National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-31T08:47:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Łączenie tych produktów na talerzu to same korzyści. Dzięki temu jedzenie staje się zdrowsze
items: Ziemniak zmienił ludzkie DNA. Niesamowita ewolucja pod Andami
items: Naukowcy przebadali marchew, pomidora i sałatę. Wyniki pokazują, które części roślin gromadzą farmaceutyki
items: Przerażeni Włosi i Węgrzy. Uprawy pomidorów i papryki mają nowego, niszczycielskiego wroga
items: Zrezygnuj z mięsa na kilka tygodni. Twój organizm podziękuje ci szybciej, niż myślisz
items: Największy ziemniak świata stoi w Polsce. To duma regionu i symbol lokalnej tożsamości
items: Jak wyhodować gigantyczną dynię? Naukowcy pomagają
items: Co jeść, by chronić płuca przed smogiem? Nauka nie pozostawia wątpliwości
items: Nieprzespana noc? Nie kawa, a warzywa pomogą Ci przetrwać dzień
items: Brokuł może chronić przed rakiem? Mamy na to nowe dowody
items: Naukowcy ustalili, jak kroić cebulę, żeby nie płakać. To ważne dla zdrowia
items: Oczyszczanie organizmu sokami może przynieść więcej szkody niż pożytku, wykazują nowe badania
items: Będziemy mieli słodsze pomidory? Wystarczyła zmiana zaledwie dwóch genów, by poprawić ich smak
items: Jak przechowywać warzywa i owoce, żeby przetrwały jak najdłużej? Oto 5 porad naukowców
items: Zapach moczu po szparagach to nie powód do niepokoju. Wyjaśniamy, skąd się bierze
items: Zielone drzewa w marcu. Czy wczesna wiosna przesunie sezon na warzywa i owoce?
items: Nie obieraj warzyw i owoców! W ich skórkach kryje się mnóstwo zdrowych składników
items: Pierwsi rolnicy w północnej Europie byli otwarci na kuchenne rewolucje. Docenili ryby
items: To najostrzejsza papryka na świecie wpisana do księgi Guinnessa. Jest tak pikantna, że może zabić człowieka
items: Czy można jeść skórki od banana? Tak, a naukowcy wymyślili, jak jeszcze można je wykorzystać
items: Samo przejście na weganizm nie zawsze pomaga klimatowi. Wyliczono miliardy ton emitowanego CO2
items: Nowe badania wykazały, że dieta Anglosasów była głównie wegetariańska - aż do przybycia wikingów
items: Panele słoneczne to przyszłość szklarni? Przetestowano na sałacie
items: Dzisiejsze warzywa i owoce nie przypominają swoich przodków. Skąd pochodzą i jak je zmienili ludzie?
items: Jedz z głową: cudowna moc czosnku

Łączenie tych produktów na talerzu to same korzyści. Dzięki temu jedzenie staje się zdrowsze
type: item
date: 2026-05-31T08:46:57.000Z
creator: Annika Hom
subject: Nauka
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: diety
subject: jedzenie
subject: owoce
subject: pożywienie
subject: warzywa
subject: Zdrowie
description: W kuchni istnieje wiele klasycznych połączeń: ser i owoce. Kawa i mleko. Bekon i jajka. A co, gdyby jedzenie niektórych produktów razem nie tylko poprawiało ich smak, ale też zwiększało korzyści zdrowotne?
encoded: Naukowcy twierdzą, że łączenie określonych składników odżywczych może zwiększyć ich prozdrowotne działanie. Odpowiadają za to m.in. fitochemikalia – związki roślinne, które, jak wykazano, zmniejszają uszkadzający komórki stres oksydacyjny i zapobiegają chorobom przewlekłym. Chociaż ważne jest włączenie fitochemikaliów do diety, nasze organizmy nie zawsze wchłaniają je tak skutecznie, jak mogłyby. – Istotnym problemem jest faktyczna biodostępność, czyli sposób trawienia i wchłaniania substancji odżywczej do krwiobiegu – mówi dr Jean-Marc Zingg, adiunkt biochemii i biologii molekularnej na Uniwersytecie Miami. – Wiele z tych fitochemikaliów nie jest efektywnie wchłanianych przez organizm – dodaje. Dzieje się tak, ponieważ często ulegają degradacji, zanim zdążymy skorzystać z ich dobroczynnych właściwości. Badania pokazują jednak, że niektóre produkty połączone na talerzu mogą wzajemnie zwiększać swoją wartość odżywczą. Oto, co eksperci mają do powiedzenia na ten temat. Warzywa i zdrowe tłuszcze Wiele kolorowych owoców i warzyw jest bogatych w karotenoidy – grupę fitochemikaliów znanych ze swoich właściwości ochronnych. Beta-karoten – karotenoid, który przekształca się w witaminę A i jest powiązany z lepszym wzrokiem – znajduje się w warzywach takich jak marchew i warzywa liściaste. Z kolei likopen, obecny w produktach takich jak pomidory i arbuz, może zmniejszać ryzyko udaru mózgu, cukrzycy, otyłości, a nawet raka prostaty. Beta-karoten i likopen to karotenoidy rozpuszczalne w lipidach. Oznacza to, że ​​nasz organizm lepiej je wchłania, gdy są połączone z tłuszczem. – Tłuszcz pozwala na uwolnienie tego, co znajduje się w tych produktach – wyjaśnia Kate Donelan, dietetyczka ze Stanford Health Care. Dlatego warto połączyć warzywa ze zdrowymi tłuszczami, np. z awokado, oliwą extra virgin lub olejem rzepakowym dobrej jakości. Wiele badań wykazało również, że gotowanie warzyw może zwiększyć biodostępność karotenoidów. Badanie z 2006 roku wykazało, że smażona marchewka miał…

laczenie-produktow-b70ce0f.jpg
width: 1800
height: 1200

Ziemniak zmienił ludzkie DNA. Niesamowita ewolucja pod Andami
type: item
date: 2026-05-13T10:39:36.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: diety
subject: dna
subject: ewolucja
subject: jedzenie
subject: warzywa
description: Przez tysiące lat mieszkańcy wysokich partii Andów budowali cywilizacje w jednym z najbardziej wymagających środowisk na Ziemi. Jednak ich sukces nie opierał się wyłącznie na technologii czy strategii politycznej – najnowsze odkrycie dowodzi, że kluczem mógł być… skromny ziemniak. Niepozorne warzywo na zawsze zmieniło ich DNA.
encoded: Zgodnie z wynikami badań opublikowanych w prestiżowym czasopiśmie „Nature Communications”, rdzenni mieszkańcy Andów, zwłaszcza ludy posługujące się językiem keczua, przeszli unikalną adaptację genetyczną. Ich organizmy przystosowały się do trawienia ogromnych ilości skrobi w sposób, którego nie spotyka się u żadnej innej populacji na świecie. Niezwykły gen AMY1 Naukowcy pod kierunkiem prof. Omera Gokcumena, genetyka antropologicznego z University at Buffalo, przeanalizowali dane genomiczne od ponad 3700 osób z 85 populacji na całym świecie. Skupiono się na genie AMY1, który odpowiada za produkcję amylazy – enzymu znajdującego się w ślinie, który rozpoczyna proces rozkładu skrobi już w jamie ustnej. Większość ludzi posiada od 2 do 6 kopii tego genu. Jednak rdzenni mieszkańcy Peru mają ich średnio aż 10. To najwyższa znana liczba kopii AMY1 u jakiejkolwiek populacji na Ziemi. Ta nadwyżka pozwala na znacznie efektywniejsze pozyskiwanie energii z węglowodanów, co w warunkach wysokogórskich, gdzie tlenu jest mało, a zapotrzebowanie na kalorie ogromne, było warunkiem przetrwania. – To wspaniały przykład tego, jak kultura kształtuje biologię – komentuje wyniki dla agencji Reuters prof. Gokcumen. Przetrwają najsilniejsi (i najedzeni) Udomowienie ziemniaka w Andach nastąpiło między 6 000 a 10 000 lat temu. Analiza wykazała, że zmiany genetyczne pojawiły się niemal w tym samym czasie. Posiadanie dziesięciu lub więcej kopii genu AMY1 dawało przodkom dzisiejszych Peruwiańczyków 1,24 proc. przewagi reprodukcyjnej na pokolenie. Choć ta liczba wydaje się niewielka, w skali tysiącleci oznaczała drastyczną selekcję naturalną. Osoby lepiej trawiące skrobię były zdrowsze, silniejsze i częściej przekazywały swoje geny dalej, ostatecznie trwale zmieniając profil genetyczny całego regionu. Ziemniak ma przypadkowe pochodzenie Ziemniaki, jakie znamy, wyewoluowały około 9 milionów lat temu. Co ciekawe, są wynikiem naturalnej hybrydyzacji przodków dzisiejszych pomidorów z rośliną o nazwie Et…

GettyImages-2205000918-e688b8a.jpg
width: 6480
height: 4320

Naukowcy przebadali marchew, pomidora i sałatę. Wyniki pokazują, które części roślin gromadzą farmaceutyki
type: item
date: 2026-03-22T15:02:47.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Nauka
subject: eksperyment
subject: liście
subject: owoce
subject: warzywa
description: Naukowcy z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa udowodnili, że farmaceutyki, które mogą być składnikiem systemu nawadniania, rozkładają się w roślinach nierównomiernie. Oznacza to, że niektóre rośliny stają się lepszymi kandydatami do nawadniania ściekami niż inne. Klucz tkwi w części produktu, jaka zostaje spożyta przez człowieka.
encoded: Nawadnianie upraw za pomocą ścieków to powszechna praktyka stosowana na obszarach ubogich w systematyczne opady. Ten sposób podlewania ratuje żywotność roślin, które bez regularnego dostępu do wody skazane byłyby na pewną śmierć. Wielu producentów żywności obawia się jednak o skutki tego sposobu nawadniania, przez który żywność narażona może być na różne związki zawarte w ściekach – w tym na leki psychoaktywne. Naprzeciw obawom wychodzi zespół naukowcy z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa, który pod kierownictwem Danielli Sanchez przeprowadził szereg badań określających, które z warzyw jest najlepszym kandydatem do ściekowego podlewania. Jak przeprowadzono badania? Do eksperymentów naukowcy wykorzystali trzy gatunki roślin: marchew, pomidora i sałatę. Każde z nich zostało umieszczone w komorze o kontrolowanej temperaturze, w której uprawy były zasilane specjalnym roztworem składającym się z ultraczystej wody, soli, składników odżywczych i jednego z czterech leków wytypowanych przez zespół Sanchez. Farmaceutyki zawierały psychoaktywne substancje takie jak karbamazepina, lamotrygina, amitryptylina i fluoksetyna. Każdy z tych składników stosowany jest w lekach na depresję, chorobę afektywną dwubiegunową oraz padaczkę. Eksperyment trwał przez okres do 45 dni. Po tym czasie z roślin zostały pobrane próbki różnych tkanek, które następnie naukowcy poddali analizie chemicznej mającej określić, w jaki sposób substancje wchłaniane są przez roślinę. Dodatkowym rezultatem analizy było określenie, jakie produkty uboczne wytwarzają rośliny w takim procesie zasilania oraz jak chemiczne elementy uboczne ostatecznie się rozkładają. Chemiczne liście Wyniki badań pozwoliły określić, że farmaceutyki oraz produkty metabolizmu tych substancji mają tendencję do gromadzenia się w liściach roślin. W tych częściach organizmów zaobserwowano nawet – jak miało to miejsce u pomidorów – nawet do 200 razy wyższe stężenie farmaceutyków niż miało to miejsce w owocach. W przypadku badanej marchwi stężenie …

shutterstock2188759795-fccab18.jpg
width: 5472
height: 3447

Przerażeni Włosi i Węgrzy. Uprawy pomidorów i papryki mają nowego, niszczycielskiego wroga
type: item
date: 2026-03-06T12:53:41.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: pomidory
subject: rolnictwo
subject: warzywa
subject: wirusy
description: W krajach, w których pomidory i papryka są symbolem kuchni i tradycji, dzwony biją na alarm. Rolnicy zauważyli, że ich rośliny – dotychczas zdrowe – zaczęły więdnąć, na liściach pojawiły się niepokojące plamy, a owoce straciły swój apetyczny wygląd. Na razie daleko nam do katastrofy, ale naukowcy wskazali, co chce pozbyć się ulubionych warzyw Europejczyków.
encoded: Nowy wirus na uprawach pomidorów i papryki dziesiątkuje plony. Pojawił się już w Europie, a korzystają na nim szkodniki, które omijają dotychczasowe bariery odporności. Naukowcy próbują znaleźć lekarstwo, które pomoże rolnikom. Co dokładnie zagraża warzywom? Nowe wirusy wśród pomidorów i papryki Wirusy roślinne od dawna towarzyszą ludzkości, ale ich aktualne odmiany zaskakują odpornością i sprytem. Przykłady? ToBRFV, którego ogniska wykryto m.in. we Włoszech i w Niemczech, ToMMV kryjący się w nasionach oraz PeWBVYV przenoszony przez szkodniki. ToBRFV to zabójca uniwersalny ToBRFV (ang. tomato brown rugose fruit virus) sieje postrach, ponieważ atakuje zarówno pomidory, jak i paprykę. Powoduje mozaikowe plamy na liściach, deformacje i brązowienie owoców, a co najgorsze – plony przestają nadawać się do sprzedaży. Wirus przenosi się błyskawicznie: przez nasiona, narzędzia, wodę i dotyk ludzi. Rolnicy zgodnie przyznają, że pierwszy raz mają do czynienia z tak agresywną chorobą. Uśpiony agresor i wirus z własną armią: ToMMV i PeWBVYV Nie mniej groźny jest wirus ToMMV (ang. tomato mottle mosaic virus) znany najpierw z Meksyku, a obecnie notowany także w Hiszpanii i Europie Środkowej. ToMMV prowadzi do zniekształceń i mozaikowatości liści oraz znacznej utraty plonów. Co ciekawe, potrafi przetrwać w nasionach przez wiele sezonów, czekając na właściwy moment, by uderzyć. Na południu Hiszpanii z kolei pojawił się nowy wróg papryki – PeWBVYV (ang. Pepper whitefly-borne vein yellows virus) . Jego pojawienie się sprawiło, że setki hektarów upraw w krótkim czasie stały się nieopłacalne. Główną rolę w przenoszeniu wirusa odgrywa niewielki, lecz bardzo liczny owad – mączlik ostroskrzydły. Dlaczego dotychczasowe strategie zawodzą? Czy wirusy są „inteligentne”? Wielu rolników sądziło, że naprzemienne sadzenie pomidorów i papryki oraz korzystanie z nowych, odpornych odmian pozwoli spać spokojnie. Niestety, wirusy błyskawicznie się „uczą” i ewoluują. Najnowsze badania prowadzone przez z…

GettyImages-53287619-de1f8e8.jpg
width: 3000
height: 2000

Zrezygnuj z mięsa na kilka tygodni. Twój organizm podziękuje ci szybciej, niż myślisz
type: item
date: 2026-02-16T11:03:17.000Z
subject: Lifestyle
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: ekologiczne jedzenie
subject: jedzenie
subject: mięso
subject: pożywienie
subject: rośliny
subject: warzywa
description: Wielki Post dla wielu osób wiąże się z rezygnacją z jedzenia mięsa. Nawet krótka, kilkutygodniowa zmiana diety może przynieść zaskakujące efekty. Ważne jest jednak nie tylko to, z czego rezygnujemy, ale też to, co wybieramy w zamian.
encoded: Spis treści: Efekt numer 1: utrata masy ciała i korzyści dla serca Efekt numer 2: zmiany w jelitach Efekt numer 3: układ odpornościowy Zdrowe nawyki Ze względów zdrowotnych, środowiskowych czy etycznych coraz więcej osób decyduje się na rezygnację z mięsa. Co jednak dzieje się z organizmem, gdy z talerza znikają produkty pochodzenia zwierzęcego? Najnowsze badania sugerują, że nawet krótkie okresy bez mięsa – tygodnie, dni, a nawet tylko kilka posiłków – mogą wywołać wyraźne zmiany. A są to między innymi utrata wagi, poprawa zdrowia serca oraz subtelne zmiany w jelitach i układzie odpornościowym. Efekt numer 1: utrata masy ciała i korzyści dla serca Jednym z najbardziej zauważalnych skutków wyeliminowania mięsa jest utrata masy ciała. Wynika ona nie tylko z usunięcia produktów pochodzenia zwierzęcego – chodzi także o to, co zajmuje ich miejsce. Gdy zastępujemy wysokokaloryczne mięso i tłuszcze produktami roślinnymi bogatymi w błonnik (warzywami, strączkami, produktami pełnoziarnistymi, owocami) – spożywamy więcej żywności o mniejszej zawartości kalorii – mówi Matthew Landry, dietetyk i naukowiec zajmujący się zdrowiem na Uniwersytecie Kalifornijskim w Irvine. Pokarmy bogate w błonnik wydłużają też czas uczucia sytości, co ogranicza przejadanie się. Trzymiesięczne badanie przeprowadzone w 2018 r., wykazało że osoby, które przeszły na dietę wegetariańską, tracą średnio około 2 kilogramów wagi. Kilka innych badań wykazało, że diety wegetariańskie trwające sześć tygodni lub dłużej, prowadzą do obniżenia ciśnienia krwi, co jest kluczowym czynnikiem zmniejszającym ryzyko chorób serca i udaru mózgu. Efekt ten jest prawdopodobnie powiązany z utratą masy ciała i większym spożyciem mikroelementów takich jak potas i magnez, które pomagają obniżyć ciśnienie krwi – mówi Luigi Fontana, ekspert ds. żywienia na Uniwersytecie w Sydney. Badanie przeprowadzone w zeszłym roku przez Fontanę i jego współpracowników wykazało, że diety wegetariańskie często obniżają również poziom cukru we …

zrezygnuj-z-miesa-ea6f454.jpg
width: 5472
height: 3648

Największy ziemniak świata stoi w Polsce. To duma regionu i symbol lokalnej tożsamości
type: item
date: 2026-01-22T11:15:26.000Z
creator: Artur Białek
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: atrakcje turystyczne
subject: polska
subject: pomniki
subject: warzywa
subject: Zachodniopomorskie
description: Dziewięciometrowy Pomnik Ziemniaka w Biesiekierzu to prawdopodobnie największy taki monument na świecie. Choć rzeźba często budzi uśmiech, ma ważne znaczenie symboliczne. Dlaczego ktoś postanowił uhonorować warzywo?
encoded: Spis treści: Gdzie znajduje się Pomnik Ziemniaka? Co symbolizuje Pomnik Ziemniaka w Biesiekierzu? Jak wygląda pomnik ziemniaka? Co jeszcze warto zobaczyć w Biesiekierzu? Biesiekierz, niewielka wieś w województwie zachodniopomorskim, nie jest miejscowością turystyczną, a mimo to słyszało o niej wiele osób. To dzięki osobliwemu monumentowi, o którym zrobiło się głośno już w latach 80. XX wieku. Mowa o słynnym pomniku przedstawiającym ziemniaka, pierwszym takim monumencie w Polsce i prawdopodobnie największym na świecie. Osoby, które nie znają historii pomnika, mogą zastanawiać się, dlaczego ktoś postanowił uhonorować warzywo, w dodatku tak pospolite? Zapewniamy, że jest w tym sens. Nie bez powodu mówi się, że Biesiekierz jest polską stolicą ziemniaka. Gdzie znajduje się Pomnik Ziemniaka? Wiele polskich miast jest kojarzonych ze zdobiącymi ich place i ulice monumentami. Pomnik UFO jest główną atrakcją w Emilcinie, a w Krakowie... krakowskie pomniki można wymieniać niemal w nieskończoność. Wystarczy wskazać choćby na słynny Pomnik Tadeusza Kościuszki, Mikołaja Kopernika czy Adama Mickiewicza, a i tak będzie to zaledwie kilka przykładów z długiej listy krakowskich monumentów. Gdy mowa o Pomniku Ziemniaka, wielu osobom może przyjść na myśl stolica Wielkopolski. To akurat błędne skojarzenia. W Poznaniu stoi Pomnik Pyry, a to nie to samo. Monument, o którym mowa w tym artykule, powstał w Biesiekierzu. Ta niewielka miejscowość znajduje się w południowo-zachodniej Polsce – w województwie zachodniopomorskim, w powiecie koszalińskim. Przejeżdżając tamtędy, nie sposób przeoczyć jej główną atrakcję. Pomnik Ziemniaka wznosi się tuż przy drodze wojewódzkiej nr 112, przed zabudowaniami zamkniętej w 1991 roku Stacji Hodowli Roślin. Co symbolizuje Pomnik Ziemniaka w Biesiekierzu? Niektóre pomniki, upamiętniają ważnych ludzi, którzy zapisali swoje nazwiska na kartach historii. Inne są dedykowane wydarzeniom o znaczeniu dziejowym, ale są też takie, które wydają się być osobliwym żartem,…

pomnik-ziemniaka-ec3a531.jpg
width: 6016
height: 4000

Jak wyhodować gigantyczną dynię? Naukowcy pomagają
type: item
date: 2025-10-11T10:16:43.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: hodowla
subject: jesień
subject: warzywa
subject: zawody
description: Konkursy na największą dynię są coraz bardziej popularne na całym świecie, a za ich ojczyznę uznaje się Stany Zjednoczone. To tam co roku odbywają się zawody, podczas których rolnicy chwalą się największymi warzywami. W tym roku udział wziął w nich także naukowiec-hodowca Tony Scott, który zdradził swój sekret na wielką dynię.
encoded: Tony Scott, inżynier ze Stanu Nowy Jork, od 8 lat bierze udział w amerykańskich konkursach na największą dynię. Doszedł do wprawy – jego kolosalne owoce regularnie ważą około 900 kilogramów. Wraz z botanikami zdradza sekret na to, jak samemu wyhodować gigantyczne warzywa. Konkurs na największą dynię Zawody w wyhodowaniu największego warzywa stają coraz bardziej popularne na całym świecie, a ich kolebką są Stany Zjednoczone: za jeden z najbardziej popularnych konkursów uważa się Mistrzostwa Świata Safeway w Ważeniu Dyni, które odbywają się w Half Moon Bay w Kalifornii. To na nich w 2023 ustanowiono rekord świata w wielkości dyni, który wynosi zawrotne 1247 kilogramów. Wygrała dynia „Michael Jordan”. Również w Polsce takie zawody są popularne. W niedzielę 5 października dyniowe szaleństwo opanowało Grzybno podczas znanego Dnia Korbola. Rozstrzygnięto tradycyjny Konkurs Uprawy Dyni Olbrzymich, podczas którego największa dynia ważyła 256,6 kilograma. Warto dodać, że „korbol” to wielkopolska nazwa dyni. Rekordzistką Polski pozostaje „Dorotka” z II konkursu na największą dynię w Ogrodzie Botanicznym PAN w Powsinie, która ważyła zawrotne 907 kilogramów. Jak wyhodować ogromną dynię? Tony Scott uważa, że podstawą ogromnej dyni jest idealne nasiono. Hodowcy najczęściej wybierają te, które w przeszłości owocowały już wielkimi korbolami – według inżyniera najlepiej sprawdzają się nasiona dyni olbrzymiej Atlantic. Hodowca wie, co mówi. W tym roku jego dynia zajęła 3. miejsce w konkursie, licząc sobie 876 kilogramów. Reszta to już czysta nauka: chodzi o odpowiednie połączenie wody, składników odżywczych i pielęgnacji rośliny. Olbrzymie dynie potrafią pochłonąć setki litrów dziennie. Chociaż przeprowadzają fotosyntezę jak zwyczajne korbole, to ich wewnętrzny system rozprowadzania wody jest zdecydowanie bardziej solidny, dzięki czemu mogą pić więcej słodzonej wody i składników odżywczych, a przez to szybciej się rozwijać. Botanicy przypominają, że kluczowe jest również… usuwanie mn…

GettyImages-618544988-300220d.jpg
width: 4803
height: 3431

Co jeść, by chronić płuca przed smogiem? Nauka nie pozostawia wątpliwości
type: item
date: 2025-10-03T10:11:19.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Nauka
subject: owoce
subject: smog
subject: warzywa
subject: zanieczyszczenia powietrza
description: Rozpoczął się sezon grzewczy. W konsekwencji w wielu miejscach w Polsce znów pojawi się smog. Okazuje się, że ratunkiem dla naszych płuc może być – chociaż w pewnym zakresie – dieta. Co jeść, by lepiej radziły sobie z pyłami w powietrzu?
encoded: Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) zanieczyszczone powietrza jest jednym z największych zagrożeń środowiskowych dla zdrowia ludzi. Dotyczy wielu rejonów świata. Jak podaje Poznański Instytut Technologiczny, w Polsce odpowiada ono za ok. 45 tys. nadmiarowych zgonów rocznie. Jednak wiele wskazuje, że te liczby mogą być niedoszacowane. Zdaniem badaczy z Uniwersytetu Harvarda i University College London zgonów związanych z brudnym powietrzem w Polsce jest blisko 94 tys. rocznie. Jak bronić się przed smogiem? Czy oprócz unikania wychodzenia na dwór i stosowania oczyszczaczy powietrza możemy coś zrobić? W poszukiwaniu idealnej diety chroniącej płuca Doktorantka z Uniwersytetu w Leicester w Wielkiej Brytanii Pimpika Kaewsri przedstawiła na Kongresie Europejskiego Towarzystwa Chorób Układu Oddechowego w Amsterdamie w Holandii intrygujące wyniki badań. Badaczka przeanalizowała dane z brytyjskiego Biobanku, obejmujące około 200 000 uczestników. Porównała wzorce żywieniowe tej grupy ludzi – w tym spożycie owoców, warzyw i produktów pełnoziarnistych – z ilością powietrza wydychanego w ciągu jednej sekundy oraz narażeniem na zanieczyszczenie powietrza w postaci drobnych pyłów zawieszonych (PM2,5). Liczne badania pokazują, że narażenie na wyższe poziomy zanieczyszczenia powietrza wiąże się z pogorszeniem funkcji płuc. – Chcieliśmy zbadać, czy zdrowa dieta lub określone grupy produktów spożywczych mogą modyfikować lub częściowo łagodzić znane niekorzystne skutki zanieczyszczenia powietrza w funkcjonowaniu płuc – opowiada Kaewsri. Jabłko ratunkiem przed zanieczyszczonym powietrzem? Kluczową częścią zanieczyszczonego powietrza są pyły PM2,5. To bardzo drobne cząstki o średnicy 2,5 mikrometra lub mniejsze, uwalniane do powietrza na przykład przez samochody i fabryki. W analizach uwzględniono ten pył, ale tez inne czynniki: wiek, wzrost i status społeczno-ekonomiczny. Co się okazało? Na każdy wzrost narażenia na PM2,5 o pięć mikrogramów na metr sześcienny powietrza zespół zaob…

FABRIC-KOLAZ-32-f344447.jpg
width: 1575
height: 1050

Nieprzespana noc? Nie kawa, a warzywa pomogą Ci przetrwać dzień
type: item
date: 2025-08-29T08:47:02.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: bezsenność
subject: kawa
subject: owoce
subject: sen
subject: warzywa
subject: Zdrowie
description: Od dłuższego czasu wiemy, że na ogólne samopoczucie ogromny wpływ ma jakość i długość snu – nowe badania tylko to potwierdzają. Wiemy także, że na dobrostan psychiczny ma także wpływ aktywność fizyczna czy spożywanie warzyw i owoców: naukowcy nie spodziewali się jednak, jak istotny jest to wkład. Okazuje się, że zwiększenie udziału warzyw w diecie może pomóc złagodzić wpływ nieprzespanej nocy.
encoded: Odpowiednio długi sen, aktywność fizyczna i spożywanie warzyw i owoców wskazuje się jako główne przyczyny dobrego samopoczucia u ludzi. Do tej pory sądzono jednak, że czynniki te działają niezależnie od siebie. Okazuje się, że dużą ilością spożywanych warzyw można łagodzić skutki zarwanej nocy. Badanie nad samopoczuciem Dr Jack Cooper, wraz ze swoimi współpracownikami, wzięli sobie na cel analizę mechanizmów wpływających na dobre samopoczucie wśród ludzi. Swoje badanie opublikowali w czasopiśmie „PLOS One”. Stwierdzili oni, że dotychczasowe badania w tym zakresie skupiały się głównie na osobach borykających się z chorobami psychicznymi, a pomijały kwestię tego, jak codzienne wybory mogą krótkoterminowo wpływać na ogólny dobrostan. W tym celu poddali analizie trzy zachowania, których wpływ na samopoczucie został już udowodniony: aktywność fizyczną, dietę pełną warzyw i owoców oraz zdrowy sen. Ich celem było sprawdzenie, czy te działania mogą się wzajemnie wzmacniać, są od siebie zależne czy działają indywidualnie. Warzywa, sen czy bieganie? Naukowcy przeprowadzili trzy osobne badania. Ankietę, 13-dniowy eksperyment, podczas którego uczestnicy musieli prowadzić skrupulatny dziennik oraz analizę aktywności opaski sportowej noszonej przez nich przez 8 dni. Łącznie wzięło w nich udział 1032 młodych dorosłych z Nowej Zelandii, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych w wieku od 17 do 25 lat. Wszystkie trzy wskazały, że największy wpływ na samopoczucie następnego dnia miała jakość snu. Na drugim miejscu sensacyjnie uplasowało się spożycie warzyw i owoców, a dopiero później aktywność fizyczna. Święte trio dobrego samopoczucia Co ważne, wydawało się, że efekty snu, diety i ruchu były niezależne i sumowały się – im więcej zdrowych zachowań, tym lepszy efekt. Wyjątkiem okazało się… jedzenie większej ilości owoców i warzyw. Udowodniono, że ich duże spożycie mogło łagodzić negatywne skutki złego snu. Może więc warto zastąpić nimi kolejną kawę? Co więcej, długi i spokojny sen móg…

GettyImages-83001131-2a9b1fa.jpg
width: 5079
height: 3379

Brokuł może chronić przed rakiem? Mamy na to nowe dowody
type: item
date: 2025-08-22T13:27:26.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: jedzenie
subject: nowotwory
subject: rak
subject: warzywa
subject: Zdrowie
description: Nielubiane przez dzieci, ale skrywające moc witamin. Od wielu lat co i rusz dostajemy dowody na to, że warto włączać brokuły i brukselkę do swojej diety. Teraz mamy jeszcze jeden: ich obecność na talerzu może zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego.
encoded: Rak jelita grubego to ciężka choroba. Jak możemy z nią walczyć? Według najnowszych badań za zmniejszenie ryzyka zachorowania na ten nowotwór mogą odpowiadać regularnie spożywane brokuły i brukselki. Jak to działa? Groźny rak jelita grubego Rak jelita grubego jest 3. najczęściej występującym nowotworem na świecie, a 2. pod względem liczby zgonów. Według badań w samym 2022 roku pochłonął 903 859 ofiar śmiertelnych. Rocznie diagnozuje się go około 1,9 mln razy, chociaż na szczęście w przypadku tego nowotworu możliwe jest wczesne wykrycie. Jedną z głównych przyczyn zapadania na tę chorobę jest dieta. Co ważne, jest także tą, nad którą mamy bezpośrednią kontrolę. Ale czy trzeba jeść jedynie brokuły? Życiodajne warzywa Badanie – opublikowane w czasopiśmie „BMC Gastroentrology” – wykazuje, że osoby spożywające więcej warzyw krzyżowych, a do takich zaliczamy np. brokuł, brukselkę, kalafiora czy kapustę, charakteryzowało aż o 20% niższe ryzyko zachorowania na raka jelita grubego. Analizowało one zbiorcze dane z ponad 17 innych badań, w których udział wzięło 639 539 osób. To próba, która robi wrażenie. Według ustaleń, najlepszy efekt ochronny osiągano przy spożyciu 20–40 gramów warzyw krzyżowych dziennie. Dlaczego brokuł chroni przed rakiem? Warzywa krzyżowe, wśród których prym wiedzie brokuł, są bogatym źródłem dobroczynnych flawonoidów, błonnika, witaminy C i karotenoidy. To także wyjątkowe źródło glukozynolanów, które podczas żucia rozkładają się na bioaktywne izotiocyjaniany – cząsteczki odpowiedzialne nie tylko za charakterystyczny zapach warzyw (szczególnie gotowanych), ale także za ich ochronne, chemoprewencyjne działanie. To właśnie izotiocyjaniany są silnie antynowotworowe. Blokują rakotwórcze enzymy, wywołują śmierć komórek złośliwych, hamują tworzenie nowych naczyń krwionośnych w miejscach występowania nowotworów oraz zatrzymują cykl komórkowy, zapobiegając dzięki temu wzrostowi komórek nowotworowych. Warto jeść brukselkę? Badania wskazują na to, że włączenie do sw…

GettyImages-pha282000018-fa220ad.jpg
width: 4961
height: 3508

Naukowcy ustalili, jak kroić cebulę, żeby nie płakać. To ważne dla zdrowia
type: item
date: 2025-05-25T10:16:10.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Nauka
subject: warzywa
subject: Zdrowie
description: Fizycy po raz pierwszy zarejestrowali moment, w którym cebula „broni się” przed krojeniem. Ich odkrycie może być przydatne nie tylko w ochronie naszych oczu przed łzawieniem.
encoded: Spis treści: Jak kroić cebulę bez łez? Dlaczego to ważne? Cebula, mimo że sama w sobie ma nie ma wybitnych walorów smakowych, jest nieocenionym dodatkiem do wielu dań. Znajdziemy ją w zupach, pierogach czy na patelni obok kiełbasy. Przed ucztą trzeba jednak wycierpieć swoje. Kto, choć raz w życiu kroił cebulę, ten wie, że wiąże się to z ronieniem łez. Dlaczego? Cebula ma wyjątkowy mechanizm obronny. Kiedy jej tkanki zostają naruszone, uwalniają gaz drażniący oczy. To właśnie on wywołuje szczypanie i łzawienie. Jak się przed tym bronić? Do tej pory gotujący próbowali chronić oczy, zakładając specjalne gogle. Metodą ma być też wycieranie noża cytryną. A co na to nauka? Badania opublikowane na serwerze preprintów arXiv sugerują, że kluczem do ograniczenia łzawienia jest cienki i bardzo ostry nóż oraz spokojne, precyzyjne ruchy. Jak kroić cebulę bez łez? Aby lepiej zrozumieć, jak uwalnia się drażniący gaz z cebuli, naukowcy użyli nowoczesnych technik obrazowania: kamery szybkoklatkowej, śledzenia cząstek i analizy zmian w tkankach cebuli. Cały eksperyment był starannie zaplanowany. Najpierw cebule przecięto na pół i spryskano czarną farbą, aby lepiej było widać szczegóły. Następnie użyto specjalnej gilotyny do cięcia cebuli różnymi ostrzami – o różnej grubości i przy różnych prędkościach. Wyniki były jednoznaczne. Im cieńsze i ostrzejsze było ostrze, a cięcie wolniejsze, tym mniej kropelek z drażniącym związkiem wydostawało się z cebuli. Działo się to też wolniej. Tępy nóż najpierw zgniatał cebulę, co zwiększało ciśnienie wewnątrz. Dopiero gdy ostrze w końcu przecinało warstwę, powstawał swoisty „wybuch”. Mikrokopelki potrafiły poruszać się z prędkością nawet 43 metrów na sekundę. Dlaczego to ważne? Cienkie i ostre ostrza redukowały ilość tych drobin aż 40-krotnie. Co ciekawe, szybkie cięcia powodowały czterokrotnie większy wyrzut cząsteczek niż te powolne. Choć temat może wydawać się błahy, naukowcy podkreślają, że gaz wywołuje nie tylko łzawienie. Rozpryskujące się dr…

Naukowcy-ustalili-jak-kroic-cebule-zeby-nie-plakac-5ecdd13.jpg
width: 3800
height: 2533

Oczyszczanie organizmu sokami może przynieść więcej szkody niż pożytku, wykazują nowe badania
type: item
date: 2025-03-04T09:22:13.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: odżywianie
subject: owoce
subject: warzywa
subject: zdrowe odżywianie
subject: Zdrowie
description: Dieta składająca się wyłącznie z owocowo-warzywnych soków uważana bywa za doskonały sposób na oczyszczenie organizmu. „Nasze badanie sprowadza na ziemię” – mówi współautorka analizy, która wskazuje, że owocowo-warzywny post przynosi też konkretne negatywne skutki.
encoded: W tym artykule: Organizm człowieka składa się z komórek i bakterii Jak przeprowadzono badanie? Największe zmiany w jamie ustnej Detoks z wykorzystaniem soków to popularny sposób na poczucie się lepiej i poprawienie funkcjonowania ciała oraz umysłu. Bywa reklamowany jako idealna droga do „oczyszczenia organizmu” i gwarant lepszego zdrowia. Nic dziwnego: czyż zewsząd nie dobiegają nas zachęty do spożywania jak największej ilości warzyw i owoców? Zanim jednak uruchomimy wyciskarkę do soków i wykażemy się silną wolą niezbędną do przejścia na kilkudniowy „sokowy post”, warto zapoznać się z wynikami najnowszych badań. Naukowcy z Northwestern University oraz University of Illinois Urbana-Champaign ustalili, że już trzy dni odżywiania się wyłącznie owocowo-warzywnymi sokami pozbawiają nasz organizm błonnika. A to zaburza zdrowy skład mikrobiomu zarówno jamy ustnej, jak i jelit. Organizm człowieka składa się z komórek i bakterii Żyjące w naszych ciała drobnoustroje tworzą skomplikowany i bardzo zróżnicowany świat. Jest badany dopiero od kilkunastu lat i co i rusz zaskakuje naukowców. Na przykład swoją wielkością. Szacuje się, że ciało młodego mężczyzny zamieszkuje ok. 38 bln mikrobów. To nieco więcej niż ilość komórek, z których składa się jego organizm. Mikroby te wykorzystują nas jako swoje środowisko życia. Jednak nie tylko biorą, ale także wiele nam dają. Szczególnie bakterie jelitowe uważane są za czynnik warunkujący dobre zdrowie, nastrój i myślenie. Najwięcej badań naukowych poświęca się właśnie przewodowi pokarmowemu, w którym żyje 90 proc. wszystkich „ludzkich” drobnoustrojów. Jak przeprowadzono badanie? I to właśnie wpływ sokowego detoksu na mikroby układu pokarmowego przeanalizowano w najnowszej pracy. Naukowcy zaprosili do badań czternaście osób. Uczestnicy zostali podzieleni na trzy grupy, z których każda przeszła na inną trzydniową dietę. Pierwsza ograniczyła się do picia owocowo-warzywnych soków, druga łączyła soki z innymi pokarmami, trzecia zaś jadła wyłączn…

shutterstock2361458251-801b171.jpg
width: 1000
height: 665

Będziemy mieli słodsze pomidory? Wystarczyła zmiana zaledwie dwóch genów, by poprawić ich smak
type: item
date: 2024-11-15T11:30:23.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: dna
subject: genetyka
subject: nauka
subject: owoce
subject: pomidory
subject: warzywa
subject: żywność
description: Niewielka modyfikacja genetyczna sprawia, że pomidory robią się znacznie słodsze. Wymaga to wyłączenia zaledwie dwóch genów metodą CRISPR. Wykazał to zespół chińskich naukowców. Praca opisująca ich odkrycie ukazała się w najnowszym numerze prestiżowego czasopisma naukowego „Nature”.
encoded: Spis treści Jak poprawić pomidory? Słodsze pomidory w dużych ilościach Żywność modyfikowana genetycznie Hodowcy pomidorów od wieków stoją przed poważnym dylematem. Chcieliby mieć obfite zbiory oraz równocześnie jak największe owoce wyrastające na roślinach. I chociaż udało im się to uzyskać, pomidory te są z reguły niezbyt słodkie. A przynajmniej mniej słodkie od odmian, które dają bardzo małe owoce. Próby zwiększenia słodkości pomidorów skutkowały z kolei mniejszymi zbiorami. Rezultat doskonale znamy my, konsumenci. Jeśli chcemy zajadać się słodkimi pomidorami, sięgamy po odmiany koktajlowe. Jest jednak bardzo możliwe, że w przyszłości nie będziemy stawać przed wyborem – duże, wodniste albo małe, słodkie. A przynajmniej nie będą przed nim stawać te nacje, które szybko dopuszczają do sprzedaży rośliny modyfikowane genetycznie. Zespół naukowców z Chińskiej Akademii Nauk Rolniczych genetycznie zmodyfikował pomidory tak, że stają się znacznie słodsze. Co istotne, zmiana nie pociągnęła za sobą zmniejszenia owoców ani zbiorów. Jak się okazało, by osiągnąć ten efekt, w pomidorach wystarczyło wyłączyć zaledwie dwa geny. Jak poprawić pomidory? Wpierw badacze przyjrzeli się bliżej różnym odmianom pomidorów i spróbowali znaleźć w nich wspólne dla wszystkich geny mające związek z poziomem słodyczy owoców. Uwagę naukowców zwróciły dwa geny oznaczone jako SlCDPK27 and SlCDPK26. Geny te kodują białka, które obniżają w pomidorach poziom enzymów produkujących cukry. Następnie badacze sięgnęli po odmianę pomidorów Moneymaker, która daje duże owoce. W roślinach wyłączono oba zidentyfikowane geny. To spowodowało, że pomidory nie wytwarzały już białek hamujących produkcję cukrów. Rezultat? Poziom fruktozy i glukozy w pomidorach wzrósł o 30 proc. – bez zmniejszania ich rozmiarów. Słodsze pomidory w dużych ilościach Naukowcy przeprowadzili następnie konsumenckie testy smaku. Potwierdziły one uzyskane wyniki. Testerzy ocenili zmodyfikowane genetycznie pomidory jako słodsze od wariantów ni…

shutterstock2495194931-a7f6dc0.jpg
width: 1000
height: 638

Jak przechowywać warzywa i owoce, żeby przetrwały jak najdłużej? Oto 5 porad naukowców
type: item
date: 2024-05-29T12:59:14.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: Dom
subject: owoce
subject: warzywa
subject: zdrowe odżywianie
subject: Zdrowie
description: Specjalista od żywności podpowiada, w jaki sposób należy przechowywać różne warzywa i owoce. Tak, by jak najwolniej dojrzewały i pozostawały jak najdłużej świeże – nawet w upalne dni.
encoded: W tym artykule: Unikaj uszkodzonych owoców i warzyw Nie myj warzyw i owoców przed przechowaniem Ziemniaków nie przechowuj z cebulą Nie przesadzaj ze szczelnymi pojemnikami Warzywa i owoce chłódź, mróź i przetwarzaj przed przechowaniem To oczywistość: świeże warzywa i owoce to najzdrowsza żywność, jaką możemy położyć na talerzu. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, by każdego dnia w naszym menu znalazło się 400 g warzyw i owoców. Powinniśmy jeść je kilka razy dziennie. I czym szybciej trafią do naszej kuchni po zebraniu lub zerwaniu, tym lepiej. W idealnym świecie, w którym mielibyśmy nieograniczone środki i nieograniczony czas, codzienna wizyta w zaufanym warzywniaku zapewniłaby nam niezbędną porcję sałaty, pomidorów czy jabłek. Jednak w rzeczywistości – pełnej pośpiechu i absorbujących nas czynności – najczęściej kupujemy na zapas. A później musimy polegać na przechowywaniu żywności. Niby nie jest to trudne. Od czego w końcu mamy lodówki? Jednak nie wszystkie warzywa czy owoce należy od razu po zakupie wrzucać do chłodziarki albo zamrażarki. Niektóre w ogóle nie powinny się tam znaleźć – podpowiada na łamach portalu The Conversation Senaka Ranadheera, specjalista od żywności z University of Melbourne. I podaje kilka rad, co zrobić, by nasz szczypior i pomarańcze przetrwały jak najdłużej. Unikaj uszkodzonych owoców i warzyw Ziemniaki kiełkują nawet zamknięte w spiżarni. To oczywistość, jednak wynika ona z czegoś, co uświadamiamy sobie już niezbyt często. Otóż zarówno w warzywach, jak i w owocach procesy biologiczne nie ustają po ich zebraniu. Nadal produkują one energię ze zgromadzonych węglowodanów i tłuszczy, uwalniając dwutlenek węgla i parę wodną. By warzywa i owoce jak najdłużej zachowały świeżość, musimy postarać się spowolnić te procesy. Co zaczyna się już w momencie wizyty na bazarku. W miarę możliwości wybierajmy warzywa nieobtłuczone i niepęknięte. Nie ma w nich nic złego i nadawałyby się do szybkiego spożycia. Jeśli jednak chcemy użyć ich dopiero po jakim…

jak-przechowywac-warzywa-i-owoce-zeby-przetrwaly-jak-najdluzej-oto-5-porad-naukowcow-6aa16bc.jpg
width: 1000
height: 667

Zapach moczu po szparagach to nie powód do niepokoju. Wyjaśniamy, skąd się bierze
type: item
date: 2024-05-20T09:02:11.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: jedzenie
subject: Kuchnia
subject: medycyna
subject: rośliny
subject: warzywa
subject: zdrowe odżywianie
description: Skąd bierze się charakterystyczny zapach moczu po szparagach? To nieszkodliwa reakcja na związki siarki przetworzone przez organizm. Szparagi to zdrowe i wartościowe warzywo.
encoded: W tym artykule: Zapach moczu po szparagach Ciekawostki o szparagach Szparagi – informacje praktyczne W maju rozpoczyna się sezon na szparagi. Szparag lekarski (Asparagus officinalis), spokrewniony z liliami, jest jednym z pierwszych wiosennych warzyw. Uprawia się go i spożywa na całym świecie od tysięcy lat. To roślina wymagająca wiele pracy – pędy trzeba zbierać ręcznie. Dziś największym światowym producentem szparagów są Chiny. Zapach moczu po szparagach Wielu miłośników szparagów zauważyło, że ich jedzenie ma pewien efekt uboczny. Mianowicie zapach moczu po szparagach staje się dziwny. Jest charakterystyczny, mocno kapuściany, ostry. Dlaczego mocz po szparagach brzydko pachnie? Kluczową substancją jest zawarty w tym warzywie kwas asparagusowy, zwany też kwasem szparagowym. – To nieszkodliwa dla organizmu substancja z grupy kwasów organicznych, która zawiera atomy siarki. Efektem przemian tego kwasu w naszym układzie pokarmowym jest powstanie metabolitów, które z łatwością są wydalane z naszego organizmu w moczu. To właśnie ich obecności przypisuje się charakterystyczny zapach moczu po szparagach – wyjaśnia dr Małgorzata Starowicz z Zakładu Chemii i Biodynamiki Żywności IRZiBŻ PAN w Olsztynie. Trufle, ostrygi i gwiazdki Michelin, czyli prawdziwe oblicze chorwackiej kuchni [FOTOGALERIA] Chorwacka kuchnia bazuje na tym, co najlepsze, czyli produktach lokalnych i sezonowych. Świeże ryby i owoce morza, wyśmienita oliwa z oliwek, autochtoniczne szczepy winorośli, dzikie szparagi, ... Chodzi o takie substancje, jak metanotiol, siarczek dimetylu, sulfotlenek dimetylu i dimetylsulfon. Są one nieszkodliwe dla zdrowia. Dlatego dziwny zapach moczu po szparagach nie powinien nas niepokoić. Co ciekawe, nie wszyscy ludzie czują ów zapach. Tę zdolność ma przeciętnie 22% ludzi. Np. od 30 do 50 proc. Amerykanów nie wyczuwa wspomnianych związków siarkowych w moczu. Wyczuwają go natomiast niemal wszyscy mieszkańcy Chin i Izraela. Dlaczego? Ma to związek z niegroźną mutacją genetyczn…

buzet-dzikie-szparagi-a5552e4.jpeg
width: 2480
height: 2480

Zielone drzewa w marcu. Czy wczesna wiosna przesunie sezon na warzywa i owoce?
type: item
date: 2024-04-04T08:04:06.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: klimat
subject: ocieplenie klimatu
subject: owoce
subject: warzywa
subject: wiosna
subject: zmiany klimatyczne
description: Wczesne ocieplenie przynosi ze sobą szereg konsekwencji dla środowiska naturalnego, w tym zmiany w okresie wegetacji roślin. Nie powinniśmy się zatem cieszyć z dojrzałych truskawek w maju. Wczesna wiosna może mieć bowiem dalekosiężne skutki dla ekosystemów – alarmują naukowcy z SGGW.
encoded: W tym artykule: Jak się zmienia okres wegetacyjny w Polsce? Czy wczesna wiosna ma wpływa na okres wegetacji roślin w Polsce? Co wczesna wiosna oznacza dla drzew? Czy będziemy się cieszyć polskimi truskawkami wcześniej niż zwykle? Nie cieszmy się z krótkiej zimy Luty i marzec były w tym roku rekordowo ciepłe. Padła też najwyższa dla lutego temperatura notowana na ziemiach Polskich. Dotychczasowy rekord dla lutego ustanowiono w 1990 r. w Makowie Podhalańskim i wynosił 21,4°C. 25 lutego tego roku temperatura w tym samym miejscu wyniosła rekordowe 22,1°C. 30 marca padł z kolei rekord maksymalnej temperatury dla marca. W Tarnowie odnotowano 26,4 stopnia Celsjusza, co jest najwyższą wartością odnotowaną w naszym kraju w marcu – informował Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Jak się zmienia okres wegetacyjny w Polsce? Co to jest okres wegetacyjny? Tym terminem określa się tę część roku, kiedy rośliny mają już dostateczną ilość światła, ciepła i wilgoci, by móc się rozwijać. W Polsce okres wegetacji roślin różni się w zależności od regionów i panującego tam klimatu. Najmniej czasu na rozwój mają rośliny na Mazurach, gdzie sprzyjające im warunki panują zaledwie do 180 do 190 dni w roku. Najdłuższy okres wegetacyjny trwa na Dolnym Śląsku, zwanym czasami „polskim biegunem ciepła". Od kilku lat obserwujemy, że długość okresu wegetacyjnego w Polsce się zmienia. Nie tylko wiosna zaczyna się wcześniej. Później robi się zimno. Dotychczas pierwsze przymrozki zazwyczaj pojawiały się już w październiku. W tej dekadzie mroźne noce zaczynają się dopiero w połowie listopada. Również średnie temperatury w najchłodniejszych miesiącach zimowych i podczas wczesnej wiosny rosną z roku na rok. Czy wczesna wiosna ma wpływa na okres wegetacji roślin w Polsce? Aby roślina zakiełkowała, musi wystąpić szereg czynników zewnętrznych. Przede wszystkim nasienie musi mieć dostęp do wody i tlenu oraz musi na nie działać odpowiednia temperatura. Optymalna temperatura kiełkowania nasion większości r…

wiosna-w-polsce-22fef4d.jpg
width: 1000
height: 667

Nie obieraj warzyw i owoców! W ich skórkach kryje się mnóstwo zdrowych składników
type: item
date: 2024-03-29T11:14:27.000Z
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: jedzenie
subject: Kuchnia
subject: medycyna
subject: owoce
subject: rośliny
subject: warzywa
subject: żywność
description: Nie wyrzucaj obierek do śmieci! Skórki owoców i warzyw mogą być bardzo zdrowe.
encoded: W tym artykule: Co to jest zero waste? Co znajdziemy w skórce warzyw i owoców? Które skórki warzyw i owoców są dla nas zdrowe? Wielu z nas przywykło starannie obierać owoce i warzywa. Obierki w najlepszym razie trafiają na kompost. To błąd – mówią dietetycy. W skórkach jest wiele cennych składników. Ich oszczędzanie wpisuje się w trend zero waste. Co to jest zero waste? To trend, z którym coraz częściej możemy się spotkać, kiedy mówimy o ochronie środowiska i o tym, by ograniczyć marnowanie żywności. Jak się okazuje, pomysłów na dobre wykorzystanie odpadów jest całe mnóstwo. Doskonale o tym wiedzą np. ci, którzy próbowali zjeść majonez zrobiony z wody po ugotowanej ciecierzycy. Co jeszcze można wykorzystać w kuchni? Światowa Organizacja Zdrowia zaleca spożywanie minimum 400 gramów warzyw i owoców dziennie, najlepiej w kilku porcjach. To profilaktyka wielu chorób cywilizacyjnych, np. cukrzycy, otyłości, nowotworów, schorzeń neurodegeneracyjnych. Jak się okazuje, nie tylko to, co wewnątrz owocu czy warzywa jest zdrowe. Co znajdziemy w skórce warzyw i owoców? Jedno z badań opublikowanych w czasopiśmie “Current Research in Food Science” wykazało, że skórki jabłek, brzoskwiń i kaki zawierają wyższe stężenie przeciwutleniaczy (takich jak galokatechina, epikatechina i epigalokatechina) niż miąższ lub nasiona tych owoców. Przeciwutleniacze chronią nasz organizm, usuwając z niego wolne rodniki, których nadmiar prowadzi np. do nowotworów czy chorób układu krążenia. Te niewątpliwe plusy wykorzystują już producenci żywności, dodając skórki z warzyw i owoców do swoich produktów, np. pasztetów. Co na odporność? 15 produktów, które wzmocnią twój organizm – większość z nich na pewno masz w domu Co na odporność, by cieszyć się dobrym zdrowiem? Produkty wzmacniające organizm nie muszą być składnikami bardzo drogimi i trudno dostępnymi. Każdy z nas może dopasować je do swoich upo... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/co-na-odpornosc-15-produk…

nie-obieraj-warzyw-i-owocow-w-ich-skorkach-kryje-sie-mnostwo-zdrowych-skladnikow-fot-shutterstock-70a16db.jpg
width: 1000
height: 667

Pierwsi rolnicy w północnej Europie byli otwarci na kuchenne rewolucje. Docenili ryby
type: item
date: 2023-11-09T11:28:54.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: kuchnie świata
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: rolnictwo
subject: warzywa
subject: Wolny czas
description: Pierwsi rolnicy w północnej Europie zmienili swoją dietę pod wpływem kontaktów z łowcami i zbieraczami. Do repertuaru dań trafiły ryby. Takie ustalenie możliwe były dzięki analizie pozostałości organicznych na ściankach naczyń.
encoded: W tym artykule: Najstarsze naczynia ceramiczne na świecie Napływ rolników do Europy. Ekspansja innowacyjnych naczyń Międzynarodowe badania setek naczyń Kuchenne rewolucje pierwszych rolników Razem, ale osobno Naczynia ceramiczne są jedną z ważniejszych innowacji, którą wprowadzono w pradziejach. Co prawda na ograniczoną skalę korzystali z nich już łowcy i zbieracze, to upowszechniły się wśród społeczności osiadłych: rolników i hodowców. Najstarsze naczynia ceramiczne na świecie Najstarsze naczynia sprzed około 10-12 tysięcy lat związane są ze społecznościami zbieracko-łowieckimi z Dalekiego Wschodu, z archipelagu Wysp Japońskich. W tym samym czasie na Bliskim Wschodzie rozpoczęła się historia rolnictwa. Nowy sposób zdobywania pożywienia wpłynął znacząco na garncarstwo. W końcu VIII tysiąclecia p.n.e. powstały pierwsze naczynia o obecnie znanych nam kształtach i zastosowaniach. Napływ rolników do Europy. Ekspansja innowacyjnych naczyń Tradycje garncarskie z obszaru Bliskiego Wschodu miało kardynalne znaczenie w rozpropagowaniu garncarstwa jako wynalazku i idących za nim zachowań kulinarnych w naszej części świata. Co ciekawe, najstarsze dowody obecności rolników nad Bałtykiem odnajdywane są w rejonie dolnej Odry i Wisły. Osadnicy, którym znane było rolnictwo dotarli na obecnej tereny Polski około 5500-5400 lat p.n.e. Wykonywali bogato zdobione naczynia ceramiczne. Były przeznaczone do gotowania, a inne – do serwowania dań. Nowe społeczności zetknęły się jednak z ludźmi określanymi jako łowcy-zbieracze-rybacy. Już oni korzystali z glinianych naczyń. Międzynarodowe badania setek naczyń Bardzo długo naukowcy analizowali funkcję naczyń głównie na podstawie ich kształtu i surowców, z których były wykonane. Ostatnie lata przyniosły rewolucję. Teraz do zestawu badań weszły analizy pozostałości organicznych po pokarmach, które naczynia ceramiczne absorbowały. Do dziś zachowały się przede wszystkim różnego rodzaju tłuszcze, które wniknęły w ścianki naczyń i nie uległy całkowi…

pierwsi-rolnicy-w-polnocnej-europie-byli-otwarci-na-kuchenne-rewolucje-docenili-ryby-b1c051d.jpg
width: 1608
height: 1072

To najostrzejsza papryka na świecie wpisana do księgi Guinnessa. Jest tak pikantna, że może zabić człowieka
type: item
date: 2023-10-18T06:26:12.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: biologia
subject: chili
subject: Kuchnia
subject: kuchnie świata
subject: przyroda
subject: rolnictwo
subject: warzywa
description: Wystarczy jedna kropla sosu, by całe danie stało się bardzo pikantne. Tak działa najostrzejsza papryka na świecie. Która odmiana znalazła się właśnie w słynnej Księdze Rekordów Guinnessa?
encoded: W tym artykule: Co wpływa na ostrość papryki? Jaka jest najostrzejsza papryka na świecie? Wyścig hodowców ostrej papryki Najbardziej pikantne papryczki – top 10 Do czego stosowana jest ostra papryka? Podczas przyrządzania najostrzejszej papryki na świecie trzeba zakładać ochronne gogle i rękawice. Zjedzenie całego takiego warzywa może prowadzić do nawet śmierci. Zawarta w najostrzejszych paprykach substancja zwana kapsaicyną może być niebezpieczna. W dużych dawkach drażni błony śluzowe, zakłóca pracę układu nerwowego i wywołuje silny skurcz oskrzeli. Kapsaicyna to substancja produkowana przez rośliny. To ona odpowiada za pikantny smak wielu potraw. Wywołuje też uczucie gorąca na skórze, pobudzając receptory bólowe. Ostre papryki, zwane też paprykami chili to przede wszystkim odmiany dwóch gatunków tej rośliny: papryki rocznej (Capsicum annuum) – do niej zaliczamy m.in. odmiany piri-piri, tabasco, cayenne i jalapeño, papryki habanero (Capsicum chinense) – jej znane odmiany to m.in. Scotch bonnet, Red Savina i Trinidad Scorpion. Co wpływa na ostrość papryki? Papryki w przyrodzie są rozsiewane przez ptaki. Natomiast gdy ich nasiona przejdą przez przewód pokarmowy ssaka, tracą zdolność do kiełkowania. Dlatego to tkanki otaczające nasiona papryki zawierają najwięcej kapsaicyny. To substancja, która dla ssaków jest silnie drażniąca, natomiast u ptaków wykazuje co najwyżej działanie przeciwbólowe. U ludzi wywołuje wrażenie ostrego, palącego smaku. To głównie kapsaicyna wpływa na ostrość papryki. "Choć łzy płynęły mi po policzkach, jadłem dalej". TAK smakują prawdziwe Chiny! Jeśli Chiny - to rezerwat pandy wielkiej, odrętwiająco pikantne jedzenie i baśniowa kraina. Kierunek? Prowincja Syczuan! Do oceny ostrości pokarmów służy skala, opracowana przez amerykańskiego chemika Wilbura Scoville’a w 1912 r. Uczony dawał pięciu degustatorom do spróbowania ekstrakt z papryki. Rozcieńczał go osłodzoną wodą tak długo, aż palący smak stawał się niewyczuwalny. Dziś zamiast degustacji st…

to-najostrzejsza-papryka-na-swiecie-wpisana-do-ksiegi-guinnessa-jest-tak-pikantna-ze-moze-zabic-czlowieka-fot-jack-wikimedia-commons-cc-by-sa-4-0-84f6c43.jpg
width: 1500
height: 914

Czy można jeść skórki od banana? Tak, a naukowcy wymyślili, jak jeszcze można je wykorzystać
type: item
date: 2022-08-20T11:12:13.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: ekologiczne jedzenie
subject: jedzenie
subject: Kuchnia
subject: owoce
subject: warzywa
description: Okazuje się, że wyrzucanie skórek od banana to duży błąd. Zawierają one wiele cennych witamin i minerałów, można je jeść, robić z nich kremy do twarzy. Co więcej – naukowcy odkryli, że można z nich zrobić… mąkę do wypieków, która zawiera dużo błonnika i ma właściwości antyoksydacyjne.
encoded: W tym artykule: Skórka od banana ma właściwości przeciwnowotworowe i antyoksydacyjne Przed wyrzuceniem warto sprawdzić, czy można niektóre produkty uratować Coś z niczego – filozofia „zero waste” Kto nigdy po zjedzeniu banana od razu nie wyrzucił skórki do kosza, niech pierwszy rzuci kamieniem. W tym momencie powinien posypać się grad spadających kamieni, bowiem praktycznie większość ludzi na świecie pozbywa się tej części żółtego owocu. Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że jest to źródło cennych witamin i minerałów, m.in. potasu, żelaza, magnezu, witaminy A, witaminy C oraz witamin z grupy B. Skórka od banana ma właściwości przeciwnowotworowe i antyoksydacyjne O prozdrowotnych właściwościach skórek wiadomo jednak od dawna. Naukowcy z Indii postanowili sprawdzić, czy ciastka, które powstały z mąki stworzonej z tej części banana, różnią się od tych, które wypieczono ze standardowej pszennej mąki. Okazało się, że „bananowe” wypieki zawierały dużo więcej błonnika, magnezu i potasu. Ponadto badania wykazały, że ciasta wykazywały właściwości przeciwnowotworowe oraz antyoksydacyjne. Odkrycie zostało opublikowane na łamach czasopisma naukowego „ACS Food Science and Technology”. Uczeni odkryli, że oprócz właściwości odżywczych, ciastka wykonane z mąki ze skórki bananowej były delikatnie twardsze i nie straciły na jakości. Co więcej, niektóre osoby wyznaczone do testów stwierdziły, że wypieki wzbogacone o eksperymentalną mąkę były nawet smaczniejsze. Badacze przypominają również, że badania z 2016 roku wykazały, że zastąpienie nawet 10% mąki pszennej mąką ze skórki żółtego owocu wzbogaca wypiekany chleb o białka, węglowodany i tłuszcze. Przed wyrzuceniem warto sprawdzić, czy można niektóre produkty uratować W internecie i w niektórych książkach kucharskich dostępne są przepisy, w których znajdziemy propozycje wykorzystania skórek z bananów. Mistrzowie kuchni wymyślili nawet, że można z nich zrobić wegański „bekon”, który wcale nie jest gorszy od tradycyjnego. Eksperci twier…

skorki-od-bananow-d89e127.jpeg
width: 4096
height: 2730

Samo przejście na weganizm nie zawsze pomaga klimatowi. Wyliczono miliardy ton emitowanego CO2
type: item
date: 2022-06-23T13:03:52.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: dwutlenek węgla
subject: globalne ocieplenie
subject: owoce
subject: warzywa
subject: Wolny czas
subject: zmiany klimatyczne
description: Naukowcy coraz częściej przypominają, że weganizm może być ratunkiem dla świata przed globalnym ociepleniem. Decydując się na bezmięsną dietę, należy pamiętać o tym, żeby robić to dobrze i rzeczywiście ograniczać emisje CO2.
encoded: W tym artykule: Weganizm nie wystarczy, żeby uratować świat Co produkuje więcej CO2? Mięso czy owoce? Stawiaj na sezonowe owoce i warzywa Globalne ocieplenie często jest łączone z weganizmem, a to dlatego, że bezmięsna dieta może mieć pozytywny wpływ na opóźnienie zmian klimatu. Nie jest to jednak takie oczywiste. Okazuje się, że nie wystarczy zamienić schabowego na kotlety z buraka czy pastę z fasoli. Kluczowe jest to, gdzie kupujemy zieleninę. Naukowcy oszacowali, że emisje dwutlenku węgla z transportu żywności stanowią około 6% całkowitej światowej emisji. Największy udział mają owoce i warzywa. Weganizm nie wystarczy, żeby uratować świat – Mamy tendencję do interpretowania informacji wokół nas w uproszczonych kategoriach, takich jak „mięso jest złe, a warzywa są dobre”. Dlatego chcieliśmy uzyskać znacznie bardziej wszechstronny obraz – komentuje profesor David Raubenheimer z University of Sydney, współautor badań. Na wstępie należy podkreślić, że nie zawsze kupowanie owoców i warzyw jest dokładaniem się do nadmiernej emisji CO2. O szkodliwym zjawisku mówimy wtedy, kiedy żywność pokonuje długą drogę z miejsca upraw do naszych sklepów. Są to tzw. mile żywnościowe. Nowe dowody na korzyści z diety bezmięsnej. Wegetarianizm chroni przed rakiem – wynika z badań Wegetarianizm, weganizm, psecowegetarianizm, fleksitarnianizm – te sposoby żywienia mogą zapobiegać nowotworom. Kluczowe jest ograniczenie spożycia mięsa. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowe-dowody-na-korzysci-z-diety-bezmiesnej-wegetarianizm-chroni-przed-rakiem-wynika-z-badan-fot-creative-touch-imaging-ltd-nurphoto-via-getty-images-bfdea25.jpeg" width="938" height="626" alt="Nowe dowody na korzyści z diety bezmięsnej. Wegetarianizm chroni przed rakiem – wynika z badań (Fot. Creative Touch Imaging Ltd./NurPhoto via Getty Images)" title="Nowe dowody na korzyści z diety bezmięsnej. Wegetarianizm chroni przed rakiem – wynika z badań (Fot. Creative Touch Imaging Ltd./N…

przejscie-na-weganizm-nie-zawsze-pomaga-klimatowi-wyliczono-miliardy-ton-emitowanego-co2-1a00aae.jpeg
width: 2121
height: 1414

Nowe badania wykazały, że dieta Anglosasów była głównie wegetariańska - aż do przybycia wikingów
type: item
date: 2022-04-23T10:13:24.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: anglia
subject: Edukacja
subject: jedzenie
subject: Kuchnia
subject: kuchnia regionalna
subject: mięso
subject: owoce
subject: rośliny
subject: Społeczeństwo
subject: Travel
subject: warzywa
subject: wielka brytania
subject: Wolny czas
description: Naukowcy z Cambridge ustalili, że to wikingowie przywieźli ze sobą zwyczaj… grillowania mięsa. Według badaczy zarówno angielscy chłopi, jak i możnowładcy jedli wcześniej głównie produkty pochodzenia roślinnego.
encoded: W tym artykule: Badania ponad 2000 szkieletów wykazały, że Anglosasi na co dzień jedli bardzo mało mięsa Dieta królów i chłopów była bardzo podobna, wbrew temu, co dotychczas podejrzewali historycy Mięso jadło się głównie na wielkich przyjęciach, ale to nie wszystko Odkrycie może być pretekstem do badań nad polityką średniowiecznej Anglii W dawnych czasach podstawą diety były produkty roślinne. Mięso jedli naprawdę nieliczni, zazwyczaj władcy, a produkty mięsne kojarzyły się głównie z dobrami i luksusem. Nic dziwnego, gdyż masowa hodowla zwierząt zaczęła rozwijać się dopiero na początku XIX wieku, wraz z postępem agrarnym i przemysłowym. Co więcej, we wczesnym średniowieczu, jak i w epokach późniejszych ludzie nie do końca zdawali sobie sprawę, jak dokładnie dieta wpływa na nasze zdrowie. Badania ponad 2000 szkieletów wykazały, że Anglosasi na co dzień jedli bardzo mało mięsa Profesorowie z brytyjskiego Uniwersytetu Cambridge postanowili przyjrzeć się nawykom żywieniowym średniowiecznych Anglosasów. W tym celu dokonali m.in. analizy izotopowej ponad 2000 szkieletów z okresu od V do XI wieku. Okazało się, że przed osiedleniem się Normanów na ziemiach Wielkiej Brytanii, niewiele osób spożywało duże ilości mięsa. Złote miecze Anglosasów. Historia zapisana na drogocennych ostrzach Po wycofaniu się Rzymian Brytanię czekał czas zamętu. Ukryty wieki temu na angielskiej wsi złoty skarb przywołuje ducha tej burzliwej epoki. Odkrycie jest o tyle zaskakujące, że dotychczas uważano, iż przywilej jedzenia mięsa był zarezerwowany dla elit królewskich, które to chętnie zajadały się potrawami przyrządzonymi ze zwierząt. Historycy zakładali również, że chłopi byli zmuszani przez arystokratów do oddawania części swoich racji żywnościowych w formie pewnego rodzaju podatku, który nazywał się „food-rent” lub „feorm”. Dieta królów i chłopów była bardzo podobna, wbrew temu, co dotychczas podejrzewali historycy Okazuje się jednak, że dieta władców i chłopów była podobna, a przynajmniej jeś…

anglosaskie-przyjecie-a2524d7.jpeg
width: 2031
height: 1475

Panele słoneczne to przyszłość szklarni? Przetestowano na sałacie
type: item
date: 2021-03-22T13:03:52.000Z
creator: Katarzyna Mazur
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: owoce
subject: rośliny
subject: Technologia
subject: warzywa
description: Naukowcy testowali uprawę czerwonej sałaty pod różnymi rodzajami szkła i różnymi długościami fal światła, utrzymując wszystkie inne zmienne na tym samym poziomie – w tym temperaturę, stężenie CO2 oraz ilość wody i nawozów.
encoded: W tym artykule: Testy na sałacie Przyszłość hodowli owoców i warzyw? Testy na sałacie Według nowych badań szklarnie wyposażone w półprzezroczyste ogniwa słoneczne mogą generować energię elektryczną bez wpływu na wzrost i zdrowie rosnących w nich roślin. Sugeruje to, że moglibyśmy budować neutralne energetycznie szklarnie bez żadnej szkody dla upraw. Sałata uprawiana pod ogniwami słonecznymi nie wykazała żadnych istotnych różnic w kluczowych pomiarach, takich jak poziom antyoksydantów, absorpcja CO2, wielkość i waga. Panele słoneczne okazały się być również bardzo pomocne w regulowaniu temperaturę w szklarni. – mówi botanik Heike Sederoff z Uniwersytetu Stanowego Karoliny Północnej. Panele słoneczne są w tym przypadku półprzezroczystymi organicznymi ogniwami słonecznymi (które dla ułatwienia komunikacji naukowcy nazywają skrótowo ST-OSC), a nie bardziej tradycyjnym typem opartym na krzemie, z którego korzysta się na rozległych farmach energii słonecznej. Istnieje nadzieja, że pewnego dnia ta sama technologia będzie mogła być stosowana nawet w oknach budynków mieszkalnych. Część obietnicy związanej z ST-OSC leży w ich elastyczności. Mogą one być dostosowane do pochłaniania różnych długości fal świetlnych, w zależności od potrzeb – długości fal, które w przypadku tych badań nie są potrzebne roślinom do fotosyntezy. Podczas gdy jedna grupa kontrolna sałaty była wystawiona na działanie pełnego spektrum białego światła, trzy inne grupy były uprawiane pod różnymi filtrami światła, które symulowały różne rodzaje absorpcji półprzezroczystych organicznych ogniw słonecznych, dostosowując stosunek czerwonego i niebieskiego światła w każdym z filtrów. "Nie tylko nie znaleźliśmy żadnej znaczącej różnicy między grupą kontrolną a grupami eksperymentalnymi, ale także nie znaleźliśmy żadnej znaczącej różnicy między różnymi filtrami" – mówi inżynier mechaniki i lotnictwa Brendan O'Connor z Uniwersytetu Stanowego Karoliny Północnej. Przyszłość hodowli owoców i warzyw? To bardzo dobre r…

polprzezroczyste-ogniwa-sloneczne-przyszlosc-uprawy-warzyw-i-owocow-81a22c9.jpeg
width: 2121
height: 1414

Dzisiejsze warzywa i owoce nie przypominają swoich przodków. Skąd pochodzą i jak je zmienili ludzie?
type: item
date: 2019-04-17T08:06:00.000Z
creator: Daniel Stone
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: historia
subject: Kuchnia
subject: Kultura
subject: owoce
subject: Travel
subject: warzywa
description: Roślinom uprawnym, które znamy dzisiaj, człowiek nadał obecną postać metodą prób i błędów w procesie hodowli i doboru. Skąd pochodzi żywność?
encoded: Wczesne dzikie odmiany najpopularniejszych upraw ewoluowały w izolacji geograficznej, a następnie rozprzestrzeniły się za pośrednictwem czynników naturalnych – wiatru, wody oraz w odchodach zwierząt. Z czasem ludzie selekcjonowali nasiona roślin o pożądanych cechach i eksperymentowali z warunkami uprawy. Genetycy nazywają ten proces domestykacją, rolnicy – rolnictwem. Większość współczesnych roślin uprawnych niewiele przypomina swoich prymitywnych przodków. Wczesne truskawki nie były ani tak duże, ani słodkie jak dzisiejsze. Jabłka dostępne w supermarketach, będące klonami, trudno byłoby wyprodukować bez szczepienia drzew. Naukowcy są w stanie prześledzić zawiłe ścieżki ewolucji roślin, wykorzystując ich genomy i archiwalne dane. – Ewolucja rośliny wchodziła zwykle na nowe tory w chwili spotkania z człowiekiem – opowiada Paul Gepts z Uniwersytetu Kalifornijskiego Davis, biolog zajmujący się badaniem ewolucji fasoli i innych roślin. Daniel Stone

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/7e9ea2f4ea183834dcd20f04bd6837d718ff5d33-6ecc6a3.jpeg
width: 893
height: 585

Jedz z głową: cudowna moc czosnku
type: item
date: 2014-12-12T13:01:00.000Z
creator: Paulina Szczucińska
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: historia
subject: jedź z głową
subject: Kuchnia
subject: Społeczeństwo
subject: Travel
subject: warzywa
description: Niegdyś warzywa poza sezonem były dobrem rzadkim. I chociaż nikt wtedy w Polsce nie słyszał o mikro- i makroelementach, wiara w uzdrawiającą moc warzyw była powszechna.
encoded: Leków wszak nie znano, a problemy zdrowotne nasi dziadowie mieli podobne jak my dziś. Warzywa w postaci suszonek i kiszonek pomagały im przetrwać zimę. Dowodem na to niech będą wyimki z poradnika z 1769 r. przedstawiające warzyw mocy skutki (pisownia oryginalna). CZOSNEK: Wiatry w ciele rozpędza, y niedopuszcza się im mnożyć. Bolenie Zębow uśmierza, Parchy y wrzody, ciekące goi z Głowy. Głos krzykliwy y gładki czyni. W kaszlu bywa lekarstwem. Czosnek żeby z gębynie cuchnął, Bob po niem ieść świeży, albo Cwikłę w popiele pieczoną. JĘCZMIEŃ: Paznokcie parszywe spędza, y chędogie czyni narosłę; mąka Jęczmienna w smole warzona, y przykładana. Kości z ciała opadłe okrywa, y ciałem porosłe czyni, popiołem ie z Jęczmienia upalonego zasypując. Limonie, Cytryny, Pomarańcze w całey świeżości zachowa, kto ie w Jęczmień iedna od drugiey osobno zachowa. MARCHEW: Mocz pędzi, żywot odmiękcza, y odwilża. Wrzody zaplugawione, nać iey utarta goi, y wychędaża przykładaiąc, zaziębłe członki taż nać warzona, iak nayciepley ie w niey kąpiąc grzeie. RZODKIEW: Nieczystości z żołądka na doł pędzi, zmysły ostrzy. Puchlinę z ciała wywodzi utłukszy ią, na żywot plastrowac. Pięgi z twarzy spędza z mąką Kąkolową zmieszana. Czyszczenie Paniom zbudza, z miodem używana. Stare kaszle leczy, także y naśienie iey przyprażone z miodem, y lizance. PIETRUSZKA: Paniom niepłodnym służy. Opuchłym chleb z Pietruszczanym nasieniem piec, y używać go. Zimnicę codzienną odpędza sok świeżey Pietruszki, daiąc go 6. łyżek pić, przed przyiściem zimnice, razy trzy lub więcey to powtarzając. POR: We dwoch albo trzech wodach warzony, pozbywa swey iadowitości, a takiey skrytey mocy nabywa, iż ciału żywność y pokarm niemal tak wielki daie, iako ktorey przed warzeniem nie miał. Suchotnym, ktorzy ropą pluią, sok ten z rzadkiemi krupami Jęczmiennemi używany, bywa wielkim ratunkiem. Więcej o zdrowym odżywianiu w wydaniu specjalnym "National Geographic: Jedz z głową".

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/1aabe596b4b5f5755af6d5151307bad9dc22d196-86e39b4.jpeg
width: 1000
height: 1000