Tajna skrytka z czasów II wojny światowej. „Odkrycie wygląda sensacyjnie”
Dokumenty wytworzone w Komendzie Głównej Armii Krajowej, puste formularze dokumentów niemieckich, dziennik pisany przez młodą kobietę – to tylko część niezwykłego znaleziska dokonanego w Warszawie. Doszło do niego w czasie remontu pustostanu.
Skrytka znajdowała się pod podłogą w zabytkowej kamienicy na warszawskiej Pradze-Południe. Odkryte przedmioty pochodzą z czasu drugiej wojny światowej. Powiadomiono Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, który podjął decyzję o zabezpieczeniu bezcennego zbioru. Co odkryto w konspiracyjnej skrytce? Jest to bardzo urozmaicony zbiór. Wszystko wskazuje, że związany jest z armią podziemną z czasów II wojny światowej. Pod podłogą znajdowały się: dokumenty wytworzone w Komendzie Głównej Armii Krajowej; puste formularze dokumentów niemieckich; polska prasa wydawana w Wielkiej Brytanii w czasie wojny; instrukcje i broszury szkoleniowe; fotografie, legitymacje i przedwojenne zdjęcia; dziennik pisany w okresie okupacji przez młodą kobietę, której tożsamości nie udało się jeszcze ustalić. Co wiemy o okolicznościach ukrycia dokumentów? – Wygląda na to, że podczas naszego remontu w pustostanie w dzielnicy Praga-Południe ekipa natrafiła na dokumenty, zdjęcia, mapy czy pamiętniki z czasów na chwilę przed Powstaniem Warszawskim. Niektóre opisują działanie Państwa Podziemnego, niektóre to świadectwa życia codziennego w okupacji, np. ceny podstawowych produktów spożywczych a część – przykłady prac nad przygotowaniem organizacji państwa po wojnie – relacjonuje prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski. – Eksperci będą jeszcze sprawdzać to znalezisko, ale odkrycie wygląda sensacyjnie – dodał. Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków zamierza przekazać przedmioty w depozyt do instytucji muzealnej. Zapewne trafią do Muzeum Powstania Warszawskiego. Tam będą zinwentaryzowane, poddane konserwacji oraz wnikliwym badaniom naukowym. Skrytki i zapomniane miejsca z czasów II wojny światowej W ostatnich latach doszło do kilku ważnych znalezisk związanych z okresem II wojny światowej. Warto przypomnieć sprawę zlokalizowania w okolicach Iłowa koło Sochaczewem w bańce po mleku sztandaru należącego do jednego z oddziałów walczących w czasie kampanii wrześniowej. Do równice cennego znaleziska doszło pod Tomaszowem Lubelskim. Tam udało się zlokalizować sztandar i proporzec należące do wojskowych walczących w kampanii wrześniowej w 1939 roku. Płat sztandaru należał do 4. Pułku Strzelców Podhalańskich, a proporzec mistrzowski – do 21. Dywizji Piechoty Górskiej. Z kolei w Borach Tucholskich w 2024 roku archeolodzy natknęli się na pozostałości po obozach pracy przymusowej i zapomniane miejsca pochówków jeńców. W baraku w Ruszowie odkryto napis wskazujący, że byli tam warszawiacy deportowani pod koniec powstania warszawskiego. Źródła: UM st. Warszawy, WUOZ w Warszawie Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Brytyjczycy z uznaniem o Warszawie. Docenili nie tylko znane atrakcje – także te niszowe
Brytyjski dziennik The Telegraph opublikował pełen superlatyw artykuł o atrakcjach Warszawy. Wyczerpujący tekst opisuje 20 różnorodnych atrakcji – od ikon architektury, po niszowe muzea. Jak Brytyjczycy widzą naszą stolicę?
„The Telegraph” przedstawia Warszawę jako miasto o niezwykle bogatej ofercie kulturalnej, szczególnie atrakcyjne dla miłośników muzeów. Podkreśla, że stolica łączy monumentalne instytucje historyczne z mniejszymi, bardzo oryginalnymi muzeami, tworząc wszechstronny obraz polskiej przeszłości. Ale pokazuje też, że Warszawa to nie tylko muzea – równie ważne są królewskie rezydencje, punkty widokowe, zielone przestrzenie czy wyjątkowe wydarzenia. Brytyjczyk chwali Warszawę Autorem tekstu jest Marc Di Duca, dziennikarz i autor przewodników, który do Warszawy przyjeżdża już od 20 lat i jest fanem historii naszej stolicy oraz pozostałości po epoce PRL. Nic więc dziwnego, że na swojej liście umieścił między innymi Muzeum życia w PRL przy Placu Konstytucji. Określił Warszawę wręcz jako „nirwanę dla miłośnika muzeów". Di Duca rekomenduje najważniejsze warszawskie atrakcje, dzieląc je na pięć kategorii: muzea, atrakcje za darmo, najlepsze dla rodzin, królewskie oraz dla miłośników historii. Oto one. Najlepsze muzea Na czele listy stoi Muzeum POLIN – nazwane jednym z najlepszych muzeów w Polsce, oferującym „podróż przez tysiąc lat historii Żydów polskich”. Drugie miejsce przypadło Muzeum Życia w PRL, za sugestywnie pokazaną codzienność czasów komunizmu. Dziennik wyróżnia także: Muzeum Wojska Polskiego, Stację Muzeum, Muzeum Warszawy, Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie, Neon Muzeum, Muzeum Historii Polski. The Telegraph podkreśla różnorodność – od wielkich narracji narodowych, przez lokalne, aż po niszowe tematy. Najlepsze darmowe atrakcje Tu Brytyjczycy wyróżnili recitale Chopinowskie w Łazienkach, określone jako kultowe i masowo odwiedzane przez mieszkańców, a także Stare Miasto z Kolumną Zygmunta jako „imponujący przykład powojennej rekonstrukcji”. Najlepsze atrakcje dla rodzin Wśród polecanych miejsc znalazły się: Centrum Nauki Kopernik – opisane jako najciekawsze dla młodych odkrywców, Warszawskie Zoo, punkty widokowe: Pałac Kultury i Nauki oraz Varso Tower, najwyższy budynek Unii Europejskiej. Najlepsze atrakcje królewskie Monarchia to najwyraźniej ważny temat dla Brytyjczyków, bo The Telegraph wydzielił tu osobną kategorię warszawskich atrakcji. A są to: Pałac w Wilanowie z ogrodami, Park Łazienkowski z Pałacem na Wyspie, Zamek Królewski, odbudowany po wojnie i pełen historycznych wnętrz. Najlepsze miejsca dla pasjonatów historii Brytyjski dziennik podkreśla tą kategorią dramatyczne momenty dziejów Warszawy. Tu najważniejsze atrakcje to: Muzeum Powstania Warszawskiego, Pomnik Bohaterów Getta, Pomnik Powstania Warszawskiego na Placu Krasińskich. Tak widzą Warszawę Brytyjczycy i warto z nich wziąć przykład. Niektóre atrakcje, np. Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie są rzadko odwiedzane przez samych Polaków, a szkoda. Źródło: The Telegraph Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Które lotniska sprzyjają podróżnym? Ranking najlepszych miejsc na przesiadkę. Polskie miasto zostało wyróżnione
Długodystansowe podróże często wiążą się z nieuniknioną przesiadką, jednak najnowsze badania pokazują, że nie wszędzie oznacza to uciążliwe godziny spędzone na lotnisku. W niektórych miastach przesiadka staje się przygodą i okazją do odkrycia lokalnej kultury, a nawet krótkiej eksploracji. Które lotniska potrafią zatem zamienić czekanie w przyjemność?
Niektóre lotniska od pierwszych chwil zachęcają, by wyjść poza terminal i poznać miasto, inne zaś pozostają jedynie punktami tranzytowymi, które trzeba po prostu przeczekać. Aby ocenić, w których częściach świata przesiadka może stać się inspirującym doświadczeniem, firma AllClear Travel Insurance przeanalizowała 25 najbardziej ruchliwych węzłów komunikacyjnych na świecie. W badaniu uwzględniła zestaw czynników realnie wpływających na komfort krótkiego pobytu: łatwość i szybkość dotarcia do centrum, koszt noclegu, możliwość poruszania się pieszo, średnie dzienne wydatki, a także bliskość najważniejszych atrakcji, które można odwiedzić nawet podczas kilkugodzinnej przerwy w podróży. Wyniki okazały się zaskakujące, a Warszawa znalazła się wśród miast, które wyróżniają się na globalnej mapie przesiadek. Najlepsze na świecie miasta na przesiadkę W najnowszym zestawieniu najlepszych miast na przesiadkę dominują miejsca, które potrafią dobrze wykorzystać krótki czas podróżnych, oferując szybki dostęp do centrum, spójny układ urbanistyczny i przestrzeń, którą da się poznać nawet podczas kilkugodzinnej przerwy. W związku z tym na szczycie rankingu znalazł się Frankfurt, który zawdzięcza swoją pozycję 15-minutowemu transferowi z lotniska, a także zwartej zabudowie historycznego centrum, pozwalającej w kilka chwil dotrzeć do jego najważniejszych punktów. Dzięki temu krótki spacer z okolic Hauptwache może przerodzić się w realną mini-wycieczkę – od przejścia przez Römerberg po moment odpoczynku przy kieliszku Apfelweina. Drugie miejsce zajęła Doha, gdzie luksusowe lotnisko Hamad International i niewielka odległość od kluczowych atrakcji (od Souq Waqif po Muzeum Sztuki Islamskiej) umożliwiają podróżnym szybkie zanurzenie się w lokalnej kulturze. Trzecia w zestawieniu Atlanta zaskakuje z kolei ogromem połączeń i rekordową przepustowością, dzięki którym nawet krótka przerwa staje się okazją do odwiedzenia rozpoznawalnych miejsc, na przykład Centennial Olympic Park. Wysoko oceniana Kopenhaga przyciąga krótkimi dystansami między atrakcjami oraz 13-minutowym dojazdem do centrum, natomiast Warszawa (sklasyfikowana na piątym miejscu) zdobyła uznanie przystępnymi cenami, możliwością poruszania się pieszo i niewielkimi odległościami między punktami, które można zobaczyć podczas przesiadki. W pierwszej dziesiątce znalazły się również Dublin, Wiedeń, Baltimore i Amsterdam – miasta, które potrafią zamienić zwykły stopover w krótkie, lecz bogate w wrażenia doświadczenie. Gdzie przesiadka staje się wyzwaniem? Najgorzej oceniane miasta dla podróżnych Choć wiele metropolii potrafi zamienić przesiadkę w krótką, inspirującą podróż, zestawienie wskazało także miejsca, w których postój staje się wyzwaniem. Najniżej oceniono Los Angeles, przede wszystkim z powodu wyjątkowo długiego, blisko godzinnego dojazdu z lotniska do centrum oraz rozproszenia atrakcji w obrębie ogromnej aglomeracji. Podróżni tracą tu czas nie tylko na pokonanie dystansu, lecz także na logistykę, co sprawia, że krótki stopover w praktyce nie daje szans na zwiedzanie. Podobne problemy dotyczą Houston, Limy czy San Diego, gdzie duże wysokościowe różnice terenu, wysokie ceny hoteli lub znaczne odległości między kluczowymi punktami miasta skutecznie ograniczają możliwości wykorzystania przesiadki. Tę sytuację podsumowała Sarah Collinson, dyrektor ds. międzynarodowych w AllClear. „Zbyt często podróżni lądują w popularnych miastach i spędzają cały czas na lotnisku, tracąc możliwość doświadczenia choćby krótkiego, 24-godzinnego pobytu w nowym miejscu” – zauważyła. Podkreśliła również, że jednym z głównych celów raportu było wskazanie lokalizacji, które realnie sprzyjają wartościowemu postojowi: „Chcieliśmy wyróżnić miasta najlepiej nadające się na przystanek, dlatego powstała ta lista”. Wśród najniżej ocenionych znalazły się także Bombaj, Abu Zabi i Hongkong, które łączą wysokie koszty pobytu, znaczne odległości między atrakcjami oraz układ przestrzenny utrudniający szybkie poruszanie się. W efekcie nawet kilkugodzinna przerwa w podróży staje się tam koniecznością do przeczekania, a nie okazją do choćby krótkiej eksploracji miasta. Źródła: AllClear Travel Insurance, Today's Traveller Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Polskie miasto po raz pierwszy w prestiżowym rankingu – i to wysoko. O co chodzi z „Copenhagenize”?
Wrocław zajął wysokie miejsce w rankingu Copenhagenize Index 2025. Dalej znalazły się także inne polskie miasta. To pierwszy raz, gdy Polska znalazła się w zestawieniu najbardziej przyjaznych rowerzystom metropolii świata.
Copenhagenize Index powstał w 2011 roku jako ranking analizujący miasta pod kątem ich przyjazności rowerzystom. Według jego twórców ma trzy cele: wyróżniać liderów, wspierać wymianę doświadczeń i dawć przejrzyste wytyczne, jak tworzyć przyjazne rowerom miasto. Ranking skupia się na realnych czynnikach: tym, jak łatwo i bezpiecznie można poruszać się po danym mieście rowerem. W centrum uwagi znajduje się zawsze użytkownik i jego codzienne doświadczenie. Co nowego w edycji 2025? Najnowszy ranking, opublikowany 18 listopada, bierze pod lupę dane z roku 2025. Wprowadza też znaczącą zmianę metody badań: połączono wskaźniki ilościowe z jakościowymi, dzięki czemu można m.in. uchwycić kulturowe i polityczne aspekty rozwoju mobilności rowerowej. Ranking obejmuje 100 miast ocenianych według 13 wskaźników. Są to między innymi ścieżki, parkingi, wypożyczalnie rowerów publicznych, budżety przeznaczone na sprawy rowerowe. Oprócz globalnego zestawienia raport zawiera też analizy regionalne, profile 30 najlepszych miast oraz przykłady udanych inwestycji i zmian. Polska w rowerowej elicie świata I to właśnie edycji 2025 po raz pierwszy pojawiły się polskie miasta, które dołączają do światowej, rowerowej elity. A są to Wrocław, Poznań, Warszawa, Gdańsk i Łódź. Znalazły się odpowiednio na 28, 53, 62, 63 i 68 miejscu na 100 przebadanych metropolii. Szczególnie cieszy wysokie miejsce Wrocławia. Kolejne polskie miasta według ekspertów Copenhagenize są dość daleko za nim. Dlaczego Wrocław znalazł się tak wysoko? Wrocław swoje wysokie miejsce zawdzięcza wieloletnim inwestycjom w rozbudowę sieci rowerowej. Miasto intensywnie promuje codzienne używanie rowerów. Dysponuje 428 kilometrami tras rowerowych, tworzonych zgodnie z holenderskimi standardami – skutecznie łączącymi m.in. parki, uczelnie i centra biznesowe. Eksperci podkreślają, że Wrocław łączy infrastrukturę z nowatorskimi rozwiązaniami. W 2025 otwarto Mikrohub Wrocław – pierwszą w Polsce stację przeładunkową dla rowerów cargo, w podziemnym parkingu pod Placem Wolności. Ponadto ponownie otwarto dla rowerów historyczne centrum miasta i wprowadzono Strefę Slow Zone. Kolejne inicjatywy to program edukacyjny „Młodzi – Aktywnie zMOBILizowaNi” oraz restart systemu rowerów miejskich (2 534 pojazdów we Wrocławiu), który w pół roku zanotował 1 milion przejazdów. Zwycięzcy rankingu: najlepsze miasta dla rowerzystów na świecie Wbrew nazwie, tym razem to nie Kopenhaga znalazła się na pierwszym miejscu – ale holenderski Utrecht. Stolica Danii jest druga, a podium zamyka Gandawa w Belgii. Ponadto w pierwszej dziesiątce są Amsterdam, Paryż, Helsinki, Munster, Antwerpia, Bordeaux i Nantes. Źródła: Copenhagenize, Wrocław.pl Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
„To lustro najnowszej historii Polski” – Stadion Dziesięciolecia przez dekady był jednym z symboli Warszawy
Stadion Dziesięciolecia nie był jedynie obiektem sportowym. W szerszym kontekście betonowy kolos był czymś w rodzaju lustra, w którym odbijały się wszystkie ideologiczne i ekonomiczne wstrząsy i zawirowania drugiej połowy XX stulecia. Narodził się jako symbol nowej, socjalistycznej Polski, powstającej z ruin II wojny światowej. Finalnie, przeistoczył się w chaotyczne, tętniące życiem wcielenie burzliwej transformacji ustrojowej i „dzikiego” kapitalizmu lat 90.
Spis treści: Narodziny kolosa Stadion Dziesięciolecia jako arena chwały propagandy i dramatu Zmierzch stadionu i narodziny bazaru Monumentalny stadion powstał dosłownie na gruzach zrównanej z ziemią Warszawy. Ta decyzja miała symbolizować przezwyciężenie wojennej traumy i budowę świetlanej przyszłości pod nowym ustrojem. Kilka dekad później, gdy wspaniały niegdyś obiekt popadł w ruinę, jego podupadła struktura stała się gruntem dla odradzającego się polskiego kapitalizmu w swojej najpierwotniejszej, nieuregulowanej formie. Narodziny kolosa Decyzję o wzniesieniu w odbudowanej stolicy reprezentacyjnego stadionu narodowego władze PRL-u podjęły już na początku lat 50. XX wieku. Tak jak projekty realizowane w innych krajach bloku wschodniego, obiekt miał pełnić funkcję nie tylko sportową, ale także ideologiczną. Stadion miał być areną dla masowych uroczystości państwowych i propagandowych wieców, manifestujących siłę i jedność nowego systemu. Ta idea nabrała realnego kształtu w 1953 roku, kiedy Stowarzyszenie Architektów Polskich ogłosiło konkurs na wykonanie projektu stadionu olimpijskiego dla Warszawy. Prace ruszyły w sierpniu 1954 roku. Władze narzuciły iście karkołomne tempo. Oficjalne otwarcie obiektu, któremu towarzyszyła huczna gala w typowo ludowym stylu, nastąpiło 22 lipca 1955 roku, w rocznicę ogłoszenia Manifestu PKWN. Projekt i architekci W konkursie zwyciężył projekt przygotowany przez zespół wybitnych polskich architektów w składzie: Jerzy Hryniewiecki, Zbigniew Ihnatowicz i Jerzy Sołtan. W późniejszej fazie dołączyli do nich również Marek Leykam i Czesław Rajewski. Wizja projektantów przedstawiała klasyczny obiekt olimpijski, w którego centrum znajdowało się pełnowymiarowe boisko piłkarskie. Otacza je 8-torowa, 400-metrowa bieżnia lekkoatletyczna. Najcharakterystyczniejszą cechą obiektu była jego otwarta, eliptyczna forma, której trzon stanowiły potężne wały ziemne. Wybór ten był tak samo pragmatyczny, jak symboliczny. Z gruzów Warszawy powstał wielki stadion Ogromne nasypy, będące fundamentem dla trybun, wzniesiono z gruzów Warszawy, zniszczonej przez niemieckiego okupanta podczas II wojny światowej. Dzięki tej niezwykłej koncepcji stadion stał się czymś w rodzaju pomnika odrodzenia – namacalnym dowodem na to, że Polska powstaje z popiołów wojennej pożogi, a przeszłość staje się fundamentem pod budowę przyszłości. Oficjalnie Stadion Dziesięciolecia Manifestu Lipcowego był wyposażony w 71008 miejsc siedzących. Tworzyły je długie drewniane ławy. Należy jednak podkreślić, że dzięki otwartej konstrukcji i rozległym przestrzeniom na koronie obiekt mógł zgromadzić znacznie większy tłum. W trakcie najważniejszych wydarzeń, frekwencja regularnie sięgała (a nawet przekraczała) 100 tysięcy widzów. Stadion Dziesięciolecia jako arena chwały propagandy i dramatu Przez pierwsze trzy dekady istnienia, stadion stanowił centrum polskiego sportu – miejscem, gdzie rodziła się narodowa duma. Wymieniając najważniejsze momenty w sportowej historii obiektu, należy wspomnieć przede wszystkim o dwudniowym meczu lekkoatletycznym, który reprezentacja Polski stoczyła ze Stanami Zjednoczonymi. Wydarzenie odbyło się 1 i 2 sierpnia 1958 roku. Ściągnęło na trybuny ponad 100 tys. widzów. Nie można nie wspomnieć, że Stadion Dziesięciolecia był ikonicznym miejscem mety Wyścigu Pokoju, najważniejszego wydarzenia kolarskiego w bloku wschodnim. Finałowe okrążenia po żużlowej bieżni, przy ogłuszającym dopingu stutysięcznej publiczności, na stałe wpisały się w historię polskiego sportu i były jednym z nielicznych momentów, gdy Polacy mogli poczuć się częścią wielkiego, międzynarodowego widowiska. W latach 1955–1983, stadion był kluczową areną zmagań reprezentacji Polski w piłce nożnej. To właśnie tam biało-czerwoni rozegrali kluczowe mecze eliminacyjne do mistrzostw Europy i świata. Tam spotykali się w towarzyskich potyczkach z potęgami światowego futbolu. Ostatnim oficjalnym meczem kadry na tym obiekcie było spotkanie eliminacyjne do Euro 1984, w którym Polska zmierzyła się z Finlandią. Prywatna scena władzy Zgodnie z pierwotnym założeniem, Stadion Dziesięciolecia był nie tylko „świątynią” sportu, ale także sceną dla najważniejszych wydarzeń państwowych, które miały legitymizować władzę i budować poczucie jedności pod jej przewodnictwem. Jednym z najważniejszych było obchodzone corocznie wielkie święto plonów – Centralne Dożynki. Realizowane z ogromnym rozmachem, starannie wyreżyserowane wydarzenie gromadziło przywódców partyjnych i delegatów z całego kraju, którzy wygłaszali płomienne przemowy o sukcesach socjalistycznego rolnictwa. Tragedia bronią wymierzoną w skroń władzy W historii stadionu nie brakowało też wstrząsających momentów. Najtragiczniejszym bez wątpienia było wydarzenie z 8 września 1968 roku. Tamtego dnia, podczas obchodów Centralnych Dożynek, Ryszard Siwiec dokonał samospalenia na oczach elity władzy PRL-u i około 100 tys. zgromadzonych widzów. 59-letni księgowy z Przemyśla i były żołnierz Armii Krajowej zdobył się na ten desperacki czyn, by zaprotestować przeciwko agresji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację. Około 12:15 oblał się rozpuszczalnikiem. Zanim płomienie zajęły jego ciało, rzucił w tłum ulotki potępiające zbrojną inwazję. Płonąc, krzyczał „Protestuję!” i „Niech żyje wolna Polska!”. Bezwzględna władza nie przerwała uroczystości. Służba Bezpieczeństwa dołożyła wszelkich starań, by wyciszyć sprawę. Materiały filmowe i fotograficzne zostały skonfiskowane. W oficjalnych komunikatach przyjęto narrację oczerniającą Siwca, rozpowszechniając fałszywe informacje o jego chorobie psychicznej i uzależnieniu od alkoholu. Zmierzch stadionu i narodziny bazaru Stadionowi Dziesięciolecia nie było pisane „długie życie”. Założenia konstrukcyjne, które w 1955 roku stanowiły o nowoczesności i symbolicznym wymiarze obiektu, stały się bezpośrednią przyczyną jego przedwczesnego upadku. Presja, by zakończyć prace budowlane na święto 22 lipca, wymusiła stosowanie szybkich, ale niekoniecznie trwałych rozwiązań. Stadion oparty na wałach ziemnych okazał się w praktyce niezwykle trudny w utrzymaniu i modernizacji. Nasypy były podatne na erozję, a cała konstrukcja nie pozwalała na wprowadzenie nowocześniejszych rozwiązań – zadaszenia czy indywidualnych krzeseł. To sprawiło, że już na początku lat 80., stadion uznano za obiekt „zdekapitalizowany”, a jego remont – za „nieopłacalny”. Koniec sportowej świetności Stadionu Dziesięciolecia nadszedł wraz z ostatnim meczem reprezentacji Polski w 1983 roku. Podupadająca infrastruktura przestała spełniać międzynarodowe standardy, a organizacja wielkich imprez sportowych stała się niemożliwa. Pozbawiony swojej właściwej funkcji stadion stał się pustym, niszczejącym i wyczekującym nowej funkcji kolosem. Nowe przeznaczenie Wraz z politycznym przełomem 1989 roku nastała zupełnie nowa rzeczywistość. Skupione na fundamentalnej przebudowie ustroju państwo nie miało ani pomysłu, ani tym bardziej środków na rewitalizację obiektu. Z pomocą przyszła jednak prywatna inicjatywa. W 1989 roku, zarządzający stadionem Centralny Ośrodek Sportu wydzierżawił teren firmie Damis. Inwestor dostrzegł ogromny potencjał stadionowej przestrzeni. Na koronie obiektu i przyległych błoniach zorganizowane zostało targowisko. Ta inicjatywa idealnie wpisywała się w nową rzeczywistość, w której popyt na niedrogie towary rósł i pozwalał rozwijać się drobnym przedsiębiorcom. Początkowo targowisko funkcjonowało w weekendy, jednak w ciągu kilku lat model działalności zmienił się na codzienny. W celu podkreślenia ogromnej skali i międzynarodowego charakteru obiektu, w 1996 roku otrzymał on nazwę „Jarmark Europa”, mającą symbolizować otwarcie się Polski na świat po latach izolacji w komunistycznym systemie. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Jak katastrofa uratowała jeden z warszawskich cudów architektonicznych. To jedno z najpiękniejszych miejsc w stolicy
Arkady Kubickiego powstały w odpowiedzi na dwa problemy, które w XIX wieku trapiły Zamek Królewski – inżynieryjny i estetyczny. Nadwiślańskie tereny, spustoszone dwiema niszczycielskimi powodziami, wymagały pilnej interwencji. To właśnie ta kryzysowa sytuacja stała się impulsem, który sprowokował powstanie jednego z najwspanialszych dzieł polskiego klasycyzmu.
Spis treści: Katastrofa impulsem do działania Kubicki stworzył projekt genialny w swojej prostocie Funkcja arkad zmieniała się na przestrzeni lat Drugie życie arkad Wznoszące się ku sklepieniu potężne ceglane łuki ciągną się na długości 195 metrów, tworząc przestrzeń, która onieśmiela skalą i zachwyca surowym pięknem. To właśnie arkady Kubickiego – prawdziwa ceglana katedra inżynierii i sztuki. Określenie ich mianem zwykłego aneksu do zamku byłoby ogromnym nietaktem. Jakub Kubicki stworzył samodzielne arcydzieło, będące namacalnym wyrazem architektonicznego geniuszu. Katastrofa impulsem do działania W czasach Królestwa Kongresowego, Warszawa pozostawała miastem o niepewnym statusie politycznym, jednak wciąż z silnym poczuciem własnej tożsamości. Zamek Królewski, mimo że znajdował się pod rosyjską kuratelą, pozostawał najważniejszym symbolem polskiego dziedzictwa. To właśnie w tej rzeczywistości Warszawę nawiedził niszczycielski żywioł – dwie powodzie, pierwsza w 1813, a druga w 1816 roku. Woda spustoszyła nadwiślańskie tereny i doszczętnie zniszczyła wybudowaną u podnóża skarpy Oficynę Tarasową. Spadzisty brzeg Wisły został poważnie naruszony i zaczął zagrażać bezpieczeństwu Zamku. Kubicki stworzył projekt genialny w swojej prostocie Misję rozwiązania tego problemu powierzono generalnemu budowniczemu rządowemu, Jakubowi Kubickiemu. W tym miejscu należy jednak wspomnieć, że monumentalna budowla nigdy nie miała być samodzielnym elementem, a jedynie fragmentem planu przebudowy całej wschodniej elewacji Zamku Królewskiego. Niestety, z powodu braku funduszy nie udało się urzeczywistnić tej wizji. Realizowany od 1818 do 1827 roku projekt stanowił odpowiedź na kilka potrzeb. Po pierwsze, długie na 195 metrów i szerokie na 9,5 metra arkady miały być murem oporowym, wzmacniającym i stabilizującym skarpę wiślaną. Po drugie, miały być rozległym tarasem, łączącym nowo zaprojektowane Ogrody Królewskie. Miejscem spacerów, oferującym widok na Wisłę i prawobrzeżną część miasta. Po trzecie, miały rozwiązywać problem ruchliwej ulicy Bocznej. Zamiast ją likwidować, Kubicki postanowił ukryć ją wewnątrz swojej konstrukcji, tworząc w ten sposób elegancki tunel. Powstało dzieło wybitne Tworząc projekt arkad, Jakub Kubicki pełnymi garściami czerpał z najlepszych wzorców neoklasycyzmu. Styl nawiązujący budowli antycznej Grecji i Rzymu preferował harmonię, prostotę, ład i symetrię. To wszystko było doskonale widoczne w dziele Kubickiego. Rdzeń konstrukcji wykonano z cegły. Dzięki temu zabiegowi, arkady zyskały surowy, ale niepozbawiony ciepła charakter. Do wykonania najbardziej reprezentacyjnych elementów, jak choćby obramowania arkad i okien, gzymsu wieńczącego i boniowania, wykorzystano szlachetny piaskowiec. Kluczowe elementy architektoniczne Styl całej konstrukcji zdefiniowały dwa podstawowe elementy: potężne arkady – siedem masywnych, ażurowych łuków, których skala miała wzbudzać podziw; sklepienia krzyżowe – wsparte na potężnych filarach, osiągnęły rozpiętość 8,5 metra. We wnętrzu hali stworzyły wrażenie ogromnej, uporządkowanej i jakby niekończącej się przestrzeni. Kunszt projektanta podkreślały wspaniałe detale. Wschodnią elewację ozdobiono okrągłymi oknami, a całość zwieńczono elegancką balustradą. Należy wspomnieć, że Kubicki wykazał się niemałą innowacyjnością, tworząc na arkadach „zielony dach”. Na sklepieniach rozsypano grubą na około pół metra warstwę ziemi, na której posadzono krzewy ozdobne i drzewa. W ten sposób płynnie połączono architekturę z krajobrazem Ogrodów Królewskich. Funkcja arkad zmieniała się na przestrzeni lat Można powiedzieć, że arkady Kubickiego są metaforycznym lustrem, w którym na przestrzeni lat odbijały się losy państwa i narodu. Co kilka dekad funkcja budowli zmieniała się stosownie do panującej w kraju sytuacji politycznej. 1827–1831 Arkady miały być nie tylko konstrukcją wzmacniającą wiślaną skarpę, ale także zadaszonym pasażem wzdłuż Wisły. I rzeczywiście, przez pierwszych kilka lat obiekt spełniał swoją pierwotną funkcję publiczną. 1831–1918 Wszystko zmieniło się po upadku powstania listopadowego, gdy budynek został przejęty przez rosyjskie wojsko. W akcie symbolicznej dominacji otwarte arkady zostały zamurowane, a monumentalne wnętrze – podzielone ścianami działowymi. W ten sposób, wspaniałe dzieło przeistoczyło się w stajnie dla carskiego Pułku Czerkiesów. 1918–1939 Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, funkcja arkad niemal nie uległa zmianie. Niemal, bo carskie stajnie przekształcono w garaże dla samochodów rezydującego na Zamku prezydenta Rzeczypospolitej. 1939–1945 Podczas II wojny światowej, zamek królewski został ograbiony i wysadzony w powietrze przez niemieckiego okupanta. Znajdujące się u jego stóp arkady cudem przetrwały wojenną pożogę. 1945–1995 W powojennej rzeczywistości dla arkad nie było już miejsca w panteonie narodowych zabytków. Przez niemal pół wieku wspaniały niegdyś budynek pełnił funkcję magazynów – najpierw dla Zespołu Pieśni i Tańca Wojska Polskiego, później dla robotników pracujących przy odbudowie Zamku Królewskiego. Drugie życie arkad Długie lata zaniedbań doprowadziły do poważnej degradacji zabytkowej konstrukcji. Arkady utraciły swój dawny blask, a jakby tego było mało, niestabilna skarpa ponownie zaczęła zagrażać zamkowym fundamentom. Dla władz stało się jasne, że konstrukcja wymaga natychmiastowego ratunku. Zadanie przywrócenia arkad do życia powierzono Stanisławowi Fiszerowi. Remont, który w praktyce był ogromnym przedsięwzięciem inżynieryjnym, trwał 14 lat, do 2009 roku. Kluczową kwestią było ustabilizowanie skarpy poprzez wbudowanie za historycznymi murami potężnej żelbetowej konstrukcji, która była w stanie przyjąć napór gruntu i ochronić oryginalną cegłę. Fiszer przyjął filozofię „ochrony przez transformację”. Wprowadził do konstrukcji nowoczesne elementy, jak zamykające wnętrze tafle szkła, które nie zaburzają, a harmonijnie współistnieją z historycznym otoczeniem. Dziś arkady są tętniącym życiem centrum kultury, w którym odbywa się wiele prestiżowych wydarzeń. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Święta wysoko nad Warszawą. Nadchodzi otwarcie najwyższego jarmarku w Unii Europejskiej
Od 1 grudnia 2025 roku najwyższy taras widokowy w Europie zamieni się w bożonarodzeniowy jarmark. Goście będą mogli podziwiać panoramę Warszawy z 49. piętra, w otoczeniu świątecznych iluminacji i sezonowych przysmaków.
Highline Warsaw to jedna z najbardziej wyjątkowych atrakcji w stolicy. Od początku września na najwyższych piętrach Varso Tower zwiedzający mogą korzystać z tarasu widokowego, baru oraz wystawy poświęconej historii Warszawy. Teraz, wraz ze zbliżającym się okresem świątecznym, organizatorzy zapowiadają stworzenie unikalnego jarmarku. Gdzie powstanie jarmark? Varso Tower to najwyższy budynek nie tylko w Polsce, ale także w całej Unii Europejskiej. Taras widokowy umieszczony na najwyższych piętrach niemal od samego początku przyciąga tłumy turystów, oferując perspektywę, jakiej Warszawa wcześniej nie znała. Z tego miejsca można podziwiać ruchliwe ulice centrum oraz zobaczyć iglicę Pałacu Kultury i Nauki niemal „na wyciągnięcie ręki”. Budynek Varso znajduje się u zbiegu ulic Chmielnej i alei Jana Pawła II, tuż za Dworcem Centralnym. Co oferuje podniebny jarmark? Organizatorzy zapowiadają, że w czasie działania jarmarku odwiedzający przeniosą się do prawdziwej bożonarodzeniowej krainy. Władze Varso przygotowują specjalne iluminacje, m.in. świąteczne światła oplatające drzewa w HighGarden – jednej z części Highline Warsaw. Na tarasie widokowym powstaną też wyjątkowe punkty fotograficzne, gdzie goście będą mogli zrobić sobie pamiątkowe zdjęcia w zimowej scenerii. Całość ma łączyć kameralny klimat świąt Bożego Narodzenia z monumentalną wysokością, na której ulokowany będzie jarmark. Świąteczna atrakcja na Varso to jednak nie tylko widoki i iluminacje. Jak na każdy bożonarodzeniowy kiermasz przystało, nie zabraknie również oferty gastronomicznej. Wśród dekoracji staną specjalne stoiska serwujące tradycyjne świąteczne przysmaki. Ile będzie kosztować świąteczny jarmark w chmurach? Choć oficjalny cennik wejścia na jarmark nie został jeszcze opublikowany, można już orientować się na podstawie standardowych cen wjazdu na najwyższy wieżowiec w Unii Europejskiej. Obecnie bilety kosztują: przy zakupie online: od 45 zł za osobę dorosłą, 30 zł dla studentów i młodzieży (12–17 lat) oraz 15 zł dla dzieci do 11. roku życia; przy zakupie na miejscu: ceny są wyższe i zaczynają się od 70 zł. Inne jarmarki w Warszawie Mimo że jarmark na Varso zapowiada się jako najbardziej wyjątkowa świąteczna przestrzeń w stolicy, nie będzie jedynym miejscem, w którym mieszkańcy i turyści poczują klimat bożonarodzeniowych targów. Wśród najważniejszych warto wymienić: Jarmark na placu Defilad – nowy, ogromny festyn świąteczny, który rozmachem ma dorównywać słynnym jarmarkom w Niemczech. W planach jest także instalacja najwyższego w Polsce diabelskiego młyna. Jarmark Bożonarodzeniowy na Starym Mieście – najpopularniejszy świąteczny kiermasz w Warszawie, pełen specjałów, ozdób i iluminacji. W jego sąsiedztwie tradycyjnie działa sezonowe miejskie lodowisko. Sezonowe markety świąteczne – liczne przestrzenie handlowe, w tym m.in. Elektrownia Powiśle czy Hala Koszyki, przygotowują specjalne świąteczne stoiska z przysmakami i upominkami. To doskonała okazja, by uzupełnić wigilijne zapasy lub znaleźć prezenty. Źródło: Highline Warsaw Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Grupa nietoperzy znalazła w Warszawie zdumiewające schronienie. Była to część garderoby
Dwadzieścia nietoperzy zamieszkało w... butach sportowych. To niecodzienne odkrycie zaskoczyło mieszkańca Warszawy i skłoniło do wezwania straży miejskiej. Zwierzęta zostały przewiezione w bezpieczne miejsce. Eksperci mówią o nowym trendzie wśród tych skrzydlatych ssaków: coraz częściej szturmują warszawskie mieszkania w okresie chłodów.
Nastał już czas, w którym nietoperze poszukują schronienia na zimę. Te skrzydlate ssaki hibernują od połowy listopada do marca. W ten sposób są w stanie przetrwać porę roku, w której brakuje owadów, które stanowią ich główny pokarm. Gdzie nietoperze spędzają zimę? Są to piwnice, dziuple spróchniałych drzew, jaskinie, sztolnie, ale też, ale jak się okazało, buty na balkonie. Do takiego wezwania pojechał kilka dni temy ekopatrol straży miejskiej w Warszawie. Hibernacja w butach „Niedzielny wieczór, 16 listopada, właśnie rozpoczynał się na dobre, gdy strażnicy miejscy z Ekopatrolu otrzymali pilne zgłoszenie udania się na ulicę Klaudyny. Zgłaszający potrzebował pomocy w sprawie goszczącego na jego balkonie stada nietoperzy” – informuje warszawska Straż Miejska. Po przybyciu funkcjonariuszy zgłaszający zaprowadził ich na balkon. Dopiero z bliska można było zobaczyć, że w stojących na balkonie sportowych butach aż roi się od nietoperzy. Dla funkcjonariuszy ekopatrolu było to spore zaskoczenie, mimo że na służbie widzieli już sporo. Wygląda na to, że nietoperze uznały buty za doskonałą kryjówkę i miejsce spędzenia zimy. „Widok wtulonych w siebie małych, skrzydlatych ssaków mógł rozczulić każdego, jednak nie było to najlepsze i najbezpieczniejsze miejsce na przezimowanie” – czytamy w relacji stołecznej straży miejskiej. Co dalej z nietoperzami? Strażnicy miejscy przewieźli nietoperze do Lasów Miejskich. Trafiły tam w… butach umieszczonych w transporteach. Ich właściciel postanowił nie stresować lekko rozbudzonych nietoperzy i poświęcić swoje obuwie na rzecz spokoju skrzydlatych ssaków. Jak przekazał National Geographic Polska Robert Strąk, kierownik ośrodka rehabilitacji zwierząt w Lasach Miejskich, nietoperze znajdują się obecnie pod opieką lekarzy weterynarii. Jeśli ich stan będzie dobry, zostaną one wypuszczone na wolność. Szturm borowców na mieszkania To „znalezisko” nie jest zaskoczeniem dla Błażeja Wojtowicza, prezesa Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Nietoperzy. Ekspert zidentyfikował nietoperze odkryte w butach jako borowce wielkie (Nyctalus noctula). Jego organizacja wspiera merytorycznie ośrodek rehabilitacji zwierząt Lasów Miejskich. – Temat jest ciekawy, bo do tego ośrodka trafiają rocznie setki nietoperzy. Przez ostatnie cztery lata trwania współpracy do ośrodka trafiło 1831 nietoperzy należących do 15 gatunków. Najliczniej reprezentowanymi były borowiec wielki (47,2%) oraz mroczak posrebrzany (38,3%) – przekazał ekspert National Geographic Polska. Zwrócił uwagę, że w ostatnich latach nietoperze na zimę szturmują warszawskie mieszkania. – W zeszłym roku w lutym osobiście, na Pradze, wyciągałem spod parapetu ponad 60 borowców, ponieważ lokatorka nie mogła spać – cały czas piszczały – wspomina Wojtowicz. Kolejny przypadek jest tegoroczny. Lokatorzy jednego z mieszkań wyjechali na kilka dni i zostawili uchylone okno. – Jak wrócili, całe mieszkanie było w borowcach. Były dosłownie wszędzie, za szafami, w szafach, za kaloryferami, na zasłonkach, po prostu wszędzie – opisuje Wojtowicz. Zmiana zachowania nietoperzy w Warszawie Jak wyjaśnia ekspert, borowiec wielki do niedawna był (a część populacji nadal jest) dalekodystansowym migrantem i odlatywał od nas w cieplejsze rejony Europy, aby tam hibernować. Jednak od kilku lat obserwowana jest zmiana ich zachowania i coraz częstsze próby zimowania na miejscu. – Czyli jeden z najdalej migrujących gatunków na naszych oczach stał się gatunkiem osiadłym, a przynajmniej populacja warszawskich borowców. Jeszcze na początku lat 2000-ych spotkanie pojedynczego borowca zimą w Warszawie to była sensacja. Obecnie są to setki osobników każdego roku – kończy Wojtowicz. Źródła: Straż Miejska w Warszawie, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Przeszłość Warszawy znów pachnie czekoladą. Zaskakujące znalezisko archeologiczne
„Słodkie” odkrycie archeologiczne z Warszawy. Archeolodzy znaleźli w centrum stolicy relikty po fabryce czekolady „Venus”, którą założono na początku XX wieku. Wśród najbardziej intrygujących zabytków są formy do wyrobu pralinek.
Prace wykopaliskowe, gdzie archeolodzy natknęli się na wytwórnię słodyczy sprzed 100 lat, prowadzone są na terenie, na którym powstanie nowe centrum kultury „Twórcza Twarda” przy ulicy Twardej 10 w Warszawie. Przedwojenna stolica miała wiele miejsc, w których produkowano czekoladę i inne słodycze. Teraz stołeczny Konserwator Zabytków poinformował o odkryciu fabryki czekolady „Venus” należącej do H. Szpiro (Szapiro). Fabrykę założono na początku XX wieku naprzeciwko synagogi Nożyków. Liczne zabytki Wśród najbardziej intrygujących i przemawiających do wyobraźni zabytków są ceramiczne formy do wyrobu pralinek czekoladowych i papierowe etykiety na opakowania. To, że zachowały się te ostatnie, graniczy z cudem. Zabytki organiczne bardzo rzadko są w stanie przetrwać w ziemi przez dłuższy czas. Muszą temu towarzyszyć sprzyjające beztlenowe warunki i odpowiednia wilgotność. „W fundamentach fabryki znaleziono także garnki, butelki, fragmenty wyrobów szklanych czy pieców kaflowych. W pomieszczeniach oficjalnych – raczej nie produkcyjnych – na podłodze widoczne są posadzki ułożone z ceramicznych płytek. W jednym z nich znajduje się niezwykle ozdobna bordiura w formie fali w kolorze bordowym na białym tle” – wylicza Stołeczny Konserwator Zabytków. Słodka Warszawa „Przedwojenni warszawiacy lubowali się w słodyczach. Do ich jedzenia zachęcały reklamy ze sławnym »Cukier krzepi« oraz, obecnie trochę nas szokującymi sloganami, »Matko nie żałuj cukru. Cukier to najskuteczniejszy środek odżywczy« albo »Cukier wzmacnia kości i daje siłę, i zdrowie«” – pisze Magdalena Łań z biura Stołecznego Konserwatora Zabytków w artykule na temat producentów słodkości w stolicy. I dodaje, że popyt na słodkości był tak duży, że trzeba było go zaspokajać już nie tylko produktami wytwarzanymi w cukierniach, ale wręcz w fabrykach. Określano je mianem fabryki cukrów lub czekolady. – Tych w Warszawie było sporo, a do naszych czasów przetrwały relikty czterech oraz jedna w całości – wskazuje Łań. Przypomina, że największą i najstarszą, istniejącą do dziś fabryką czekolady jest zakład Wedla przy ul. Zamoyskiego 28/30. Ale nie zawsze firma się tam znajdowała. W połowie XIX wieku zaczynała przy ul. Miodowej, od 1870 roku swoją siedzibę miała przy ul. Szpitalnej. A od lat 20. XX wieku jest na warszawskim Kamionku. Z kolei najstarszą wytwórnią słodyczy, w której czekoladę produkowano jako jeden z wielu produktów, była Fabryka Cukrów Franciszka Anczewskiego. Jej rozkwit nastąpił w 1929 roku, gdy jej właścicielem stał się cukiernik Skorupka. Produkowane tam wyroby oferowano w śródmiejskich sklepach. Cukrowa potęga nad Wisłą Polska do dziś specjalizuje się w słodkościach. Jest trzecim co do wielkości producentem takich produktów w Europie. W pół dekady eksport słodkości wzrósł ponad 50%. Pamiętajmy jednak, że produkty z cukrem warto jednak ograniczać, bo pustoszą one nasz organizm. Źródła: Stołeczny Konserwator Zabytków, UM Warszawa Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Zagraniczna dziennikarka zachwycona polskim miastem. „Urzekające połączenie historii i nowoczesności”
Polska od lat podbija serca turystów z całego świata. Jej klimat, architektura i wyjątkowa energia sprawiają, że o naszym kraju coraz częściej piszą zagraniczne media. Nic dziwnego – tutejsze miasta potrafią zaskoczyć zarówno historią, jak i tempem, w jakim się zmieniają.
Polskie miasta coraz częściej stają się bohaterami zagranicznych publikacji, przyciągając uwagę nie tylko turystów, lecz także doświadczonych dziennikarzy podróżniczych. W ich oczach Polska to kraj kontrastów – nowoczesny, a zarazem wierny swojej historii, pełen życia, ale niepozbawiony refleksji. W ostatnich latach o urokach nadwiślańskich miast pisały największe światowe redakcje: od „The Sun”, przez „CNN”, po „The Guardian”. W swoich artykułach zachwycały się m.in. Tarnowem, Lublinem i Wrocławiem, doceniając ich klimat, architekturę i autentyczność. Teraz z kolei brytyjska dziennikarka przyjrzała się bliżej polskiej stolicy, odkrywając w niej miejsce, które zaskakuje różnorodnością i energią, a jednocześnie potrafi zachować własny charakter. Polska w oczach brytyjskiej reporterki Dziennikarka „The Guardian”, Katie Glass, kilka tygodni temu postanowiła wyruszyć w podróż z Londynu aż do Wilna, przemierzając ponad 1600 kilometrów przez Amsterdam, Berlin i Warszawę. Jej celem było doświadczenie tego, co coraz częściej nazywa się „coolcation”, czyli wakacji w chłodniejszych rejonach Europy, będących przeciwwagą dla upalnych, zatłoczonych kurortów południa. Do Polski dotarła pociągiem IC Intercity z Berlina, a pierwsze wrażenia zapisały się w jej pamięci już w wagonie restauracyjnym, gdy zamówiła klasyczny polski obiad. „Na stole pojawił się talerz złocistego schabowego z mizerią i gotowanymi ziemniakami – prosty, a pyszny” – napisała, podkreślając autentyczność tego doświadczenia. Zachwyt towarzyszył jej także po przyjeździe do stolicy. „Po wyjściu z przejścia podziemnego przy Dworcu Centralnym moim oczom ukazały się szklane wieżowce odbijające czerwone światło zachodzącego słońca. To widok, który naprawdę mnie oszołomił” – przyznała w swoim materiale. Spacer po Warszawie – od Starego Miasta po tętniące nowoczesnością kawiarnie Następnego dnia dziennikarka zaczęła odkrywać Warszawę, którą określiła jako „urzekające połączenie historii i nowoczesności”. Na Starym Mieście zatrzymała się przy domu Marii Skłodowskiej-Curie i spróbowała pierogów w jednej z lokalnych restauracji. W tekście m.in. zwróciła uwagę na brukowane uliczki i rzędy kolorowych kamienic, wiernie odbudowanych po zniszczeniach II wojny światowej. „Ich niemal disneyowski urok umniejszają jedynie ślady po pociskach artyleryjskich” – zauważyła, doceniając sposób, w jaki Warszawa pielęgnuje pamięć o dawnych wydarzeniach. Kilka kroków dalej dziennikarka odkryła zupełnie inne oblicze stolicy. Odeszła od zabytkowych ulic Starego Miasta, by przyjrzeć się Warszawie, która tętni współczesnym rytmem. W swojej relacji zwróciła uwagę, jak dawne, monumentalne budynki z okresu powojennego zyskały nowe życie – dziś mieszczą galerie, teatry i kawiarnie pełne młodych ludzi. Jednym z miejsc, które szczególnie ją zaintrygowało, był barStudio w sercu Pałacu Kultury i Nauki, czyli przestrzeń, w której historia splata się z miejską energią. To właśnie tu, w gmachu wzniesionym w czasach Stalina, odbywają się koncerty, dyskusje i wieczory silent disco. Glass zauważyła, że właśnie w takich miejscach Warszawa najlepiej pokazuje swoją tożsamość, potrafiąc zachować pamięć o przeszłości, jednocześnie nadając jej nowe znaczenie. W dalszą podróż dziennikarka wyruszyła z torbą pełną polskich smaków. „Wyjeżdżamy z Warszawy, a ja siedzę i zajadam pierniki z lukrem” – relacjonowała, opisując widok mijanych pól, fabryk i miasteczek. Stwierdziła też, że w tak drobnych detalach, jak smaki, zapachy i obrazy codzienności, kryje się urok Polski. Źródło: The Guardian Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Sensacyjne zdjęcia zniszczonej Warszawy. Historycy odkryli prawie 3000 nieznanych fotografii [GALERIA]
Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego oraz Dom Spotkań z Historią, po raz pierwszy pokazały niezwykłą kolekcję zdjęć. Prawie 3 tys. nieznanych fotografii zrujnowanej Warszawy trafiło w ręce historyków. Kolekcję skompletował Andrzej Nitsch, jeden z architektów działających w Biurze Odbudowy Stolicy.
O tych zdjęciach jeszcze długo będzie głośno. Historycy dopiero zaczęli opracowywanie i katalogowanie kolekcji Andrzeja Nitscha. Zdjęcia trafiły do Instytutu Strat Wojennych dzięki spadkobiercom architekta, którzy po dekadach od ich wykonania, zdecydowali się przekazać cały zbiór historykom. Nieznane zdjęcia Warszawy ujrzały światło dzienne Autorem większości z nich jest Andrzej Nitsch, choć na pewno nie wszystkich. Przedstawiają Warszawę w pierwszych latach po II wojnie światowej, kiedy była miastem ruin. Powstałe w 1945 roku Biuro Odbudowy Stolicy stopniowo zaczynało pracę nad przywracaniem Warszawy do życia. To wtedy ważyły się losy wielu budynków – wiele z nich odbudowano, część zdecydowano się wyburzyć, część zrekonstruowano w stanie zupełnie innym niż przed wojną. W kolekcji Andrzeja Nitscha znaleziono m.in. zdjęcie Pałacu Teppera przy ul. Miodowej, którego ruiny ostatecznie rozebrano w 1948 roku. Podobny los spotkał m.in. pałacyk Bacciarellego przy ul. Bagatela. Nitsch sfotografował też pierwsze dni domków fińskich na Polu Mokotowskim, wybudowanych tuż po wojnie, z czasem rozebranych. W jednym z nich przez pewien czas mieszkał Ryszard Kapuściński. Bezcenne źródło dla historyków Zdjęcia Nitscha to bezcenne źródło dla architektów i historyków i niezwykle ważna dokumentacja najwcześniejszych lat odbudowy Warszawy. Skrupulatność architekta mocno ułatwiła pracę historykom – zdjęcia uporządkował w formie fiszek, z dokładnymi opisami i datami ich powstania. Większość zrobiono w latach 1945-1948. ISW planuje stopniową ich digitalizację, a na styczeń 2026 roku, we współpracy z DSH zapowiada wystawę plenerową części z nich. Andrzej Nitsch (1911-2002) był członkiem warszawskiego oddziału Stowarzyszenia Architektów Polskich, a także jednym z redaktorów czasopisma „Architektura”. Zawodowo zajmował się szpitalami i uzdrowiskami. Pasjonował się historią i fotografią – dokumentował nie tylko Warszawę, także m.in. Kraków, zamki, synagogi, cerkwie łemkowskie. Kolekcja podarowana ISW nie jest jedyna – Nitsch pozostawił po sobie wiele zdjęć, które trafiły też m.in. do Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Galeria zdjęć Andrzeja Nitscha Źródło: Instytut Strat Wojennych Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Tunele pod Pałacem Kultury i Nauki – jakie tajemnice kryją podziemia Warszawy
Tunele pod Pałacem Kultury i Nauki w Warszawie od lat rozpalają wyobraźnię mieszkańców stolicy. Tajemnice, zamurowane przejścia i niedostępne drzwi to tylko część miejskich opowieści, które wciąż żyją mimo braku twardych dowodów.
Spis treści: Pałac Kultury i jego tajemnica Historia o niewyjaśnionym zaginięciu i zamurowanym przejściu Co mówią źródła historyczne? Funkcje techniczne i magazynowe podziemnych struktur Pałacu Kultury Fakty kontra legendy – co pozostaje z miejskich opowieści? Pałac Kultury i Nauki, który w tym roku skończył 70 lat, to nie tylko monumentalna bryła dominująca nad panoramą Warszawy, ale i architektoniczna tajemnica, która od dziesięcioleci rozpala wyobraźnię warszawiaków. Czy w jego wnętrzu kryje się coś więcej niż tylko marmurowe korytarze i biurowe pokoje? Temat tajemniczych tuneli pod Pałacem Kultury nieustająco powraca – w rozmowach mieszkańców, w relacjach przewodników i w licznych miejskich legendach. Pałac Kultury i jego tajemnica W świecie, w którym miasto skrywa coraz mniej sekretów, pałacowe podziemia wciąż opierają się pełnemu poznaniu. Plotki o labiryncie podziemnych korytarzy zaczęły krążyć niemal od dnia, gdy radzieccy i polscy budowniczowie ukończyli budowę tej imponującej konstrukcji. Nie bez powodu – PKiN powstał w czasach, kiedy wszelka tajemnica, a zwłaszcza ta państwowa, miała szczególne znaczenie. Jedna z najpopularniejszych historii sięga lat 70. – czasu, gdy w centrum Warszawy powstawał Dworzec Centralny. Ówczesna prasa donosiła o ogromnych wykopach i robotach ziemnych prowadzonych tuż obok Pałacu. Wśród robotników, a potem mieszkańców, rozeszła się pogłoska, że to właśnie wtedy odkryto wejście do jednego z tajnych tuneli. Cytując relację z tamtych lat, zachowaną w archiwach Muzeum Warszawy: „Mówiło się, że podziemny korytarz prowadził wprost z pałacu do dworca – i że korzystali z niego tylko wybrani”. Opowieści podsycał także panujący w PRL klimat nieufności i domysłów. Socrealistyczna architektura PKiN oraz fakt, że był to „dar narodu radzieckiego”, sprawiały, że każda tajemnica wydawała się jeszcze bardziej prawdopodobna. W badaniach prowadzonych na Uniwersytecie Śląskim podkreśla się: „Kiedy pałac budowano, nie istniał pełny dostęp do dokumentacji, a znaczna część prac odbywała się pod ścisłą kontrolą. To naturalne, że narastały wokół tego legendy”. Historia o niewyjaśnionym zaginięciu i zamurowanym przejściu Szczególnie tajemniczą historią, która mocno zakorzeniła się w miejskich opowieściach, jest anegdota o rzekomym zniknięciu jednego z budowniczych pałacu podczas prac wykończeniowych w latach 50. XX wieku. Według miejskich przekazów, młody robotnik miał zejść do piwnic z grupą pracowników, by sprawdzić nowo powstały fragment instalacji. Podobno już nigdy nie wrócił na powierzchnię. Relacje różnią się w szczegółach: jedni twierdzą, że zagubił się w gąszczu podziemnych korytarzy, inni mówią o tajemniczym zamurowaniu przejścia. Do dziś ta opowieść wraca wśród przewodników, którzy lubią dodawać ją do swoich tras, prowadząc turystów przez podziemne, półmroczne piwnice PKiN. Warto też wspomnieć o innych źródłach plotek: Historie o rzekomych schronach atomowych pod PKiN – typowe dla czasów zimnej wojny, Powiązania z podziemną siecią kanałów i bunkrów z czasów II wojny światowej, Wzmianki w mediach o tajnych przejściach dla dygnitarzy oraz legendy o tunelach łączących PKiN z pobliskimi gmachami rządowymi. Co mówią źródła historyczne? Co zatem naprawdę kryje się pod Pałacem Kultury? Oficjalne dokumenty i opracowania naukowe wskazują jasno: podziemia PKiN to przede wszystkim przestrzenie techniczne i gospodarcze. Funkcje techniczne i magazynowe podziemnych struktur Pałacu Kultury W rozbudowanych piwnicach i korytarzach znaleźć można: Nowoczesne, jak na swoje czasy, instalacje wentylacyjne i grzewcze, Magazyny i pomieszczenia gospodarcze, Schowki na sprzęt niezbędny do codziennego funkcjonowania obiektu, Korytarze łączące różne części budynku dla obsługi technicznej. Według przewodników oraz osób, które miały okazję zwiedzać podziemia podczas oficjalnych wydarzeń, nie natrafiono nigdy na żadne przejście prowadzące poza teren PKiN. Podziemia Pałacu Kultury i Nauki, choć imponujące, nie kryją w sobie rozbudowanej sieci tuneli – są standardowym zapleczem technicznym budowli tej skali. Warto jednak pamiętać, że dostęp do wszystkich pomieszczeń mają wyłącznie wyznaczeni pracownicy techniczni. Część korytarzy pozostaje zamknięta dla odwiedzających, co tylko wzmacnia aurę tajemnicy. Fakty kontra legendy – co pozostaje z miejskich opowieści? Przeanalizowano setki stron dokumentacji, a naukowcy i varsavianiści poświęcili lata na badania archiwów. Mimo to, żaden wiarygodny dowód nie potwierdził istnienia rozległych tuneli czy tajnych połączeń z innymi budynkami miasta. Najbardziej prawdopodobna wersja wydarzeń mówi o tym, że większość tajemnic pałacu tkwi w wyobraźni warszawiaków. Jak podkreślają autorzy publikacji „Obiekty – Budowa Pałacu Kultury i Nauki” (Muzeum Warszawy), nie odnaleziono planów ani świadectw, które mogłyby potwierdzić funkcjonowanie podziemnej sieci tuneli strategicznych pod PKiN. Wszystkie dostępne korytarze prowadzą wyłącznie do instalacji technicznych i piwnic. Wszystko to sprawia, że legenda o tajnych tunelach pod Pałacem Kultury i Nauki pozostaje jedną z najciekawszych miejskich zagadek stolicy. Na ten moment – niepotwierdzoną żadnymi twardymi dowodami. Źródło: pkin.pl, Archiwum Państwowe w Warszawie, Muzeum Warszawy
Kolumna Zygmunta: co skrywa najstarszy świecki pomnik w Warszawie
Kolumna Zygmunta to jeden z najbardziej rozpoznawalnych pomników w Warszawie, upamiętniający przeniesienie stolicy przez Zygmunta III Wazę i będący symbolem siły oraz historii miasta. Dzieje tego pomnika były równie burzliwe, co dzieje Warszawy.
Spis treści: Historia Kolumny Zygmunta – powstanie, architektura i fundatorzy Zniszczenie i odbudowa Kolumny Zygmunta – wojna i rekonstrukcja Kolumna Zygmunta dziś – znaczenie kulturowe i miejsce w przestrzeni miasta Kolumna Zygmunta to jeden z najważniejszych zabytków Warszawy, który od blisko 380 lat przyciąga uwagę zarówno mieszkańców, jak i turystów. Monumentalna sylwetka króla góruje nad Placem Zamkowym, przypominając o decyzji Zygmunta III Wazy o przeniesieniu stolicy z Krakowa do Warszawy. Ten świecki pomnik, zaprojektowany w XVII wieku, wielokrotnie był świadkiem przełomowych wydarzeń historycznych, zniszczeń oraz odbudowy miasta, co nadaje mu szczególnego znaczenia w polskiej kulturze i pamięci narodowej. Historia Kolumny Zygmunta – powstanie, architektura i fundatorzy Zygmunt III Waza i przeniesienie stolicy do Warszawy Decyzja Zygmunta III Wazy o przeniesieniu stolicy z Krakowa do Warszawy w 1596 roku miała kluczowe znaczenie dla historii Polski. Warszawa stała się centralnym ośrodkiem politycznym i kulturowym, co położyło fundamenty pod jej późniejszy rozwój jako miasta stołecznego. Monarchowie z dynastii Wazów, zasłynęli również jako fundatorzy wielu istotnych inwestycji architektonicznych, w tym właśnie Kolumny Zygmunta. Pomnik powstał jako wyraz wdzięczności i hołdu dla króla, który na stałe zmienił losy miasta. Projekt i budowa – Constantino Tencalla i Clemente Molli Kolumna Zygmunta została wzniesiona w latach 1643–1644 z inicjatywy syna Zygmunta III Wazy, króla Władysława IV. Głównym projektantem był włoski architekt Constantino Tencalla, który odpowiadał także za inne realizacje na dworze królewskim. Rzeźbę przedstawiającą króla wykonał natomiast znakomity włoski rzeźbiarz Clemente Molli. Trzon pierwotnej kolumny wykonano z marmuru chęcińskiego – surowca wydobywanego w okolicach Chęcin, znanego z wysokiej jakości i wytrzymałości. Całość miała 22 metry wysokości, co czyniło ją jednym z najwyższych pomników ówczesnej Europy. Pierwszy pomnik świecki nowożytnej Europy Kolumna Zygmunta była jednym z pierwszych pomników świeckich w nowożytnej Europie, poświęconych nie świętym, ale świeckiemu władcy. Wyróżniało ją także umieszczenie na wysokim trzonie – rozwiązanie typowe dla monumentalnych kolumn rzymskich. Według badań naukowych Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego, pomnik ten zapoczątkował nową tradycję upamiętniania władców poprzez formę monumentalnych kolumn, co czyni go wyjątkowym nie tylko w skali Polski, ale i kontynentu. Zniszczenie i odbudowa Kolumny Zygmunta – wojna i rekonstrukcja Zburzenie kolumny podczas II wojny światowej Podczas II wojny światowej, zwłaszcza w trakcie Powstania Warszawskiego, Kolumna Zygmunta została poważnie uszkodzona. Nocą z 1 na 2 września 1944 roku hitlerowcy celowo zburzyli pomnik – trzon rozpadł się na kawałki, a postać króla runęła na bruk Placu Zamkowego. Był to jeden z najbardziej symbolicznych aktów zniszczenia dziedzictwa kulturowego Warszawy podczas niemieckiej okupacji. Odbudowa i zmiana lokalizacji po 1945 roku Po zakończeniu wojny decyzja o odbudowie Kolumny Zygmunta zapadła niemal natychmiast, co pokazuje jej ogromne znaczenie dla mieszkańców miasta. Zrekonstruowano nie tylko samą kolumnę, ale również przeniesiono ją o kilka metrów na północny wschód względem pierwotnego miejsca, aby lepiej wpisała się w powojenną przestrzeń Placu Zamkowego. Posąg króla, mimo uszkodzeń, zachował się w całości i po renowacji wrócił na nowy, solidniejszy trzon. Materiały i technika rekonstrukcji Odbudowa pomnika była możliwa dzięki zaangażowaniu wybitnych specjalistów z zakresu konserwacji zabytków oraz sztuki inżynierskiej. Nowy trzon kolumny wykonano z różowego granitu sprowadzonego z Włoch – materiału o znacznie większej odporności na czynniki atmosferyczne niż pierwotny marmur chęciński. Był to wybór podyktowany chęcią zapewnienia pomnikowi jak największej trwałości, co potwierdzają badania Wydziału Inżynierii Materiałowej Politechniki Warszawskiej. Prace rekonstrukcyjne ukończono w lipcu 1949 roku, a odrestaurowana Kolumna Zygmunta ponownie stała się centralnym punktem Placu Zamkowego. Kolumna Zygmunta dziś – znaczenie kulturowe i miejsce w przestrzeni miasta Symbol Warszawy – rola w świadomości mieszkańców Kolumna Zygmunta to niekwestionowany symbol Warszawy. Obecność pomnika na Placu Zamkowym od prawie czterech stuleci buduje tożsamość miasta i jego mieszkańców. Jak pokazują badania socjologiczne prowadzone przez Wydział Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, kolumna jest dla warszawiaków nie tylko świadectwem historii, lecz także symbolem siły i zdolności do odbudowy po tragediach narodowych. Kolumna pojawia się w literaturze, sztuce oraz na licznych pamiątkach, będąc rozpoznawalnym na całym świecie emblematem stolicy. Atrakcja turystyczna i miejsce spotkań Plac Zamkowy, na którym stoi Kolumna Zygmunta, to jedno z najpopularniejszych miejsc spotkań w Warszawie. Pomnik jest obowiązkowym punktem zwiedzania dla turystów podczas spacerów po Warszawie. Docenia się zarówno jego historyczne, jak i architektoniczne walory. Wielu przewodników turystycznych opisuje Kolumnę Zygmunta jako punkt orientacyjny oraz doskonały punkt wyjścia do odkrywania Starego Miasta i innych zabytków Warszawy, takich jak Zamek Królewski czy katedra św. Jana. Ciekawostki architektoniczne i artystyczne Kolumna Zygmunta składa się z kilku charakterystycznych elementów, które czynią ją wyjątkową na tle innych pomników barokowych. Postać króla trzyma w ręku szablę oraz krzyż – symbole władzy i wiary, podkreślające jego rolę jako obrońcy Rzeczypospolitej. Ozdobne detale oraz proporcje pomnika zostały zaprojektowane zgodnie z kanonami architektury barokowej, co podkreśla wyjątkową estetykę tej realizacji. Jedna z ciekawostek o Warszawie mówi, że przez wiele lat krążyły legendy na temat domniemanych „skarbów” ukrytych w podstawie kolumny, co przyciągało uwagę badaczy i pasjonatów historii. Kolumna Zygmunta, jako jedno z najważniejszych miejsc na mapie Warszawy, pozostaje nie tylko świadkiem historii, ale także inspiracją dla kolejnych pokoleń mieszkańców i gości odwiedzających stolicę Polski. Jest dowodem na to, jak trwałe mogą być symbole narodowej tożsamości, mimo zmieniających się dziejów i licznych przeciwności losu. Źródła: Uniwersytet Warszawski, Politechnika Warszawska, PAP Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Ile Warszawa zarabia na Pałacu Kultury? Dla miasta to żyła złota
Jeśli mowa o najbardziej kultowej wizytówce Warszawy, większości osób w pierwszej kolejności przychodzi do głowy Pałac Kultury i Nauki. Okazuje się, że to nie tylko najwyższy zabytek w Polsce, ale i obiekt, który zasila miasto milionami złotych rocznie.
Pałac Kultury i Nauki to jeden z najbardziej kultowych budynków nie tylko w Warszawie, ale i w całej Polsce. Na turystycznej mapie stolicy jest to punkt obowiązkowy. W lipcu 2025 roku minęło dokładnie 70 lat od uroczystego oddania go do użytku. Postanowiłam sprawdzić, jakie przychody zapewnia Warszawie ten ikoniczny zabytek. Pałac Kultury i Nauki – klejnot Warszawy Warszawski Pałac Kultury położony przy Placu Defilad jest najwyższym zabytkiem w Polsce. Budowla ma 46 kondygnacji, w tym 2 podziemne. Początkowo jego wysokość wynosiła 230,68 m. W roku 1994 dodano do iglicy wspornik antenowy, wówczas urósł do 237 m. Budowę rozpoczęto 1 maja 1952 roku, a ukończono 21 lipca 1955 roku. Oznacza to więc, że w lipcu 2025 roku pałac świętował 70. urodziny. Z tej okazji postanowiłam dowiedzieć się o nim nieco więcej. Wiadomo, że jest zrobiony ze stali, betonu, cegły, ceramiki, kamienia i drewna. Wiadomo również, że prawdziwym magnesem na turystów jest tamtejszy taras widokowy z imponującym widokiem na panoramę Warszawy. Położony jest na wysokości 114 m. Jak dowiadujemy się z oficjalnej strony PKiN, słynną „trzydziestkę” podzielono na trzy części: taras widokowy, galerię wewnętrzną, salę główną, nazywaną przez projektanta Salą Gotycką ze względu na gwiaździste sklepienie ozdobione czterema rozetami. Można tam wjeżdżać codziennie od godziny 10:00 do 20:00. Każdego dnia tłumy przyjezdnych korzystają z tej okazji. Nasuwa się zatem pytanie – jakie korzyści finansowe dla miasta przynosi kultowa budowla? Pałac Kultury to dla Warszawy żyła złota? Bilet normalny na taras widokowy kosztuje 28 zł od osoby, a ulgowy 23 zł. A chodzi tylko o sam taras. Przypomnijmy, że w pałacu znajduje się łącznie 3288 pomieszczeń, powierzchnia użytkowa budynku wynosi 123 tys. metrów kwadratowych, z czego powierzchnia biurowa to około 14 tys. metrów kwadratowych. – Pałac Kultury i Nauki to nie tylko symbol Warszawy, ale także samowystarczalny finansowo budynek. Łączy funkcje misyjne i komercyjne. Z jednej strony wspiera kulturę i naukę, z drugiej generuje przychody. Najem długoterminowy stanowi blisko połowę naszych dochodów – powiedziała w rozmowie z „Gazetą Wyborczą” Dorota Zmarzlak z zarządu spółki Pałac Kultury. Z prośbą o komentarz w sprawie finansowych korzyści, jakie przynosi stolicy PKiN, zwróciłam się do przedstawicieli Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy. – Analizując strukturę przychodów PKIN, należy uwzględnić fakt, że na 70 proc. powierzchni prowadzona jest działalność niekomercyjna (biura miejskie, instytucje kultury, Rada Miasta, Pałac Młodzieży, PAN itp.). Jeśli chodzi o same przychody miasta, to średnio rocznie jest to od 30 do 60 milionów zł, ale wynik dochodu netto oscyluje między 3 a 8 mln zł, w zależności od skali inwestycji w remonty i bieżące utrzymanie – przekazał mi Wydział Prasowy Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy. Podkreślono również, że w ostatnich latach wyniki finansowe Pałacu Kultury konsekwentnie się poprawiały, przychody rosną – zarówno z tytułu najmu powierzchni biurowych i usługowych, jak i z organizacji wydarzeń, konferencji, targów czy wpływy z opłat parkingowych. – Pałac zarabia również na tarasie widokowym, który przyciąga tłumy turystów i mieszkańców. Ponadto spółka generuje własne przychody – dodał Wydział Prasowy Urzędu m.st. Warszawy. Pałac Kultury i Nauki jest dziś jednym z najlepiej funkcjonujących obiektów użyteczności publicznej w stolicy i stanowi stabilne źródło dochodów budżetu miasta. Źródło: materiały własne, „Gazeta Wyborcza”, pkin.pl Nasza ekspertka Wiktoria Szydło Dziennikarka i miłośniczka dalekich wypraw rowerowych, okazjonalnie poetka. Z pasją pisze o ciekawych miejscach, zapomnianych szlakach oraz niestworzonych – i tych realnych – historiach.
Pozostałości królewskiej rezydencji odnalezione. Wisła oddała je po wiekach
Fragment łuku arkady i kapitelu filara oraz kilkanaście płytek posadzkowych wydobyto z Wisły w Warszawie. Są to elementy architektoniczne Villi Regii – królewskiej rezydencji Władysława IV Wazy. W 1656 roku próbowali je zrabować Szwedzi.
Wisła w czasie tegorocznej suszy ujawniła już wiele cennych zabytków. Był wśród nich na przykład średniowieczny miecz, wypatrzony przez wędkarza. Tym razem poinformowano o znalezisku zdecydowanie większego kalibru – elementach tworzących niegdyś rezydencję królewską. Villa na dnie Mowa o elementach architektonicznych tworzących Villę Regię (obecna nazwa to Pałac Kazimierzowski). Była to rezydencja wzniesiona dla króla Władysława IV w latach 1637–1641 według projektu rzymskiego architekta Giovanniego Battisty Gisleniego. Jak podaje Muzeum Historii Polski, uchodziła za jedną z najwspanialszych rezydencji XVII-wiecznej Europy. Uwagę zwracała zachodnia loggia, którą prawdopodobnie wykonano z okazji ślubu monarchy z Cecylią Renatą Habsburżanką. Tak cenne elementy architektoniczne próbowali zrabować najeźdźcy podczas potopu szwedzkiego w XVII wieku. Prawdopodobnie barka z łupem rozbiła się o wystające kamienie i ładunek zatonął. Villa odkrywana stopniowo Wisła co jakiś czas ujawnia bloki królewskiej rezydencji Władysława IV. – Od chwili, gdy w 2011 roku natrafiliśmy na pierwszą grupę obiektów, wiedzieliśmy, że nurt Wisły pracuje tak intensywnie, że niemożliwe będzie jednorazowe wydobycie całości. Każdy sezon przynosił kolejne fragmenty architektury – do tej pory wydobyto już ponad 20 ton materiału – opowiada prof. Hubert Kowalski z Uniwersytetu Warszawskiego. W największej akcji wydobycia elementów architektonicznych uczestniczył w 2011 roku były redaktor naczelny National Geographic Polska Marcin Jamkowski. Wspólnie z Hubertem Kowalskim jest on autorem książki „Uratować z potopu”, która na szerokim tle pokazuje to niezwykłe znalezisko. Grupa badaczy co roku kontroluje ten obszar – zlokalizowany jest na 517 km Wisły między mostami Gdańskim i Grota Roweckiego. Czy w kolejnych latach należy spodziewać się następnych odkryć? – Z pewnością w tej lokalizacji znajdują się kolejne elementy składowe klatki schodowej Pałacu Kazimierzowskiego – powiedział National Geographic Polska prof. Kowalski. Co wydobyto w tym roku z Wisły? Dodał, że pomimo zaawansowanej technologii podczas badań archeologicznych nadal dużo zależy od kaprysów rzeki, która co roku może odkryć kolejne elementy. W tym roku ważyły one w sumie ponad 300 kg. A są to: fragment łuku arkady – element, który pasuje do klatki schodowej rekonstruowanej na wystawie stałej Muzeum Historii Polski; fragment kapitelu filara – unikatowy obiekt pozwalający na nowe pomiary i jeszcze pełniejszą rekonstrukcję Villi Regii; kilkanaście płytek posadzkowych. Prof. Kowalski przyznaje, że ciągle czeka, aż z głębin wynurzy się marmurowy orzeł. Natknęli się na niego na początku XX wieku piaskarze pracujący w Wiśle. Był tak ciężki, że zerwał się z lin i zaginął. Co dalej ze znaleziskami? Elementy architektoniczne przekazano do zbiorów Muzeum Historii Polski. – Na ich podstawie przygotowujemy jedną z najbardziej efektownych instalacji wystawy stałej – rekonstrukcję klatki schodowej pałacu. Dzięki tej monumentalnej konstrukcji opowiemy o potędze i bogactwie dawnej Rzeczypospolitej, a także, poprzez odniesienie do potopu szwedzkiego, o kryzysie państwa polsko-litewskiego – powiedział Krzysztof Niewiadomski, zastępca dyrektora Muzeum Historii Polski. W 2027 roku zwiedzający zobaczą na wystawie stałej Muzeum Historii Polski rekonstrukcję fasady Villi Regii. Źródła: MZHP, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Siekierki jak Holandia. W Warszawie powstanie nowa nadrzeczna dzielnica
W sercu Warszawy leży niezagospodarowany 750-hektarowy obszar, który od lat budzi zainteresowanie deweloperów chcących umieścić tam kolejne nowoczesne osiedla. Dziś pojawia się realna szansa na przygotowanie tego terenu pod wielotysięczne kompleksy mieszkaniowe. A wszystko za sprawą metod wypracowanych przez Holendrów.
Łuk Siekierkowski to teren położony nad samym brzegiem Wisły. Otacza od północy i południa Trasę Siekierkowską, która pełni rolę jednej z głównych arterii komunikacyjnych stolicy. Obecnie zdecydowaną część zabudowy tego obszaru tworzą ogródki działkowe, pojedyncze domy oraz gęsto zarośnięte roślinnością nieużytki. Mimo ekspansji nowoczesnych osiedli mieszkaniowych na sąsiednich działkach Łuk Siekierkowski pozostaje względnie słabo zaludniony – wciąż częściej spotkać tu można dziki niż ludzi. Miasto stołeczne Warszawa opracowało koncepcję zagospodarowania terenów opadowych i roztopowych w Łuku Siekierkowskim. Projekt wprowadza rozwiązania „błękitno-zielone”, inspirowane holenderskim systemem gospodarowania wodą. Celem dokumentu jest przygotowanie planów funkcjonalno-użytkowych oraz wykonawczych systemów odwodnienia, które umożliwią dalsze inwestycje, w tym zabudowę mieszkaniową dla nawet 30 000 osób. Przeszkody przyrodnicze Teren Łuku Siekierkowskiego od lat stanowi jedno z największych wyzwań dla intensywnej zabudowy mieszkaniowej. Obszar znajduje się na terenie dawnego starorzecza i rozlewiska Wisły, dlatego okoliczne gleby mają charakter aluwialny – naniesiony przez rzekę, naturalnie podmokły. Dominują tu piaski, muły i iły, które łatwo przepuszczają wodę lub zatrzymują ją na dłużej. Specyficzna geologia Łuku Siekierkowskiego zwiększa ryzyko zalewania domowych piwnic lub fundamentów. Wysoki poziom wód gruntowych sprawia, że w czasie wezbrań Wisły woda wnika w głąb ziemi i podnosi zwierciadło wód podziemnych. Wszystkie te czynniki sprawiają, że zabudowa na terenach łuku jest wyjątkowo wymagająca i kosztowna. Budowanie wymaga gigantycznych nakładów finansowych na drenaż i systemy odwadniające, które i tak nie niwelują ryzyka podtopień do zera. Dlatego zanim na Łuku Siekierkowskim pojawią się dźwigi i koparki, konieczne jest stworzenie kompleksowej strategii gospodarowania wodą i zabezpieczenia przed skutkami przyszłych powodzi. Dlaczego rozwiązania holenderskie mogą być skuteczne? Holandia od wieków zmaga się z podobnym problemem jak Łuk Siekierkowski. Duże obszary kraju leżą poniżej poziomu morza, a wysoki poziom wód gruntowych od zawsze zagrażał funkcjonowaniu tamtejszych miast. Holendrzy aby przetrwać, musieli wypracować kompleksowy system zarządzania wodą, który łączy inżynierię z naturą. Władze Warszawy chcą czerpać z ich doświadczeń i zastosować na terenach łuku niektóre holenderskie metody gospodarowania wodą. Jednym z rozwiązań jest tzw. system naczyń połączonych. Polega on na trwałym wkomponowaniu wody w miejską infrastrukturę. W mieście tworzy się sieci kanałów, rowów melioracyjnych, zbiorników i polderów, które działają jak naczynia połączone. Nadmiar wody z jednego obszaru trafia do kolejnego, aż w końcu zostaje bezpiecznie odprowadzony do rzeki, morza lub zatrzymany w rezerwach. Władze stolicy miałyby również wprowadzić popularny w Holandii obowiązek retencji dla deweloperów. Każdy, kto buduje nowy dom, osiedle czy drogę, musi zadbać o to, by zatrzymać część wody opadowej na własnym terenie. W tym celu osiedla zostałyby wyposażone w zielone dachy zatrzymujące deszcz, ogrody deszczowe, które zbierają wodę w specjalnych nieckach lub podziemne zbiorniki i skrzynki retencyjne. Gdzie w tym wszystkim natura? Projektując nowe, rewolucyjne rozwiązania retencyjne, trzeba pamiętać o dotychczasowych mieszkańcach terenu Łuku Siekierkowskiego. Już dziś, na podstawie istniejących siekierkowskich osiedli, widać, że przybywający tu ludzie spotykają się tu z rdzennymi mieszkańcami tego terenu, choćby dzikami. Tereny nad samą Wisłą są włączone do programu Natura 2000, który obejmuje m.in. naturalne ławice piaszczyste i wyspy rzeczne, które są kluczowe dla wielu gatunków ptaków wodno-błotnych. Warszawski odcinek Wisły — w tym okolice Siekierek — jest cenny nie tylko lokalnie, ale i w kontekście europejskim ze względu na ochronę ptaków migrujących i siedlisk rzecznych. Dlatego wdrażając nowe inwestycje oraz tworząc nowe miejsca zamieszkania musimy pamiętać o tym, aby nie niszczyć i zbytnio nie ingerować w życie innych zwierząt, które od lat zamieszkują tereny warszawskiego Łuku Siekierkowskiego. Źródło: www.raportwarszawski.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Nowy skarb warszawskiego zoo. Tego ptaka ma tylko 6 ogrodów w Europie
Ptaszarnia warszawskiego zoo wzbogaciła się o parę latawców królewskich. To jaskrawo ubarwione ptaki z rodziny cudowronek, dawniej zwanych rajskimi ptakami. W ogrodach zoologicznych są bardzo rzadkie, bo ich hodowla i utrzymanie to trudna sztuka. Warszawska ptaszarnia zapewni im doskonałe warunki, a kluczowy jest tu spokój.
Nowe latawce królewskie są parą i przyjechały do Warszawy z dwóch różnych ogrodów zoologicznych w Niemczech: Walsrode i Kolonii. Oba osobniki są młode, przyszły na świat w tym roku. Na razie nie różnią się wyglądem – na jaskrawe czerwono-biało-niebieskie upierzenie samca trzeba będzie poczekać kilka lat. Latawiec królewski – wielka rzadkość w ogrodach zoologicznych Ptaki zamieszkały w spokojnej strefie ptaszarni, na zapleczu. Na razie nie będą pokazywane zwiedzającym – chodzi o zapewnienie im maksymalnego spokoju i umożliwienie aklimatyzacji w nowym miejscu. Jak podkreśla ptaszarnia zoo w Warszawie, opieka nad tymi ptakami, a zwłaszcza ich rozmnażanie, to trudna i skomplikowana sztuka. Nic więc dziwnego, że w swoich zasobach posiada je tylko 6 ogrodów zoologicznych zrzeszonych w ramach EAZA, czyli Europejskim Stowarzyszeniu Ogrodów Zoologicznych i Akwariów. Tańce i kolory: wygląd i zachowanie latawca królewskiego W naturze latawiec królewski (Cicinnurus regius) żyje w gęstych tropikalnych lasach Nowej Gwinei i sąsiednich wysp. Choć nie jest gatunkiem zagrożonym, trend jego populacji jest spadkowy. Jak wszystkie cudowronki – zresztą zgodnie z ich nazwą – ma spektakularne, kolorowe upierzenie. Dorosły samiec jest jaskrawoczerwony, z białym brzuchem, ciemnymi plamkami na piersi i głowie oraz opalizującym, niebiesko-zielonym akcentem po bokach. Ale to dopiero początek estetycznych atrakcji, jakie ma do dyspozycji samiec. „Cechą charakterystyczną są dwie wydłużone skrajne sterówki, zakończone zielonymi krążkami. Obie płcie mają niebieskie łapki, a wnętrze dzioba dorosłego samca ma kolor seledynowy. Jest ono chętnie pokazywane samicy w czasie tańca godowego, w trakcie którego samiec wykonuje skomplikowane pozy, a momentem kulminacyjnym jest pokłon w stronę samicy z szeroko otwartym dziobem” – opisuje warszawska ptaszarnia. Latawiec królewski to mały ptak, mierzy maksymalnie 20 cm (samice) i waży 40–60 gramów. Jak wszystkie cudowronki zamieszkuje gęste lasy i nie lubi otwartych przestrzeni, o które zresztą na Nowej Gwinei trudno. Cudowronki to jedne z najintensywniej ubarwionych ptaków. Kolory mają u nich kluczowe znaczenie w rytuałach godowych. Samce tych ptaków słyną z wymyślnych tańców i prezentowania swoich kolorowych piór o różnych kształtach, gdy zabiegają o względy samic. Efekt „wow” za kilka lat – wtedy samiec pokaże prawdziwe kolory Osobniki, które przyjechały do Warszawy, są na tyle młode, że tej feerii barw jeszcze u samca nie widać. W tej chwili nie różni się on specjalnie od ubarwionej maskująco, w odcieniach brązu i szarości, samicy. Według informacji przekazanych przez warszawską ptaszarnię pełne wybarwienie samca może zająć nawet 4–5 lat. Ptaszarnia warszawskiego zoo to prężnie działająca instytucja, której nie brakuje rzadkich gatunków i sukcesów. Niedawno udało jej się rozmnożyć innego rzadkiego ptaka –wieloszpona pawiego. Źródło: Ptaszarnia warszawskiego zoo Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Tajemnicze pomieszczenia i ukryte korytarze – zeszliśmy do podziemnej Warszawy
Jedyna podziemna kolej miejska w całej Polsce, kanalizacja z historią i ponad 4300 km rur, którymi płynie woda do kranów w dwumilionowym mieście. Bez tego, co pod ziemią, życie stolicy byłoby niemożliwe.
„Podziemna Warszawa” to nowy cykl redakcyjny National Geographic, w którym będziemy eksplorować wszystko to, co znajduje się pod ziemią stolicy Polski. Podobne serie artykułów powstały już m.in. w Portugalii i w Wielkiej Brytanii, w których tamtejsi dziennikarze National Geographic penetrowali podziemia odpowiednio Lizbony i Londynu. Cykl „Podziemna Warszawa” ukazuje się pod patronatem Prezydenta miasta stołecznego Warszawy. Spis treści: Co dzieje się między peronem a „trzecią szyną”? Magazyn energii i rytm życia pod ziemią – co zaskakuje najbardziej? Jak metro może ogrzewać mieszkania? Nowatorski projekt już w testach Co dzieje się w metrze, kiedy śpisz? Zajrzyj do podziemnych płuc miasta Dlaczego kanalizacja wywołała bunt w Warszawie? Historia, która zaskakuje Co dziś kryje warszawska kanalizacja i co mają z tym wspólnego Borewicz i Wajda? W sieci można znaleźć film niemieckiego tiktokera, który zachwyca się, jak wygląda metro w stolicy Polski: że jest czysto, że nowocześnie. Że to jedna z atrakcji Warszawy. Banał. Gdyby mógł zobaczyć to, co my widzieliśmy! Magazyn energii pobierający moc z hamujących pociągów, gigantyczne wentylatory i system, który wyłapuje… kanciastość kół. Zeszliśmy do podziemi, aby zobaczyć, jak wygląda metro od kuchni. – Funkcjonuje jak podziemne miasto – mówi Anna Bartoń, rzeczniczka prasowa Warszawskiego Metra. Obejrzyj galerię zdjęć National Geographic Polska z podziemi Metra Warszawskiego. View Gallery on the source website Co dzieje się między peronem a „trzecią szyną”? Spotykamy się na stacji Stadion Narodowy. Za niepozornymi drzwiami otwiera się świat, bez którego każdego dnia 800 tys. osób nie mogłoby dojechać do pracy, szkoły, na zakupy, na randkę. Na tajemniczych piętrach, między powierzchnią miasta a torami metra, trwa symbioza ludzi i maszyn, bez której koła podziemnej kolejki nie zrobiłyby centymetra. Symbioza wymaga kodu. Nie ma więc Politechniki, Służewa czy Wierzbna. Tutaj Stadion Narodowy to C-14, Centrum – A-13, a D-14 to tunel znajdujący się pod Wisłą. C-14 jest stacją szczególną. Znajduje się tu bowiem podstacja trakcyjno-energetyczna (jedna z pięciu na centralnym odcinku drugiej linii metra). Podstacja przekształca napięcie przemienne (15 tys. woltów) z sieci miejskiej w napięcie zasilające tzw. „trzecią szynę” – szynę, bez której pociąg nie mógłby jechać. To ona dostarcza prąd, który napędza pojazd. Przez całą dobę, 7 dni w tygodniu takie podstacje trakcyjno-energetyczne zasilają potężną dawką energii stacje metra i tunele pomiędzy nimi. Zbigniew Zawadzki i Tomasz Rzeszotek pokazują nam jedno z urządzeń. To rozdzielnica prądu stałego. Służy do kontroli przepływu prądu stałego na podstacji. Dzięki niej możemy zasilić „trzecią szynę”. W razie awarii – informacja dociera do Centralnej Dyspozytorni na Stacji Techniczno-Postojowej Kabaty, która jest centrum technicznym całego Warszawskiego Metra. Magazyn energii i rytm życia pod ziemią – co zaskakuje najbardziej? Wspólnie z pracownikami podstacji przechodzimy przez kolejne pomieszczenia. Nasi gospodarze ukradkiem się śmieją, widząc na nasze miny. Gąszcz elektroniki jest dla człowieka „z powierzchni” kompletnie niezrozumiały. A to jeszcze nie wszystko. – To jedyne takie urządzenie w Warszawie. Pobiera moc z hamujących pociągów, magazynuje ją w specjalnych superkondensatorach i oddaje do przyspieszających, ruszających pociągów – tłumaczy pan Zbigniew, pokazując kolejne urządzenie – Zasobnik Energii. W ten sposób pobierane jest mniej energii z miejskiej sieci zewnętrznej, a „podziemne miasto” staje się w pewnym stopniu samowystarczalne. Ulokowanie tego elementu akurat na stacji Stadion Narodowy nie jest przypadkowe. To tutaj mamy do czynienia z największą różnicą poziomów pomiędzy stacjami (ok. 20 metrów), co z jednej strony sprzyja rozpędzaniu się pociągów z górki, a z drugiej – wymaga więcej energii do wjazdu pod górę. Wszystko pięknie, ale – przychodzi nam na myśl – przebój „Tyle słońca w całym mieście” brzmi kilka metrów pod ziemią raczej prześmiewczo. – Owszem, nie ma tu okien, ale mamy za to specjalny rytm pracy, dzięki któremu po wyjściu z podziemi mamy sporo czasu na „naładowanie się słońcem” – mówi jeden z pracowników. – Jeśli jest potrzeba, możemy wyjść się dotlenić. Zaletą pracy pod ziemią jest to, że nie obchodzi nas pogoda. Tutaj w zimę jest ciepło – temperatura nigdy nie schodzi poniżej zera, a w lecie w miarę chłodno – przekonuje drugi i dodaje: – Najbardziej narażeni na zmiany intensywności światła są maszyniści. Ich wzrok poddany jest częstym zmianom jasności, gdy wjeżdżają z ciemnego tunelu na jasną stację, a to nie jest korzystne dla oczu. Jak metro może ogrzewać mieszkania? Nowatorski projekt już w testach Żegnamy krwiobieg i przechodzimy do mózgu. Dyżurni stacji Stadion Narodowy obserwują obraz z kamer monitoringu, mają łączność z maszynistami, pracownikami technicznymi oraz pasażerami metra, wydając komunikaty przez megafon. Każdy przystanek wyposażony jest w ok. 100 kamer, które śledzą peron centymetr po centymetrze. W razie wypadku lub nietypowej sytuacji dyżurni kierują informacje do Centralnej Dyspozytorni Metra (Kabaty), która podejmuje strategiczną decyzję, np. o tymczasowym zamknięciu stacji. Metro wozi pasażerów, a inżynierowie pracują, aby przydało się jeszcze w mniej oczywisty sposób. Anna Bartoń wspomina o technologii testowanej na stacji Bemowo. To projekt, dzięki któremu będzie można odzyskać ciepło generowane w tunelach i na stacjach metra, m.in. przez tarcie kół czy pracę silników pociągów. Ma być ono kierowane do miejskiej sieci ciepłowniczej i użyte do ogrzewania pobliskich budynków. Szacuje się, że ze stacji Bemowo można odzyskać 3,5 megawata ciepła. To wystarczyłoby do ogrzania nawet 1400 mieszkań. Co dzieje się w metrze, kiedy śpisz? Zajrzyj do podziemnych płuc miasta Ani układ krwionośny, ani mózg nie poradzą sobie bez płuc. Oto podziemna wentylatornia. Piotr Floriańczyk, który w metrze pracuje od 25 lat, tłumaczy nam proces pompowania powietrza do podziemnej stacji. Znajdujemy się w pomieszczeniu technicznym, w którym monitoruje się działanie wentylatorów. Tylko na stacji Stadion Narodowy działają aż cztery, a każdy może przetłaczać nawet 250 tys. m³ powietrza na godzinę. W razie konieczności – proces całkowitego oddymiania stacji trwa jedynie kilka minut. Tunele wietrzy się zawsze, kiedy temperatura pod ziemią przekroczy 26°C. Interesującym elementem jest również coś, co gospodarz nazywa kliksonem. Jest to jeden z wielu przekaźników, odpowiedzialnych za sterowanie wentylatorami tak, aby w razie pożaru ograniczyć rozprzestrzenianie się ognia. Włączanie wentylatorów możliwe jest w trybie automatycznym za pośrednictwem czujników zamontowanych na peronie lub ręcznie. Ogromne wentylatory wyglądają jak zadokowane statki kosmiczne. Są pokryte nie tylko izolacją termiczną, ale i akustyczną. Dowiadujemy się, że izolowanie dźwięków wydawanych przez metro jest szczególnie istotne. – Na stacji Plac Wilsona trzeba było wprowadzić specjalne mocowania szyn, które tłumią drgania i niwelują dźwięki przeszkadzające mieszkańcom, czyli wibroizolację – mówi Floriańczyk. – Mamy też systemy wyłapujące hałas wynikający z kanciastości kół pociągów. Składy, których koła straciły swój okrągły kształt, trafiają na Kabaty, gdzie na nowo się je toczy i reprofiluje – dodaje Bartoń. Dla pasażerów – nocą metro „śpi”. Jednak to najbardziej produktywny czas dla jego funkcjonowania. – Kursowanie kończymy o godzinie 1.00, a o 4.00 rusza pierwszy skład testowy, badający czy na trasie wszystko się zgadza. Mamy trzy godziny. To czas na prace sprawdzające sprzęt, sprzątanie czy renowacje. To wszystko nie jest takie proste. Przykładowo w jedną noc jesteśmy w stanie odmalować ok. 5 m² sufitu. A stacja ma kilka tysięcy metrów powierzchni – zaznacza Anna Bartoń, podkreślając rolę „niewidocznych” pracowników metra. Dlaczego kanalizacja wywołała bunt w Warszawie? Historia, która zaskakuje Gdyby prześwietlić podziemie Warszawy, to cała infrastruktura utworzyłaby niezwykłą tkankę tuneli, kabli, rur i kanałów. Bo mówiąc o tym, co pod ziemią, nie sposób nie wspomnieć o warszawskiej kanalizacji. Kiedy pod koniec XIX wieku ówczesny prezydent miasta Sokrates Starynkiewicz decydował o budowie kanalizacji, zapewne nie spodziewał się, że będzie ona oskarżana o spadek wartości kamienic, stanie się celem ideologicznych ataków, a nawet ważnym elementem walki o stolicę. I to wszystko w niecałe 70 lat. Choć dziś trudno w to uwierzyć, przeciwko kanalizacji protestowali właściciele kamienic i sami mieszkańcy. Bali się, że spadną ceny kamienic, a wprowadzenie toalet i ubikacji do wnętrza budynków spowoduje spadek komfortu mieszkania. Potem obudzili się ideolodzy i zaczęli wieszczyć, że kanalizacja jest spiskiem, który ma na celu wykończenie rolników. Może dlatego, że Sokrates Starynkiewicz był Rosjaninem? Powstała nawet na ten temat broszura niejakiego „Rolnika Nadwiślańskiego” F.R. o o tyle dziś zabawnym, co i budzącym grozę tytule: „Kanalizacja miasta Warszawy jako narzędzie judaizmu i szarlatanerii w celu zniszczenia rolnictwa polskiego oraz wytępienia ludności słowiańskiej nad Wisłą”. Co dziś kryje warszawska kanalizacja i co mają z tym wspólnego Borewicz i Wajda? Pierwsze plany kanalizacji powstały w okolicach 1880 roku i to z nich korzystali w 1944 roku warszawscy powstańcy. Podziemna sieć była wykorzystywana jako drogi transportu i ewakuacji. Wielu powstańców zginęło w nich, ale wielu uratowały życie. Od ponad 80 lat kojarzą się najbardziej z tamtym heroicznym czasem. Taki obraz potęguje popkultura. I to już od 1957 roku, kiedy Andrzej Wajda zrealizował jeden z najsłynniejszych filmów poświęconych powstaniu, czyli „Kanał”. Ale Wajda nie był pierwszy. Aleksander Ford pokazał warszawskie kanały w filmie „Ulica Graniczna” z 1948 roku. Zaznaczył rolę, jaką odegrały w 1943 roku podczas powstania w getcie warszawskim, ale też przed nim, kiedy były drogą przemytu na teren dzielnicy żydowskiej. Późniejsze przykłady można długo wymieniać i niekoniecznie mają one związek z wojenną historią. Np. w jednym z odcinków popularnego w czasie PRL-u serialu kryminalnego „07 zgłoś się”, w kanałach przestępcę ściga porucznik Sławomir Borewicz. Warszawska kanalizacja w swoich początkach miała obsłużyć pół miliona mieszkańców, co jak na tamte czasy było liczbą na wyrost. Dziś ma ponad 4300 kilometrów, a planowana rozbudowa ma ją powiększyć o kolejne. W warszawskim systemie wodociągowo-kanalizacyjnym jest też coś, co działa od zawsze. To Warszawskie Filtry Lindleya – jedyny na świecie wciąż działający obiekt tego typu, wykorzystujący powolne filtry piaskowe. Zostały uruchomione w 1886 roku i są uznane za pomnik historii. Można powiedzieć, że wodociągi i kanalizacja to coś, co w namacalny sposób łączy sprawy podziemne z naziemnymi. Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Warszawie wyliczyło, że każdego dnia mieszkańcy stolicy spuszczają do kanalizacji nawet 30 ton śmieci, które nie powinny tam nigdy trafić. To podpaski, patyczki higieniczne, ale też gruz czy resztki jedzenia, które tworzą zatory w kanalizacji. Jednocześnie każdego dnia do kranów płynie 350 mln litrów uzdatnionej wody. Wystarczyłoby jej, aby napełnić 100 basenów olimpijskich. I tak dzień i noc. Nieprzerwanie podziemne miasto tętni życiem. Źródło: National Geographic Polska Nasi eksperci Katarzyna Świerczyńska Reporterka zakochana w swojej pracy. Po godzinach prowadzi podróżniczego bloga „Podróże z psem” i jest współautorką projektu „Nad portem noc” pokazującego nocne życie Szczecina. Najczęściej podróżuje blisko, najlepiej na własnych nogach lub rowerem. Uwielbia Puszczę Bukową, nadodrzańskie szlaki i Bałtyk o każdej porze roku. Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Warszawskie ZOO jedyne na świecie: dla tego pisklęcia zamknięto całą ptaszarnię
W warszawskim ogrodzie zoologicznym wykluło się pisklę wieloszpona pawiego – gatunku tak rzadkiego, że w tym roku nie udało się to żadnemu innemu ZOO na świecie. Placówka zamknęła całą halę wolnego lotu, by zapewnić mu spokój.
Występuje tylko w Malezji, a jego liczebność to najwyżej 10 tysięcy osobników. Tym bardziej cieszy fakt, że w Warszawie złożył jajo, z którego wykluło się zdrowe pisklę. Wieloszpon pawi to duma stołecznego ZOO. Warszawskie ZOO świętuje wyjątkowy sukces „Wieloszpon pawi to niezwykle piękny, ale zarazem wyjątkowo rzadki mieszkaniec ogrodów zoologicznych. Obecnie oprócz Warszawskiego ZOO można go jeszcze spotkać tylko w trzech zrzeszonych w ramach EAZA ogrodach zoologicznych. Mamy to szczęście, że od kilku lat nasza para regularnie przystępuje do lęgów, a w tym roku jesteśmy jedynym ZOO w którym pojawiły się pisklęta tego gatunku” – pisze ogród zoologiczny w Warszawie na swoim profilu na Facebooku. Pisklę wieloszpona pawiego (Polyplectron malacense) to bardzo cenny przychówek, więc nic dziwnego że ZOO zdecydowało się specjalnie dla niego zamknąć całą tzw. halę wolnego lotu. To unikatowa, duża przestrzeń imitująca dżunglę, gdzie ptaki mogą swobodnie latać, i największy tego typu obiekt w Polsce. Co prawda samica opiekuje się pisklęciem, ale oboje potrzebują teraz dużo spokoju. ZOO nie po raz pierwszy w sezonie lęgowym podjęło decyzję o wyłączeniu dla zwiedzających hali wolnego lotu. Decyzja o terminie jej ponownego udostępnienia jeszcze nie zapadła. Jak wygląda wieloszpon pawi? Wieloszpon pawi to zagrożony wyginięciem ptak z rodziny kurowatych i podrodziny bażantów, w naturze żyjący wyłącznie na Półwyspie Malajskim. I to nie na całym, bo tylko w jego południowej części, m.in. w kontynentalnej części Malezji i kiedyś – w Tajlandii. Obecnie w Tajlandii uważa się go za wymarłego. Jego naturalne środowisko to podszyt gęstych lasów, gdzie uwielbia się ukrywać i chodzić w poszukiwaniu owadów i ich larw, którymi się żywi. Podobnie jak wiele kurowatych (np. paw indyjski), może się poszczycić pięknym upierzeniem. Choć większość jego ciała pokrywają szaroczarne pióra, to na grzbiecie i ogonie przyozdobione są spektakularnymi, opalizującymi na niebiesko „okami”, podobnymi to tych u pawi. W tym roku w ptaszarni warszawskiego ZOO lęgi wyprowadziły m.in.: dudek (dwukrotnie), kulon, kraska i paw kongijski. Źródło: Ptaszarnia Warszawskiego ZOO Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Poznaj najbezpieczniejsze kierunki w Europie. W rankingu znalazły się też polskie miasta
Gdzie w Europie można czuć się naprawdę bezpiecznie podczas podróży? Nowy ranking pokazuje miasta, w których niski poziom przestępczości i przyjazna atmosfera sprawiają, że turyści mogą skupić się wyłącznie na odkrywaniu lokalnych atrakcji.
Spis treści: Poziom bezpieczeństwa w Europie Najbezpieczniejsze miasto w Europie Ranking najbezpieczniejszych europejskich destynacji Choć przy wyborze miejsca na wakacje zwykle kierujemy się atrakcjami, pogodą i budżetem, równie istotnym kryterium pozostaje bezpieczeństwo. Świadomość, że spędzamy czas w stosunkowo bezpiecznym mieście, sprzyja pełnemu relaksowi i czerpaniu radości z podróży. Z tego względu jedno z biur podróży przygotowało zestawienie najbezpieczniejszych destynacji turystycznych. Poziom bezpieczeństwa w Europie W mediach opublikowano właśnie ranking najbezpieczniejszych miast w Europie, przygotowany przez biuro podróży Riviera Travel. Zestawienie powstało na podstawie analizy wzrostu wskaźnika przestępczości w ciągu ostatnich pięciu lat oraz jego obecnego poziomu, co pozwoliło wyłonić łączny wynik bezpieczeństwa. Im niższy wskaźnik, tym bezpieczniejsze miasto. – Te wyniki potwierdzają, że Europa oferuje nie tylko bogactwo kultury i pięknych krajobrazów, lecz także wysoki poziom bezpieczeństwa. Od średniowiecznego uroku Dubrownika, przez imponującą panoramę Pragi, pełną wież i iglic – najbezpieczniejsze europejskie destynacje pozwalają podróżować z pełnym spokojem ducha. Mimo to warto zachować ostrożność i czujność podczas odwiedzania nowych miejsc – podkreśliła Joanne Lynn, dyrektor ds. produktów europejskich w Riviera Travel, w rozmowie z „Euronews”. Najbezpieczniejsze miasto w Europie Dubrownik, jedno z najchętniej odwiedzanych miast Chorwacji, według rankingu Riviera Travel został uznany za najbezpieczniejsze w Europie, z ogólnym wskaźnikiem bezpieczeństwa na poziomie 44,1. „Perła Adriatyku”, wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, słynie z doskonale zachowanego, ufortyfikowanego Starego Miasta i unikalnej średniowiecznej architektury. Choć Dubrownik cieszy się reputacją popularnego imprezowego miejsca, poziom przestępczości pozostaje tu bardzo niski, a liczba incydentów odnotowanych w ciągu ostatnich pięciu lat jest niewielka. Nocne zwiedzanie, nawet w pojedynkę, jest tu bezpieczne – miasto sprzyja spacerom, a ulice Starego Miasta są wyjątkowo dobrze oświetlone. Jak podkreśliło Lonely Planet, Dubrownik wyróżnia silne poczucie wspólnoty i przyjazna atmosfera, która zapewnia bezpieczeństwo zarówno turystom, jak i mieszkańcom. Przestępstwa z użyciem przemocy zdarzają się rzadko, choć sporadycznie mogą wystąpić kradzieże kieszonkowe, drobne oszustwa turystyczne czy zawyżone ceny w taksówkach. A jak przestawiają się pozostałe pozycje w rankingu? Ranking najbezpieczniejszych europejskich destynacji Tallinn, z wynikiem bezpieczeństwa 55,8, zajął drugie miejsce w rankingu i jest jedną z najbezpieczniejszych stolic Europy Północnej. Jego Stare Miasto, wpisane na Listę UNESCO, uchodzi za doskonale zachowany przykład średniowiecznego miasta handlowego. Wiele osób pracujących w turystyce i usługach biegle mówi po angielsku, co ułatwia podróżnym uzyskanie pomocy. Popularne aplikacje do zamawiania przejazdów, jak Bolt, oferują opcję „Kobiety dla kobiet”, a nowoczesne usługi publiczne i system e-administracji zapewniają wysoki poziom bezpieczeństwa i łatwy dostęp do informacji. Trzecie miejsce w rankingu zajęła Warszawa, z wynikiem bezpieczeństwa 60,2. Choć w ostatnich pięciu latach odnotowano umiarkowany wzrost przestępczości, obecnie jej poziom i tak jest bardzo niski. Odbudowane po wojnie zabytkowe dzielnice oraz nowoczesna architektura przyciągają wielu turystów. Liczne patrole policji i dobrze oświetlone ulice sprawiają, że podróżni czują się bezpiecznie także nocą. Według Statista, poprawa sytuacji gospodarczej i spadek bezrobocia w Polsce dodatkowo przyczyniły się do ograniczenia przestępczości. Na czwartej pozycji na liście uplasowała się Praga z wynikiem bezpieczeństwa 60,9. Choć w ostatnich pięciu latach odnotowano tam umiarkowany wzrost przestępczości, obecny jej poziom jest bardzo niski. „Miasto stu wież” łączy wyjątkowe widoki z poczuciem bezpieczeństwa. Jak podał portal Prague Views, policja skutecznie zwalcza kradzieże kieszonkowe i inne wykroczenia, a dobry system monitoringu wspiera utrzymanie porządku. Stabilna sytuacja społeczna i czujność mieszkańców oraz turystów dodatkowo sprzyjają bezpieczeństwu. Na piątym miejscu znalazło się kolejne polskie miasto. Kraków zyskał ogólny wynik bezpieczeństwa wynoszący 64,3. Zaznaczono, że poziom przestępczości w stolicy Małopolski jest niski, choć w ostatnich pięciu latach odnotowano w niej umiarkowany wzrost. Visit Krakow dodał, że duża obecność policji w rejonach turystycznych zwiększa poczucie bezpieczeństwa i odstrasza potencjalnych sprawców. Podobnie jak Dubrownik, Kraków słynie z przyjaznego nastawienia do turystów, a Stare Miasto i inne popularne miejsca są dobrze oświetlone i tętnią życiem. Władze mają duże doświadczenie w rozwiązywaniu problemów typowych dla ruchu turystycznego, a transport publiczny pozostaje bezpieczny nawet nocą. Z kolei jako szósty został wymieniony Amsterdam. Choć w ostatnich pięciu latach w stolicy Holandii odnotowano umiarkowany wzrost przestępczości, obecnie jej poziom jest niski. Ultimate Party Experiences poinformował, że wysoki poziom zaufania do policji sprawia, że mieszkańcy i turyści chętniej zgłaszają incydenty, co pomaga ograniczać liczbę przestępstw. Liberalne podejście miasta do kwestii takich jak prostytucja czy marihuana zmniejsza ryzyko związanych z nimi wykroczeń, natomiast swobodna atmosfera, tolerancja oraz silne poczucie wspólnoty dodatkowo wpływają na bezpieczeństwo. Źródła: Euronews, Riviera Travel Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Niezwykłe odkrycie w Wilanowie. Na terenie muzeum odkryto pozostałości nieznanej budowli
W parku Morysin na terenie Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie archeolodzy odnaleźli fundamenty niezidentyfikowanego budynku. Badacze uważają, że może być to dawny dom stróża.
Spis treści: Nieznany wcześniej budynek odkryto w Wilanowie Jaką funkcję pełniła budowla? Tajemnicza historia Pałacu Jana III Sobieskiego w Wilanowie Budowla, którą odnaleźli archeolodzy z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, miała znajdować się u zbiegu dwóch dróg, które prowadziły do Pałacu Myśliwskiego i położonej obok zagrody. To jeden z młodszych zabytków architektonicznych w na terenie Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. Budynek został wzniesiony w pierwszej połowie XIX wieku na zlecenie Aleksandry z Lubomirskich Potockiej i Stanisława Kostki Potockiego. Nieznany wcześniej budynek odkryto w Wilanowie Muzeum Jana III Sobieskiego mieści się w dawnym pałacu, który pierwotnie służył jako letnia rezydencja króla. Po śmierci polskiego władcy pałac wielokrotnie zmieniał właścicieli, aż w 1805 roku Stanisław Kostka Potocki udostępnił część jego wnętrz publiczności, zakładając pierwsze muzeum w Polsce. Od tamtej pory Wilanów pełni funkcję nie tylko zabytku architektury, ale też miejsca, w którym można zobaczyć pamiątki związane z władzą królewską triumfatora bitwy pod Wiedniem. W tym roku kierownictwo muzeum zleciło naukowcom z UKSW przeprowadzenie analizy Numerycznego Modelu Terenu rejonu Morysina. – Badanie miało być połączone z kalibracją historycznych planów. Dzięki temu wytypowano prawdopodobne miejsce, w którym nieistniejący dziś budynek miałby się dawniej znajdować. Kolejnym krokiem było rozpoznanie tego miejsca oraz otoczenia zachowanych reliktów architektury wokół Pałacu Myśliwskiego – przekazali archeolodzy. Jaką funkcję pełniła budowla? Autorzy odkrycia wykorzystali narzędzia do geofizycznej prospekcji nieinwazyjnej, czyli georadar i magnetometr – Wyniki rozpoznania nieinwazyjnego potwierdziły istnienie fundamentów dawniej istniejącego budynku. Miał on rozmiar około 8 metrów na 4 metry i niewielką dobudówkę od strony południowej. Kształt i rozmiar tego budynku korespondują jednak z istniejącymi do tej pory pozostałościami dwóch pozostałych konstrukcji – powiedział dr hab. Fabian Welc z Instytutu Archeologii z UKSW. Badacz wyjaśnia, że struktury te miały solidny fundament wykonany z łupanych kamieni, na którym zidentyfikowano pozostałości ceglanego muru. Jeden z budynków miał być zamieszkały przez służbę, która obsługiwała gości Pałacu Myśliwskiego. – W jego obrębie odnotowano pozostałość pieca. Z kolei drugi to budynek gospodarczy. Na obecnym etapie badań funkcja niezachowanego budynku nie została rozpoznana. Być może był to dom stróża, bo znajdował się u zbiegu dwóch dróg prowadzących do Pałacu Myśliwskiego i położony był obok zagrody – wyjaśnia prof. Welc. Tajemnicza historia Pałacu Jana III Sobieskiego w Wilanowie Nieopodal ruin budynków gospodarczych, na powierzchni ziemi, odkryto fragmenty ceramiki. Datowanie wykazało, że niektóre artefakty pochodzą nawet z XV wieku. – To może oznaczać, że początki osadnictwa w tym miejscu są wcześniejsze, niż zakładano – wyjaśnia dr Rafał Solecki, koordynator projektu. – Charakterystyczna lokalizacja pozostałości budynków na niewielkich lokalnyc terpach sugeruje, że najstarsze osadnictwo w tym miejscu można wiązać z Olędrami, czyli osadnikami z Niderlandów. Początki ich osiedlania się na terenach wzdłuż Wisły datuje się na XVI–XVII wiek – dodaje dr Solecki. – Nie można zatem wykluczyć, że Stanisław Kostka Potocki, organizując założenie parkowe w Morysinie, wybrał pod budowę Pałacu Myśliwskiego i jego zaplecza miejsce, które posiadało już dogodne warunki pod taką inwestycję. W ten sposób na starszych kopcach, a zapewne też fundamentach, wzniesione zostały nowe budowle – tłumaczy badacz. Autorzy wykopalisk podkreślają, że ruiny budowli na terenie pałacu w Wilanowie wciąż kryją w sobie wiele tajemnic. Poszukiwania i badania takie jak te, pomagają nam jednak odkryć niejasne karty z historii tego majestatycznego pałacu w Warszawie. Źródło: Nauka w Polsce Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Rewolucja na polskim lotnisku. Koniec z wyjmowaniem laptopów i płynów z bagażu podręcznego
Podróż samolotem wkrótce może stać się znacznie wygodniejsza. Na warszawskim Lotnisku Chopina planowane są zmiany, które mają usprawnić kontrolę bezpieczeństwa i skrócić kolejki do bramek. Co dokładnie się zmieni?
Spis treści: Koniec z restrykcjami dotyczącymi płynów w bagażu podręcznym? Nowoczesne skanery na lotniskach w Polsce Dla wielu podróżnych jednym z najbardziej stresujących etapów lotu jest kontrola bezpieczeństwa na lotnisku. Konieczność wykładania na taśmę elektroniki i płynów, często w pośpiechu, potrafi być wyjątkowo uciążliwa. Już wkrótce może się to jednak zmienić. Media obiegła bowiem informacja, że warszawskie Lotnisko Chopina planuje zakup nowoczesnych skanerów, które umożliwią m.in. przeprowadzanie kontroli bez wyjmowania urządzeń z bagażu podręcznego oraz zniesienie obecnych ograniczeń dotyczących przewozu płynów. Koniec z restrykcjami dotyczącymi płynów w bagażu podręcznym? Od dłuższego czasu zapowiadano zniesienie limitu 100 ml na płyny przewożone w bagażu podręcznym. Pierwsza zdecydowała się na to Wielka Brytania, wprowadzając nowe zasady m.in. na lotniskach w Birmingham i Edynburgu. Wkrótce podobne rozwiązania zaczęły wdrażać Stany Zjednoczone, co wywarło dodatkową presję na Unię Europejską. W efekcie zaledwie kilka dni temu Komisja Europejska zatwierdziła przepisy, które umożliwią przewożenie większych ilości płynów oraz rezygnację z obowiązku ich wyjmowania podczas kontroli bezpieczeństwa. KE podkreśla jednak, że zmiany będą wprowadzane stopniowo. Ich wdrożenie wymaga instalacji nowoczesnych skanerów CT do kontroli bagażu podręcznego oraz uzyskania odpowiednich certyfikatów. Dopiero wtedy pasażerowie będą mogli przewozić nawet do dwóch litrów płynów w jednej torbie. Część europejskich portów lotniczych jest już przygotowana na tę rewolucję – takie urządzenia działają m.in. w Berlinie, Rzymie, Amsterdamie czy Mediolanie. Łącznie w Unii Europejskiej funkcjonuje obecnie około 700 skanerów CT w 21 państwach członkowskich, a ich liczba stale rośnie. Nowoczesne skanery na lotniskach w Polsce W Polsce nowoczesne linie kontroli bezpieczeństwa z wykorzystaniem skanerów CT działają już na lotniskach w Lublinie oraz na poznańskiej Ławicy. Instalacja tego typu urządzeń rozpoczęła się również w krakowskich Balicach. Teraz wiadomo, że podobna modernizacja obejmie największy port lotniczy w kraju, czyli warszawskie lotnisko im. Fryderyka Chopina, co dla wielu podróżnych oznacza znaczące ułatwienie podczas odprawy. Jak poinformowała Anna Dermont, rzeczniczka prasowa Polskich Portów Lotniczych i lotniska Chopina, obecnie trwa postępowanie przetargowe na zakup nowoczesnych skanerów, w którym uczestniczą dwa konsorcja. – Chcemy, by proces instalacji nowych urządzeń rozpoczął się jak najszybciej, zaraz po zakończeniu sezonu lato 2025. Postępowanie obejmuje 15 linii kontroli bezpieczeństwa. W przyszłości podobne skanery planujemy wprowadzić także na lotniskach w Radomiu oraz Zielonej Górze – przekazała w rozmowie z Business Insider. Decyzja Komisji Europejskiej musi jeszcze zostać zatwierdzona przez Europejską Konferencję Lotnictwa Cywilnego. Przedstawiciele unijnych instytucji, na których powołuje się portal Fly4Free, podkreślają jednak, że uzyskanie tej zgody to już wyłącznie formalność. Jeśli procedura przebiegnie zgodnie z planem, nowe przepisy mogą wejść w życie w ciągu najbliższych tygodni. Źródła: Business Insider, TVN24, Fly4Free Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Botaniczna sensacja w Warszawie. Dziwidło olbrzymie zakwita po raz pierwszy od czterech lat
Ostatnie kwitnięcie dziwidła olbrzymiego w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Warszawskiego miało miejsce w czerwcu 2021 roku. Była to sensacja dla mieszkańców stolicy Polski. Po czterech latach znów będziemy mogli cieszyć się rozkwitem tej egzotycznej rośliny.
Spis treści: Trupi kwiat Historia warszawskiego dziwidła Za enigmatyczną nazwą tej rośliny kryje się największy kwiatostan na świecie. Gatunek, który naturalnie występuje w tropikalnych lasach deszczowych indonezyjskiej wyspy Sumatra, może osiągać nawet 3 metry wysokości i wagę ponad 70 kilogramów. Kwiatostan dziwidła wyrasta ze znajdującej się pod ziemią bulwy, która jest najcięższą częścią całej rośliny. Rozkwit dziwidła jest zjawiskiem szczególnym nie tylko ze względu na wyjątkowy wygląd rośliny, ale i niezwykle specyficzny zapach. Dzięki swojej woni dziwadło zyskało potoczną nazwę „trupi kwiat”. Zwiedzającym ogrody botaniczne może on przypominać odór gnijącego mięsa lub zepsutych jajek. Trupi kwiat Proces kwitnięcia, mimo że ze względu na woń odpychający dla większości ludzi, ma za zadanie przyciągnąć stworzenia zdecydowanie istotniejsze dla funkcjonowania rośliny. Ponieważ indonezyjskie lasy tropikalne są ubogie w tradycyjnych zapylaczy takich jak pszczoły, dziwidło musi kusić swoim zapachem owady, które normalnie szukają martwych zwierząt, by złożyć swoje jaja. Woń dziwidła wprowadza te owady w błąd, imitując rozkładające się mięso. Insekty wlatują do wnętrza kolby, gdzie oblepia je pyłek, a potem przenoszą go na kolejne rośliny. Dziwidło nie tylko wydziela kuszącą owady woń, ale również przeprowadza proces termogenezy, mający na celu rozprzestrzenienie zapachu w powietrzu. Roślina aktywnie wytwarza ciepło, a temperatura w kolbie może być nawet o 5–10°C wyższa niż otoczenie. Ciepło pomaga cząsteczkom zapachowym szybciej się ulatniać, rozchodzić w tropikalnej dżungli i przyciągać owady z dużych odległości – nawet kilku kilometrów. Historia warszawskiego dziwidła Bulwa została przekazana Ogrodowi Botanicznemu Uniwersytetu Warszawskiego przez prywatnego kolekcjonera, który nie był w stanie zapewnić jej optymalnych warunków wzrostu. Od kilku lat dziwidło znajduje się w tropikalnej szklarni ogrodu, przechodząc przez kolejne fazy wzrostowe. Co kilka lat wypuszczało liść, a następnie przechodziło w stan spoczynku. Roślina przeżyła również swój moment grozy, kiedy ekipa telewizyjna omyłkowo wystawiła ją na mróz. Bulwa uległa uszkodzeniu i zaczęła gnić. Przez kolejne trzy lata roślina nie wypuściła liścia. Na szczęście botanikom udało się odratować okaz, który teraz po raz kolejny zacznie kwitnąć. Ogród Botaniczny UW znajduje się przy Alejach Ujazdowskich 4 w Warszawie. Możemy go zwiedzać codziennie w godzinach od 10:00 do 20:00. Bilety jednorazowe: 20 zł – normalny, 10 zł – po uwzględnieniu ulg. Warto również wziąć udział w licznych wydarzeniach, które w sezonie letnim odbywają się w ogrodzie. Źródła: Nauka w Polsce, Ogród Botaniczny UW Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Pałac Kultury i Nauki obchodzi 70. urodziny. Od samego początku wzbudzał kontrowersje
Pałac Kultury i Nauki od 70 lat dzieli Polaków. Dla jednych to symbol zniewolenia, dla innych ikona stolicy. Z okazji rocznicy przypominamy najciekawsze fakty o najbardziej kontrowersyjnym budynku w Polsce.
W tym artykule: Co warto wiedzieć o Pałacu Kultury i Nauki? Pałac Kultury i Nauki – ciekawostki Trudno o drugi budynek w Polsce, który ma tyle samo przeciwników, co zwolenników. Pałac Kultury i Nauki, bo o nim mowa, z powodu swojej historii wzbudza mieszane uczucia zarówno wśród polityków, jak i zwykłych obywateli. Mimo to rocznie przyciąga do stolicy masę turystów nie tylko z kraju. Sprawdź, co skrywa 3288 pałacowych pomieszczeń i co wspólnego z erotycznymi snami ma lśniąca iglica. Oto mało znane ciekawostki o Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie, które przybliżą ci historię tego miejsca. Co warto wiedzieć o Pałacu Kultury i Nauki? Budowa Pałacu Kultury i Nauki, nad którą czuwał radziecki architekt Lew Rudniew, rozpoczęła się 1 maja 1952 roku i trwała tylko trzy lata. Budynek został oddany do użytku 21 lipca 1955 r., a do jego powstania zużyto ponad 40 mln cegieł i 26 tys. ton stali. W trakcie trwania budowy śmierć poniosło 16 robotników. Pałac Kultury i Nauki powstał jako dar narodu radzieckiego dla narodu polskiego. Jego pomysłodawcą był Józef Stalin (pierwotny patron budynku). Wspominany wyżej Lew Rudniew stworzył pięć projektów, ten ostateczny wybrali Polacy. Pierwszego dnia po otwarciu, 22 lipca 1955 r., PKiN odwiedziło 20 tys. osób. W 2007 r. budynek wpisano do rejestru zabytków. Kosztem Pałacu Kultury i Nauki zburzono ok. 180 przedwojennych kamienic i zlikwidowano sześć ulic. Mierzący 237 m Pałac Kultury i Nauki w chwili zakończenia budowy był drugim co do wielkości budynkiem w Europie (obecnie jest na 19. pozycji), tuż za Moskiewskim Uniwersytetem Państwowym. Wśród polskich drapaczy chmur nie miał sobie równych przed ponad sześć dekad. Wszystko zmieniło się na początku 2021 roku, gdy palmę pierwszeństwa przejął inny warszawski wieżowiec, Varso Tower. Biurowiec „przerósł” niekwestionowany symbol Warszawy o 73 metry, stając się nie tylko największym budynkiem w kraju, ale także w Unii Europejskiej. Sprawdź, ile metrów mają najwyższe budynki na świecie. Pałac Kultury i Nauki liczy 46 pięter, w tym dwa podziemne, i 3288 pomieszczeń o łącznej powierzchni wynoszącej 123 084 m kw. PKiN jest siedzibą wielu instytucji, m.in. teatrów, kin, muzeów, a także uczelni wyższych. Na jego terenie znajdziemy też basen, który kilka lat temu przeszedł pierwszą modernizację od czasu otwarcia. W pałacu obraduje także Rada Miasta Stołecznego Warszawy. Zdobiący 40. piętro budynku Zegar Milenijny został odsłonięty 31 grudnia 2000 r. przez ówczesnego prezydenta miasta, Pawła Piskorskiego. Średnica każdej z czterech tarcz pałacowego zegara ma 6 m, co czyni go trzecim pod względem wielkości czasomierzem w Europie. Ciekawostki o Warszawie. Tego mogłeś nie wiedzieć o polskiej stolicy Poniżej prezentujemy wybrane ciekawostki o Warszawie, dzięki którym jeszcze bardziej zapragniesz poznać historię stolicy i największego miasta Polski. Pałac Kultury i Nauki – ciekawostki We wszystkich 3288 pałacowych pomieszczeniach może znajdować się jednocześnie ok. 12 tys. ludzi. Jego stalowe konstrukcje wystarczyłyby na przerzucenie pięciu mostów przez Wisłę, a lśniąca iglica sprowadza... erotyczne sny (tak swoją prośbę o jej ściągnięcie uzasadniała pewna wyczerpana pani). PKiN od samego początku, czyli 2 maja 1952 r., kiedy to na warszawskim placu Defilad ruszyły prace budowlane, rozpalał wyobraźnię. Przy budowie Pałacu Kultury i Nauki pracowało 3,5 tys. robotników z ZSRR i 4 tys. z Polski. Przybysze zza wschodniej granicy zamieszkali na specjalnie wybudowanym osiedlu „Przyjaźń” na warszawskich Jelonkach. Mieli tam do dyspozycji sklep, kino, bibliotekę, stołówkę, a nawet szkołę wieczorową. Budowa Pałącu Kultury i Nauki w Warszawie rozpoczęła się tym samym roku, gdy brytyjskim tronie zasiadła Elżbieta II [Mało znane archiwalne zdjęcia królowej Elżbiety II w obiektywie fotografów National Geographic]. Pałac, ze względu na swój skrót PKiN, jest potocznie nazywany przez warszawiaków „Pekinem”. Pałac Kultury i Nauki dostawał masę listów z prośbami, zwierzeniami, a nawet donosami – zwykle zaczynały się jednakowo: „Drogi Pałacu...”. Co więcej, latach 50. dzieci pisały listy z prośbami o prezenty. Były przekonane, że na tym najwyższym z polskich budynków mieszka Święty Mikołaj. W podziemiach pałacu mieszkają dokarmiane przez urzędników koty. Do śmiesznego zdarzenia doszło w 1969 roku, gdy podczas koncertu francuskiej piosenkarki Juliette Gréco, gdy jeden z futrzaków przedefilował dostojnie przez całą scenę i zniknął za kulisami. Jak się okazuje, to nie jedyne zwierzęta, które wybrały pałac na mieszkanie. Na wysokości 42. kondygnacji swoje siedlisko w 1998 r. założyły sokoły wędrowne. W 2016 roku, po pięciu latach przerwy, w pałacowym gnieździe wykuły się trzy młode, które dostały imiona Bazyl, Orion i Wawa. Na tym jednak nie koniec, bowiem na poziomie 6. piętra znajduje się pasieka miejskich pszczół. Ile kosztuje utrzymanie Pałacu Kultury i Nauki? W 2012 roku media informowały, że w skali miesiąca to koszt w granicach 1,5 mln złotych, co przekłada się na roczną sumę 20 mln zł. W ramach ciekawostki dodajmy, że według obliczeń sprzed kilku lat, PKiN zużywa tyle energii, co 30-tysięczne miasteczko. Taras Widokowy na 30. piętrze Pałacu Kultury i Nauki to jedna z największych atrakcji budynku. Wjazd windą na taras, który jest otwarty codziennie między 10:00 a 22:00, trwa 19 sekund. Elewacja budynku pokryta jest płytkami, które zostały stworzone na specjalne zmówienie w fabryce na Uralu. Robotnik trzymający łożysko to jedna z ośmiu rzeźb siedzących wykonanych przez Rosjan. 20 kolejnych znajduje się w niszach wokół Pałacu. Przed wejściem stoją również pomniki Kopernika i Mickiewicza autorstwa polskich artystów – Stanisława Horno-Popławskiego oraz Ludwiki Nitschowej. W przeprowadzonym w 2020 roku badaniu na zlecenie stołecznego ratusza, 20% ankietowanych uznało Pałac Kultury i Nauki za największą atrakcję w stolicy. Więcej osób wskazało Stare Miasto (37%) oraz Łazienki Królewskie (24%). Źródło: pkin.pl. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Ranking najlepszych lotnisk w 2025 roku. Polski port wyprzedził popularne kierunki
Nowy międzynarodowy ranking lotnisk uwzględnia nie tylko punktualność, ale też jakość obsługi i zadowolenie podróżnych. Wyniki mogą zaskakiwać – jedno z polskich lotnisk uplasowało się wyżej niż popularne porty w turystycznych regionach południa Europy.
Spis treści: Najlepsze lotniska na świecie i w Europie Polskie lotniska w globalnym zestawieniu Latem miliony Europejczyków wyruszają w podróże, jednak nie każde lotnisko potrafi zapewnić im komfortowy początek wakacji. W opublikowanym niedawno rankingu AirHelp Score – przygotowanym przez organizację zajmującą się ochroną praw pasażerów – przeanalizowano 250 portów lotniczych z 68 krajów. Pod uwagę brano punktualność, poziom zadowolenia podróżnych oraz jakość świadczonych usług. Wyniki ujawniły zarówno światowych liderów branży, jak i porty, których standardy mogą wystawić cierpliwość pasażerów na ciężką próbę. Wśród ocenionych znalazły się również lotniska z Polski. Najlepsze lotniska na świecie i w Europie. Skandynawia i RPA w czołówce Pierwsze miejsce w globalnym rankingu AirHelp Score zajął Międzynarodowy Port Lotniczy w Kapsztadzie w RPA, uzyskując łączny wynik 8,57 punktów w AirHelp Score – w tym 8,6 za punktualność, 8,7 za satysfakcję pasażerów oraz 8,3 za ofertę gastronomiczną i handlową. To najwyższy łączny wynik spośród 250 analizowanych lotnisk z 68 krajów. Najlepiej ocenianym europejskim portem okazało się z kolei lotnisko Bergen Flesland w Norwegii, zajmując 9. miejsce na świecie. Wyróżniło się wyjątkową punktualnością i sprawnością operacyjną. W pierwszej trzydziestce rankingu uplasowały się także porty w Bilbao (Hiszpania), Bodø (Norwegia), Oslo Gardermoen (Norwegia) oraz Reykjavik Keflavík (Islandia). Na uwagę zasługuje również port lotniczy w Luksemburgu – choć uplasował się dopiero na 130. miejscu w klasyfikacji ogólnej, otrzymał najwyższą ocenę w Europie w kategorii ogólnego doświadczenia pasażerów – aż 9,0 pkt. Z kolei lotnisko Amsterdam Schiphol, sklasyfikowane na 111. pozycji, osiągnęło najlepszy wynik w Europie pod względem jakości oferty gastronomiczno-handlowej, zdobywając 8,3 pkt. Polskie lotniska w globalnym zestawieniu Wśród polskich portów najlepiej wypadło lotnisko im. Lecha Wałęsy w Gdańsku, które zajęło 57. miejsce w globalnym zestawieniu. Uzyskało łącznie 7,87 pkt – 7,9 za punktualność, 8,2 za zadowolenie pasażerów oraz 7,6 za ofertę gastronomiczno-handlową. To rezultat lepszy niż w przypadku wielu popularnych lotnisk południowej Europy, takich jak Walencja, Malaga czy Alicante. Gdańsk został doceniony za sprawną obsługę i wysoki poziom wygody, co potwierdza, że mniejsze porty regionalne mogą skutecznie konkurować z większymi europejskimi lotniskami. Lotnisko Chopina w Warszawie uplasowało się na 95. miejscu, zdobywając 7,67 pkt (punktualność 7,6, ocena pasażerów 8,0, gastronomia i sklepy 7,6). To stabilna pozycja w środku zestawienia, choć wyniki sugerują konieczność dalszych usprawnień, zwłaszcza w zakresie terminowości i rozszerzenia oferty usługowej. Lotnisko we Wrocławiu zajęło 140. miejsce z wynikiem 7,47 pkt (punktualność 7,2, ocena pasażerów 8,5, gastronomia 7,1), natomiast port lotniczy w Krakowie znalazł się na 155. pozycji z wynikiem 7,42 pkt (punktualność 7,4, satysfakcja pasażerów 8,0, gastronomia 6,8). Oba porty uzyskały stosunkowo wysokie noty za jakość obsługi podróżnych, lecz ich wyniki w zakresie punktualności pozostają niższe, co wskazuje na konieczność optymalizacji organizacji operacji lotniczych. Źródła: EuroNews, Air Help Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.