje. A także Milly, dziewczyna z prowincji w Zakochanych w Rzymie Woody’ego Allena. Uciekam i ja – od grafików, deadline’ów, spotkań. Przez trzy dni będę na rzymskich wagarach. Wyjdę z hotelu, skręcę w prawo, w lewo, znów w prawo, żeby po chwili z radością stwierdzić, że nie wiem, gdzie jestem, i bez wyrzutów sumienia, a także bez celu spacerować po Rzymie. Klatka schodowa Muzeum Watykańskiego. Tędy przed obowiązkami uciekał filmowy papież. (Fot. Czarny Kot) Adres jak magnes Via Margutta 51. Pod tym adresem mieszkał filmowy redaktor Joe Bradley grany przez Gregory’ego Pecka. I to z tego miejsca Audrey Hepburn w Rzymskich wakacjach zaczynała wycieczkę po Rzymie. Via Margutta przyciąga. Uroczymi knajpkami skrytymi w kamienicach pokrytych bluszczem, butikami, artystycznym klimatem. Pod numerem 1D i 3 kryją się wejścia do tego samego lokalu, czyli Babette Bar & Ristorante. Prowadzą je siostry Silvia i Flora, które udostępniają kawiarniane ściany młodym artystom szukającym przestrzeni na pierwszą wystawę. Mnie zwabił numer 110. Zadzieram głowę i na tablicy w kolorze piaskowca widzę dwie narysowane postaci. Ona uśmiechnięta, w płaszczu w kratę, z apaszką na szyi i w małym kapelusiku, spod którego wystają krótkie włosy. I on – postawny, w prochowcu, z rękoma wbitymi w kieszenie, w kapeluszu i spodniach w kant. To reżyser Federico Fellini i Giulietta Masina – jego żona, aktorka. Nad rysunkiem napis po włosku: tu mieszkali. Pod numerem 53B przez jakiś czas swoje studio miał Pablo Picasso, a w luksusowym penthousie kilka kamienic dalej mieszkał amerykański pisarz Truman Capote, autor Śniadania u Tiffany’ego. Z Via Margutta niedaleko jest do placu Hiszpańskiego ze słynnymi Schodami Hiszpańskimi ufundowanymi przez… Francuzów. Okolica Piazza di Spagna w XVII w. była hiszpańską własnością, a przechodzących tamtędy nieświadomych cudzoziemców siłą można było wcielić do armii hiszpańskiej. Ja natomiast jestem świadoma, że włoskie lody są najlepsze na świecie! Z kupioną w gelaterii przy placu Hiszpańskim porcją rozsiadam się na schodach i delektuję się mrożonymi przysmakami o smaku czekolady z rumem i imbiru z cynamonem. Przede mną widok na ekskluzywną Via Condotti, na której można stracić majątek w najdroższych sklepach w mieście. Może innym razem... Po placu krążą turyści. Co bardziej zmęczeni przysiadają wokół niewielkiej fontanny w kształcie starej podtopionej łodzi. Niedaleko jest jednak słynniejsza di Trevi. Od razu przed oczami mam filmowy kadr – blond piękność Anita Ekberg kąpie się w fontannie, czyli scena z La Dolce Vita Federica Felliniego. Rzeczywistość jednak nie jest tak dolce jak w filmie. Do fontanny nie wolno już wchodzić. Nie przez Anitę, tylko przez 57-letniego bezdomnego i bezrobotnego Roberta Cercellettę. Nazywany D’Artagnanem ma dziś nawet swój fanpage na Facebooku. Carcelletta wykradał monety przez 34 lata, sześć dni w tygodniu, przez 15 min dziennie, co dawało mu około 660 euro dniówki. Odpoczywał w poniedziałki, kiedy pracownicy Caritasu przyjeżdżali zebrać drobniaki, bo to właśnie tej organizacji przekazywane są pieniądze wrzucane do fontanny. Dziś di Trevi pilnowana jest przez 24 godziny na dobę przez straż, a za skok do fontanny grozi kilkaset euro grzywny. Okolica Panteonu w ciągu dnia pełna jest menedżerów w garniturach. Dopiero wieczorem wrzuca na luz. (Fot. Francesco Iacobelli/Corbis) Słodkie nic Chciałabym posiedzieć w kawiarnianym ogródku, pooglądać wystawy sklepów, pospacerować w deszczu, dobrze się bawić, poczuć dreszcz emocji – mówi przemęczona napiętym harmonogramem dnia, spotkaniami, wywiadami, dworską etykietą księżniczka Anna w Rzymskich wakacjach. I pewnie znalazłby się niejeden przemęczony pracownik korporacji, który marzy o takim samym dolce far niente co Audrey Hepburn. Spełniam pierwsze marzenie Anny i rozsiadam się w porannym słońcu, z kawą, w kawiarnianym ogródku przy Panteonie, w miejscu, w którym kręcono filmową scenę w kawiarni. Wokół mnie spieszący się do pracy rzymianie. Większość z nich śniadanie je poza domem, w barach, w drodze do pracy. W biegu wypijają kawę i ewentualnie zjadają małe cornetto, czyli rogalika. Celebryta Leopoldo Pisanello, postać grana przez Roberta Benigniego w Zakochanych w Rzymie, w wywiadzie telewizyjnym zwierzył się, że na śniadanie wypił caffé latte i zjadł dwa tosty z masłem i marmoladą. Ja wybieram aromatyczne ristretto (czyli jeszcze mocniejsze niż espresso) stawiające mnie na nogi. I dające siłę na zwiedzanie Panteonu. W pobliżu, na Piazza di Montecitorio, w pałacu, mieści się, siedziba włoskiego parlamentu, a w wielu sąsiednich kamienicach znajdują się biura rządowe. Okolica Panteonu to także rzymskie Wall Street, z bankami i giełdą papierów wartościowych. Prawie nikt nie mieszka w tej części miasta, ale wieczorem jest tu tłoczno. Elegancko ubrani rzymianie wychodzą na tak zwaną passeggiatę, czyli przechadzkę. Po całym dniu słońca, kiedy robi się chłodniej, spacerują bez celu uliczkami, rozmawiają z przypadkowo spotkanymi znajomymi. W ciągu dnia uroczym miejscem na wałęsanie się jest Campo de’ Fiori, plac z najbardziej kolorowym targiem w Rzymie. Stoiska kipią od świeżych i suszonych pomidorów, sałat, szpinaku, rukoli, roszponki, bakłażanów, oliwek, karczochów i papryk. Głośno jest od przekrzykujących się sprzedawców. Ktoś szuka Andrei i woła go, sprzedawczyni przekomarza się z małym chłopcem, który nie chce jej powiedzieć, jak ma na imię, ktoś się śmieje, wszędzie słychać ciao i buon giorno. W małych szklanych beczułkach wystawione są likiery, których można spróbować, a potem kupić w buteleczce w kształcie pantofelka na obcasie. Jest likier orzechowy, czekoladowy, cynamonowy, potwornie słodki melonowy i słynne limoncello. Jakiś sprzedawca częstuje mnie kawałkiem chleba posmarowanym pastą z rukoli. Jest pyszna, czuć w niej czosnek. Do wyboru jest jeszcze łagodna pasta z pistacji, czarnych oliwek i pomidorów, pasta karczochowa i z włoskich orzechów. Idę dalej i staję przy stoisku z oliwami, przyglądam się dziesiątkom butelek ustawionym gęsto jedna przy drugiej. I nagle torbą potrącam jedną z nich! Widzę, jak kolejne przewracają się niczym domino. Moment napięcia i niepewności – stłucze się jedna butelka czy więcej? Ku mojemu zdziwieniu sprzedawca śmieje się i krzyczy tylko Fantastica! Ikona Rzymu od środka, czyli wnętrze Koloseum. (Fot. Czarny Kot) Uliczki jak spaghetti Karabinier płynnymi gestami kieruje ruchem. Nieudolnie! Nagle słychać pisk opon i huk zderzonych samochodów. Mundurowy krzyczy: porca miseria!, by zaraz zwrócić się do nas po angielsku, z silnym włoskim akcentem „sori, aj dont spik inglisz weri łel”. To początek Zakochanych w Rzymie. Miejsce: Piazza Venezia. To tu stoi monumentalny, 12-metrowy pomnik pierwszego króla zjednoczonych Włoch Wiktora Emanuela II na koniu. Sam brzuch zwierzęcia jest tak wielki, że po ukończeniu budowy w jego wnętrzu wydano dla budowniczych obiad. W środku postawiono stół, a na ucztę wchodziło się po drabinie od strony… zadka. Wracając do ruchu. Rzym jest rozległym miastem, ale ma tylko dwie linie metra, a komunikacja miejska choć nie najgorsza, jest dość nieprzewidywalna. Skuter jest jedynym skutecznym sposobem na poradzenie sobie z korkami. Tyle że włączając się do rzymskiego ruchu ulicznego, trzeba mieć oczy dookoła głowy. Na razie nie mam odwagi usiąść za kierownicą. Adrenaliny poszukam gdzie indziej. Na przykład w Ustach Prawdy wmurowanych w portyk kościoła Santa Maria in Cosmedin na Awentynie, czyli kolejnym z siedmiu wzgórz Rzymu. Według legendy potężne szczęki Ust Prawdy mogą odgryźć rękę kłamcy. Co ja mówiłam w swojej redakcji? Że pracuję w Wawie nad trudnym materiałem? Z cichego i spokojnego Awentynu widać Trastevere, czyli Zatybrze, po drugiej stronie rzeki. To dzielnica artystyczna, modna wśród bohemy. Spaceruję labiryntem wąskich uliczek, często z zakazem wjazdu dla samochodów. W kamienicach kryją się pracownie artystów, galerie, butiki, a z okienek zwisają nad głową kwiatki. To do knajp na Trastevere przychodzą jeść rzymianie. W jednej z restauracji zamawiam chyba najlepsze spaghetti carbonara w Rzymie. Proste składniki, czyli jajka, śmietana i boczek. Palce lizać! Na Trastevere, na Via della Luce wychowywał się Sergio Leone, twórca nurtu filmowego nazywanego spaghetti western. Przez rok chodził do jednej klasy z mieszkającym w sąsiedztwie Enniem Morricone, przyszłym kompozytorem muzyki filmowej. To tu również w filmie Zakochani w Rzymie młody architekt Jack wpada na architekta, który wybrał się w podróż sentymentalną do Rzymu, choć o dziwo żaden z nich nie idzie do MAXXI, wspaniałego, nagrodzonego projektu architektonicznego, którego kompozycja przypomina powyginane, przeplatające się rury. Brytyjski The Guardian nazwał MAXXI, w którym mieści się Muzeum Sztuki Nowoczesnej, arcydziełem pasującym do sąsiadujących starożytnych cudów Rzymu. Z Trastevere prowadzi droga na wzgórze Janikulum z pięknymi ogrodami i widokiem na miasto. Przyjeżdżają tu całe wielopokoleniowe rodziny i studenci, żeby pouczyć się na trawie, a w przerwach w nauce pokopać piłkę albo pograć na gitarze. Życie zwalnia też na Monti, w najstarszej części Rzymu, przez którą przechodzi się, odwiedzając Forum Romanum, Koloseum i Termy Trajana. Jednak Monti kryje również rzadziej odwiedzane przez turystów miejsca. W labiryncie uliczek, pomiędzy barami z kawą i książkami, punktami z organiczną żywnością czy ciuchami vintage, znajduję małe tradycyjne sklepy. Na przykład Macelleria Stecchiotti – miejsce, gdzie można dostać podobno najlepsze mięso w całym Rzymie. Na Monti, przy odrobinie szczęścia, można spotkać krążącego raz w miesiącu starszego pana ostrzącego noże. Większość życia mieszkańców Monti toczy się na Piazza della Madonna dei Monti. Tu dzieci po szkole grają w piłkę wokół fontanny, z której psy piją wodę. Staruszki plotkują na ławkach. Kiedy zmarł lokalnie wszystkim znany bezdomny, sąsiedzi skrzyknęli się i ustawili kapliczkę, w której zapalili świeczki i zostawili ręcznie napisane kondolencje. MAXXI (Modern Art XXI), czyli Muzeum Sztuki Nowoczesnej, zaprojektowane przez słynną architekt Zahę Hadid. (Fot. Czarny Kot) Taniec na moście W filmie Rzymskie wakacje księżniczka Anna ostatniej nocy, zanim wróciła do obowiązków, spotkań i pękającego w szwach kalendarza, tańczyła na barce między mostem Wiktora Emanuela a mostem św. Anioła. Miałam ochotę zatańczyć i ja, tyle że czasu znowu zaczyna mi brakować... Może jeszcze zdążę do najpiękniejszego barokowego placu Rzymu czyli Piazza Navona? Pełno na nim niespieszących się nigdzie malarzy ze sztalugami, karykaturzystów i ulicznych grajków. Na środku owalnego placu stoi XVII-wieczna fontanna dei Quattro Fiumi, czyli czterech największych znanych wówczas rzek: Gangesu, Dunaju, Nilu i La Platy. Wracając z Piazza Navona w stronę rzeki, dojdzie się do zamku św. Anioła, ale to już teren Watykanu i historia z zupełnie innego filmu: Habemus papam – mamy papieża. Rzym - Czas: 3 dni, koszt: 2 tys. zł (w tym bilet lotniczy) (Rys. Romanowicz) Warto wiedzieć: Maurizio Marchetti, archeolog i historyk sztuki, współwłaściciel Szkoły Języka i Kultury Włoskiej „Parole Parole” w Warszawie Prawdziwych rzymian można spotkać na... Stadionie Olimpijskim podczas meczu drużyny AS Roma albo wieczorem w słynnej dzielnicy Testaccio pełnej charakterystycznych lokali. Mówią o nas rzymianach, że... jesteśmy ironiczni i sarkastyczni, czasem trochę aroganccy, ale z pewnością hojni i autentyczni. Koniecznie spróbuj... Trudno się ograniczyć do jednego dania. Wszystkim, którzy przyjadą do Rzymu, polecam jako pierwsze danie bucatini all’amatriciana lub spaghetti alla carbonara, a na drugie saltimbocca alla romana. Najbardziej rozrywkowy wieczór spędzisz... Na Zatybrzu. Według mnie najlepszym miejscem spotkań jest Piazza Trilussa, skąd rozbiegają się pełne życia, knajp i folkloru uliczki. Na pamiątkę kup... Chicchi di caffè Sant’Eustachio, ziarenka kawy oblane gorzką czekoladą. To bardzo smakowity suwenir, do dostania w Sant’Eustachio, starej renomowanej rzymskiej kawiarni. NO TO W DROGĘ: INFO ■ Położenie: środek włoskiego buta, nad Tybrem. ■ Ludność: 2,6 mln. ■Języki: włoski. Włosi uwielbiają, gdy przyjezdni starają się mówić w ich języku. Warto jak Brad Pitt w Bękartach wojny nauczyć się choć podstawowych zwrotów, np. buon giorno czy arrivederci! ■ Religie: Rzym, z racji Watykanu, od wieków jest miejscem pielgrzymek. Dominującą religią jest katolicyzm. ■ Waluta: euro; 1 EUR = 4,2 zł. KIEDY ■ Maj jest prawdopodobnie najlepszym miesiącem na zwiedzanie Rzymu. Dni są już długie i słoneczne, jest ciepło, ale jeszcze nie upalnie i wszystko jest już otwarte. Symbolem maja we Włoszech jest róża, więc miłośnicy tych kwiatów powinni ruszyć do Roseto Comunale – ogrodu różanego (codziennie, za free). ■ Prima Maggio, czyli 1 maja, to dzień obchodów święta pracy. Tego dnia wielu rzymian wyjeżdża poza miasto albo wybiera się na wielki koncert na placu Piazza San Giovanni. W tym roku odbędzie się pod hasłem Muzyka dla nowego świata – przestrzeń, korzenie, granice. ■ 4 i 5 maja można uczestniczyć w Open House Roma. W tych dniach warto zwiedzić najciekawsze architektonicznie miejsca niedostępne na co dzień dla zwiedzających. Będzie można zobaczyć skryte przestrzenie handlowe, biurowe, miejsca pracy, a być może nawet prywatne domy. ■ 6 maja, jak co roku, odbywa się zaprzysiężenie nowej grupy szwajcarskich gwardzistów. Ceremonia nie jest otwarta dla publiczności, ale jest szansa, żeby ją podejrzeć, umawiając się na wycieczkę po Watykanie z przewodnikiem. DOJAZD ■Samolotem: bilety lotnicze można dostać od 200 zł, zwykle kosztują poniżej tysiąca złotych. Rzym ma dwa lotniska. Fiumicino połączone jest z miastem koleją ekspresową i tańszą podmiejską, której trasa to: Trastevere – Ostiense – Tuscolana – Tiburtina (omija stację główną Termini). Z obu lotnisk, także z Ciampino, jeżdżą autobusy do miasta. ■ Samochodem: najpopularniejszą drogą jest trasa przez Czechy i Austrię. Polacy najczęściej docierają do Włoch, jadąc właśnie przez te dwa kraje. Turyści podróżujący ze wschodniej części kraju zazwyczaj wybierają przejazd przez Słowację, Węgry i Słowenię. Trzeba się liczyć z koniecznością pokonania ok. 2 tys. km w jedną stronę (z centrum Polski), tak więc warto zaplanować nocleg. KOMUNIKACJA ■ Rzym ma tylko dwie linie metra: A i B, które przecinają się na dworcu głównym Termini. Obie linie kursują od 5.30 do 23.30, natomiast w piątek i sobotę do 1.30. Metro jeździ mniej więcej co 5 min. ■ Autobusy kursują między 6.00 a 24.00. Na przystankach nie ma rozkładów jazdy, ale teoretycznie autobusy przyjeżdżają co 10 min. Praktycznie – mogą być dużo spóźnione przez korki albo nie przyjechać wcale. ■ Rozwiązaniem może być również kolejka miejska, która co prawda nie stoi w korkach, ale nie zawsze zatrzymuje się przy głównych atrakcjach miasta. Jest za to dobrym rozwiązaniem, kiedy chce się jechać poza centrum. NIEPEŁNOSPRAWNI ■ W centrum miasta na przejściach dla pieszych zamontowano pochylnie, co znacznie ułatwia pokonywanie krawężników. W autobusach środkowe drzwi są przystosowane dla pasażerów na wózkach. Na wózku można bez problemów wjechać do Muzeów Watykańskich, Kaplicy Sykstyńskiej, do Bazyliki Świętego Piotra i do antycznego Koloseum. WARTO WIEDZIEĆ ■ Rzym jest dość drogim miastem, ale woda jest gratis i można ją czerpać z ponad 2,5 tys. fontann nazywanych Nasoni, czyli nosale, od kształtu wystającej metalowej części przypominającej nos. WWW ■ www.vatican.va ■ www.rome.info
Stolica Święta stosuje się do maksymy, że „tajemnica nie szuka rozgłosu”. Travelerowi udało się jednak uchylić watykańskie wrota.
Kiedy każdego ranka tłumy pielgrzymów gromadzą się na placu św. Piotra, by wejść do największej i najważniejszej świątyni katolickiego świata, w tym samym czasie tysiące Włochów i obywateli innych krajów przychodzą do Watykanu jak do miejsca pracy. Bo Stolica Święta (takiej nazwy Watykanu używa się w oficjalnej nomenklaturze dyplomatycznej) to też normalne państwo-miasto, które przecież musi jakoś funkcjonować. Są więc i sklepy, i apteki, jest też drukarnia, poczta i bank, ośrodek telewizyjny, małe lądowisko dla helikopterów, a nawet stacja benzynowa. Po pracy w Watykanie można więc zrobić zakupy (oczywiście z wyjątkiem niedziel i świąt kościelnych), a na ulicach niedostępnych dla pielgrzymów spotkać ekipy remontowo-budowlane w uniformach z napisem „Fabbrica di San Pietro” – jedynego takiego na świecie przedsiębiorstwa remontowo-budowlanego. Wchodząc do Watykanu Watykan „z ulicy”, mało komu udaje się przedostać dalej niż za pierwszy posterunek Gwardii Szwajcarskiej. Przepustka po cygara Niestety ci, którzy nie dysponują specjalną kartą, muszą porzucić marzenie nie tylko o ekscytującym spacerze, ale też zakupach w jednym z watykańskich sklepów. We wszystkich tamtejszych instytucjach (oprócz apteki) klienci muszą okazać dokument dający im specjalne uprawnienia. Biała plastikowa karta (przypominająca rozmiarem tę kredytową) wydawana jest przez DIRSECO, czyli Dyrekcję Służb Ekonomicznych. Przysługuje ona wszystkim obywatelom Watykanu, pracownikom watykańskich instytucji, emerytom, przełożonym niektórych instytutów zakonnych i dyplomatom akredytowanym przy Stolicy Apostolskiej. Wiążą się z nią przywileje, bowiem na terenie Watykanu nie obowiązują żadne podatki. Dzięki temu ceny dostępnych tu produktów są od kilkunastu do kilkudziesięciu procent niższe niż w Rzymie. Było dla mnie zaskoczeniem, ze sklep jest też nieźle zaopatrzony w alkohol. Dziwiłem się nie tyle jego obecnością (wszak jako legalny produkt jest dla ludzi), ile niezwykłym wręcz jego wyborem. Jeden z moich kolegów, pracujący w Watykanie od wielu lat, nawet kiedyś zażartował: wiesz, gdyby ktoś policzył sprzedawane tu butelki wina i koniaku i podzielił je tylko przez liczbę stałych obywateli Watykanu, mogłoby się okazać, że wynik zasługuje na umieszczenie w Księdze rekordów Guinnessa. Brat Bruno z apteki Przez całe lata prawdziwa chluba Watykanu była jego apteka: założona przez Piusa IX w 1874 r. i prowadzona przez bonifratrów, jest dostępna dla wszystkich. Przy Bramie św. Anny wystarczy okazać receptę (kraj pochodzenia owego druku nie jest istotny), a następnie udać się do apteki. Kolejki dowodzą, że zaopatruje się w niej cały Rzym i sporo pielgrzymów. Każdy przychodzący do apteki może liczyć nie tylko na realizacje recepty, ale również na miłą obsługę w kilkunastu językach. Pomoc przybyszom znad Wisły zapewnia niemal od zawsze, kiedy pamiętam, brat Bruno, jeden z kilkudziesięciu bonifratrów pracujących w aptece przy via della Posta. Ogrody Watykańskie dla szczęśliwców Watykan „za zamkniętymi drzwiami” dla zwykłych pielgrzymów jest prawie niedostępny, ale przy odrobinie szczęścia i wcześniejszym zgłoszeniu w administracji państwa-miasta można zwiedzać kolorowe niemal o każdej porze roku Ogrody Watykańskie. Uliczki pną się coraz wyżej na szczyt wzgórza watykańskiego, gdzie od czasów Pawła VI znajduje się lądowisko dla helikopterów. Zlokalizowany w najdalej wysuniętym punkcie Ogrodów Watykańskich helipad oddano do użytku dopiero w 1976 r.Służy do sprawnego przelotu na rzymskie Fiumicino – skąd papież odlatuje do innych państw – lub Ciampino, skąd podróżuje po Italii. Kiedy lądowisko nie jest użytkowane, staje się miejscem ćwiczeń Gwardii Szwajcarskiej. Ogrody to nie tyko znakomite miejsce dla relaksu i wypoczynku. Są dziełem sztuki same w sobie, kryjąc przy okazji zlokalizowane właśnie w ich cieniu obserwatorium astronomiczne (zawiadują nim od zawsze jezuici) czy centrum nadawcze watykańskiego radia i telewizji. Są także naturalną oprawą czegoś na kształt „galerii rzeźb i pamiątek” darowanych kolejnym papieżom. Tam właśnie znajdziemy liczne polonica: figurę Matki Bożej przywieziona z Jasnej Góry, podarowany przez górali fragment skały z miniatura krzyża z Giewontu, a także solidny kawałek muru berlińskiego albo jubileuszowy dzwon z roku 2000. Dla miłośników flory Ogrody Watykańskie są niezwykłym przykładem zgromadzenia w jednym miejscu wyjątkowych i rzadkich okazów reprezentujących niemal wszystkie strefy klimatyczne. Dla ułatwienia każde drzewo czy krzew, a nawet poszczególne rośliny (jak fantastyczna kolekcja kaktusów) są opisane z podaniem nazwy zarówno po łacinie, jak i w kilku językach. Całość ogrodowych atrakcji dopełniają liczne fontanny i od czasów abdykacji Benedykta XVI fakt, że właśnie tam mieszka emerytowany papież. Niestety z tego powodu mocno ograniczono spokojny spacer po tej części Watykanu, małym państwie-mieście wywierającym wciąż niezwykły wpływ na miliard katolików i pośrednio na cały świat. Tekst: ks. Kazimierz Sowa
10 najwyżej ocenianych atrakcji turystycznych na świecie w 2016 roku [RANKING]
Poznaj miejsca, które turyści uznali w tym roku za najciekawsze.
Zobacz miejsca, które otrzymały najwięcej głosów od użytkowników TripAdvisor.com >>> Źródło: tripadvisor.com