Ameryka Południowa oczami Polaków. „Tożsamość narodowa nie kończy się na granicy”
Ameryka Południowa dla wielu Polaków pozostaje jednym z najbardziej egzotycznych i intrygujących regionów świata. Choć oddalona od naszego kraju o tysiące kilometrów, dla niektórych stała się miejscem, w którym postanowili ułożyć swoje życie na nowo. O losach Polaków, którzy zdecydowali się na taką drogę, opowiada dokument „Nieusłyszane” autorstwa Damiana Stefańczyka i Mateusza Filipskiego.
Spis treści: W argentyńskiej dżungli do dziś działa polskie muzeum. „Pamięć o tych, którzy byli tu pierwsi, wciąż żyje” Polka w Urugwaju. Jak wygląda życie w Montevideo? Dokument „Nieusłyszane”, czyli emigracja bez idealizowania rzeczywistości W kontekście emigracji z Polski najczęściej wskazuje się takie kierunki jak Wielka Brytania, Stany Zjednoczone czy Niemcy. To właśnie tam od lat wyjeżdżają osoby poszukujące pracy, stabilności lub nowych perspektyw życiowych. Zdarza się jednak, że niektórzy decydują się na znacznie bardziej odległe oraz mniej oczywiste miejsca i w poszukiwaniu akceptacji, spokoju czy poczucia przynależności próbują odnaleźć własną drogę w zupełnie innych realiach kulturowych i społecznych. Budowanie życia tysiące kilometrów od rodzinnego kraju bywa jednak doświadczeniem złożonym. Z jednej strony daje szansę na nowy początek, z drugiej często wiąże się z emocjonalnym kosztem i koniecznością redefiniowania tego, czym właściwie jest dom. Właśnie takie historie można poznać w serialu dokumentalnym dostępnym na platformie Canal+. W argentyńskiej dżungli do dziś działa polskie muzeum. „Pamięć o tych, którzy byli tu pierwsi, wciąż żyje” Jednym z bohaterów dokumentu jest Kazimierz Sawicki, dyrektor Muzeum Imigranta w niewielkiej miejscowości Wanda w prowincji Misiones, położonej niedaleko granicy z Brazylią i słynnych wodospadów Iguazú. To właśnie tutaj w 1936 roku przybyło kilkanaście polskich rodzin, które – w obliczu narastającego napięcia w Europie i widma zbliżającej się wojny – zdecydowały się opuścić ojczyznę i rozpocząć nowe życie na innym kontynencie. Jak opowiada Sawicki, początki były niezwykle trudne. Osadnicy trafili w sam środek gęstej dżungli, gdzie brakowało dróg, infrastruktury i podstawowych warunków do życia. Polskie rodziny musiały nauczyć się funkcjonować w zupełnie nowym klimacie, wykarczować teren pod domy i pola, a z czasem budować drogi, ulice oraz świątynię. Tak powstała Colonia Wanda – nazwana na cześć legendarnej polskiej księżniczki Wandy, która według legendy nie chciała wyjść za niemieckiego władcę. Dziś o historii pierwszych osadników przypomina Muzeum Imigranta prowadzone przez Sawickiego. W jego zbiorach znajdują się m.in. stare bilety na statek, podróżne kufry, drewniany wóz czy prowizoryczna strzelba wykonana z cedrowego drewna – przedmioty, które dokumentują codzienność pionierów sprzed niemal stu lat. Choć sam Sawicki nigdy nie był w Polsce, otwarcie mówi, że czuje się Polakiem. Wspomina, że w jego domu od dziecka mówiło się po polsku, a najważniejsze wartości przekazywane z pokolenia na pokolenie to wiara, praca i zdrowie. – Tożsamość narodowa nie kończy się na granicy. (...) Tu pielęgnowana jest tradycja, a pamięć o tych, którzy byli tu pierwsi, wciąż żyje – mówi w dokumencie Damian Stefańczyk. Polka w Urugwaju. Jak wygląda życie w Montevideo? Moją ulubioną historią przedstawioną w dokumencie jest natomiast ta z ostatniego odcinka. Jej bohaterką jest pochodząca z Podbeskidzia Marta Sajak, która od 16 lat mieszka w Montevideo. Absolwentka studiów doktoranckich z zakresu językoznawstwa na Uniwersytecie Jagiellońskim przez lata podróżowała po Ameryce Południowej, wielokrotnie przemierzając z plecakiem zarówno Urugwaj, jak i sąsiednią Argentynę. Dziś buduje tam swoje życie u boku Urugwajczyka. W dokumencie opowiada o kraju nad Río de la Platą z dużą wrażliwością i szczerością. Przyznaje, że uwielbia niepowtarzalne zachody słońca nad estuarium rzeki, codzienny rytuał picia yerba mate oraz otwartość i pogodę ducha mieszkańców Ameryki Łacińskiej. – Polecam wszystkim zakompleksionym pobyt w Urugwaju – mówi w serialu, podkreślając pozytywne nastawienie tamtejszego społeczeństwa. Jednocześnie nie idealizuje rzeczywistości i zwraca uwagę na problemy społeczne. Jak opowiada, w wielu środowiskach uzależnienia od narkotyków zaczynają się bardzo wcześnie (często już w wieku nastoletnim), a osoby dotknięte nałogiem nierzadko dożywają zaledwie 35–40 lat. Zwraca również uwagę, że dostęp do dobrej edukacji bywa ograniczony i w dużej mierze pozostaje przywilejem zamożniejszych rodzin. W niektórych aspektach życie w Urugwaju wydaje się też zdecydowanie mniej nowoczesne niż w Europie – w domach brakuje takich urządzeń jak płyty indukcyjne czy zmywarki, a po ulicach jeżdżą przedwojenne samochody. Jednocześnie pod względem światopoglądowym kraj ten należy do najbardziej postępowych w regionie. – Urugwaj jest krajem niezwykle postępowym i nowoczesnym, jeżeli chodzi o światopogląd tych ludzi – mówi Marta. Warto bowiem wiedzieć, że Urugwaj jest jednym z najbardziej liberalnych państw. Od lat uchodzi za jedną z najbardziej stabilnych demokracji Ameryki Południowej, nazywaną niekiedy „latynoską Szwajcarią”. To kraj, w którym wcześnie zalegalizowano związki partnerskie i małżeństwa osób tej samej płci, dopuszczono adopcję dzieci przez pary jednopłciowe, a także zalegalizowano aborcję. Urugwaj był również pierwszym państwem na świecie, które w pełni zalegalizowało produkcję i sprzedaż marihuany, a państwowe plantacje są tam kontrolowane przez władze. Jak podkreśla Marta, społeczeństwo wyróżnia się także dużą otwartością wobec różnorodności. – Nie ma tutaj zwrotów „pan” i „pani”. Młodzież ze starszymi osobami rozmawia na „ty”, co sprawia, że starsi ludzie są bardzo młodzieżowi. (...) Społeczeństwo akceptuje każdy rodzaj odmienności – można być kim się chce, byle nie zagrażać zdrowiu czy życiu innych – dodaje. Dokument „Nieusłyszane”, czyli emigracja bez idealizowania rzeczywistości W kolejnych odcinkach dokumentu widzowie przenoszą się do innych części Ameryki Południowej. Karnawałowa energia Rio de Janeiro zestawiona zostaje z trudną rzeczywistością fawel i życia na społecznym marginesie. São Paulo ukazane jest z kolei jako ogromna metropolia, w której codzienność wyznaczają skrajne kontrasty – obok siebie funkcjonują tu bogactwo i głęboka bieda. Buenos Aires pokazane zostaje natomiast jako miasto o europejskiej architekturze i atmosferze, ale jednocześnie południowoamerykańskim temperamencie i dynamice życia. Twórcy tej sześcioczęściowej produkcji nie szukają spektakularnych historii ani sensacyjnych zwrotów akcji. Zamiast tego oddają głos bohaterom i skupiają się na ich osobistych doświadczeniach życia daleko od kraju. Emigracja pokazana jest tu nie jako przygoda czy spełnienie marzeń, lecz jako proces pełen napięć i sprzeczności. To jednocześnie nowy początek i trudna konfrontacja z rzeczywistością: rozpad dawnych relacji, poczucie wykorzenienia oraz ciągłe poszukiwanie własnego miejsca między dwoma światami. Dzięki tej spokojnej, obserwacyjnej narracji widz stopniowo zaczyna dostrzegać, jak różnorodne mogą być losy ludzi, którzy zdecydowali się na życie poza Polską. Z tych historii wyłania się też szersza refleksja o tym, czym właściwie jest szczęście, spełnienie i poczucie sensu. Dokument pokazuje, że nie zawsze wynikają one z posiadania, bogactwa czy spektakularnych sukcesów, a czasem rodzą się w najprostszych momentach codzienności, które można przeoczyć w pogoni za wielkimi planami. Właśnie na to zwracają uwagę bohaterowie produkcji „Nieusłyszane”. Ania z Rio de Janeiro zauważa: „Brazylijczyk potrafi się cieszyć całym sercem z kropli jakiegoś pozytywnego wydarzenia, a my nie doceniamy tego wszystkiego, co mamy”. Z kolei Marta z Montevideo zapewnia: „Czy można być szczęśliwym mając mniej? Absolutnie!”. Najbardziej ujęły mnie jednak słowa pana Kazimierza, który przypomniał: „Nie jest bogaty ten, co najwięcej ma, lecz ten, co najmniej potrzebuje”. To jeden z dokumentów, które zostają w głowie na długo po seansie. „Nieusłyszane” można już oglądać w serwisie streamingowym Canal+ Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zagadka ametystowych geod z Urugwaju rozwiązana. Wiemy, jak powstały te spektakularne kamienie
Puste w środku formacje skalne zawierające kryształy kwarcu takie jak ametyst są dumą Urugwaju. Przepiękne egzemplarze, osiągające nawet kilka metrów wysokości, robią olbrzymie wrażenie. Już wiemy, w jaki sposób powstawały.
Spis treści: Urugwajskie ametysty – co o nich wiadomo? Zaskakujący proces powstania spektakularnych geod Nowy model powstawania ametystów. Do czego się przyda? Geody, czyli puste w środku formacje skalne często zawierające kryształy kwarcu takie jak ametyst są szczególnie cenione przez fanów minerałów. Wydobywa się je w różnych odległych od siebie krajach: Korei Południowej, Stanach Zjednoczonych, Brazylii, Indiach. Już starożytni Grecy docenili geody ametystowe. Według podań picie z nich alkoholu miało zapobiegać upojeniu alkoholowemu (co oczywiście nie jest prawdą). Szczególnie piękne egzemplarze znajdowane są w Urugwaju w Ameryce Południowej. Te kamienie są ucztą dla oczu. Z grubsza wiadomo było, jak powstały ametystowe geody z Urugwaju, ale sporo znaków zapytania jednak istniało. Dlatego procesowi temu przyjrzał się międzynarodowy zespół kierowany przez badaczy z Uniwersytetu w Getyndze w Niemczech. Wnioski opublikowano w czasopiśmie „Mineralium Deposita”. Urugwajskie ametysty – co o nich wiadomo? Ametyst to fioletowa odmiana kwarcu, która była używana jako kamień szlachetny przez wiele stuleci i jest kluczowym zasobem gospodarczym w północnym Urugwaju. Kamień ten wydobywa się w tym kraju od ponad 150 lat, w dystrykcie Los Catalanes. Jest to obszar słynący z geod o barwie głębokiego fioletu i olbrzymich rozmiarów, osiągających nawet 5 m. Tutejsze złoża zostały uznane za jedno ze 100 najważniejszych miejsc dziedzictwa geologicznego na świecie, co podkreśla ich wartość naukową i przyrodniczą. Geody ametystowe w Urugwaju są znajdowane w schłodzonych strumieniach lawy, które pochodzą z pierwotnego rozpadu superkontynentu Gondwany około 134 milionów lat temu. Ale jak doszło do ich powstania? Do teraz było to wielką niewiadomą. Zaskakujący proces powstania spektakularnych geod Zespół kierowany przez badaczy z Uniwersytetu w Getyndze najpierw wybrał się w teren. Przeprowadził szeroko zakrojone badania geologiczne w ponad 30 ciągle używanych kopalniach. Następnie naukowcy zbadali ametystowe geody przy użyciu najnowocześniejszych technik, w tym mikrotermometrii inkluzji. Poddali je też izotopowym badaniom geochemicznym. Pozwoliło to odkryć, że takie formacje powstały w niespodziewanie niskich temperaturach krystalizacji, wynoszących zaledwie od 15 do 60°C. To niejedyne ustalenie badaczy. Wykazali oni również, że płyny mineralizujące miały niski poziom zasolenia i proporcje izotopów zgodne z wodą pochodzącą prawdopodobnie z wód gruntowych znajdujących się w pobliskich skałach. – Precyzja i dokładność nowych technik pozwoliła nam z przekonaniem oszacować temperaturę i skład mineralizujących płynów – powiedziała Fiorella Arduin Rode, główna autorka badania i doktorantka w Centrum Nauk Geologicznych Uniwersytetu w Getyndze. – Nasze odkrycia potwierdzają koncepcję, zgodnie z którą ametysty te krystalizowały w niskich temperaturach z płynów podobnych do wód gruntowych – sprecyzowała. Nowy model powstawania ametystów. Do czego się przyda? Naukowcy podkreślają, że ich badania nie są sztuką dla sztuki. Mogą się przydać w praktyce. – Ustalenie warunków powstawania ametystów – takich jak temperatura i skład płynu mineralizującego, a także źródło krzemionki, czas mineralizacji i jej związek ze skałami macierzystymi – ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia tego procesu. Może to znacznie poprawić techniki poszukiwawcze i doprowadzić do zrównoważonych strategii wydobywczych w przyszłości – wyjaśnia Arduin Rode. Źródło: Mineralium Deposita Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Jak odróżnić Urugwajczyka od Argentyńczyka? Podpowiada Jarosław Gugała [Kawa z ambasadorem]
Polakom Urugwaj wydaje się krajem egzotycznym i nieznanym. O zamożności i laickości Urugwajczyków opowiada Jarosław Gugała, były ambasador Urugwaju w RP.
W tym artykule: Urugwaj nieznany. Czego nie wiemy o południowoamerykańskim kraju? Polacy w Urugwaju i tożsamość Urugwajczyków Życie jak w Urugwaju W nowej odsłonie cyklu „Kawa z ambasadorem” gośćmi są byli ambasadorzy Polski w krajach pozaeuropejskich. Dzięki rozmowom z nimi możemy dowiedzieć się więcej o państwach, do których chcemy podróżować. A może nowa wiedza skłoni nas do zmiany wyjazdowych planów? W najnowszym odcinku dr Małgorzata Bonikowska, prezes Centrum Stosunków Międzynarodowych i THINKTANK, rozmawiała z Jarosławem Gugałą, który większości z nas jest znany jako dziennikarz telewizyjny. Ale nie każdy wie o tym, że w latach 1999–2003 był ambasadorem RP w Urugwaju. Urugwaj nieznany. Czego nie wiemy o południowoamerykańskim kraju? Opowieści o Urugwaju dobrze zacząć od kilku podstawowych faktów. Jak przypomniał Jarosław Gugała, Urugwaj leży w Ameryce Południowej, między Argentyną i Brazylią. Kraj zamieszkuje około 3,5 miliona osób, z czego duża część żyje w stolicy, Montevideo. Wbrew skojarzeniom Polaków, Urugwaj nie jest krajem „egzotycznym”. A jak Urugwajczycy widzą Polskę? – Myślą, że to mały kraj jak Urugwaj. Kiedy słyszą, że w Polsce mieszka tylko osób co w Hiszpanii czy Brazylii, nie wierzą – opowiadał były ambasador. Gugała zwrócił również uwagę na położenie urugwajskiej stolicy. Będąc w Montevideo można odnieść wrażenie, że miasto znajduje się nad samym oceanem. W rzeczywistości jest to jednak największe na świecie ujście rzeki w kształcie lejka. Po drugiej stronie leży Buenos Aires. Polacy w Urugwaju i tożsamość Urugwajczyków W Urugwaju mieszka kilka tysięcy Polaków katolików. W latach 20. i 30. ubiegłego wieku z polskich kresów wschodnich przyjeżdżały cały rodziny ze swoim dobytkiem i zasiedlały interior. Swego czasu dużą grupę stanowili również Żydzi polskiego pochodzenia. Część z nich, zwłaszcza starsze pokolenie, które przyjechało do Urugwaju po wojnie, zachowała język polski. Kiedy Jarosław Gugała był ambasadorem RP w Urugwaju, czterech członków parlamentu miało polskie paszporty. Byli polskimi Żydami i czuli się związani z Polską, co nie zawsze było odwzajemniane. – Kiedyś miałem rozmowę, której nigdy nie zapomnę, z lekarzem, który był polskim Żydem. Rozmawialiśmy na temat narodowości. On powiedział, że jest takim samym Polakiem jak ja, ale jego przodkowie byli innego wyznania. To jedyna różnica – wspominał dyplomata. Polonia to niejedyna mniejszość w Urugwaju. Generalnie tożsamość narodowa Urugwajczyków to ciekawa kwestia, zwłaszcza jeśli przypomnimy sobie, że kraj przez wiele lat był targany wojnami Brazylii z Argentyną. Nie zdecydował się jednak na przyłączenie do żadnego z tych krajów. Obecnie pełna nazwa Urugwaju tłumaczona na język polski to Wschodnia Republika Urugwaju. – Urugwajczycy mówią o sobie Orientales – zauważył Gugała. Poza Hiszpanią i Portugalią, były ambasador wskazał również na „francuskie i brytyjskie źródła urugwajskiej państwowości”. Urugwaj cały czas jest zapatrzony we Francję, co przejawia się między innymi w laicyzacji. W szkole nie ma miejsca na żadne symbole religijne. Życie jak w Urugwaju W odróżnieniu przykładowo od Brazylii, Urugwaj jest krajem dość egalitarnym, bez większych nierówności społecznych. Według dyplomaty wnika to z tego, że w mentalności Urugwajczyków nie mieści się ostentacja. – Jest taka anegdota. Jak odróżnić Urugwajczyka od Argentyńczyka? Jeśli spytasz ich, ile mają krów, to Urugwajczyk powie, że 10, choć tak naprawdę ma ich 100. Jeśli Argentyńczyk powie, że ma 10, to prawdopodobnie myśli, jak zdobyć pierwszą – tłumaczył były ambasador. Paradoksalnie to I i II wojna światowa doprowadziły do tego, że Urugwaj jest dziś zamożnym krajem. Urugwajczycy handlowali bowiem z różnymi stronami konfliktu, sprzedając im między innymi zboże, mięso i skóry. Cała rozmowa z Jarosławem Gugałą poniżej:
Latynoska Szwajcaria albo "kraj gauchos". Czego nie wiesz o Urugwaju?
Urugwaj jest jednym z najlepiej rozwiniętych i najbardziej liberalnych krajów Ameryki Południowej. Stanowi coraz bardziej popularny kierunek dla turystów z Europy, oferując wiele atrakcji. Dowiedz się więcej o tym niezwykłym kraju przed podróżą.
Urugwaj: gdzie leży? Urugwaj położony jest u wybrzeży Oceanu Atlantyckiego, graniczy z Brazylią od północy i z Argentyną od strony zachodniej. Powierzchnia Urugwaju wynosi 176 215 km². Znaczna część tego kraju to tereny nizinne, pokryte formacjami trawiastymi. Bezdrzewna pampa sprzyja rozwojowi rolnictwa – użytki rolne zabierają aż 84 proc. powierzchni Urugwaju. Wśród pokrytych trawą nizin płynie wiele rzek, a największa z nich to rzeka Urugwaj, mierząca 1593 km długości. Urugwaj leży w strefie klimatu podzwrotnikowego morskiego. Ten typ klimatu charakteryzuje się łagodną, pozbawioną mrozów zimą oraz ciepłym latem. Średnia roczna temperatura w Urugwaju waha się pomiędzy 18 a 20 °C. Z południowego zachodu wieją wiatry pamperos, powodujące gwałtowne spadki temperatury. Najcieplejszym miesiącem w Urugwaju jest styczeń, w którym średnia temperatura wynosi od 24 do 27 °C, najchłodniejszym natomiast czerwiec, z temperaturą od 10 do 12 °C. Stolicą kraju, a zarazem najbardziej zaludnionym miastem jest Montevideo, cieszące się mianem jednego z najlepszych miast do życia w Ameryce Łacińskiej. Do Urugwaju można dostać się samolotem. Jeśli zdecydujemy się na pobyt trwający nie dłużej niż 90 dni, nie będziemy potrzebować wizy. Wystarczy nam jedynie paszport. Urugwaj: co warto zobaczyć? Montevideo Montevideo, czyli stolica Urugwaju, to połączenie latynoamerykańskiej tradycji z nowoczesną infrastrukturą. Centralną częścią tego miasta jest EL Cordón, w którym tętni życie kulturalne stolicy. W El Cordón znajdziemy najpopularniejsze urugwajskie teatry, kina i inne miejsca oferujące rozrywkę. Strefa ta charakteryzuje się przestronnymi, zielonymi alejami. Najważniejszą z nich jest Avenida 18 de Julio (Aleja 18 lipca), przy której znajdują się liczne ośrodki kulturalne, na przykład Universidad de la República (Uniwersytet Republiki) czy Biblioteka Narodowa. Będąc w Montevideo, warto wstąpić do powstałego w 1856 roku teatru Solis, aby zobaczyć najstarszą i najważniejszą salę widowiskową w tym mieście. Aby ujrzeć statuę najznamienitszego bohatera narodowego Urugwaju, należy zawędrować na Plac Niepodległości (Plaza Independencia). Mieści się tam olbrzymi wizerunek Jose Gervasio Artigasa. Na Placu Niepodległości znajduje się również cytadela (La Puerta de la Ciudadela), będąca pozostałością obrony wojskowej jeszcze z czasów kolonialnych. W omawianej dzielnicy usytuowana jest także La Iglesia Martiz (katedra Najświętszej Marii Panny). Jest to zdecydowanie najstarsza budowla sakralna w Montevideo. W archiwach tego kościoła można odnaleźć personalia najstarszych mieszkańców stolicy Urugwaju, na przykład datę chrztu wspomnianego wyżej bohatera narodowego – Jose Gervasio Artigasa. Przy ulicy Avenida 18 de Julio zlokalizowany jest budynek ratusza miejskiego Palacio Municipal. Jest to dzieło Mauricio Cravotto, popularnego urugwajskiego architekta. Palacio Municipal jest siedzibą władz lokalnych, a także Miejskiego Muzeum Historii i Sztuki oraz Miejskiego Ośrodka Fotografii połączonego z Archiwum Fotografii Montevideo. Miejsce to słynie z replik historycznych dzieł sztuki, takich jak kopia Dawida Michała Anioła i replika Nike z Samotraki. Chcąc nieco odpocząć, dobrym wyborem będzie Mercado del Puerto. Jest to portowa hala targowa, powstała w 1868 roku. Skrywa w sobie liczne sklepy z pamiątkami, kawiarnie oraz restauracje. Jest to również popularne miejsce spotkań urugwajskich artystów. Punta del Este To jedno z najbardziej znanych miejsc turystycznych w Urugwaju, o charakterze uzdrowiskowym. Słynie z rajskich, piaszczystych plaż nad Atlantykiem i licznych luksusowych hoteli, otoczonych eukaliptusowymi lasami. W Punta del Este podziwiać możemy również działalność latarni morskiej. Około 30 minut od Punta del Este znajduje się Jose Ignacio. Miejsce to znane jest z iście romantycznych zaułków. Stanowi też jedną z ulubionych destynacji urlopowych wśród gwiazd z pierwszych stron gazet. Colonia del Sacramento To świetnie zachowane kolonialne miasteczko, założone w 1680 roku przez Portugalczyków, a następnie rozbudowane przez Hiszpanów. W 1995 roku zostało wpisane na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, będąc jedynym obiektem w Urugwaju, szczycącym się tym mianem. Colonia del Sacramento słynie z wielu kolorowych domków kolonialnych i malowniczych uliczek. W Colona del Sacramento znajduje się Uliczka Westchnień, Katedra Najświętszej Marii Panny oraz ruiny klasztoru Świętego Franciszka. Kolonia ta jest najlepiej zachowanym miasteczkiem z tego okresu w całej Ameryce Południowej. Bañados del Este To trafne miejsce dla prawdziwych miłośników naturalnego piękna. Bañados del Este od 1976 roku jest rezerwatem biosfery UNESCO. Znajdują się tutaj tereny podmokłe, a także typowa dla Urugwaju trawiasta pampa. W rezerwacie tym żyje wiele gatunków zwierząt, takich jak pumy czy wiskacze, a także mnóstwo gatunków ptactwa wodnego. Rio Branco Rio Branco to niewielkie miasteczko znajdujące się w północnej części Urugwaju. Rozwijające się tutaj rolnictwo, w połączeniu z lokalnym folklorem przyciągają zwolenników latynoskiej agroturystyki. W Rio Branco popularne są polowania na licznie występujące tutaj kaczki. Na terenie miasteczka turyści mogą podziwiać pola ryżowe i farmy zwierząt, głównie owce, konie i różne gatunki bydła.. Jakie są najlepsze atrakcje Urugwaju? Urugwaj to doskonałe miejsce dla zwolenników aktywnego wypoczynku na świeżym powietrzu. Surferzy mogą delektować się bujnymi falami Oceanu Atlantyckiego, odwiedzając opisaną już Puntę del Este lub nieco mniej popularną, lecz bardziej klimatyczną Puntę del Diablo. Urugwaj powszechnie znany jest jako kraj gauchos, czyli potocznie mówiąc kraj pasterzy bydła. Co za tym idzie, jest to idealne miejsce do rozwijania swoich umiejętności jazdy konnej pod okiem miejscowego gaucho. Urugwaj: kultura Językiem urzędowym w Urugwaju jest język hiszpański. Przy granicy z Brazylią można spotkać się z ludźmi posługującymi się hiszpańsko-portugalskim dialektem, takim jak brazilero czy portuñol. Podobnie jak w większości krajów latynoskich, niewielu ludzi w Urugwaju porozumiewa się w języku angielskim. Warto przed podróżą zaczerpnąć chociaż podstaw języka hiszpańskiego, aby móc czuć się nieco swobodniej i bezpieczniej. Urugwaj to kraj o największym stopniu sekularyzacji w całej Ameryce Południowej. W 1917 roku ustanowiono tu rozdział kościoła od państwa. Obecnie bezwyznaniowcy (w tym ateiści, agnostycy i ludzie wierzący, ale pozbawieni integralności konfesyjnej) stanowią aż 40 proc. ogółu. Ludność wyznania katolickiego to około 45 proc. mieszkańców. W ostatnim czasie zauważalny jest wzrost zainteresowania religiami wywodzącymi się z terenów afrykańskich, takimi jak macumba czy umbanda. Jednym z najważniejszych wydarzeń kulturalnych w Urugwaju jest karnawał, trwający od połowy stycznia do lutego. Najbardziej huczne obchody możemy zaobserwować w stolicy kraju, Montevideo. Uczestnicy karnawału odprawiają tradycyjne ceremonie, tak zwane IIamadas, które polegają na uderzaniu w bębny w rytm candombe. Bębniarzom towarzyszą tancerze, ubrani w kolorowe stroje i inne barwne postacie. Urugwaj: tradycyjna kuchnia Urugwajska kuchnia słynie z wołowiny, przygotowywanej w każdy możliwy sposób. Medaliony wołowe w sosie z czerwonego wina tannat, to jedna z najbardziej popularnych potraw. W większości punktów gastronomicznych znajdziemy także asado, czyli grillowane żebra wołowe. Specjalnością Urugwajczyków są bolitas, czyli tradycyjne pulpeciki w sosie z pomidorów, a także churrasco – dużych rozmiarów, krwisty i słynny na cały świat stek, podawany z sałatą, z dodatkiem oliwy z oliwek i octu balsamicznego. Miłośnicy zup również nie będą zawiedzeni. W Urugwaju najpopularniejszą z nich jest pikantna buseca, przyrządzona z ogonów wołowych, fasoli i groszku. Urugwaj: co przywieźć z podróży? Urugwaj, ze względu na swój wysoce rolniczy charakter, oferuje ręcznie wykonane wyroby ze skóry i wełny oraz unikalne produkty garncarskie. Wracając z Urugwaju możemy również przywieźć rękodzieło wykonane z kamieni szlachetnych i półszlachetnych, a także tradycyjną latynoską biżuterię. Urugwaj: ciekawostki Urugwaj od czasów II wojny światowej nazywany jest latynoską Szwajcarią, ze względu na swoją stabilność polityczno-gospodarczą. To pierwsze państwo na terenie Ameryki Południowej, które zdecydowało się zalegalizować związki partnerskie osób tej samej płci, pozwalając również adoptować dzieci przez pary jednopłciowe. W Urugwaju zalegalizowano użytkowanie i dystrybucję marihuany. W 2009 roku Urugwaj jako pierwszy kraj na świecie wyposażył wszystkich uczniów szkół podstawowych w laptopy, w ramach programu One Laptop Per Child (laptop dla każdego ucznia). Urugwajska drużyna piłkarska dwukrotnie zwyciężyła w Mistrzostwach Świata w piłce nożnej. Udało się to osiągnąć drużynom z jedynie pięciu krajów na świecie.
Kulinarne podróże: alternatywne przekąski
Yerba mate i owsianka zamiast kawy i nutelli? Dookoła świata szukamy spożywczych sposobów na energetyczny zjazd. To jedzenie dodaje pozytywnej energii.
Energetyczny zjazd dopada nas zazwyczaj koło drugiej po południu, czasem bliżej trzeciej. W takich momentach potrafię zjeść pół słoika nutelli. Potem wypijam dwie kawy, a i tak zasypiam przed komputerem – pisze Katarzyna Boni. Razem z autorką szukamy alternatywy dla kawy i nutelli. Yerba mate jak sok z gumi-jagód Yerba mate – napar z suszonych liści ostrokrzewu paragwajskiego. Urugwajczycy, z których każdy rocznie pije 10 kg mate, nie rozstają się z charakterystycznymi pojemnikami z tykwy i termosami – zabierają mate do sklepu, do banku i na imprezy. Kiedy pierwszy raz spróbowałam mate, nie mogłam zasnąć do trzeciej nad ranem. Wiem, że mogę pić ją tylko przed południem – przez 12 godzin będę działać na zwiększonych obrotach. Sięgam po nią w naprawdę awaryjnych sytuacjach, bo nie chcę się do niej przyzwyczaić. Alternatywa dla nutelli Internet aż kipi od pomysłów na energetyzujące dania – większość stron poleca zacząć dzień od owsianki, która ma nam pomóc zachować energię do wieczora. Mnie owsianka z rodzynkami i cynamonem rzeczywiście daje energię. Jako przekąskę mam podjadać orzechy albo nasiona. Nie wiem czemu, ale do mnie bardziej przemawia ten słoik nutelli albo popołudniowa drzemka. Zupełnie inaczej jest w podróży. Chodzę całymi dniami w słońcu, temperatura nie schodzi poniżej 30 stopni, a ja jestem w ciągłym ruchu. Czuję się wyzuta z sił. Potrzebuję czegoś na wzmocnienie, a nie na rozbudzenie. Ratunkiem jest woda kokosowa, która w Azji jest zazwyczaj tańsza od zwykłej wody w plastikowej butelce. Młodego zielonego kokosa kupuję u ulicznych sprzedawców – otwierają go maczetą i podają w torebce ze słomką. Napój nie jest specjalnie smaczny, ale zawiera dużo potasu i minerałów. Natychmiast stawia mnie na nogi. Wrząca zupa na upał Okazuje się, że nie tylko ja szukam pomocy w jedzeniu, kiedy czuję się zmęczona upałem. Koreańczycy uważają, że każde lato ma trzy najgorętsze dni (wyznaczono je na podstawie księżycowego kalendarza) – nazywają je dniami psów. Są nie tylko upalne, ale i bardzo wilgotne – a to zabójcza mieszanka. Od kiedy jedzenie potrawki z psa w Korei stało się kontrowersyjne, w te trzy dni sięga się po samgyetang – zupę z żeń-szenia i kurczaka nadzianego ryżem, czosnkiem, cebulą, rodzynkami i porami, która ma odnowić siły i przywrócić energię. Na Zachodzie, gdzie dla ochłodzenia je się lody i chłodniki, wrząca zupa w gorący dzień wydaje się szaleństwem. Ale Koreańczycy uważają, że w ten sposób wyrównują różnicę temperatur pomiędzy wnętrzem a światem zewnętrznym.
Gdzie jeździmy w dobie ataków terrorystycznych? Nieoczywisty ranking
Przedstawiamy pełną zaskoczeń listę kierunków, które w tym roku wybrało więcej turystów niż w latach poprzednich. Pospiesz się zanim zostaną zadeptane!
Oto 10 miejsc, które zaliczyły największy wzrost liczby turystów >>> Światowa Organizacja Turystyki Narodów Zjednoczonych ogłosiła właśnie najnowszy UNWTO World Tourism Barometer (Barometr Światowej Turystyki UNWTO). Publikacja dostarcza dokładnych danych statystycznych dotyczących trendów w światowej turystyce. Z aktualnego raportu wynika, że liczba turystów, którzy odbyli i planują odbyć zagraniczne podróże jeszcze nigdy nie była tak duża jak w tym roku. (W ciągu pierwszych czterech miesięcy 2017 roku na zagraniczne wakacje wybrało się 369 milionów turystów! To ponad 21 milionów więcej niż w tym samym okresie 2016 roku). Jednak to co w raporcie zadziwia najbardziej, to lista miejsc w których turystyka rozwija się najprężniej. Obok „pewniaków” takich jak Wietnam czy Islandia, na liście znalazły się kompletnie niepopularne Mariany Północne czy Mongolia – atrakcyjna raczej w kręgach najwytrawniejszych podróżników . Najistotniejszy wniosek płynący z raportu? Zauważalny wzrost zainteresowania kierunkami, które w latach poprzednich traciły na znaczeniu ze względu na zagrożenie terrorystyczne lub niestabilną sytuację polityczną. I tak na turystycznej mapie świata znów liczą się Egipt Tunezja. Zobacz pełne zestawienie >>> Źródło: cnn.com
4 śpiewaków z 4 kontynentów (Nigeria, Tajwan, Urugwaj, Chorwacja) w trasie na 3 kontynentach w pół roku! Już niedługo w Polsce wystąpi jeden z najbardziej unikatowych projektów kulturalno-muzycznych na świecie. 22 czerwca Singers of United Lands “SOUL” odwiedzą Warszawę
„SOUL” to kwartet muzyczny składający się z muzyków z różnych stron świata. Każdy członek zespołu reprezentuje inną kulturę, muzykę, ale także tradycję, wiek, doświadczenie (muzyczne jak i życiowe). Każdy inaczej śpiewa, gra na innym instrumencie, ale także inaczej się w swoim kraju uczy, pracuje, żyje, modli, wychowuje się w innym społeczeństwie. Członkowie muszą zatem ze sobą nawiązać współpracę na wielu płaszczyznach ponad wszelkimi podziałami, przy wzajemnym szacunku i tolerancji. W tegorocznej odsłonie projektu, w nieprzerwanym półrocznym tourne, bierze udział Sonja Biscan z Chorwacji, Shih-Hao z Tajwanu,Egbuchiem Andrew Chukwuka z Nigerii oraz NIGERIA, Gabriel Gonzalez Fernandez z Urugwaju. Członkowie zespołu śpiewają muzykę pochodzącą z ich krajów w kwartecie! Zadaniem Tajwańczyka jest zatem rytmiczny śpiew rodem z Urugwaju, a Nigeryjczyk musi odnaleźć się w bałkańskich pieśniach. Trasa zespołu jest niezwykle wymagająca – w roku 2014 obejmuje USA, Afrykę i po raz pierwszy Europę. Sonja z Chorwacji, Shih-Hao z Tajwanu, Andrew z Nigerii, Gabriel z Urugwaju są w trasie od stycznia 2014 roku. W dniu 22 czerwca odwiedzą Polskę. Zespół można usłyszeć i zobaczyć w długi weekend podczas jedynego koncertu w Polsce: „Cztery kontynenty nad Wisłą” - 22 czerwca (niedziela), Kino Atlantic, godz. 12.00 (ul. Chmielna 33, Warszawa). Wstęp bezpłatny. „SOUL” ma swój początek w Detroit w stanie Michigan – kolebce wytwórni Motown. Jego pomysłodawcą jest Marcus La Pratt – absolwent Wydziału Edukacji Muzycznej w Albion College (jeden z najlepszych Wydziałów w Stanach Zjednoczonych), dyrygent, nauczyciel, a także aktywista World Youth Choir i rekordzista Guinessa w najdłuższym czasie śpiewu indywidualnego na świecie (75 godzin). Marcus słuchając chóry uczestniczące w projekcie World Youth Choir, zauważył, że śpiew w towarzystwie innych kultur jest czymś bardzo wyjątkowym. Po licznych rozmowach, m. in. z światowej sławy muzykiem jazzowym Stevem Zegree, stworzył międzynarodowy kwartet. W pierwszą podróż udał się z nimi w 2004 roku. Od tamtej pory skład zespołu zmienia się co roku. Do dziś w przedsięwzięciu wzięło udział 44 śpiewaków z 43 krajów świata! Od 2012 roku z grupą podróżuje manager pochodzący z kolejnego kraju kolorowego globu. Aktualny zespół 2014 roku: - Sonja Biscan - Chorwatka o polskim pochodzeniu, mówiąca płynnie po polsku, w Chorwacji przed podróżą wydała swój pierwszy singielhttp://www.youtube.com/watch?v=7jPzLB4Hlhg - Egbuchiem Andrew Chukwuka (Nigeria) – chłopak obdarzony wyjątkowym głosem – kontratenorem, popularyzator muzyki klasycznej w Nigerii - Lai Shih Hao (Tajwan) -Tenor, w Tajwanie również dyrygent, aktywista projektu „World Youth Choir” (międzynarodowego chóru młodzieżowego) - Gabriel Gonzalez Fernandez (Urugwaj) – bas, gra na ukulele i mandolinie, rozrywkowa dusza zespołu Jeśli śą Pańtwo zainteresowani wywiadami z muzykami – proszę o kontakt. Do Państwa dyspozycji będą również: - Marcus La Pratt – pomysłodawca i założyciel „SOUL” - Zuzanna Rybińska – reprezentantka Polski w projekcie (edycja 2012), autorka blogu opisującego podróż po 23 Stanach i Afryce: Kenii, Zimbabwe i Zambii www.singersi.blogspot.com - Susana Mijangos – reprezentantka Meksyku w edycji SOUL 2006, projekty artystyczne i życie zaprowadziło Susie do Polski, obecnie studiuje na Akademii Muzycznej w Warszawie Mogą Państwo liczyć na mnóstwo zaskakujących informacji, śpiew „SOUL” i niezapomnianą podróż po świecie muzyki!
Czy 10 lat to dużo? Rzecz względna. Kiedy patrzę wstecz na swoje życie, to jest to niemal 1/3. W 1999 r. nawet nie marzyłam o tym, że przejadę świat wszerz i wzdłuż, zdobędę najwyższy szczyt Ziemi i, w końcu, zasiądę za biurkiem jako redaktor naczelna magazynu National Geographic. 10 lat – tylko i aż… Kiedy spoglądam na 10-letnie dziecko, wydaje mi się, że to szmat czasu. Kiedy zadumam się nad wiekiem wykopanego przez nas dinozaura sprzed 200 mln lat, to myślę, że to bardzo mało, w zasadzie mgnienie oka… Jako magazyn przez ostatnie dziesięciolecie uczestniczyliśmy w wielu ważnych wydarzeniach dotyczących odkryć i eksploracji w naszym kraju. Spod wody wydobywaliśmy wrak Steubena (02/2005), spod ziemi – pierwszego polskiego dinozaura (08/2008). Zainicjowaliśmy nowe projekty, m.in. Wielki Konkurs Fotograficzny, który stał się najpopularniejszą imprezą tego typu w Polsce; w tym roku nasi czytelnicy nadesłali nań prawie 70 tys. zdjęć. W dowód uznania dla wybitnych naukowców, podróżników i eksploratorów ustanowiliśmy nagrody „Travelery”. Przyznaliśmy też pierwszy w Polsce grant na badania z myślą o wspieraniu polskiej nauki. Mam nadzieję, że nasza obecność w waszych domach oznacza „żółtą półkę”, do której często sięgacie. Do tej kolekcji chcielibyśmy dołożyć wyjątkowy, jubileuszowy numer magazynu National Geographic Polska. Do jego stworzenia zaprosiliśmy wybitne postaci życia publicznego. Jestem dumna, że to mnie przypadł zaszczyt wprowadzenia National Geographic Polska w kolejną dekadę. Wierzę, że nie zabraknie nam nowych pomysłów, fascynujących tematów i spektakularnych odkryć.
Spis Treści nr 10/09 Cześć pracy. Werbus, wulcok, łon, szola i sztajger, czyli krótki kurs śląskiej gwary wpleciony w opowieść o losie tamtejszego górnictwa. Tekst Dariusz Kortko/Gazeta Wyborcza Zdjęcia Tomasz Tomaszewski Wilki.Zwierz, który zjadł Czerwonego Kapturka, musiał budzić niechęć, wilki długo więc tępiono. Tekst Wojciech Mikołuszko Zdjęcia Adam Brzoza Ryszard Kapuściński . Choć o najsłynniejszym polskim reportażyście napisano wiele, zawsze warto zobaczyć go we wspomnieniach przyjaciela. Tekst Mirosław Ikonowicz Słowianie. Skąd przyszli? Dlaczego odnieśli taki sukces demograficzny? Jak opanowali tak rozległe terytorium? O jasne odpowiedzi niełatwo. Tekst Zuzanna Pol Zdjęcia Jacenty Dędek, Marcin Jamkowski Różyc. Handlowa legenda Warszawy przeszła już do historii, ale anegdoty i ludzkie typy, jakie wydała, tworzą świat fascynujący niczym baśń. Tekst Danuta Śmierzchalska, Przemysław Szubartowicz Zdjęcia Jerzy Woropiński Tylko dla prenumeratorów: Narew. Rzeka, która się nie spieszy, spadając zaledwie o 5 cm na kilometr, musi tworzyć „krainę łagodności”. I takie właśnie są narwiańskie starorzecza. Tekst Barbara Żukowska Zdjęcia Cezariusz Andrejczuk Przyroda. Lech Wałęsa: Co ma ryba do roweru Kultura. Wojciech Cejrowski: Upiększanie pod każdą szerokością geograficzną Kultura. Szymon Hołownia: Gdyby J.F. Kennedy porozmawiał z C.S. Lewisem i Aldousem Huxleyem... Historia. Elżbieta Dzikowska: Skarb na kościelnym strychu – polichromie z Małujowic Kultura Jerzy Bralczyk: Wszyscy jesteśmy Słowianami Przyroda Andrzej Kruszewicz: Mój postulat – bocian w herbie! Nauka. Dorota Sumińska: Muchy – sanitarne służby natury Sport. Robert Korzeniowski: Rekordy bije się w głowie Społeczeństwo. Jolanta Kwaśniewska: Tam, gdzie dzieci rodzą dzieci – posłanie Misjonarek Miłości Technologia. Krzysztof Hołowczyc: Rajdy przyszłości – 4 sekundy do setki na prądzie? Historia. Bogusław Wołoszański: MRU – polska Linia Maginota
Weszłam do małego, obskurnego baru. Obok dwóch stolików oblepionych ceratą i drucianych krzeseł walały się rozrzucone skrzynki z zakurzonymi napojami i puste butelki. Najwidoczniej sprzątanie w tym przybytku nie należało do czynności częstych. Pomyślałam, że to świetne miejsce, gdzie serwuje się tubylcom wyłącznie lokalne specjalności. Poprosiłam o yerba mate.
Panienka za ladą spojrzała na mnie dziwnie i szczęka jej opadła, ukazując przedziwną kombinację dentystyczną. Do dwóch prawdziwych górnych zębów przyczepiono trzeci, zdobyty chyba na dzikiej zwierzynie, i umocowano gęsto plecionymi metalowymi drucikami. – Czy jest yerba mate? – zapytałam jeszcze raz. – Nie ma – odparła panienka, strzelając z ust zielonymi kropelkami. Otarłam twarz. Nie ma? Przecież yerba mate miała być wszędzie, miała być narodowym sportem Paragwajczyków, rozrywką i pasją, dzieloną bez wyjątku przez kobiety i mężczyzn. Za ladą pojawiła się kopia panienki w rozmiarze trzykrotnie większym i starszym. Oczarowała mnie najpierw szerokim drucikowym uśmiechem, a potem ze zrozumieniem pokiwała głową i wydała córce niezrozumiałe dla mnie polecenie. Po kilku minutach na stoliku przede mną stanął plastikowy kubek z bagnistą zawartością i metalową rurką wbitą w środek oraz litrowy pojemnik na wodę, w którym pływały kostki lodu i trawa. Obie panie oparły się o ladę z wyrazem oczekiwania na twarzach. Obejrzałam z bliska kubek, powąchałam zielone błoto, pokręciłam metalową rurką. W końcu chwyciłam za dzbanek i zaczęłam pić z niego wodę. Przerwał mi niepohamowany chichot. Właścicielki lokalu patrzyły raz na mnie, raz na siebie i śmiały się jak szalone. W końcu starsza podeszła, wcisnęła mi do ręki kubek, wskazała na rurkę, a potem na usta. Pij! To błoto?... Pociągnęłam bardzo ostrożnie i poczułam gorycz. Piekielne ziółka! Matrona poczekała, aż połknę, po czym z dzbanka z trawą i lodem dolała do kubka wody i znów dała mi do picia. To była yerba mate. Jedno z najmniej przyjemnych doświadczeń kulinarnych w moim życiu. Trawiasty, mocny, gorzki napar. Wykrzywiał twarz i napełniał oczy łzami. Chwyciłam za rurkę i zamieszałam zielone błoto. Podjęłam jeszcze dwie czy trzy próby zasmakowania w mate, a potem dałam za wygraną i zajęłam się opróżnianiem dzbanka z zimną wodą, do której dla aromatu dorzucono garść ziół. Niedługo potem miałam okazję się przekonać, że yerba mate to jedna z najlepszych rzeczy na świecie. INDIAŃSKIE ZIELE Dawno, dawno temu garstka ludzi z plemienia Guaraní przedostała się na drugą stronę Wielkiego Oceanu. Po długiej wędrówce znaleźli dla siebie piękną ziemię. Indianie karczowali pierwotną puszczę i sadzili na jej miejscu maniok i kukurydzę. Kiedy gleba stawała się sucha i jałowa, musieli przenosić pola, a wraz z nimi także swoje domostwa i cały dobytek. Pewien stary Indianin poczuł się zmęczony ciągłymi przeprowadzkami i postanowił na zawsze zostać tam, gdzie stała jego chata. Najmłodsza córka, piękna Jary, miała rozdarte serce: pójść z resztą plemienia czy towarzyszyć ojcu, do chwili gdy śmierć przeniesie go do krainy wiecznego spokoju? Postanowiła zostać. Pewnego dnia do ich chaty zawitał nieznany szaman. Zapytał, czego im brakuje do szczęścia. Stary ojciec odrzekł: – Chciałbym, żeby Jary mogła powrócić do swoich przyjaciół, którzy odeszli w poszukiwaniu nowej ziemi. Szaman podarował im zieloną roślinkę o dobrym zapachu i powiedział, żeby ją zasadzili, a kiedy urośnie, niech zerwą listki, wysuszą je nad ogniem, zmielą, umieszczą w naczyniu, zaleją zimną lub gorącą wodą i piją ten napar. – Ten napój – powiedział szaman – będzie waszym wiernym towarzyszem nawet w godzinach największej samotności. I odszedł. Tak narodziła się caá-mini, z którego powstał napój caá-y, nazwany później przez białych chimarrão w Brazylii, zaś w Argentynie, Urugwaju i Paragwaju – yerba mate. Popijając w rześkie poranki zielony napar, stary Indianin wyzdrowiał i nabrał tyle siły, że wyruszył z córką w długą drogę na spotkanie z krewnymi. Zostali przyjęci z radością i odtąd całe plemię nabrało zwyczaju picia rano gorącego naparu z gorzko-słodkiego zioła caá-mini, które dodawało siły i odwagi, napełniając otuchą w chwilach samotności i zwątpienia. POD LUPĄ NAUKOWCÓW W 1964 r. Instytut Pasteura wraz z Paryskim Towarzystwem Naukowym zorganizował szczegółowe badania yerba mate. Naukowców zaintrygowało m.in. to, że w Argentynie, gdzie powszechny jest widok ludzi zmierzających rano do pracy z kubkami yerba mate w rękach, rzadko kto cierpi na otyłość. W tym samym czasie Ochotnicy Korpusu Pokoju zgłosili niezwykły fakt. Otóż w rejonach dotkniętych klęską głodu, gdzie ludzie mogli sobie pozwolić na zaledwie jeden mały posiłek dziennie, wszyscy żyją, są zdrowi i silni, osiągając czasem wiek ponad stu lat. Połączono te informacje z faktem niemal nałogowego spożywania yerba mate i rozpoczęto badania. Wyniki dało się streścić w dwóch zdaniach. Trudno byłoby znaleźć na świecie jeszcze jedną roślinę o równie nieprzeciętnych wartościach odżywczych. Yerba mate zawiera praktycznie wszystkie witaminy niezbędne do przeżycia. Amerykanie badali tę roślinę przez wiele lat, zastanawiając się, dlaczego każdy dorosły w rejonie krajów Paragwaj – Urugwaj – Argentyna – Brazylia zawsze rozpoczyna dzień od wypicia yerba mate. Czyżby byli uzależnieni? Stwierdzono jednak ponad wszelką wątpliwość, że yerba mate nie zawiera nic, co mogłoby prowadzić do uzależnienia; więcej: nie ma w niej żadnych szkodliwych substancji. Na czym zatem polega jej działanie? Yerba mate podnosi odporność, czyści krew i usuwa z niej substancje toksyczne, działa uspokajająco, przywraca młodzieńczy kolor włosów, opóźnia starzenie się, niweluje zmęczenie, pobudza umysł, odchudza, wzmaga siły, zmniejsza stres i zwalcza bezsenność. Ma właściwości stymulujące, przeczyszczające, ściągające, moczopędne, napotne i przeciwgorączkowe. Zawiera: witaminy A, C, E, B1, B2 (ryboflawinę) i B complex, karoten, kwas pantotenowy, biotynę (witaminę H), magnez, wapń, żelazo, sód, potas, mangan, krzem, fosforyty, siarkę, cynk, kwas chlorowodorowy, chlorofil, cholinę oraz inozyt. CUDOWNA MATEINA Ciągle poszukiwano tajemniczej substancji, której mate zawdzięcza swoje właściwości. Pobudza jak kawa, ale nie jest to efekt działania kofeiny. Naukowcy z Instytutu Higieny w Hamburgu stwierdzili, że nawet jeżeli yerba mate zawiera kofeinę, są to ilości śladowe. Trzeba by zaparzyć 100 torebek mate w jednej szklance wody, żeby uzyskać takie stężenie kofeiny jak w jednej filiżance normalnie parzonej kawy. Aktywną substancję yerba mate, niepodobną do żadnej wcześniej odkrytej, nazwano więc mateiną. Stymuluje układ nerwowy, ale – odwrotnie niż kofeina oraz teina (znajdująca się w herbacie) – nie wywołuje przy tym uzależnienia. Doktor José Martin, dyrektor Paragwajskiego Instytutu Technologii, pisze: Według najnowszych badań mateina ma skład chemiczny podobny do kofeiny, ale różni się od niej wiązaniami molekularnymi. Mateina nie ma żadnej z negatywnych właściwości, jakie ma kofeina. Nie ma też żadnych przeciwwskazań dla spożywania yerba mate. NAMIĘTNOŚĆ PARAGWAJCZYKÓW Yerba mate to potoczna nazwa ostrokrzewu paragwajskiego (Ilex paraguariensis), rośliny wiecznie zielonej osiągającej wysokość zwykle kilku, ale czasem nawet kilkunastu metrów. Występuje ona dziko w Ameryce Południowej między równoleżnikami 10° i 30°, czyli w Argentynie, Chile, Peru, Brazylii i Paragwaju, gdzie jej plantacje są największe. Słowo yerba znaczy „zioło”, a mate pochodzi od wyrazu matí (w języku quechua oznacza tykwę), w której sporządza się napar i z której się go pije – na sposób brazylijski. W Paragwaju robi się specjalne kubki ze świętego drzewa Indian Nivaclè, palo santo. Drewno jest zielone i ma charakterystyczny smak, który zyskuje także napój. Najważniejszą częścią ekwipunku jest jednak bombilla, czyli specjalna metalowa rurka zakończona czymś w rodzaju skrzyżowania łyżeczki z sitkiem. Gorącą mate pije się rano. Około południa, kiedy upał staje się nie do zniesienia, pragnienie gasi się tererè. Zamiast kubka z drewna używa się krowiego rogu (guampa), a zamiast wrzątku – wody z lodem. Sposób przygotowywania i picia jest taki sam jak gorącego naparu. W Paragwaju yerba mate to więcej niż „napój narodowy”. To coś znacznie więcej niż wino dla Francuza czy herbata dla Chińczyka. Yerba mate to namiętność. Kierowca autobusu jedną ręką trzyma kierownicę, a drugą obsługuje kubek z termosem, do którego zamontowano specjalny uchwyt. Kasjer w banku ma termos i kubek pod pulpitem. W szkole, w pokoju nauczycielskim stoi wielki pojemnik z gorącą wodą, żeby profesorowie podczas przerw mogli się napić do woli. Na dworcach i w supermarketach stoją podobne gigantyczne termosy o pojemności kilkudziesięciu litrów, z których przez cały dzień każdy Paragwajczyk może za darmo zaparzyć sobie mate. Yerba mate piją księża i zakonnice, nauczyciele, dyrektorzy i robotnicy drogowi, piją rolnicy w polu, uliczny sprzedawca owoców i zakochani na ławce pod pomnikiem. Pije recepcjonistka w szpitalu i prowadzący program w radiu. Pije każdy przez cały dzień, a kiedy jest to tylko możliwe, nie pije sam. Ja też pisząc te słowa, piję yerba mate, w której zasmakowałam jeszcze w Paragwaju i którą od kilkunastu lat codziennie zaczynam nowy dzień. PARZENIE YERBA MATE Kubek z drewna albo tykwę wyparzyć wrzątkiem. Nasypać do środka suchej yerba mate (do 2/3 wysokości). Można dodać szczyptę ziół, np. rumianku, mięty, anyżku. Zatkać koniec rurki kciukiem, wkręcić w suchą mate i umieścić w kubku, tak żeby sitko znajdowało się tuż nad dnem, a rurka opierała się o brzeg kubka. Przygotować gorącą wodę o temperaturze ok. 80° (taką, jakiej używa się do zaparzania kawy rozpuszczalnej). Wlać wodę do termosu i szczelnie go zamknąć. Kubek z yerba mate napełnić wodą z termosu i zostawić tak długo, aż woda wsiąknie. To pierwsze zalanie nazywa się „para Santo Tomas”, czyli dla Świętego Tomasza. Sucha yerba mate tak wciąga w siebie wodę, jakby naprawdę wypijał ją niewidzialny święty. Potem dolewamy z termosu dwa–trzy łyki wody i pijemy. Kiedy w rurce zabulgocze powietrze, znów dolewamy trochę wody. W ten sposób można pić gorącą yerba mate przez kilka godzin.