National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2024-08-26T15:00:27.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Pierwsze filmy o zombie. To trzeba zobaczyć!
items: Czy Jan Paweł II oddał cześć pogańskiemu wężowi? Papieżowi zarzucano, że czcił voodoo
items: Co mają wspólnego zombie z trucicielami? Legenda o żywych trupach ma związek z królem Francji
items: Budzące strach tajne stowarzyszenia z Afryki. To one wymyśliły zmienianie ludzi w zombie
items: Matka Boska Częstochowska z Haiti. Jak Czarna Madonna została bóstwem innej religii?
items: Bizango: ludzie, którzy rządzą żywymi trupami. Jak powstała ta tajna organizacja na Haiti?
items: Francina Illeus to kobieta zombie, która doczekała się trójki dzieci. Ile prawdy jest w jej opowieści?
items: Zespół Cotarda – przez tę chorobę możesz być jak zombie. Pacjenci zachowują się jak żywe trupy
items: Co to jest voodoo? Czym różni się od wodu?
items: Duvalierowie to dyktatorzy, którzy uwierzyli w czary. Rządzili Haiti, używając voodoo
items: Śmierć voodoo, czyli jak można umrzeć z samego strachu przed klątwą. Nauka zna takie przypadki
items: Wyspa Haiti. Jedna wyspa, dwa światy
items: 3/2011
items: Haitański wyrok śmierci

Pierwsze filmy o zombie. To trzeba zobaczyć!
type: item
date: 2024-04-14T06:40:25.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: filmy
subject: Kultura
subject: legendy
subject: voodoo
description: Fani horroru doskonale znają takie filmy o żywych trupach, jak „The Walking Dead”, „World War Z”, „28 dni później" czy „The Last of Us”. Jakie jednak były pierwsze filmy o zombie? I jak tam wyglądały żywe trupy?
encoded: W tym artykule: „Biały zombie” czyli niebezpieczna egzotyka Konkurenci rodem z Polski Od „Rewolty zombie” do rewolty filmowej Na początku filmowe żywe trupy wcale nie przypominały krwiożerczych, rozpadających się kanibali. Oto najstarsze i najciekawsze filmy o zombie. „Biały zombie” czyli niebezpieczna egzotyka Za najstarszy pełnometrażowy film o żywych trupach uchodzi „Biały zombie” (White Zombie) Victora Halperina z 1932 roku. Za jego kanwę posłużył fragment skandalizującej książki Williama Seabrooka „The Magic Island”, kreującej Haiti jako siedlisko czarów i zabobonów. Fabuła jest banalnie prosta. Pewna para narzeczonych przyjmuje zaproszenie do posiadłości bogatego haitańskiego plantatora. Ten zauroczony jest dziewczyną i postanawia ją odbić. Wykorzystuje w tym celu czarownika. Ów sprawia, że dziewczyna nagle umiera – a przynajmniej wygląda na martwą. Odbywa się pogrzeb, po nim zaś… czarownik wykrada ciało z grobu i je ożywia. Narzeczony domyśla się jednak, że doszło do jakichś machinacji. Nie daje za wygraną i postanawia odzyskać ukochaną. Pojawiające się w tym filmie zombie są powolne, tępe, z pustym wzrokiem, ale zarazem niebezpieczne. W roli czarownika spełnia się kultowy Bela Lugosi, znany z wcześniejszej tytułowej roli w słynnym „Draculi” (1931). Dodaje grozy tej opowieści pełnej egzotyki i kultu voodoo. Konkurenci rodem z Polski Czy jednak Halperin był pierwszy? Wiemy, że na początku lat 30. kręcił film Faustyn Wirkus – amerykański żołnierz polskiego pochodzenia, zwany „polskim królem Haiti”. Notabene znajomy Seabrooka i jeden z bohaterów jego książki. Wiadomo, że krążył po Haiti z kamerą, lecz taśmę do jego filmu „Voodoo” uznaje się za zaginioną. Raczej nie był to obraz dokumentalny, bo zachowane materiały reklamowe pokazują na przykład niecnego czarownika, skradającego się do spętanej blondynki. Nawet jednak, gdyby Wirkus wyprzedził Halperina i coś z tego przetrwało, nie ma pewności, czy w jego firmie pojawił się wątek zombie. Pytanie natomiast, jak pot…

white-zombie-0063369.jpg
width: 1024
height: 762

Czy Jan Paweł II oddał cześć pogańskiemu wężowi? Papieżowi zarzucano, że czcił voodoo
type: item
date: 2024-04-06T09:28:08.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: historia
subject: jan paweł II
subject: papież
subject: religie
subject: Społeczeństwo
subject: voodoo
description: Afrykańskie wizyty polskiego papieża w Togo i Beninie wywołały oburzenie konserwatystów. Ich zdaniem przesadził z ekumenizmem, oddał cześć pogańskiemu wężowi i czcił voodoo.
encoded: W tym artykule: Wizyta Jana Pawła II w Beninie Na czym polegał kult wodu i voodoo Papież i wąż Papież Polak w 1993 roku odwiedził Benin. To zachodnioafrykański kraj, z którego w przeszłości ściągano niezliczone tumy niewolników do Ameryki. A wraz z nimi religie, które mieszały się z chrześcijaństwem w rozmaite synkretyczne kulty, takie jak haitańskie wodu, santeria, obeah, candomblé. Dziś Benin to kraj, w którym większość stanowią chrześcijanie i muzułmanie. Niemniej tamtejsze wodu jest religią nie tylko oficjalnie uznawaną przez państwo, ale zarazem przenikającą życie całego społeczeństwa i mieszającą się z innymi kultami. Wizyta Jana Pawła II w Beninie Wizyta Jana Pawła II była utrzymywana w duchu ekumenizmu. Czyli w duchu poszanowania starych afrykańskich tradycji – zdecydowanie nadmiernego, zdaniem niektórych krytyków papieża. W Beninie tylko delikatnie przekonywał miejscowych chrześcijan, że przyjmując nową wiarę nie sprzeniewierzyli się przodkom. Nie skrytykował starych wierzeń. Wyściskał się za to z kilkudziesięcioma miejscowymi kapłanami wodu. Dał się posadzić na drewnianym tronie. Spokojnie wysłuchał przemówienia gospodarzy, wyjaśniających: „Pan życia wie, że wodu nie ma nic wspólnego z szatanem lub diabłem. To Bóg jest ostatecznym przedmiotem kultu wodu”. Na czym polegał kult wodu i voodoo Konserwatywni krytycy papieża zaczęli przypominać o wyuzdanych tańcach, ofiarach z kogutów i innych tradycjach kojarzonych z wodu oraz z voodoo. Czyli zabobonami funkcjonującymi na marginesie legalnego kultu. Oblicza wudu. Reportaż ze świata duchów W hollywoodzkich filmach obrzędy wudu przedstawiane są krwawo i tajemniczo. Okazało się, że w rzeczywistości wyglądają całkiem podobnie. „Przeciętnemu człowiekowi Zachodu słowo voodoo przywodzi na myśl wiele obrazów, które wszystkie bez wyjątku są wybitnie odpychające. Tajemnicze rytuały odbywające się w scenerii ognia piekielnego, których uczestnicy opętani przez demoniczne bóstwa tańczą w totalnym zatraceniu, w rytm hipnotyc…

czy-jan-pawel-ii-oddal-czesc-poganskiemu-wezowi-papiezowi-zarzuca-sie-ze-czcil-voodoo-fot-maurice-ascani-gamma-rapho-via-getty-images-1b57035.jpg
width: 1024
height: 682

Co mają wspólnego zombie z trucicielami? Legenda o żywych trupach ma związek z królem Francji
type: item
date: 2024-04-02T08:32:45.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: francja
subject: historia
subject: legendy
subject: voodoo
description: Nie byłoby znanych nam z popkultury „żywych trupów”, czyli zombie, bez autentycznych, makabrycznych trucicielskich praktyk w Paryżu i na Karaibach.
encoded: W tym artykule: Truciciele w Wersalu Czarne msze dla metresy „Proszek zombie” zamiast czarów Historia zombie związana jest z truciznami i trucicielami w dwóch ważnych aspektach. Pierwszy dotyczy upowszechnienia się samego słowa „zombie”. Drugi aspekt dotyczy tego, jak rzekomo tworzono „żywe trupy” na Haiti. Truciciele w Wersalu Słowo „zombie” pierwszy zapisał Francuz Pierre-Corneille Blessebois pod koniec XVII w. Nie doszłoby do tego bez afery z truciznami i czarną magią w tle, która wstrząsnęła Francją w czasach króla Ludwika XIV. Główne role odegrały w niej: markiza de Montespan – długoletnia królewska metresa i matka siedmiorga jego pozamałżeńskich dzieci, oddana jej pani La Voisin – trucicielka, wróżka i akuszerka. Na drugim planie przewijają się prominentne ofiary i sponsorzy trucicielskiego procederu. W tym ksiądz Etienne Guibourg, który organizował czarne msze dla wersalskich elit. Okazało się, że w królewskiej rezydencji kwitło trucicielstwo. Pół biedy, jeśli przez koszulę nasączoną arszenikiem niewierna żona chciała się pozbyć męża. Gorzej, jeśli zachodziło podejrzenie, że ktoś może polować na życie samego Ludwika XIV! Czarne msze dla metresy Czy spisek był prawdą, czy nie, król zaczął się bać. Dla wyjaśnienia sprawy trucicieli w 1679 roku powołał tajną specgrupę. Aresztowano ponad trzysta osób, w tym La Voisin. Jej wina nie podlegała dyskusji, zdobyto obciążające ją zeznania i dowody. Wiedźmę spalono na stosie w 1680 r. Dziwny przypadek Clairviusa Narcisse’a. Czy ten mężczyzna zmienił się w zombie, czy był zwykłym oszustem? Clairvius Narcisse urodził się w 1922 roku. Zmarł w 1962. W roku 1980 wrócił z zaświatów i został gwiazdą. Czy był przykładem zombie? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dziwny-przypadek-clairviusa-narcisse-a-czy-ten-mezczyzna-zmienil-sie-w-zombie-czy-byl-zwyklym-oszustem-fot-jean-claude-francolon-gamma-rapho-via-getty-images-bfd73f8.jpg" width="938" height="629" alt="Dziwny przypadek Clairviusa…

co-maja-wspolnego-zombie-z-trucicielami-legenda-o-zywych-trupach-ma-zwiazek-z-krolem-francji-ryc-deagostini-getty-images-8bbc6ff.jpg
width: 1024
height: 591

Budzące strach tajne stowarzyszenia z Afryki. To one wymyśliły zmienianie ludzi w zombie
type: item
date: 2024-04-01T12:32:21.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: afryka
subject: legendy
subject: religie
subject: Travel
subject: voodoo
description: Pilnują porządku, ale też trują przeciwników. Niektórzy wierzą też, że tajne stowarzyszenia porywają dzieci, organizują „pociągi czarownic” i tworzą zombie.
encoded: W tym artykule: Stogi siana i ludzie-lamparty Trujące nasiona z Afryki Zombifikacja po afrykańsku Pociągi czarownic Wiadomo, że afrykańskie korzenie ma wiele synkretycznych religii spotykanych w obu Amerykach. To z Afryki pochodzą słowa „wodu” i „zombie”, które przybyły za Atlantyk razem z afrykańskimi niewolnikami na Haiti. Prawdopodobnie podobnie było z tajnymi stowarzyszeniami, przypominającymi haitańskie Bizango. Sprawowana przez nie nieformalna władza sądownicza i repertuar kar, w tym użycie toksycznych środków naturalnego pochodzenia – to wszystko bezpośrednio łączy Karaiby z zachodnią Afryką. Stogi siana i ludzie-lamparty W Beninie i Togo nocą wychodzą na ulice lokalni, nieformalni stróże prawa i porządku – Zangbeto. Wyglądają jak stogi siana, wewnątrz których ukryty jest człowiek. Mimo wyglądu chochoła, cieszą się jednak wielkim szacunkiem. Nadzorują i karzą winnych naruszenia obowiązujących norm. Z kolei w Nigerii podobną estymą cieszą się zamaskowane postacie, znane jako Egungun. Komunikują żyjącym świętą wolę zmarłych. To pojawiające się na moment bogato przebrane „żywe trupy” z zaświatów, chcące przypomnieć o przodkach i mające coś istotnego do przekazania żywym. Egungun są niebezpieczni, święci, nietykalni. Dziwny przypadek Clairviusa Narcisse’a. Czy ten mężczyzna zmienił się w zombie, czy był zwykłym oszustem? Clairvius Narcisse urodził się w 1922 roku. Zmarł w 1962. W roku 1980 wrócił z zaświatów i został gwiazdą. Czy był przykładem zombie? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dziwny-przypadek-clairviusa-narcisse-a-czy-ten-mezczyzna-zmienil-sie-w-zombie-czy-byl-zwyklym-oszustem-fot-jean-claude-francolon-gamma-rapho-via-getty-images-bfd73f8.jpg" width="938" height="629" alt="Dziwny przypadek Clairviusa Narcisse’a. Czy ten mężczyzna zmienił się w zombie, czy był zwykłym oszustem? (fot. Jean-Claude FRANCOLON/Gamma-Rapho via Getty Images)" title="Dziwny przypadek Clairviusa Narcisse’a. Czy ten mężczyzna zmienił się…

budzace-strach-tajne-stowarzyszenia-z-afryki-to-one-wymyslily-zmienianie-ludzi-w-zombie-fot-eric-lafforgue-art-in-all-of-us-getty-images-cc29335.jpg
width: 1024
height: 724

Matka Boska Częstochowska z Haiti. Jak Czarna Madonna została bóstwem innej religii?
type: item
date: 2024-04-01T08:01:02.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Edukacja
subject: haiti
subject: religie
subject: voodoo
description: Zazdrosna bogini miłości z haitańskiego wodu wygląda zupełnie jak Matka Boska Częstochowska. Jak to się stało? Zapewne dzięki polskim legionistom, wysłanym przez Napoleona na Haiti.
encoded: W tym artykule: Kim była Czarna Madonna z Haiti? Matka Boska w pióropuszu Jak się przeplatają religie W czasach kolonialnych Hiszpanie, a potem Francuzi, zamienili Haiti w wielką plantację trzciny cukrowej, kawy i bawełny. Po zdziesiątkowaniu miejscowych Indian, do pracy zaczęli zwozić niewolników z Afryki. Wieczorem 14 sierpnia 1791 roku dwustu z tych nieszczęśników zebrało się w Lesie Kajmanów (Bois Caïman). Łączyła ich nienawiść do francuskich kolonistów oraz resztki tradycji i wierzeń przywiezionych z ojczystej Afryki. Byli wśród tych zebranych radykałowie o rewolucyjnych zapędach, zbiegowie i niewolnicy, którzy tylko wymknęli się z plantacji. Kim była Czarna Madonna z Haiti? Spotkaniu przewodniczył niejaki Dutty Boukman, kapłan kultu wodu. Religia ta mieszała tradycyjne afrykańskie wierzenia z chrześcijańskimi. Boukman przekonał uczestników, że chociaż we Francji zwyciężyła rewolucja, to plantatorzy i tak mają zamiar utrzymywać niewolników w niedoli. Wtedy w padającym deszczu wyłoniła się z tłumu tańcząca kapłanka. „Podniosły się krzyki pośród burzy. Obok Boukmana koścista Murzynka o długich rękach i nogach robiła młynek rytualną szablą” – pisał w powieści „Królestwo z tego świata” mistrz realizmu magicznego Alejo Carpentier. „Szabla zagłębiła się nagle w brzuchu czarnego wieprza, który zawył trzykrotnie, wyrzucając na wierzch wnętrzności i płuca. Wtedy wzywani według nazwisk swych panów, gdyż nie mieli własnych, delegaci zaczęli podchodzić jeden po drugim, by namaścić sobie wargi spienioną krwią wieprza zebraną w wielką drewnianą czaszę”. Kapłanka zachowywała się jak w transie – jakby w jej ciało „weszło” jedno z bóstw wodu i chciało się przez nią zamanifestować. Zgodnie z wierzeniami, uczestnicy ceremonii często bywali „ujeżdżani”, czyli opętywani przez jakiegoś „boskiego ducha”. W przypadku kapłanki z Lasu Kajmanów – przez boginię Erzulie Dantor, jedno z najważniejszych bóstw. To archetyp matczynej miłości, płodności, pożądania, ale też zazdrości i zemsty. M…

czarna-madonna-z-haiti-e69e578.png
width: 1200
height: 630

Bizango: ludzie, którzy rządzą żywymi trupami. Jak powstała ta tajna organizacja na Haiti?
type: item
date: 2024-03-31T06:42:43.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: haiti
subject: legendy
subject: Travel
subject: voodoo
description: Tajne stowarzyszenie działające jak „państwo w państwie” przez pokolenia straszyło nieposłusznych Haitańczyków przemianą w zombie. Oto tajemnicze Bizango.
encoded: W tym artykule: Bizango założyli zbiegli niewolnicy Bizango to państwo w państwie Bizango i dyktatura Duvalierów Haiti od pokoleń jest państwem niestabilnym. Już u jego zarania wielką rolę pełniły tajne stowarzyszenia. To one wywołały haitańską rewolucję przeciw francuskim władzom kolonialnym w 1791 r. Najpotężniejsze z nich to Bizango. Bizango założyli zbiegli niewolnicy Władze haitańskie nigdy nie ośmieliły się otwarcie z nim walczyć, choć zdawało się tworzyć „państwo w państwie”. Nic dziwnego, ponieważ uważano je za głęboko patriotyczne. Wywodziło się od dawnych niewolników, uciekinierów z plantacji. Po uzyskaniu niepodległości dostarczało władzom agentów do tajnej policji. Potem zaś, w czasach amerykańskiej interwencji i okupacji, ruch ten wspierał miejscową partyzantkę. Partyzanci, zwani Caco, mieli wśród wojsk USA przerażającą opinię. Uważano, że potrafią bez skrupułów żywcem obedrzeć schwytanych marines ze skóry, a kolaborantów poćwiartować. Śmierć voodoo, czyli jak można umrzeć z samego strachu przed klątwą. Nauka zna takie przypadki Poczucie zagrożenia potrafi nas zabić. Świadczą o tym zarówno przykłady zebrane sto lat temu wśród żyjących tradycyjnych plemion, jak i współczesne – z krajów wysoko rozwiniętych. .. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/smierc-voodoo-czyli-jak-mozna-umrzec-z-samego-strachu-przed-klatwa-nauka-zna-takie-przypadki-e14da6d.jpg" width="938" height="675" alt="Śmierć voodoo, czyli jak można umrzeć z samego strachu przed klątwą. Nauka zna takie przypadki" title="Śmierć voodoo, czyli jak można umrzeć z samego strachu przed klątwą. Nauka zna takie przypadki" /> Liderzy Bizango byli przy tym silnie związani z miejscową tradycyjną synkretyczna religią wodu, mieszanką chrześcijaństwa i kultów rodem z Afryki. Amerykanie wierzyli, że bębny woduistów służyły zarówno do religijnych rytuałów, jak i do sekretnego komunikowania się przez powstańców. Bizango to państwo w państwie Jak wynikało ze śledztwa prze…

bizango-ludzie-ktorzy-rzadza-zywymi-trupami-jak-powstala-ta-tajna-organizacja-na-haiti-fot-wade-davis-getty-images-6c2aec3.jpg
width: 1024
height: 675

Francina Illeus to kobieta zombie, która doczekała się trójki dzieci. Ile prawdy jest w jej opowieści?
type: item
date: 2024-03-29T12:06:26.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: haiti
subject: legendy
subject: medycyna
subject: Travel
subject: voodoo
description: Francina Illeus wróciła do świata żywych. Opowiedziała historię straszliwej kary wymierzonej jej przez rodzinę i sąsiadów. Kobieta została zmieniona w zombie.
encoded: W tym artykule: Kobieta zombie z trójką dzieci Odrzucona przez rodzinę i społeczność Efekt schizofrenii czy trucizny? Pod koniec lat 70. i na początku 80. głośno zrobiło się o tym, że na Haiti miejscowi szamani voodoo potrafią zmieniać ludzi w zombie. Najpierw pozorują ich zgon, wprowadzając w stan na granicy życia i śmierci za pomocą „proszku zombie”. Potem porywają z grobów i traktują jako niewolników. Takim niewolnikiem miał zostać Clairvius Narcisse. Rozgłos zdobyła też m.in. sprawa pewnej kobiety-zombie. Nazywała się Francina Illeus, a w okolicy swej wioski Savanne Carree znana też była jako Ti-Femme. Kobieta zombie z trójką dzieci Z natury krnąbrna, nie przejmowała się konwenansami. Zamiast męża wybranego przez rodzinę wolała kochanka, z którym dorobiła się dziecka. Utrzymywała się z handlu na rynku, radziła sobie nie najgorzej. I nagle ta młoda kobieta zmarła 23 lutego 1976 r. Pojawiła się ponownie trzy lata później. Wypatrzono ją na targowisku niedaleko rodzinnej wioski. Z trudem opowiedziała o swoich traumatycznych przeżyciach. Zabrana z grobu przez czarownika trafiła do mężczyzny, który został jej „właścicielem”. Spłodził z kobietą-zombie trójkę dzieci. Niestety, wszystkie trzy zmarły. Wreszcie, po trzech latach, Ti-Femme uciekła od niego. Oblicza wudu. Reportaż ze świata duchów W hollywoodzkich filmach obrzędy wudu przedstawiane są krwawo i tajemniczo. Okazało się, że w rzeczywistości wyglądają całkiem podobnie. Czy mówiła prawdę? Trudno było w to wszystko uwierzyć. Jednak dokumenty potwierdzały, że kobietę pochowano. Gdy rozkopano jej grób, wewnątrz trumny znaleziono tylko kamienie. Francinę rozpoznała matka – po znamieniu. Niemniej rodzina odrzuciła kobietę. Jej legalnym opiekunem została żona miejscowego misjonarza. Opiekę medyczną zapewniono ją w ośrodku w Port-au-Prince. Odrzucona przez rodzinę i społeczność Francina robiła bardzo powolne postępy. Bała się, miała kłopoty z komunikowaniem się, była otępiała. Lekarz kilkakrotnie zabierał ją w rodzinne …

francina-illeus-to-kobieta-zombie-ktora-doczekala-sie-trojki-dzieci-ile-prawdy-jest-w-jej-opowiesci-fot-jean-claude-francolon-gamma-rapho-via-getty-images-75b7551.jpg
width: 1024
height: 690

Zespół Cotarda – przez tę chorobę możesz być jak zombie. Pacjenci zachowują się jak żywe trupy
type: item
date: 2024-03-24T11:55:23.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: choroby
subject: legendy
subject: medycyna
subject: psychiatria
subject: voodoo
subject: Zdrowie
description: Czujesz, że twoje ciało gnije i że znalazłeś się w piekle. To nie religijna psychoza, lecz wynik „obsesji na punkcie własnej śmiertelności”, czyli zespół Cotarda.
encoded: W tym artykule: Psychoza wendingo zmienia człowieka w ludożercę Zespół Cotarda, czyli syndrom chodzącego trupa Obsesja na punkcie własnej śmiertelności To przerażające, ale są choroby – i to nie wywołane przez bakterie czy wirusy – przez które możemy czuć się jak „żywe trupy”. Chodzi o zaburzenia psychiczne. W różnych kulturach pojawiają się rozmaite charakterystyczne odmiany psychoz. W Azji znamy np. koro (strach przed postępującym zanikaniem członka) czy amok (gwałtowna żądza mordu). Ataki agresji i zaburzenia świadomości wywołują też ostre psychozy splątaniowe (bouffee confusionelle delirante), spotykane na Haiti oraz w Afryce Zachodniej. Psychoza wendingo zmienia człowieka w ludożercę Wśród północnoamerykańskich Indian zdarza się niezwykle ciekawa psychoza wendigo. To stan lękowy prowadzący u chorego do przekonania, że został zamieniony w mitycznego indiańskiego potwora-ludożercę. Człowiek ten zaczyna funkcjonować jak kanibal, rzuca się na ludzi niczym krwiożerczy zombie z horrorów. Czy wiedźmini istnieli naprawdę? Tak w dawnej Polsce zwalczano upiory „Wiedźmin” to dziś nie tylko książki, ale też gry komputerowe, seriale i inne gadżety osadzone w świecie stworzonym przez Andrzeja Sapkowskiego. Czy słynny Geralt z Rivii miał swoich p... Pierwszy znany przypadek tak opisuje Nathan Constantine w Historii kanibalizmu: „W roku 1879 Indianin Cree znany jako Katist Chen spotkał takiego stwora – lub jak sądziła większość, wymyślił sobie tę legendę, aby usprawiedliwić swoje zbrodnie. Chen zamordował i zjadł swoją matkę, żonę, brata i sześcioro dzieci podczas łowieckiej wyprawy. Podczas przewodu sądowego utrzymywał, że wszyscy oni zmarli z głodu; tłumaczenie to jednak oddalono i posłano go na szubienicę”. „Czekając w więzieniu na wykonanie wyroku, powiedział księdzu, że zabił swoją rodzinę, ponieważ opętał go wendigo. Twierdził też, że przyznaje się tak późno, ponieważ wendigo odwiedzał go w więzieniu i zmusił do tego wyznania”. Przypadków było znacznie więcej. Na przełom…

zespol-cotarda-przez-te-chorobe-mozesz-byc-jak-zombie-pacjenci-zachowuja-sie-jak-zywe-trupy-fot-giovanni-rufino-disney-general-entertainment-content-via-getty-images-523c321.jpg
width: 1024
height: 686

Co to jest voodoo? Czym różni się od wodu?
type: item
date: 2024-03-23T09:01:54.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: voodoo
subject: Wolny czas
description: Aura tajemniczości wokół synkretycznej religii afroamerykańskiej od wieków wzbudza wiele zainteresowania. Choć zarówno „voodoo", jak i „wodu" są powszechne na Haiti i kojarzą się z zombie oraz laleczkami nakłuwanymi szpilkami, pojęcia te nie są tożsame.
encoded: W tym artykule: Symbole voodoo: laleczka i żywy trup Prawdziwy obraz wodu Co to jest voodoo? Voodoo (wudu) to czarna magia, zabobony i rytuały powstałe na marginesie popularnej religii zwanej vodou (wodu). Religia ta powstała w efekcie zmieszania wierzeń chrześcijańskich z tymi przywiezionymi ze swych ojczyzn przez afrykańskich niewolników. Kształtowała się między XVI a XIX wiekiem. Obecna jest na Karaibach i na południu USA, zwłaszcza w Nowym Orleanie, lecz najbardziej znane jest wodu haitańskie. Na tej wyspie współistnieje i miesza się w wyznaniami chrześcijańskimi. Można spotkać się nawet z żartem, że „80% Haitańczyków to katolicy, a 120% to wyznawcy wodu”. Granica między religią wodu a parareligijnymi praktykami voodoo bywa niejasna. Jest jednak między nimi istotna różnica. Haitańskie wodu to faktycznie religia, uznawana przez państwo za legalną. Zaś voodoo to tylko kojarzona z nią czarna magia – z tajemniczymi zaklęciami i krwawymi orgiami – której groteskowy popkulturowy wizerunek eksploatowany jest w filmach grozy i sensacyjnej literaturze. Symbole voodoo: laleczka i żywy trup Chyba każdy słyszał o „laleczce voodoo”. To wyobrażenie wroga, na którego sprowadzamy nieszczęścia, nakłuwając figurkę szpilkami. Nie ma ona jednak nic wspólnego z wodu. Poza tym, że w religii tej faktycznie używa się kukieł, ale na ołtarzach i cmentarzach, w całkiem innym celu: reprezentują tam duchy. „Laleczki voodoo” możemy za to spotkać nawet wśród praktykujących czarną magię okultystów w Nowym Orleanie albo gdzieś na bagnach Luizjany. Zresztą zwyczaj używania figurek ludzkich do magicznych praktyk sięga jeszcze starożytności. Znany też był w kolonialnej Francji czy Wielkiej Brytanii, gdzie łączono je z działalnością czarownic. Z kolei wiara w istnienie zombie nie jest wprawdzie częścią religii wodu, aczkolwiek jest z nią silnie związana. Nie powstałoby przekonanie o istnieniu żywych trupów pozbawionych duszy bez woduistycznej kultury i filozofii. Jednak sprowadzenia człowieka do ro…

co-to-jest-voodoo-2f5dd5e.png
width: 1200
height: 630

Duvalierowie to dyktatorzy, którzy uwierzyli w czary. Rządzili Haiti, używając voodoo
type: item
date: 2024-03-09T10:19:35.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: haiti
subject: historia
subject: karaiby
subject: legendy
subject: Travel
subject: voodoo
description: Duvalierowie rządzili Haiti, okrutnie mordując przeciwników i rzucając na nich klątwy voodoo. Koniec dyktatorskiego rodu przyspieszyła wizyta polskiego papieża.
encoded: W tym artykule: Kapłani wodu na ulicach Papa Doc Duvalier używał lalek voodoo Krwawy terror na Haiti Jan Paweł II pomaga obalić reżim Duvalierowie rządzili krajem, w którym obok chrześcijaństwa współistnieje wodu – synkretyczny kult mieszający wierzenia chrześcijańskie i bóstwa rodem z Afryki. Z kolei voodoo to zabobony i czary związane z tym kultem. Kapłani wodu na ulicach O politycznej sile wodu niech świadczą wydarzenia z czasów prezydenta Louisa Borno, rządzącego od 1922 do 1930 roku pod „opieką” USA. Oto na ulicach Port-au-Prince pojawił się cały tłum kapłanów, przebranych za bóstwa tej religii: Pana Cmentarzy Barona Samedi oraz jego dzieci – duchy śmierci Guede. „Ubrani byli w »formalny« kostium pana: cylindry i czarne fraki. Ciemne okulary, palący papierosy albo cygara i z laseczkami w rękach. Ogromny tłum ludzi spontanicznie zgromadził się wokół nich i przyłączył do marszu w kierunku Pałacu Narodowego. Zaskoczyli straże i śpiewając przeszli przez bramę i podjazd aż do samych drzwi. Od prezydenta zażądali pieniędzy. Prezydent Borno (...) znalazł się w wielkiej rozterce. W końcu poddał się” – opisywała amerykańska antropolożka Maya Deren. A to był dopiero początek. Papa Doc Duvalier używał lalek voodoo Po wyborach prezydenckich w 1957 roku na Haiti doszedł do władzy 50-letni François Duvalier. Znany też jako Papa Doc, „tata doktorek”, z wykształcenia lekarz. Ten populista chciał odnowić afrykańskie korzenie Haiti i przywrócić narodowi dumę, podgrzewając konflikt miedzy czarnymi mieszkańcami a Mulatami i białymi, między woduistami a resztą społeczeństwa. Tam gdzie nie ma aptek - działają oni. Wędrowni aptekarze z Haiti Dla wielu mieszkańców Haiti uliczni sprzedawcy są głównym źródłem leków. Dla sprzedawców jest to sposób na przeżycie. Wyniósł też do władzy popierających go kapłanów i czarowników. Obejmowali wysokie stanowiska nawet w wojsku i służbach policyjnych. Sam Papa Doc nie tylko napisał monografię o wodu, ale nawet zaczął ubierać się jak Baron Samedi – …

duvalierowie-to-dyktatorzy-ktorzy-uwierzyli-w-czary-rzadzili-haiti-uzywajac-voodoo-fot-bettmann-getty-images-7bf1b9f.jpg
width: 1024
height: 943

Śmierć voodoo, czyli jak można umrzeć z samego strachu przed klątwą. Nauka zna takie przypadki
type: item
date: 2024-03-01T09:56:09.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: aborygeni
subject: australia
subject: haiti
subject: legendy
subject: medycyna
subject: voodoo
subject: Zdrowie
description: Poczucie zagrożenia potrafi nas zabić. Świadczą o tym zarówno przykłady zebrane sto lat temu wśród żyjących tradycyjnych plemion, jak i współczesne – z krajów wysoko rozwiniętych. Śmierć voodoo to nie mit.
encoded: W tym artykule: Jak działa klątwa rzucona przez szamana Czarna magia Aborygenów Śmierć voodoo, czyli efekt nocebo Haitańczycy wierzą, że miejscowi szamani mają środki, tzw. „proszek zombie”, przy pomocy którego mogą zamienić człowieka w „żywego trupa”, bezmyślnego niewolnika. Czy to prawda? Okazuje się, że już sam strach przed zombifikacją jest groźny dla ludzkiego organizmu. Samospełniające się przepowiednie mają rację bytu. Jak działa klątwa rzucona przez szamana Mąż specjalistki od religioznawstwa, prof. Elizabeth McAlister, wspominał, że gdy w młodości szedł z kolegami wiejską drogą na Haiti, minął świeżo pogrzebanego mężczyznę z ich wioski w towarzystwie dwóch poganiających go mężczyzn. Niebawem koledzy rozchorowali się, dostali silnej gorączki, trwało to kilka dni. Byli przekonani, że to skutek działania trucizn, które roznosili czarownicy, przechodząc drogą z żywym trupem. Czy tak właśnie było? A może zadziałała na chłopców sama siła sugestii? Wmówili sobie, że mieli do czynienia z zombie i czarownikami, a taka przygoda nigdy nie jest bezpieczna. Zestresowali się, a ich organizmy zaczęły wariować. Czarna magia Aborygenów Czy nauka dopuszcza taką możliwość? Owszem. Tak silną autosugestię związaną z czarami zaobserwowano w innym miejscu – w Australii, wśród Aborygenów. Tam wystarczało, że szaman (kurdaitcha) wskaże delikwenta kością czy strzałą, wypowiadając specjalne zaklęcie, a „naznaczony” faktycznie zaczyna gwałtownie podpadać na zdrowiu. Wierzy, że tylko inny czarownik może zdjąć z niego przekleństwo. Jeśli go nie znajdzie, umiera. Oblicza wudu. Reportaż ze świata duchów W hollywoodzkich filmach obrzędy wudu przedstawiane są krwawo i tajemniczo. Okazało się, że w rzeczywistości wyglądają całkiem podobnie. „Staje oszołomiony, z oczami utkwionymi w zdradziecką strzałę i z wzniesionymi rękami, jak gdyby odpędzał śmiercionośne medium, które – jak sobie wyobraża – wpływa do jego ciała. Jego policzki bledną, oczy staja się szklane, a cała twarz wykrzywia się okr…

smierc-voodoo-czyli-jak-mozna-umrzec-z-samego-strachu-przed-klatwa-nauka-zna-takie-przypadki-2637220.jpg
width: 2560
height: 1843

Wyspa Haiti. Jedna wyspa, dwa światy
type: item
date: 2022-06-28T12:35:24.000Z
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: haiti
subject: morze karaibskie
subject: podróże
subject: Travel
subject: voodoo
subject: wyspy
subject: zwiedzanie
description: Wyspa Haiti oddziałuje na wyobraźnię, jak mało które miejsce na świecie. Wydaje się mieścić w sobie pewien magiczny i nadprzyrodzony ładunek, a jednocześnie niejasną i niepokojącą reputację, która nęci i hipnotyzuje. Do konfrontacji z haitańską rzeczywistością należy dobrze się przygotować. Bieda wydaje się tu być permanentna.
encoded: W tym artykule: Jedna wyspa, dwa kraje Kraj voodoo Nieszczęśliwe Haiti Wyspa Haiti: Informacje praktyczne 5 ciekawostek o Haiti Wyspa Haiti, znana dawniej pod nazwą Hispaniola, to druga największa wyspa na Morzu Karaibskim. Rozmiarem ustępuje tylko Kubie, od której wyspę Haiti oddziela ledwie 80-kilometrowa Cieśnina Wiatrów. Dziś wyspę Haiti dzielą między sobą dwa narody: francuskojęzyczni Haitańczycy na zachodzie i hiszpańskojęzyczni Dominikańczycy na Wschodzie. Zapraszamy na relację Kingi Bronowicz, autorski współpracującej z magazynem National Geographic Traveler, z wyprawy po tej niezwykłej i pełnej kontrastów ziemi. Jedna wyspa, dwa kraje Z miejscowości Sosúa wyruszamy bladym świtem, aby dotrzeć do granicy jeszcze przed południowym żarem z nieba. Mimo wczesnej pory, na trasie panuje podejrzanie wzmożony ruch, zwłaszcza na odcinku z Puerto Plata do Navarrete. Od czasów dyktatury Rafaela Trujillo, który sprawował na wyspie rządy oparte na terrorze i wyrafinowanych torturach, droga pozostaje niedokończoną autostradą. Osobom o słabych nerwach zalecamy drzemkę: niech lepiej nie oglądają kierowców – torreadorów szos, którzy z nogą na gazie, regularnie wymijają „na trzeciego”. W krainie tysiąca i jednej nocy. Andaluzyjski pałac Alhambra i bajkowe ogrody Pałac Alhambra w Grenadzie to najchętniej odwiedzany zabytek Hiszpanii. Twierdza oczarowuje widokiem i może śmiało rywalizować z zabytkami Rzymu i Aten. W miejscowości Esperanza (co po hiszpańsku znaczy „nadzieja"), w lokalnym comedorze, czyli jadłodalni, nadzieję zamieniamy na obfite, tutejsze śniadanie. Ruszamy dalej, docierając do miasta Mao (żadnych nawiązań do „Wielkiego Sternika” komunistycznych Chin też nie odnajdujemy), a potem pędzimy zjawiskową Valle del Cibao, doliną gdzie rozległe ryżowe pola sąsiadują z plantacjami zielonych bananów i tytoniu. W Loma de Cabrera czujemy już oddech Haiti. To najbiedniejszy kraj półkuli zachodniej, zajmujący jedną trzecią wyspy o tej samej nazwie (pozostała jej część należy d…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/bed50a7e29329043e56dcc48c2c4e4369b969d94-43b4f58.jpeg
width: 600
height: 596

3/2011
type: item
date: 2011-03-09T22:00:00.000Z
creator: redakcja
subject: Magazyn
subject: Traveler
subject: haiti
subject: morze karaibskie
subject: podróże
subject: Travel
subject: voodoo
subject: wyspy
subject: zwiedzanie
description: Żeby zobaczyć kompleks znanych na cały świat świątyń Kambodży, wstaję nieprzyzwoicie wcześnie. Postanawiam podziwiać perłę khmerskiej kultury o wschodzie słońca. Patrząc na ogrom Angkor Wat i misterne zdobienia, nietrudno mi uwierzyć, że przez ponad 30 lat pracowało przy jego budowie blisko 60 tys. ludzi. Jednak Angkor Wat nie jest, delikatnie mówiąc, moją ulubioną świątynią, bo nie lubię dzielić się cudami świata z tłumem spoconych turystów… Znacznie lepiej czuję się w cieniu rozłożystych drzew i wśród mchów porastających Ta Prohm czy spędzając czas na rozmowie z mnichami w świątyni Bayon. Dlatego w tym wydaniu Travelera zapraszam w magiczną podróż przez Azję. Nasi reporterzy sprawdzili i polecają najlepsze, najciekawsze i niekoniecznie oblegane przez turystów trasy Kambodży, Wietnamu i Laosu. A jeśli nie możecie akurat wyjechać na drugi kontynent, to polecam Wam miejsca w Polsce, gdzie także można mieć (przed)smak Azji (str. 32). Miłej lektury!
encoded: Spis treści: Fotoreportaż - Hammamy – jak wypucować duszę Tanie podróżowanie - Polska jest najfajniejsza Nikiszowiec. Cacko z czerwonej cegły WYWIAD – Igor Spolski Warszawski muzyk nagrywa w Kathmandu. Cel-Ne-Pal! TEMAT NUMERU - DALEKI WSCHÓD. Kambodża Tropikalny raj po przejściach PODRÓŻE Z GWIAZDAMI - Teneryfa. I kultura, i natura, czyli idealne wakacje nie tylko dla gwiazd MIASTO W 48 GODZIN - Luksemburg. Europa w wersji kompaktowej DOOKOŁA EUROPY - Nie tylko na knedlika. Odkryj najpiękniejsze zabytki UNESCO w Czechach ADVENTURE - Raport specjalny Steve Irwin. Człowiek, który kochał krokodyle Poradnik Travelera - Wiosenne oświecenie, czyli test latarek Felieton – Igor Zalewski. Ryż czy nie ryż

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/7fa0776546205c410e20974ec4546ac55a1224bf-b348225.jpeg
width: 1209
height: 1566

Haitański wyrok śmierci
type: item
date: 2010-03-11T05:01:00.000Z
creator: Redaktor National Geographic
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: haiti
subject: trzęsienie ziemi
subject: voodoo
subject: wydarzenia
description: Do trzęsienia ziemi na Haiti doszło ponad dwa miesiące temu i świat powoli zapomina już o zaistniałej tragedii. Media poświęcają jej coraz mniej czasu. Wstrząsów wtórnych już nie ma, a o ofiarach nieszczęścia nie warto pisać. Świat idzie do przodu i co kilka minut dochodzi do nowego nieszczęścia.
encoded: Jeśli jednak przyjrzeć się sprawie Haiti z bliska, łatwo można zauważyć, że ludzkie tragedie nie skończyły się na zniszczonych domach, zrujnowanych miastach czy stracie bliskich. Zdaniem ekspertów, w wyniku trzęsienia ziemi na Haiti, ponad dwieście tysięcy osób poddanych zostało zabiegowi amputacji kończyn. Co w tym dziwnego? Otóż od czasu XIX – wiecznych wojen nie doszło do tak wielkiej liczby przeprowadzonych tego typu zabiegów. Na Haiti, spadające fragmenty budynków, w ciągu kilku minut spowodowały uszkodzenie tkanki mięśniowej, układu nerwowego i kości wielu tysięcy ludzi i lekarze, często nie mając innego wyjścia, obcinali kończyny. Duży wpływ na taką sytuację miał również fakt, że ranni nie byli od razu poddawani opiece medycznej w specjalistycznych szpitalach, lecz czekali z obrażeniami wiele, wiele dni. W tym czasie, w koszmarnych warunkach sanitarnych, dochodziło do zakażenia, w wyniku którego nawet mało poważne rany stawały się groźne dla życia pacjentów. Ludzie niepełnosprawni nie mają łatwego życia nigdzie na świecie. Jednak w krajach Europy Zachodniej czy w Stanach Zjednoczonych mają znacznie łatwiejszy dostęp do specjalistycznych protez, a świadomość tolerancji i konieczności niesienia pomocy osobom w potrzebie jest znacznie bardziej rozwinięta. Na Haiti niepełnosprawność jest wytykana i potępiana, a trzęsienie ziemi w ciągu jednej chwili stworzyło całe pokolenie osób bez kończyn. W kraju, w którym ludzie żyją za dwa dolary dziennie, a bezrobocie przekracza ponad 60%, brak ręki lub nogi powoduje, że osoba niepełnosprawna nie jest w stanie znaleźć sobie żadnej pracy. Staje się ciężarem, którego rodzina nie jest w stanie udźwignąć. Dodatkowo dużym problemem jest tutaj kwestia panującej religii - wudu. Według jej założeń, jeśli ktoś został ranny lub ma jakąś wrodzoną ułomność, oznacza to, że został naznaczony przez zło i należy go unikać. Tekst: Agnieszka Budo

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/c630a1ad373bbc18b912a39992d2f76478100237-35d19e5.jpeg
width: 500
height: 353