W krainie tysiąca jezior wciąż można znaleźć tajemnicze miejsca. Najczystsze jeziora i ukryte skarby Mazur
W mazurskich kniejach idealnie jest się schronić przed letnimi upałami. Nic więc dziwnego, że co roku tłumy Polaków kierują się na północny zachód, by w krainie tysiąca jezior oddać się relaksowi. Mimo to Mazury to nadal nie do końca poznana kraina, a jej bogactwo przyrodnicze i kulturowe sprawiają, że co roku możemy odkrywać ten region na nowo.
Każdego lata mazurskie jeziora jawią się jako przyjemna alternatywa dla miejscami zatłoczonego nadmorskiego wybrzeża. Tutaj nie doświadczymy walki na parawany czy natrętnego zachęcania do kupienia kukurydzy i prażonych orzeszków. W Krainie Tysiąca Jezior odnajdziemy miejsca sprawiające wrażenie, jakby o ich istnieniu wiedziała jedynie garstka osób. Są też tereny, których nie spodziewalibyśmy się na północnych obszarach naszego kraju. Gdzie są najczystsze jeziora? Skoro letni wypoczynek, to pewnie przydałoby się znaleźć jakieś jezioro, w którym w upalne dni można się schłodzić. Na szczęście na Mazurach znajdziemy tysiące takich miejsc, więc bólu głowy dostać możemy jedynie od przybytku, a nie od udaru słonecznego. Planując mazurski wypoczynek, warto zwrócić uwagę na jeziora mniej popularne turystycznie. Braki w wypoczynkowej infrastrukturze wynagrodzi nam piękno natury, która śmiało się rozwija w miejscach mniej zajętych przez człowieka. Jednym z czynników świadczących o tym, że obecność człowieka nie wpłynęła jeszcze znacząco na stan danego akwenu, jest rzecz jasna jego czystość. Spoglądając na listę najczystszych w Polsce jezior, dostrzegamy dwa, które są szczególnie nienaruszone i znajdują się na terenach Warmii i Mazur. Kirsajty i Kownatki – mazurskie perły czystości Czystość jeziora Kirsajty, stanowiącego część kompleksu Mamry, to w dużej mierze zasługa jego polimiktycznego charakteru. Płytki akwen jest regularnie mieszany przez wiatr, co zapewnia stałe i głębokie dotlenienie całej kolumny wody. Mętna woda w jeziorze, która jest jednym z efektów tego procesu, świadczy o niezwykłym bogactwie organicznym tego zbiornika. Jedynym miejscem, w którym zejście z brzegu do jeziora jest możliwe, jest kąpielisko w okolicy Mostu Sztynorckiego. Na przystani Kirsajty znajdziemy plażę, pole kempingowe i pomost, do którego można przycumować swoją łódź. Na zachodnim krańcu Mazur odnajdziemy drugie bardzo czyste jezioro. Nad Jeziorem Kownatki znajdziemy zdecydowanie bardziej rozbudowaną infrastrukturę turystyczną, niż ma to miejsce nad Kirsajtami. Plaża we wsi Kownatki pozwala na całodniowy relaks nad akwenem. Obok niej ulokowane są również bar i kemping. Miejsce to znajduje się mniej niż 30 kilometrów od Olsztynka. Ślady III Rzeszy w mazurskich lasach Po lekcję historii należy wybrać się do położonych niedaleko Węgorzewa Mamerek. Znajdujący się tu kompleks bunkrów z czasów II wojny światowej, będący kiedyś kwaterą Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych, stanowi świetną alternatywę dla słynnego Wilczego Szańca. Tutaj możemy przejść się po zespole 30 bunkrów, których wycofujące się stąd wojska III Rzeszy nie zdążyły wysadzić w powietrze. Poza zespołem fortyfikacji, który bywa nazywany ukrytym miastem, do dyspozycji turystów pozostaje Muzeum II Wojny Światowej poświęcone frontowi wschodniemu. Na ekspozycji odnajdziemy kilka makiet, m.in. bitew pod Kurskiem i Stalingradem, replikę okrętu podwodnego powiązanego z legendą Kanału Mazurskiego oraz kopię słynnej Bursztynowej Komnaty. W Mamerkach zwiedzanie odbywa się po wyznaczonej trasie, a na obejście całości warto zarezerwować około 2–3 godzin. Ceny biletów wejściowych kształtują się następująco: dorośli – 35 zł, dzieci – 30 zł. Górskie Mazury Mazurski poeta ludowy Michał Kajka zachwycał się krajobrazem swojego regionu, pisząc: „Ty mazurski kraju nasz, co to słyniesz nam za wzór, tam, gdzie szumi wieczny las i gdzie sterczą pasma gór...”. Pofałdowania terenu doceniali także inni lokalni twórcy, w tym Emilia Sukertowa-Biedrawina. Wzgórza morenowe Pojezierza Mazurskiego tworzą tu najwyższe wzniesienia, będąc doskonałym celem dla miłośników długich spacerów. Jedną z największych atrakcji tego typu jest Kurza Góra w Kurzętniku. Zimą zamienia się w pełnoprawny ośrodek narciarski z trzema trasami zjazdowymi, natomiast latem wciąż przyciąga turystów za sprawą wyjątkowej infrastruktury. Na szczycie wzniesienia stoi 35-metrowa drewniana wieża widokowa, do której prowadzi blisko dwukilometrowa ścieżka w koronach drzew. Ze szczytu rozpościera się panorama doliny Drwęcy oraz malowniczych krajobrazów Ziemi Lubawskiej. Taka perspektywa wiąże się jednak z odczuwalnym wydatkiem — bilety wstępu kosztują od 52 zł (dla uczniów, studentów i seniorów) do 59 zł za bilet normalny. Źródła: Mamerki.com, Travelist.pl, Mazury24, National Geographic Polska Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Nidzica słynie z gotyckiego zamku. Jednak to wyjątkowe miasto oferuje też inne atrakcje
Nidzica, często nazywana „bramą na Mazury”, to nie tylko administracyjne centrum powiatu, ale przede wszystkim depozytariusz wielowiekowej historii. W tym niewielkim mieście splatają się losy pruskich plemion, zakonu krzyżackiego, osadników z Mazowsza i powojennej administracji polskiej. Jeżeli dodamy do tego wyjątkowe walory krajobrazowe, otrzymamy ciekawy mariaż surowości gotyku z delikatnością mazurskiej przyrody.
Spis treści: Brama na Mazury Od plemion pruskich do czasów współczesnych Atrakcje Nidzicy Nidzica często jest nazywana miastem jednego zabytku. Prawdą jest, że miasto kojarzy się przede wszystkim z krzyżackim zamkiem, jednak twierdzenie, że nie oferuje nic poza średniowieczną twierdzą jest wyjątkowo niesprawiedliwe. Brama na Mazury Nidzica jest zlokalizowana w północno-centralnej części Polski, zajmując strategiczne miejsce na pograniczu historycznych Mazur i Mazowsza. Pod względem administracyjnym miasto jest siedzibą powiatu nidzickiego oraz gminy miejsko-wiejskiej w województwie warmińsko-mazurskim. W ujęciu geograficznym miasto znajduje się na pograniczu Pojezierza Mazurskiego i Niziny Mazowieckiej, na obszarze Garbu Lubawskiego. Rozciąga się nad rzeką Nidą, która jest kluczowym elementem hydrologicznym tego obszaru. Walory przyrodnicze i krajobrazowe Krajobraz wokół Nidzicy jest podręcznikowym przykładem rzeźby polodowcowej, ukształtowanej podczas ostatniego zlodowacenia. Teren charakteryzuje się pagórkowatością, obecnością licznych jezior rynnowych i rozległych sandrów pokrytych borami sosnowymi. Dominującym elementem krajobrazu jest Puszcza Napiwodzko-Ramucka, która stanowi naturalną ostoję dla wielu rzadkich gatunków flory i fauny. Na terenie powiatu nidzickiego utworzono liczne rezerwaty, które chronią unikatowe w skali kraju zjawiska przyrodnicze, w tym: rezerwat „Źródła rzeki Łyny” prof. Romana Kobendzy – to najbardziej spektakularny obiekt przyrodniczy w regionie, zlokalizowany w odległości ok. 10–12 km na północ od miasta. Na powierzchni ponad 120 ha zachodzi tam zjawisko erozji wstecznej, rzadko spotykane na terenach nizinnych. Rzeka Łyna bierze tam swój początek w postaci licznych wysięków i strumyków wypływających ze stromych zboczy doliny, tworząc malowniczy, niemal górski krajobraz; rezerwat „Jezioro Orłowo” – skupia się na ochronie żółwia błotnego, gatunku rzadkiego i zagrożonego wyginięciem. Obecność tego gada świadczy o wysokim stopniu naturalności tamtejszych akwenów i terenów podmokłych; rezerwaty „Koniuszanka I” i „Koniuszanka II” – pierwszy chroni przyrodę nieożywioną i specyficzne formy terenu, z kolei drugi obejmuje malowniczy przełomowy odcinek rzeki Koniuszanka, porośnięty starodrzewem dębowym. Mówiąc o krajobrazie nidzickich pól i lasów, nie sposób nie wspomnieć o Kamieniu Tatarskim, zlokalizowanym w odległości ok. 2 km na południowy wschód od miasta, we wsi Tatary. Jest to jeden z największych głazów narzutowych na Mazurach, stanowiący pomnik przyrody nieożywionej. Jego obwód wynosi 19 m, wysokość – ponad 2 m, a długość przekracza 6,5 m. Od plemion pruskich do czasów współczesnych Lokalizacja Nidzicy od wieków determinowała jej obronny charakter. Położenie nad bagnistą doliną rzeki Nidy, w otoczeniu gęstych lasów, czyniło z niej naturalną fortecę. Nic dziwnego, że Krzyżacy właśnie tam wznieśli fortecę strzegącą południowej granicy państwa zakonnego. Jednak zanim nad Nidą pojawili się rycerze w białych płaszczach, na tamtejszym wzgórzu istniało Naito – drewniany gród Prusów, który dał początek późniejszemu Neidenburgowi. Rządy zakonu krzyżackiego Ekspansja krzyżacka na tamtejsze tereny rozpoczęła się w połowie XIII wieku. Około 1266–1268 roku założyli oni pierwszy drewniany obiekt obronny, który miał zabezpieczać podbite terytoria Sasinów. Właściwy rozwój ośrodka miejskiego przypada na XIV stulecie. W 1370 roku rozpoczęła się budowa murowanego zamku, zainicjowana przez wielkiego mistrza Winricha von Kniprode. 7 grudnia 1381 roku osada uzyskała prawa miejskie na prawie chełmińskim. Nidzica stała się wówczas nie tylko siedzibą prokuratora zakonnego, ale także kluczowym elementem w strukturze zamków obronnych, chroniących państwo krzyżackie przed atakami ze strony Mazowsza. W 1410 roku, po klęsce Krzyżaków pod Grunwaldem, zamek w Nidzicy został zajęty bez walki przez wojska dowodzone przez Władysława Jagiełłę. Po pokoju toruńskim miasto wróciło pod rządy zakonne. W 1525 roku, po sekularyzacji zakonu, Nidzica weszła w skład Prus Książęcych jako lenno Królestwa Polskiego. Okres ten przyniósł miastu ożywienie gospodarcze, ale i nowe wyzwania społeczne. W 1549 roku osiedlili się tam bracia czescy, uciekający przed prześladowaniami religijnymi, co wprowadziło do miasta unikatowy ferment intelektualny i religijny. Ich obecność trwała aż do 1945 roku. Nowożytna Nidzica XIX wiek przyniósł duże zmiany urbanistyczne. Przy okazji modernizacji miasta wyburzono część dawnych fortyfikacji. W 1828 roku rozebrano stary ratusz, a w 1840 roku Bramę Niemiecką, co miało ułatwić komunikację wewnątrz rozrastającego się ośrodka. Kluczowym impulsem dla rozwoju przemysłu było otwarcie linii kolejowej w 1885 roku, łączącej Nidzicę z Olsztynem i Mławą. W tym okresie powstał również słynny browar parowy, który stał się fundamentem dla dzisiejszej miodosytni. Wiek XX był dla Nidzicy okresem niemal całkowitej zagłady. W 1914 roku miasto zostało spalone przez wojska rosyjskie. W okresie międzywojennym podjęto trud odbudowy, jednak II wojna światowa przyniosła jeszcze większe zniszczenia. W styczniu 1945 roku miasto zostało zbombardowane przez lotnictwo radzieckie i spalone, co doprowadziło do obrócenia w ruinę 80% zabudowy, w tym zamku i historycznego centrum. 27 maja 1945 roku radziecka komendantura oficjalnie przekazała Nidzicę polskiej administracji. Powojenna historia to proces żmudnej rekonstrukcji, w tym odbudowa zamku w latach 1958–1965. Atrakcje Nidzicy Współczesna Nidzica to jeden z najważniejszych punktów na Szlaku Zamków Gotyckich. Mimo wojennych zniszczeń, miasto zachowało wiele unikatowych obiektów. Perła mazurskiego gotyku Zamek w Nidzicy to bez wątpienia jedna z najwspanialszych twierdz w regionie. Wzniesiony na wysokim wzgórzu, góruje nad miastem swoją masywną, ceglaną bryłą. Architektura tego niezwykłego obiektu jest o tyle specyficzna, że odbiega od typowego dla Krzyżaków układu konwentualnego. Jest to zamek prokuratorski, o planie prostokąta 62x44 m, z czterema skrzydłami otaczającymi wewnętrzny dziedziniec. Najbardziej reprezentacyjne jest skrzydło zachodnie, ozdobione dekoracyjnymi szczytami i posiadające wnętrza przykryte sklepieniami gwiaździstymi. Można tam zobaczyć skarby takie jak: Sala Rycerska, kaplica zamkowa, lochy głodowe, krużganki obronne. Obecnie zamek pełni funkcję miejskiego centrum kultury. Mieści się tam Muzeum Ziemi Nidzickiej, biblioteka publiczna, a także hotel i restauracja. Muzeum Ziemi Nidzickiej Skoro o muzeum mowa, należy wspomnieć, że ta wyjątkowa placówka daje wyjątkową możliwość poznania mazurskiej tożsamości. Ekspozycja jest podzielona na kilka sekcji, do których należą: Sekcja Etnograficzna – gdzie głównym eksponatem jest skrzynia mazurska, symbol dawnej kultury ludowej tego regionu; Sekcja Historyczna – prezentująca makiety dawnej Nidzicy i artefakty odnalezione podczas prac archeologicznych, w tym autentyczny topór bitewny; Sekcja Militarna – poświęcona wielkim bitwom w regionie, ze szczególnym uwzględnieniem bitwy pod Tannenbergiem (Stębarkiem) w 1914 roku; Sala Tortur – prezentująca repliki narzędzi używanych w średniowiecznym sądownictwie. Zabytki Poza zamkiem miasto oferuje kilka innych obiektów o dużej wartości historycznej. Należą do nich: ratusz miejski z 1923 roku, XIV-wieczny kościół Niepokalanego Poczęcia NMP i św. Wojciecha, gotycki klasztorek z XIV wieku, mury obronne, Browar Zamkowy z 1868 roku. Miodosytnia Nidzica Miodosytnia działa w ceglanym budynku dawnego browaru i stanowi kontynuację regionalnego rzemiosła. Każdy smakosz tego wyjątkowego trunku powinien odwiedzić sklep firmowy. Wioska Garncarska w Kamionce W odległości zaledwie 7 km od Nidzicy znajduje się Wioska Garncarska – unikatowa wioska tematyczna, która stała się symbolem rewitalizacji tradycyjnych zawodów. Turyści mogą tam nie tylko podziwiać pracę rzemieślników, ale także sami spróbować swoich sił w toczeniu na kole garncarskim, lepieniu z gliny, malowaniu na szkle i wytwarzaniu świec woskowych. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
To jedyne w Polsce objawienia oficjalnie zatwierdzone przez Watykan. Ich echo trwa do dziś
Gietrzwałd zachwyca nie tylko wspaniałą przyrodą i krajobrazami Zielonych Płuc Polski. W niewielkiej wsi na terenie województwa warmińsko-mazurskiego znajduje się niezwykłe sanktuarium, poświęcone Matce Boskiej Gietrzwałdzkiej. Jego lokalizacja nie jest przypadkowa. To właśnie tam, w XIX wieku, miało dojść do objawień maryjnych, jedynych w pełni uznanych przez Kościół katolicki.
Spis treści: Krajobraz warmiński w pełnej krasie Historia Gietrzwałdu Objawienia w Gietrzwałdzie Sanktuarium w Gietrzwałdzie Inne atrakcje Gietrzwałdu Na mapie światowych sanktuariów maryjnych istnieją miejsca-symbole, których nazwy rezonują w świadomości milionów katolików: Lourdes, Fatima, La Salette. Należy podkreślić, że na tej liście znajduje się też Gietrzwałd – niewielka warmińska wieś, usytuowana między Ostródą a Olsztynem. To właśnie tam, w trudnym czasie zaborów, miały rozegrać się wydarzenia, które na zawsze wpisały się w historię polskiej duchowości. Krajobraz warmiński w pełnej krasie Niewielki, bo zamieszkany przez około 570 osób Gietrzwałd, jest zlokalizowany w zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, w powiecie olsztyńskim. Obszar wsi rozciąga się mniej więcej w połowie drogi między stolicą regionu, Olsztynem, a historyczną Ostródą. W ujęciu geograficznym, wieś jest osadzona w centralnej części Pojezierza Olsztyńskiego, w samym sercu historycznej Warmii. Od zachodniej granicy z historycznymi Prusami Górnymi jest oddalona o zaledwie 3 km. Tamtejszy krajobraz, ukształtowany przez ostatnie zlodowacenie, cechuje się urozmaiconą, pofałdowaną rzeźbą terenu z wzniesieniami sięgającymi ponad 175 m n.p.m. i dolinami położonymi na wysokości około 95–110 m n.p.m. Tym, co najbardziej definiuje ten region, jest niezwykłe bogactwo przyrody. Lasy, będące pozostałością po historycznej Wielkiej Puszczy, pokrywają ponad 49% powierzchni gminy. Sama wieś rozciąga się nad Giławką, dopływem Pasłęki. W granicach gminy znajduje się 12 jezior, które wraz z gęstymi kompleksami leśnymi tworzą niezwykle urokliwy pejzaż. Historia Gietrzwałdu Wieś została założona w 1352 roku przez kapitułę warmińską na prawie chełmińskim. Pierwotnie nosiła niemiecką nazwę Dietrichswald. Jej wczesna historia była burzliwa – w XV wieku została zniszczona podczas wojny trzynastoletniej między Polską a zakonem krzyżackim. Po pokoju toruńskim w 1466 roku, który przyłączył Warmię do Korony Polskiej, na tych terenach zaczęły osiedlać się polskie rodziny, co na wieki ugruntowało polski charakter tej ziemi. Trudny czas zaboru pruskiego W 1772 roku, po I rozbiorze Polski, wieś znalazła się w granicach Królestwa Prus, w prowincji Prusy Wschodnie. Rozpoczął się wówczas długi i trudny okres systematycznego wykorzeniania polskości. Władze pruskie narzuciły język niemiecki w szkołach i urzędach. Jednak mimo nacisków Gietrzwałd wciąż pozostawał ostoją rodzimej mowy i tradycji. Spisy z lat 80. XIX wieku wykazały, że licząca około 1000 mieszkańców wieś była niemal w całości polskojęzyczna. Na straży polskiego słowa W tej epoce oporu niezwykle istotną rolę odegrał Andrzej Samulowski, poeta ludowy, działacz i księgarz. W 1878 roku założył w Gietrzwałdzie pierwszą na Warmii polską księgarnię katolicką. Jego dom stał się centrum polskiego życia kulturalnego. To właśnie tam przygotowano próbny numer „Gazety Olsztyńskiej”, najważniejszego polskiego czasopisma w regionie. Działalność Samulowskiego była bezpośrednim wyzwaniem rzuconym polityce zaborcy i uczyniła z Gietrzwałdu ważny ośrodek obrony polskiej tożsamości. Objawienia w Gietrzwałdzie Należy podkreślić, że w tamtym czasie Gietrzwałd stał się także najważniejszym punktem na duchowej mapie Polski. Zadecydowały o tym wydarzenia, do których miało dojść latem 1877 roku, w samym środku Kulturkampfu – bezwzględnej walki państwa pruskiego z Kościołem katolickim i polskością. Przebieg wydarzeń Objawienia trwały od 27 czerwca do 16 września 1877 roku. Ich głównymi adresatkami były dwie dziewczynki z ubogich polskich rodzin: trzynastoletnia Justyna Szafryńska i dwunastoletnia Barbara Samulowska. Matka Boża ukazywała im się na klonie rosnącym w pobliżu kościoła parafialnego. Na pytanie dziewczynek: „Kto Ty Jesteś?”, odpowiedziała: „Jestem Najświętsza Panna Maryja Niepokalanie Poczęta!”. Jej główne przesłanie było proste i uniwersalne: „Życzę sobie, abyście codziennie odmawiali różaniec!”. Maryja obiecała również, że jeśli ludzie będą się gorliwie modlić, prześladowany Kościół w Królestwie Polskim zostanie oswobodzony, a osierocone parafie na Warmii otrzymają kapłanów. 8 września dziewczynki opowiedziały, że Maryja pobłogosławiła pobliskie źródełko. Wizjonerki twierdziły, że Matka Boża przemówiła do nich po polsku, w lokalnym dialekcie warmińskim. W kontekście brutalnej polityki wykorzeniania polskości był to akt o niewyobrażalnej wręcz wadze. Dla uciskanego ludu warmińskiego był to znak, że Bóg stoi po stronie polskiej sprawy. Droga do uznania Miejscowy proboszcz, ks. Augustyn Weichsel, skrupulatnie dokumentował wszystkie wydarzenia, a władze diecezjalne, po przeprowadzeniu dochodzenia, nie znalazły podstaw do oskarżeń o oszustwo. Ostateczne oficjalne zatwierdzenie nadeszło jednak dopiero sto lat później. W dekrecie z 11 września 1977 roku biskup warmiński Józef Drzazga zatwierdził kult objawień jako „nie sprzeciwiający się wierze i moralności chrześcijańskiej, który został oparty na wiarygodnych faktach, mających charakter nadprzyrodzony”. Sanktuarium w Gietrzwałdzie Rozbudowany kompleks sanktuaryjny stanowi centrum duchowego życia Gietrzwałdu. Obiekt przez lata ewoluował, by mógł sprostać potrzebom milionów pielgrzymów, odwiedzających to niezwykłe miejsce. Dziś jest to przemyślanie zaprojektowana przestrzeń, która prowadzi odwiedzających przez kolejne etapy duchowego doświadczenia. Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny Sercem sanktuarium jest majestatyczna bazylika, której korzenie sięgają XV stulecia. Wzniesiono tam wówczas pierwszy, gotycki kościół murowany, konsekrowany w 1500 roku. Po objawieniach, w latach 1878-1884, świątynia została gruntownie rozbudowana w stylu neogotyckim, uzyskując obecny kształt krzyża łacińskiego. Jej strzelista wieża dominuje nad okolicą, stanowiąc charakterystyczny punkt orientacyjny. Miejsce modlitwy i kontemplacji Struktura sanktuarium została starannie zaplanowana, by stworzyć swoistą „ścieżkę wiary”. Pielgrzymka często rozpoczyna się od wizyty w Kaplicy Objawień, usytuowanej w miejscu klonu, na którym miała ukazać się Matka Boża. Następnie aleja prowadzi do Błogosławionego Źródełka, które według przekazów zostało pobłogosławione przez Maryję 8 września 1877 roku. Wierni czerpią z niego wodę, wierząc w jej uzdrawiającą moc. Drogę kontemplacji dopełniają Aleja Różańcowa z kapliczkami oraz monumentalna Kalwaria Gietrzwałdzka. Inne atrakcje Gietrzwałdu Nie ulega wątpliwości, że sanktuarium jest sercem Gietrzwałdu. Należy jednak podkreślić, że niewielka wieś i jej okolice skrywają znacznie więcej atrakcji, zarówno historycznych, jak i kulturalnych i przyrodniczych. Do najważniejszych należą: księgarnia Andrzeja Samulowskiego, deskale, czyli trzy wielkoformatowe murale autorstwa Arkadiusza Andrejkowa, gotycki kościół w Sząbruku, barokowy kościół ewangelicko-augsburski z amfiteatralnym układem ławek w Łęgutach, pałace w Łajsach i Grazymach, Warmińska Droga Krajobrazowa, czyli dwukilometrowy odcinek drogi między Gietrzwałdem a Worytami, który jako pierwszy w Polsce zyskał status parku kulturowego w celu ochrony zabytkowej alei przydrożnych drzew. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Tajemnicze bunkry w gęstwinie mazurskiego lasu. Czy ukryto w nich Bursztynową Komnatę?
Mamerki, formalnie klasyfikowane jako niezamieszkana osada leśna, to dziś przede wszystkim synonim ciszy, bujnej przyrody i przystań dla szukających wytchnienia żeglarzy. Nie można jednak zapomnieć, że malowniczy mazurski las ma mroczną tajemnicę. Co skrywają Mamerki? Bunkry, a dokładnie – jeden z największych i najlepiej zachowanych kompleksów bunkrów III Rzeszy w Europie.
Spis treści: Betonowy kompleks w mazurskim lesie Budowa miasta-twierdzy Muzeum o niezrównanej autentyczności Bunkry w Mamerkach to bez wątpienia coś więcej niż tylko atrakcja turystyczna. To pomnik historii o niezrównanej autentyczności. W przeciwieństwie do ruin, nienaruszone mury oferują niepokojąco prawdziwe doświadczenie obcowania z mroczną przeszłością. Pozwalają odwiedzającym stąpać po tych samych korytarzach, którymi chodzili architekci jednego z najkrwawszych frontów w historii ludzkości. Betonowy kompleks w mazurskim lesie Niewielka osada leśna rozciąga się w sercu Krainy Wielkich Jezior Mazurskich, w miejscu, gdzie szmaragdowe wody jeziora Mamry spotykają się z nieukończonym Kanałem Mazurskim. Wędrując gęstym, wilgotnym lasem, gdzie jedynym dźwiękiem jest nieustające brzęczenie komarów, w odległości ok. 8 km od Węgorzewa natrafia się na przysłonięte gęstwiną betonowe kolosy. Porośnięte mchem i drzewami, przypominają relikty dawnej cywilizacji. To jednak nie starożytne świątynie, a element machiny wojennej nazistowskich Niemiec. Budowa miasta-twierdzy Decyzja o budowie kompleksu, znanego Niemcom jako Mauerwald, zapadła w październiku 1940 roku. Miała to być Kwatera Główna Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych (OKH – Oberkommando des Heeres), strategiczne centrum dowodzenia przygotowywanej inwazji na Związek Radziecki, znanej pod kryptonimem „Operacja Barbarossa”. Wybór lokalizacji nie był żadnym przypadkiem. Gęste lasy i rozległe jeziora zapewniały doskonały kamuflaż. Z logistycznego punktu widzenia kluczowa była bliskość granicy z ZSRR. Prace postępowały błyskawicznie. Główna faza budowy trwała zaledwie 8 miesięcy (do wiosny 1941 roku). Na terenie o powierzchni ok. 250 ha pracowało ponad 2 tys. robotników. Dla zachowania tajemnicy, wmawiano im, że budują tajną fabrykę chemiczną. Aby uniemożliwić im poznanie całościowego planu, brygady robotnicze były regularnie przenoszone między różnymi placami budowy, co uniemożliwiało im złożenie fragmentów w spójną całość. Do 1944 roku wzniesiono tam około 250 obiektów, w tym 30 potężnych schronów żelbetowych. Najpotężniejsze z nich mogły przetrwać bezpośrednie trafienie bombą lotniczą. Samowystarczalny kompleks Należy jednak podkreślić, że wielki kompleks był czymś więcej niż tylko skupiskiem schronów. Niemcy stworzyli samowystarczalny organizm – prawdziwe tajne miasto. Mauerwald miał własne ujęcie i stację uzdatniania wody. Znajdowały się tam awaryjne generatory prądu i kotłownie. Nie zabrakło też infrastruktury socjalnej. Działały tam obiekty takie jak kuchnia, kasyno oficerskie, szpital, poczta, a nawet kino i sauny. W ten sposób naczelne dowództwo było izolowane od brutalnej rzeczywistości wojny, którą z tego miejsca kierowano. Centrum dowodzenia Od 22 czerwca 1941 roku, dnia ataku na ZSRR, aż do grudnia 1944 roku, Mamerki były wojskowym „mózgiem” operacji na froncie wschodnim. To właśnie stamtąd dowodzono 3-milionową armią, a bunkier łączności (kryptonim „Anna”) był centralnym węzłem komunikacyjnym dla całego frontu. Wśród najważniejszych postaci stacjonujących w Mamerkach byli: dowódca Wojsk Lądowych feldmarszałek Walther von Brauchitsch, szef Sztabu Generalnego generał Franz Halder, twórca niemieckiej broni pancernej generał Heinz Guderian, generał Friedrich Paulus, który później przeszedł do historii jako dowódca 6. Armii pod Stalingradem. O randze tego miejsca świadczą również wizyty najważniejszych osobistości III Rzeszy i jej sojuszników. Adolf Hitler gościł tam czterokrotnie, często w towarzystwie Benito Mussoliniego. Kwaterę odwiedzali także przywódcy państw sojuszniczych: Miklós Horthy z Węgier, Ion Antonescu z Rumunii oraz fiński marszałek Carl Mannerheim. Muzeum o niezrównanej autentyczności Obecnie Mamerki to prężnie działający kompleks muzealno-turystyczny. W jednym z bunkrów działa Muzeum II Wojny Światowej, które jako jedyna tego typu placówka w Europie jest w całości poświęcone frontowi wschodniemu. Na mierzącej ponad 1000 metrów kwadratowych powierzchni wystawienniczej można podziwiać imponujące makiety: bitwy pod Kurskiem (o powierzchni 24 metrów kwadratowych), bitwy o Stalingrad (o powierzchni 16 metrów kwadratowych), dioramę przedstawiającą zamach na Hitlera. Ogromną atrakcją tego miejsca jest replika Bursztynowej Komnaty. Nie znalazła się tam przypadkiem. Już od lat krążą legendy, według których to właśnie w bunkrach w Mamerkach Niemcy mogli ukryć zrabowany skarb o niewyobrażalnej wartości. W 2016 i 2017 roku prowadzono tam nawet profesjonalne poszukiwania. Na terenie kompleksu znajduje się też replika niemieckiego okrętu podwodnego. Należy podkreślić, że nie jest to jedynie fotograficzna atrakcja. Do makiety można wejść, by przez chwilę poczuć się jak załogant U-Boota. Inne atrakcje kompleksu to między innymi: tunel łączący bunkry nr 28 i 30, wieża widokowa o wysokości 38 metrów (najwyższa na Mazurach), z której roztacza się fantastyczna panorama jeziora Mamry i okolicznych lasów. Eksploracja bunkrów Kompleks w Mamerkach jest podzielony na trzy strefy – Miasto Brygidy (gdzie znajdowała się między innymi poczta i centrum łączności), Fritz (gdzie mieściły się siedziby najważniejszych przywódców) i Quelle (będąca siedzibą Generalnego Kwatermistrzostwa). Zwiedzający mogą zobaczyć 30 niezniszczonych bunkrów. W niektórych znajduje się odtworzone wyposażenie. Jednymi z najciekawszych obiektów są znajdujące się w strefie Quelle tzw. bunkry giganty, których ściany mierzą do siedmiu metrów grubości. Te masywne schrony zachowały się w dobrym stanie, dzięki czemu można tam zajrzeć do każdego z pomieszczeń. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Miasto Mikołaja Kopernika zostało Cudem Polski 2025. Całe województwo pęka z dumy
Frombork to niewielkie, ale niezwykle urokliwe miasteczko w sercu Warmii. Małe rozmiary nie przeszkodziły mu jednak w otrzymaniu prestiżowego tytułu Cudu Polski 2025 w plebiscycie „National Geographic Traveler”: zachwyciło internautów i swoją średniowieczną magią przyciąga rzesze turystów. Jaki jest jego sekret?
To dla takich miejsc powstały „Cuda Polski”. Niewielkie miasto nad Zalewem Wiślanym udowodniło, że nie rozmiar ma znaczenie, a magia samego miejsca. Miasto Mikołaja Kopernika – Frombork – pokonało konkurencję w plebiscycie „National Geographic Traveler”, zebrało największą ilość głosów i oczarowało cały kraj. Dlaczego warto je odwiedzić? Zachwycająca historia Fromborka i dziedzictwo Mikołaja Kopernika Historia Fromborka sięga XIII wieku i jest nierozerwalnie związana z działalnością Mikołaja Kopernika. To tutaj wielki astronom napisał swoje najważniejsze dzieło „De revolutionibus orbium coelestium” (O obrotach ciał niebieskich), które zmieniło postrzeganie świata. Przez wieki Frombork pełnił funkcję biskupstwa oraz centrum administracyjno-kulturalnego Warmii, stając się ważnym punktem najpierw na trasach dyplomatyczno-handlowych, a obecnie – turystycznych. Przyciąga turystów nie tylko zabytkami, ale także wyjątkowym położeniem geograficznym – mieści się na styku lądu i wód Zalewu Wiślanego. Mieszkańcy dumni z prestiżowego tytułu – To wyjątkowe wyróżnienie dla naszego miasta i gminy, ale także olbrzymie wyzwanie, by sprostać oczekiwaniom wszystkich, którym zależy na Fromborku. […] Pokazaliśmy, jak ważny dla całego regionu jest Frombork. Serdecznie dziękuję wszystkim, którzy oddali swój głos na Miasto Kopernika – mówi Damian Krasiński, burmistrz Fromborka. Miasto zostało jednym z 16 Cudów Polski 2025 – z każdego województwa, za pomocą głosowania internautów, wybierany był jeden zwycięzca. – Jest nam niezmiernie miło, że takie niewielkie miasto, miasto na końcu świata, jak to mówił Mikołaj Kopernik, znalazło się wśród 16 Cudów Polski – uśmiecha się włodarz. Zwycięstwo nie jest jednak dziełem przypadku, a prężnie działających w miejscowości stowarzyszeń i ludności zdeterminowanej, by dbać o piękno swojego miasta. Najważniejsze atrakcje Fromborka Jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów miasta i zarazem centrum historycznym Fromborka jest jego Wzgórze Katedralne. To kompleks, w którym znajduje się m. in. Archikatedra Wniebowzięcia NMP i św. Andrzeja – gotycka świątynia z XIV wieku i miejsce pochówku Mikołaja Kopernika, Wieża Radziejowskiego z planetarium, z której rozpościera się wspaniały widok na panoramę Zalewu Wiślanego czy Pałac Biskupi, czyli obecna siedziba Muzeum Mikołaja Kopernika. Charakterystyczna dla miasta jest także XVI-wieczna Wieża Wodna. To unikatowy zabytek techniki, będący fragmentem pierwszego na ziemiach Polski systemu wodociągowego. To przykład polskiej innowacji technologicznej. Warto zobaczyć także fromborski port i nabrzeże. Szacuje się, że Frombork odwiedza obecnie ponad 220 tysięcy turystów rocznie. Nie ma w tym nic dziwnego – to piękne miasto z ciekawą historią i kolejny powód, by spędzić wakacje na Warmii, co każdy podróżnik powinien mieć w swoim „portfolio”. Sponsorem plebiscytu „Cuda Polski 2025” jest: Źródło: National Geographic Polska, kopernik.warmia.mazury.pl. Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jezioro Jeziorak to prawdziwy skarb Warmii i Mazur. Jest najdłuższe w całej Polsce
Jezioro Jeziorak należy do najpiękniejszych i najbardziej rozpoznawalnych w Polsce. Zlokalizowane w obszarze ukształtowanego przez lodowiec Pojezierza Iławskiego, przyciąga turystów nie tylko bogactwem przyrody, ale także licznymi atrakcjami. Letnicy uwielbiają to miejsce, podobnie zresztą jak żeglarze i wędkarze. Jakie atrakcje skrywa słynny Jeziorak? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Wielkie jezioro w malowniczej krainie Jezioro, które wygląda jak rzeka Jezioro Jeziorak zachwyca wspaniałą przyrodą Jakie atrakcje oferuje jezioro Jeziorak? Jeziorak to prawdziwy klejnot na mapie polskich jezior, który dzięki swojemu pięknu i różnorodności zasłużenie uznawany jest za jeden z największych skarbów Warmii i Mazur. Jego urozmaicona linia brzegowa, pełna urokliwych, ukrytych zatoczek i malowniczych półwyspów, stanowi schronienie dla wspaniałej dzikiej przyrody, podobnie zresztą jak wyspy, które licznie wybijają się ponad lustro wody Jezioraka. Równie niezwykłe jest samo otoczenie jeziora, na które składają się bujne trzcinowiska, gęste lasy, łąki i pola. To wszystko czyni Jezioraka prawdziwą oazą spokoju i ostoją przyrody. Wielkie jezioro w malowniczej krainie Administracyjnie, lustro Jezioraka rozlewa się na obszarze powiatu iławskiego, w granicach Iławy, gminy wiejskiej Iława i gminy miejsko-wiejskiej Zalewo. W ujęciu fizycznogeograficznym, to okazałe jezioro rynnowe rozpościera się Równinie Iławskiej, zlokalizowanej na terenie makroregionu Pojezierza Iławskiego, który obejmuje niezwykle cenny przyrodniczo obszar. Część Zatoki Kraga znajduje się w granicach mezoregionu Pojezierza Dzierzgońsko-Morąskiego. Jeziorak jest najdłuższym i szóstym pod względem powierzchni jeziorem w Polsce. Mierzy aż 27,45 km długości, a jego powierzchnia, zależnie od źródła, wynosi od 31,5 do 34,6 kilometra kwadratowego. W najszerszym miejscu osiąga 2,4 kilometra. Maksymalna głębokość jeziora sięga 13 metrów, a średnia wynosi około 4,1 metra. Jezioro, które wygląda jak rzeka Ukształtowanie Jezioraka jest typowe dla jezior rynnowych. Długa, wąska oś biegnie z północy na południe. W środkowej części łamie się i zmienia kierunek na południowy wschód, a dalej – na południowy zachód. Widziane z lotu ptaka, wąskie jezioro z licznymi załamaniami wygląda jak rzeka. Linia brzegowa Jezioraka Linię brzegową jeziora przecinają liczne zatoki, półwyspy i cieśniny, które definiują jej „fiordowy” charakter. Brzegi w większości są wysokie i dość strome. Zachodni i częściowo wschodni porastają gęste lasy iglaste. Na pozostałym obszarze jezioro otaczają łąki, pola i mniejsze fragmenty lasu. Zatoki na Jezioraku: Zimny Kąt (zlokalizowana na południe od Siemian), Śmierdwy (zlokalizowana na wschód od zatoki Zimny Kąt), Sarnówek (zlokalizowana na zachód od Makowa), Widłągi (zlokalizowana na zachód od Makowa, wejście do niej prowadzi przez cieśninę Jażdżówki), Smolny Róg (zlokalizowana na północ od Makowa), Zatoka Kraga (zlokalizowana na zachód od Gubławek, na wysokości Siemian). Półwyspy na Jezioraku: Karpówka (zlokalizowany na południe od Jerzwałdu), Krzywy Róg (zlokalizowany na północ od wyspy Wielki Ostrów, po lewej stronie szlaku żeglarskiego prowadzącego z Iławy do Siemian), Wyspy na jeziorze Jeziorak Wyraźną pozostałością po działalności lądolodu są wyspy, którymi powierzchnia Jezioraka jest obficie upstrzona. Jest ich tam aż 16: Wielka Żuława – znajduje się w pobliżu południowych krańców jeziora. Administracyjnie należy do Iławy. To największa śródlądowa wyspa w Polsce. Jej powierzchnia to 82,4 ha; Wielki Bukowiec – druga największa wyspa na Jezioraku. Jest zlokalizowana w centralnej części akwenu. Ze stałym lądem jest połączona groblą, prowadzącą do wsi Wieprz; Zielony Ostrów – zlokalizowana w południowej części Jezioraka, w pobliżu Iławy; Kobiecy Ostrów – zlokalizowana w północnej części jeziora, w rejonie Zatoki Kraga; Rajka – w północnej części Jezioraka, przylega do północno-wschodniego cypla wyspy Czaplak; Lipowy Ostrów – zlokalizowana w południowej części jeziora, w sąsiedztwie Zielonego Ostrowa; Rybackie Kępy – to grupa kilku zalesionych wysepek, zlokalizowanych w północnej części jeziora; Duży Gierczak – w północno-zachodniej części Jezioraka; Mały Gierczak – w północno-zachodniej części Jezioraka, w pobliżu Dużego Gierczaka; Czaplak – w północnej części Jezioraka, na południowy zachód od zatoki Widłągi; Kępka – w północnej części jeziora, na wschód od wejścia do zatoki Widłągi; Wyspa Polajńska – w północnej odnodze jeziora; Mała Żuława – w południowej części jeziora, niedaleko Iławy; Wyspa Miłości – między Wielką Żuławą a zachodnim brzegiem jeziora; Wyspa Księdza – w centralnej części jeziora, niedaleko Jerzwałdu; Kuklina – w północnej części jeziora, na zachód od osady Polajny. Jezioro Jeziorak zachwyca wspaniałą przyrodą Brzegi Jezioraka obficie porastają rozległe pasy trzcin, szuwarów i turzycowisk, które są schronieniem dla wielu gatunków ptaków i ryb. Wokół akwenu dominują bory sosnowe i lasy mieszane, będące częścią Parku Krajobrazowego Pojezierza Iławskiego. W wodach jeziora żyje wiele gatunków ryb, w tym: szczupaki, liny, leszcze i sandacze. Według wielu wędkarzy, w całej Polsce próżno szukać lepszego miejsca do połowu tych ostatnich. W trzcinowiskach i na wyspach można zaobserwować liczne ptaki wodne, jak łabędzie nieme, czaple siwe, kormorany, perkozy i rybitwy. Pojawia się tam także bielik, czyli największy drapieżnik na polskim niebie. W lasach otaczających jezioro żyją sarny, dziki, lisy i kuny. W niektórych miejscach pojawia się także bóbr i wydra. Jakie atrakcje oferuje jezioro Jeziorak? Jeziorak jest rajem nie tylko dla wędkarzy i żeglarzy, ale także dla turystów. Wyspy jeziora są atrakcją samą w sobie. Można tam obcować z nienaruszoną przyrodą, a na niektórych, w tym na Wielkiej Żuławie, można znaleźć relikty średniowiecznego osadnictwa. Inne atrakcje Jezioraka to: bulwar spacerowy wytyczony wokół południowej części jeziora (Mały Jeziorak), port śródlądowy znajdujący się przy głównej części jeziora, znanej jako Duży Jeziorak, dwie plaże miejskie w Iławie: „Dzika” i „Prawdziwka”. W pobliżu warto zobaczyć: Siemiany, czyli niewielką, ale niezwykle nastrojową miejscowość, kościół pw. Przemienienia Pańskiego, czyli jeden z najcharakterystyczniejszych zabytków Iławy, neogotycki Dworzec Główny w Iławie. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Kisajno jest rajem dla żeglarzy, wędkarzy i ornitologów. To prawdziwa perła Wielkich Jezior Mazurskich
Kisajno należy do najbardziej rozpoznawalnych akwenów w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich. Uwielbiają je amatorzy sportów wodnych, wędkarze, a także turyści, którzy szukają odpoczynku nad brzegami malowniczego jeziora. Gdzie znajduje się Kisajno? Jakie atrakcje zapewnia? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Część składowa drugiego największego jeziora w Polsce Charakterystyka jeziora Kisajno Kisajno zachwyca wspaniałą florą Świat fauny prezentuje się równie imponująco Atrakcje jeziora Kisajno Jezioro Kisajno cechuje się nie tylko wybitnymi walorami przyrodniczymi i krajobrazowymi, ale także rekreacyjnymi. Nic dziwnego, że należy do najchętniej odwiedzanych miejsc w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich. Charakterystyczna nazwa akwenu w sposób bezpośredni nawiązuje do rybackiej przeszłości regionu – w języku staropruskim słowo „kis” oznacza „rybę”. Kiedyś tamtejsze bogactwo natury przyciągało rybaków, dziś jest niezwykle skutecznym wabikiem na turystów. Część składowa drugiego największego jeziora w Polsce Kraina Wielkich Jezior Mazurskich, czyli centralna część Pojezierza Mazurskiego, jest zdominowana przez jeziora rynnowe, wyrzeźbione przez lądolód skandynawski podczas zlodowacenia bałtyckiego. Pozostałością jego działalności są także liczne wzgórza morenowe i zagłębienia wytopiskowe. Znaczną część tego terenu obficie porastają lasy, w tym fragmenty Puszczy Piskiej. Właśnie w tej wspaniałej scenerii, w granicach gminy Giżycko w województwie warmińsko-mazurskim, rozpościera się wspaniałe jezioro Kisajno. Tak naprawdę nie mówimy tu o samodzielnym jeziorze, a o jednym z elementów kompleksu jezior, znanego pod nazwą Mamry. Na północy, szeroki, naturalny przesmyk łączy je z jeziorem Dargin. Z kolei z jeziorem Niegocin łączą je dwa kanały, które wychodzą z południowego brzegu. Mowa o Kanale Giżyckim (na wschodzie) i Kanale Piękna Góra (na zachodzie). Pierwszy przebiega przez centrum Giżycka, natomiast drugi prowadzi do jeziora Tajty i dalej Kanałem Niegocińskim wprost do Niegocina. Charakterystyka jeziora Kisajno Lustro wody jeziora Kisajno zajmuje powierzchnię 1896 ha. Maksymalna długość akwenu wynosi 8,5 km, a największa szerokość – 3 km. Głębokość maksymalna sięga 25 m, średnia – 8,4 m. Warto jednak zaznaczyć, że w okolicy wysp misy jeziornej, które są wierzchołkami pagórków polodowcowych, dno może opadać gwałtownie, osiągając lokalną głębokość do nawet 28 metrów. Charakterystyka linii brzegowej Linia brzegowa jeziora mierzy około 50 km długości i cechuje się urozmaiconym, nieregularnym kształtem. Brzegi są przeważnie niskie, miejscami porośnięte gęstymi szuwarami. W niektórych rejonach występują strome zbocza. Południowa część jeziora, na zachód od wysp, tworzy tzw. Łabędzi Szlak. Pod tą nazwą kryje się sieć wąskich przesmyków i zatoczek, które idealnie nadają się do pływania niewielką łódką lub kajakiem, z dala od głównego szlaku żeglownego. Wyspy jeziora Kisajno Istotnym elementem krajobrazu jeziora są wyspy. Wszystkie znajdują się w południowej części jeziora i są objęte ochroną w ramach rezerwatu przyrody „Wyspy na jeziorze Mamry i Kisajno”. Łącznie zajmują powierzchnię 122,9 ha. Najważniejsze z nich to: Duży Ostrów – największa wyspa na jeziorze Kisajno, której powierzchnia wynosi 123 ha. Jest zlokalizowana w pobliżu mostu drogowo-kolejowego w Giżycku. Ma nieregularny kształt i wraz z innymi wyspami na jeziorze tworzy malowniczy archipelag, przedzielający jego południową część; Górny Ostrów – zlokalizowana na północ od Dużego Ostrowa; Sosnowy Ostrów – zlokalizowana na zachód od Dużego Ostrowa, oddzielona od niego wąskim przesmykiem; Wielka Kiermuza – zlokalizowana na zachód od Dużego Ostrowa, oddzielona od niego płytkim, porośniętym trzcinami Przesmykiem Świętego Piotra. Kisajno zachwyca wspaniałą florą Roślinność jeziora jest niezwykle zróżnicowana i tworzy siedliska dla licznych gatunków zwierząt. Strefa przybrzeżna jest zdominowana przez szerokie pasy szuwarów, składające się przede wszystkim z trzciny, pałki wąskolistnej i sitowia. Pod powierzchnią wody rozciąga się gęsta roślinność zanurzona, w której najbardziej wyróżniają się gatunki takie jak moczarka kanadyjska, rzęsa trójrowkowa i osoka aloesowata. Szczególną wartością florystyczną cechują się wyspy na jeziorze. W obrębie rezerwatu, zidentyfikowano 12 zbiorowisk roślinnych, z czego największą powierzchnię zajmują olsy (z dominującą olsą czarną). Występują tam także lasy mieszane, w których można spotkać brzozy brodawkowate, dęby, lipy, świerki i sosny. Na Sosnowym Ostrowie występuje bór świeży. Obszar rezerwatu obfituje w rośliny chronione. Wśród nich należy wymienić gatunki takie jak: lilia złotogłów, storczyk plamisty, wawrzynek wilczełyko. Świat fauny prezentuje się równie imponująco Kisajno to prawdziwy raj dla wędkarzy. Można tam złowić piękne okazy szczupaka (w trzcinowiskach), sandacza (na głębszych partiach jeziora) i okonia (występują w niemal każdej części akwenu). Żyją tam również sumy, jazie i węgorze. Jak u siebie poczują się tam także ornitolodzy i amatorzy lubiący obserwować awifaunę. Wyspy i zarośla szuwarowe są kluczowymi siedliskami lęgowymi dla wielu ptaków wodno-błotnych. Na terenie rezerwatu stwierdzono występowanie ponad 110 gatunków ptaków. Gniazdują tam gatunki takie jak: kormoran, perkoz rdzawoszyi, kormoran, żuraw, błotniak stawowy. Można też zaobserwować tam czaplę siwą, łabędzia niemego i bociana czarnego, a nawet orlika krzykliwego i bielika. W okresie migracji, akwen staje się miejscem odpoczynku dla gęsi białoczelnych. W otoczeniu jeziora można natrafić na liczne ssaki, takie jak jelenie, sarny, łosie i dziki. Atrakcje jeziora Kisajno Kisajno należy do najintensywniej wykorzystywanych rekreacyjnie jezior w północnej części Krainy Wielkich Jezior Mazurskich. Jego północny obszar stanowi część ruchliwego szlaku żeglugowego, łączącego Giżycko ze Sztynortem i Węgorzewem. Z kolei na południu znajduje się wspomniany wcześniej Łabędzi Szlak. Nic więc dziwnego, że wokół jeziora rozwinęła się bogata infrastruktura, na którą składają się nie tylko porty i mariny, ale także ośrodki wypoczynkowe i restauracje. Pobyt nad jeziorem warto połączyć ze zwiedzaniem okolicy. W Giżycku znajduje się wspaniała zabytkowa wieża ciśnień, z której rozpościera się fantastyczny widok na jezioro Niegocin. Obowiązkowym punktem w planie wycieczki powinien stać się także XIV-wieczny zamek krzyżacki i Twierdza Boyen, wzniesiona na przesmyku pomiędzy jeziorami Niegocin i Kisajno. Miejscem wartym odwiedzenia jest też osada Piękna Góra. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Jezioro Płaskie: zagrożona ostoja przyrody w Parku Krajobrazowym Pojezierza Iławskiego
Województwo warmińsko-mazurskie skrywa wiele klejnotów natury. Jednym z nich jest Jezioro Płaskie, będące częścią dużo większego Jeziora Jeziorak. To teren Parku Krajobrazowego Pojezierza Iławskiego, a także obszar specjalnej ochrony ptaków Lasy Iławskie oraz specjalny obszar ochrony siedlisk Ostoja Iławska. Ten piękny i cichy akwen zmaga się jednak z dużym zagrożeniem: nielegalnym ruchem łodzi motorowych, z którym od lat walczą lokalne organizacje.
Spis treści: Jezioro w otoczeniu parku krajobrazowego Jezioro Płaskie zachwyca wspaniałą florą Jezioro Płaskie jest cennym siedliskiem dla wielu gatunków fauny Cisza i spokój Jeziora Płaskiego są zagrożone Kraina Warmii i Mazur słynie nie tylko z bogatej historii i unikatowej kultury, ale także (a może przede wszystkim) z wyjątkowej przyrody. Najcharakterystyczniejszym elementem tamtejszego krajobrazu są jeziora. Potoczna nazwa tego regionu – Kraina Tysiąca Jezior – wprowadza jednak błędną sugestię. W rzeczywistości dużych zbiorników wodnych jest tam trzykrotnie więcej. O prawdziwych kolosach, jak Śniardwy czy Mamry, słyszał każdy. Jezioro Płaskie znajduje się znacznie niżej w zestawieniu najbardziej rozpoznawalnych akwenów, jednak nie znaczy to, że nie jest warte uwagi. Przeciwnie. Jezioro w otoczeniu parku krajobrazowego W ujęciu administracyjnym, Jezioro Płaskie znajduje się w województwie warmińsko-mazurskim, w granicach powiatu iławskiego. Rozpościera się na terenie gminy Zalewo i stanowi północno-zachodnią część jeziora Jeziorak, z którym połączone jest dość szerokim przewężeniem. Nad jego brzegami znajdują się dwie miejscowości – wieś Jerzwałd i osada Likszany. W kontekście fizycznogeograficznym, Jezioro Płaskie jest zlokalizowane w najcenniejszej pod względem przyrodniczym, południowo-wschodniej części Pojezierza Iławskiego, na obszarze Równiny Iławskiej, w granicach powołanego w 1993 roku Parku Krajobrazowego Pojezierza Iławskiego, który swoimi granicami obejmuje aż 43 zbiorniki wodne o łącznej powierzchni przekraczające 6 tys. ha. Charakterystyka Jeziora Płaskiego Charakterystyczną cechą tego zbiornika jest jego nieregularny kształt. Jezioro o powierzchni ponad 620 ha wydłuża się na osi wschód-zachód. Linia brzegowa jest dobrze rozwinięta i urozmaicona, z niskimi i podmokłymi brzegami. Od południa i zachodu otaczają je lasy, a od wschodu – pola i łąki. Mówimy tu o dość płytkim akwenie. Średnia głębokość Jeziora Płaskiego to zaledwie 2,4 m, natomiast maksymalna – 5,7 m. Ponad lustro wody wybija się kilka wysp, z których największymi są: Stodółka, Leśny Ostrów, Wyspa Samotna, Dębowo, Lipówka, Sosnowo. Wyspy znacząco urozmaicają krajobraz jeziora, ale nie tylko. Są też ważnymi siedliskami tamtejszej fauny. Jezioro Płaskie zachwyca wspaniałą florą Otaczający jezioro kompleks leśny stanowi zbiór wspaniałych okazów flory i fauny. W tamtejszych lasach – sosnowych, bukowych i mieszanych – można natknąć się na wiele rzadkich gatunków roślin, takich jak: wawrzynek wilczełyko, podkolan zielonawy, podkolan biały, tysięcznik pospolity, orlik pospolity, rosiczka okrągłolistna. Jednym z najciekawszych tamtejszych gatunków jest lilia złotogłów, uznawana za jedną z najpiękniejszych roślin w polskiej florze. W naszym kraju najczęściej można spotkać ją w Sudetach i Karpatach. Na niżu występuje niezmiernie rzadko. Roślinność wodna i torfowiskowa jest reprezentowana przede wszystkim przez rogatka, rdestnicę, wywłócznika, trzcinę pospolitą, pałkę i oczeret. Jezioro Płaskie jest cennym siedliskiem dla wielu gatunków fauny Jezioro Płaskie jest wymieniane wśród najczystszych zbiorników wodnych w Polsce. W jego wodach żyje wiele gatunków ryb, co sprawia, że plasuje się wysoko na liście najpopularniejszych łowisk w województwie warmińsko-mazurskim. Można tam złapać na haczyk piękne okazy węgorza, sandacza, liny, płoci, leszcza, karasia, szczupaka, okonia, suma, miętusa i karpia. W lasach można natknąć się na liczne ssaki. Nie brakuje tam saren, jeleni, łosi, dzików, lisów, wydr, borsuków i bobrów. Zimą na terenie w pobliżu jeziora czasami pojawiają się wilki. Prawdziwym bogactwem tego obszaru są jednak awifauna. W całym Parku Krajobrazowym Pojezierza Iławskiego zidentyfikowano ponad 135 gatunków ptaków, z czego aż 116 podlega ochronie gatunkowej. To jednoznacznie dowodzi, jak cennym siedliskiem są okolice jeziora. Wśród występujących tam gatunków warto wymienić choćby kormorana, orlika krzykliwego, bielika, kanię rudą i myszołowa. Cisza i spokój Jeziora Płaskiego są zagrożone Te przyrodnicze atuty Jeziora Płaskiego są jednak zagrożone. Mimo, że jezioro nie figuruje w wykazie śródlądowych dróg wodnych, a ruch łodzi motorowych jest zakazany na mocy uchwały Sejmiku Województwa Warmońsko-Mazurskiego z 2022 roku, przepisy te są niestety łamane. Mimo wysiłków okolicznych mieszkańców i lokalnych organizacji by zachować spokój i ciszę na Jeziorze Płaskim, wciąż pojawiają się tam motorówki. Każdy turysta powinien zatem pamiętać: to obszar chroniony, objęty określonymi przepisami, których trzeba się trzymać. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Cuda Polski 2025 – ruszyła kolejna edycja plebiscytu National Geographic. Oto pierwsze nominacje z Wielkopolskiego i Warmińsko-Mazurskiego
Wrzesień to czas odkrywania nowych miejsc. Jak co roku rusza plebiscyt Cuda Polski organizowany przez magazyn „National Geographic Traveler” – zmierzy się w nim 48 miejsc z całego kraju, a zwycięży jedno z każdego województwa. Czempionów wskażą internauci w popularnym głosowaniu.
Spis treści: Plebiscyt Cuda Polski 2025 Cuda Polski 2025 – nominacje z wielkopolskiego Cuda Polski 2025 – nominacje z warmińsko-mazurskiego Zwycięzcy plebiscytu Cuda Polski 2024 W Polsce jest wciąż tyle do odkrycia! Jak co roku wraz z całą redakcją szukamy w naszym kraju miejsc nieoczywistych i ciekawych – takich, które mogą stać się impulsem do podróży poza utartym szlakiem. To efekt naszej pracy, ale o wszystkim zadecydujecie wy: startujemy z plebiscytem Cuda Polski 2025! Plebiscyt Cuda Polski 2025 W konkursie wszystkie 16 województw stanie ze sobą w szranki, a każde z nich reprezentować będą 3 wyjątkowe lokalizacje. To nie tylko pojedyncze obiekty, ale także szlaki, punkty widokowe, inspirujące przestrzenie czy… miasta. Którzy z 48 kandydatów okażą się najbardziej atrakcyjni i zaskakujący? Zdecydują o tym internauci z całej Polski w trakcie głosowania, które potrwa do 13 października, a laureatów poznamy dzień później. Tutaj można oddać swój głos. – W ubiegłym roku w naszym plebiscycie oddano ponad 258 000 głosów! To dowód na to, jak dużym sentymentem Polki i Polacy darzą mniej znane zakątki naszego kraju. Mamy nadzieję, że w tym roku – dzięki 48 nowym kandydatom do tytułu „Cudu Polski” – uda się zaangażować jeszcze więcej osób, nie tylko do wspierania wyjątkowych miejsc ze swojego regionu, ale także do odkrywania tych, których jeszcze nie mieli okazji poznać” – mówi Łukasz Załuski, redaktor naczelny „National Geographic Polska”. Przez najbliższe pięć tygodni na naszych łamach publikować będziemy szczegółowe informacje o wszystkich nominowanych. Każdorazowo poznacie reprezentantów dwóch regionów. Nie możemy zostawić Was w niepewności, więc zaczynamy od razu – dzisiaj na tapet bierzemy kandydatów z województw na „W”: wielkopolskiego i warmińsko-mazurskiego. Cuda Polski 2025 – nominacje z wielkopolskiego Spichlerz Polskiego Rocka w Jarocinie Wzgórze Lecha w Gnieźnie Zamek w Gołuchowie Spichlerz Polskiego Rocka w Jarocinie Spichlerz to multimedialne muzeum ukazujące historię polskiego rocka – od bigbitu po punk. Zlokalizowany w legendarnym Jarocinie, miejscu kultowego festiwalu, prezentuje dorobek takich zespołów jak T-Love, Hey czy Dżem. To podróż przez muzyczne dekady, z warsztatami i klubem koncertowym dla młodych talentów. Miejsce żyje przez cały rok, łącząc nostalgię z nową energią. Wzgórze Lecha w Gnieźnie Nie zawsze o tym pamiętamy, ale to tutaj zaczęła się Polska – Gniezno to siedziba Mieszka I i miejsce koronacji Bolesława Chrobrego. Kipiące słowiańską energią wzgórze zdobi gotycka katedra ze słynnymi Drzwiami Gnieźnieńskimi i fascynującymi podziemiami. Można stąd wyruszyć na spacer Traktem Królewskim lub Szlakiem Piastowskim. To duchowe i historyczne serce Gniezna. Zamek w Gołuchowie Stylizowany na francuską rezydencję zamek zachwyca bajkową architekturą i ogromnym parkiem z żubrami. Mieści muzeum z kolekcją antycznych waz greckich zebranych przez Izabellę Czartoryską Działyńską. Otaczają go zabytkowe oficyny i lasy edukacyjne. To idealne miejsce na spacer wśród kultury i natury. Cuda Polski 2025 – nominacje z warmińsko-mazurskiego Szlak Świętej Warmii Kurza Góra Frombork Szlak Świętej Warmii To pomysł na długie zwiedzanie. Szlak obejmuje 32 miejsca: świątynie, sanktuaria i miejscowości związane z Kopernikiem, Hozjuszem i Krasickim. Wśród nich są m.in. Gietrzwałd, Reszel, Lidzbark Warmiński i Święta Lipka. Warmia to nie tylko historia religii, ale też pejzaż bocznych dróg, przydrożnych kapliczek i wsi Cittaslow. To duchowa i kulturowa podróż po regionie, który niekiedy bywa zapomniany. Kurza Góra Jeśli wolicie bardziej aktywne spędzanie czasu, to ta propozycja powinna przypaść wam do gustu. To największa stacja narciarska północnej Polski i całoroczny ośrodek rozrywki w Kurzętniku. Zimą oferuje trasy narciarskie, lodowisko i największą w Europie… fabrykę śniegu. Latem przyciąga wieżą widokową, tubingiem i profesjonalnym Bike Parkiem. Miejsce idealne dla rodzin i aktywnych turystów. Frombork Niezwykłe miasto Mikołaja Kopernika, w którym spędził 30 lat życia i został pochowany. Zwiedzisz tu katedrę, planetarium, muzeum medycyny i wieże widokowe. Frombork to także punkt na Szlaku Kopernikowskim. Zachwyca historią, nauką i pięknym widokiem na Zalew Wiślany. Warto zobaczyć ten unikatowy przykład średniowiecznej warowni katedralnej i odkryć prawdziwy klejnot Warmii. Magii gotyckich murów dorównuje tylko widok na port! Zwycięzcy plebiscytu Cuda Polski 2024 W tym roku rywalizacja jest niezwykle zacięta, ale kto wygrał w poprzednim? Jeśli ominęliście wyniki, to krótko prezentujemy ubiegłorocznych zwycięzców. Wszyscy warci są odwiedzin! Dolnośląskie – Twierdza Srebrna Góra; Kujawsko-Pomorskie – Pałace w Ostromecku; Lubelskie – Chełmskie Podziemia Kredowe; Lubuskie – Park Dworski w Iłowej; Łódzkie – Centralne Muzeum Włókiennictwa z Łódzkim Parkiem Kultury Miejskiej; Małopolskie – Zamek w Muszynie; Mazowieckie – Wzgórze Tumskie w Płocku; Opolskie – Fabryka Robotów w Mosznej; Podkarpackie – Zamek w Łańcucie; Podlaskie – Prawosławny skit w Odrynkach; Pomorskie – Bory Tucholskie; Śląskie – Bielsko-Biała; Świętokrzyskie – Muzeum Archeologiczne w Wiślicy; Warmińsko-Mazurskie – Lidzbark Warmiński; Wielkopolskie – Pyzdry; Zachodniopomorskie – Darłowo. – Każdego roku ogłaszając nominacje do Cudów Polski National Geographic Traveler jestem zaskoczony jak wiele pięknych i wciąż nieodkrytych miejsc jest w naszym kraju. Tegoroczne nominacje także to pokazują. [...] Tegoroczna lista nominowanych jest tak różnorodna, że może być bardzo ciekawym przewodnikiem po naszym kraju. Zachęcam wszystkich do głosowania na polskie cuda – mówi Michał Cessanis, redaktor prowadzący National Geographic Traveler i ambasador plebiscytu. Kto zwycięży w tym roku? Tego jeszcze nie wiemy, ale za wszystkich kandydatów mocno trzymamy kciuki. O wynikach zadecydują czytelnicy! Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Dotarłem na największą śródlądową wyspę w Europie. To jeden z skarbów polskich Mazur
Jezioro Jeziorak to niezwykłe miejsce — najdłuższy naturalny zbiornik w Polsce, który przyciąga żeglarzy, wędkarzy i miłośników przyrody. W specjalnym przewodniku od dziennikarzy Travelera dowiesz się, gdzie leży Jeziorak, co zobaczyć na miejscu, gdzie cumować i jakie ryby warto próbować złowić. Zapraszamy do odkrycia wszystkich atrakcji, praktycznych informacji i wyjątkowego klimatu tego wodnego giganta.
Spis treści: Gdzie leży jezioro Jeziorak Najdłuższe jezioro w Polsce Co zobaczyć nad Jeziorem Jeziorak Jeziorak – królestwo sportów wodnych Jeziorak dla wędkarzy – jakie ryby i gdzie łowić Gdzie cumować nad Jeziorakiem Dzika przyroda i ochrona rezerwatowa Jezioro Jeziorak w kulturze i historii Jak zaplanować wyprawę nad Jeziorak Otoczone sosnowo‑brzozowymi lasami i pełne dziesiątek wysp i małych zatok, Jezioro Jeziorak to jedna z głównych turystycznych Mazur Zachodnich. Znajduje się w sercu Pojezierza Iławskiego, nieopodal Iławy, i tworzy fragment wyjątkowego systemu wodnego z Kanałem Elbląskim. Wraz z dziennikarzami Travelera zapraszamy cię w podróż po najpiękniejszych zakątkach tego jeziora, byś mógł poczuć jego ducha i zaplanować idealną wyprawę. Gdzie leży jezioro Jeziorak Jezioro Jeziorak położone jest w północno-wschodniej Polsce, w województwie warmińsko-mazurskim, na terenie Pojezierza Iławskiego. Administracyjnie rozciąga się przez powiat iławski – obejmuje miasto Iławę, gminę Iława oraz Zalewo. To właśnie z Iławy rozpoczyna się większość wypraw wodnych – miasto stanowi główną bazę wypadową żeglarzy i wędkarzy. Jeziorak łączy się z niezwykłym systemem wodnym – Kanałem Elbląskim, który słynie z pochylni transportujących łodzie po trawie. A wszystko razem stanowi część większego szlaku wodnego, łączącego Iławę z Elblągiem i Zalewem Wiślanym. Najdłuższe jezioro w Polsce Jeziorak jest nie tylko długi, ale i zróżnicowany geograficznie. Rozciąga się na 27,45 km długości, co czyni go najdłuższym jeziorem w Polsce. Jego maksymalna szerokość wynosi 2,4 km, a powierzchnia – zależnie od źródła – od 31,5 do 34,6 km². To jezioro rynnowe, czyli powstałe w wyniku działalności lodowca, o charakterystycznie wydłużonym kształcie i zróżnicowanej głębokości – do 13 m. Wyjątkową cechą Jezioraka są jego liczne wyspy – od 16 do nawet 20, z czego największa to Wielka Żuława, największa śródlądowa wyspa w Europie (ponad 82 ha). Znajdują się tam relikty grodu z X–XI wieku i ruiny gotyckiego kościoła, a sama wyspa jest dostępna dla turystów pieszych i wodnych. Co zobaczyć nad Jeziorem Jeziorak Wielka Żuława to obowiązkowy punkt wyprawy – nie tylko ze względu na wielkość, ale i historyczne znaczenie. Na wyspę można dopłynąć z przystani w Iławie, a eksploracja ścieżek i ruin zapewni emocjonującą podróż w przeszłość. Wzdłuż brzegów Jezioraka rozciągają się dzikie zatoki i zatopione lasy – idealne do spokojnego dryfowania. Warto również odwiedzić Siemiany, niewielką, lecz klimatyczną miejscowość turystyczną, oferującą eko-marinę, molo i klimatyczne bary z widokiem na wodę. Dla miłośników aktywności polecane są szlaki piesze i rowerowe prowadzące przez lasy Parku Krajobrazowego Pojezierza Iławskiego. Szczególnie urokliwa jest trasa wokół jeziora, z licznymi punktami widokowymi i wieżami obserwacyjnymi dla ornitologów. Jeziorak – królestwo sportów wodnych Żeglarstwo jest sercem Jezioraka – liczne mariny i przystanie umożliwiają czarter jachtów i bezpieczne cumowanie. Można się tu też szkolić i zdobywać kolejne stopnie żeglarskie. Iława organizuje cykliczne regaty, m.in. prestiżową Błękitną Wstęgę Jezioraka, przyciągającą miłośników żagli z całej Polski. Kajakarze odnajdą tu rozgałęzione cieki wodne i naturalne przesmyki między wyspami. Fanów sportów ekstremalnych zainteresuje możliwość uprawiania paddleboardingu (SUP) i nurkowania w Polsce w miejscach o przejrzystym dnie. W kilku zatokach można spotkać nawet... amatorów windsurfingu. Jeziorak dla wędkarzy – jakie ryby i gdzie łowić Jezioro Jeziorak to raj dla wędkarzy. Spotkać tu można wiele cennych gatunków ryb, takich jak: sandacz – preferuje głębsze partie jeziora, sum – jeden z największych drapieżników, osiągający imponujące rozmiary, szczupak – licznie występujący w przybrzeżnych trzcinowiskach, węgorz – trudny do złowienia, ale ceniony wśród znawców, karp, lin i leszcz – w licznych zatokach i przy spłyceniach. Wielu wędkarzy wybiera nocne połowy z łodzi lub z brzegu – szczególnie w okolicach Siemian i Tynwałdu. Sezon wędkarski trwa niemal cały rok, a na miejscu można wypożyczyć sprzęt lub dołączyć do lokalnych wypraw. Gdzie cumować nad Jeziorakiem Port śródlądowy w Iławie to doskonale zorganizowane miejsce dla wodniaków – z infrastrukturą, sanitariatami, serwisem technicznym i czarterem łodzi. W Siemianach znajdziesz eko-przystań, a mniejsze mariny są rozproszone po całym akwenie. Na brzegach dostępne są też pola namiotowe i agroturystyki, oferujące bezpośredni dostęp do wody. Warto wspomnieć o funkcjonującym tu tzw. statku‑śmieciarce, który regularnie odbiera odpady z jachtów, dbając o czystość jeziora i wygodę żeglarzy. Dzika przyroda i ochrona rezerwatowa Jezioro Jeziorak znajduje się w obrębie Parku Krajobrazowego Pojezierza Iławskiego, co zapewnia ochronę jego wyjątkowej fauny i flory. Spotkać tu można: bielika – symbol polskiej przyrody, czaple siwe i białe, kormorany czarne i perkozy, a także błotniaki stawowe i rybołowy. Wokół jeziora funkcjonują strefy ciszy – idealne dla osób szukających kontaktu z naturą i spokoju. Dla ornitologów wyznaczone są punkty obserwacyjne z tablicami edukacyjnymi. Jezioro Jeziorak w kulturze i historii Jeziorak to nie tylko przyroda – to także opowieść o dawnych czasach. Wspomniana już Wielka Żuława kryje ślady grodziska wczesnośredniowiecznego. Według legend miejsce to miało być nawiedzane przez duchy dawnych Prusów. Miłośnicy literatury rozpoznają Jeziorak jako scenografię do powieści „Pan Samochodzik i templariusze” Zbigniewa Nienackiego – właśnie tutaj autor umiejscowił skarb ukryty przez zakon templariuszy. W 2011 roku National Geographic Traveler umieścił Jeziorak na liście „7 nowych cudów Polski”, doceniając jego krajobraz, dostępność turystyczną i wyjątkowość ekosystemu. Jak zaplanować wyprawę nad Jeziorak Do Iławy najłatwiej dojechać koleją – miasto posiada dogodne połączenia z Gdańskiem, Warszawą i Olsztynem. Samochodem najlepiej kierować się trasą S7 i DK16. Główne przystanie dla żeglarzy to Iława (Port Śródlądowy), Siemiany, Zalewo i Makowo. Można tu wypożyczyć jachty, łodzie wiosłowe, kajaki i SUP-y. Sezon turystyczny rozpoczyna się w maju i trwa do września. W tym czasie działają wszystkie mariny, otwarte są lokale gastronomiczne i organizowane są wydarzenia plenerowe. Dostępne są noclegi o różnym standardzie – od domków letniskowych i ośrodków wypoczynkowych, po komfortowe apartamenty z widokiem na wodę. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Kolejne województwo wprowadza bon turystyczny. Rzadko zaglądamy tam po sezonie
Bon turystyczny wraca z przytupem – tym razem na Warmię i Mazury. Nowy program samorządu daje nawet 500 zł dopłaty do noclegu, ale tylko pod jednym warunkiem: musisz zostać na minimum dwie noce.
Spis treści: Warmia i Mazury z bonem turystycznym Dofinansowanie do urlopu Od kilku lat Polacy mogą korzystać z bonów turystycznych. Największą popularnością cieszył się rządowy program wprowadzony w czasie pandemii. Inicjatywa miała na celu ożywienie krajowej turystyki w trudnym czasie, a przy okazji wsparcie rodzin z dziećmi. Następnie zaczęły pojawiać się jej lokalne odpowiedniki. Na przykład Podlaski Bon Turystyczny. Teraz przyszedł czas na kolejny region. Warmia i Mazury z bonem turystycznym Od 27 września do 15 grudnia 2025 roku na Warmii i Mazurach będzie można zrealizować pilotażowy program bonu turystycznego. Projekt samorządu województwa ma zachęcić Polaków do odwiedzania regionu poza sezonem. Nowy bon będzie dostępny dla wszystkich pełnoletnich mieszkańców Polski. To istotna różnica w porównaniu do Podlaskiego Bonu Turystycznego, który powstał z myślą o turystach spoza województwa. Aby skorzystać z dofinansowania do urlopu, wystarczy zarezerwować co najmniej dwa noclegi w jednym z obiektów noclegowych na terenie Warmii i Mazur, które przystąpią do programu. Każdy uczestnik będzie mógł wygenerować bon tylko raz. Przydzielone środki pokryją koszty zakwaterowania. Wysokość dofinansowania będzie uzależniona od standardu kwatery. Osoby wybierające campingi, pola biwakowe, hostele, schroniska młodzieżowe czy agroturystykę otrzymają 200 zł brutto dopłaty. Dla tych, którzy zdecydują się na hotele jedno- i dwugwiazdkowe, pensjonaty, motele, wille lub apartamenty, przewidziano 300 zł wsparcia. Najwyższą kwotę – 500 zł – otrzymają goście zatrzymujący się w hotelach trzy-, cztero- i pięciogwiazdkowych. Dofinansowanie do urlopu Program ruszy 27 września, czyli w Światowy Dzień Turystyki. Tego dnia zostanie uruchomiona specjalna strona internetowa, na której będzie można wygenerować indywidualny kod QR. Aby skorzystać z dofinansowania, należy pamiętać o tym, aby wcześniej dokonać rezerwacji w jednym z certyfikowanych obiektów oraz potwierdzić minimum dwa noclegi. Pozytywnie zweryfikowane miejsca noclegowe będą publikowane w ogólnodostępnej bazie danych. Budżet programu wynosi 2 miliony złotych. Przewiduje się, że skorzystają z niego tysiące turystów. Dopłaty będą obowiązywać tylko na noclegi realizowane między październikiem a połową grudnia. To celowy zabieg. Bon ma przedłużyć sezon turystyczny, który zwykle zamiera po wakacjach. Bon turystyczny to element szerszej strategii rozwoju turystyki całorocznej. Trwają inwestycje w nowe atrakcje. W regionie powstaje m.in. Centrum Warmińskie w Gietrzwałdzie, nowoczesne planetarium oraz rozwijane jest Muzeum Bitwy pod Grunwaldem. Wszystkie te inicjatywy mają za zadanie podnieść atrakcyjność Warmii i Mazur niezależnie od pory roku. Turystyczny potencjał województwa warmińsko-mazurskiego potwierdzają statystyki. Tylko w ubiegłym sezonie, od maja do września, Warmię i Mazury odwiedziło ponad 4,5 miliona turystów. To o blisko 6% więcej niż w poprzednim roku. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Największa depresja w Polsce. Gdzie znajduje się najniżej położone miejsce?
Największa depresja w Polsce, czyli najniżej położone miejsce w naszym kraju, zlokalizowana jest obok wsi Marzęcino w województwie pomorskim. Znajduje się 2,2 m pod poziomem morza. Ale nie zawsze tak było. Przez wiele lat inna miejscowość na Żuławach Wiślanych była pod tym względem liderem.
Spis treści: Największa depresja w Polsce. Detronizacja po wielu latach Żuławy Wiślane – najniższy region Polski Największa depresja w Polsce – jak ją odwiedzić? Najniższe depresje na świecie Wszystkie „naj” są uważane za magnesy dla ruchu turystycznego. Dlatego przyznanie tytułu najniżej położonego miejsca w Polsce jest nie tylko ważne z naukowego punktu widzenia, ale też ze względów wizerunkowych. Największa depresja w Polsce. Detronizacja po wielu latach W „Małym Roczniku Statystycznym Polski” (wydawanym przez Główny Urząd Statystyczny) w 2022 roku podano zaskakującą dla wielu osób informację. Otóż okazało się, że zmieniła się lokalizacja najniższego punktu w Polsce. Przez wiele lat największa polska depresja (czyli obszar położony poniżej poziomu morza) znajdowała się w Raczkach Elbląskich i wynosiła 1,8 m pod poziomem morza. Tymczasem od 2022 roku GUS oficjalnie uznał, że liderem jest wieś Marzęcino zlokalizowana również na Żuławach Wiślanych w województwie pomorskim, kilkanaście kilometrów na północny zachód od Raczków Elbląskich. „Nowa” największa depresja w Polsce jest głębsza o 40 cm i wynosi 2,2 m. Najniższe miejsce w Polsce zlokalizowane jest w obrębie dawnego dna Zalewu Wiślanego w miejscu określanym Zakątkiem Stobieńskim. Obszar ten wynurzył się z wody w 1943 roku. Wówczas Niemcy wybudowali przepompownie w Osłonce. Została ona zniszczona, gdy hitlerowcy opuszczali Prusy Wschodnie, uciekając przed Armią Czerwoną w czasie ostatniej fazy II wojny światowej. Wówczas woda ponownie zalała ten teren. Polder ponownie osuszono na przełomie 1948 i 1949 roku. Najniższy punkt w Polsce zlokalizowali wspólnie geodeta Jacek Gross i historyk Edmund Łabieniec już w 2013 roku. Pomocne w tym zadaniu było wykorzystanie lotniczego skanowania laserowego i urządzenia LiDAR. Kilka lat musiały potrwać procedury, aby uznać Marzęcino za lidera pod tym względem. Żuławy Wiślane – najniższy region Polski Żuławy Wiślane nie są przypadkowo miejscem, gdzie od lat znajduje się największa depresja w Polsce. Region ten o powierzchni około 1700 km kw. znajduje się w środkowej części Pobrzeża Gdańskiego, obejmującej deltę największej polskiej rzeki Wisły. Aż 28 proc. powierzchni Żuław zajmuje depresja – to około 450 km kw. Jest to jeden z najmłodszych obszarów Polski, bo zaczął kształtować się po ustabilizowaniu się poziomu Morza Bałtyckiego. A to nastąpiło zaledwie 5–6 tysięcy lat temu. Delta powiększała się z czasem, zwłaszcza w średniowieczu, gdy ją intensywnie odlesiano i zagospodarowywano rolniczo. Od XVI wieku na ten teren napływali osadnicy olenderscy. Była to ludność z terenów współczesnej Danii, Niemiec i Niderlandów, która posiadała doświadczenie w gospodarce podmokłych terenów i ich melioracji. Społeczności te osiedlały się również na Kujawach, Mazowszu i w Wielkopolsce. Najwyższy punkt Żuław Wiślanych liczy zaledwie 14,6 m n.p.m. Region ten słynie z bardzo urodzajnych gleb. Uprawia się na nich przede wszystkim zboża (pszenicę), buraki cukrowe i rośliny pastewne. Płaskie przestrzenie są też wymarzonym miejscem na pastwiska. Żuławy są słabo zurbanizowane. Nowy Dwór Gdański to jedyne miasto w środkowej części regionu. Na obrzeżach zlokalizowane są Gdańsk, Elbląg, Tczew i Malbork. Żuławy pokryte jest gęstą siecią kanałów, grobli i wałów przeciwpowodziowych. Powstały na skutek akumulowania osadów rzecznych w końcowym odcinku Wisły. Zarys tego obszaru przywodzi na myśl odwrócony trójkąt o wysokości około 50 km i podstawie około 40 km. Żuławy Wiślane dzielimy na trzy mniejsze jednostki regionalne: Żuławy Gdańskie, Żuławy Malborskie, Żuławy Elbląskie. Największa depresja w Polsce – jak ją odwiedzić? Najniższy punkt w Polsce znajduje się około półtora kilometra od wsi Marzęcino na łąkach. Dojazd nie jest najprostszy. Od drogi gruntowej to nadal jakieś 200 metrów. Miejsca tego jednak nie da się przegapić, bo nad największą depresją w Polsce zbudowano wysoką drewnianą wieżę triangulacyjną. Pod nią umieszczono betonową kolumnę na której jest stalowy dysk z napisem: „Najniższy punkt Polski – punkt osnowy geologicznej”. Turyści mogą uzyskać certyfikat „zdobycia najniższego miejsce w Polsce”. Szczegółowe informacje na ten temat zamieszczone są na tablicy umieszczonej na wieży triangulacyjnej. Najniższe depresje na świecie Podobnie jak w przypadku Polski, najniższe punkty na Ziemi ciągle się zmieniają. Są to jednak ciągle te same rejony świata. Na głowę biją niewielką polską depresją z jednocyfrowym wynikiem. Wśród najniżej położonych miejsc na świecie są: wybrzeże Morza Martwego na pograniczu Jordanii, Palestyny i Izraela (ok. 438 m pod poziomem morza), Jezioro Tyberiadzkie na pograniczu Jordanii i Izraela (ok. 213 m pod poziomem morza), Kotlina Turfiańska w Chinach (ok. 154 m pod poziomem morza), Jezioro Asal w Dżibuti (ok. 153 m pod poziomem morza). Jest to jednocześnie najniżej położony punkt na kontynencie afrykańskim, Kattara w Egipcie (ok. 133 m pod poziomem morza), Kotlina Danakilska w Etiopii (ok. 153 metry pod poziomem morza). Jeśli chodzi o najgłębsza depresję na terenie Europy, to jest to Nizina Nadkaspijska na obszarze Federacji Rosyjskiej i Kazachstanu. Rozciąga się wzdłuż północnego wybrzeża Morza Kaspijskiego. Jej głębokość wynosi 28 m p.p.m., a powierzchnia depresji – ok. 100 tys. km kw. Jest to pod względem powierzchni największy obszar położony pod poziomem morza w Europie i Azji. Źródła: Zintegrowana Platforma Edukacyjna, Mały Rocznik Statystyczny Polski 2024, Encyklopedia PWN Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Zamek Ryn przez stulecia służył Krzyżakom. Dziś mieści się w nim niezwykły hotel
W XIV wieku założycielem komturii był tu przyszły wielki mistrz zakonu krzyżackiego Konrad von Wallenrode. Tak, to właśnie on blisko 500 lat później zainspirował Adama Mickiewicza do napisana poematu „Konrad Wallenrod”. Oto niezwykły zamek Ryn.
Spis treści: Zamek Ryn – powstanie Architektura zamku Ryn Legenda o Białej Damie Bitwa pod Rynem Dalsza historia zamku Ryn Zamek Ryn dziś Dziś Ryn to niewielkie miasto na Mazurach, będące jednym z punktów na żeglarskim szlaku Wielkich Jezior Mazurskich. Nad miastem góruje potężna XIV-wieczny twierdza krzyżacka. To ona do dziś jest centralnym punktem na lokalnej mapie. Historia tego potężnego i urodziwego zamku sięga średniowiecza. I to czuje się niemal na każdym kroku podczas zwiedzania obiektu. Tajemnicza jest już brama wjazdowa i pierwszy korytarz. A potem jest jeszcze ciekawiej. Zamek Ryn – powstanie Zanim krzyżaccy inżynierowie wpadli na pomysł postawienia tu fortecy, tereny te porastała dziewicza Puszcza Galindzka. Pełna zwierzyny, urodzajna w rzeki i jeziora, zamieszkała przez bałtyjskie plemię Galindów, spokrewnione z Prusami czy Jaćwingami. I to tutaj pomiędzy jeziorami – Ołów i Ryńskim – zaplanowano tę ogromną budowlę. Pierwsze wzmianki o twierdzy w Rynie pochodzą z kroniki Wiganda z Marburga z 1377 roku. Można się z niej dowiedzieć, że budowę rozpoczęto już w drugiej dekadzie XIV wieku, zaś we wspomnianym roku 1377 zaczęto realizować drugą fazę projektu. Wtedy to wytyczono granice potężnych murów obwodowych zamku na rzucie prostokąta o wymiarach 44 x 52 m. Ściany miały grubość od 2,5 do 4,5 m. Początkowo wznoszono dwa skrzydła zamkowe: północno – wschodnie i południowo – wschodnie. Ich wewnętrzna szerokość wynosiła 17 metrów! Powstawało także monumentalne przedzamcze. Z pozostałych stron czworobok zamknięto kurtynowymi murami z nietypową kwadratową wieżą usytuowaną w zachodnim narożu. Prawdopodobnie w tym czasie mury obwodowe nie przekraczały wysokości drugiej kondygnacji, a skrzydło południowo-wschodnie wymurowano od parteru. Dodatkowo, mury obwodowe były wzmocnione na narożach ryzalitami w celu osadzenia wieżyczek na ich koronie. Pomieszczenia na parterze planowano pokryć drewnianymi stropami. Budowę zamku rozpoczęto na miejscu niewielkiego grodu Galindów, który stał tu w poprzednich stuleciach. Polecenie wydał wielki mistrz zakonu krzyżackiego Winrich von Kniprode. Ryn miał stać się siedzibą konwentu i bazą wypadową do ataków na Litwę. Zamek powstał na wzgórzu, a jezioro Ołów stanowiło jego naturalną fosę. Dzięki temu akwenowi osada otrzymała też swoją nazwę. Krzyżakom przypominał on rzekę Ren (Rhein) i usytuowane nad nią zamki. Według jednej z teorii stąd wzięła się nazwa Ryn. Obecnie zamek mieści się przy ryńskim placu Wolności i pełni funkcję hotelu. A jego architektura do dziś robi na turystach wielkie wrażenie. Architektura zamku Ryn W latach 1393–1525 zamek był siedzibą komturii (podstawowa jednostka administracyjno-terytorialno-wojskowa zakonów rycerskich, zarządzana przez komtura – komendanta). Inicjatorem powstanie komturii był znany każdemu polskiemu licealiście Konrad von Wallenrode (Konrad Wallenrod), późniejszy wielki mistrz Zakonu Krzyżackiego, a także tytułowy bohater poetyckiej powieści Adama Mickiewicza. Według poety Konrad musiał stawiać czoła fundamentalnym dylematom moralnym. Stał się wręcz archetypem szlachetnego zdrajcy. Komturem w Rynie został jego brat, Fryderyk. Po utworzeniu komturii podniesiono parterowe skrzydło południowo-wschodnie budując nad nowe pomieszczenia. W tym czasie oprócz funkcji militarnej zamek pełnił też rolę administracyjno-gospodarczą. To tutaj dostarczano m.in. w ryby, miód i mięso dzikich zwierząt, które następnie zaopatrywało rycerzy zakonnych w całych Prusach. W pierwszych latach XV wieku w pomieszczeniach zamkowych znajdowała się kuchnia, piekarnia, a także browar. W 1507 roku kronikarze wymieniają również poddasze, kaplicę, prochownię i zbrojownię. W latach 1515–1524 dochodzą do tego kapitularz, refektarz, dormitorium, izby pisarza i kucharza, łaźnia oraz pokój gościnny. Z czasem powstały tam także słodownia, piwnice z miodem, młyn zbożowy, prochownia, spichlerz oraz folusz (pomieszczenie, w którym obrabia się sukna). Najwyższa kondygnacja zajęta była przez ganki obronne. Z pierwszego piętra na wyższe piętra wiodły wewnętrzne schody w grubości muru, był tam również piętrowy krużganek. W przyziemiu utworzono wówczas trzy pomieszczenia, a na pierwszym piętrze urządzono kaplicę, która wyróżniała się charakterystycznymi oknami. Obok niej znajdował się kapitularz i mieszkanie komtura. Nad kaplicą znajdowała się zaś zbrojownia. Po klęsce Krzyżaków w bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku prace modernizacyjne znacznie okrojono. Zasięg budowy ograniczono do czworokąta murów z jednym budynkiem gotyckim wzdłuż wschodniego boku. Czteroskrzydłowa, nieregularna bryła zamkowa z wydłużonym dziedzińcem pochodzi już z XVIII wieku. Według legendy zamek połączony jest z kryptą nieistniejącego już kościoła i pobliskim cmentarzem tajemniczymi lochami. Warto samemu sprawdzić, ile w tym prawdy. Legenda o Białej Damie Ważną postacią historyczną żyjącą na przełomie XIV i XV wieku, kojarzoną z zamkiem, jest Biała Dama; obecnie: jej duch. Za życia miała to być księżna Anna, żona księcia Witolda, brata Władysława Jagiełły i jego namiestnika na Litwie. Była ona córką księcia smoleńskiego Swiatosława Iwanowicza. Jakoby miała namawiać męża na sojusz Litwy z Krzyżakami – rzecz jasna, skierowany przeciwko Polsce. Z tego powodu oboje bywali na zamku w Rynie. Tam mieli knuć z wielkim mistrzem. Z czasem jednak rodzina księcia Witolda, a więc księżna z dziećmi, zaczęła być traktowana jako zakładnicy w sytuacji, gdy ważyły się najważniejsze decyzje lokalnej geopolityki – niedługo przed bitwą pod Grunwaldem. Ostatecznie, po licznych woltach, Witold pozostał wierny królowi polskiemu (i swojemu bratu jednocześnie). To rozsierdziło niemieckich zakonników. W ramach zemsty mieli oni zamurować bliskich księcia w ryńskich murach. W oficjalnej wersji Anna została jednak pochowana w Wilnie w roku 1418, a więc już po bitwie pod Grunwaldem, która na jakiś czas nieco ostudziła zapędy Krzyżaków. Warto dodać, że ryńska Biała Dama jest duchem dobrym, przynoszącym szczęście. Nie należy się więc obawiać żadnych krzywd z jej strony. Po prostu po zmroku księżna Anna przechadza się bo nobliwych komnatach i korytarzach w księżycowej poświacie. Bitwa pod Rynem 30 stycznia 1456 roku pod Rynem doszło do bitwy pomiędzy wojskiem krzyżackim a mazurskimi powstańcami ze Związku Pruskiego. Były to zbrojne hufce miejscowej ludności: tzw. wolnych oraz chłopów. Był to ich protest przeciwko uciskowi fiskalnemu, a także gwałtom i rabunkom, z jakich słynęli wówczas bracia zakonni. Fortecy nie pomogły wyjątkowo grube mury ani strategiczne położenie. W wyniku potyczki zamek został zdobyty, a większość z jego obrońców, głównie najemników, ale też kilku zakonników, mazurzy potopili w jeziorze Ołów. Posiłki krzyżackie wysłane do Rynu z okolic Barczewa i Olsztyna dotarły na miejsce już po bitwie. I krwawo rozprawiły się z powstańcami. Żołdacy krzyżaccy pod dowództwem Jerzego von Schliebena bez litości topili ich w okolicznych jeziorach i bagnach. Zamordowano w sumie ponad 500 chłopów, a 19 z nich trafiło do niewoli. W ręce Krzyżaków forteca trafiła ponownie rok później. Dalsza historia zamku Ryn W kolejnych wiekach wraz z zamkiem rozwijała się osada Ryn (podzamcze), która dała początek przyszłemu miastu. W końcu XV wieku podzamcze otrzymało prawo osiedla targowego, co bardzo przyczyniło się do jego rozwoju. W kolejnym wieku Ryn stal się centrum administracyjno-osiedleńczym. Po likwidacji Zakonu utworzono tu starostwo Prus Książęcych. Dalszy rozwój na wiele lat zahamował najazd Tatarów w połowie XVII wieku. Najeźdźcy część mieszkańców wzięli w jasyr, resztę wymordowali, pustosząc i paląc osadę. Ocalał jedynie zamek. Pół wieku później dzieła zniszczenia dokonała epidemia dżumy. Niektóre okoliczne wsie wyludniły się niemal całkowicie. Pozostali przy życiu mieszkańcy nierzadko wyjechali stąd na zawsze. Kolejna przebudowa zamku nastąpiła w 1525 roku. Kolejne już w XVII wieku, kiedy to chciano urządzić tutaj rezydencję myśliwską dla księcia Prus. Wtedy powstało skrzydło południowo-zachodnie z przejazdem bramnym i skrzydło północno-zachodnie. Zamek przechodził z rąk do rąk, aż w roku 1853 roku kupiony został przez rejencję gąbińską. Wtedy to gruntownie go wyremontowano i zaadaptowano na więzienie. W tym czasie był już otynkowany. Ryn otrzymał prawa miejskie w 1723 roku. Miało to ułatwić odbudowę i stanowić bodziec do dalszego rozwoju. Przybywającym tu osadnikom oferowano wiele przywilejów np. przyznawano bezpłatnie plac pod budowę domu, pokrywając jedną trzecią kosztów czy zezwalano na bezpłatny wyrąb drzew w okolicznych lasach. W drugiej połowie XVIII wieku zamek został opuszczony i wystawiony na licytację. Do połowy XIX wieku przechodził z rąk do rąk. W 1881 roku spłonął i w rezultacie został przebudowany w stylu neogotyckim – powstały wieżyczki i krenelaż (blanki) w narożach szczytów. Dobudowano także kilkukondygnacyjny budynek, tzw. nową izolatkę, zamykający dziedziniec zamku (skrzydło północno-wschodnie). Przebudowa trwała jeszcze na początku XX wieku. W czasie II wojny światowej w zamku funkcjonowało więzienie, w którym przetrzymywano jeńców polskich i rosyjskich, a potem także niemieckich. Zaraz po wojnie zlokalizowano tu magazyny i zakłady mechaniczne. Później w dawnej twierdzy mieściły się biura miejskich instytucji i placówki kulturalne. Zamek Ryn dziś W lipcu 2006 roku zamek przerobiono na 4-gwiazdkowy hotel. Do dyspozycji gości prawie 300 miejsc w 140 pokojach, z których 5 to luksusowo wyposażone apartamenty królewskie, a 20 to pokoje o podwyższonym standardzie. Część hotelowa została podzielona na cztery części: Zakonną, Rycerską, Myśliwską oraz Więzienną. Stylistyka wnętrz nawiązuje do dawnej architektury twierdzy, eksponując jednocześnie autentyczne fragmenty fresków, polichromii, gotyckich portali i sklepień. Zamkowa restauracja utrzymana w stylu gotyckim, mieści jednorazowo ponad 300 osób. W karcie goście znajdą przede wszystkim dania kuchni staropolskiej, szlacheckiej i europejskiej. Hotel szczyci się też nowoczesnym centrum konferencyjno-kongresowym, na które składa się 6 sal (z największą Salą Kongresową na 500 osób znajdującą się pod dziedzińcem zamkowym) oraz Biznes Centrum. Jest tu również kręgielnia, basen i strefa spa. Klimat tworzy też zadaszony dziedziniec. Nasz autor Maciej Wesołowski Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler". Reporter. Autor książek, m.in.: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie" i „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii"
Mazurski Park Krajobrazowy kusi wieloma atrakcjami. To ostatnie fragmenty pierwotnego mazurskiego krajobrazu
Mazurski Park Krajobrazowy należy nie tylko do największych i najstarszych, ale także do najpiękniejszych i najciekawszych w Polsce. Swoimi granicami obejmuje rozległy obszar, na którym wyróżniają się różne formy krajobrazu. Nie można jednak zapomnieć, że misją parku krajobrazowego jest także ochrona walorów kulturowych. To wszystko czyni to miejsce idealnym do obcowania z naturą i barwną historią regionu. Co warto zobaczyć w Mazurskim Parku Krajobrazowym? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Gdzie znajduje się Mazurski Park Krajobrazowy? Historia Mazurskiego Parku Krajobrazowego Charakterystyka Mazurskiego Parku Krajobrazowego Roślinność Mazurskiego Parku Krajobrazowego Zwierzęta Mazurskiego Parku Krajobrazowego Atrakcje Mazurskiego Parku Krajobrazowego Mazurski krajobraz jest unikatowy w skali Polski i Europy. Przez lata ta malownicza kraina była poddawana wielu niszczącym działaniom, które zaczęły nieodwracalnie zmieniać jej oblicze. Mazurski Park Krajobrazowy powstał po to, by ocalić ostatnie fragmenty pierwotnej przyrody i zachować je dla kolejnych pokoleń. Gdzie znajduje się Mazurski Park Krajobrazowy? W ujęciu administracyjnym, Mazurski Park Krajobrazowy obejmuje swoimi granicami południowo-wschodnią część województwa warmińsko-mazurskiego. Rozpościera się w granicach trzech powiatów: piskiego, mrągowskiego i szczycieńskiego. W kontekście geograficznym, park znajduje się w makroregionie Pojezierza Mazurskiego. Na podstawie występujących tam form krajobrazu, na rozległym obszarze wydziela się trzy odmienne mezoregiony – Pojezierze Mrągowskie, Krainę Wielkich Jezior Mazurskich i Równinę Mazurską. Historia Mazurskiego Parku Krajobrazowego Za oficjalną datę utworzenia Mazurskiego Parku Krajobrazowego uznaje się grudzień 1977 roku. Należy jednak podkreślić, że historia tego miejsca rozpoczęła się kilka lat wcześniej. Profesor Władysław Szafer, botanik i działacz w międzynarodowym ruchu ochrony przyrody, już w latach 60. XX wieku mówił o konieczności objęcia ochroną mazurskiego krajobrazu. Wysunął propozycję utworzenia Mazurskiego Parku Narodowego i z miejsca zyskał poparcie Jana Panfila, ówczesnego Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody. Park swoimi granicami miał objąć najbardziej malownicze obszary Pojezierza Mazurskiego, północno-zachodnią część Puszczy Piskiej i Jezioro Nidzkie. Zmiana koncepcji Ich starania nie przyniosły jednak skutku. Dlaczego? Ponieważ objęcie tego obszaru ochroną w ramach parku narodowego godziłoby w interesy branży turystycznej, przemysłu leśnego i myśliwych. Powrócono jednak do koncepcji zaproponowanej w 1966 roku przez doc. Tadeusza Szczęsnego, w ramach której na terenie Mazur miałyby powstać parki krajobrazowe. Park krajobrazowy jako forma przejściowa W 1970 roku Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej podjęło uchwałę, na mocy której powstał Mazurski Park Krajobrazowy. Miał stanowić formę przejściową do czasu utworzenia na tym obszarze parku narodowego. Błędy formalne Po reformie administracyjnej w 1975 roku i utworzenia województwa suwalskiego, prawnicy wskazali na błędy proceduralne przy tworzeniu obszaru chronionego. Co za tym idzie, konieczne było ponowne powołanie Mazurskiego Parku Krajobrazowego. 8 grudnia 1977 roku Wojewódzka Rada Narodowa w Suwałkach podjęła stosowną uchwałę. Trzy dni później analogiczny akt prawny uchwalono w Olsztynie. Charakterystyka Mazurskiego Parku Krajobrazowego Mazurski Park Krajobrazowy zajmuje obszar o powierzchni 56258 ha. Powierzchnia otuliny to 19154 ha. W zestawieniu największych parków krajobrazowych w Polsce, w którym pierwszą trójkę zamyka Nadbużański Park Krajobrazowy (74136,5 ha) MPK plasuje się na ósmym miejscu. Około 53 proc. powierzchni parku pokrywają lasy. Wody powierzchniowe zajmują ponad 29 proc. powierzchni, a użytki rolne – ponad 15 proc. Rzeźba terenu Malowniczy obszar, który dziś swoimi granicami obejmuje Mazurski Park Krajobrazowy, ukształtował się podczas ostatniego zlodowacenia bałtyckiego. Około 11,7 tys. lat temu lądolód ustąpił, odsłaniając przeważający w parku nizinny krajobraz glacjalny, pagórkowaty, poprzecinany dolinami i obniżeniami. W zachodniej części MPK dominują jeziora rynnowe, które rozciągają cię na osi północ-południe. Na wschodzie przeważają jeziora morenowe o dużej powierzchni i urozmaiconej linii brzegowej. Południowa część obejmuje fragment równiny sandrowej. Roślinność Mazurskiego Parku Krajobrazowego Mazurski Park Krajobrazowy cechuje się wyjątkową bioróżnorodnością. Występuje tam wiele cennych, bogatych florystycznie siedlisk, w których obok pospolitych gatunków rosną także okazy rzadkie i zagrożone. Siedliska leśne Mówiąc o najcenniejszych siedliskach leśnych, w pierwszej kolejności należy wskazać na bory i lasy bagienne, które występują w miejscach wilgotnych i bezodpływowych. Dominującym gatunkiem jest tam sosna zwyczajna. Świerk pospolity występuje rzadziej. W runie przeważa bagno zwyczajne i borówka bagienna. Z tymi siedliskami związany jest cenny gatunek chroniony storczyka – listera sercowata. Brzegi rzek i strumieni stwarzają dogodne warunki dla łęgów topolowych, wierzbowych, jesionowych i olszowych. Szczególnie duże znaczenie łęgi jesionowe z jesionem wyniosłym, gdzie rośnie chroniony storczyk gnieźnik leśny. Takie łęgi są coraz rzadsze w skali całego kraju. Ciekawą formacją jest bogaty florystycznie grąd subkontynentalny, gdzie obok dębów szypułkowych rosną klony pospolite, lipy drobnolistne i graby. To doskonałe siedlisko dla kolejnego gatunku chronionego – wawrzynka wilczełyko. Z kolei w zdominowanych przez dęby prześwietlonych lasach, gdzie światło słoneczne swobodnie dociera do dna, rosną okazy takie jak: dzwonecznik wonny, storczyk buławnik czerwony i miodownik melisowaty. Roślinność torfowiska Torfowiska wysokie i przejściowe ze swoim stale podmokłym terenem stwarzają dogodne warunki dla mchów, które tworzą tam tzw. mszar. Występują tam gatunki takie jak podlegająca ochronie rosiczka okrągłolistna, wełnianka delikatna i lipiennik Loesela. Na szczególną uwagę zasługuje krytycznie zagrożona chamedafne północna, związana z torfowiskami wysokimi. Zwierzęta Mazurskiego Parku Krajobrazowego Zróżnicowany obszar jest doskonałą ostoją dla wielu gatunków zwierząt. Oprócz taksonów pospolitych, występują tam także okazy rzadkie i zagrożone wyginięciem. Ssaki Mazurskiego Parku Krajobrazowego Do najliczniej występujących ssaków należy zaliczyć jelenie, sarny i dziki. Powszechne są też bobry, lisy, kuny leśne i domowe. Coraz liczniej pojawiają się tam łosie i wydry. W Mazurskim Parku Krajobrazowym żyją dwa rzadkie drapieżniki: wilk i ryś. W stosunku do tych drugich prowadzone są działania reintrodukcyjne. Ptaki Mazurskiego Parku Krajobrazowego W parkowej awifaunie wyróżniają się bociany białe. Każdego roku lęgi wyprowadza tam ponad 50 par tych ptaków, a oprócz nich – także dwie pary rzadkich bocianów czarnych. Wśród najrzadszych drapieżników należy wymienić rybołowa i bielika. W parku gniazdują także orliki krzykliwe, kanie rude i czarne. W lasach i zadrzewiach licznie występują dzięcioły, w tym rzadki w kraju dzięcioł białogrzbiety. W okolicy mokradeł można spotkać przedstawicieli rodziny czaplowatych, w tym czaplę siwą i coraz liczniejszą czaplę białą. Płazy Mazurskiego Parku Krajobrazowego Obszary błotne i wodno-błotne tworzą dobre środowisko dla płazów. Na terenie parku stwierdzono występowanie 14 gatunków zaliczanych do tej gromady. Wszystkie podlegają ochronie. Z tej grupy warto wyróżnić rzekotkę drzewną, jedynego przedstawiciela rzekotkowatych w Polsce. Ryby Mazurskiego Parku Krajobrazowego Mazurski Park Krajobrazowy może poszczycić się niezwykle bogatą ichtiofauną. Tylko Biebrzański Park Narodowy cechuje się większą różnorodnością w tym obszarze. Stwierdzono tam występowanie 42 gatunków ryb, z czego 27 proc. uznano za zagrożone wyginięciem. W tym miejscu należy wskazać m.in. na węgorza europejskiego i certę. Atrakcje Mazurskiego Parku Krajobrazowego Największym bogactwem parku jest wspaniała przyroda. Największym, ale nie jedynym. Nie można bowiem zapomnieć o walorach kulturowych i historycznych Warmii i Mazur. Do dziś zachowała się tam tradycyjna zabudowa mieszkalna i sakralna. To wszystko przekłada się na znaczne zróżnicowanie atrakcji turystycznych Mazurskiego Parku Krajobrazowego, więc odwiedzającym tę malowniczą krainę z całą pewnością nie grozi nuda. Jakie są atrakcje w Mazurskim Parku Krajobrazowym? Najciekawsze to między innymi: Osada Kulturowa w Kadzidłowie, Park Dzikich Zwierząt w Kadzidłowie, Muzeum Regionalne im. Walentyny Dermackiej z Sapiehów w Pieckach, Muzeum Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego w Praniu, młyn wodny na Krutyni w Zielonym Lasku, zabytkowa wyłuszczarnia nasion w Rucianem-Nidzie, molenna staroobrzędowców w Wojnowie, drewniana cerkiew prawosławna w Wojnowie, neogotycki kościół w Ukcie, neogotycki kościół w Wejsunach. Z naturalnych atrakcji na szczególną uwagę zasługują mazurskie jeziora, w tym największe w kraju – Śniardwy. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Lidzbark Warmiński uchodzi za perłę Warmii. Słynie nie tylko z pięknego zamku
Lidzbark Warmiński co roku przyciąga masę turystów z całego kraju. I trudno się temu dziwić, bowiem dawna stolica Warmii urzeka swoim kameralnym klimatem i w pełni zasłużenie została okrzyknięta jednym z 16 „Cudów Polski”.
Spis treści: Z czego słynie Lidzbark Warmiński? Międzynarodowa Sieć Miast Cittaslow Warmińskie dzyndzałki Lidzbark Warmiński – informacje praktyczne Halo! Czy Ziemia mnie słyszy?! Zaraz wypadniesz z orbity! – Nauczycielka z niepokojem patrzy na chłopca, któ­ry biegiem okrąża dziedziniec zam­ku w Lidzbarku Warmińskim. Brzdąc nie dość, że pędzi, to jeszcze wiruje wokół własnej osi! – Zwolnij, bo Księżyc za to­bą nie nadąża. – Kobieta spogląda litościwie na drugie­ go malca, który stara się sprostać roli ziemskiego sate­lity i obiega kolegę planetę. W komfortowej sytuacji jest tylko pucołowate Słońce, znieruchomiałe pośrod­ku placu. Upaćkane czekoladą promienieje na widok dostających kręćka kumpli. Ci po chwili tracą trajek­torię i wpadają w ramiona chichoczących gwiazd, ko­leżanek z klasy. – Brawa dla ciał niebieskich! – nauczy­cielka kończy astronomiczną inscenizację. – Gdyby Kopernik miał takich asystentów, nie po­trzebowałby astrolabium, żeby zgłębić tajniki układu heliocentrycznego. Sześć lat głowił się nad ruchem pla­net. Właśnie tu, w Lidzbarku Warmińskim. Nie wie­rzycie? Oto dowód! Kosmiczne symbole wydrapane na ścianie zamkowych krużganków! Plastyczny szkic do „De revolutionibus orbium coelestium”. Z czego słynie Lidzbark Warmiński? To niesprawiedliwe, Kopernik niszczył malowidła, a nam po ławkach pisać nie wolno! – krzywi się niedaw­ny Księżyc, spoglądając na orbitalne kręgi wyryte w zdo­bionym tynku. Celna uwaga! Dla konserwatorów zabyt­ków kopernikańskie graffiti to zbrodnia popełniona cyrklem na freskach z XIV w. Odsłonięte w 2010 r. z miejsca okrzyknięto unikatem w skali Europy. Spoglądam na świętych o zatartych obliczach (na­ukowcy pozostawili bez retuszu pierwotną tkankę ma­larską). Aureole im przygasły, ale humor wciąż dopisuje. Strojni w zdobne szaty suną radosnym korowodem, wiodąc mnie przez ceglane arkady do serca warowni. Mijam ociekającą złotem kaplicę, zbrojownię, kapitularz – monumentalne sale wsparte na filarach z gotlandzkiego wapienia i przesklepione gwiaździstym detalem. Skąd w ascetycznym gotyku Północy tak misterne zdobienia? – Lidzbarski zamek jest architektonicznym fenomenem! – spieszy z wyja­śnieniami przewodnik. – Z zewnątrz to modelowy przykład krzyżackiego zamku konwentualnego. Zwo­dzone mosty, baszty, fosa. A w środku wypchana kosztownościami rezydencja! Pancerna szkatuła, do któ­rej... Krzyżacy nie mieli klucza. Ten dzierżyła konkurencja, lokalni biskupi. Ale po kolei... – na mo­ment zawiesza głos, prowadząc mnie na wieżę z ba­jecznym widokiem na dudniące wstęgi Łyny i Symsar­ny, które przecinają malutki Lidzbark i giną w gęstwinie dębów i buków. – To szczątki prastarej puszczy, zielonej świątyni, w której Prusowie czcili siły przyrody – podejmu­je opowieść, spoglądając na zalesiony pejzaż. – Święte gaje wyrąbali Krzyżacy, przy okazji chrzcząc toporem rdzenną ludność. W 1250 r. z podbitych ziem wydzieli­li uposażenie dla nowo utworzonej diecezji. Tak naro­dziła się Warmia – kościelne państewko ze stolicą w Lidzbarku, rozciągające się od Zalewu Wiślanego aż po dzikie ostępy nieopodal Reszla. Jego władców wciąż można tu spotkać. Wszystkich, bez wyjątku! Międzynarodowa Sieć Miast Cittaslow Tu bródka w szpic, tam zawadiacki wąs, na głowach pudrowane peruki. Gdyby nie krzyże na piersiach, przysiągłbym, że z medalionów Wielkiego Refektarza spoglądają na mnie dworscy fircykowie, a niestatecz­ni biskupi. Po lewej Jan z Miśni, który w 1350 r. uczynił Lidz­bark stolicą Warmii (wcześniej była nią Orneta). Obok niego Henryk Sorbom, wsławiony przekształceniem zamku w rezydencję godną królów. Dalej autor pikant­nych erotyków – włoski poeta Piccolomini (późniejszy papież Pius II). Za nim Łukasz Watzenrode – wuj Kopernika, władający krainą, gdy ta była już księstwem pod skrzydłami Korony (po klęsce Krzyżaków w 1466 r.). I wreszcie książę poetów polskich – Ignacy Krasicki, ostatni biskup wolnej Warmii (w 1772 r. państewko wchłonęły zaborcze Prusy). To za jego sprawą o Lidzbarku z wypiekami na twarzach rozprawiano na dworach Europy. Że zwariowany du­chowny zbudował w mieście treibhaus (cieplarnię), gdzie zimą rosną poziomki, a obok niego teatr otoczo­ny rzeźbami godnymi Donatella. I te ogrody! Pełne fon­tann, rzeczułek, kanałów. Jak w Wenecji – nic, tylko wskoczyć do gondoli! Dziś musi mi wystarczyć kajak. Chwytam wiosło i niesiony nurtem Łyny kłaniam się mijanym sta­ruszkom. Dębom, bukom, klonom. Pomnikowe drybla­sy (pozostałość romantycznego ogrodu w stylu angielskim z XVIII w.) ciągną się wzdłuż bulwarów, ocieniając plątaninę ścieżek, amfiteatr i taras widoko­wy. Woda i liście szumią w kojącym duecie. Nieoczekiwanie wplata się weń melodia skrzypiec. Dostrzegam grupkę muzyków grających walca u stóp klasycystyczno­-barokowego pawilonu ogrodowego. – Niegdyś rosły tu róże i przezroczyste jabłka astra­chańskie, a dziś rozkwita kultura: poezja, rzeźba, ma­larstwo – opowiada Ewa Sporek, uczestniczka warsz­tatów muzycznych organizowanych cyklicznie pod dachem oranżerii. – Cóż, sztukę trzeba pielęgnować jak rośliny! – śmieje się i dodaje: – My robimy to w du­chu nieśpieszności. W końcu Lidzbark Warmiński na­leży do Cittàslow, Międzynarodowej Sieci Miast Do­brego Życia. Nasze idee? Harmonijny rozwój w zgodzie z przyrodą i lokalną tradycją. Spójrz na nasze logo! – Wskazuje ikonkę ze ślimakiem dźwigającym minia­turowe kamieniczki. – Moje miasto najlepiej zwiedza się w tempie winniczka. Warmińskie dzyndzałki Idę za radą. Obieram kurs na strzelistą wieżę XIV­-wiecznej kolegiaty pw. Świętych Apostołów Pio­tra i Pawła. Przechodzę przez gotycką Wysoką Bramę i znikam w wąwozach brukowanych uliczek starówki. Na lewo XIX­-wieczne kamienice wdzięczące się klasycystycznym detalem. Na prawo klasyka PRL­-u – to­porne bloki wzniesione na powojennych gruzach (mia­sto niemal w całości zdemolowała sowiecka artyleria). Szczęśliwie z pożogi 1945 r. ocalała perełka architektury protestanckiej na Warmii – drewniany kościół o smukłych arkadowych wieżach. Sypnął nań hojnie talarami sam król Prus – Fryderyk Wilhelm III. Niegdyś należał do ewangelików – dziś modlą się w nim wyznawcy prawosławia. U jego drzwi woń ka­dzidła miesza się z obłędnym zapachem plińców (plac­ków ziemniaczanych), unoszącym się z pobliskiej świą­tyni warmińskich przysmaków – restauracji Huba. Kosztuję tam dzyndzałków z hreczką (pierożków z kaszą gryczaną) w doborowym towarzystwie napo­leońskich żołnierzy – rekonstruktorów bitwy pod Lidzbarkiem (w 1807 r. na miejskich błoniach wojska Bonapartego starły się z siłami Prus i Rosji). Rankiem ćwiczą w huku wystrzałów, wdychając gryzące opary palonego prochu. A popołudniami inhalują się zdrową mgiełką lidzbarskich solanek. – Lada chwila miasto zyska status uzdrowiska! – mówią z dumą. Przekonują, że chlorkowo­sodowa woda z lokalnych jurajskich ujęć jest równie cenna, co zabytki. Świad­czą o tym imponujące inwestycje. Wędruję wzdłuż 100-­metrowej tężni spowitej jodko­wym obłoczkiem, zaglądam do groty solnej nad Żabim Stawem. W końcu kosztuję ciurkającej z kranu Wody Żywej. – Do dna! I na drugą nóżkę! – zachęca roześmia­ny kuracjusz, przekonując, że słonawy napitek zapew­nia nieśmiertelność. Jeden warunek: trzeba na zawsze pozostać w miasteczku. Żywot wieczny w Lidzbarku? Wniebowzięty spoglądam na kuszące basenami pobli­skie Termy Warmińskie, sunące Łyną kajaki, niknące w lesie ścieżki rowerowe. Taki raj to ja rozumiem! Lidzbark Warmiński – informacje praktyczne Nocleg Znajdujący się na przedzamczu Hotel Krasicki to zabytkowe wnętrza z gotyckim i barokowym detalem nawiązującym do wybitnych rezydentów lidzbarskiego zamku: Krasickiego i Kopernika. Od 475 zł, ze śniadaniem. Jedzenie Restauracja Huba nieopodal ratusza serwuje warmińską klasykę – zupę rybną z lanymi kluskami z dorsza (15 zł) czy jukę (schab nadziewany grzybami i warzywami, 46 zł). Zaś na smażoną sielawę czy miętusa warto wpaść do Neptuna – rybnego bistra w sercu starówki. Atrakcje Lidzbarka Warmińskiego Zamek Biskupów Warmińskich – jeden z najważniejszych gotyckich zabytków w Europie (w odróżnieniu od twierdzy w Malborku nie uległ zniszczeniu w czasie wojny) – jest dziś siedzibą Muzeum Warmińskiego. W jego zbiorach m.in. kolekcja sztuki gotyckiej oraz obrazy polskich malarzy I poł. XX w. (choćby Witkacego czy Jacka Malczewskiego). Bilety: 38/25 zł). Spacerując po starówce, zobaczymy drewnianą cerkiew prawosławną (dawny kościół ewangelicki zbudowany w latach 1818–1823), 4-piętrową Wysoką Bramę z XV w. oraz gotycką kolegiatę z 70-metrową wieżą zwieńczoną figurą św. Michała Archanioła. Przypominająca pałacyk klasycystyczno-barokowa oranżeria z XVIII w. jest pozostałością założenia parkowo-ogrodowego obsadzonego egzotyczną florą przez biskupa Ignacego Krasickiego. Przypomnijmy, że Lidzbark Warmiński został nagrodzony tytułem „Cudu Polski 2024” w plebiscycie magazynu National Geographic Traveler. Łącznie o miano „nowego cudu” walczyły trzy miejsca z woj. warmińsko-mazurskiego. Wśród nominowanych – oprócz dawnej stolicy Warmii – znalazły się także Mazurska Pętla Rowerowa oraz Kortosfera w Olsztynie. Pełna lista zwycięzców plebiscytu Cuda Polski 2024: Dolnośląskie – Twierdza Srebrna Góra; Kujawsko-Pomorskie – Pałace w Ostromecku; Lubelskie – Chełmskie Podziemia Kredowe; Lubuskie – Park Dworski w Iłowej; Łódzkie – Centralne Muzeum Włókiennictwa z Łódzkim Parkiem Kultury Miejskiej; Małopolskie – Zamek w Muszynie; Mazowieckie – Wzgórze Tumskie w Płocku; Opolskie – Fabryka Robotów w Mosznej; Podkarpackie – Zamek w Łańcucie; Podlaskie – Prawosławny skit w Odrynkach; Pomorskie – Bory Tucholskie; Śląskie – Bielsko-Biała; Świętokrzyskie – Muzeum Archeologiczne w Wiślicy; Warmińsko-Mazurskie – Lidzbark Warmiński; Wielkopolskie – Pyzdry; Zachodniopomorskie – Darłowo. Źródło: National Geographic Traveler.
Mazury Zachodnie to kraina jezior i spokoju. Gdzie leżą, z czego słyną i jaką mają historię?
Mazury Zachodnie to wciąż nie do końca odkryty region. Są pełne jezior i wzgórz, czyste, ciche, z unikatowymi atrakcjami i miejscami, w których można się zatrzymać na niezapomniany urlop.
Spis treści: Mazury Zachodnie czy Prusy Górne? Położenie Mazur Zachodnich Bitwa pod Grunwaldem Druga bitwa pod Tannenbergiem Kanał Elbląski – XIX-wieczny cud techniki Wzgórza i agroturystyka Na pokład, czyli Iława i Ostróda Choć kraina jezior to jeden z ulubionych wakacyjnych kierunków Polaków, to większość z nas miałaby pewien problem w opisaniu granic Mazur oraz Warmii. Tymczasem oprócz tych dwóch krain historycznych, w pobliżu leży jeszcze jeden region: Mazury Zachodnie. Mazury Zachodnie czy Prusy Górne? Mazury właściwe rozciągają się mniej więcej między Ełkiem na wschodzie, a Ostródą na zachodzie. Z kolei Warmia obejmuje Olsztyn, Lidzbark Warmiński i ciągnie się aż do Braniewa na północy. Zachodnie rubieże Mazur do niedawna pozostawały jednak zarówno nienazwane, jak i dużo rzadziej odwiedzane. Ten stan rzeczy zmienia Zachodniomazurska Lokalna Organizacja Turystyczna. Powołała ona do życia Mazury Zachodnie jako spójny region. Choć nie jest to kraina historyczna ani geograficzna, to jednak jest wyraźnie odrębna. Znalazła się w granicach Polski po roku 1945, a wcześniej była częścią Prus Górnych (niem. Oberland). W okresie PRL starano się wymazać związki z Prusami, zasiedlając te ziemie osadnikami m.in. z Mazowsza oraz urzędowo nadając niektórym miejscowościom nowe nazwy. Mazury Zachodnie długo poszukiwały swojej współczesnej tożsamości. Położenie Mazur Zachodnich Dziś Mazury Zachodnie to rejon obejmujący: Pasłęk na północy, Iławę i Lubawę na zachodzie, Ostródę na wschodzie, Dąbrówno na południu. W ich granicach leży Pojezierze Iławskie. Administracyjnie to województwo warmińsko-mazurskie oraz pomorskie. Pełno tu jezior, polodowcowych wzgórz, ważnych historycznie miejsc, wyjątkowych zabytków. Natomiast turystów wciąż mniej niż w innych częściach Mazur – co niewątpliwie jest wielką zaletą. Bitwa pod Grunwaldem Jednym z najsłynniejszych miejsc leżących na Mazurach Zachodnich jest Grunwald. Na polach w okolicy Grunwaldu, Stębarka, Łodwigowa i Ulnowa, w roku 1410 rozegrała się jedna z największych bitew średniowiecznej Europy, między siłami Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego oraz Zakonem Krzyżackim. Inscenizacja bitwy co roku przyciąga co roku kilkadziesiąt tysięcy widzów. Jest największą historyczną imprezą plenerową w Polsce i jedną z większych na świecie. Przyciąga też rekonstruktorów z całej Europy, a nawet USA. Grunwaldzkie pola zamieniają się w jeden wielki obóz pełen namiotów z epoki i ludzi żyjących przez kilka dni dokładnie tak, jak w czasach króla Władysława Jagiełły. W przeddzień właściwej rekonstrukcji odbywa się „bitwa pod Grunwaldem na wesoło”. Tu nie obowiązuje przywiązanie do historycznych realiów, a wśród uczestników „bitwy” można spotkać np. wojowników w strojach japońskich ninja czy meksykańskich gauchos. Druga bitwa pod Tannenbergiem Ale okolice Grunwaldu to także miejsce innej ważnej bitwy, znacznie mniej odległej w czasie. Mowa o drugiej bitwie pod Tannenbergiem. Tannenberg to niemiecka nazwa Stębarka. Zgodnie z nazewnictwem przyjętym w historiografii Niemiec, bitwa z 1410 roku jest określana jako „pierwsza bitwa pod Tannenbergiem. Ta druga miała miejsce w dniach 24–30 sierpnia 1914, na samym początku I wojny światowej. Brało w niej udział ponad 600 tysięcy żołnierzy wojsk Cesarstwa Niemieckiego i Imperium Rosyjskiego. Bitwa zakończyła się zwycięstwem Niemiec. Okolice bitwy, a także pozostałości wybudowanego po niej ogromnego Mauzoleum marszałka Hindenburga (jednego z niemieckich dowódców), ściągają miłośników militariów i nowszej historii regionu. Mauzoleum zostało wysadzone podczas II wojny światowej w 1944 r. przez wycofujących się Niemców. Kanał Elbląski – XIX-wieczny cud techniki To bez wątpienia najważniejszy zabytek techniki na Mazurach Zachodnich i jeden z najważniejszych w całym kraju. Wybudowany w latach 1844–1860 Kanał Elbląski to niemal 85-kilometrowa droga wodna, łącząca jeziora leżące na różnych poziomach. Różnica między najniżej a najwyżej położonym punktem sięga 99 metrów. Zamiast budowy śluz, czyli typowego rozwiązania inżynierskiego w tamtym okresie, zdecydowano się na coś zupełnie nowatorskiego: pochylnie. Statki są co jakiś czas przewożone na specjalnych, ciągniętych linami wózkach, jadących po torach. Wózki te są poruszane wyłącznie energią pozyskaną z przepływającej wody, wprawiającej w ruch koła wodne, które z kolei ciągną liny. Pochylni jest 5: Buczyniec, Kąty, Oleśnica, Jelenie i Całuny. To jedyna wciąż działająca taka konstrukcja na świecie. Kanał Elbląski został zabytkiem już w 1978 roku, a w 2011 wpisano go także na listę pomników historii. Znaczenie gospodarcze kanału w XIX w. było ogromne. Łączył Pojezierze Iławskie i Ostródzkie z portami w Elblągu i Gdańsku jeszcze przed budową linii kolejowych. Dziś pływają po nim tylko statki turystyczne, przyciąga jednak turystów z całego kraju i zza granicy. Rejsy „statkiem po trawie” odbywają się w sezonie letnim, najwięcej z nich bierze swój początek przy pochylni Buczyniec. Ceny biletów dla dorosłych rozpoczynają się od 119 zł, dla dzieci – od 25 zł. Wzgórza i agroturystyka Dla tych szukających natury, ciszy i spokoju Mazury Zachodnie są świetnym kierunkiem. Na szczególną uwagę zasługuje wieś Glaznoty, położona na wschód od Lubawy. To miejsce łączy dziką naturę, piękne krajobrazy, ciekawe zabytki i kilka wyjątkowych miejsc, w których można się zatrzymać. Glaznoty leżą pomiędzy Górą Dylewską a Parkiem Krajobrazowym Wzgórz Dylewskich. Otaczają je gęste lasy i niewielkie wzniesienia, tworzące niezwykły klimat „małych Bieszczad”. W tej małej wiosce na stałe mieszka około stu osób, ale jej historia sięga czasów krzyżackich. Może poszczycić się dwoma zabytkowymi kościołami, w tym jednym gotyckim i malowniczym wiaduktem kolejowym z początku XX wieku. Klimat Glaznot współtworzą wyjątkowe osoby. Monika Żurawska-Wiącek prowadzi gospodarstwo agroturystyczne „Koń na biegunach”. Zgodnie z nazwą można tu pojeździć konno, a koni jest aż 40. Rozległe gospodarstwo przyjmuje zarówno grupy, jak i turystów indywidualnych. Pełen dzieci, dorosłych i zwierząt dom otwarty pani Moniki to miejsce, w którym można oderwać się od reszty świata i skutecznie „zresetować”. Oraz – co bardzo ważne – świetnie zjeść. Zaledwie 15 minut piechotą od „Konia na biegunach” znajduje się inne wyjątkowe miejsce – Młyn Glaznoty. To siedlisko położone na miejscu dawnego młyna, przy rzeczce Gizeli. Stoi tu kilka luksusowych drewnianych domków do wynajęcia, są też trzy niewielkie jeziorka i ogród ziołowo-warzywny. To miejsce otoczone lasem, w którym można całkiem odciąć się od świata, jednak wyposażone we wszelkie wygody. Właściciel Młyna – Lech Serwotka – to jednocześnie czynny leśnik, prowadzący także Ośrodek Rehabilitacji Zwierząt w niedalekim Napromku. Na pokład, czyli Iława i Ostróda Jednak to, z czym kojarzymy Mazury najbardziej, to jeziora. Na Mazurach Zachodnich jeziora zgromadziły się wokół Ostródy i Iławy. Te dwa miasta to doskonałe punkty, jeśli zamierzamy żeglować lub choćby skorzystać z gotowej oferty rejsów. Iława leży nad Jeziorakiem – najdłuższym jeziorem w Polsce. A na nim i w granicach miasta leży największa śródlądowa wyspa w kraju – Wielka Żuława. W okolicach Iławy wytyczono Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego, chroniący polodowcowe, urozmaicone tereny i ich jeziora. W tym słynące z niezwykle czystej i przejrzystej wody Jezioro Jasne. W granicach Ostródy z kolei znajduje się 5 jezior: Drwęckie, Smordy, Puzy, Sajmino i Perskie. Miasto to leży także na trasie Kanału Elbląskiego. Oba miasta stanowią doskonałą bazę wypadową do eksplorowania okolicznych lasów i jezior, które wciąż są mało znane i pozbawione tłumów turystów. Inspiracji do zwiedzania całego regionu i różnorodnych aktywności dostarcza oficjalna strona mazury-zachodnie.pl. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Prawdziwa cisza i kojące widoki. Wschodnie Mazury to kraina idylliczna
Wschodnie Mazury pozostają najmniej uczęszczanym regionem, przybierając postać krainy idyllicznej. Można tu zaznać ciszy i cieszyć się błahostkami.
W tym artykule: Mazury wschodnie Jezioro Bielskie Szeska Góra Most w Kruklankach Jezioro Niegocin Dziko rosnące poziomki. Czerwone grudki ukryte w gęstwinie liści przy polnej drodze. Zrywam je delikatnymi ruchami. Mają w sobie aromat mojego dzieciństwa. Zapach lata, skumulowane słońce, wakacyjną swobodę. Podjadam je, słuchając neurotycznych pisków wróbli w krzakach. I patrząc, jak zmarszczona wiatrem tafla niewielkiego jeziora odbija iskrami promienie słońca. To jest jak sen. Do Folwarku Bielskie we wsi Bielskie, w samym centrum Mazur Garbatych, przyjeżdża się po to, by zanurzyć się w przestrzeni niosących przyjemność błahostek. Dla widoku falującej pszenicy, spotkań z krową. Dla ciężaru trzymanego w dłoni koszyka pełnego leśnych grzybów i tych dzikich poziomek. Dla godzin spędzonych na hamaku albo łowieniu ryb czy czytaniu. Mazury wschodnie Prowadzony przez Agatę Brzezińską i jej męża Arkadiusza obiekt stoi pośród pól i zabudowań malutkiej wsi. Dopiero niedawno doczekała się – zresztą ku niezadowoleniu niektórych mieszkańców – asfaltowej drogi. To wschodni rejon Mazur, najmniej uczęszczany. Tkwiący z dala od gwarnego świata jeziornych żeglarzy, imprez toczących się na czarterowanych jachtach i zabaw na skuterach wodnych. Wokół Bielskiego nie ma nic, co przyciągnęłoby tłumy. Jak na Mazury tutejsze jeziora są niewielkie i ubogie w infrastrukturę. Brak też większych miast i ośrodków letniskowych. Ta przestrzeń to pomięta mozaika łagodnych wzgórz, pól, rzek i oczek wodnych, niewiele zmieniona przez ostatnie dekady. Miejsce uwielbiane przez Polaków zachwyca jeszcze bardziej. Mazury Zachodnie to idealny plan na weekend Oto Mazury Zachodnie. Przed nami wizyta w pałacu, w którym bawił sam Napoleon, długi spacer po pagórkowatej dolinie Kanału Elbląskiego oraz smakowita sielawa. Folwark Bielskie jest swoistym łącznikiem pomiędzy tym, co dawne, a tym, co dzisiejsze. Ponad 10 lat temu Brzezińscy kupili, trochę przypadkiem, niszczejące gospodarstwo na Mazurach – trzy budynki, w tym część poniemiecka. Zamienili tę przestrzeń w butikową agroturystykę. Zachowali kamienne ściany stajni i obory, ale dobudowali do nich współczesne elementy. Wnętrza są nowoczesne, nienawiązujące za bardzo do stylu tradycyjnych mazurskich wsi. Jezioro Bielskie Brzezińscy, przekonani o zaletach Mazur Garbatych, nie silą się na zapewnianie dodatkowych atrakcji gościom – konnych wycieczek, warsztatów garncarstwa, wspólnego gotowania. Zamysł jest prosty. Przyjeżdża się tu po to, by odpocząć i pobyć pośród natury. Okolica przyciąga też fanów sportu. Pojawiają się m.in. miłośnicy triatlonu, którzy mają tu dostęp do jeziora, ale też polnych dróg do biegania i mało uczęszczanych asfaltowych ulic do trenowania na rowerze. Ja zamierzam potraktować folwark jako bazę wypadową po bliższych i dalszych okolicach. Zaczynam od tego, co niemal na wyciągnięcie ręki. Wyruszam na pieszą wycieczkę naokoło Jeziora Bielskiego. Dołącza do mnie czworonożny rezydent folwarku, leciwa suka Moko (nazwana na cześć warszawskiego Mokotowa). Idzie mi się z nią raźniej, a gdy odkrywamy, że nie doszacowaliśmy dystansu, wspólnie odpoczywamy, leżąc pośród traw na pastwisku. Mimo że czuję już przebyte kilometry w nogach, ta wędrówka ma w sobie przyjemną, nieco dziecinną beztroskę. Kręcimy się po polnych drogach. Chwilami gubimy, lądując pośrodku czyichś gospodarstw. Patrzymy na nurkujące w jeziorze perkozy, a w końcu nawet na ciężkie sylwetki bielików w powietrzu. Wieczorami wieś pogrąża się w ciszy i ciemności. Żyje tu zaledwie 30 osób i trudno mi sobie wyobrazić, że jeszcze w latach 70. było tu 14 budynków mieszkalnych, świetlica, biblioteka i boisko. Oraz, choć tej informacji nie udaje mi się bezsprzecznie potwierdzić, sala kinowa na 150 miejsc. Nie żałuję jednak braku ekranu. Skurczona do kilku domostw wieś pogrążona jest nocą w mroku. Nad głową mam więc to, na co w Warszawie nie mogę już liczyć: widok niezmąconego cywilizacyjnym blaskiem nieba z tysiącami gwiazd i pasem Drogi Mlecznej. Szeska Góra Wschodnią granicę Mazur Garbatych wyznacza pasmo Szeskich Wzgórz, ciągnące się niemal prostą linią z południa na północ. Jadę tam, by zobaczyć echa najbardziej odległej historii regionu. To tędy przecisnął się tysiące lat temu lodowiec, pozostawiając po sobie pofalowany teren i morenowe doliny. Na najwyższy szczyt pasma – Szeską Górę – wyrastający na blisko 309 m n.p.m., dostaję się łatwym podejściem przez świerkowo-sosnowy las. Mijają mnie rowerzyści pędzący w dół na jednośladach na grubszych oponach. Szczytowy punkt oznaczony jest małym kamiennym słupkiem. Obok, pośród zieleni, widać jeszcze zarys dawnej drewnianej wieży obserwacyjnej postawionej i używanej przez niemieckie wojska. Szczyt od zawsze przyciągał uwagę. Prawdopodobnie we wczesnym średniowieczu lud Jaćwingów zbudował tu spore grodzisko, choć dziś nie sposób już odnaleźć jego śladów. Obecnie to miejsce stało się popularnym celem dla turystów. Korzystają z wytyczonych szlaków wiodących przez górę, ale też okolice poznaczone polodowcowymi jeziorkami i potokami. Mimo tego zainteresowania pasmo wzgórz pozostaje miejscem kameralnym. Na szczycie spotykam zaledwie pięć osób, które przysiadły na zwalonym drzewie, by się posilić. Nikt się tu nie śpieszy ani nie bije pieszych rekordów. Schodzę północno-wschodnim stokiem, natrafiając na rozrzucone głazy narzutowe przywleczone przez masyw lodowca. O wyjątkowości tych okolic świadczy jednak roślinność – tundrowa, niska, nasuwająca na myśl tereny dalekiej Północy. Przeczesuję wzrokiem drzewa i korzystając z aplikacji do oznaczania gatunków roślin, wyłuskuję ze ściany zieleni wierzbę lapońską. To niskie krzewy o sztywnych liściach, które trudno znaleźć w innych miejscach Polski (pojawia się jeszcze w Karkonoszach). Typowo arktycznym gatunkiem jest też mącznica lekarska, krzewinka o mięsistych czerwonych jagodach, która tworzy tu zwarty kobierzec. Przykucam przy nich, czując się, jakbym spotkał wędrowców, którzy przemierzyli krętymi ścieżkami przestrzenie czasu. Efemeryczne ślady epoki, gdy czoło lodowca się wycofywało, a w jego miejsce wsączało się nowe życie. Most w Kruklankach Mazury sprawiają wrażenie krainy arkadyjskiej, mają jednak za sobą burzliwą historię. Trafiam do przypominających rzymski akwedukt ruin mostu kolejowego w Kruklankach. Żelbetonowa konstrukcja, złożona z pięciu przęseł, była niegdyś częścią połączenia pomiędzy Węgorzewem a Oleckiem. Na trasie kursował pasażerski szynobus. Budowla pojawiła się w mazurskim krajobrazie w 1908 r., a więc wcześniej niż przyciągające turystów mosty w Stańczykach. Wiadukt w Kruklankach traktowany był zresztą przez inżynierów jako swego rodzaju próba generalna przed rozpoczęciem tamtego projektu. Wojenne losy tych ziem sprawiły, że konstrukcja w Kruklankach zyskała na znaczeniu militarnym. Linia stała się częścią szlaków transportowych dla wojska. Pod koniec II wojny wycofujący się Niemcy podłożyli pod most ładunki wybuchowe, ale nie zdążyli ich zdetonować. Nadciągająca Armia Czerwona w jakiś zadziwiający sposób je przegapiła. Być może most by przetrwał, gdyby nie to, że Sowieci zajęli się grabieżą okolicznych majątków. Ich łupem padały też szyny kolejowe. Mieszkańcy Kruklanek, próbując jakoś ten proceder powstrzymać, odpalili we wrześniu 1945 r. podłożony przez Niemców trotyl. Od niemal 80 lat most tkwi więc w niebycie, wyglądając, jakby został ściśnięty przez dłoń rozwścieczonego olbrzyma. Zawalone częściowo przęsła uniemożliwiają przejście po całym moście. Nie cieszy się więc on wśród turystów taką popularnością jak budowle w Stańczykach. Dzięki temu panuje tu jednak spokój (i nikt nie domaga się opłat za wstęp). Ruiny mostu w Kruklankach wtopiły się w tutejszy krajobraz. Nikomu już chyba nie zależy, by cokolwiek w nim zmieniać. Jezioro Niegocin Większy ruchem tętni Giżycko i jezioro Niegocin, które można uznać ze strefę buforową pomiędzy Mazurami właściwymi a Garbatymi. Akwen jest jednym z punktów na Szlaku Wielkich Jezior. W sezonie na szerokiej tafli wody widać więc białe okruchy żagli. Nie znikają one zresztą nawet zimą, Niegocin oferuje bowiem świetne warunki dla bojerów. Jezioro jest na tyle duże, że swobodnie przyjmuje żeglarzy, nie narażając ich na konieczność przeciskania się w tłumie. Akwen ma zresztą enklawy spokoju. Do jednej z nich płynę kajakiem, przebijając się przez rozległe płycizny (w tym miejscu jezioro ma zaledwie ok. 30 cm głębokości). To otoczona trzcinami, zadrzewiona wyspa Grajewska Kępa zwana też Wyspą Miłości. Być może dlatego, że zakochanym może zaoferować nieco kuszącej intymności. Miłość nie była jednak zapewne w głowach francuskim żołnierzom napoleońskiej armii, którzy koczowali na tej wyspie po porażce w Rosji w 1812 r. O ich historii przypomina pamiątkowa tablica, choć tekst po francusku nie oddaje w pełni ówczesnej rzeczywistości. Z ogromnej armii zostały niedobitki. Wielu żołnierzom bliżej było do próbujących przetrwać włóczęgów niż do dumnych wojaków. Ich pochód przez Mazury musiał stanowić dla tutejszych mieszkańców wstrząsający widok. Gdy wracam na noc do mojej agroturystycznej bazy, myślę o tym, jak wiele ten region potrafi w sobie unieść. Ma za sobą czasy biedy, głodu i wojen. Równocześnie jest jednak idyllicznym miejscem pozwalającym zanurzyć się w ciszy i zbliżyć do natury. Czyż takie miejsca nie są w swojej istocie najciekawsze? Nasz ekspert Michał Głombiowski dziennikarz, podróżnik, autor książek. Stały współpracownik magazynu „National Geographic Traveler".
Pojezierze Olsztyńskie to kraina pięknej przyrody i ciekawej historii. Tu zjecie najlepsze jagodzianki
Jakie atrakcje oferuje Pojezierze Olsztyńskie? Między innymi jagodzianki, hutę szkła i arboretum. Oto warmińsko-mazurskie ciekawostki.
W tym artykule: Jezioro Pisz i Pisa Warmińska Barczewo Olsztynek Arboretum w Kudypach Olsztyn Pojezierze Olsztyńskie – informacje praktyczne Cisza. Absolutna cisza. Czas w obliczu takiej głuszy staje w miejscu. Nie mam odwagi poruszyć wiosłem, bo zburzę naturalny, panujący tu porządek. Słońce coraz śmielej odbija się od tafli jeziora Pisz. Lekki powiew wiatru wprawia w ruch sztywne źdźbła trzcin, gdzieś w oddali odzywają się ptaki. Ale za chwilę znów wszystko milknie. Jezioro Pisz i Pisa Warmińska Muszę jednak płynąć dalej, zanim pozostali letnicy, którzy właśnie biorą prysznic, jedzą jajecznicę lub popiją kawę na kempingu w Tumianach, skąd wypłynęłam, złapią za wiosła swoich kajaków. Na przystani ktoś rzucił, że widział tu czaplę siwą i kormorany. Z uwagą zatem wpatruję się w gęstwiny, które mijam. Mój kajak jest mały, zwinny i posłuszny. Między trzcinami radzi sobie jak ryba w wodzie. À propos, Pisz jest obficie zarybiony. Można tu złowić sandacza, szczupaka czy węgorza. Tymczasem jezioro zaczyna się zwężać, wpływam w wąską wstęgę rzeki Pisy Warmińskiej. Miała być urzekająca, spokojna, okiełznana. Owszem, jest spokojna, ale na szczęście nie brak jej dziewiczości i szaleństwa. By przepłynąć pod drzewami, muszę się położyć. By ominąć powalone konary, gęste trawy i pałki wodne, manewruję do utraty tchu. Niezła frajda. Patrzę przed siebie – w zwierciadle wody odbijają się intensywnie zielone, młode jeszcze liście drzew. Jest i żuraw, który ciężko podnosi się do lotu, za nim zrywa się kolejny i jeszcze jeden. Chyba spłoszyłam całą rodzinę. Przestaję zatem wiosłować, znów wsłuchuję się w ciszę. Barczewo Pisa Warmińska wypływa z oddalonego nieco ponad 20 km od Olsztyna jeziora Pisz i uchodzi do jeziora Wadąg. Leniwie płynie także przez kanały i cieki wodne miasteczka Barczewo zwanego przez mieszkańców – z przymrużeniem oka – małą Wenecją. Spływ kajakowy można skończyć w lesie przy moście w Zalesiu, na półmetku Pisy (wtedy przepłynięcie ok. 8 km zajmuje 2 godz.), i do Barczewa dostać się rowerem. Można też popłynąć nieco dalej, przez wąski kanał aż do jeziora Orzyc, i dopłynąć z powrotem do Tumian (kolejne 2 godz.). Ja jednak wyskakuję z kajaka w Zalesiu. Do Barczewa jadę rowerem (można je tu wypożyczyć). Mam w planach odwiedziny Saloniku Muzycznego Feliksa Nowowiejskiego. Autor muzyki do „Roty” Marii Konopnickiej spędził w mieście (będącym wówczas w granicach Prusów Wschodnich) wczesne dzieciństwo. Muzeum poświęcone kompozytorowi powstało w miejscu, w którym niegdyś znajdował się dom rodzinny Nowowiejskich. W pokoju głównym witają mnie fortepian, na którym młody Feliks grywał, oraz oryginale meble. Na ścianach wiszą fotografie rodzinne, nuty, rękopisy utworów, w gablotach wystawiono pióro i frak kompozytora. – Urodził się w Barczewie 7 lutego 1877 r. Ponadprzeciętny talent muzyczny Feliks przejawiał już w szkole elementarnej. Potem uczelnie muzyczne w Ratyzbonie, Berlinie, międzynarodowe nagrody, koncerty na całym świecie. Swoje najważniejsze dzieło, czyli oratorium „Quo Vadis” inspirowane powieścią Henryka Sienkiewicza, skomponował ok. 1907 r. – tłumaczy kuratorka w muzeum Magdalena Łowkiel. W swojej twórczości wyróżnił także Warmię, dedykując jej pieśń „O Warmio moja miła”. Dziś to oficjalny hymn Barczewa, grany tu codziennie w południe. Olsztynek Za każdym razem, kiedy wracam z Olsztyna do Warszawy, zajeżdżam do Olsztynka, by kupić jagodzianki – śmieje się Adam Uszyński. – Są wielkości dłoni. Ciasta prawie nie ma, jest cienkie jak papier i wypełnione jagodami. Słowo daję, nie jadła pani lepszych – dodaje. Co ciekawe, swego czasu gościły na wystawnych stołach w Belwederze. Jagodzianki Pana Adama spotkałam w kolejce przy Mrongowiusza 4. Pod tym adresem nad szklaną witryną widnieje szyld Cukiernia Jagodzianka. Znajdziecie bez problemu – jak mówi pani sprzedawczyni – kolejka ustawia się tu niemal o każdej porze, więc turyści trafiają bezbłędnie. Płacę 4,5 zł i próbuję. Chrupiąca delikatnie słodka kruszonka idealnie rymuje się z lekko kwaśnymi owocami w gęstym musie. Ciasto drożdżowe jest jak trzeba miękkie i maślane, wyborne. Historia Z fioletowym uśmiechem idę w miasto. A jest tu co oglądać, bo Olsztynek ma ciekawą historię i sporo zabytków. Prawa miejskie nadał mu wielki mistrz zakonu krzyżackiego Winrich von Kniprode w XIV w. Centralnym punktem był wówczas spory rynek z ratuszem, a wokół miasta rozciągały się wysokie na 10 m mury. Najpierw w XVII w. strawiły je wojny szwedzkie, potem pożar w 1804 r., a w 1914 Niemcy dokończyli dzieła, ostrzeliwując Olsztynek. Do dziś zachowały się jedynie fragmenty fortyfikacji. Za to w jednym kawałku przetrwał XIV-wieczny zamek wzniesiony w stylu gotyckim. W XIX w. w budynku mieściło się gimnazjum. Uczył się tu m.in. pierwszy laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny (1901 r.) Emil von Behring, niemiecki bakteriolog, twórca immunologii. Wracam jeszcze na ulicę Mrongowiusza – pod numerem 38 stoi niepozorny żółtawy budynek, do którego prowadzą wysokie na jakieś 2 m ciężkie drzwi. Wchodzę. Huta szkła – Czy życzy sobie pani rybę, czy łabędzia, a może anioła? – na dzień dobry pyta mnie Taras Krynicki. Do miasta przyjechał w latach 90. ze Lwowa. W 2005 r. przejął tutejszą Hutę Szkła, w której do dziś wytwarza naczynia dekoracyjne i użytkowe. Oraz pokazuje swój fach takim ciekawskim jak ja. – Chociaż pochodzę z rodziny hutniczej, zanim nauczyłem się nabierać szkło i wstępnie je formować, minęło pół roku – opowiada, z gracją obracając na długiej piszczeli hutniczej niewielką kulkę z piasku kwarcowego. Następnie wkłada ją do pieca hutniczo-szklarskiego i wytapia w temperaturze 1,4 tys. stopni. Za chwilę znów wyjmuje masę, która już jest szkłem, i energicznie specjalnymi szczypcami formuje z niej kształt ryby, którą sobie życzyłam. Masę wkłada jeszcze do kolorowej sproszkowanej tłuczki szklanej, by osiągnąć odpowiednią barwę. Po kilku chwilach moja rybka wędruje do kolejnego pieca, w którym w 500 stopniach będzie hartowana. – Proszę przyjść po figurkę jutro rano, bo całą noc będzie stygła – rzuca pan Taras i z nieukrywaną dumą patrzy na swoje dzieło. A mnie to pasuje, bo mam w Olsztynku jeszcze jedno miejsce na liście must see, które odwiedzę rano. Muzeum Budownictwa Ludowego – Proszę sobie wyobrazić, że jeszcze w XVIII w. kowal we wsi bywał jednocześnie dentystą. I nie dlatego, że miał kompetencje, a dlatego, że miał narzędzia. Czasem rwał dwa zęby, bo nie było wiadomo, który boli – opowiada przewodnik Robert Waraksa, pokazując mi kuźnię ze wsi Bielica. Wspólnie spacerujemy po skansenie, jak potocznie mówi się o tutejszym Muzeum Budownictwa Ludowego. Na 100 ha zgromadzono blisko 70 obiektów architektonicznych. Mijamy XVIII-wieczny młyn wodny, który jeszcze w 1949 r. potrafił przemielić tonę zboża na dobę, chałupę ze wsi Zielonka Pasłęcka z 1819 r., wóz cygański z początków XX w., który zagrał w filmie Papusza, czy zagrodę, w której pasą się koniki polskie. Czytam na tabliczce, że zwierzęta mają dwie „szaty”: letnią z gładką sierścią i zimową sięgającą nawet do 8 cm. W jednej z chat można się napić naparu z ziół, w innej toczyła się akcja filmu „Kołysanka” Juliusza Machulskiego. Każda jest w pełni wyposażona: w oknach wiszą tkane firany, na stołach obrusy. Można zajrzeć i zapoznać się ze sprzętami, których używali nasi pradziadkowie, np. prasą do sera czy mechaniczną maselnicą. Arboretum w Kudypach Weekend w województwie warmińsko-mazurskim kończę w Olsztynie. Zanim jednak zasiądę do kolacji, na chwilę relaksu zachodzę do arboretum w Kudypach (4 km od Olsztyna). Tu to się dopiero można zrelaksować. Arboretum, czyli ogród botaniczny, w którym kolekcjonuje się rośliny drzewiaste (od łac. arbor, czyli drzewo). Rośnie tu około tysiąca odmian i gatunków należących do flory polskiej i obcej. W ogrodzie można spacerować między naturalnymi oczkami wodnymi. Ja jednak lubię się tu trochę zgubić i niespiesznie odkrywać nowe gatunki. Tym razem zwróciłam uwagę na niewielkie zgrabne drzewko jarzębu brekini i jego jajowate czerwono-żółte owoce. W alejce obok znalazłam azalię japońską ubraną obficie w niewielkie różowawe kwiatki. Chamedafne północna z rodziny wrzosowatych obsypana jest z kolei białymi kwiatami o beczułkowatych kształtach. Azalię pontyjską, której intensywnie żółte kwiaty są lepkie i pachnące, chętnie widziałabym na własnym balkonie. Olsztyn Tymczasem jest niedzielny wieczór. Stare miasto w Olsztynie śmieje się na całego. Po drodze słyszę słowa przewodnika, który opowiada turystom o Mikołaju Koperniku. Stawia pytanie, czy na osiągnięcia człowieka ma wpływ miejsce, w którym żyje. Sama się nad tym zastanawiam, myśląc o słynnym astronomie, który pięć wieków temu zamieszkał w olsztyńskim zamku i zaczął tu pisać „O obrotach sfer niebieskich”. Cóż, robię się głodna. W restauracji Cudne Manowce zamawiam koktajl z pokrzyw i pierogi ruskie z kozim serem okraszone duszoną cebulką i podawane ze śmietaną. Chyba nie muszę dodawać, że na to smakowite zwieńczenie wizyty w Warmińsko-Mazurskim czekałam cały weekend? Pojezierze Olsztyńskie – informacje praktyczne Nocleg Jeśli planujecie spływ kajakowy z przyjaciółmi lub rodziną rzeką Pisą, dobrze wynająć 4-osobowy domek w ośrodku Zapach Drewna w Tumianach. Domki są nowocześnie urządzone i przestronne. Cena to 799 zł za dobę, do 4 osób bez względu na wiek. Na miejscu działa restauracja. Ośrodek Rewita Waplewo jest malowniczo położony na skarpie schodzącej łagodnie do jeziora Maróz (ok. 14 km od Olsztynka). Oprócz pokoi (od 150 zł za osobę) do dyspozycji gości są baza rekreacyjna z odnową biologiczną, przystań wodna z wypożyczalnią sprzętu oraz boiska sportowe, kort do tenisa i kręgielnia. Jedzenie Wędzone ryby: jesiotr, pstrąg czy węgorz, są tu wprost wyśmienite. W Gospodarstwie Rybackim Szwaderki w Olsztynku kupicie też ryby zarówno świeże, marynowane, jak i smażone. 80 jezior i rzek o łącznej powierzchni 5,5 tys. ha, które należą do gospodarstwa, jest udostępnionych również do wędkowania. Warto wiedzieć W każdą niedzielę od godz. 9 do 14 w Olsztynku przy ul. Kościuszki 6d lokalni producenci wystawiają na BioBazarze swoje wyroby: od serów, miodów, ekojaj po dziką czekoladę. Warto zwrócić uwagę na warzywa z ekologicznej farmy Ostoja Natury, które można też kupić online: ostojanatury.pl. Muzeum Warmii i Mazur mieści się w XIV-wiecznym zamku gotyckim w Olsztynie. W latach 1516–1521 rezydował tu Mikołaj Kopernik. Nasz ekspert Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Plebiscyt Cuda Polski 2024 rozstrzygnięty. Wybraliście najpiękniejsze miejsca w kraju
Poznaliśmy wyniki plebiscytu Cuda Polski 2024. Laureatów z każdego województwa, tak jak w poprzednim roku, wyłonili czytelnicy w głosowaniu internetowym. Walka o zwycięstwo w wielu regionach toczyła się do samego końca.
W tym artykule: Wyniki plebiscytu Cuda Polski 2024 „Cuda Polski 2024” – zwycięskie miejsca Plebiscyt Cuda Polski 2024 zakończony. O miano „nowego cudu”, tak jak w roku minionym, ubiegało 48 niezwykłych, czasem zupełnie nieznanych miejsc z całego kraju. W ich poszukiwaniu pomogły nam regionalne organizacje turystyczne, lokalni przewodnicy, a także sami mieszkańcy. Decydujący głos należał jednak do was, czytelników magazynu „National Geographic Traveler”. I ponownie nie zawiedliście. W tegorocznej edycji plebiscytu oddano łącznie rekordowe 258 tys. głosów. To najlepszy dowód na to, że wciąż uwielbiacie odkrywać nowe miejsca na turystycznej mapie Polski, co bardzo nas cieszy. – Nie mamy wątpliwości, że „Cuda Polski" to największy w naszym kraju plebiscyt, którego celem jest promowanie wciąż niedocenionych miejsc w naszym kraju. W tym roku w wydarzeniu wzięło udział jeszcze więcej osób niż rok temu. Walka była wyrównana do samego końca, a każdy z ponad 250 tys. głosów oddanych na nominowane miejsca mógł zaważyć o zwycięstwie – przyznaje Łukasz Załuski, redaktor naczelny „National Geographic Polska". I dodaje: – Warto podkreślić, że mimo iż tytuł nowych „Cudów Polski" trafi tylko do 16 miejsc, każda z nominowanych destynacji jest warta odwiedzenia. Poniżej przedstawiamy pełną listę zwycięzców plebiscytu Cuda Polski 2024. Wyniki plebiscytu Cuda Polski 2024 Dolnośląskie – Twierdza Srebrna Góra; Kujawsko-Pomorskie – Pałace w Ostromecku; Lubelskie – Chełmskie Podziemia Kredowe; Lubuskie – Park Dworski w Iłowej; Łódzkie – Centralne Muzeum Włókiennictwa z Łódzkim Parkiem Kultury Miejskiej; Małopolskie – Zamek w Muszynie; Mazowieckie – Wzgórze Tumskie w Płocku; Opolskie – Fabryka Robotów w Mosznej; Podkarpackie – Zamek w Łańcucie; Podlaskie – Prawosławny skit w Odrynkach; Pomorskie – Bory Tucholskie; Śląskie – Bielsko-Biała; Świętokrzyskie – Muzeum Archeologiczne w Wiślicy; Warmińsko-Mazurskie – Lidzbark Warmiński; Wielkopolskie – Pyzdry; Zachodniopomorskie – Darłowo. – Wielkie gratulacje dla wszystkich tegorocznych zwycięzców. Kolejny raz nasi czytelnicy wybrali 16 nowych „Cudów Polski", oddając na nie rekordową liczbę głosów. To pokazuje, jak bardzo chcemy promować i odkrywać nasz kraj. I jak bardzo jest on zróżnicowany. Na liście znalazły się bowiem miejsca naturalne, takie jak Bory Tucholskie, także te z wielką historią, jak Zamek w Łańcucie czy Twierdza Srebrna Góra, ale nie brakuje też miast, jak Pyzdry czy Lidzbark Warmiński, które z pewnością warto odwiedzić. Mam nadzieję, że „Cuda Polski 2024” staną się wyjątkowym, zaskakującym szlakiem podróżniczym – podkreśla Michał Cessanis, redaktor prowadzący „National Geographic Traveler” i ambasador plebiscytu. Zagraniczne media zachwycone „polskimi Malediwami”. Każdy może tu wypocząć za darmo „Polskie Malediwy” zostały wyróżnione przez „The Sun". Brytyjski dziennik w swojej publikacji wprost zachęca czytelników, by jeszcze w tym roku wybrali się w to niezwykle malownicze mie... „Cuda Polski 2024” – zwycięskie miejsca Twierdza Srebrna Góra (Dolnośląskie) Jest obiektem unikatowym w skali całej Europy. I to nie tylko dlatego, że jest największą górską fortyfikacją na Starym Kontynencie. Twierdza Srebrna Góra to ciekawa, wielowątkowa historia rozpięta pomiędzy XVIII wiekiem i okresem II wojny światowej, to niesamowite górskie widoki, to miejsce, w którym całe rodziny mogą wyjątkowo ciekawie spędzić czas. Twierdza Srebrna Góra / fot. mat. prasowy Pałace w Ostromecku (Kujawsko-Pomorskie) Niedaleko centrum Bydgoszczy znajduje się niezwykły zespół pałacowo-parkowy zbudowany w stylu warszawskiego rokoka. Z okien pałacu, a także z tarasu znajdującego się za budynkiem roztacza się malowniczy widok na rozciągający się poniżej ogród włoski i Wisłę wraz z jej starorzeczem. W parku odbywają się koncerty i wydarzenia kulturalne, które przyciągają rzesze Bydgoszczan. Pałac Stary w Ostromecku / fot. mat. prasowy Chełmskie Podziemia Kredowe (Lubelskie) Obiekt wyjątkowy w skali kraju i Europy. Wydobycie kredy do celów gospodarczych odbywało się tutaj od średniowiecza do XIX w. W wyniku eksploatacji złóż powstał unikatowy i tajemniczy labirynt podziemnych korytarzy, które ciągną się pod całym Starym Miastem na kilku kondygnacjach. Chełmskie Podziemia Kredowe / fot. mat. prasowy Park Dworski w Iłowej (Lubuskie) Park Dworski okalający pałac zwyciężył już w plebiscycie na najpiękniejsze i najbardziej klimatyczne zielone miejsce w Lubuskiem, zyskując aż 70% głosów internautów. W parku można podziwiać ogrody: różany, japoński i chiński oraz angielski. Ogród japoński utworzony z inicjatywy Friedricha von Hochberga był pierwszym w Europie. Stał się inspiracją do utworzenia ogrodu japońskiego we Wrocławiu. Widok na park z pałacem / fot. mat. prasowy Centralne Muzeum Włókiennictwa z Łódzkim Parkiem Kultury Miejskiej (Łódzkie) Posiada jedną z najbogatszych w świecie kolekcji współczesnej tkaniny artystycznej. Od 1972 r. cyklicznie organizuje prestiżową imprezę wystawienniczą Międzynarodowe Triennale. Muzeum multimedialne oferuje zwiedzającym możliwość wirtualnego obcowania z wybranymi eksponatami, zapoznania się z historią przemysłu włókienniczego, Białej Fabryki oraz rodziny Geyerów, która kryje wiele sekretów. Centralne Muzeum Włókiennictwa z Łódzkim Parkiem Kultury Miejskiej / fot. P. Wacławiak Zamek w Muszynie (Małopolskie) Okazałe ruiny średniowiecznego zamku przyciągają nie tylko amatorów historii. W malowniczej scenerii Beskidu Sądeckiego rozciągają się sensoryczne ogrody zmysłów. Pomimo niezwykle atrakcyjnego położenia, miejsce to zostało zaprojektowane w taki sposób, żeby mogło zapewniać niezwykle intensywne bodźce pozawzrokowe. To idealna propozycja dla osób szukających relaksu i odprężenia. Lot nad Muszyną / fot. Konrad Rogoziński / archiwum MOT Wzgórze Tumskie w Płocku (Mazowieckie) Tu zaczęła się historia miasta w X w., gdy Mieszko I wzniósł na wysokim wzgórzu nad Wisłą gród obronny. To właśnie od tego miejsca najlepiej zacząć spacer po Płocku. Centralną część Wzgórza Tumskiego zajmuje Stary Rynek z kamienicami z XVIII i XIX wieku oraz z ratuszem. Wzgórze Tumskie w Płocku / fot. UM Płock Fabryka Robotów w Mosznej (Opolskie) To dzieło jednego, niezwykle zdolnego człowieka, fana filmów science-fiction i fantasy – pana Sebastiana Kucharskiego. W muzeum można podziwiać zbudowane przez niego roboty. Przede wszystkim postaci z filmów sci-fi, z których największe dochodzą do 3,5 m wysokości i ważą niemal tonę. Fabryka Robotów w Mosznej / fot. mat. prasowy Zamek w Łańcucie (Podkarpackie) Jedna z najcenniejszych rezydencji arystokratycznych w Polsce. Zespół zamkowy słynie ze znakomitych wnętrz mieszkalnych oraz niezwykle cennej kolekcji pojazdów konnych. Liczne dzieła sztuki, pochodzące z dawnych zbiorów łańcuckich, ukazują nie tylko wspaniałość kultury i sztuki minionych epok, ale także historię rodu Lubomirskich i ich dziedzictwo. Zamek otacza stary, malowniczy park w stylu angielskim. Zamek w Łańcucie / fot. mat. prasowy Prawosławny skit w Odrynkach (Podlaskie) Skit Świętych Antoniego i Teodozjusza Pieczerskich w Odrynkach to pierwsza prawosławna pustelnia w Polsce. Miejsce wyjątkowe, chronione przez malownicze rozlewiska Narwi. Jego założycielem i opiekunem był charyzmatyczny ojciec Gabriel. W skicie odbywają się nabożeństwa. Można też spacerować po nadnarwiańskich kładkach i chłonąć spokój tego mistycznego miejsca. Prawosławny skit w Odrynkach / fot. Maciej Nowakowski Bory Tucholskie (Pomorskie) Bory Tucholskie to nazwa parku narodowego oraz popularnego wśród turystów regionu. Są jednym z największych kompleksów borów sosnowych na terenie naszego kraju, nazywanym często zielonymi płucami. Przyciągają nie tylko walorami przyrodniczymi, ale również unikatową mieszanką kultur – Borowiaków Tucholskich, Kaszubów i Kociewiaków. Bory Tucholskie / fot. mat. prasowy Bielsko-Biała (Śląskie) Nazywana „miastem splotów” Bielsko-Biała to kreatywna przestrzeń spotkań ludzi i pomysłów. W unikatowym wielobarwnym wzorze pojawiają się dwa dominujące motywy: przepleciona krętą nicią rzeki Białej historia dwóch kiedyś odrębnych miast. Ciągły ruch interferuje ze spokojem niezmiennie trwającej górskiej przyrody. „Najfajniejsze miasto w Polsce” – tak Bielsko-Białą określił Filip Springer, renomowany polski pisarz specjalizujący się w tematyce miejskiej. Bielsko-Biała / fot. Łukasz Kałwa Muzeum Archeologiczne w Wiślicy (Świętokrzyskie) Wiślica jest najbogatszym zespołem zabytkowym na Ponidziu i jednocześnie kolebką polskiej państwowości. Od czerwca 2022 roku, po czterech latach prac modernizacyjnych, Muzeum Archeologiczne jest dostępne do zwiedzania. Na na turystów czeka unikatowy podziemny szlak łączący najcenniejsze wiślickie skarby. W poznaniu historii Wiślicy pomagają m.in: cyfrowe rekonstrukcje 3D, laserowe hologramy i aplikacja VR. Wiślica z lotu ptaka / fot. mat. prasowy Lidzbark Warmiński (Warmińsko-Mazurskie) Jest nazywany Perłą Warmii (do XIX wieku był jej stolicą). Miasto dąży do tego, aby stać się uzdrowiskiem. Goście już dziś mogą korzystać ze źródeł termalnych, zażywać kąpieli w Termach Warmińskich oraz odwiedzać tężnie. W centrum miasta znajduje się średniowieczny zamek, który jest określany jako „Wawel północy” albo „perła gotyku”. Lidzbark Warmiński / fot. Adobe Stock Pyzdry (Wielkopolskie) Urokliwe małe miasteczko, które rozłożyło się na wysokim brzegu Warty. Niech was jednak nie zwiedzie jego kameralność, bo jest tu naprawdę sporo do zobaczenia i zrobienia. Pyzdry to wielka historia w małym mieście. Swego czasu było jednym z najważniejszych w Wielkopolsce. Zapisało się też na kartach historii w czasach zaborów, kiedy stało się najdalej wysuniętym na zachód miastem pod władzą rosyjskich carów. Darłowo (Zachodniopomorskie) Darłowo to urocze miasteczko nad Bałtykiem. Znane głównie z pięknych plaż i malowniczych widoków, przyciąga turystów z całego kraju i zagranicy. W centrum miasta znajduje się średniowieczny Zamek Książąt Pomorskich. To tu urodził się Eryk Pomorski, jedyny król Danii, Szwecji i Norwegii z pomorskiej dynastii Gryfitów. Darłowo oferuje również liczne możliwości aktywnego wypoczynku, takie jak sporty wodne czy piesze wycieczki po okolicznych lasach i parkach. Darłowo / fot. Shuttertock Wszystkim uczestnikom serdecznie dziękujemy za udział w konkursie, a laureatom gratulujemy! Obserwuj National Geographic Traveler Poland na Facebooku i podziel się z nami swoją opinią. Znajdziesz nas także na Instagramie – @natgeopl.
Ferie zimowe 2024 – terminy dla poszczególnych województw. Kiedy zaplanować wyjazd?
Ferie zimowe 2024 rozpoczną się w połowie stycznia. Zgodnie z obowiązującą od wielu lat tradycją, dwutygodniową przerwę w nauce podzielono na cztery tury, dzięki czemu można uniknąć tłumów w popularnych kurortach.
W tym artykule: Kiedy są ferie zimowe w 2024 roku? Ferie zimowe 2024 – dolnośląskie Ferie zimowe 2024 – mazowieckie Ferie zimowe 2024 – opolskie Ferie zimowe 2024 – zachodniopomorskie Ferie zimowe 2024 – podlaskie Ferie zimowe 2024 – warmińsko-mazurskie Ferie zimowe 2024 – lubelskie Ferie zimowe 2024 – łódzkie Ferie zimowe 2024 – podkarpackie Ferie zimowe 2024 – pomorskie Ferie zimowe 2024 – śląskie Ferie zimowe 2024 – kujawsko-pomorskie Ferie zimowe 2024 – lubuskie Ferie zimowe 2024 – małopolskie Ferie zimowe 2024 – świętokrzyskie Ferie zimowe 2024 – wielkopolskie Gdzie na ferie zimowe 2024? Ferie zimowe 2024, tak jak w poprzednich latach, zostały podzielone na cztery tury, co pozwala uniknąć tłoku w największych ośrodkach narciarskich w Polsce. W roku szkolnym 2023/2024 pierwsi uczniowie udadzą się na zasłużony wypoczynek już 15 stycznia. Najdłużej poczekają młodzi mieszkańcy pięciu województw, w których dwutygodniowa przerwa od nauki rozpocznie się 12 lutego. Szczegóły do sprawdzenia poniżej. Kiedy są ferie zimowe w 2024 roku? 15–28 stycznia 2024: dolnośląskie, mazowieckie, opolskie, zachodniopomorskie; 22 stycznia – 4 lutego 2024: podlaskie, warmińsko-mazurskie; 29 stycznia – 11 lutego 2024: lubelskie, łódzkie, podkarpackie, pomorskie, śląskie; 12–25 lutego 2024: kujawsko-pomorskie, lubuskie, małopolskie, świętokrzyskie, wielkopolskie. Ferie zimowe 2024 – dolnośląskie Jako pierwsi na ferie zimowe 2024 pojadą uczniowie z woj. dolnośląskiego. Dwutygodniową przerwę w nauce rozpoczną w poniedziałek, 15 stycznia, a zakończą w niedzielę, 28 stycznia. Macie w planach wycieczkę na Dolny Śląsk? Podpowiadamy, co warto zwiedzić. Ferie zimowe 2024 – mazowieckie W pierwszej turze ferii zimowych (15–28 stycznia 2024) białemu szaleństwu oddadzą się także uczniowie z Mazowsza. Szybki wypad za miasto? Podpowiadamy, co zwiedzić w województwie mazowieckim. Ferie zimowe 2024 – opolskie Ferie zimowe 2024 dla dzieci z woj. opolskiego rozpoczną się 15 stycznia, a zakończą 28 stycznia. Weekend na Opolszczyźnie? Podpowiadamy, co warto zobaczyć w województwie opolskim. Ferie zimowe 2024 – zachodniopomorskie Ferie zimowe w Zachodniopomorskiem przypadną, podobnie jak w woj dolnośląskim, mazowieckim i opolskim, na okres od 15 stycznia do 28 stycznia 2024. Wybieracie się do województwa zachodniopomorskiego? Przekonamy się, z czego słynie Pomorze Zachodnie. Ferie zimowe 2024 – podlaskie W drugim terminie ferii zimowych w roku szkolnym 2023/2024 na zasłużony odpoczynek udadzą się uczniowie z Podlasia. Przerwę od codziennych obowiązków rozpoczną w poniedziałek, 22 stycznia, a zakończą ją w niedzielę, 4 lutego. Planujecie wycieczkę na wschód Polski? Oto, co warto zobaczyć w województwie podlaskim. Ferie zimowe 2024 – warmińsko-mazurskie Ferie zimowe 2024 w woj. warmińsko-mazurskim zaplanowano w terminie 22 stycznia – 4 lutego 2024. Co warto zobaczyć na Mazurach? Lista atrakcji dla fanów aktywnego odpoczynku i leniuchowania. Ferie zimowe 2024 – lubelskie Trzecią turę ferii zimowych w 2024 roku zaplanowano na okres od 29 stycznia do 11 lutego. W tym terminie dwutygodniową przerwę od nauki rozpoczną m.in. lubelskie szkoły. Szukacie pomysłu na wycieczkę? Oto najciekawsze zamki na Lubelszczyźnie. Ferie zimowe 2024 – łódzkie Ferie zimowe 2024 w woj. łódzkim przypadną na okres od 29 stycznia do 11 lutego. Szukacie pomysłu na wycieczkę? Oto atrakcje w województwie łódzkim, które warto zobaczyć. Ferie zimowe 2024 – podkarpackie Uczniowie z woj. podkarpackiego ferie zimowe w 2024 roku rozpoczną 29 stycznia, a do szkolnych ław powrócą 11 lutego. Atrakcje Podkarpacia – sprawdź, jakie miejsca warto zobaczyć w południowo-wschodniej Polsce Ferie zimowe 2024 – pomorskie Ferie zimowe 2024 w woj. pomorskim zaplanowano w terminie 29 stycznia – 11 lutego 2024. Północna Polska skrywa wiele atrakcji i pięknych zakątków. Odkryj ciekawe miejsca na Pomorzu. Ferie zimowe 2024 – śląskie Na przełomie stycznia i lutego (29 stycznia – 11 lutego 2024) na ferie zimowe wyjadą dzieci z województwa śląskiego. Macie w planach wycieczkę na Dolny Śląsk? Podpowiadamy, co warto zwiedzić. Ferie zimowe 2024 – kujawsko-pomorskie W dniach 12–25 lutego przypadnie czwarta i zarazem ostatnia tura ferii zimowych 2024. Jednym z pięciu regionów, w którym uczniowie rozpoczną dwutygodniową przerwę w nauce, będzie Kujawsko-Pomorskie. Z czego słynie województwo kujawsko-pomorskie? Przedstawiamy kilka interesujących propozycji. Ferie zimowe 2024 – lubuskie Ferie zimowe 2024 w Lubuskim przypadną na okres od 12 do 25 lutego. Oto 10 najpiękniejszych miejsc na zachodzie Polski – atrakcje Lubuskiego, które musisz zobaczyć. Ferie zimowe 2024 – małopolskie W ostatniej turze ferii zimowych 2024, w terminie od 12 do 25 lutego, wyjazd na zimowisko mogą planować rodzice uczniów małopolskich szkół. Wybieracie się na południe Polski? Podpowiadamy, co warto zobaczyć w województwie małopolskim. Ferie zimowe 2024 – świętokrzyskie W tym samym czasie, co uczniowie z woj. kujawsko-pomorskiego, lubuskiego i małopolskiego, ferie rozpoczną ich rówieśnicy ze Świętokrzyskiego. Przerwę zimową zaplanowano w terminie od 12 do 25 lutego 2024. Odkryj Świętokrzyskie na nowo – region skrywa wiele atrakcji i tajemnic. Ferie zimowe 2024 – wielkopolskie Najdłużej na ferie muszą poczekać uczniowie z woj. wielkopolskiego, gdzie przerwa zimowa rozpocznie się 12 lutego, a zakończy 25 lutego 2024. Zapraszamy na wycieczkę szlakiem największych atrakcji województwa wielkopolskiego. Polskie miasto numerem jeden w Europie. To najlepsze miejsce na zimowy wyjazd Polskie miasto uznane za najlepsze miejsce na zimowy wyjazd. I to po raz trzeci z rzędu. W specjalnie przygotowanym zestawieniu wyprzedziło m.in. Berlin i Wiedeń. Gdzie na ferie zimowe 2024? W okresie ferii najchętniej odwiedzane przez rodziny z dziećmi jest południe kraju, z Zakopanem, czyli „zimową stolicą Polski”, na czele. Planując zimowy wypoczynek w Polsce warto rozważyć także inne kurorty, których jest u nas pod dostatkiem. Zarówno zaawansowanym, jak i początkującym miłośników sportów zimowych polecamy Białkę Tatrzańską, Szklarską Porebę, Szczyrk, Wisłę, Jaworzynę Krynicką oraz Czarną Górę. Coraz częściej ferie zimowe spędzamy za granicą. Najczęstszym wyborem są kurorty w Austrii, szwajcarskie stoki i włoskie ośrodki narciarskie, jak Cortina d'Ampezzo czy Selva di Val Gardena. Osobom szukającym mniej oczywistych kierunków proponujemy narty w Bułgarii, narty w Andorze oraz narty w Turcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Gołdap to prawdziwy skarb na mapie Polski. Kusi atrakcjami, ale też najczystszym powietrzem w kraju
Cieszący się statusem uzdrowiska Gołdap niesie wytchnienie od zgiełku dzisiejszego świata. Nie dziwi zatem fakt, że to niewielkie miasto upodobali sobie szczególnie kuracjusze.
W tym artykule: Z czego słynie miasto Gołdap? Atrakcje Gołdapi Szum kapiącej wody nie cichnie nawet na moment. Jej strużki torują sobie drogę pomiędzy gałęziami tarniny. Rozbijają się na miliony kropelek, skrzących się mgiełką w dziennym świetle. Gdy w tej wodzie zanurzy się palec, po chwili zostaje na nim wilgotny biały ślad. Sól. Z czego słynie miasto Gołdap? Tężnie solankowe w Gołdapi to czwarty pod względem wielkości tego typu obiekt w Polsce – mają 220 metrów długości i 8 wysokości. Wodę, wydobywaną z podziemnych źródeł z głębokości blisko 650 metrów, niesie na szczyt konstrukcji cały system pomp i kanalików. Gdy dotrze na szczyt, spływa kaskadami po gałęziach krzewów, rozbijając się, przy udziale wiatru i słońca – na delikatną, chłodną mgłę. Haust przepełnionego nią powietrza jest niczym zanurzenie się w cudownym eliksirze. Solny aerozol – wirujące chlorki sodu, związki jodu, magnezu, bromu, wapnia, potasu i fluoru – wypełnia płuca, niosąc lecznicze właściwości. Do Gołdapi ściągają więc ci, którym dokuczają problemy z układem oddechowym, zatokami, płucami, ciśnieniem i odpornością. Kilka minut w pobliżu tężni potrafi zdziałać cuda. To leżące w warmińsko-mazurskim miasto kryje jednak w rękawie kilka dodatkowych asów. Tutejsze powietrze uznawane jest za jedno za najbardziej czystych (a według niektórych rankingów – nawet za najczystsze) w całej Polsce. Wizyta w Gołdapi staje się więc wytchnieniem dla znękanych cywilizacją płuc. Wystarczy tu po prostu trochę pobyć i głęboko oddychać, by poczuć się jak nowo narodzony. Jakby tego (i tężni) było mało, czeka jeszcze pijalnia wód mineralnych i leczniczych. Gdy siedzi się w nowoczesnym obiekcie z przeszklonymi ścianami, z widokiem na jezioro i z kubkiem solankowej wody w dłoni, wszelka potrzeba pośpiechu gdzieś się ulatania. Dobroczynne jony krążą po ciele, a umysł powoli zatapia się w bezruchu i spokoju. To niemal jak medytacja. Atrakcje Gołdapi Gołdap to zresztą w ogóle miejsce skrojone pod tych, którzy chcą po prostu trochę pobyć. Z uważnością przyjrzeć się światu, bez tworzenia kolejnych list rzeczy do zobaczenia i zrobienia. Owszem, miasto ma średniowieczny rodowód i jest w nim kilka interesujących zabytków – m.in. wieża ciśnień z 1905 roku i późnogotycka konkatedra – ale większość cennych obiektów nie przetrwała wojny. Atutem pozostaje więc położenie miejscowości: z dala od większych ośrodków przemysłowych, pośród jezior, na skraju Puszczy Rominckiej, pomiędzy łagodnymi wzniesieniami Mazur Garbatych. Trudno o lepsze warunki, by zwolnić w swoim codziennym biegu, podreperować zszargane nerwy, odpocząć. Posiedzieć w mgiełce leczniczej soli, wybrać się na długą wędrówkę, wsiąść na rower lub zaczaić się na brzegu jeziora z lornetkę i wypatrywać ptaków. Przypomnijmy, że Gołdap to jeden z 16 laureatów wakacyjnego plebiscytu Travelera „Cuda Polski 2023”. W głosowaniu internautów to niewielkie miasto położone w województwie warmińsko-mazurskim okazało się lepsze od Warmińskiej Łynostrady, czyli prawie 60 kilometrów szlaku rowerowego z Olsztyna przez Dobre Miasto do Lidzbarka Warmińskiego, oraz Samochodowego Szlaku Kopernikowskiego, upamiętniającego życie naszego wielkiego rodaka, Mikołaja Kopernika. Pełna lista zwycięzców plebiscytu „Cuda Polski 2023”: Dolnośląskie – Miasto Bardo, Kujawsko-pomorskie – Wyspa Młyńska z Młynami Rothera, Lubelskie – Włodawa, Lubuskie – Park Książęcy Zatonie, Łódzkie – Monopolis, Małopolskie – Pustynia Błędowska, Mazowieckie – Park Nauki Torus w Ciechanowie, Opolskie – Twierdza Nysa, Podkarpackie – Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza w Bóbrce, Podlaskie – Odkrywkowa Kopalnia Kredy w Mielniku, Pomorskie – Zagroda Inicjatyw Twórczych Swołowo, Śląskie – Żelazny Szlak Rowerowy, Świętokrzyskie – Geopark Świętokrzyski, Warmińsko-Mazurskie – Gołdap, Wielkopolskie – Antidotum Airshow Leszno, Zachodniopomorskie – Ogrody Hortulus w Dobrzycy.
„Cuda Polski 2023”: lista miejsc nominowanych w plebiscycie Travelera [woj. podlaskie i warmińsko-mazurskie]
Ruszamy w góry, nad morze, nie zapominając o środkowej części kraju. W ogłoszonym przez miesięcznik National Geographic Traveler plebiscycie „Cuda Polski 2023” wspólnie z czytelnikami wybierzemy najciekawsze miejsca nad Wisłą.
W tym artykule: Cuda Polski National Geographic Traveler 2023: nominacje z województwa podlaskiego Cuda Polski National Geographic Traveler 2023: nominacje z województwa warmińsko-mazurskiego Już 23 czerwca startuje wakacyjny plebiscyt Travelera „Cuda Polski 2023”, w którym o miano „cudu” powalczą wciąż turystycznie nieodkryte atrakcje z każdego województwa. O tym, kto zwycięży zadecydują czytelnicy w głosowaniu internetowym. Poniżej przedstawiamy nominowane miejsca z Podlasia oraz Warmii i Mazur. Cuda Polski National Geographic Traveler 2023: nominacje z województwa podlaskiego Kraina Otwartych Okiennic. Tworzą ją trzy podlaskie wsie: Trześcianka, Soce i Puchły. To miejsce, gdzie zatrzymał się czas i do tej pory można podziwiać charakterystyczną dla tej części Polski drewnianą architekturę. Stare chaty z pięknie zdobionymi i zawsze otwartymi okiennicami oraz kolorowe cerkwie tworzą prawdziwie bajkowy klimat. Odkrywkowa Kopalnia Kredy w Mielniku. To obecnie jedyna na terenie Polski czynna odkrywkowa kopalnia tego typu. Jej początki sięgają XVI wieku. Prawie do połowy XX wieku kreda była tu wydobywana ręcznie. Dzisiaj teren kopalni można oglądać ze specjalnie utworzonego tarasu widokowego. Kanał Augustowski. To wybitne dzieło polskiej inżynierii i unikat w skali Europy. W 2007 roku został wpisany na Listę Pomników Historii. W obecnych czasach Kanał stanowi jeden z najciekawszych szlaków kajakowych w Polsce. Zabytek łączy Polskę i Białoruś, a jego łączna długość mierzy nieco ponad sto kilometrów Cuda Polski National Geographic Traveler 2023: nominacje z województwa warmińsko-mazurskiego Szlak rowerowy Warmińska Łynostrada. Niespełna 60-kilometrowy szlak rowerowy, którego trasa prowadzi przez malownicze okolice Olsztyna, Dobrego Miasta i Lidzbarka Warmińskiego. Zapierające dech w piersiach widoki, na ogół niedostępne zza szyby samochodu, pozwalają poczuć klimat, jaki panuje wśród warmińskich wsi, pól i lasów. Samochodowy Szlak Kopernikowski. Dla upamiętnienia działalności Mikołaja Kopernika powstał szlak, który prowadzi turystę przez miejscowości związane z jego życiem. Na Warmii i Mazurach trasa przebiega przez Nowe Miasto Lubawskie, Lubawę, Olsztyn, Dobre Miasto, Lidzbark Warmiński, Ornetę, Pieniężno, Braniewo i Frombork. Gołdap. Miasto o najczystszym w Polsce powietrzu. W dzielnicy uzdrowiskowej tętnią życiem czwarte co do wielkości w Polsce Mazurskie Tężnie Solankowe. Do odpoczynku zachęca Zdrój – nowoczesna pijalnia wód mineralnych i leczniczych z grotą solną i działającymi przez cały rok mini tężniami. Weź udział w plebiscycie „Cuda Polski National Geographic Traveler 2023” i wytypuj najciekawsze miejsca w Polsce. Głosy można oddawać za pośrednictwem strony cudapolski.national-geographic.pl. Głosowanie potrwa do 16 lipca, a laureatów tegorocznej edycji wydarzenia poznamy 24 lipca.
Warmia i Mazury to miejsce na twój biznes
Warmia i Mazury, region słynący z pięknej przyrody i niepowtarzalnej atmosfery, od lat przyciąga turystów spragnionych odpoczynku wśród tysiąca jezior. Jest miejscem idealnym nie tylko do wypoczynku, ale także do prowadzenia biznesu. Województwo dynamicznie rozwija się gospodarczo, a sprzyjają temu:
Doskonała infrastruktura, czyli 288 kilometrów dróg ekspresowych, lotnisko, port morski oraz 1200 kilometrów sieci kolejowej. Korzystne otoczenie dla biznesu, w tym m.in. usługi regionalnego Centrum Obsługi Inwestorów i Eksporterów, rozbudowane zaplecze logistyczne oraz ułatwienia dla przedsiębiorców. Wsparcie innowacji w postaci współpracy z jednostkami badawczo-naukowymi, szkołami wyższymi czy centrami badawczymi. Wykwalifikowane kadry. Dostępność skonsolidowanych terenów inwestycyjnych dających możliwość wielkopowierzchniowej zabudowy. Jakość życia pozwalająca na prawdziwy work-life balance. Chcesz wiedzieć więcej? Odwiedź stronę: invest.warmia.mazury.pl. Masz pytania? Napisz do nas: coie@warmia.mazury.pl - odpowiemy na pytania dotyczące twojej inwestycji w regionie. Warmia i Mazury. Pracuj, inwestuj, ciesz się życiem!
Mazurskie Stonehenge. Pruska nekropolia w Markowie przypomina kamienny krąg megalityczny
Warmia i Mazury to rejon, gdzie znajdziemy pamiątki po wielkich majątkach pruskiej arystokracji. Jedną z nich jest niezwykła nekropolia w Markowie, przypominająca kamienny krąg. Na grobach są nazistowskie symbole.
W tym artykule: Tajemniczy cmentarz na Mazurach Nazistowskie symbole na grobach Zagadkowa nekropolia w Markowie Inne niezwykłe grobowce W przedwojennych Prusach Hitler był bohaterem Historia rodu zu Dohna Pozostałości pruskiej rezydencji Leśny cmentarz koło Markowa w województwie warmińsko-mazurskim. Tu w pierwszej połowie XX w. pochowano dwóch przedstawicieli jednego z najpotężniejszych rodów dawnych Prus Wschodnich: Friedricha Ludwiga i jego syna Christopha Friedricha. Byli to hrabiowie z rodu zu Dohna, właściciele dworu w Markowie i rozległych posiadłości ziemskich. Żeby tu trafić, najlepiej skorzystać z map Google. Tajemniczy cmentarz na Mazurach Nie tylko położenie wśród lasów czyni tę nekropolię wyjątkową. Jest ona rzadkim przykładem współczesnego cmentarza, który nawiązuje do zagadkowych kamiennych kręgów kultury megalitycznej. Takich jak słynne Stonehenge. W centrum nekropolii w Markowie znajduje się szeroki półokrąg, utworzony z kilkudziesięciu ustawionych ciasno półtorametrowych głazów. Tuż obok niego wyrasta krąg z brzóz średnicy kilkunastu metrów. W jego wnętrzu znajduje się wciśnięty w ściółkę i przysypany liśćmi krąg z kamiennych ław. W środku kręgów leżą butwiejące szczątki drewnianego krzyża. Wzdłuż osi cmentarza wiedzie ścieżka z dwoma rzędami granitowych schodów. Obok nich ustawiono ociosane głazy. Przy ścieżce, w odległości ok. 10 m od siebie, znajdują się dwa puste już dziś grobowce. Nie wiadomo, kto i kiedy zabrał trumny. Nazistowskie symbole na grobach Wyżej, w centrum kamiennego półokręgu, wsparta na podporach płyta nagrobna ojca. Na niej inskrypcja: Friedrich Ludwig Burggraf und Graf zu Dohna-Lauck *4.4.1874–†1.7.1924. Poniżej symbol szczęścia – czterolistna koniczyna. Powyżej – przykryta koroną tarcza herbowa Dohnów ze skrzyżowanymi rogami jelenia. Wokół płyty przebiega cytat z Apokalipsy św. Jana: „So spricht der Geist, sie sollen ausruchen von ihren Mühen, denn ihre Werke folgen ihnen nach” (Zaiste, mówi Duch, niech odpoczną od swoich mozołów, bo idą wraz z nimi ich czyny; tłum. za Biblią Tysiąclecia). Polska dla hedonistów: Mazury de lux Zamieszkałam na pierwszym w Polsce glampingu, wytarzałam się w lawendzie, oddałam masażom nad jeziorem. I już wiem: luksus nie musi oznaczać przepychu Poniżej grobowiec syna. Płyta nagrobna jest skromna. Wyryto na niej jedynie napis: Christoph Friedrich Burggraf und Graf zu Dohna-Lauck *12.12.1907–†3.9.1934. Młody hrabia zginął w wypadku samochodowym w okolicy Jeziora Bodeńskiego. Ciało sprowadzono do Markowa. Pogrzeb odbył się nocą, przy blasku pochodni. Niedługo potem przy płycie nagrobnej pojawił się potężny głaz. Od strony grobowca wyciosano w nim ogromną swastykę wpisaną w tarczę słoneczną, z której rozchodzą się promieniście świetliste smugi. Z drugiej strony głazu wypełnione mchem wyżłobienia układają się w cytat z Pierwszego Listu do Koryntian: „Der Tod ist verschlungen in der Sieg” (Gdzież jest o śmierci twoje zwycięstwo). Pod nim wyryto słowa: „Ich morte auf den Christus” (Umieram w Chrystusie). A jeszcze niżej imię i nazwisko, które dekadę później stało się synonimem największych zbrodni: „Adolf Hitler”. Zagadkowa nekropolia w Markowie Cmentarz jest zagadką, bo krypta rodowa Dohnów znajdowała się w kościele ewangelickim w Strużynie. Dlaczego więc Friedrich Ludwig wybrał leśną głuszę, a nie mury świątyni? Co go skłoniło do zerwania z tradycją? Nowa nekropolia była też przewidziana jako miejsce pochówku dla kolejnych członków rodziny. Co prawda spoczął tu tylko Friedrich Ludwig i jego syn, ale gdyby nie wojna, miejsce to zapełniłoby się następnymi grobami. Co zainspirowało arystokratę? Czy cmentarz ma jakiś związek z jego zaangażowaniem w ruch masoński? Okrąg i oktagon – taki kształt ma postument, na którym pierwotnie stał drewniany krzyż. Są to ważne symbole ezoteryczne. To jednak niewiele wyjaśnia. W końcu etykietkę masona nosili wówczas niemal wszyscy pruscy arystokraci. W niedzielę szli do kościoła, a gdy znaleźli się w zaciszu salonów, odkładali na półkę Pismo Święte i celebrowali magiczne ryty. Taką przynajmniej mieli opinię wśród służby i pracowników folwarków. Inne niezwykłe grobowce Moda na „wiedzę tajemną” trwała w najlepsze na przełomie XIX i XX w. Ekscytował się nią każdy bywalec europejskich salonów. Zwykle jednak tylko do czasu, gdy w oczy zajrzała mu śmierć. Nie inaczej było w pruskich pałacach. Junkrzy bawili się w ezoteryczne misteria. Jednak po ich śmierci to zwyczajny ewangelicki pastor prowadził żałobny kondukt. Trumny składano w starym rodowym grobowcu bądź w kościelnej krypcie. Na palcach jednej ręki policzyć można nekropolie wyłamujące się z uświęconej tradycją reguły. Grobowiec-piramida Fahrenheidów w Rapie czy cmentarz von Redeckerów w Nakomiadach to fascynujące przykłady arystokratycznej ekstrawagancji. Oba z początku XIX w. Wiemy już, kogo pochowano w najsłynniejszej polskiej piramidzie! Leśnicy chcą uratować piramidę w Rapie przy wykorzystaniu środków z nowej unijnej perspektywy. Grupa archeologów z Uniwersytetu Warszawskiego ustaliła, że pochowano tam siedem osób: pięc... Czyżby Friedrich Ludwig zu Dohna chciał nawiązać do tych, o sto lat wcześniejszych, osobliwych pochówków? A może odwiedził opisane w 1874 r. przez Abrahama Lissauera cmentarzysko gockie w Odrach koło Czerska? Widok tajemniczych kamiennych kręgów mógł zainspirować hrabiego do stworzenia podobnej nekropolii obok własnego pałacu. W przedwojennych Prusach Hitler był bohaterem Na początku 1945 r. Sowieci niszczyli wszelkie symbole nazizmu. Tym, co przeoczyli, zajęły się nowe władze i ludność napływowa. Lecz pomnik ze swastyką przy płycie nagrobnej młodego Dohny ocalał. I jest dziś namacalnym dowodem fascynacji pruskiej arystokracji ideologią nazistowską. Po I wojnie stary porządek rozsypał się jak kostki domina. Pruscy junkrzy nie akceptowali zmian. Starsze pokolenie wciąż wzdychało do przebywającego na wygnaniu w Holandii Wilhelma II. Młodsze zachłysnęło się nazizmem i oklaskiwało Hitlera. To dzięki niemu – jak powszechnie uważano – podnosiła się z zapaści oparta na rolnictwie gospodarka Prus Wschodnich. Hitler potrafił świetnie grać na patriotyczno-militarystycznych sentymentach pruskich hrabiów. Ich poparcie kupił wysokimi stanowiskami w niemieckiej armii. Pod koniec lat 30. wielu z nich było aktywnymi członkami NSDAP. W tym książę Aleksander zu Dohna ze Słobit. Historia rodu zu Dohna Historia Dohnów jest dla Prus typowa. Protoplasta rodu, Stanislaus, przybył tu w połowie XV w., by jako zaciężny na żołdzie zakonu krzyżackiego walczyć z Polską. Wybuchła wojna trzynastoletnia (1454–1466). Jej finał był dla Krzyżaków katastrofą. Nie mieli z czego płacić żołdu. Wielki mistrz Henryk Reuss von Plauen spłacał więc długi jedyną rzeczą, której wciąż miał pod dostatkiem – ziemią. W taki sposób w 1469 r. Stanislaus otrzymał pierwsze nadania – wsie Ławki i Markowo. Potem doszły do tego Wilczęta, Karwiny i Słobity. W XVI w. posiadłości rodziny zajmowały już ponad 5,5 tys. hektarów. Polska ma swoje piramidy. Nie tak okazałe, jak w Egipcie, ale równie intrygujące. Gdzie ich szukać? Cudze chwalicie, swego nie znacie. Aby móc podziwiać majestatyczne i tajemnicze grobowce, wcale nie trzeba rezerwować wycieczki do Egiptu. Czasem wystarczy krótka podróż samochodem, bowiem pi... Wpierw główną siedzibą Dohnów był pokrzyżacki zamek w Morągu. Szybko okazał się za ciasny. Zbudowano więc obok nową rezydencję, tzw. Zameczek Dohnów. Na początku XVII w. wykształcony na europejskich dworach Abraham zu Dohna postawił piękny renesansowy pałac w Słobitach koło Pasłęka. Do 1945 r. była to najważniejsza siedziba Dohnów. Częstym gościem w Słobitach był cesarz Wilhelm II, który przyjeżdżał na polowania. Słobity i Kamieniec były wyjątkowe. Miały status pałaców królewskich. Zatrzymywali się w nich podróżujący przez kraj monarchowie. Oprócz królów Prus i carów Rosji w Kamieńcu mieszkał przez kilka miesięcy w 1807 r. Napoleon Bonaparte. Pozostałości pruskiej rezydencji Znakomite osobistości zaglądały też do Markowa. W latach 1701–1704 pod okiem architekta Johanna Caspara Hindersina Dohnowie z klucza zu Reichertswalde wybudowali tu barokowy pałac. Wnętrza przypominały muzealne sale. Zgromadzono w nich imponującą kolekcję kilkuset obrazów, gobeliny z XVII w., chińską porcelanę, inkrustowane meble, bezcenny księgozbiór. W 1878 r., gdy gałąź zu Reichertswalde wymarła, majątek przejęli Dohnowie z Ławek i przebudowali pałac. W 1945 r. stacjonowali w nim czerwonoarmiści. Chyba tylko dlatego nie spłonął jak Słobity i Kamieniec. Gdy odeszli Sowieci, wywożąc spory zbiór dzieł sztuki, do pałacu wprowadzili się pracownicy PGR-u. Opuścili go w latach 70. Wraz z nimi zniknęły kaflowe piece, zdobione parkiety, drewniane schody. Pałac popadł w ruinę. Dziś na jego fundamentach nowy właściciel wzniósł budynek imitujący starą rezydencję. Niestety, nie jest on dostępny dla zwiedzających.
Szlak Wielkich Jezior Mazurskich. Rozpocznij przygodę pod żaglami
Mazury są nazywane Krainą Tysiąca Jezior. W rzeczywistości jest ich tutaj prawie trzy razy więcej. Sprawdź, które jeziora łączy szlak Wielkich Jezior Mazurskich.
W tym artykule: Szlakiem Wielkich Jezior Mazurskich Kraina Wielkich Jezior Szlak Wielkich Jezior Mazurskich – Co warto zobaczyć? Szlak Wielkich Jezior Mazurskich na zielono Warmia i Mazury – Co zjeść Mazury zachęcają turystów bliskością natury, rezerwatów i parków krajobrazowych. Oprócz kąpieli i opalania można tam aktywnie spędzić wolny czas, wybierając kajak czy jacht i pokonać któryś z fragmentów popularnego Szlaku Wielkich Jezior Mazurskich. Jezior tu nie brakuje. W całym regionie jest ich ponad 4 tysiące. Dzięki kanałom i połączeniom największe z nich można pokonać podczas jednej długiej wyprawy kajakiem lub żaglówką. Szlakiem Wielkich Jezior Mazurskich Szlak Wielkich Jezior Mazurskich zaczyna się na jeziorze Brzozolasek w pobliżu miasta Pisz, natomiast kończy się na kanale w Węgorzewie. Biegnie z północy na południe, ma wiele odgałęzień i przecina się z innymi, mniejszymi szlakami, także kajakowymi. Żegluga szlakiem rozpoczyna się na jeziorze Wiartel. Biegnie zasadniczo w kierunku północnym poprzez jeziora: Nidzkie, Bełdany, Mikołajskie, Tałty, Tałtowisko, Szymon, Jagodne, Boczne, Niegocin, Kisajno, Dargin, Kirsajty Mamry. Długość szlaku wynosi 132 kilometrów (111 kilometrów w linii prostej). Czas na przepłynięcie całości to około 7 do 10 dni. Sama trasa nie jest szczególnie wymagająca, ale jej przepłynięcie może utrudniać stosunkowo duży ruch na jeziorach. Szczyt sezonu na szlaku Wielkich Jezior Mazurskich zaczyna się zazwyczaj już na początku maja i trwa aż do jesieni. Planując wyprawę należy jednak pamiętać, by nawet latem sprawdzić prognozę pogody na nadchodzące dni. Poniżej mapa szlaku Wielkich Jezior Mazurskich. Kraina Wielkich Jezior – Szlak Wielkich Jezior Mazurskich przepłynąłem już parę ładnych lat teamu, ale jest to przygoda, której nigdy nie zapomnę. Taką wyprawę można porównać do wędrówki po górach z namiotem. Szlak daje możliwość spania na dziko w łodzi, dzięki temu rano można podziwiać wschody słońca, a wieczorami zachody nad taflą jeziora. Niekiedy walka z pogodą, sprzętem czy omijanie niezliczonych kanałów i mostów na trasie to prawdziwa przygoda. Mam nadzieję, że kiedyś spróbuje jeszcze ją powtórzyć, poleca szlak wodny Andrzej Sołgała, miłośnik żeglugi i aktywności wodnych. Czym przepłynąć przez szlak? Możliwości jest wiele i wszystko zależy od naszych umiejętności i zaawansowania w obsłudze poszczególnych sprzętów wodnych. Do wyboru są: jachty żaglowe, kajaki, łodzie motorowe czy nawet skutery wodne. Przy wyborze należy pamiętać o swoim doświadczeniu w żegludze czy pływaniu kajakami. Jeśli nie ma się wystarczającego doświadczenia na wodzie, warto skorzystać z pomocy sternika. Mazury znane są również z kilku innych szlaków kajakowych. Jedne z popularniejszych to szlak Pisy, szlak Sapiny i szlak Łaźnej Strugi. Położone w pobliżu szlaku Wielkich Jezior Mazurskich akweny Wojnowo, Buwełno, Tyrkło również gwarantują doskonałe warunki dla kajakarzy. Do wyboru są dwie trasy (łatwiejsza i trudniejsza). Można jednak ograniczyć się do odcinka liczącego 30 kilometrów: Okartowo – jezioro Tyrkło – jezioro Buwełno – jezioro Wojnowo – jezioro Niegocin – Giżycko lub wybrać trasę dłuższą, liczącą ponad 80 kilometrów z początkiem w Orzyszu. Na obszarze szlaku znajduje się największy i najstarszy w regionie Mazurski Park Krajobrazowy. 10 rzeczy, których prawdopodobnie nie wiesz o Mazurach - Traveler Przygotowane przez nas ciekawostki o Mazurach z całą pewnością zaskoczą każdego i sprawią, że spojrzycie na ten niezwykle malowniczy region z zupełnie innej strony. Co warto wiedzieć o €.. Szlak Wielkich Jezior Mazurskich – Co warto zobaczyć? Przygoda na szlaku to nie tylko woda i żagle. Szlak Wielkich Jezior Mazurskich prowadzi przez największe miejscowości na Mazurach położone nad jeziorami, jak Węgorzewo, Mrągowo, Giżycko i Mikołajki. W tych miastach można zwiedzić wiele interesujących miejsc związanych z historią i kulturą. Warto więc zawijać do kolejnych portów. W Węgorzewie znajduje się m.in. zamek krzyżacki, Muzeum Kultury Ludowej, w którym można oglądać zbiory etnograficzne, historyczne i archeologiczne oraz park etnograficzny, gdzie są eksponowane przykłady dawnego budownictwa mazurskiego. Mrągowo słynie m.in. z amfiteatru, w którym odbywają się Piknik Country, Festiwal Kultury Kresowej czy Mazurska Noc Kabaretowa. W Giżycku również jest zamek krzyżacki, ale też znana wieża ciśnień o wysokości 162 metrów, z której można podziwiać panoramę miejscowości i okolic. Więcej o atrakcjach w Giżycku przeczytasz w naszym artykule na ten temat. W Mikołajkach warto odwiedzić m.in. Muzeum Reformacji Polski, który jest jedynym miejscem w Polsce w całości poświęconym historii polskiej reformacji oraz Obserwatorium Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Więcej o atrakcjach w Mikołajkach przeczytasz w naszym artykule na ten temat. Jeziora oraz lasy podczas II Wojny Światowej stanowiły linię obrony, dlatego w tym czasie wybudowano tu wiele bunkrów i schronów. Pozostałości tych obiektów można zwiedzać do dziś m.in. w Wilczym Szańcu. To tu pułkownik Claus von Stauffenberg próbował w 1944 roku dokonać zamachu na Adolfa Hitlera. Szlak Wielkich Jezior Mazurskich to z pewnością jeden z najpiękniejszych szlaków wodnych w Polsce i Europie. W planach jest powstanie kolejnych szlaków wodnych – Wielkiej Pętli Mazurskiej, która połączyłaby ze sobą jeziora znajdujące się pomiędzy Niegocinem w Giżycku a Jeziorem Śniardwy. Zobacz Krainę Tysiąca Jezior z lotu ptaka. Te obrazy są niesamowite! Zabieramy was w trzyminutową podróż po Mazurach. Polskim cudzie natury potocznie określanym jako Kraina Tysiąca Jezior. Gwarantujemy – to najpiękniejsze, co dziś zobaczycie. Szlak Wielkich Jezior Mazurskich na zielono Z myślą o jak najbardziej ekologicznym odpoczywaniu na Mazurach na szlaku Wielkich Jezior Mazurskich powstała specjalna sieć ekologicznych portów jachtowych, czyli ekomarin. Do ekologicznych portów można przybić w Węgorzewie, Rynie, Mikołajkach, Giżycku, Wilkasach, Piaskach, Kamieniu i Piszu, ale również w Mrągowie, Iławie, Siemianach i Zalewie. Jak czytamy na stronie Mazury Travel: „W ekomarinach możemy skorzystać z WC, prysznica, usług noclegowych i gastronomicznych, zmywalni naczyń i pralni oraz z podstawowej opieki medycznej, a także dokonać drobnych napraw szkutniczych. Możliwy jest tu także zdanie nieczystości – zarówno ciekłych (chemiczne zlewnie WC), jak i stałych, oraz pobór wody i energii elektrycznej. Swoją wiedzę z zakresu ochrony środowiska poszerzymy, udając się do punktu informacji ekologicznej lub biorąc udział w zajęciach edukacyjnych czy warsztatach". Warmia i Mazury – Co zjeść Podczas pokonywania szlaku Wielkich Jezior Mazurskich warto skosztować lokalnych przysmaków. Mazurska kuchnia obfituje w świeże ryby z tamtejszych jezior, a także sery i leśne owoce. Najpopularniejsze przysmaki to: Dzyndzałki z hreczką i skrzeczkami – lokalna odmiana pierogów nadziewana farszem z jajka i kaszy gryczanej podawana ze skwarkami, czyli skrzeczkami. Stynka – malutka, przypominająca szprotkę rybka odławiana zimą spod lodu. Najlepiej smakuje smażona lub marynowana. Brukowiec – bożonarodzeniowe kuleczki z piernika Nasz ekspert Magdalena Bryś Entuzjastka biegania ultra, szlaków długodystansowych i fotografii sportowej. Lubi pisać i rozmawiać z osobami, które podejmują różne wyzwania m.in. sportowe i te dosyć ekstremalne, by poznać ich motywacje i działanie.