Łączenie tych produktów na talerzu to same korzyści. Dzięki temu jedzenie staje się zdrowsze
W kuchni istnieje wiele klasycznych połączeń: ser i owoce. Kawa i mleko. Bekon i jajka. A co, gdyby jedzenie niektórych produktów razem nie tylko poprawiało ich smak, ale też zwiększało korzyści zdrowotne?
Naukowcy twierdzą, że łączenie określonych składników odżywczych może zwiększyć ich prozdrowotne działanie. Odpowiadają za to m.in. fitochemikalia – związki roślinne, które, jak wykazano, zmniejszają uszkadzający komórki stres oksydacyjny i zapobiegają chorobom przewlekłym. Chociaż ważne jest włączenie fitochemikaliów do diety, nasze organizmy nie zawsze wchłaniają je tak skutecznie, jak mogłyby. – Istotnym problemem jest faktyczna biodostępność, czyli sposób trawienia i wchłaniania substancji odżywczej do krwiobiegu – mówi dr Jean-Marc Zingg, adiunkt biochemii i biologii molekularnej na Uniwersytecie Miami. – Wiele z tych fitochemikaliów nie jest efektywnie wchłanianych przez organizm – dodaje. Dzieje się tak, ponieważ często ulegają degradacji, zanim zdążymy skorzystać z ich dobroczynnych właściwości. Badania pokazują jednak, że niektóre produkty połączone na talerzu mogą wzajemnie zwiększać swoją wartość odżywczą. Oto, co eksperci mają do powiedzenia na ten temat. Warzywa i zdrowe tłuszcze Wiele kolorowych owoców i warzyw jest bogatych w karotenoidy – grupę fitochemikaliów znanych ze swoich właściwości ochronnych. Beta-karoten – karotenoid, który przekształca się w witaminę A i jest powiązany z lepszym wzrokiem – znajduje się w warzywach takich jak marchew i warzywa liściaste. Z kolei likopen, obecny w produktach takich jak pomidory i arbuz, może zmniejszać ryzyko udaru mózgu, cukrzycy, otyłości, a nawet raka prostaty. Beta-karoten i likopen to karotenoidy rozpuszczalne w lipidach. Oznacza to, że ​​nasz organizm lepiej je wchłania, gdy są połączone z tłuszczem. – Tłuszcz pozwala na uwolnienie tego, co znajduje się w tych produktach – wyjaśnia Kate Donelan, dietetyczka ze Stanford Health Care. Dlatego warto połączyć warzywa ze zdrowymi tłuszczami, np. z awokado, oliwą extra virgin lub olejem rzepakowym dobrej jakości. Wiele badań wykazało również, że gotowanie warzyw może zwiększyć biodostępność karotenoidów. Badanie z 2006 roku wykazało, że smażona marchewka miała 75-procentową biodostępność beta-karotenu w porównaniu z zaledwie 11% w surowej marchwi. Kolejne badanie z 2024 roku wykazało, że gotowane pomidory mogą zawierać nawet trzykrotnie więcej likopenu niż pomidory surowe. Naukowcy odkryli, że zawartość likopenu jest jeszcze wyższa w sosie pomidorowym, którego głównym składnikiem jest oliwa z oliwek. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nie-obieraj-warzyw-i-owocow-w-ich-skorkach-kryje-sie-mnostwo-zdrowych-skladnikow-fot-shutterstock-70a16db.jpg" width="1000" height="667" alt="Nie obieraj warzyw i owoców! W ich skórkach kryje się mnóstwo zdrowych składników (fot. Shutterstock)" title="Nie obieraj warzyw i owoców! W ich skórkach kryje się mnóstwo zdrowych składników (fot. Shutterstock)" /> Kate Donelan zaleca spożywanie dowolnego sosu pomidorowego jako sposobu na dostarczenie organizmowi likopenu. – Suszone pomidory w oliwie z oliwek? Idealne – mówi. Warto też pamiętać, że wiele cennych fitochemikaliów znajduje się w skórce. Dlatego eksperci zalecają, by nie obierać warzyw i owoców lub wykorzystywać obierki do przygotowywania potraw. Sok z cytryny i warzywa – Nie da się żyć bez żelaza, a jego poziom w organizmie jest ściśle regulowany – mówi dr Zingg. Ten metal jest niezbędny dla ogólnego zdrowia i bezpośrednio związany z poziomem energii i prawidłowym funkcjonowaniem komórek krwi. Ponieważ organizm nie potrafi sam wytwarzać żelaza, musimy je spożywać. Istnieją dwa rodzaje tego składnika w diecie: żelazo hemowe, pochodzące od zwierząt oraz żelazo niehemowe, pochodzące z roślin. Organizm jest nieco wybredny, jeśli chodzi o to, jakie żelazo może wykorzystać. Żelazo hemowe przenika do krwiobiegu łatwiej niż niehemowe, ponieważ występuje już w postaci rozpuszczalnej. Badania pokazują, że nasz organizm wchłania około 25% żelaza hemowego w porównaniu do 17% żelaza niehemowego. Dzieje się tak, ponieważ żelazo niehemowe zwykle występuje w formie nierozpuszczalnej. – Musi zostać przekształcone w formę rozpuszczalną, a następnie przejść przez ścianę jelita, gdzie konkuruje z innymi składnikami odżywczymi – wyjaśnia Kate Donelan. Na szczęście badania pokazują, że witamina C umożliwia żelazu niehemowemu zmianę formy, dzięki czemu rozpuszcza się ono łatwiej. Jak to wykorzystać w praktyce? Polej podsmażoną brukselkę sokiem z cytryny albo przygotuj sałatkę szpinakową z truskawkami, pomarańczami lub papryką. Badania pokazują, że połączenie żelaza roślinnego i mięsa na tym samym talerzu może również zwiększyć jego spożycie. Spróbuj na kolację ryby po toskańsku z białą fasolą. Kurkumina i piperyna Polifenole, zaliczane do fitochemikaliów, również budzą zainteresowanie dietetyków ze względu na swoje właściwości antyoksydacyjne. Kurkuma zawiera jeden wyjątkowo cenny polifenol. To kurkumina, która działa przeciwzapalnie, antyoksydacyjnie i neuroprotekcyjnie. Jednak ten związek chemiczny nie utrzymuje się długo w organizmie, gdy go spożywamy. – Kiedy organizm przyswaja kurkuminę, jest ona bardzo szybko metabolizowana – wyjaśnia dr Zingg. W rezultacie mniej kurkuminy wchłania się do krwiobiegu. Na szczęście istnieją inne składniki, które mogą temu zapobiec, takie jak czarny pieprz. Substancja czynna tej przyprawy, piperyna, pozwala organizmowi wolniej metabolizować kurkuminę, co z kolei pomaga nam ją lepiej wchłaniać. Jedno z badań sugeruje, że w połączeniu z piperyną wchłaniamy aż o 2000 procent więcej kurkuminy. – Ludzie zapominają o ziołach i przyprawach. A przecież wraz z nimi można dostarczyć organizmowi wielu zdrowych substancji – mówi Kate Donelan. Spróbuj przygotować curry inspirowane kuchnią indyjską lub golden latte (kawę z orientalnymi przyprawami), aby dostarczyć sobie solidną dawkę polifenoli. Ciekawą propozycją jest też herbata z kurkumą.
Ziemniak zmienił ludzkie DNA. Niesamowita ewolucja pod Andami
Przez tysiące lat mieszkańcy wysokich partii Andów budowali cywilizacje w jednym z najbardziej wymagających środowisk na Ziemi. Jednak ich sukces nie opierał się wyłącznie na technologii czy strategii politycznej – najnowsze odkrycie dowodzi, że kluczem mógł być… skromny ziemniak. Niepozorne warzywo na zawsze zmieniło ich DNA.
Zgodnie z wynikami badań opublikowanych w prestiżowym czasopiśmie „Nature Communications”, rdzenni mieszkańcy Andów, zwłaszcza ludy posługujące się językiem keczua, przeszli unikalną adaptację genetyczną. Ich organizmy przystosowały się do trawienia ogromnych ilości skrobi w sposób, którego nie spotyka się u żadnej innej populacji na świecie. Niezwykły gen AMY1 Naukowcy pod kierunkiem prof. Omera Gokcumena, genetyka antropologicznego z University at Buffalo, przeanalizowali dane genomiczne od ponad 3700 osób z 85 populacji na całym świecie. Skupiono się na genie AMY1, który odpowiada za produkcję amylazy – enzymu znajdującego się w ślinie, który rozpoczyna proces rozkładu skrobi już w jamie ustnej. Większość ludzi posiada od 2 do 6 kopii tego genu. Jednak rdzenni mieszkańcy Peru mają ich średnio aż 10. To najwyższa znana liczba kopii AMY1 u jakiejkolwiek populacji na Ziemi. Ta nadwyżka pozwala na znacznie efektywniejsze pozyskiwanie energii z węglowodanów, co w warunkach wysokogórskich, gdzie tlenu jest mało, a zapotrzebowanie na kalorie ogromne, było warunkiem przetrwania. – To wspaniały przykład tego, jak kultura kształtuje biologię – komentuje wyniki dla agencji Reuters prof. Gokcumen. Przetrwają najsilniejsi (i najedzeni) Udomowienie ziemniaka w Andach nastąpiło między 6 000 a 10 000 lat temu. Analiza wykazała, że zmiany genetyczne pojawiły się niemal w tym samym czasie. Posiadanie dziesięciu lub więcej kopii genu AMY1 dawało przodkom dzisiejszych Peruwiańczyków 1,24 proc. przewagi reprodukcyjnej na pokolenie. Choć ta liczba wydaje się niewielka, w skali tysiącleci oznaczała drastyczną selekcję naturalną. Osoby lepiej trawiące skrobię były zdrowsze, silniejsze i częściej przekazywały swoje geny dalej, ostatecznie trwale zmieniając profil genetyczny całego regionu. Ziemniak ma przypadkowe pochodzenie Ziemniaki, jakie znamy, wyewoluowały około 9 milionów lat temu. Co ciekawe, są wynikiem naturalnej hybrydyzacji przodków dzisiejszych pomidorów z rośliną o nazwie Etuberosum. W wyniku ich mariażu powstała niezwykła roślina, której pomidory przekazały gen SP6A, który aktywuje wzrost bulw, a która z Euberosum otrzymała gen IT1, który kontrolował rozwój podziemnych łodyg. Połączenie tych dwóch instrukcji dało początek roślinie, która dzisiaj karmi miliardy ludzi. Bulwa, której nie znamy Dla przeciętnego mieszkańca Europy ziemniak to gładki, żółty lub biały owal z supermarketu. W Peru rzeczywistość wygląda zupełnie inaczej. W tamtejszych Andach uprawia się od 3 000 do 4 000 odmian tego warzywa. Przyjmują one barwy od głębokiego fioletu, przez róż i czerwień, aż po czerń, oferując wiele wartości odżywczych, o których zachodni świat dopiero zaczyna się dowiadywać. Od czasu hiszpańskiego podboju Imperium Inków w XVI wieku ziemniak stał się globalnym fenomenem. Pod koniec XVIII wieku był już podstawą diety w większości krajów europejskich. Legenda głosi, że to Thomas Jefferson spopularyzował w Ameryce frytki, przywożąc przepis na ziemniaki „smażone w małych plastrach” (fr. Pommes de terre frites) bezpośrednio z Francji. Ziemniaki zwiedziły więc cały glob, by finalnie ponownie znaleźć się w Ameryce – jednak w lekko odmienionej formie. Lekcja ludzkiej adaptacji Badanie opublikowane w „Nature Communications” jest jednym z najsilniejszych dowodów na to, jak szybko ludzie potrafią dostosować się do dostępnego pożywienia. Dzięki historii mieszkańców Andów widzimy jak na dłoni, że ewolucja nie jest tajemniczym zapisem odległej przeszłości, tylko procesem, który dzieje się tu i teraz. Także przez to, co regularnie gości na naszym talerzu. Źródło: Nature Communications Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Naukowcy przebadali marchew, pomidora i sałatę. Wyniki pokazują, które części roślin gromadzą farmaceutyki
Naukowcy z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa udowodnili, że farmaceutyki, które mogą być składnikiem systemu nawadniania, rozkładają się w roślinach nierównomiernie. Oznacza to, że niektóre rośliny stają się lepszymi kandydatami do nawadniania ściekami niż inne. Klucz tkwi w części produktu, jaka zostaje spożyta przez człowieka.
Nawadnianie upraw za pomocą ścieków to powszechna praktyka stosowana na obszarach ubogich w systematyczne opady. Ten sposób podlewania ratuje żywotność roślin, które bez regularnego dostępu do wody skazane byłyby na pewną śmierć. Wielu producentów żywności obawia się jednak o skutki tego sposobu nawadniania, przez który żywność narażona może być na różne związki zawarte w ściekach – w tym na leki psychoaktywne. Naprzeciw obawom wychodzi zespół naukowcy z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa, który pod kierownictwem Danielli Sanchez przeprowadził szereg badań określających, które z warzyw jest najlepszym kandydatem do ściekowego podlewania. Jak przeprowadzono badania? Do eksperymentów naukowcy wykorzystali trzy gatunki roślin: marchew, pomidora i sałatę. Każde z nich zostało umieszczone w komorze o kontrolowanej temperaturze, w której uprawy były zasilane specjalnym roztworem składającym się z ultraczystej wody, soli, składników odżywczych i jednego z czterech leków wytypowanych przez zespół Sanchez. Farmaceutyki zawierały psychoaktywne substancje takie jak karbamazepina, lamotrygina, amitryptylina i fluoksetyna. Każdy z tych składników stosowany jest w lekach na depresję, chorobę afektywną dwubiegunową oraz padaczkę. Eksperyment trwał przez okres do 45 dni. Po tym czasie z roślin zostały pobrane próbki różnych tkanek, które następnie naukowcy poddali analizie chemicznej mającej określić, w jaki sposób substancje wchłaniane są przez roślinę. Dodatkowym rezultatem analizy było określenie, jakie produkty uboczne wytwarzają rośliny w takim procesie zasilania oraz jak chemiczne elementy uboczne ostatecznie się rozkładają. Chemiczne liście Wyniki badań pozwoliły określić, że farmaceutyki oraz produkty metabolizmu tych substancji mają tendencję do gromadzenia się w liściach roślin. W tych częściach organizmów zaobserwowano nawet – jak miało to miejsce u pomidorów – nawet do 200 razy wyższe stężenie farmaceutyków niż miało to miejsce w owocach. W przypadku badanej marchwi stężenie tych substancji również okazało się zdecydowanie wyższe – w tym przypadku o 7 razy większe niżeli w jadalnych korzeniach. Oznacza to, że najwięcej substancji z farmaceutyków potencjalnie spożywamy konsumując liście sałaty. Dzieje się tak, gdyż woda transportująca składniki odżywcze przepływa przez korzenie i łodygę do liści, przenosząc ze sobą także farmaceutyki i ich produkty uboczne. Gdy woda odparowuje przez aparaty szparkowe, związki chemiczne pozostają w tkankach roślin ulokowanych w liściach. Sanchez tłumaczy ten proces w następujący sposób: „Rośliny nie mają dobrze rozwiniętego mechanizmu wydalania tych związków. Nie mogą pozbyć się odpadów poprzez mocz, tak jak robią to ludzie. Zamiast tego rośliny umieszczają niepotrzebne im związki w ścianach komórkowych liści lub w wakuolach, które działają jak worki na śmieci dla komórek”. Dalsze badania zamiast paniki Badania wykazały również, że rośliny w różnym stopniu wchłaniają i metabolizują leki obecne w ściekach. We wszystkich badanych tkankach wykryto niskie stężenia lamotryginy oraz jej produktów ubocznych. Znacznie wyższe poziomy osiągała natomiast karbamazepina, która kumulowała się w jadalnych częściach roślin – owocach pomidorów czy liściach sałaty. Autorzy badań apelują jednak, że sam fakt przechowywania tych substancji w roślinnych tkankach nie musi wpływać na zdrowie konsumenta. Obecność leków w oczyszczonych ściekach nie musi oznaczać zagrożenia dla zdrowia, a potrzebne są dalsze badania do tworzenia ewentualnych regulacji na temat zasilania upraw. Źródło: Nauka w Polsce Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Przerażeni Włosi i Węgrzy. Uprawy pomidorów i papryki mają nowego, niszczycielskiego wroga
W krajach, w których pomidory i papryka są symbolem kuchni i tradycji, dzwony biją na alarm. Rolnicy zauważyli, że ich rośliny – dotychczas zdrowe – zaczęły więdnąć, na liściach pojawiły się niepokojące plamy, a owoce straciły swój apetyczny wygląd. Na razie daleko nam do katastrofy, ale naukowcy wskazali, co chce pozbyć się ulubionych warzyw Europejczyków.
Nowy wirus na uprawach pomidorów i papryki dziesiątkuje plony. Pojawił się już w Europie, a korzystają na nim szkodniki, które omijają dotychczasowe bariery odporności. Naukowcy próbują znaleźć lekarstwo, które pomoże rolnikom. Co dokładnie zagraża warzywom? Nowe wirusy wśród pomidorów i papryki Wirusy roślinne od dawna towarzyszą ludzkości, ale ich aktualne odmiany zaskakują odpornością i sprytem. Przykłady? ToBRFV, którego ogniska wykryto m.in. we Włoszech i w Niemczech, ToMMV kryjący się w nasionach oraz PeWBVYV przenoszony przez szkodniki. ToBRFV to zabójca uniwersalny ToBRFV (ang. tomato brown rugose fruit virus) sieje postrach, ponieważ atakuje zarówno pomidory, jak i paprykę. Powoduje mozaikowe plamy na liściach, deformacje i brązowienie owoców, a co najgorsze – plony przestają nadawać się do sprzedaży. Wirus przenosi się błyskawicznie: przez nasiona, narzędzia, wodę i dotyk ludzi. Rolnicy zgodnie przyznają, że pierwszy raz mają do czynienia z tak agresywną chorobą. Uśpiony agresor i wirus z własną armią: ToMMV i PeWBVYV Nie mniej groźny jest wirus ToMMV (ang. tomato mottle mosaic virus) znany najpierw z Meksyku, a obecnie notowany także w Hiszpanii i Europie Środkowej. ToMMV prowadzi do zniekształceń i mozaikowatości liści oraz znacznej utraty plonów. Co ciekawe, potrafi przetrwać w nasionach przez wiele sezonów, czekając na właściwy moment, by uderzyć. Na południu Hiszpanii z kolei pojawił się nowy wróg papryki – PeWBVYV (ang. Pepper whitefly-borne vein yellows virus) . Jego pojawienie się sprawiło, że setki hektarów upraw w krótkim czasie stały się nieopłacalne. Główną rolę w przenoszeniu wirusa odgrywa niewielki, lecz bardzo liczny owad – mączlik ostroskrzydły. Dlaczego dotychczasowe strategie zawodzą? Czy wirusy są „inteligentne”? Wielu rolników sądziło, że naprzemienne sadzenie pomidorów i papryki oraz korzystanie z nowych, odpornych odmian pozwoli spać spokojnie. Niestety, wirusy błyskawicznie się „uczą” i ewoluują. Najnowsze badania prowadzone przez zespół z Plant Virus Department DSMZ, włoski CNR i BASF-Nunhems Italy dowiodły, że istnieją już szczepy znanego wirusa TSWV (wirusa brązowej plamistości pomidora), które potrafią przełamać odporność zarówno u pomidorów, jak i papryki. To przełom: dotąd różne geny odporności traktowano jako barierę nie do sforsowania. Obecnie jednak jedno ognisko infekcji może zagrozić całym plantacjom, nawet jeśli uprawy są oddalone i stosuje się różnorodne środki prewencyjne. Wektorami są nie tylko owady, lecz także zanieczyszczone narzędzia czy ubrania pracowników. Szczególnie zagrożone są plantacje, na których uprawia się oba gatunki – wirus ma szerokie pole do popisu, a presja środowiskowa tylko sprzyja jego rozwojowi. Jak skutecznie chronić europejskiego pomidora? Najważniejszym sprzymierzeńcem rolnika jest dziś wiedza. Regularne oględziny plantacji i szybka diagnostyka laboratoryjna pozwalają wykryć wirusa, zanim rozprzestrzeni się na dużą skalę. Dzięki pracy naukowców wiemy w ogóle, że on istnieje i jak dokładnie działa. To bardzo dużo. Nowoczesne metody molekularne umożliwiają badanie nawet pojedynczych roślin. Nie wolno zapominać także o walce z owadami przenoszącymi wirusy. Nowoczesna ochrona biologiczna i mechaniczna, regularny nadzór oraz szybkie usuwanie zakażonych roślin jest dzisiaj minimum tego, co możemy zrobić. Wirus to jednak wróg, z którym można wygrać – wszystko dzięki pracy badaczy i rolników. Na przyszłość warto stawiać na zróżnicowanie genetyczne odmian i elastyczne podejście do zarządzania uprawą. To nie jest już pojedyncza walka – to długofalowy wyścig między nauką a ciągle zmieniającym się przeciwnikiem. Wspólne europejskie wyzwanie Ostatecznie, jak pokazują przykłady z Europy, tylko współpraca rolników, naukowców i służb fitosanitarnych daje realną szansę na ograniczenie strat. Wymiana informacji i doświadczeń może uratować niejedną plantację – bo dzisiejsza opowieść o walce z chorobami roślin to już nie tylko lokalny problem, ale wspólne europejskie wyzwanie. Źródła: Virology, Warzywa i Owoce, gospodarka.sos Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zrezygnuj z mięsa na kilka tygodni. Twój organizm podziękuje ci szybciej, niż myślisz
Wielki Post dla wielu osób wiąże się z rezygnacją z jedzenia mięsa. Nawet krótka, kilkutygodniowa zmiana diety może przynieść zaskakujące efekty. Ważne jest jednak nie tylko to, z czego rezygnujemy, ale też to, co wybieramy w zamian.
Spis treści: Efekt numer 1: utrata masy ciała i korzyści dla serca Efekt numer 2: zmiany w jelitach Efekt numer 3: układ odpornościowy Zdrowe nawyki Ze względów zdrowotnych, środowiskowych czy etycznych coraz więcej osób decyduje się na rezygnację z mięsa. Co jednak dzieje się z organizmem, gdy z talerza znikają produkty pochodzenia zwierzęcego? Najnowsze badania sugerują, że nawet krótkie okresy bez mięsa – tygodnie, dni, a nawet tylko kilka posiłków – mogą wywołać wyraźne zmiany. A są to między innymi utrata wagi, poprawa zdrowia serca oraz subtelne zmiany w jelitach i układzie odpornościowym. Efekt numer 1: utrata masy ciała i korzyści dla serca Jednym z najbardziej zauważalnych skutków wyeliminowania mięsa jest utrata masy ciała. Wynika ona nie tylko z usunięcia produktów pochodzenia zwierzęcego – chodzi także o to, co zajmuje ich miejsce. Gdy zastępujemy wysokokaloryczne mięso i tłuszcze produktami roślinnymi bogatymi w błonnik (warzywami, strączkami, produktami pełnoziarnistymi, owocami) – spożywamy więcej żywności o mniejszej zawartości kalorii – mówi Matthew Landry, dietetyk i naukowiec zajmujący się zdrowiem na Uniwersytecie Kalifornijskim w Irvine. Pokarmy bogate w błonnik wydłużają też czas uczucia sytości, co ogranicza przejadanie się. Trzymiesięczne badanie przeprowadzone w 2018 r., wykazało że osoby, które przeszły na dietę wegetariańską, tracą średnio około 2 kilogramów wagi. Kilka innych badań wykazało, że diety wegetariańskie trwające sześć tygodni lub dłużej, prowadzą do obniżenia ciśnienia krwi, co jest kluczowym czynnikiem zmniejszającym ryzyko chorób serca i udaru mózgu. Efekt ten jest prawdopodobnie powiązany z utratą masy ciała i większym spożyciem mikroelementów takich jak potas i magnez, które pomagają obniżyć ciśnienie krwi – mówi Luigi Fontana, ekspert ds. żywienia na Uniwersytecie w Sydney. Badanie przeprowadzone w zeszłym roku przez Fontanę i jego współpracowników wykazało, że diety wegetariańskie często obniżają również poziom cukru we krwi, zmniejszając ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2. Inne badania wykazały spadek poziomu cholesterolu LDL. To tzw. zły cholesterol występujący w mięsie i produktach mlecznych, który przyczynia się do miażdżycy naczyń krwionośnych i zwiększa ryzyko chorób serca oraz udaru mózgu. Badanie przeprowadzone na 11 parach bliźniąt, przeprowadzone przez Matthew Landry'ego i jego współpracowników z Uniwersytetu Stanforda, wykazało że u osób przestrzegających diety wegańskiej, po czterech tygodniach poziom cholesterolu LDL spadł do optymalnej wartości, czyli poniżej 100 miligramów na decylitr. Nawet u tych uczestników, którzy mieli zdrowy poziom LDL, spadek był nadal zauważalny. Efekt numer 2: zmiany w jelitach Przejście na dietę roślinną może także zmienić gatunkowy skład bakterii żyjących w naszych jelitach. U „świeżych” wegetarian występuje zwykle znaczący wzrost ilości bakterii specjalizujących się w rozkładaniu błonnika i spadek tych zajmujących się białkami zwierzęcymi, wyjaśnia Veronica Witte, neurobiolożka z niemieckiego Instytutu Nauk o Człowieku i Mózgu im. Maxa Plancka oraz Centrum Medycznego Uniwersytetu w Lipsku. Przeprowadzone w 2014 r. badanie kału osób które przeszły na wegetarianizm, wykazało że skład bakterii jelitowych uległ zmianie już po kilku dniach – mówi Witte. Wstępne dane z badania bliźniąt na Uniwersytecie Stanforda wykazały, że liczba bakterii Bilophila wadsworthia, która ma zdolność do rozkładania określonych białek zwierzęcych i jest prawdopodobnie czynnikiem prozapalnym, zmniejszyła się u osób, które przeszły na weganizm. Współautor badania, mikrobiolog Matthew Carter mówi: „Wydaje się, że obecność B. wadsworthia w mikroflorze jelitowej w dużych ilościach może powodować problemy, a jednym ze sposobów pozbycia się tej bakterii jest przejście na dietę wegańską”. Naukowcy wciąż badają potencjalne korzyści płynące z obecności bakterii fermentujących błonnik oraz szkodliwe działanie bakterii przetwarzających białka zwierzęce. Veronica Witte bada też, czy zmiany w mikrobiocie jelitowej wpływają na mózg i kształtują apetyt. Twierdzi jednak, że ​​potrzebujemy więcej badań, aby naprawdę wykazać, że drobnoustroje mają tu znaczenie. Efekt numer 3: układ odpornościowy Naukowcy sugerują, że dieta roślinna może wpływać też na układ odpornościowy. W badaniu z 2024 r. zaobserwowano, że u osób na dwutygodniowej diecie wegańskiej podwyższa się aktywność części układu odpornościowego, biorącej udział w obronie przed wirusami. Ponadto wspomniane badanie bliźniąt wykazało spadek poziomu cytokin u osób na diecie wegetariańskiej. To białka sygnalizacyjne, koordynujące odpowiedź immunologiczną. – To było niesamowite, zobaczyć tak uderzające zmiany w układzie odpornościowym już po kilku tygodniach – mówi Matthew Carter. Jednak długoterminowe konsekwencje stosowania diet roślinnych i wegetariańskich pozostają niejasne. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi napytanie, czy rezygnacja z mięsa jest absolutnie konieczna, by zaistniały te korzystne zmiany. Badania osób na diecie śródziemnomorskiej – obejmującej dużą ilość warzyw, produktów pełnoziarnistych, fasoli oraz mięsa i ryb do dwóch razy w tygodniu – wykazują podobne korzyści do diety ściśle wegańskiej. – Jeśli raz w tygodniu jesz niewielką ilość mięsa, czy szkodzi to zdrowiu? Odpowiedź brzmi: nie wiemy – stwierdza Luigi Fontana. Zdrowe nawyki Chociaż dieta wegańska i wegetariańska skutkuje korzyściami zdrowotnymi, Fontana podkreśla, że ​​zależą one od mądrych wyborów żywieniowych, a nie tylko od rezygnacji z mięsa. Zamiana mięsa na duże ilości przetworzonej żywności, takiej jak wegańskie mrożone dania z makaronu, słodkie przekąski, chipsy lub ultraprzetworzone substytuty mięsa, może być szkodliwa. – Możesz być wegetarianinem i być tak samo, a nawet bardziej niezdrowym, niż osoba na typowej zachodniej diecie – mówi Fontana. Chociaż w kilkumiesięcznej perspektywie niedobory składników odżywczych nie są dużym problemem dla osób rezygnujących z mięsa, sprawa się komplikuje gdy taka dieta trwa dłużej. W żywności pochodzenia roślinnego jest mało niektórych kluczowych dla zdrowia składników, takich jak witamina B12, żelazo, cynk, wapń i kwasy tłuszczowe omega-3. Chociaż wiele z nich znajdziemy w różnorodnych produktach roślinnych, takich jak tofu i soczewica. Landry sugeruje, że weganie powinni rozważyć przyjmowanie suplementów witaminy B12 i witaminy D. Początkującym wegetarianom i weganom Landry zaleca stopniową zmianę diety i eksperymentowanie z nową żywnością i przepisami. – Wykorzystaj to jako świetną okazję, aby naprawdę poznać swoje podniebienie i spróbować smaków z całego świata – mówi. Źródło: National Geographic Opracowała: Magdalena Rudzka
Największy ziemniak świata stoi w Polsce. To duma regionu i symbol lokalnej tożsamości
Dziewięciometrowy Pomnik Ziemniaka w Biesiekierzu to prawdopodobnie największy taki monument na świecie. Choć rzeźba często budzi uśmiech, ma ważne znaczenie symboliczne. Dlaczego ktoś postanowił uhonorować warzywo?
Spis treści: Gdzie znajduje się Pomnik Ziemniaka? Co symbolizuje Pomnik Ziemniaka w Biesiekierzu? Jak wygląda pomnik ziemniaka? Co jeszcze warto zobaczyć w Biesiekierzu? Biesiekierz, niewielka wieś w województwie zachodniopomorskim, nie jest miejscowością turystyczną, a mimo to słyszało o niej wiele osób. To dzięki osobliwemu monumentowi, o którym zrobiło się głośno już w latach 80. XX wieku. Mowa o słynnym pomniku przedstawiającym ziemniaka, pierwszym takim monumencie w Polsce i prawdopodobnie największym na świecie. Osoby, które nie znają historii pomnika, mogą zastanawiać się, dlaczego ktoś postanowił uhonorować warzywo, w dodatku tak pospolite? Zapewniamy, że jest w tym sens. Nie bez powodu mówi się, że Biesiekierz jest polską stolicą ziemniaka. Gdzie znajduje się Pomnik Ziemniaka? Wiele polskich miast jest kojarzonych ze zdobiącymi ich place i ulice monumentami. Pomnik UFO jest główną atrakcją w Emilcinie, a w Krakowie... krakowskie pomniki można wymieniać niemal w nieskończoność. Wystarczy wskazać choćby na słynny Pomnik Tadeusza Kościuszki, Mikołaja Kopernika czy Adama Mickiewicza, a i tak będzie to zaledwie kilka przykładów z długiej listy krakowskich monumentów. Gdy mowa o Pomniku Ziemniaka, wielu osobom może przyjść na myśl stolica Wielkopolski. To akurat błędne skojarzenia. W Poznaniu stoi Pomnik Pyry, a to nie to samo. Monument, o którym mowa w tym artykule, powstał w Biesiekierzu. Ta niewielka miejscowość znajduje się w południowo-zachodniej Polsce – w województwie zachodniopomorskim, w powiecie koszalińskim. Przejeżdżając tamtędy, nie sposób przeoczyć jej główną atrakcję. Pomnik Ziemniaka wznosi się tuż przy drodze wojewódzkiej nr 112, przed zabudowaniami zamkniętej w 1991 roku Stacji Hodowli Roślin. Co symbolizuje Pomnik Ziemniaka w Biesiekierzu? Niektóre pomniki, upamiętniają ważnych ludzi, którzy zapisali swoje nazwiska na kartach historii. Inne są dedykowane wydarzeniom o znaczeniu dziejowym, ale są też takie, które wydają się być osobliwym żartem, jak choćby szczeciński Pomnik Paprykarza albo Pomnik Ziemniaka w Biesiekierzu. Ten pierwszy rzeczywiście jest przede wszystkim atrakcją turystyczną, choć nie można nie wspomnieć, że szczecińska konserwa rybna jest znana nie tylko w Polsce, ale także w 32 krajach świata. Więc być może upamiętnienie w formie pomnika, a właściwie instalacji, jest tu jak najbardziej na miejscu? Takich wątpliwości nie ma w kwestii Pomnika Ziemniaka. Trzeba bowiem wiedzieć, że to właśnie Biesiekierz jest polską stolicą tego warzywa (choć mieszkańcy Poznania mogą mieć inne zdanie na ten temat). W tamtejszej Stacji Hodowli Roślin, utworzonej po II wojnie światowej w majątku rodziny von Kameke, wyhodowano aż dziewięć nowych odmian tego warzywa. W latach 80. XX wieku ówczesny dyrektor instytucji, Mariusz Roeder, postanowił upamiętnić to osiągnięcie. Jak wygląda pomnik ziemniaka? Realizacją jego wizji zajął się artysta rzeźbiarz Wiesław Adamski, którego dzieła były wystawiane między innymi w Berlinie, Paryżu, Madrycie i Waszyngtonie. Spod jego dłuta wyszedł choćby pomnik Józefa Piłsudskiego, który jest ozdobą Szczecinka. Prace trwały niemal rok. Oficjalne odsłonięcie Pomnika Ziemniaka nastąpiło latem 1983 roku. Monument przedstawia bulwę ziemniaczaną, podtrzymywaną przez trzy stalowe ramiona. Warzywo mierzy 395 cm, natomiast podstawa – ponad 500 cm. Pomnik wznosi się na 9 metrów i jak głosi wieść, jest najwyższym monumentem poświęconym ziemniakowi, nie tylko w Polsce, ale i na świecie. Wysokość Pomnika Ziemniaka nie jest przypadkowa. Stanowi nawiązanie do nowych odmian warzywa, które zostały wyhodowane w Biesiekierzu. Nie tylko pomnik O tym, jak duże znaczenie ma dla mieszkańców Biesiekierza ziemniak, niech świadczy fakt, że to warzywo ma swoje miejsce także w herbie gminy. Zainspirowało też Zygmunta Królaka, tamtejszego poetę, do napisania utworu na jego cześć. Czy ktoś jeszcze ma wątpliwości, gdzie w Polsce znajduje się stolica tego warzywa? Co jeszcze warto zobaczyć w Biesiekierzu? Pomnik Ziemniaka bez wątpienia jest największa atrakcją Biesiekierza. Największą, ale nie jedyną. Co jeszcze warto zobaczyć, będąc na miejscu? We wsi znajduje się wybudowany w XIV wieku kościół pod wezwaniem Chrystusa Króla, którego wnętrze zdobią barokowe rzeźby, późnorenesansowy ołtarz, pochodząca z XVII wieku chrzcielnica i gotycki dzwon. Ten urokliwy obiekt z całą pewnością zainteresuje wszystkich miłośników architektury sakralnej. Będąc na miejscu, warto zobaczyć także pochodzący z przełomu XIX i XX stulecia zespół parkowo-pałacowy, rozpościerający się na terenie o powierzchni ponad dwóch hektarów. Tamtejsza aleja dębowa, składająca się z dziewięciu drzew, jest chroniona jako pomnik przyrody. W tym miejscu trzeba jednak wspomnieć, że pałac jest własnością prywatną i nie zawsze można wejść na jego teren. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Jak wyhodować gigantyczną dynię? Naukowcy pomagają
Konkursy na największą dynię są coraz bardziej popularne na całym świecie, a za ich ojczyznę uznaje się Stany Zjednoczone. To tam co roku odbywają się zawody, podczas których rolnicy chwalą się największymi warzywami. W tym roku udział wziął w nich także naukowiec-hodowca Tony Scott, który zdradził swój sekret na wielką dynię.
Tony Scott, inżynier ze Stanu Nowy Jork, od 8 lat bierze udział w amerykańskich konkursach na największą dynię. Doszedł do wprawy – jego kolosalne owoce regularnie ważą około 900 kilogramów. Wraz z botanikami zdradza sekret na to, jak samemu wyhodować gigantyczne warzywa. Konkurs na największą dynię Zawody w wyhodowaniu największego warzywa stają coraz bardziej popularne na całym świecie, a ich kolebką są Stany Zjednoczone: za jeden z najbardziej popularnych konkursów uważa się Mistrzostwa Świata Safeway w Ważeniu Dyni, które odbywają się w Half Moon Bay w Kalifornii. To na nich w 2023 ustanowiono rekord świata w wielkości dyni, który wynosi zawrotne 1247 kilogramów. Wygrała dynia „Michael Jordan”. Również w Polsce takie zawody są popularne. W niedzielę 5 października dyniowe szaleństwo opanowało Grzybno podczas znanego Dnia Korbola. Rozstrzygnięto tradycyjny Konkurs Uprawy Dyni Olbrzymich, podczas którego największa dynia ważyła 256,6 kilograma. Warto dodać, że „korbol” to wielkopolska nazwa dyni. Rekordzistką Polski pozostaje „Dorotka” z II konkursu na największą dynię w Ogrodzie Botanicznym PAN w Powsinie, która ważyła zawrotne 907 kilogramów. Jak wyhodować ogromną dynię? Tony Scott uważa, że podstawą ogromnej dyni jest idealne nasiono. Hodowcy najczęściej wybierają te, które w przeszłości owocowały już wielkimi korbolami – według inżyniera najlepiej sprawdzają się nasiona dyni olbrzymiej Atlantic. Hodowca wie, co mówi. W tym roku jego dynia zajęła 3. miejsce w konkursie, licząc sobie 876 kilogramów. Reszta to już czysta nauka: chodzi o odpowiednie połączenie wody, składników odżywczych i pielęgnacji rośliny. Olbrzymie dynie potrafią pochłonąć setki litrów dziennie. Chociaż przeprowadzają fotosyntezę jak zwyczajne korbole, to ich wewnętrzny system rozprowadzania wody jest zdecydowanie bardziej solidny, dzięki czemu mogą pić więcej słodzonej wody i składników odżywczych, a przez to szybciej się rozwijać. Botanicy przypominają, że kluczowe jest również… usuwanie mniejszych dyni. Podczas rozrostu liści należy wycinać mniejsze owoce, żeby roślina mogła skupić się wyłącznie na o olbrzymim korbolu. Czemu wielkie dynie mają dziwny kształt? Ogromne dynie budzą podziw swoim rozmiarem, ale przyjmują specyficzne, „rozlane” kształty. Tak działa grawitacja – olbrzymy rosną szeroko, a nie wysoko. Grawitacja ciągnie je ku ziemi i przypominają asymetryczne, grudkowate naleśniki. Hodowcy dbają jednak o ich walory estetyczne. Scott przykrywa swój owoc w ciągu dnia plandeką, żeby słońce nie powodowało przebarwień, ale także nie czyniło jej zbyt szybko przejrzałą i twardą. Do podlewania takiego giganta potrzebne są specjalne zraszacze. Gigantyczne warzywa Nie tylko korbole mogą dorosnąć do tak pokaźnych rozmiarów – to cecha wszystkich dyniowatych, takich jak kabaczki, arbuzy czy ogórki. Wszystkie one mogą osiągnąć podobny poziom! Dynie jednak są bardzo masywne i wytrzymałe, a do tego kuszą swoim wyjątkowym kolorem, więc nic dziwnego, że stały się symbolem jesiennych jarmarków. Źródło: Phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Co jeść, by chronić płuca przed smogiem? Nauka nie pozostawia wątpliwości
Rozpoczął się sezon grzewczy. W konsekwencji w wielu miejscach w Polsce znów pojawi się smog. Okazuje się, że ratunkiem dla naszych płuc może być – chociaż w pewnym zakresie – dieta. Co jeść, by lepiej radziły sobie z pyłami w powietrzu?
Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) zanieczyszczone powietrza jest jednym z największych zagrożeń środowiskowych dla zdrowia ludzi. Dotyczy wielu rejonów świata. Jak podaje Poznański Instytut Technologiczny, w Polsce odpowiada ono za ok. 45 tys. nadmiarowych zgonów rocznie. Jednak wiele wskazuje, że te liczby mogą być niedoszacowane. Zdaniem badaczy z Uniwersytetu Harvarda i University College London zgonów związanych z brudnym powietrzem w Polsce jest blisko 94 tys. rocznie. Jak bronić się przed smogiem? Czy oprócz unikania wychodzenia na dwór i stosowania oczyszczaczy powietrza możemy coś zrobić? W poszukiwaniu idealnej diety chroniącej płuca Doktorantka z Uniwersytetu w Leicester w Wielkiej Brytanii Pimpika Kaewsri przedstawiła na Kongresie Europejskiego Towarzystwa Chorób Układu Oddechowego w Amsterdamie w Holandii intrygujące wyniki badań. Badaczka przeanalizowała dane z brytyjskiego Biobanku, obejmujące około 200 000 uczestników. Porównała wzorce żywieniowe tej grupy ludzi – w tym spożycie owoców, warzyw i produktów pełnoziarnistych – z ilością powietrza wydychanego w ciągu jednej sekundy oraz narażeniem na zanieczyszczenie powietrza w postaci drobnych pyłów zawieszonych (PM2,5). Liczne badania pokazują, że narażenie na wyższe poziomy zanieczyszczenia powietrza wiąże się z pogorszeniem funkcji płuc. – Chcieliśmy zbadać, czy zdrowa dieta lub określone grupy produktów spożywczych mogą modyfikować lub częściowo łagodzić znane niekorzystne skutki zanieczyszczenia powietrza w funkcjonowaniu płuc – opowiada Kaewsri. Jabłko ratunkiem przed zanieczyszczonym powietrzem? Kluczową częścią zanieczyszczonego powietrza są pyły PM2,5. To bardzo drobne cząstki o średnicy 2,5 mikrometra lub mniejsze, uwalniane do powietrza na przykład przez samochody i fabryki. W analizach uwzględniono ten pył, ale tez inne czynniki: wiek, wzrost i status społeczno-ekonomiczny. Co się okazało? Na każdy wzrost narażenia na PM2,5 o pięć mikrogramów na metr sześcienny powietrza zespół zaobserwował spadek ilości powietrza wydychanego w ciągu jednej sekundy o 78,1 ml w grupie spożywającej mało owoców, w porównaniu z zaledwie 57,5 ml w grupie spożywającej dużo owoców. – Nasze badanie potwierdziło, że zdrowa dieta jest powiązana z lepszą funkcją płuc zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet, niezależnie od narażenia na zanieczyszczenie powietrza. U kobiet, które spożywały cztery porcje owoców dziennie lub więcej, zaobserwowano mniejsze pogorszenie funkcji płuc związane z zanieczyszczeniem powietrza w porównaniu z kobietami, które spożywały mniej owoców – podsumowuje Kaewsri. Oznacza to, że spożywanie owoców może zmniejszyć wpływ zanieczyszczenia powietrza na funkcję płuc. W ocenie doktorantki zdrowa dieta, bogata w rośliny, powinna być promowana już od szkoły podstawowej. I to nie tylko w celu zapobiegania chorobom przewlekłym, ale także w celu zmniejszenia śladu węglowego diet bogatych w mięso. Źródła: University of Leicester, PIT Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Nieprzespana noc? Nie kawa, a warzywa pomogą Ci przetrwać dzień
Od dłuższego czasu wiemy, że na ogólne samopoczucie ogromny wpływ ma jakość i długość snu – nowe badania tylko to potwierdzają. Wiemy także, że na dobrostan psychiczny ma także wpływ aktywność fizyczna czy spożywanie warzyw i owoców: naukowcy nie spodziewali się jednak, jak istotny jest to wkład. Okazuje się, że zwiększenie udziału warzyw w diecie może pomóc złagodzić wpływ nieprzespanej nocy.
Odpowiednio długi sen, aktywność fizyczna i spożywanie warzyw i owoców wskazuje się jako główne przyczyny dobrego samopoczucia u ludzi. Do tej pory sądzono jednak, że czynniki te działają niezależnie od siebie. Okazuje się, że dużą ilością spożywanych warzyw można łagodzić skutki zarwanej nocy. Badanie nad samopoczuciem Dr Jack Cooper, wraz ze swoimi współpracownikami, wzięli sobie na cel analizę mechanizmów wpływających na dobre samopoczucie wśród ludzi. Swoje badanie opublikowali w czasopiśmie „PLOS One”. Stwierdzili oni, że dotychczasowe badania w tym zakresie skupiały się głównie na osobach borykających się z chorobami psychicznymi, a pomijały kwestię tego, jak codzienne wybory mogą krótkoterminowo wpływać na ogólny dobrostan. W tym celu poddali analizie trzy zachowania, których wpływ na samopoczucie został już udowodniony: aktywność fizyczną, dietę pełną warzyw i owoców oraz zdrowy sen. Ich celem było sprawdzenie, czy te działania mogą się wzajemnie wzmacniać, są od siebie zależne czy działają indywidualnie. Warzywa, sen czy bieganie? Naukowcy przeprowadzili trzy osobne badania. Ankietę, 13-dniowy eksperyment, podczas którego uczestnicy musieli prowadzić skrupulatny dziennik oraz analizę aktywności opaski sportowej noszonej przez nich przez 8 dni. Łącznie wzięło w nich udział 1032 młodych dorosłych z Nowej Zelandii, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych w wieku od 17 do 25 lat. Wszystkie trzy wskazały, że największy wpływ na samopoczucie następnego dnia miała jakość snu. Na drugim miejscu sensacyjnie uplasowało się spożycie warzyw i owoców, a dopiero później aktywność fizyczna. Święte trio dobrego samopoczucia Co ważne, wydawało się, że efekty snu, diety i ruchu były niezależne i sumowały się – im więcej zdrowych zachowań, tym lepszy efekt. Wyjątkiem okazało się… jedzenie większej ilości owoców i warzyw. Udowodniono, że ich duże spożycie mogło łagodzić negatywne skutki złego snu. Może więc warto zastąpić nimi kolejną kawę? Co więcej, długi i spokojny sen mógł także chronić przed spadkiem nastroju związanym z gorszą dietą. Jedno rekompensowało więc drugie, a podobnej zależności nie zaobserwowano w żadnym innym przypadku. Jak dbać o swój dobrostan? Wyniki badania mogą wesprzeć programy profilaktyki i promocji zdrowia psychicznego wśród młodych dorosłych. – Nie trzeba osiągać obiektywnych norm zdrowotnych, by zauważyć poprawę samopoczucia. Wystarczy odrobinę dłuższy sen, lekko zmieniona dieta i 10-minutowe ćwiczenia, by polepszyć sobie humor na cały dzień – przekonuje dr Jack Cooper, autor badania. Dane na temat dobrostanu osób wkraczających w dorosłość mogą im pomóc lepiej przetrwać ten trudny okres – często związany z opuszczeniem domu, stresem finansowym czy społecznym. Dbanie o zdrowie psychiczne to inwestycja, która zwraca się w późniejszym życiu. Źródło: medicalxpress.com Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Brokuł może chronić przed rakiem? Mamy na to nowe dowody
Nielubiane przez dzieci, ale skrywające moc witamin. Od wielu lat co i rusz dostajemy dowody na to, że warto włączać brokuły i brukselkę do swojej diety. Teraz mamy jeszcze jeden: ich obecność na talerzu może zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego.
Rak jelita grubego to ciężka choroba. Jak możemy z nią walczyć? Według najnowszych badań za zmniejszenie ryzyka zachorowania na ten nowotwór mogą odpowiadać regularnie spożywane brokuły i brukselki. Jak to działa? Groźny rak jelita grubego Rak jelita grubego jest 3. najczęściej występującym nowotworem na świecie, a 2. pod względem liczby zgonów. Według badań w samym 2022 roku pochłonął 903 859 ofiar śmiertelnych. Rocznie diagnozuje się go około 1,9 mln razy, chociaż na szczęście w przypadku tego nowotworu możliwe jest wczesne wykrycie. Jedną z głównych przyczyn zapadania na tę chorobę jest dieta. Co ważne, jest także tą, nad którą mamy bezpośrednią kontrolę. Ale czy trzeba jeść jedynie brokuły? Życiodajne warzywa Badanie – opublikowane w czasopiśmie „BMC Gastroentrology” – wykazuje, że osoby spożywające więcej warzyw krzyżowych, a do takich zaliczamy np. brokuł, brukselkę, kalafiora czy kapustę, charakteryzowało aż o 20% niższe ryzyko zachorowania na raka jelita grubego. Analizowało one zbiorcze dane z ponad 17 innych badań, w których udział wzięło 639 539 osób. To próba, która robi wrażenie. Według ustaleń, najlepszy efekt ochronny osiągano przy spożyciu 20–40 gramów warzyw krzyżowych dziennie. Dlaczego brokuł chroni przed rakiem? Warzywa krzyżowe, wśród których prym wiedzie brokuł, są bogatym źródłem dobroczynnych flawonoidów, błonnika, witaminy C i karotenoidy. To także wyjątkowe źródło glukozynolanów, które podczas żucia rozkładają się na bioaktywne izotiocyjaniany – cząsteczki odpowiedzialne nie tylko za charakterystyczny zapach warzyw (szczególnie gotowanych), ale także za ich ochronne, chemoprewencyjne działanie. To właśnie izotiocyjaniany są silnie antynowotworowe. Blokują rakotwórcze enzymy, wywołują śmierć komórek złośliwych, hamują tworzenie nowych naczyń krwionośnych w miejscach występowania nowotworów oraz zatrzymują cykl komórkowy, zapobiegając dzięki temu wzrostowi komórek nowotworowych. Warto jeść brukselkę? Badania wskazują na to, że włączenie do swojej codziennej diety nawet 20 gramów warzyw krzyżowych może pomóc w redukcji ryzyka zachorowania na raka jelita grubego. Warto pamiętać, że efekt się nie skaluje – ustalono, że spożycie powyżej 40–60 gramów nie przynosi dodatkowych korzyści. Naukowcy zauważają jednak, że chociaż badanie sugeruje obiecującą zależność odwrotną pomiędzy większym spożyciem tych warzyw a zachorowalnością, to dane wciąż należy interpretować ostrożnie. Jak zwykle – potrzeba ich jeszcze więcej. Czy warto jeść brukselki i brokuły? Bezdyskusyjnie: warto. Jeśli nawet nie chodzi nam o ich działanie antynowotworowe, to są takimi bombami witamin i korzystnych substancji, z których żal nie skorzystać. Źródło: BMC Public Health, MedicalXpress Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Naukowcy ustalili, jak kroić cebulę, żeby nie płakać. To ważne dla zdrowia
Fizycy po raz pierwszy zarejestrowali moment, w którym cebula „broni się” przed krojeniem. Ich odkrycie może być przydatne nie tylko w ochronie naszych oczu przed łzawieniem.
Spis treści: Jak kroić cebulę bez łez? Dlaczego to ważne? Cebula, mimo że sama w sobie ma nie ma wybitnych walorów smakowych, jest nieocenionym dodatkiem do wielu dań. Znajdziemy ją w zupach, pierogach czy na patelni obok kiełbasy. Przed ucztą trzeba jednak wycierpieć swoje. Kto, choć raz w życiu kroił cebulę, ten wie, że wiąże się to z ronieniem łez. Dlaczego? Cebula ma wyjątkowy mechanizm obronny. Kiedy jej tkanki zostają naruszone, uwalniają gaz drażniący oczy. To właśnie on wywołuje szczypanie i łzawienie. Jak się przed tym bronić? Do tej pory gotujący próbowali chronić oczy, zakładając specjalne gogle. Metodą ma być też wycieranie noża cytryną. A co na to nauka? Badania opublikowane na serwerze preprintów arXiv sugerują, że kluczem do ograniczenia łzawienia jest cienki i bardzo ostry nóż oraz spokojne, precyzyjne ruchy. Jak kroić cebulę bez łez? Aby lepiej zrozumieć, jak uwalnia się drażniący gaz z cebuli, naukowcy użyli nowoczesnych technik obrazowania: kamery szybkoklatkowej, śledzenia cząstek i analizy zmian w tkankach cebuli. Cały eksperyment był starannie zaplanowany. Najpierw cebule przecięto na pół i spryskano czarną farbą, aby lepiej było widać szczegóły. Następnie użyto specjalnej gilotyny do cięcia cebuli różnymi ostrzami – o różnej grubości i przy różnych prędkościach. Wyniki były jednoznaczne. Im cieńsze i ostrzejsze było ostrze, a cięcie wolniejsze, tym mniej kropelek z drażniącym związkiem wydostawało się z cebuli. Działo się to też wolniej. Tępy nóż najpierw zgniatał cebulę, co zwiększało ciśnienie wewnątrz. Dopiero gdy ostrze w końcu przecinało warstwę, powstawał swoisty „wybuch”. Mikrokopelki potrafiły poruszać się z prędkością nawet 43 metrów na sekundę. Dlaczego to ważne? Cienkie i ostre ostrza redukowały ilość tych drobin aż 40-krotnie. Co ciekawe, szybkie cięcia powodowały czterokrotnie większy wyrzut cząsteczek niż te powolne. Choć temat może wydawać się błahy, naukowcy podkreślają, że gaz wywołuje nie tylko łzawienie. Rozpryskujące się drobinki mogą w rzeczywistości przenosić bakterie, zwłaszcza jeśli mają kontakt z zanieczyszczonymi ostrzami. Tak mogą powstawać aerozole zdolne do przenoszenia patogenów w powietrzu, co jest realnym zagrożeniem dla bezpieczeństwa żywności. – Ostre noże zmniejszają nie tylko liczbę kropelek, ale również ich prędkość i energię kinetyczną – tłumaczą autorzy badania. To, jak się okazuje, może mieć znaczenie nie tylko w przypadku cebuli, ale również przy krojeniu innych warzyw i owoców mogących przenosić bakterie pokroju salmonelli. Źródło: arXiv Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Oczyszczanie organizmu sokami może przynieść więcej szkody niż pożytku, wykazują nowe badania
Dieta składająca się wyłącznie z owocowo-warzywnych soków uważana bywa za doskonały sposób na oczyszczenie organizmu. „Nasze badanie sprowadza na ziemię” – mówi współautorka analizy, która wskazuje, że owocowo-warzywny post przynosi też konkretne negatywne skutki.
W tym artykule: Organizm człowieka składa się z komórek i bakterii Jak przeprowadzono badanie? Największe zmiany w jamie ustnej Detoks z wykorzystaniem soków to popularny sposób na poczucie się lepiej i poprawienie funkcjonowania ciała oraz umysłu. Bywa reklamowany jako idealna droga do „oczyszczenia organizmu” i gwarant lepszego zdrowia. Nic dziwnego: czyż zewsząd nie dobiegają nas zachęty do spożywania jak największej ilości warzyw i owoców? Zanim jednak uruchomimy wyciskarkę do soków i wykażemy się silną wolą niezbędną do przejścia na kilkudniowy „sokowy post”, warto zapoznać się z wynikami najnowszych badań. Naukowcy z Northwestern University oraz University of Illinois Urbana-Champaign ustalili, że już trzy dni odżywiania się wyłącznie owocowo-warzywnymi sokami pozbawiają nasz organizm błonnika. A to zaburza zdrowy skład mikrobiomu zarówno jamy ustnej, jak i jelit. Organizm człowieka składa się z komórek i bakterii Żyjące w naszych ciała drobnoustroje tworzą skomplikowany i bardzo zróżnicowany świat. Jest badany dopiero od kilkunastu lat i co i rusz zaskakuje naukowców. Na przykład swoją wielkością. Szacuje się, że ciało młodego mężczyzny zamieszkuje ok. 38 bln mikrobów. To nieco więcej niż ilość komórek, z których składa się jego organizm. Mikroby te wykorzystują nas jako swoje środowisko życia. Jednak nie tylko biorą, ale także wiele nam dają. Szczególnie bakterie jelitowe uważane są za czynnik warunkujący dobre zdrowie, nastrój i myślenie. Najwięcej badań naukowych poświęca się właśnie przewodowi pokarmowemu, w którym żyje 90 proc. wszystkich „ludzkich” drobnoustrojów. Jak przeprowadzono badanie? I to właśnie wpływ sokowego detoksu na mikroby układu pokarmowego przeanalizowano w najnowszej pracy. Naukowcy zaprosili do badań czternaście osób. Uczestnicy zostali podzieleni na trzy grupy, z których każda przeszła na inną trzydniową dietę. Pierwsza ograniczyła się do picia owocowo-warzywnych soków, druga łączyła soki z innymi pokarmami, trzecia zaś jadła wyłącznie posiłki roślinne. Przed badaniem, w trakcie oraz dwa tygodnie po nim uczestnicy oddawali do badań próbki śliny, wymazy z jamy ustnej oraz próbki stolca. Na tej podstawie naukowcy ocenili, jak w rezultacie diety zmieniał się ich mikrobiom. Największe zmiany w jamie ustnej Okazało się, że wystarczą trzy dni diety składającej się wyłącznie z soków, by skład flory bakteryjnej jamy ustnej zmienił się i to znacznie. Więcej cukrów zaowocowało pojawieniem się większej ilości bakterii prowadzących do powstawania stanów zapalnych. Odnotowano również zmiany w mikrobiomie jelit, choć mniej znaczące. W tym przypadku pojawiło się np. więcej bakterii związanych z gorszymi funkcjami poznawczymi. Zdaniem badaczy takie wyniki to efekt braku błonnika w diecie. – Spożywanie dużo soków z małą ilością błonnika może prowadzić do zaburzeń równowagi mikrobiomu. Może to mieć negatywne konsekwencje, takie jak stany zapalne i pogorszenie pracy jelit – powiedziała współautorka pracy Melinda Ring. Błonnik równoważy nadmiar cukrów i sprzyja rozmnażaniu się bakterii działających prozdrowotnie. Naukowcy podkreślają dwie rzeczy. Po pierwsze, już po kilku tygodniach mikrobiom badanych wrócił do stanu wyjściowego – czyli negatywne skutki owocowego postu nie są trwałe. Po drugie, wyniki tego badania wcale nie oznaczają, że miłośnicy własnoręcznie przygotowywanych soków powinni z nich rezygnować. Nic podobnego, warzyw i owoców w naszej diecie jest zazwyczaj za mało. Zamiast je wyciskach, lepiej jednak je blendować albo przecierać. No i należy dbać, by łączyć je z produktami bogatymi w błonnik. Źródła: Nutrients, Science Alert Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Będziemy mieli słodsze pomidory? Wystarczyła zmiana zaledwie dwóch genów, by poprawić ich smak
Niewielka modyfikacja genetyczna sprawia, że pomidory robią się znacznie słodsze. Wymaga to wyłączenia zaledwie dwóch genów metodą CRISPR. Wykazał to zespół chińskich naukowców. Praca opisująca ich odkrycie ukazała się w najnowszym numerze prestiżowego czasopisma naukowego „Nature”.
Spis treści Jak poprawić pomidory? Słodsze pomidory w dużych ilościach Żywność modyfikowana genetycznie Hodowcy pomidorów od wieków stoją przed poważnym dylematem. Chcieliby mieć obfite zbiory oraz równocześnie jak największe owoce wyrastające na roślinach. I chociaż udało im się to uzyskać, pomidory te są z reguły niezbyt słodkie. A przynajmniej mniej słodkie od odmian, które dają bardzo małe owoce. Próby zwiększenia słodkości pomidorów skutkowały z kolei mniejszymi zbiorami. Rezultat doskonale znamy my, konsumenci. Jeśli chcemy zajadać się słodkimi pomidorami, sięgamy po odmiany koktajlowe. Jest jednak bardzo możliwe, że w przyszłości nie będziemy stawać przed wyborem – duże, wodniste albo małe, słodkie. A przynajmniej nie będą przed nim stawać te nacje, które szybko dopuszczają do sprzedaży rośliny modyfikowane genetycznie. Zespół naukowców z Chińskiej Akademii Nauk Rolniczych genetycznie zmodyfikował pomidory tak, że stają się znacznie słodsze. Co istotne, zmiana nie pociągnęła za sobą zmniejszenia owoców ani zbiorów. Jak się okazało, by osiągnąć ten efekt, w pomidorach wystarczyło wyłączyć zaledwie dwa geny. Jak poprawić pomidory? Wpierw badacze przyjrzeli się bliżej różnym odmianom pomidorów i spróbowali znaleźć w nich wspólne dla wszystkich geny mające związek z poziomem słodyczy owoców. Uwagę naukowców zwróciły dwa geny oznaczone jako SlCDPK27 and SlCDPK26. Geny te kodują białka, które obniżają w pomidorach poziom enzymów produkujących cukry. Następnie badacze sięgnęli po odmianę pomidorów Moneymaker, która daje duże owoce. W roślinach wyłączono oba zidentyfikowane geny. To spowodowało, że pomidory nie wytwarzały już białek hamujących produkcję cukrów. Rezultat? Poziom fruktozy i glukozy w pomidorach wzrósł o 30 proc. – bez zmniejszania ich rozmiarów. Słodsze pomidory w dużych ilościach Naukowcy przeprowadzili następnie konsumenckie testy smaku. Potwierdziły one uzyskane wyniki. Testerzy ocenili zmodyfikowane genetycznie pomidory jako słodsze od wariantów niemodyfikowanych. Ingerencja w genom roślin dała jeszcze jeden, pozytywny z punktu widzenia miłośników pomidorów skutek. W owocach było mniej nasion, a ich rozmiary dodatkowo się zmniejszyły. Jak słodkie są nowe pomidory Moneymaker? Badacze przyznają, że nie jest to jeszcze słodycz z odmian typu cherry. Jednak planują kontynuować swoje prace. Ich ostatecznym celem jest wyhodowanie pomidorów, które jednocześnie miałyby duże owoce i byłyby tak słodkie jak najsłodsze pomidorki koktajlowe. Żywność modyfikowana genetycznie Przypuśćmy, że wysiłki te zostaną uwiecznione sukcesem. Kiedy nowe rodzaje pomidorów znajdą się w sprzedaży? Pierwszym krajem, które dopuściła na swój rynek pomidory modyfikowane genetycznie metodą CRISPR jest Japonia. Od 2021 r. można tam kupić odmianę Sicilian Rouge High GABA. To pomidory wypuszczone przez firmę Sanatach Seed. Zawierają więcej neuroprzekaźnika GABA, który poprawia pracę układu nerwowego. Modyfikowane genetycznie pomidory można również kupić w USA (od 2022 r.). Żywność modyfikowaną genetycznie można sprzedawać w krajach UE, jednak dopiero po uzyskaniu odpowiednich zezwoleń. Procedura jest czaso- i kosztochłonna. Łatwiej wejść na rynek w Japonii i w Chinach, gdzie regulacje są mniej restrykcyjne. Można więc podejrzewać, że duże i słodkie pomidory najpierw pojawią się w sprzedaży właśnie tam. Naukowcy, którzy je wyhodowali, podają, że ich odmiana mogłaby się znaleźć w supermarketach za trzy-pięć lat. Źródła: Nature, phys.org, New Scientist, gov.pl Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Jak przechowywać warzywa i owoce, żeby przetrwały jak najdłużej? Oto 5 porad naukowców
Specjalista od żywności podpowiada, w jaki sposób należy przechowywać różne warzywa i owoce. Tak, by jak najwolniej dojrzewały i pozostawały jak najdłużej świeże – nawet w upalne dni.
W tym artykule: Unikaj uszkodzonych owoców i warzyw Nie myj warzyw i owoców przed przechowaniem Ziemniaków nie przechowuj z cebulą Nie przesadzaj ze szczelnymi pojemnikami Warzywa i owoce chłódź, mróź i przetwarzaj przed przechowaniem To oczywistość: świeże warzywa i owoce to najzdrowsza żywność, jaką możemy położyć na talerzu. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, by każdego dnia w naszym menu znalazło się 400 g warzyw i owoców. Powinniśmy jeść je kilka razy dziennie. I czym szybciej trafią do naszej kuchni po zebraniu lub zerwaniu, tym lepiej. W idealnym świecie, w którym mielibyśmy nieograniczone środki i nieograniczony czas, codzienna wizyta w zaufanym warzywniaku zapewniłaby nam niezbędną porcję sałaty, pomidorów czy jabłek. Jednak w rzeczywistości – pełnej pośpiechu i absorbujących nas czynności – najczęściej kupujemy na zapas. A później musimy polegać na przechowywaniu żywności. Niby nie jest to trudne. Od czego w końcu mamy lodówki? Jednak nie wszystkie warzywa czy owoce należy od razu po zakupie wrzucać do chłodziarki albo zamrażarki. Niektóre w ogóle nie powinny się tam znaleźć – podpowiada na łamach portalu The Conversation Senaka Ranadheera, specjalista od żywności z University of Melbourne. I podaje kilka rad, co zrobić, by nasz szczypior i pomarańcze przetrwały jak najdłużej. Unikaj uszkodzonych owoców i warzyw Ziemniaki kiełkują nawet zamknięte w spiżarni. To oczywistość, jednak wynika ona z czegoś, co uświadamiamy sobie już niezbyt często. Otóż zarówno w warzywach, jak i w owocach procesy biologiczne nie ustają po ich zebraniu. Nadal produkują one energię ze zgromadzonych węglowodanów i tłuszczy, uwalniając dwutlenek węgla i parę wodną. By warzywa i owoce jak najdłużej zachowały świeżość, musimy postarać się spowolnić te procesy. Co zaczyna się już w momencie wizyty na bazarku. W miarę możliwości wybierajmy warzywa nieobtłuczone i niepęknięte. Nie ma w nich nic złego i nadawałyby się do szybkiego spożycia. Jeśli jednak chcemy użyć ich dopiero po jakimś czasie, lepiej zdecydować się na ich nieuszkodzone odpowiedniki. Nie myj warzyw i owoców przed przechowaniem Mimo różnych porad z internetu to jest zupełnie niepotrzebne. Naturalnie i warzywa, i owoce należy dokładnie umyć przed jedzeniem. Jednak przed włożeniem ich do spiżarni lub lodówki nie ma takiej potrzeby. Tym bardziej że większość z nich została już oczyszczona przed transportem. Kiedy zaś przychodzi do mycia przed jedzeniem, nie należy sięgać po żadne specjalne środki. Ani ocet, ani soda oczyszczona nie są potrzebne. Wystarczy zwykła kranówka, w której "wykąpiemy" rzodkiewkę czy truskawki. Nie obieraj warzyw i owoców! W ich skórkach kryje się mnóstwo zdrowych składników Nie wyrzucaj obierek do śmieci! Skórki owoców i warzyw mogą być bardzo zdrowe. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nie-obieraj-warzyw-i-owocow-w-ich-skorkach-kryje-sie-mnostwo-zdrowych-skladnikow-fot-shutterstock-d4606ec.jpg" width="938" height="626" alt="Nie obieraj warzyw i owoców! W ich skórkach kryje się mnóstwo zdrowych składników (fot. Shutterstock)" title="Nie obieraj warzyw i owoców! W ich skórkach kryje się mnóstwo zdrowych składników (fot. Shutterstock)" /> Ziemniaków nie przechowuj z cebulą Czego nie musimy chować do lodówki? Bananów, cebuli, czosnku, ziemniaków, batatów i dyń (w całości). Im wystarczy kredens albo półka w ciemnej spiżarki. Jednak należy uważać, co przechowujemy obok siebie. Cebula nie powinna znajdować się w tym samym miejscu, co ziemniaki. Dlaczego? Ponieważ cebula wytwarza etylen. Ten gaz sprawia, że ziemniaki psują się szybciej. Z kolei wysoka wilgotność ziemniaków jest zła dla cebuli. To samo dotyczy bananów, jabłek, gruszek i awokado. Wszystkie uwalniają etylen, przyspieszający dojrzewanie sąsiadów. Nie powinny być więc trzymane razem. Chyba, że zależy nam na szybszym dojrzewaniu tych owoców. Nie przesadzaj ze szczelnymi pojemnikami Wszystkie liściaste warzywa, szczypiorek, kalafior czy brokuły najlepiej schować do lodówki, do szuflady przeznaczonej na warzywa i owoce. Można je schować do perforowanych torebek foliowych, ale nie do szczelnych pojemników. Dla warzyw ważne jest zachowanie wilgoci. Jednak nie można ich kompletnie odciąć od obiegu powietrza. Jeśli tak się stanie, wydzielany przez nie dwutlenek węgla sprawi, że zaczną brzydko pachnieć i się psuć. Warzywa i owoce chłódź, mróź i przetwarzaj przed przechowaniem Co powinniśmy chować do lodówki poza warzywami? Także niektóre owoce. Jabłka i cytrusy przez krótki czas możemy zostawić na kredensie. Jednak na dłużej warto schować je w chłodziarce. Odwrotnie zaś jest z arbuzami – jeśli będziemy je przechowywać w zimnie dłużej niż trzy dni, mogą stracić smak i czerwony kolor. Ranadheera podpowiada również, by niektóre warzywa i owoce przetwarzać. Puree z dojrzałych bananów może stać w temperaturze 4 st. C nawet dwa tygodnie. Z kolei zapakowana próżniowo fasolka wytrzyma wytrzyma w lodówce ponad rok. Inne rady? W miarę możliwości nie powinniśmy przesadzać z kupowaniem na zapas. Wtedy mamy pewność, że nie będziemy marnować żywności. Również w miarę możliwości warto spróbować hodować własne zioła czy warzywa, choćby w doniczce na balkonie. Wówczas nie będziemy musieli martwić się ich przechowywaniem. Źródło: The Conversation. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Zapach moczu po szparagach to nie powód do niepokoju. Wyjaśniamy, skąd się bierze
Skąd bierze się charakterystyczny zapach moczu po szparagach? To nieszkodliwa reakcja na związki siarki przetworzone przez organizm. Szparagi to zdrowe i wartościowe warzywo.
W tym artykule: Zapach moczu po szparagach Ciekawostki o szparagach Szparagi – informacje praktyczne W maju rozpoczyna się sezon na szparagi. Szparag lekarski (Asparagus officinalis), spokrewniony z liliami, jest jednym z pierwszych wiosennych warzyw. Uprawia się go i spożywa na całym świecie od tysięcy lat. To roślina wymagająca wiele pracy – pędy trzeba zbierać ręcznie. Dziś największym światowym producentem szparagów są Chiny. Zapach moczu po szparagach Wielu miłośników szparagów zauważyło, że ich jedzenie ma pewien efekt uboczny. Mianowicie zapach moczu po szparagach staje się dziwny. Jest charakterystyczny, mocno kapuściany, ostry. Dlaczego mocz po szparagach brzydko pachnie? Kluczową substancją jest zawarty w tym warzywie kwas asparagusowy, zwany też kwasem szparagowym. – To nieszkodliwa dla organizmu substancja z grupy kwasów organicznych, która zawiera atomy siarki. Efektem przemian tego kwasu w naszym układzie pokarmowym jest powstanie metabolitów, które z łatwością są wydalane z naszego organizmu w moczu. To właśnie ich obecności przypisuje się charakterystyczny zapach moczu po szparagach – wyjaśnia dr Małgorzata Starowicz z Zakładu Chemii i Biodynamiki Żywności IRZiBŻ PAN w Olsztynie. Trufle, ostrygi i gwiazdki Michelin, czyli prawdziwe oblicze chorwackiej kuchni [FOTOGALERIA] Chorwacka kuchnia bazuje na tym, co najlepsze, czyli produktach lokalnych i sezonowych. Świeże ryby i owoce morza, wyśmienita oliwa z oliwek, autochtoniczne szczepy winorośli, dzikie szparagi, ... Chodzi o takie substancje, jak metanotiol, siarczek dimetylu, sulfotlenek dimetylu i dimetylsulfon. Są one nieszkodliwe dla zdrowia. Dlatego dziwny zapach moczu po szparagach nie powinien nas niepokoić. Co ciekawe, nie wszyscy ludzie czują ów zapach. Tę zdolność ma przeciętnie 22% ludzi. Np. od 30 do 50 proc. Amerykanów nie wyczuwa wspomnianych związków siarkowych w moczu. Wyczuwają go natomiast niemal wszyscy mieszkańcy Chin i Izraela. Dlaczego? Ma to związek z niegroźną mutacją genetyczną – tzw. polimorfizmem pojedynczego nukleotydu w genach receptorów węchu. Ciekawostki o szparagach Sugestywny kształt warzywa sprawił, że w przeszłości przypisywano mu szczególne właściwości lecznicze i uznawano za afrodyzjak. Oto garść przykładów: Legendarna „Kamasutra” zaleca spożywanie pasty ze szparagów z mlekiem. Miał to być zastrzyk energii dla osłabionych kochanków. W Europie w czasach renesansu szparagi były uznawane za lekarstwo na zaburzenia erekcji. „Mikstura z korzeni szparagów gotowana w winie i przyjmowana podczas postu przez kilka poranków wzbudza pożądanie u mężczyzny i kobiety, niezależnie od tego, że niektórzy twierdzą inaczej” – twierdzi Nicholas Culpeper w dziele „Complete Herbal” z 1653 r. W XIX wieku we Francji pan młody spożywał trzy dania ze szparagów w czasie wesela. Miało to sprawić, że podczas nocy poślubnej stanie na wysokości zadania. Miłośnikiem szparagów był Juliusz Cezar. Za czasów Oktawiana Augusta istniała „flota szparagowa”, czyli łodzie przeznaczone do transportu szparagów. Rzymianie gotowali je al dente. Król Ludwik XIV, fanatyczny ogrodnik, miał 6000 sadzonek szparagów w szklarniach w ogrodzie kuchennym Pałacu Wersalskiego. Dzięki temu na francuskim dworze jadało się szparagi już w grudniu. Tradycję kontynuował Ludwik XV. Jego metresie, Madame de Pompadour, przypisuje się opracowanie przepisu na „holenderskie” szparagi. Były to pędy białej odmiany z fioletowymi końcówkami serwowane w maślanym sosie. Nawiasem mówiąc, uwodzicielski fiolet był także kolorem bielizny Madame de Pompadour. Szparagi – informacje praktyczne Jak kupować szparagi? Kupuj długie pędy z zamkniętymi, twardymi czubkami. Na rynku można dostać szparagi o różnych grubościach i kolorach (zielone, fioletowe i białe). Wybierz takie, które ci najbardziej odpowiadają. Dlaczego warto jeść szparagi? Szparagi zawierają witaminę K (już cztery pędy dostarczą ci niezbędnej dziennej dawki), która jest ważna dla krzepliwości krwi i zdrowia kości. Mają też dużo błonnika i są świetnym źródłem glutationu, jednego z najlepszych pogromców raka, jakie ma do dyspozycji organizm. Ponadto obfitują w karotenoidy – luteinę i zeaksantynę – o właściwościach przeciwutleniających. Jak przyrządzać szparagi? Dolne części szparagów są dość włókniste. Możesz obierać te końcówki, by usunąć zdrewniałe fragmenty. Albo zginać każdy pęd do momentu, gdy pęknie – odłamie się w miejscu, gdzie jest miękki. Najprostszą metodą przygotowania jest gotowanie na parze, które wydobywa słodki smak szparagów. Możesz również marynować je albo zjadać na surowo. Spróbuj usmażyć szparagi na odrobinie oliwy. Możesz i podać je zawinięte w wędzonego łososia lub przykryć sadzonym jajkiem, tworząc danie na sposób francuski. Nie wyrzucaj końcówek – dodane do zupy wzbogacą jej smak. Źródła: archiwum NG, Nauka w Polsce, National Geographic.
Zielone drzewa w marcu. Czy wczesna wiosna przesunie sezon na warzywa i owoce?
Wczesne ocieplenie przynosi ze sobą szereg konsekwencji dla środowiska naturalnego, w tym zmiany w okresie wegetacji roślin. Nie powinniśmy się zatem cieszyć z dojrzałych truskawek w maju. Wczesna wiosna może mieć bowiem dalekosiężne skutki dla ekosystemów – alarmują naukowcy z SGGW.
W tym artykule: Jak się zmienia okres wegetacyjny w Polsce? Czy wczesna wiosna ma wpływa na okres wegetacji roślin w Polsce? Co wczesna wiosna oznacza dla drzew? Czy będziemy się cieszyć polskimi truskawkami wcześniej niż zwykle? Nie cieszmy się z krótkiej zimy Luty i marzec były w tym roku rekordowo ciepłe. Padła też najwyższa dla lutego temperatura notowana na ziemiach Polskich. Dotychczasowy rekord dla lutego ustanowiono w 1990 r. w Makowie Podhalańskim i wynosił 21,4°C. 25 lutego tego roku temperatura w tym samym miejscu wyniosła rekordowe 22,1°C. 30 marca padł z kolei rekord maksymalnej temperatury dla marca. W Tarnowie odnotowano 26,4 stopnia Celsjusza, co jest najwyższą wartością odnotowaną w naszym kraju w marcu – informował Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Jak się zmienia okres wegetacyjny w Polsce? Co to jest okres wegetacyjny? Tym terminem określa się tę część roku, kiedy rośliny mają już dostateczną ilość światła, ciepła i wilgoci, by móc się rozwijać. W Polsce okres wegetacji roślin różni się w zależności od regionów i panującego tam klimatu. Najmniej czasu na rozwój mają rośliny na Mazurach, gdzie sprzyjające im warunki panują zaledwie do 180 do 190 dni w roku. Najdłuższy okres wegetacyjny trwa na Dolnym Śląsku, zwanym czasami „polskim biegunem ciepła". Od kilku lat obserwujemy, że długość okresu wegetacyjnego w Polsce się zmienia. Nie tylko wiosna zaczyna się wcześniej. Później robi się zimno. Dotychczas pierwsze przymrozki zazwyczaj pojawiały się już w październiku. W tej dekadzie mroźne noce zaczynają się dopiero w połowie listopada. Również średnie temperatury w najchłodniejszych miesiącach zimowych i podczas wczesnej wiosny rosną z roku na rok. Czy wczesna wiosna ma wpływa na okres wegetacji roślin w Polsce? Aby roślina zakiełkowała, musi wystąpić szereg czynników zewnętrznych. Przede wszystkim nasienie musi mieć dostęp do wody i tlenu oraz musi na nie działać odpowiednia temperatura. Optymalna temperatura kiełkowania nasion większości roślin w Polsce to zakres od 12 do 22°C. Niektóre rośliny, jak choćby jabłonie, są zdolne kiełkować dopiero po długim okresie oddziaływania niskiej temperatury. – Zmiany klimatyczne, charakteryzujące się między innymi wzrostem średnich temperatur, mają bezpośredni wpływ na wydłużenie się okresu wegetacyjnego roślin w Polsce – mówi nam prof. dr hab. Hazem M. Kalaji, fizjolog roślin ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. Dlaczego tak się dzieje? – Wcześniejsze nadejście ciepłych dni stymuluje rośliny do rozpoczęcia procesów życiowych, takich jak kiełkowanie, kwitnienie czy pączkowanie, wcześniej niż to miało miejsce w przeszłości. Jednakże ten wcześniejszy start wegetacji niesie za sobą również ryzyko uszkodzenia roślin przez późne przymrozki, które mogą wystąpić do połowy maja, zagrażając nowym liściom, kwiatom i pędom. Takie zjawisko ma negatywny wpływ na różnorodność biologiczną, z uwagi na brak kwiatów i pożytku dla owadów zapylających. To z kolei wpływa na całe łańcuchy pokarmowe – tłumaczy prof. Kalaji. Długa zima ma więc bezpośredni wpływ na kiełkowanie nasion. Gdyby nasiona kiełkowały w bardzo niskich temperaturach, siewki nie mogłyby w takich warunkach przeżyć. Stąd obawy plantatorów o późne przymrozki, które mogą uszkodzić budzące się do życia rośliny. Czy brud jest dobry dla dzieci? Brak higieny jest korzystny dla ich układu odpornościowego Każde dziecko od czasu do czasu musi się ubrudzić. Eksperci wskazują, że to nic złego. Okazuje się, że odrobina brudu wzmacnia układ odpornościowy najmłodszych. Co wczesna wiosna oznacza dla drzew? W tym roku niektóre drzewa zaczęły się zielenić i wypuszczać liście już na przełomie marca i kwietnia. Taka wcześniejsza wegetacja nie zawsze przynosi drzewom pozytywne skutki. Z roślinami jest bowiem trochę jak z ludźmi. Jeśli nie prześpimy wystarczającej liczby godzin w nocy, nie zdążymy się odpowiednio zregenerować. – Okres wegetacji to czas intensywnego wzrostu rośliny. Po jego zakończeniu rośliny jednoroczne zamierają, zaś rośliny wieloletnie wchodzą w tzw. stan spoczynku. Ocieplenie może powodować to, że okres spoczynku dla roślin będzie niewystarczający. Nie wiadomo, czy okres spoczynku będzie na tyle długi, by te mogły się zregenerować i prawidłowo rozwijać – tłumaczy dr hab. inż. Marzena Sujkowska-Rybkowska z Katedry Botaniki, SGGW. – Ponadto drzewa i inne rośliny mogą doświadczać dodatkowych stresów spowodowanych urbanizacją, takich jak wyspy ciepła, susza czy zanieczyszczenie światłem. To sprawia, że wcześniejsza wiosna jest kolejnym czynnikiem potęgującym trudności adaptacyjne roślin – dodaje prof. Hazem M. Kalaji. Czy będziemy się cieszyć polskimi truskawkami wcześniej niż zwykle? Według badań Kantar dla większości z nas truskawki są najbardziej oczekiwanymi owocami sezonu letniego. Średnio w czerwcu te słodkie owoce zjada aż 85% Polek i Polaków. Kupujemy je wówczas częściej niż choćby pomidory czy maliny. Owocujące jednorazowo odmiany truskawek zazwyczaj dojrzewają w czerwcu i zbieramy je przez około trzy tygodnie. Czy wczesna wiosna sprawi, że będziemy się nimi cieszyć dużo wcześniej? – Wcześniejsze pojawienie się cieplejszych temperatur może faktycznie przyspieszyć dojrzewanie truskawek, co skutkuje możliwością ich zbioru już w maju. Jest to korzystne z perspektywy rynkowej, jednak rośliny te stają się bardziej podatne na ryzyko uszkodzeń spowodowanych przez przymrozki. Ponadto wyższe temperatury mogą zintensyfikować procesy parowania terenu, zwiększając ryzyko suszy, szczególnie po łagodnej zimie z małą ilością opadów śniegu. To może negatywnie wpływać na plonowanie i jakość owoców – wyjaśnia prof. Hazem M. Kalaji. W przypadku uprawy truskawek w szklarniach, istotne jest uwzględnienie ryzyka związanego ze zmianami temperatur. – Należy pamiętać, że optymalna średnia temperatura dla truskawek uprawianych w szklarniach powinna wynosić około 13,5°C (średnia z temperatury dziennej i nocnej), przy czym idealna temperatura nocna to około 8°C, co sprzyja zwiększeniu słodyczy owoców. Natomiast w ciągu dnia optymalne warunki zapewnia temperatura w okolicach 18°C oraz pełne nasłonecznienie. Jakiekolwiek odstępstwa od tych warunków mogą negatywnie wpływać na plon i jakość owoców – dodaje naukowiec z SGGW. Przesunięcie sezonu na warzywa i owoce uzależnione jest od wielu czynników. – Rośliny potrzebują czasu na zaadoptowanie się do nowych warunków. Aby były owoce, potrzebne są też zapylacze, których cykl życiowy również podlega zmianom klimatycznym. Ponadto łagodniejsze zimy sprzyjają przetrwaniu patogenów i szkodników i ich namnażaniu. Wyższe temperatury dodatkowo sprzyjają rozprzestrzenianiu się chwastów i zwiększają ryzyko wystąpienia zjawisk niekorzystnych dla rolnictwa, takich jak: susza, upały, czy gwałtowne burze – mówi dr Marzena Sujkowska-Rybkowska. Nie cieszmy się z krótkiej zimy Jak alarmują naukowcy, wcześniejsza wiosna i związane z nią zmiany klimatyczne mają złożony wpływ na wegetację roślin w Polsce, wymagający od rolników, ogrodników i zarządców lasów stałej adaptacji do nowych warunków. Wymaga to nie tylko dostosowania technik uprawy, ale również rozwoju strategii zarządzania ryzykiem, aby minimalizować potencjalne straty spowodowane zmiennością warunków pogodowych. Ciepła wiosna stwarza też ryzyko dla pszczół. Źródła: naukawpolsce.pl, „Biologia", Solomon, Berg, Martin, Villee, Multico Oficyna Wydawnicza, Warszawa, 1996 Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Nie obieraj warzyw i owoców! W ich skórkach kryje się mnóstwo zdrowych składników
Nie wyrzucaj obierek do śmieci! Skórki owoców i warzyw mogą być bardzo zdrowe.
W tym artykule: Co to jest zero waste? Co znajdziemy w skórce warzyw i owoców? Które skórki warzyw i owoców są dla nas zdrowe? Wielu z nas przywykło starannie obierać owoce i warzywa. Obierki w najlepszym razie trafiają na kompost. To błąd – mówią dietetycy. W skórkach jest wiele cennych składników. Ich oszczędzanie wpisuje się w trend zero waste. Co to jest zero waste? To trend, z którym coraz częściej możemy się spotkać, kiedy mówimy o ochronie środowiska i o tym, by ograniczyć marnowanie żywności. Jak się okazuje, pomysłów na dobre wykorzystanie odpadów jest całe mnóstwo. Doskonale o tym wiedzą np. ci, którzy próbowali zjeść majonez zrobiony z wody po ugotowanej ciecierzycy. Co jeszcze można wykorzystać w kuchni? Światowa Organizacja Zdrowia zaleca spożywanie minimum 400 gramów warzyw i owoców dziennie, najlepiej w kilku porcjach. To profilaktyka wielu chorób cywilizacyjnych, np. cukrzycy, otyłości, nowotworów, schorzeń neurodegeneracyjnych. Jak się okazuje, nie tylko to, co wewnątrz owocu czy warzywa jest zdrowe. Co znajdziemy w skórce warzyw i owoców? Jedno z badań opublikowanych w czasopiśmie “Current Research in Food Science” wykazało, że skórki jabłek, brzoskwiń i kaki zawierają wyższe stężenie przeciwutleniaczy (takich jak galokatechina, epikatechina i epigalokatechina) niż miąższ lub nasiona tych owoców. Przeciwutleniacze chronią nasz organizm, usuwając z niego wolne rodniki, których nadmiar prowadzi np. do nowotworów czy chorób układu krążenia. Te niewątpliwe plusy wykorzystują już producenci żywności, dodając skórki z warzyw i owoców do swoich produktów, np. pasztetów. Co na odporność? 15 produktów, które wzmocnią twój organizm – większość z nich na pewno masz w domu Co na odporność, by cieszyć się dobrym zdrowiem? Produkty wzmacniające organizm nie muszą być składnikami bardzo drogimi i trudno dostępnymi. Każdy z nas może dopasować je do swoich upo... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/co-na-odpornosc-15-produktow-ktore-wzmocnia-twoj-organizm-wiekszosc-z-nich-na-pewno-masz-w-domu-e0bc5fc.jpg" width="938" height="528" alt="Co na odporność? 15 produktów, które wzmocnią twój organizm. Większość z nich na pewno masz w domu" title="Co na odporność? 15 produktów, które wzmocnią twój organizm. Większość z nich na pewno masz w domu" /> Na przeciwutleniaczach się nie kończy. W obierkach, które zazwyczaj wyrzucamy, mamy też mnóstwo błonnika, dzięki któremu prawidłowo działają nasze jelita. Na uwagę zasługują też związki fitochemiczne, czyli naturalne substancje, które wytwarzają rośliny aby chronić się przed szkodnikami. Kiedyś były to pierwsze środki lecznicze, których używali lekarze – np. atropina, chinina czy glikozydy nasercowe. Fitozwiązki potrafią usuwać z organizmu metale ciężkie, działają ochronnie na wzrok, serce, naczynia, chronią przed rakiem. Keith Ayoob, dietetyk i specjalista ds. żywienia w Albert Einstein College of Medicine w Bronksie mówi, że kolory mają moc odżywczą, ponieważ wskazują na obecność przeciwutleniaczy. To oznacza, że im warzywo czy owoc ciemniejsze, tym zdrowsze! Które skórki warzyw i owoców są dla nas zdrowe? Oczywiście nie dotyczy to każdej skórki. Niejadalne są te np. z awokado, kantalupy, ananasa, cebuli lub czosnku. Pamiętajmy też o tym, że skórka może być zanieczyszczona różnymi substancjami, w tym pestycydami. Dlatego warto wybierać produkty z upraw bio i ekologicznych. Dobrze jest też je dokładnie umyć lub zastosować płukankę z sody oczyszczonej i wody. Skórki możemy często zjeść wraz z całym owocem czy warzywem. Inna opcja to wykorzystanie obierek. Można je np. upiec lub usmażyć. Jabłka W Polsce mamy około 70 odmian, więc jest w czym wybierać. Ale, jak twierdzą naukowcy, lepiej ich nie obierać! – Skórka jabłek jest częścią o największej zawartości składników odżywczych – mówi Joan Salge Blake, dyplomowana dietetyczka i profesor żywienia na Uniwersytecie Bostońskim. – W porównaniu z miąższem zawiera o 300% więcej witaminy K, 140% więcej witaminy A i 110% więcej witaminy C. Skórki jabłek są również bogate w rozpuszczalny i nierozpuszczalny błonnik oraz kwercetynę – silny przeciwutleniacz, który działa też antyalergicznie. Nie oznacza to jednak, że jeśli ktoś jest uczulony na jabłka, powinien je jeść, a w szczególności ze skórką. Tam bowiem znajduje się również najwięcej alergenów. Warto pamiętać, że jabłka bardzo lubią się z cynamonem, który ma silne działanie przeciwzapalne. Marchewka Pomarańczowa, żółta, fioletowa, na surowo, blanszowana, gotowana, zapiekana. I koniecznie ze skórką! To kolejne warzywo, którym powinniśmy się zajadać w całości. Skórka świeżej marchwi stanowi tylko 11% jej masy, ale zawiera aż 54% kwasów fenolowych. Pełnią one rolę przeciwutleniaczy, co oznacza, że chronią nas przed nowotworami i spowalniają starzenie się organizmu. Karotenoidy, witamina K, niacyna i witamina C są również bardziej skoncentrowane w skórce niż we wnętrzu marchwi. Jeśli komuś przejadła się już surówka z marchwi, może dołączyć do swojego menu makaron z tego warzywa. Wystarczy pokroić marchewkę na specjalnej tarce, która tworzy smaczne, „makaronowe” wstążki. Owoce cytrusowe Mimo że u nas nie rosną, mamy do nich dostęp praktycznie cały rok. Są bardzo zdrowe i mają niski indeks glikemiczny. To oznacza, że mogą je jeść również osoby, które mają problem z wysokim poziomem cukru we krwi. Jest zatem kolejna okazja do tego, by przyjrzeć się tym owocom bliżej. Pomarańcze, mandarynki, cytryny, limonki! Jak się okazuje, ich skórki nadają się bardziej do jedzenia niż do wyrzucenia. Oczywiście po delikatnym przetworzeniu lub wysuszeniu. Najlepiej w kuchni sprawdza się tzw. zest, czyli zewnętrzna, kolorowa warstwa. Można ją otrzeć tarką lub zeskrobać specjalnym nożykiem. 13 sposobów jak nie marnować żywności. To naprawdę proste Podawaj poszczególne składniki dania na oddzielnych talerzach. Ciekawe? Sprawdź 12 pozostałych trików. W skórce znajdziemy więcej witaminy C, karotenoidów i spore ilości hesperydyny, która działa przeciwzapalnie i reguluje poziom cukru we krwi. To nie wszystkie zalety. Badania wykazały, że u mieszkańców Arizony, którzy regularnie spożywają skórkę cytrusów, ryzyko zachorowania na raka płaskonabłonkowego skóry jest o 34% niższe. Naukowcy twierdzą także, że skórki cytrusów mogą mieć działanie neuroprotekcyjne i mogą poprawiać funkcje poznawcze u osób starszych. W skórce limonki znajdziemy z kolei substancje, które będą nas chronić przed rakiem wątroby. Pozostaje zatem suszyć i dodawać ją do herbaty, marynować, kisić, kandyzować z miodem, wrzucać do zup, sałatek, mięs i oczywiście wypieków! Kiwi Co zrobić z tą włochatą skórką, która na pierwszy rzut oka nie jest specjalnie jadalna? Zjeść. Zawiera więcej błonnika niż w zielonym miąższu, a także więcej kwasu foliowego i witaminy E. Mniej odważni mogą sięgnąć po żółte kiwi, które są nieco gładsze. Minusem może być w zasadzie tylko fakt, że w kiwi mamy dużo szczawianów. Dlatego osoby z chorobami nerek powinny się rozglądać za innym owocem. Mango Mango to jeden z najsmaczniejszych owoców, którym zajada się cały świat. Jego zielono-pomarańczowo-czerwona skórka także jest jadalna i do tego bogata w witaminę C, karotenoidy i inne przeciwutleniacze. Jest także dobrym źródłem błonnika. W szczególności – rozpuszczalnych pektyn, które obniżają poziom wysokiego cholesterolu i spowalniają opróżnianie żołądka, dzięki czemu dłużej czujemy się syci. I jeszcze kilka plusów: kwas fenolowy, mangiferyna i beta-karoten, czyli naturalny zestaw przeciwzapalny, przeciwnowotworowy, antybakteryjny i przeciwcukrzycowy. Pomidor To nie będzie dobra informacja dla tych, którzy pomidory obierają twierdząc, że „skóra im się przyklei do żołądka”. Pomidora lepiej zjeść czy przetworzyć w całości. Usuwając skórę, pozbawiamy warzywo nawet 80% likopenu, który pomaga w walce z rakiem. Skórka ma również nieco wyższe stężenie witaminy C i niektórych witamin z grupy B niż miąższ. Bakłażan, czyli oberżyna Już sam kolor stawia go w pierwszym rzędzie! Skoro jest ciemnofioletowy, to ma mnóstwo przeciwutleniaczy. Skórka bakłażana zawiera nasunin – bardzo silny flawonoid, który chroni błony komórkowe w organizmie, w tym także w mózgu. Ponadto zmniejsza stany zapalne i obniża poziom cholesterolu LDL. Ziemniak Bulwa tego warzywa pojawia się na naszych talerzach praktycznie codziennie i pod różnymi postaciami. Jednak z naukowego punktu widzenia wersja ziemniaków w mundurkach będzie najzdrowsza. W ziemniaczanej skórce znajdziemy mnóstwo witaminy C i o połowę więcej błonnika niż w reszcie bulwy. Do tego potas, przeciwutleniacze i mała ilość kalorii, która pozwala na jedzenie tego warzywa nawet na diecie. Ziemniaki z koperkiem, odrobiną oliwy z oliwek zamiast masła, dobrego jogurtu naturalnego lub kefiru będą doskonałą przekąską dla każdego. Źródło: National Geographic.
Pierwsi rolnicy w północnej Europie byli otwarci na kuchenne rewolucje. Docenili ryby
Pierwsi rolnicy w północnej Europie zmienili swoją dietę pod wpływem kontaktów z łowcami i zbieraczami. Do repertuaru dań trafiły ryby. Takie ustalenie możliwe były dzięki analizie pozostałości organicznych na ściankach naczyń.
W tym artykule: Najstarsze naczynia ceramiczne na świecie Napływ rolników do Europy. Ekspansja innowacyjnych naczyń Międzynarodowe badania setek naczyń Kuchenne rewolucje pierwszych rolników Razem, ale osobno Naczynia ceramiczne są jedną z ważniejszych innowacji, którą wprowadzono w pradziejach. Co prawda na ograniczoną skalę korzystali z nich już łowcy i zbieracze, to upowszechniły się wśród społeczności osiadłych: rolników i hodowców. Najstarsze naczynia ceramiczne na świecie Najstarsze naczynia sprzed około 10-12 tysięcy lat związane są ze społecznościami zbieracko-łowieckimi z Dalekiego Wschodu, z archipelagu Wysp Japońskich. W tym samym czasie na Bliskim Wschodzie rozpoczęła się historia rolnictwa. Nowy sposób zdobywania pożywienia wpłynął znacząco na garncarstwo. W końcu VIII tysiąclecia p.n.e. powstały pierwsze naczynia o obecnie znanych nam kształtach i zastosowaniach. Napływ rolników do Europy. Ekspansja innowacyjnych naczyń Tradycje garncarskie z obszaru Bliskiego Wschodu miało kardynalne znaczenie w rozpropagowaniu garncarstwa jako wynalazku i idących za nim zachowań kulinarnych w naszej części świata. Co ciekawe, najstarsze dowody obecności rolników nad Bałtykiem odnajdywane są w rejonie dolnej Odry i Wisły. Osadnicy, którym znane było rolnictwo dotarli na obecnej tereny Polski około 5500-5400 lat p.n.e. Wykonywali bogato zdobione naczynia ceramiczne. Były przeznaczone do gotowania, a inne – do serwowania dań. Nowe społeczności zetknęły się jednak z ludźmi określanymi jako łowcy-zbieracze-rybacy. Już oni korzystali z glinianych naczyń. Międzynarodowe badania setek naczyń Bardzo długo naukowcy analizowali funkcję naczyń głównie na podstawie ich kształtu i surowców, z których były wykonane. Ostatnie lata przyniosły rewolucję. Teraz do zestawu badań weszły analizy pozostałości organicznych po pokarmach, które naczynia ceramiczne absorbowały. Do dziś zachowały się przede wszystkim różnego rodzaju tłuszcze, które wniknęły w ścianki naczyń i nie uległy całkowitej degradacji. To właśnie ich pozostałości zbadał międzynarodowy zespół naukowców, w którego składzie byli również Polacy. Pod lupę wzięto 600 naczyń ceramicznych z obszarów nadbałtyckich. To m.in. obecne rejony północnej Polski, Danii, Niemiec czy Łotwy. Celem było zbadanie zmian w praktykach kulinarnych mieszkańców Europy Północnej między VII a III tysiącleciem p.n.e. W projekcie uczestniczyli archeolodzy z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Wyniki analiz ukazały się w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences.” – Różnica między zbieraczami a rolnikami polegała na tym, że rolnicy w zasadzie od samego początku mieli bardzo urozmaicony zestaw naczyń. Wytwarzali naczynia do podawania potraw, przygotowywania pokarmów i ich przechowywania. Funkcje wpływały na to, że miały one różny kształt, mogły być ornamentowane, czasami też inaczej przygotowywało się glinę do wylepienia poszczególnych grup naczyń – tłumaczy dr Kamil Adamczak z Katedry Prahistorii w Instytucie Archeologii UMK, który był zaangażowany w badania. Pierwsi rolnicy używali misek, talerzy, amfor, kubków i dużych zasobowych naczyń do magazynowania sypkich pokarmów oraz płynów. Z kolei u zbieraczy i łowców dominowały naczynia proste w formie. Miały workowaty kształt, a ich dno było najczęściej lekko szpiczaste. Prawdopodobnie służyły głównie do przetwarzania żywności, czyli np. do gotowania. Kuchenne rewolucje pierwszych rolników – Jednym z ciekawszych wniosków z naszych obserwacji jest to, że społeczności rolnicze, które przynoszą pewien zestaw naczyń i tradycji kulinarnych, zaczynają pod wpływem kontaktów ze zbieraczami-łowcami zmieniać własną dietę – podkreśla dr Adamczak. Ekspert wyjaśnił, że na ich naczyniach coraz częściej odkrywano tłuszcze zwierząt żyjących w wodzie. Oznacza to – zdaniem dr. Adamczaka – że rolnicy byli bardziej otwarci na nowe prądy, na dostosowanie się do lokalnego środowiska i lokalnych tradycji niż zbieracze i łowcy. Kuchnie świata. Czy wiedziałeś skąd pochodzą te potrawy? W zglobalizowanym świecie nawet na końcu świata możemy zjeść ramen, amerykańskie burgery, czy hummus. Nie zawsze zdajemy sobie jednak sprawę, skąd pochodzą te potrawy. Czasem nie jest to ... – Jest to o tyle ciekawe, że powszechnie uważano, że rolnicy przyszli z gotowym modelem kultury, inwentarzem i próbowali go zaszczepić na nowych terenach. Tymczasem oni czerpali pełnymi garściami z nowego otoczenia – dodaje archeolog. Razem, ale osobno Wygląda na to, że pierwsi rolnicy próbowali zaadaptować się do lokalnego środowiska i maksymalnie wykorzystać jego zasoby. – Dysponujemy dowodami na kontakty i transfer wiedzy, ale analizy kopalnego DNA tych populacji pokazują, że obie grupy nie krzyżowały się ze sobą – zauważa archeolog z UMK. Niestety, nie ma wielu badań na ten temat. Raczej należy zakładać, że rolnicy i łowcy żyli długo osobno. Źródło: Portal Informacyjny UMK Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
To najostrzejsza papryka na świecie wpisana do księgi Guinnessa. Jest tak pikantna, że może zabić człowieka
Wystarczy jedna kropla sosu, by całe danie stało się bardzo pikantne. Tak działa najostrzejsza papryka na świecie. Która odmiana znalazła się właśnie w słynnej Księdze Rekordów Guinnessa?
W tym artykule: Co wpływa na ostrość papryki? Jaka jest najostrzejsza papryka na świecie? Wyścig hodowców ostrej papryki Najbardziej pikantne papryczki – top 10 Do czego stosowana jest ostra papryka? Podczas przyrządzania najostrzejszej papryki na świecie trzeba zakładać ochronne gogle i rękawice. Zjedzenie całego takiego warzywa może prowadzić do nawet śmierci. Zawarta w najostrzejszych paprykach substancja zwana kapsaicyną może być niebezpieczna. W dużych dawkach drażni błony śluzowe, zakłóca pracę układu nerwowego i wywołuje silny skurcz oskrzeli. Kapsaicyna to substancja produkowana przez rośliny. To ona odpowiada za pikantny smak wielu potraw. Wywołuje też uczucie gorąca na skórze, pobudzając receptory bólowe. Ostre papryki, zwane też paprykami chili to przede wszystkim odmiany dwóch gatunków tej rośliny: papryki rocznej (Capsicum annuum) – do niej zaliczamy m.in. odmiany piri-piri, tabasco, cayenne i jalapeño, papryki habanero (Capsicum chinense) – jej znane odmiany to m.in. Scotch bonnet, Red Savina i Trinidad Scorpion. Co wpływa na ostrość papryki? Papryki w przyrodzie są rozsiewane przez ptaki. Natomiast gdy ich nasiona przejdą przez przewód pokarmowy ssaka, tracą zdolność do kiełkowania. Dlatego to tkanki otaczające nasiona papryki zawierają najwięcej kapsaicyny. To substancja, która dla ssaków jest silnie drażniąca, natomiast u ptaków wykazuje co najwyżej działanie przeciwbólowe. U ludzi wywołuje wrażenie ostrego, palącego smaku. To głównie kapsaicyna wpływa na ostrość papryki. "Choć łzy płynęły mi po policzkach, jadłem dalej". TAK smakują prawdziwe Chiny! Jeśli Chiny - to rezerwat pandy wielkiej, odrętwiająco pikantne jedzenie i baśniowa kraina. Kierunek? Prowincja Syczuan! Do oceny ostrości pokarmów służy skala, opracowana przez amerykańskiego chemika Wilbura Scoville’a w 1912 r. Uczony dawał pięciu degustatorom do spróbowania ekstrakt z papryki. Rozcieńczał go osłodzoną wodą tak długo, aż palący smak stawał się niewyczuwalny. Dziś zamiast degustacji stosuje się chromatografię cieczową, która precyzyjnie mierzy stężenie substancji odpowiadających za ostry smak. Jaka jest najostrzejsza papryka na świecie? Carolina Reaper to jedna z najostrzejszych papryk na świecie. W skali Scoville’a, służącej do mierzenia pikantności, osiąga aż 1,5 mln jednostek. Dla porównania: przeciętny sos tabasco ma 2,5 tys. jednostek, pieprz kajeński – 30–50 tys. Używana do robienia kimchi koreańska papryka gochugaru osiąga zaledwie kilka tysięcy jednostek. W 2013 r. Carolina Reaper trafiła do Księgi Rekordów Guinnessa jako najostrzejsza papryka na świecie. Wcześniej zaszczyt ten spotkał m.in. indyjską paprykę Bhut Jolokia, której ostrość przekracza milion jednostek. Dziś jednak tytuł rekordzistki przypada papryce Pepper X. Jej ostrość przekracza 3 mln jednostek w skali Scoville’a. Ten rekord uznała właśnie Księga Rekordów Guinnessa. Choć wpisany do niej pomiar to „zaledwie” 2,69 mln jednostek. Pepper X powstała jako krzyżówka Carolina Reaper. Jej wyhodowanie zajęło ok. 10 lat. Jednak hodowcy pracują dalej i pewnie wkrótce pobiją również ten rekord. Warto podkreślić, że Pepper X i Carolina Reaper zostały wyhodowane przez tę samą osobę. To Ed Currie, „szalony naukowiec” i kucharz, szef firmy PuckerButt Pepper Company. Specjalizuje się ona w uprawie różnych odmian papryki. Wyścig hodowców ostrej papryki Do lat 90. XX wieku za najostrzejsze papryki uważano odmiany habanero, w tym paprykę Scotch bonnet. Przez długi czas uważano, że limit ostrości dla tych warzyw to kilkaset tysięcy jednostek w skali Scoville’a. Sytuacja zmieniła się, gdy zmierzono ostrość papryki Naga Jolokia z Indii. Jako pierwsza sięgnęła ona poziomu 1 mln jednostek. Od tamtej pory zaczął się wyścig hodowców. Krzyżują oni ze sobą najostrzejsze odmiany papryk, najczęściej te z Indii i Trynidadu. Papryki mające powyżej 1 mln jednostek w skali Scoville’a to tzw. papryki superostre (super-hots). Ich owoce zawierają dużo kapsaicyny nie tylko w otoczkach nasion, ale i w innych tkankach. Teoretycznie możliwe jest wyhodowanie warzywa, które osiągnie poziom 4 mln jednostek. Najbardziej pikantne papryczki – top 10 Oto lista najostrzejszych papryk na świecie w 2023 r.: papryka Pepper X – ok. 3,18 mln jednostek w skali Scoville’a, wyhodowana w 2017 r., papryka Dragon’s Breath – ok. 2,5 mln jednostek, wyhodowana w 2017 r., papryka Carolina Reaper – ok. 1,5 mln jednostek, wyhodowana w 2010 r., wpisana do Księgi Rekordów Guinnessa jako najostrzejsza papryka na świecie w 2013 r., papryka Trinidad Scorpion Butch T – ok. 1,5 mln jednostek, wyhodowana w USA na bazie odmiany z wyspy Trynidad, papryka Naga Viper – ok. 1,4 mln jednostek, wyhodowana w 2011 r. w Anglii, papryka Trinidad Moruga scorpion – ok. 1,2 mln jednostek, wyhodowana na Trynidadzie, papryka Infinity Chili – ponad 1 mln jednostek, wyhodowana w 2010 r. w Anglii, papryka Naga Jolokia (Bhut Jolokia, Ghost Pepper) – ok. 1 mln jednostek, pochodzi z Indii, przebadana w 2000 r., papryka habanero Red Savina – 250–577 tys. jednostek, wyhodowana na początku lat 90. XX wieku w Kalifornii, większość odmian papryki habanero – 100–350 tys. jednostek, pochodzą z Amazonii. Do czego stosowana jest ostra papryka? Pytanie brzmi, do czego mogą być przydatne tak pikantne warzywa? Wytwarzane z rekordowo ostrych papryk przyprawy są bardziej ekonomiczne. Wystarczy dodać odrobinę, żeby potrawa nabrała wyjątkowego smaku. Dlatego niektóre ekstremalne sosy chili sprzedawane są w komplecie z kroplomierzem. Bardzo ostre papryki mogą też zyskać popularność wskutek pandemii. Jak wiadomo, COVID-19 może wywołać utratę odczuwania smaków. Wyjątkiem może być jednak smak ostry. W odróżnieniu od innych, jego odczuwanie nie zależy od receptorów w kubkach smakowych. Pikantne sensacje są efektem pobudzenia receptorów bólowych w błonie śluzowej. Dlatego właśnie bardzo ostre potrawy są dla niektórych ofiar koronawirusa jedyną szansą na poczucie jakiegokolwiek smaku. Jest on co prawda opisywany jako bardzo dziwny, bo oderwany od innych, które z reguły mu towarzyszą. Np. w przypadku kimchi ważną rolę odgrywa też słony smak kapusty i kwaśny, wynikający z fermentacji. Ale w sytuacji, gdy każda potrawa wydaje się pozbawiona smaku, ostra papryka może być po prostu nieoceniona. Nasz ekspert Jan Stradowski Redaktor prowadzący serwisu www.national-geographic.pl, z wykształcenia lekarz, z zamiłowania biolog i przyrodnik. W Radiu TOK FM prowadzi audycję „Człowiek 2.0”. Więcej: www.stradowski.net
Czy można jeść skórki od banana? Tak, a naukowcy wymyślili, jak jeszcze można je wykorzystać
Okazuje się, że wyrzucanie skórek od banana to duży błąd. Zawierają one wiele cennych witamin i minerałów, można je jeść, robić z nich kremy do twarzy. Co więcej – naukowcy odkryli, że można z nich zrobić… mąkę do wypieków, która zawiera dużo błonnika i ma właściwości antyoksydacyjne.
W tym artykule: Skórka od banana ma właściwości przeciwnowotworowe i antyoksydacyjne Przed wyrzuceniem warto sprawdzić, czy można niektóre produkty uratować Coś z niczego – filozofia „zero waste” Kto nigdy po zjedzeniu banana od razu nie wyrzucił skórki do kosza, niech pierwszy rzuci kamieniem. W tym momencie powinien posypać się grad spadających kamieni, bowiem praktycznie większość ludzi na świecie pozbywa się tej części żółtego owocu. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że jest to źródło cennych witamin i minerałów, m.in. potasu, żelaza, magnezu, witaminy A, witaminy C oraz witamin z grupy B. Skórka od banana ma właściwości przeciwnowotworowe i antyoksydacyjne O prozdrowotnych właściwościach skórek wiadomo jednak od dawna. Naukowcy z Indii postanowili sprawdzić, czy ciastka, które powstały z mąki stworzonej z tej części banana, różnią się od tych, które wypieczono ze standardowej pszennej mąki. Okazało się, że „bananowe” wypieki zawierały dużo więcej błonnika, magnezu i potasu. Ponadto badania wykazały, że ciasta wykazywały właściwości przeciwnowotworowe oraz antyoksydacyjne. Odkrycie zostało opublikowane na łamach czasopisma naukowego „ACS Food Science and Technology”. Uczeni odkryli, że oprócz właściwości odżywczych, ciastka wykonane z mąki ze skórki bananowej były delikatnie twardsze i nie straciły na jakości. Co więcej, niektóre osoby wyznaczone do testów stwierdziły, że wypieki wzbogacone o eksperymentalną mąkę były nawet smaczniejsze. Badacze przypominają również, że badania z 2016 roku wykazały, że zastąpienie nawet 10% mąki pszennej mąką ze skórki żółtego owocu wzbogaca wypiekany chleb o białka, węglowodany i tłuszcze. Przed wyrzuceniem warto sprawdzić, czy można niektóre produkty uratować W internecie i w niektórych książkach kucharskich dostępne są przepisy, w których znajdziemy propozycje wykorzystania skórek z bananów. Mistrzowie kuchni wymyślili nawet, że można z nich zrobić wegański „bekon”, który wcale nie jest gorszy od tradycyjnego. Eksperci twierdzą, że to bardzo dobra alternatywa w kuchni, a to wszystko wpisuje się w niezwykle ważną dzisiaj filozofię „zero waste”. Planuję, gotuję, wykorzystuję. Poznaj triki Chefów Kuchni na gotowanie w stylu zero waste Blisko 400 restauracji z 14 regionów (w tym nowość – Radom!) weźmie udział w wiosennej edycji Restaurant Week. Trwający niemal trzy tygodnie Festiwal odbędzie się w formule #zerowaste –... Na całym świecie bowiem miliardy ton jedzenia trafiają na śmietnik. Według Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa na świecie co roku marnuje się aż 1,3 mld ton żywności, która nadaje się do spożycia. To ok. jedna trzecia żywności, która jest produkowana. Jeżeli zestawimy to z danymi, że ponad 800 mln osób na naszej planecie głoduje, to wnioski są zatrważające. Coś z niczego – filozofia „zero waste” Następnym razem wyrzucając skórkę od banana, warto się zastanowić, czy można z niej zrobić coś dobrego lub trochę poeksperymentować w kuchni. Zresztą dotyczy to wielu owoców i warzyw, z czego nie zawsze zdajemy sobie sprawę. Na przykład z liści buraka, rzodkiewki i rzepy można zrobić kimchi. Z warzywnych lub mięsnych resztek z kolei można zrobić garnuszek a’la gulasz lub zupę krem. Wystarczy tylko odrobina kreatywności i odpowiednia mieszanka przypraw. Przed spisaniem niektórych produktów na straty, warto wcześniej sprawdzić, czy można z nich zrobić jeszcze coś dobrego. Nie tylko dla siebie, ale również dla planety. Źródło: ACS Food Science and Technology.
Samo przejście na weganizm nie zawsze pomaga klimatowi. Wyliczono miliardy ton emitowanego CO2
Naukowcy coraz częściej przypominają, że weganizm może być ratunkiem dla świata przed globalnym ociepleniem. Decydując się na bezmięsną dietę, należy pamiętać o tym, żeby robić to dobrze i rzeczywiście ograniczać emisje CO2.
W tym artykule: Weganizm nie wystarczy, żeby uratować świat Co produkuje więcej CO2? Mięso czy owoce? Stawiaj na sezonowe owoce i warzywa Globalne ocieplenie często jest łączone z weganizmem, a to dlatego, że bezmięsna dieta może mieć pozytywny wpływ na opóźnienie zmian klimatu. Nie jest to jednak takie oczywiste. Okazuje się, że nie wystarczy zamienić schabowego na kotlety z buraka czy pastę z fasoli. Kluczowe jest to, gdzie kupujemy zieleninę. Naukowcy oszacowali, że emisje dwutlenku węgla z transportu żywności stanowią około 6% całkowitej światowej emisji. Największy udział mają owoce i warzywa. Weganizm nie wystarczy, żeby uratować świat – Mamy tendencję do interpretowania informacji wokół nas w uproszczonych kategoriach, takich jak „mięso jest złe, a warzywa są dobre”. Dlatego chcieliśmy uzyskać znacznie bardziej wszechstronny obraz – komentuje profesor David Raubenheimer z University of Sydney, współautor badań. Na wstępie należy podkreślić, że nie zawsze kupowanie owoców i warzyw jest dokładaniem się do nadmiernej emisji CO2. O szkodliwym zjawisku mówimy wtedy, kiedy żywność pokonuje długą drogę z miejsca upraw do naszych sklepów. Są to tzw. mile żywnościowe. Nowe dowody na korzyści z diety bezmięsnej. Wegetarianizm chroni przed rakiem – wynika z badań Wegetarianizm, weganizm, psecowegetarianizm, fleksitarnianizm – te sposoby żywienia mogą zapobiegać nowotworom. Kluczowe jest ograniczenie spożycia mięsa. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowe-dowody-na-korzysci-z-diety-bezmiesnej-wegetarianizm-chroni-przed-rakiem-wynika-z-badan-fot-creative-touch-imaging-ltd-nurphoto-via-getty-images-bfdea25.jpeg" width="938" height="626" alt="Nowe dowody na korzyści z diety bezmięsnej. Wegetarianizm chroni przed rakiem – wynika z badań (Fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" title="Nowe dowody na korzyści z diety bezmięsnej. Wegetarianizm chroni przed rakiem – wynika z badań (Fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" /> Co produkuje więcej CO2? Mięso czy owoce? W ramach badań naukowcy przeanalizowali transport żywności w 74 krajach i regionach, z uwzględnieniem 37 różnych rodzajów produktów, w tym owoców i warzyw. Wyniki niepokoją. Każdego roku podczas transportu jedzenia produkowane są 3 miliardy ton ekwiwalentu CO2. To najmniej trzykrotne zwiększenie emisji gazów cieplarnianych, niż wcześniej zakładano. Około 1,7 miliarda ton emisji CO2 pochodziło z przemieszczania żywności w obrębie krajów, a 1,3 miliarda ton pochodziło z transportu międzynarodowego. Podczas gdy produkcja mięsa emituje 2,8 miliarda ton dwutlenku węgla, czyli siedmiokrotnie więcej niż owoce i warzywa, emisje z mil spożywczych dla mięsa wyniosły 110 milionów ton na całym świecie. Według najnowszych badań weganie są dużo bardziej skłonni do otwartych związków niż mięsożercy Weganie są bardziej pewni siebie, lubią eksperymentować i częściej interesują się otwartymi związkami niż osoby, które jedzą produkty pochodzenia zwierzęcego. Pokazały to najnowsze bad... Stawiaj na sezonowe owoce i warzywa Dlaczego to właśnie owoce i warzywa uznano za największe obciążenie? Poza milami żywnościowymi wynikającymi z transportu między kontynentami CO2 jest dodatkowo emitowany w trakcie chłodzenia produktów. Klienci przyzwyczaili się już do tego, że praktycznie wszystkie owoce są dostępne w sklepach przez cały rok, a nie tylko w sezonie. – Nasze badanie pokazuje, że oprócz przejścia na dietę roślinną, ważne jest też wybieranie lokalnych produktów. To dotyczy zwłaszcza mieszkańców krajów zamożnych – dodaje Raubenheimer. Podkreśla też, że podaż była napędzana popytem, ale zmiana nastawienia konsumentów, może „przynieść korzyści środowiskowe na największą skalę”. Źródło: Nature Food Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Nowe badania wykazały, że dieta Anglosasów była głównie wegetariańska - aż do przybycia wikingów
Naukowcy z Cambridge ustalili, że to wikingowie przywieźli ze sobą zwyczaj… grillowania mięsa. Według badaczy zarówno angielscy chłopi, jak i możnowładcy jedli wcześniej głównie produkty pochodzenia roślinnego.
W tym artykule: Badania ponad 2000 szkieletów wykazały, że Anglosasi na co dzień jedli bardzo mało mięsa Dieta królów i chłopów była bardzo podobna, wbrew temu, co dotychczas podejrzewali historycy Mięso jadło się głównie na wielkich przyjęciach, ale to nie wszystko Odkrycie może być pretekstem do badań nad polityką średniowiecznej Anglii W dawnych czasach podstawą diety były produkty roślinne. Mięso jedli naprawdę nieliczni, zazwyczaj władcy, a produkty mięsne kojarzyły się głównie z dobrami i luksusem. Nic dziwnego, gdyż masowa hodowla zwierząt zaczęła rozwijać się dopiero na początku XIX wieku, wraz z postępem agrarnym i przemysłowym. Co więcej, we wczesnym średniowieczu, jak i w epokach późniejszych ludzie nie do końca zdawali sobie sprawę, jak dokładnie dieta wpływa na nasze zdrowie. Badania ponad 2000 szkieletów wykazały, że Anglosasi na co dzień jedli bardzo mało mięsa Profesorowie z brytyjskiego Uniwersytetu Cambridge postanowili przyjrzeć się nawykom żywieniowym średniowiecznych Anglosasów. W tym celu dokonali m.in. analizy izotopowej ponad 2000 szkieletów z okresu od V do XI wieku. Okazało się, że przed osiedleniem się Normanów na ziemiach Wielkiej Brytanii, niewiele osób spożywało duże ilości mięsa. Złote miecze Anglosasów. Historia zapisana na drogocennych ostrzach Po wycofaniu się Rzymian Brytanię czekał czas zamętu. Ukryty wieki temu na angielskiej wsi złoty skarb przywołuje ducha tej burzliwej epoki. Odkrycie jest o tyle zaskakujące, że dotychczas uważano, iż przywilej jedzenia mięsa był zarezerwowany dla elit królewskich, które to chętnie zajadały się potrawami przyrządzonymi ze zwierząt. Historycy zakładali również, że chłopi byli zmuszani przez arystokratów do oddawania części swoich racji żywnościowych w formie pewnego rodzaju podatku, który nazywał się „food-rent” lub „feorm”. Dieta królów i chłopów była bardzo podobna, wbrew temu, co dotychczas podejrzewali historycy Okazuje się jednak, że dieta władców i chłopów była podobna, a przynajmniej jeśli chodzi o proporcje produktów zwierzęcych i roślinnych. Najnowsze badania pojawiły się w artykule na łamach czasopisma naukowego „Anglo-Saxon England”. Naukowcy przeanalizowali skład chemiczny średniowiecznych kości. Następnie zestawili wyniki ze statusem społecznym poszczególnych osób. Badania nie wykazały korelacji pomiędzy pozycją a dietą. Wikingowie wciąż żyją w masowej wyobraźni. Czego nie wiemy o nich i ich krwawych wyprawach? Po raz pierwszy wikingowie wylądowali na skalistych wybrzeżach położonych na północ od Szkocji jakieś 1200 lat temu, dławiąc opór mieszkańców i zajmując ziemię. Przez prawie siedem wi... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/rekonstruktorzy-w-polsce-przed-inscenizacja-walki-wikingowie-zasluzyli-na-swoja-brutalna-reputacje-od-najmlodszych-lat-byli-szkoleni-do-walki-fot-david-guttenfelder-national-geographic-d1a023f.jpeg" width="938" height="528" alt="Rekonstruktorzy w Polsce przed inscenizacją walki. Wikingowie zasłużyli na swoją brutalną reputację: od najmłodszych lat byli szkoleni do walki. (fot. DAVID GUTTENFELDER/National Geographic)" title="Rekonstruktorzy w Polsce przed inscenizacją walki. Wikingowie zasłużyli na swoją brutalną reputację: od najmłodszych lat byli szkoleni do walki. (fot. DAVID GUTTENFELDER/National Geographic)" /> Zaintrygowani uczeni postanowili pójść o krok dalej i sprawdzić, dlaczego dieta królów była zupełnie inna, niż wcześniej podejrzewali historycy. Naukowcy zaczęli od rozszyfrowania list żywnościowych m.in. z czasów panowania Ine, króla Wessex. Mięso jadło się głównie na wielkich przyjęciach, ale to nie wszystko Co ciekawe, faktycznie znajdowały się na nich bardzo duże ilości mięsa i piwa, a bardzo mało warzyw i owoców. Uczeni oszacowali, że jedna taka lista zawierała racje przekraczające milion kalorii, z czego mięso stanowiło ok. 50% wszystkich produktów. To głównie wołowina, baranina i drób oraz ryby (łososie i węgorze). Znaleźć tam można również setki pajd chleba oraz sery i miody. Były to jednak zapasy żywności, które przygotowywane były na wielkie, odświętne uczty. Co więcej, ogromna ilość jedzenia świadczy o tym, że były to przyjęcia dla wielu gości. Naukowcy sugerują, że w niektórych przyjęciach brali udział również rolnicy i wolni chłopi. Odkrycie może być pretekstem do badań nad polityką średniowiecznej Anglii Co więcej, niektóre biesiady mogły być organizowane przez wolnych chłopów. Badacze przyznają, że to odkrycie może być pretekstem do szczegółowych badań nad anglosaską polityką i relacjami pomiędzy chłopami a możnowładcami. Uczeni zwracają uwagę, że rodzina królewska i szlachta mogła żyć w bardzo dobrej komitywie z rolnikami. Archeolodzy odnaleźli grobowce ponad 65 brytyjskich monarchów. Mogą być związani z legendą o Królu Arturze Według najnowszych badań, grobowce odnalezione na Wyspach Brytyjskich należały do brytyjskich królów, ich rodzin oraz bardzo wpływowych osób. Naukowcy twierdzą, że pochodzą z tak zwanych... Prof. Sam Legget, jeden z autorów badania twierdzi, że w badaniach kości nie odkryli dowodów na spożywanie nadmiaru białka, który mógł powodować choroby takie jak dna moczanowa. – Porównajmy sobie dzisiejszy sposób biesiadowania. Też lubimy kupować produkty, których normalnie na co dzień nie spożywamy – mówi uczony. – Dowody izotopowe sugerują, że dieta chłopów i magnatów była bardzo podobna – podsumowuje Legget. Staropolskie szlacheckie przysłowie brzmi „za króla Sasa jedz, pij i popuszczaj pasa”. Anglosasi mogli kierować się podobną maksymą. A przynajmniej od święta... Źródło: University of Cambridge.
Panele słoneczne to przyszłość szklarni? Przetestowano na sałacie
Naukowcy testowali uprawę czerwonej sałaty pod różnymi rodzajami szkła i różnymi długościami fal światła, utrzymując wszystkie inne zmienne na tym samym poziomie – w tym temperaturę, stężenie CO2 oraz ilość wody i nawozów.
W tym artykule: Testy na sałacie Przyszłość hodowli owoców i warzyw? Testy na sałacie Według nowych badań szklarnie wyposażone w półprzezroczyste ogniwa słoneczne mogą generować energię elektryczną bez wpływu na wzrost i zdrowie rosnących w nich roślin. Sugeruje to, że moglibyśmy budować neutralne energetycznie szklarnie bez żadnej szkody dla upraw. Sałata uprawiana pod ogniwami słonecznymi nie wykazała żadnych istotnych różnic w kluczowych pomiarach, takich jak poziom antyoksydantów, absorpcja CO2, wielkość i waga. Panele słoneczne okazały się być również bardzo pomocne w regulowaniu temperaturę w szklarni. – mówi botanik Heike Sederoff z Uniwersytetu Stanowego Karoliny Północnej. Panele słoneczne są w tym przypadku półprzezroczystymi organicznymi ogniwami słonecznymi (które dla ułatwienia komunikacji naukowcy nazywają skrótowo ST-OSC), a nie bardziej tradycyjnym typem opartym na krzemie, z którego korzysta się na rozległych farmach energii słonecznej. Istnieje nadzieja, że pewnego dnia ta sama technologia będzie mogła być stosowana nawet w oknach budynków mieszkalnych. Część obietnicy związanej z ST-OSC leży w ich elastyczności. Mogą one być dostosowane do pochłaniania różnych długości fal świetlnych, w zależności od potrzeb – długości fal, które w przypadku tych badań nie są potrzebne roślinom do fotosyntezy. Podczas gdy jedna grupa kontrolna sałaty była wystawiona na działanie pełnego spektrum białego światła, trzy inne grupy były uprawiane pod różnymi filtrami światła, które symulowały różne rodzaje absorpcji półprzezroczystych organicznych ogniw słonecznych, dostosowując stosunek czerwonego i niebieskiego światła w każdym z filtrów. "Nie tylko nie znaleźliśmy żadnej znaczącej różnicy między grupą kontrolną a grupami eksperymentalnymi, ale także nie znaleźliśmy żadnej znaczącej różnicy między różnymi filtrami" – mówi inżynier mechaniki i lotnictwa Brendan O'Connor z Uniwersytetu Stanowego Karoliny Północnej. Przyszłość hodowli owoców i warzyw? To bardzo dobre rokowania dla przyszłych zastosowań ST-OSC, bo chociaż szklarnie mają wiele zalet, mogą jednak wymagać dużo więcej energii niż inne rodzaje upraw – nie tylko do regulacji temperatury wewnątrz. Przezroczyste i półprzezroczyste ogniwa słoneczne mogłyby pomóc znacznie obniżyć koszty upraw. Chociaż ST-OSC nie mają takiego samego współczynnika konwersji światła słonecznego na energię elektryczną jak konwencjonalne ogniwa fotowoltaiczne, to jednak cały czas są udoskonalane w kierunku bardziej wszechstronnego wykorzystania. Kolejnym krokiem w kierunku szklarni zasilanych energią słoneczną jest przetestowanie tej technologii na roślinach i uprawach innych niż sałata – następne w kolejce mają być pomidory. Naukowcy patrzą na przyszłe badania z optymizmem, twierdząc, że w niedalekiej przyszłości możemy doczekać się takiej produkcji warzyw i roślin na masową skalę. Badania zostały opublikowane w Cell Reports Physical Science.
Dzisiejsze warzywa i owoce nie przypominają swoich przodków. Skąd pochodzą i jak je zmienili ludzie?
Roślinom uprawnym, które znamy dzisiaj, człowiek nadał obecną postać metodą prób i błędów w procesie hodowli i doboru. Skąd pochodzi żywność?
Wczesne dzikie odmiany najpopularniejszych upraw ewoluowały w izolacji geograficznej, a następnie rozprzestrzeniły się za pośrednictwem czynników naturalnych – wiatru, wody oraz w odchodach zwierząt. Z czasem ludzie selekcjonowali nasiona roślin o pożądanych cechach i eksperymentowali z warunkami uprawy. Genetycy nazywają ten proces domestykacją, rolnicy – rolnictwem. Większość współczesnych roślin uprawnych niewiele przypomina swoich prymitywnych przodków. Wczesne truskawki nie były ani tak duże, ani słodkie jak dzisiejsze. Jabłka dostępne w supermarketach, będące klonami, trudno byłoby wyprodukować bez szczepienia drzew. Naukowcy są w stanie prześledzić zawiłe ścieżki ewolucji roślin, wykorzystując ich genomy i archiwalne dane. – Ewolucja rośliny wchodziła zwykle na nowe tory w chwili spotkania z człowiekiem – opowiada Paul Gepts z Uniwersytetu Kalifornijskiego Davis, biolog zajmujący się badaniem ewolucji fasoli i innych roślin. Daniel Stone
Niegdyś warzywa poza sezonem były dobrem rzadkim. I chociaż nikt wtedy w Polsce nie słyszał o mikro- i makroelementach, wiara w uzdrawiającą moc warzyw była powszechna.
Leków wszak nie znano, a problemy zdrowotne nasi dziadowie mieli podobne jak my dziś. Warzywa w postaci suszonek i kiszonek pomagały im przetrwać zimę. Dowodem na to niech będą wyimki z poradnika z 1769 r. przedstawiające warzyw mocy skutki (pisownia oryginalna). CZOSNEK: Wiatry w ciele rozpędza, y niedopuszcza się im mnożyć. Bolenie Zębow uśmierza, Parchy y wrzody, ciekące goi z Głowy. Głos krzykliwy y gładki czyni. W kaszlu bywa lekarstwem. Czosnek żeby z gębynie cuchnął, Bob po niem ieść świeży, albo Cwikłę w popiele pieczoną. JĘCZMIEŃ: Paznokcie parszywe spędza, y chędogie czyni narosłę; mąka Jęczmienna w smole warzona, y przykładana. Kości z ciała opadłe okrywa, y ciałem porosłe czyni, popiołem ie z Jęczmienia upalonego zasypując. Limonie, Cytryny, Pomarańcze w całey świeżości zachowa, kto ie w Jęczmień iedna od drugiey osobno zachowa. MARCHEW: Mocz pędzi, żywot odmiękcza, y odwilża. Wrzody zaplugawione, nać iey utarta goi, y wychędaża przykładaiąc, zaziębłe członki taż nać warzona, iak nayciepley ie w niey kąpiąc grzeie. RZODKIEW: Nieczystości z żołądka na doł pędzi, zmysły ostrzy. Puchlinę z ciała wywodzi utłukszy ią, na żywot plastrowac. Pięgi z twarzy spędza z mąką Kąkolową zmieszana. Czyszczenie Paniom zbudza, z miodem używana. Stare kaszle leczy, także y naśienie iey przyprażone z miodem, y lizance. PIETRUSZKA: Paniom niepłodnym służy. Opuchłym chleb z Pietruszczanym nasieniem piec, y używać go. Zimnicę codzienną odpędza sok świeżey Pietruszki, daiąc go 6. łyżek pić, przed przyiściem zimnice, razy trzy lub więcey to powtarzając. POR: We dwoch albo trzech wodach warzony, pozbywa swey iadowitości, a takiey skrytey mocy nabywa, iż ciału żywność y pokarm niemal tak wielki daie, iako ktorey przed warzeniem nie miał. Suchotnym, ktorzy ropą pluią, sok ten z rzadkiemi krupami Jęczmiennemi używany, bywa wielkim ratunkiem. Więcej o zdrowym odżywianiu w wydaniu specjalnym "National Geographic: Jedz z głową".