Ile makijażu naprawdę potrzebujemy? Naukowcy obalili mit atrakcyjności
Badacze sprawdzili, jak naprawdę postrzegany jest makijaż. Wyniki pokazują, że kobiety często dopasowują swój wygląd do oczekiwań, które... istnieją jedynie w ich wyobraźni.
Makijaż od dziesięcioleci pozostaje nieodłącznym elementem kobiecej codzienności – służy nie tylko do podkreślania urody, ale też do wyrażania tożsamości i budowania pewności siebie. Od klasycznej czerwonej szminki, po wyrazisty smoky eyes, kosmetyki stały się uniwersalnym językiem kultury piękna. Podkreślają naturalne różnice płciowe, akcentując ciemniejsze oczy czy pełniejsze usta, a przy tym pełnią funkcję korekcyjną, gdyż np. róż nadaje zdrowy wygląd, a podkład optycznie wyrównuje symetrię twarzy. Coraz więcej badań sugeruje jednak, że atrakcyjność nie zawsze rośnie wraz z ilością makijażu. Okazuje się, że w oczach wielu mężczyzn subtelność bywa bardziej pociągająca niż nadmiar kosmetyków. Subtelny czy mocny makijaż? Badania obalają popularne przekonania Aby zbadać, jak ilość makijażu wpływa na postrzeganą atrakcyjność, brytyjscy naukowcy Alex Jones z Uniwersytetu w Bangor oraz Robin Kramer z Uniwersytetu w Aberdeen przeprowadzili eksperyment z udziałem 44 młodych kobiet, wszystkich w wieku około 20 lat. Uczestniczki zaproszono do naturalnie oświetlonego pomieszczenia, gdzie fotografowano je dwukrotnie – najpierw tuż po umyciu twarzy, bez jakichkolwiek kosmetyków, a następnie po samodzielnym wykonaniu makijażu wieczorowego za pomocą bestsellerowych podkładów, tuszów do rzęs, szminek i różów. W efekcie powstały dwa zestawy zdjęć – całkowicie naturalne oraz w pełnym make-upie. Na ich podstawie badacze opracowali tzw. gradient obrazów – cyfrową serię fotografii, przedstawiających twarze uczestniczek w różnym natężeniu makijażu, od wersji zupełnie naturalnej aż po maksymalnie podkreśloną. Ten materiał zaprezentowano grupie 44 studentów Uniwersytetu w Bangor. Każdy z uczestników miał wskazać trzy fotografie: tę, którą uważał za najbardziej atrakcyjną, tę, która – jego zdaniem – przypadłaby do gustu innym kobietom, oraz tę, która spodobałaby się mężczyznom. Wyniki okazały się zaskakujące. Choć kobiety częściej wskazywały zdjęcia z nieco intensywniejszym makijażem, to – wbrew powszechnym przekonaniom – ani one, ani mężczyźni nie uznali pełnego, wieczorowego make-upu za najbardziej atrakcyjny. Najwyżej oceniono zdjęcia, na których makijaż stanowił około 60% intensywności tego, który uczestniczki nałożyły przed wieczornym wyjściem. Innymi słowy, subtelne podkreślenie urody zostało ocenione korzystniej niż mocny makijaż. Co ciekawe, wszyscy badani zakładali, że mężczyźni wolą bardziej wyrazisty make-up niż kobiety – w rzeczywistości było dokładnie odwrotnie. Makijaż a prestiż zawodowy. Jak kosmetyki wpływają na karierę? Wnioski naukowców były jednoznaczne: wiele kobiet sięga po makijaż nie z własnej potrzeby, lecz z przekonania, że tego właśnie oczekuje otoczenie. Jak zauważyli autorzy badania: „Kobiety prawdopodobnie używają kosmetyków, aby odpowiadać błędnym preferencjom innych. Te błędne preferencje wydają się być bardziej powiązane z postrzeganymi oczekiwaniami mężczyzn i, w mniejszym stopniu, kobiet”. Zewnętrzna presja społeczna nie ogranicza się jednak wyłącznie do sfery prywatnej czy relacji międzyludzkich. Inne badania pokazały bowiem, że makijaż może mieć realny wpływ na postrzeganie kobiet także w środowisku zawodowym. W 2011 roku naukowcy z Uniwersytetu Harvarda i Uniwersytetu Bostońskiego – we współpracy z koncernem Procter & Gamble – wykazali, że kobiety noszące delikatny, naturalny makijaż były oceniane jako bardziej kompetentne, przyjazne i godne zaufania niż te, które nie używały kosmetyków lub sięgały po makijaż w wyrazistym, wieczorowym stylu. Z kolei badanie opublikowane w „Journal of Applied Social Psychology” już w 2006 roku sugerowało, że uczestnicy przypisywali kobietom noszącym makijaż wyższy potencjał zarobkowy oraz kwalifikacje do bardziej prestiżowych stanowisk. Na podstawie tych publikacji można wysnuć wniosek, że makijaż może działać jak społeczny kapitał, gdyż subtelne podkreślenie urody wpływa pozytywnie na ocenę kompetencji. Jednak to ujawnia też głębszy problem – sugeruje bowiem, że kobiety wciąż są oceniane nie tylko na podstawie wiedzy czy osiągnięć, ale również w zależności od tego, ile podkładu i szminki zdecydują się nałożyć. Owa presja wyglądu jako wyznacznika wartości czyni zatem z pozoru niewinną codzienną decyzję dotyczącą makijażu elementem szerszego zjawiska społecznego, w którym kobiety nadal podlegają znacznie surowszym normom estetycznym niż mężczyźni. Źródła: Time, The Atlantic, ABC, Seasia Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Polak był nazywany „królem fryzjerów”. Strzygł Edith Piaf i Coco Chanel
Antoni Cierplikowski zawojował świat swoim talentem i wyczuciem stylu. Pochodził z Sieradza, za granicą był znany pod pseudonimem. Zdolnego Polaka do dziś wspominają kobiety niemal w całej Europie, a zwłaszcza we Francji.
Spis treści: Antoni Cierplikowski – życiorys Fryzury Antoniego Cierplikowskiego Antoni Cierplikowski – fryzura na chłopczycę Życie prywatne słynnego fryzjera Wpływ na popkulturę Ciekawostki o Antonim Cierplikowskim Antoni Cierplikowski był polskim fryzjerem, jednak jego sława wykraczała poza granice ojczyzny. To dlatego, że w pierwszej połowie XX wieku trwale odmienił postrzeganie sztuki fryzjerskiej. Jego innowacyjne podejście do zawodu oraz współpraca z największymi gwiazdami tamtych czasów przyniosły mu miano „fryzjera królów”, a nawet „króla fryzjerów”. Antoni Cierplikowski – życiorys Słynny fryzjer z Polski był znany na całym świecie jako Antoine de Paris. Jego historia zasługuje na szczególne miejsce w dziejach sztuki fryzjerskiej. Jak trafił na paryskie na salony? Po kolei. Antoni Cierplikowski urodził się 24 grudnia 1884 roku w Sieradzu w rodzinie rzemieślniczej. Jego ojciec, Antoni, był szewcem, a matka, Joanna z domu Majchrzak, krawcową. Już od najmłodszych lat przejawiał niezwykłe zdolności manualne i wyczucie estetyki. To właśnie dzięki wrodzonym talentom został później jednym z najsłynniejszych fryzjerów XX wieku. Nie bez znaczenia był też jego upór i konsekwencja w dążeniu do spełniania marzeń. Jeszcze będąc nastolatkiem, wyjechał do Paryża. Wcześniej uczył się fachu w salonie swojego wuja, Pawła Lewandowskiego, w Łodzi. Jednak to dopiero we Francji jego kariera rozkwitła. Szybko zaczął zdobywać uznanie wśród innych specjalistów i, co najważniejsze, klientek. W tamtym czasie Paryż był stolicą mody i elegancji. Antoni Cierplikowski doskonale odnalazł się w tym artystycznym klimacie. Jego determinacja i ciężka praca pozwoliły mu otworzyć własny salon, który szybko stał się ulubionym miejscem ówczesnych sław. Polak obsługiwał między innymi Josephine Baker, Sarah Bernhardt, Edith Piaf czy Coco Chanel. Życie prywatne słynnego fryzjera W życiu prywatnym Antoni Cierplikowski był równie fascynującą postacią. W 1909 roku poślubił Marie-Berthe Astier, manikiurzystkę, którą poznał podczas pracy w paryskim salonie Calou. Para doczekała się syna. Chłopiec przeżył zaledwie miesiąc, co było dla nich ogromnym ciosem. Po śmierci żony w 1972 roku, Antoine zdecydował się na powrót do rodzinnego Sieradza, gdzie spędził ostatnie lata życia. Fryzury Antoniego Cierplikowskiego Antoine nie bał się eksperymentów, a kobiety zaufały jego wizjom. Tworzył fryzury, które wyprzedzały swoją epokę. Używał niekonwencjonalnych materiałów, takich jak złoto, srebro czy diamenty, aby podkreślić indywidualność swoich klientek. Cierplikowski inspirował się sztuką i architekturą, przez co jego fryzury często przypominały rzeźby. Dzięki niemu fryzjerstwo przestało być jedynie rzemiosłem, a stało się formą artystycznej ekspresji. Jego fryzury można było podziwiać na wybiegach największych domów mody. Stylizacje, które tworzył, były symbolem luksusu i awangardy. Antoni Cierplikowski – fryzura na chłopczycę Jednym z największych osiągnięć Polaka było wprowadzenie tzw. fryzury na chłopczycę (garçonne). Była to rewolucja, która zmieniła oblicze kobiecej mody lat 20. Krótkie, geometryczne cięcie miało symbolizować wyzwolenie kobiet i odejście od sztywnych norm społecznych. Fryzura ta szybko stała się znakiem rozpoznawczym niezależnych, nowoczesnych kobiet. Nosiły ją ikony stylu, takie jak Coco Chanel czy Greta Garbo. Antoni Cierplikowski udowodnił, że włosy mogą być manifestem wolności i odwagi, a jego wizjonerskie podejście do fryzjerstwa przetrwało dekady. Do dziś kobiety chętnie obcinają włosy na krótko. Rzadziej używa się już jednak w tym kontekście określenia „na chłopczycę”. Niejedna modelka czy aktorka udowodniła, że nie same długie włosy świadczą o kobiecym wyglądzie. Wpływ na pokulturę Antoni Cierplikowski, jako pionier nowoczesnego fryzjerstwa, miał ogromny wpływ na popkulturę. Jego innowacyjne podejście do stylizacji włosów inspirowało nie tylko fryzjerów, ale także projektantów mody, artystów i filmowców. Życie i twórczość Polaka stały się tematem wielu publikacji oraz filmów dokumentalnych. Jednym z wieku przykładów jest książka Marty Orzeszyny zatytułowana „Antoine Cierplikowski. Król fryzjerów, fryzjer królów”. Biografia przybliża czytelnikom historię artysty z Sieradza. Słynny fryzjer jest również wspominany na ekranie. W 1974 roku powstała etiuda szkolna w reżyserii Krzysztofa Nazara zatytułowana „Antoine”. W 2016 roku Telewizja Polska wyemitowała film dokumentalny „Ręka fryzjera”, opowiadający o życiu i twórczości Cierplikowskiego. Ciekawostki o Antonim Cierplikowskim Antoine de Paris to postać pełna tajemnic i fascynujących historii. Był znany z ekscentrycznego stylu życia. Te ciekawostki o Antonim Cierplikowskim pozwalają lepiej poznać jego fenomen. Polak mieszkał w willi pełnej luster, w której wszystkie meble były białe. Uwielbiał otaczać się sztuką i często organizował wystawne przyjęcia dla artystów i arystokratów. Mimo ogromnej sławy i majątku zawsze pamiętał o swoich korzeniach. Regularnie wracał do Sieradza, gdzie angażował się w życie lokalnej społeczności. Stworzył własną linię kosmetyków. Antoine utrzymywał bliskie relacje z wieloma artystami, takimi jak Amedeo Modigliani, Salvador Dalí czy Pablo Picasso. Pod koniec życia powrócił na stałe do rodzinnego miasta, gdzie zmarł 5 lipca 1976 roku. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Tętniący życiem Gdańsk. Jak zachować wakacyjny nastój przez cały rok?
To piękne morskie miasto kryje w sobie wiele skarbów. Zachęca nie tylko do spacerów w otoczeniu kolorowych kamienic, ale też wypoczynku na jednej z piaszczystych plaż. Nic dziwnego, że Gdańsk należy do ulubionych miejsc nad Bałtykiem – czy jest sposób, by cieszyć się tym klimatem jeszcze długo po wakacjach? Tak! Wystarczy pielęgnować wspomnienia i… swoją skórę.
W tym artykule: Neptun, Żuraw i stoczniowe dźwigi Nadbałtyckie klimaty przez cały rok Morska pielęgnacja z Ziaja Gdanskin Idąc przez Most Chlebowy zwany Mostem Miłości, docieramy prosto do Starego Miasta. To właśnie tam mieści się serce Gdańska, otoczone malowniczymi kamienicami, a także najstarsza świątynia w mieście – Kościół Św. Katarzyny. Nieopodal znajduje się też najwyższa gdańska Baszta oraz Bazylika Mariacka – jedna z największych ceglastych świątyń w Europie. Warto wejść na wieżę, skąd rozciąga się piękny widok na miasto. Neptun, Żuraw i stoczniowe dźwigi Jednym z głównych symboli Gdańska jest Fontanna Neptuna, która przedstawia boga mórz. Pierwsza wersja fontanny została zbudowana w 1549 r., jednak nie przetrwała do naszych czasów. Obecna fontanna została zrealizowana w XVII w. przez rzeźbiarza Abrahama van den Blocke, a następnie odbudowana po drugiej wojnie światowej. Woda w fontannie symbolizuje, jak wielką potęgą jest morze. Neptun trzyma w ręku trójząb i według legendy ma moc c spełniania życzeń. Kolejną ciekawą atrakcją jest Żuraw Gdański, czyli jeden z największych średniowiecznych dźwigów portowych w Europie. Został zbudowany w XV w. i służył do podnoszenia ciężkich ładunków. Co ciekawe, napędzany był siłą ludzkich mięśni. Oprócz funkcjonalności pełnił też rolę reprezentacyjną i świadczył o potędze miasta jako ważnego ośrodka handlowego. Dziś jest częścią Muzeum Gdańska i pięknym punktem widokowym, z którego warto podziwiać panoramę miasta. Będą w Gdańsku nie można również pominąć stoczniowych dźwigów, które mają swoje korzenie w bogatej historii przemysłu. Te imponujące konstrukcje, często w jaskrawych kolorach, służą do podnoszenia i transportowania ciężkich ładunków, takich jak elementy statków czy materiały budowlane. Dźwigi te są nie tylko funkcjonalne, ale także stanowią symbol gdańskiej tradycji stoczniowej i są często fotografowane przez turystów. Nadbałtyckie klimaty przez cały rok Decydując się na wakacje w Gdańsku, poznajemy nie tylko bogatą historię i zabytki, ale przede wszystkim korzystamy z uroków Bałtyku. Morska woda, piasek oraz skalista roślinność wpływają kojąco na nasze zmysły. Do tego stopnia, że po powrocie do domu tęsknimy za wakacjami. Okazuje się jednak, że możemy cieszyć się nimi przez cały rok – a wszystko za sprawą kosmetyków inspirowanych nadmorskim klimatem i wyjątkową atmosferą Gdańska. Linia Gdanskin została stworzona przez polską markę Ziaja, która ma swoje korzenie właśnie w Gdańsku. Kosmetyki nawiązują do bogatej historii miasta, a składniki do lokalnych tradycji oraz naturalnych surowców. Elementy związane z Gdańskiem znajdują się nie tylko w nazwie serii, ale także na opakowaniach. Widnieją na nich rysunki kluczowych zabytków – Neptun, Żuraw i stoczniowe dźwigi. Kosmetyki dedykowane są przede wszystkim skórze suchej i odwodnionej. Mają za zadanie wygładzać, nawadniać i chronić mikrobiom skóry. W recepturach wykorzystano m.in. przeciwzmarszczkowy kolagen morski, łagodzącą kocankę nadmorską, wzmacniającą szantę zwyczajną, regenerującą babkę drobnolistną i naturalne mikroelementy. Zapach produktów przywodzi na myśl naturę morza oraz skalistą roślinność. Morska pielęgnacja z Ziaja Gdanskin Odwodniona skóra potrzebuje wyjątkowych składników aktywnych. O poranku warto zastosować serum multinawilżające booster anti-age, a następnie rozświetlający krem na dzień SPF15. Znajdziemy tu pochodną kwasu mannuronowego z kocanką nadmorską, kolagen morski i mikroelementy – nawadniają i działają przeciwzmarszczkowo. Z kolei wieczorem warto postawić na regenerację. Tu przyda się serum z kolagenowe i krem na noc wygładzającym zmarszczki. Zawarty w nim kwas hialuronowy i gliceryna długotrwale nawilżają i nadają młody wygląd. Aby przywołać w pamięci spacer brzegiem morza, wybierzmy glicerynowy żel myjący do ciała – zawiera wielobarwne drobinki peelingujące, które pięknie się mienią. Po opalaniu i na co dzień sprawdzi się olejowy peeling do ciała z kruszonymi muszlami św. Jakuba i gruboziarnistą solą. Zostawia na skórze przyjemne, emoliencyjne odczucie wygładzenia. Ostatnim elementem rytuału jest rozświetlający balsam do ciała intensywnie nawilżający. Głęboko nawadnia, a obecność srebrzystej miki o lekkim odcieniu ecru zostawia na skórze srebrzyste refleksy. Uzupełnieniem pielęgnacji będzie nawadniający krem do rąk z ekstraktem z czarnej perły z Tahiti – nadaje dłoniom miękkość już po pierwszej aplikacji. Poza skórą warto zadbać o włosy za pomocą morskiego nawilżającego szamponu – nie zawiera SLSu i SLESu, a zawarte w nim minerały nadadzą pasmom wyjątkowego blasku. Ubytki spowodowane słoną wodą i promieniami UV odbuduje kondycjonująca odżywka do włosów – zawiera fitokeratynę i filtr UVB. Można ją wykorzystać w metodzie OMO (odżywka, mycie, odżywka). Seria GdanSkin to również dodatkowe produkty morskie. O uczucie chłodu zadba np. hydrożelowa maska do twarzy i ciała, która głęboko nawadnia i łagodzi podrażnienia. Zawiera skoncentrowane dawki babki drobnolistnej, algi brunatnej i ekstraktu z nagietka o wysokiej aktywności łagodzącej. Przyda się też nawilżająca mgiełka zapachowa do twarzy i ciała. Działa jak woda morska, a przy okazji spełnia funkcję toniku. Można po nią sięgnąć w autobusie, gdy potrzebujemy natychmiastowego orzeźwienia. Materiał promocyjny marki Ziaja
Wzór na piękno istnieje. Naukowcy przedstawiają perfekcyjną kobiecą twarz
Naukowcy przekonują, że przy ocenianiu atrakcyjności ludzkiej twarzy ludzie na całym świecie kierują się uniwersalnymi schematami. Czyżby więc wzór na piękno istniał naprawdę? Amerykańscy psychologowie twierdzą, że tak i przedstawiają wzór na perfekcyjną kobiecą twarz.
W tym artykule: Kanony piękna różnią się i ewoluują Oblicz sobie piękno Symetria, czyli zdrowie Proporcje, czyli obietnica Gusta, biologia i ewolucja Kiedyś w Szanghaju podeszła do mnie i moich przyjaciół grupa chińskich turystów. Poprosili o wspólne zdjęcie. „Ale tylko z tobą” – powiedział do mnie jeden z nich, kiedy wszyscy ochoczo ustawiliśmy się przed obiektywem. Osłupiałam, ale moje zdziwienie stało się jeszcze większe, gdy dotarł do mnie powód tego wyboru. „Masz taki piękny duży nos” – mówił Chińczyk, a ja nie mogłam uwierzyć, że to, co od zawsze było źródłem kpin i żartów, nagle stało się przedmiotem uwielbienia. Kanony piękna różnią się i ewoluują Starożytni Egipcjanie uwielbiali szczupłe sylwetki. W Europie początku XVII wieku za atrakcyjne uchodziły tzw. kobiety rubensowskie o – mówiąc delikatnie – pełnych kształtach. Podczas gdy w zachodnim kręgu kulturowym uznaniem cieszą się dziś kobiety chude jak wieszaki, w wielu państwach chociażby Afryki mężczyźni gustują w kobietach, które mają sporo ciała. W XVII-wiecznej Anglii o urodzie kobiety świadczyło natomiast jej wysokie, wyskubane z włosów czoło i blada cera, co znów daleko odbiega od współczesnych zachodnich kanonów piękna. Co więcej, ideały urody różnią się nie tylko w zależności od kręgu kulturowego, ale też wynikają z konkretnych mód i subkultur. Ale czy to oznacza, że piękno uniwersalne, rozpoznawane przez wszystkich ludzi bez względu na ich przynależność kulturową, po prostu nie istnieje? Oblicz sobie piękno Naukowcy od dawna głowią się, na ile to kultura determinuje, jakie typy ludzi nam się podobają, a na ile odpowiadają za to indywidualne preferencje i wrodzone mechanizmy. Wielu badaczy doszło do wniosku, że zaplecze kulturowe odgrywa w tym przypadku niewielką rolę. Tezę tę potwierdza m.in. badanie przeprowadzone w 2001 roku z udziałem małych dzieci. Wykazały się one niezwykłą zgodnością przy wyborze kształtów, które uznały za ładne, a trudno w przypadku dwulatków ich wybory uzasadniać wpływami kulturowymi. Idąc dalej, okazuje się, że bez względu na pochodzenie znaczna większość z nas woli twarze symetryczne. Wykazały to eksperymenty przeprowadzane na osobach z różnych grup wiekowych i o różnym pochodzeniu. Ich zadaniem w trakcie badania było ocenienie atrakcyjności pokazywanych im na zdjęciach twarzy. W większości ich typy były identyczne. Psychologowie z University of California San Diego doszli do wniosku, że za to, czy dana twarz nam się podoba, czy nie, odpowiadają subtelne zależności. Są to: odległość między oczami, wielkość nosa, proporcje twarzy. Ba, mało tego, amerykańscy psychologowie przekonują, że odkryli wzór na piękno – na perfekcyjną kobiecą twarz. Według nich odległość między oczami a ustami powinna wynosić 36% długości twarzy, a odległość między oczami 46% jej szerokości. – Kulturowe różnice w postrzeganiu piękna nie są aż tak duże. Istnieją, ponieważ ludzie żyją w różnych warunkach środowiskowych i kulturowych, ale też dlatego, że ludzie w różnych regionach świata różnią się fizjonomią i przeważnie podobają się im cechy, które są przeciętne dla danej populacji – tłumaczy dr Piotr Sorokowski, kierownik Zakładu Eksperymentalnej Psychologii Społecznej na Uniwersytecie Wrocławskim. – Twarz choćby jest względnie stałym wyznacznikiem atrakcyjności. Symetria, czysta skóra bez chorób i przebarwień – to są czynniki kulturowo niezależne – dodaje naukowiec. Symetria, czyli zdrowie Symetria, która tak bardzo podoba nam się w twarzach innych, nie jest wbrew pozorom wyłącznie wartością estetyczną. – Mówiąc w uproszczeniu, zaburzenia prawidłowego symetrycznego rozwoju mogą być spowodowane czynnikami genetycznymi, jak i stresem środowiskowym oddziałującym na człowieka nawet już w okresie płodowym. A zatem podświadomie symetria np. twarzy wskazuje na jakość biologiczną jej posiadacza” – komentuje dr Sorokowski. Symetryczna twarz podświadomie utożsamiana jest z odpornością na infekcje i destrukcyjne działanie patogenów. Podczas gdy jej asymetria wskazuje m.in. na zaburzenia genetyczne. Co więcej, wśród osób przebadanych w 2011 roku przez naukowców z Uniwersytetu w Edynburgu większość tych z asymetryczną budową twarzy pochodziła z trudnych rodzin i miała cięższe dzieciństwo niż osoby o bardziej symetrycznych cechach. Ciekawostką jest też, że symetrię bardziej cenią sobie członkowie plemienia Hadza niż choćby. Anglicy. Dr Anthony Little prowadził badania na temat preferencji przy doborze partnerów seksualnych na różnych kontynentach. Naukowiec przekonuje, że powodem tego stanu rzeczy jest fakt, że mieszkańcy Afryki są bardziej narażeni na różnego rodzaju choroby niż Europejczycy. Muszą się więc tych chorób wystrzegać. Proporcje, czyli obietnica Nie wszyscy badacze zgadzają się jednak, że to właśnie symetria pełni główną rolę przy ocenie atrakcyjności człowieka. Większość z nich za najbardziej stabilny kulturowo wskaźnik urody kobiecej uważa tzw. WHR (waist-to-hip ratio), czyli wskaźnik taliowo-biodrowy. Labrador, małpa i słoń przed trybunałem. Najsłynniejsze procesy sądowe zwierząt Procesy sądowe zwierząt nie skończyły się wraz ze schyłkiem średniowiecza. W latach 20. ubiegłego wieku amerykańska prasa żyła relacją z pewnego więzienia pod Filadelfią. Dzie... Odkrył go psycholog ewolucyjny prof. Davendra Singh, który zauważył, że na całym świecie mężczyznom podobają się kobiety, które bez względu na to, ile ważą i mierzą, mają relatywnie wąską talię i pełne biodra. Współczynnik ten – czyli obwód talii dzielony przez obwód bioder – w idealnych przypadkach powinien wynosić 0,7. Takim właśnie wynikiem może pochwalić się wiele ikon urody, m.in. Audrey Hepburn, dziewczyny z rozkładówki „Playboya”, a nawet słynna Wenus z Milo. – Kobieca sylwetka w kształcie gruszki podoba się większości mężczyzn na całym świecie. Jest podświadomą informacją o wysokim potencjale reprodukcyjnym kobiety – mówi dr Sorokowski. I tu dotykamy sedna – piękno i atrakcyjność mają znaczenie w procesie ewolucji. W zależności od analizowanej cechy, uroda jest wskaźnikiem zdrowia i jakości biologicznej. Także jednak może być wskaźnikiem statusu społecznego czy też mieć inne znaczenie informacyjne. Gusta, biologia i ewolucja Czy piękno rzeczywiście sprowadza się tylko do odległości między oczami, kształtu policzków i wielkości nosa? A może w twarzach podoba nam się coś zupełnie innego? Takiego właśnie zdania jest psycholog dr David Perrett. Twierdzi on, że młodym mężczyznom i młodym kobietom podobają się twarze, które przypominają im ich matki i ojców. Z kolei psycholożka dr Lisa DeBruine twierdzi, że nie podobają nam się ludzie podobni do nas. Z ewolucyjnego punktu widzenia prawdopodobnie ma to chronić naszą populację przed kazirodztwem. – Ludzie posiadają względnie trwały ideał atrakcyjności, ale mają też różnice indywidualne w tych preferencjach. Znamy bardzo wiele zmiennych, które wpływają na poszczególne z nich. Wobec twarzy są to m.in. wpływ fazy cyklu miesiączkowego, wpływ strategii seksualnej kobiet, wpływ imprintingu w dzieciństwie – stwierdzono, że twarz żony mężczyzny jest nieco podobna do twarzy jego matki, wpływ przekazu społecznego na ocenę atrakcyjności twarzy Jak jednak dodaje dr Sorokowski, z jego ostatnich badań wynika, że dużo bardziej uniwersalne jest postrzeganie nie piękna, lecz brzydoty. Róg jednorożca, najdłuższe jelito i jajo zniesione przez kobietę. Przedziwne gabinety osobliwości Zęby rekina, zakonserwowane ludzkie organy i korona Montezumy. XVIII-wieczna Europa szalała na punkcie kuriozalnych kolekcji. Ich właścicielom przyświecała naczelna idea: im rzecz bardziej ni... Jako indywidualistom o, zdawałoby się, wykształconych i osobistych gustach, trudno jest się nam pogodzić z tym, że to, co się nam podoba, jest sumą wpływów kulturowych, mechanizmów ewolucyjnych i czynników biologicznych. Biorąc pod uwagę liczbę zmiennych, nigdy nie będziemy mieć też pewności, co w nas samych podoba się innym. Nie dowiem się, czy Chińczyk, który zaczepił mnie na ulicy, dał wyraz upodobaniom podzielanym społecznie, czy osobistym. Bo to, że przypominałam mu jego matkę, można chyba śmiało wykluczyć.
Najpiękniejsza kobieta średniowiecza. Uta z Naumburga to kobieta zagadka
Posąg margrabiny miśnieńskiej Uty w katedrze w Naumburgu uznawany jest za jedną z najpiękniejszych rzeźb czasów średniowiecza. Urodą arystokratki zachwycali się dygnitarze III Rzeszy, była też jedną z inspiracji Walta Disneya i marzeniem Umberta Eco. W jej prawdziwym życiorysie nadal jest jednak więcej pytań niż odpowiedzi.
W tym artykule: Tajemnicza najpiękniejsza kobieta średniowiecza Uta z Naumburga – niemiecka hrabianka czy kijowska branka? Fundatorka naumburskiej katedry Wyniosła Niemka i uśmiechnięta Polka, a może…? W grudniu 1937 r. na ekranach amerykańskich kin pojawił się pierwszy pełnometrażowy film wytwórni Walta Disneya. Produkcja nosiła tytuł „Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków". Głównym czarnym charakterem była w nim Zła Królowa odziana w charakterystyczny płaszcz z wysokim białym kołnierzem. Wśród kobiet, które posłużyły jako inspiracja do wyglądu tej postaci, wymienia się hollywoodzkie aktorki Joan Crawford, Gretę Garbo i Marlene Dietrich oraz… średniowieczną margrabinę Utę z Naumburga. Tajemnicza najpiękniejsza kobieta średniowiecza Niemiecka arystokratka uznawana jest za jedną z najpiękniejszych kobiet swej epoki. W nazistowskich Niemczech prezentowano jej pomnik jako wizerunek idealnej Aryjki. Z kolei włoski intelektualista Umberto Eco w swojej słynnej książce „Historia piękna" napisał: „Gdyby mnie zapytano, z którą kobietą w historii sztuki poszedłbym na kolację i z którą spędziłbym wieczór, byłaby to Uta z Naumburga”. Kim zatem była tajemnicza kobieta-symbol? Chociaż o pomniku margrabiny Uty powstało wiele artykułów naukowych i esejów, prawdziwy życiorys arystokratki pełen jest białych plam. Nie ma nawet pewności, kim byli jej rodzice. Do niedawna powszechnie uważano, że była córką saskiego hrabiego Adalberta z Ballenstedt i margrabianki Hiddy oraz siostrą Esica, przodka dynastii askańskiej. Dziadkiem Uty ze strony matki byłby więc margrabia Marchii Łużyckiej Hodon. To tego władcę w 972 r. pokonał pod Cedynią pierwszy historyczny władca Polski Mieszko I i jego brat Czcibor. W 2001 r. niemiecki badacz Lutz Partenheimer podał jednak w wątpliwość wiadomości na temat pochodzenia Uty. Jego sceptycyzm podzielił 11 lat później Volker Schimpff. Zauważyli oni bowiem, że pierwsza wzmianka o rodzicach Uty pochodzi dopiero ze spisanej ok. 1570 r. kroniki pastora Andreasa Popperoda. Wiarygodność przekazu może jednak budzić wątpliwości. Uta z Naumburga – niemiecka hrabianka czy kijowska branka? Najpóźniej ok. 1026 r. Uta została żoną Ekkeharda, syna margrabiego Miśni Ekkeharda I i Swanhildy z dynastii Billungów. Był on podwójnie spowinowacony z Bolesławem Chrobrym. Na przełomie 1002 i 1003 r. jego starszy brat Herman ożenił się z córką polskiego monarchy Regelindą. A na początku 1018 r. jego siostra Oda została żoną samego Chrobrego. W 2023 r. niemiecki prawnik i historyk Dieter Riemer wysunął teorię, jakoby do małżeństwa Uty i Ekkeharda doszło w 1018 r. po wyprawie Bolesława Chrobrego na Kijów. Słynna margrabina z pomnika była jego zdaniem przedstawicielką dynastii Rurykowiczów – córką władcy Rusi Kijowskiej Włodzimierza I Wielkiego i siostrą Jarosława I Mądrego. Według badacza Ekkehard był jednym z trzystu rycerzy saskich, którzy uczestniczyli w wyprawie kijowskiej i 14 sierpnia 1018 r. triumfalnie wkroczyli z polskim księciem do miasta. „Obecne były przy tym: macocha wspomnianego księcia [Jarosława Mądrego – przyp. aut.], jego żona oraz dziewięć jego sióstr, z których jedną, dawniej sobie upatrzoną, ten stary wszetecznik Bolesław uprowadził bezwstydnie, zapominając o swojej ślubnej małżonce” – opisywał dramatyczne wydarzenia Thietmar z Merseburga w swojej kronice. Riemer uważa, że Ekkehard także zabrał z Kijowa jedną z sióstr Jarosława Mądrego, która po przejściu z prawosławia na katolicyzm przyjęła imię Uta. Choć niemiecki naukowiec słusznie kwestionuje dotychczasowe ustalenia dotyczące pochodzenia Uty, swoją własną teorię opiera przede wszystkim na wyglądzie pomnika z naumburskiej katedry. Korona na głowie margrabiny sugeruje bowiem, że pochodziła z rodu królewskiego lub przynajmniej książęcego, nie zaś hrabiowskiego. Thietmar nie wymienia jednak Ekkeharda wśród uczestników wyprawy kijowskiej. A z pewnością wspomniałby o nim, biorąc pod uwagę, że to właśnie jego siostrę zdradził Chrobry z księżniczką kijowską. Hipoteza Riemera nie spotkała się do tej pory z odpowiedzią ze strony innych historyków. Na razie więc należy oznaczyć ją dużym znakiem zapytania. Ryksa śląska jako jedyna Polka została cesarzową Hiszpanii. W jej życiorysie nadal jest wiele tajemnic Spośród licznych przedstawicielek dynastii Piastów tylko jedna księżniczka dostąpiła godności cesarzowej Hiszpanii. Córka Władysława II Wygnańca Ryksa śląska początkowo dzieliła z r... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ryksa-slaska-jako-jedyna-polka-zostala-cesarzowa-hiszpanii-w-jej-zyciorysie-nadal-jest-wiele-tajemnic-ryc-liber-feudorum-maior-public-domain-550d155.jpg" width="293" height="147" alt="Ryksa śląska jako jedyna Polka została cesarzową Hiszpanii. W jej życiorysie nadal jest wiele tajemnic (ryc. Liber Feudorum Maior, public domain)" title="Ryksa śląska jako jedyna Polka została cesarzową Hiszpanii. W jej życiorysie nadal jest wiele tajemnic (ryc. Liber Feudorum Maior, public domain)" /> Fundatorka naumburskiej katedry Najpóźniej w 1021 r. Ekkehard i jego starszy brat, margrabia Miśni Herman, ufundowali w zachodniej części Naumburga niewielkich rozmiarów kościół Najświętszej Maryi Panny. W 1028 r., po przeniesieniu do miasta siedziby biskupstwa, zainicjowali budowę katedry w stylu wczesnoromańskim. Zarówno Uta, jak i żona Hermana Regelinda wspierały działalność swoich mężów, obie znajdują się bowiem wśród fundatorów obiektu wymienionych w dokumencie biskupa Naumburga Teodoryka z 1249 r. W 1034 r. Ekkehard został margrabią łużyckim, a po śmierci starszego brata w 1038 r. także margrabią Miśni jako Ekkehard II. Zmarł 24 stycznia 1046 r. i został pochowany w katedrze w Naumburgu, która została konsekrowana kilka lat przed jego śmiercią. Małżeństwo Ekkeharda II i Uty było bezpotomne. Nie wiadomo, czy margrabina zdążyła zobaczyć ukończoną katedrę. Datę dzienną jej zgonu – 23 października – przekazały nekrologi naumburskie, lecz rok pozostaje nieznany. Mediewiści zgodnie twierdzą, że zmarła przed 1046 r. Nie była bowiem wymieniona wśród spadkobierców Ekkeharda II, który cały swój majątek wraz z tytułem margrabiego Miśni zapisał cesarzowi Henrykowi III. Według późnego przekazu Andreasa Popperoda po śmierci margrabiny jej posag został podzielony między cesarzową Agnieszką z Poitou i klasztor w Gernrode, w którym przeoryszą miała być jej siostra Hazecha von Ballenstedt. Wyniosła Niemka i uśmiechnięta Polka, a może…? W czasie trwającej w latach 1250–1260 przebudowy katedry w Naumburgu wzniesiono kamienne posągi jej dwunastu fundatorów, m.in. Ekkeharda II i Uty oraz Hermana i Regelindy. Rzeźba zimnej i wyniosłej Uty, która przysłania swoją piękną twarz płaszczem kontrastuje z posągiem Regelindy, której charakterystyczny uśmiech przyniósł miano „śmiejącej się Polki”. Fotografia posągu Uty była wielokrotnie reprodukowana na pocztówkach i znaczkach pocztowych jako jeden z najważniejszych obiektów sztuki niemieckiej czasów średniowiecza. W ostatnich latach pojawiły się jednak głosy kwestionujące powszechne spojrzenie na słynną rzeźbę. Część historyków sztuki (m.in. Willibald Sauerländer) sugeruje, że dotychczasowa identyfikacja postaci z katedry naumburskiej była błędna. To Uta miała być przedstawiona na posągu przedstawiającym rzekomo „śmiejącą się Polkę”, a Regelinda na symbolu niemieckiej kultury. Wyjaśniałoby to zagadkę korony. Żona margrabiego Hermana była córką polskiego króla. Była więc uprawniona do takiego nakrycia głowy. Mediewiści odnoszą się do tej nowej interpretacji z pewną dozą sceptycyzmu. Być może obawiając się, jak wiele mitów może ona zburzyć. Okazałoby się bowiem, że ideałem Aryjki w III Rzeszy i najsłynniejszą niemiecką pięknością była Polka. W całym tym zamieszaniu pewne jest jedno. Niemal tysiąc lat po swojej śmierci Uta nadal rozpala wyobraźnię badaczy, a tajemnice towarzyszące jej pomnikowi cały czas czekają na rozwiązanie. Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, popularyzator historii, bloger. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego", „Zapomniani artyści II Rzeczypospolitej", „Zagadka Iny Benity". „ AK-torzy kontra kolaboranci" (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana) i „Upadły amant. Historia Igo Syma". Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org.
Od wspinaczki na wysokościach po relaks na plaży w Dubaju. Zobacz, jak dbać o skórę w każdych warunkach
Suche powietrze, gorący piasek, górski klimat – podróże pozwalają odkrywać świat na własnych zasadach. Aby czerpać z życia jak najwięcej, warto przygotować się na różne warunki atmosferyczne. Zmienna pogoda wpływa nie tylko na nasz organizm, ale także na naszą skórę. Jak prawidłowo ją pielęgnować?
W tym artykule: Skóra w podróży… Jak to się zaczęło? Balsam doskonały Naturalne składniki Spacery, zwiedzanie i opalanie się to nieodłączny element wakacji. Jedni wybierają nadmorskie miejscowości, w których można beztrosko plażować, inni wolą piesze tułaczki po górach. Każdy cel podróży jest inny i wymaga odpowiednich przygotowań. Niezależnie od wyboru miejsca, ważne jest to, aby cieszyć się dobrym samopoczuciem oraz wyglądem. Skóra w podróży… Zmiany klimatu odczuwa nie tylko nasz organizm, ale także skóra. Trzeba chronić ją zarówno przed szkodliwym działaniem promieni słonecznych, jak i wiatrem czy mrozem. Jeżeli wybieramy się np. do Tunezji, Egiptu czy Emiratów Arabskich, warto zadbać o odpowiednie nawilżenie i ochronę UV. Będąc w Andach, Himalajach lub Alpach Szwajcarskich, mamy do czynienia z niską wilgotnością, a nawet mrozem. Wtedy powinniśmy chronić najbardziej wrażliwe obszary skóry – w szczególności usta i ręce. Dodatkowym czynnikiem wysuszającym skórę jest słona woda. Podczas morskich kąpieli konieczne jest intensywne nawilżanie i natłuszczanie ciała. Wieczorem warto zrobić peeling, aby pozbyć się resztek piasku i soli. Jeżeli chcemy cieszyć się pięknym wyglądem na wakacjach, w naszej walizce nie może zabraknąć odpowiednich kosmetyków. Najlepszym rozwiązaniem wydaje się produkt, który działałby kojąco na skórę niezależnie od klimatu. Tak zrodził się pomysł na stworzenie Skóry – kompaktowego, funkcjonalnego (i nieźle wyglądającego) produktu, który możemy zabrać ze sobą w każde miejsce i który chroni naszą skórę niezależnie od warunków pogodowych. Założyciel marki przetestował Skórę w różnych warunkach – od wspinaczki na wysokości 5200m podczas ekspedycji na Mt. Kenya, po bieganie w ultramaratonach we Francji i Hiszpanii, narciarstwo biegowe w fińskiej Laponii, wspinaczkę skałkową w Musandamie w Omanie i relaks na plaży w Dubaju. Po tych doświadczeniach zdecydował, że świat musi usłyszeć o Skórze. Jak to się zaczęło? Inspiracją do powstania Skóry był… wojskowy eksperyment przeprowadzony w połowie lat 1900. Żołnierze potrzebowali środka, który pomógłby im wyleczyć odciski na stopach oraz różne zadrapania i skaleczenia. W odpowiedzi na to wojsko zleciło swojej aptece stworzenie produktu, który spełniałby potrzeby żołnierzy. Tak powstała uniwersalna maść przeznaczona do pielęgnacji skóry w ekstremalnych warunkach pogodowych. Środek ten był zapakowany w metalowy pojemnik i bardzo szybko zyskał popularność wśród żołnierzy. A ci, jak to żołnierze, znaleźli wiele innych zastosowań balsamu do skóry. Początkowo balsam miał być używany wyłącznie do łagodzenia podrażnień skóry. Zauważono jednak, że jest to produkt wielozadaniowy. Żołnierze zaczęli wykorzystywać go do smarowania broni, a nawet do smażenia na ognisku, konserwacji skórzanego obuwia czy odstraszania komarów. Dziś wiemy, że balsam może też służyć m.in. do łagodzenia suchej skóry, zapobiegania otarciom, na drobne skaleczenia po goleniu czy jako balsam do ust. Świetnie chroni skórę zarówno podczas mroźnych warunków, jak i słonecznej pogody. Balsam doskonały Balsam Skóra to kosmetyk, który jest wszechstronny i zawsze sprawdza się w podróży – koi, nawadnia, regeneruje skórę na całym ciele i chroni przed słońcem. Producenci spędzili tysiące godzin, dopracowując każdy, nawet najmniejszy szczegół. Formułę balsamu opracowywano przez 14 miesięcy w dwóch laboratoriach – w Warszawie i Gdańsku. Po przeprowadzeniu testów kliniczne efekty działania Skóry zostały potwierdzone dermatologiczne. Ważną rzeczą było również stworzenie opakowania, które powinno być mocne, funkcjonalne i eleganckie. Zanim powstała ostateczna wersja, producenci przeszli przez 15 iteracji z modelami prototypowymi wydrukowanymi w 3D. Naturalne składniki W składzie Skóry znajdziemy właściwe połączenie bogatych olejów, odżywczych wosków, ekstraktów z oliwek, witamin i minerałów, odmierzonych z dokładnością do 0,1% koncentracji. Formuła zawiera naturalne substancje, takie jak wosk pszczeli o działaniu ochronnym, rafinowane masło shea o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbakteryjnym czy emolienty (m.in. olej ze słodkich migdałów, olej z ziaren słonecznika, olej z ziaren owsa, cerafluid i wosk pozyskiwany z rośliny wilczomlecza). Dodano również witaminy A i E – te dwa antyoksydanty utrzymują skórę świeżą i nawodnioną. Aby stosowanie kosmetyku było przyjemne, formułę wzbogacono o olejki eteryczne z paczuli i neroli, które pobudzają zmysły i wpływają pozytywnie na nastrój. A czego nie znajdziemy w balsamie? Chemii oraz GMO. Produkt jest w 100 proc. wegetariański. Niezależnie od warunków ważne jest utrzymywanie skóry w dobrej kondycji przez cały rok. Balsam Skóra będzie idealny dla każdego, zwłaszcza osób aktywnych. W trakcie uprawiania różnego rodzaju sportów (pływanie, bieganie, wspinaczka, crossfit, pole dance itp.) jesteśmy narażeni na różnego rodzaju otarcia. Wtedy dobrze jest sięgnąć po Skórę, która przyniesie nam ukojenie. Kosmetyk sprawdza się również w innych sytuacjach, np. kiedy pracujemy w ogrodzie, stajni czy zajmujemy się stolarką – przy tego typu pracach możemy niechcący się skaleczyć. Balsam Skóra można stosować na każdą część ciała – od twarzy i ust, aż po dłonie i stopy. Kompaktowe opakowanie pozwala na to, by schować Skórę w każdej kieszeni, plecaku lub torebce. W ten sposób możemy zabrać balsam w podróż i mieć go przy sobie. Do tego balsam szybko się wchłania i nie postawia tłustej ani oleistej warstwy na skórze. Chcesz poznać więcej informacji na temat Skóry? Zajrzyj tutaj. Materiał powstał przy współpracy ze Skóra
Bez wyjścia. Co się stało z członkami zaginionej arktycznej ekspedycji?
Nietrudno jest pisać o swoich bohaterach. Zapytany o własnych, bez wahania pomyślałem o Robercie Pearym, Edmundzie Hillarym oraz Wandzie Rutkiewicz. Robert Peary zapisał się w historii jako pierwszy człowiek na biegunie północnym. Jego triumf obrazuje nieustające dążenie ludzkości do wiedzy i pogoń za pozornie nieosiągalnym. Imię sir Edmunda Hillary’ego na zawsze splotło się z wysokimi ścianami Mount Everestu. Wejście na najwyższy szczyt na Ziemi wraz z Szerpą Tenzingiem Norgayem pokazało niezwykły hart ludzkiego ducha. Wanda Rutkiewicz, mimo iż sprawiała wrażenie delikatnej, cichej i nieśmiałej, była osobą bardzo ambitną, nieustępliwą i upartą. I zapewne dzięki takim właśnie cechom mogła jako pierwsza kobieta na świecie stanąć na wierzchołku K2, uznawanego za najtrudniejszą do zdobycia górę na naszym globie. To tylko troje eksploratorów, którzy swoimi śmiałymi dążeniami potrafili rozpalić zbiorowe emocje. W tym wydaniu magazynu przypominamy innego sławnego eksploratora – Johna Franklina. Jemu nie było dane zakosztować sukcesu, czyli znaleźć Przejście Północno-Zachodnie z Atlantyku na Pacyfik. Tu emocje budzi fakt, że ekspedycja Franklina w pewnym sensie rozpłynęła się w lodach Arktyki. Blisko 180 lat później jej tajemnica nadal fascynuje wielu ludzi. My relacjonujemy wyprawę, która próbuje odsłonić dramatyczny przebieg tamtych wydarzeń. W niniejszym numerze oprócz tajemnic Arktyki proponujemy jeszcze m.in. sekrety egipskiej mumifikacji i podziwianie piękna niezwykłych form życia, jakimi są śluzowce. Życzę przyjemnej lektury. Łukasz Załuski redaktor naczelny Spis treści PORTFOLIO Życie kropli wody Gołym okiem raczej ich nie dostrzeżesz, ale tam są. To zadziwiające, ile maleńkich, przyciągających wzrok stworzeń można znaleźć w pojedynczej kropli morskiej wody. Zdjęcia A. Fitor | s. 8 PONADTO Szybki błysk radiowy Psitakozaur REPORTAŻE Bez wyjścia Próba odsłonięcia tajemnic zaginionej ekspedycji wymagała wytrwałości, hartu i szczęścia. Tego ostatniego wyprawie NG nieco zabrakło. Tekst M. Synnott Zdjęcia R. Ozturk | s. 26 Mumifikacja Egipscy balsamiści mieli swoje tajemnice, które odsłania starożytny warsztat mumifikacyjny. Tekst J. Treat Ilustracje O. Freeman | s. 54 Zwierzęcy azyl Wizyta w jordańskim rezerwacie dla straumatyzowanych stworzeń. Tekst i zdjęcia M. Muheisen | s. 62 Śluzowce Świat organizmów jednokomórkowych pokazuje niezwykłą fantazję natury. Tekst M. Wei-Haas Zdjęcia A. Sands | s. 76 Kolej przez Amerykę Transkontynentalne linie kolejowe w USA budowali chińscy imigranci. Ich wysiłek nie doczekał się uznania. Tekst i zdjęcia P. Cheung | s. 90 Aksolotl Nawet stworzenie wiecznie młode, takie jak aksolotl, może wyginąć z powodu braku siedlisk. Tekst T. Deines Zdjęcia L.A. Rojas | s. 106
Kobiety w kosmosie sprawdzają się lepiej od mężczyzn. Ważą mniej, jedzą mniej, są wytrzymalsze
Fizycznie i psychicznie kobiety są predysponowane do długich misji w przestrzeni kosmicznej. Po co więc wysyłać mężczyzn w kosmos?
W tym artykule: Dlaczego kobiety są lepiej przystosowane do podróży kosmicznych? Mniejsza masa ciała to oszczędność paliwa i zasobów Kobiety lepiej znoszą przebywanie w kosmosie Kobiety w kosmosie lepiej się dogadują Jak zaludnić nowe światy? Kobiety w kosmosie – pionierki Gender, płeć i kosmos Jeśli wybierasz się na Marsa – lub lecisz do gwiazd! – różnica w ilości potrzebnego pożywienia między rosłym mężczyzną a drobną kobietą może się okazać znacząca. Jeśli przygotowujesz się do międzyplanetarnej misji kosmicznej – takiej, która jest bardzo długa i zakłada zasiedlanie odległych światów – wysłanie załogi składającej się jedynie z kobiet może być mądrym wyborem. Dlaczego kobiety są lepiej przystosowane do podróży kosmicznych? Zanim podniesiesz brew ze zdziwienia, weź pod uwagę, że NASA przez dziesięciolecia rekrutowała i wysyłała w przestrzeń kosmiczną jedynie męskie załogi. W ciągu 58 lat podróży kosmicznych tylko 11 proc. astronautów – 63 osoby – stanowiły kobiety. Margaret Weitekamp, kuratorka amerykańskiego Narodowego Muzeum Lotnictwa i Przestrzeni Kosmicznej – fot. Getty Images – NASA zdaje się unikać misji, w których biorą udział wyłącznie kobiety, traktując takie przedsięwzięcia jako wyjątkowy wyczyn – mówi Margaret Weitekamp, kuratorka amerykańskiego Narodowego Muzeum Lotnictwa i Przestrzeni Kosmicznej. Tymczasem pod wieloma względami kobiety są potencjalnie lepiej przystosowane do podróży kosmicznych niż mężczyźni. Skoncentrujmy się na czterech czynnikach: Osoby płci żeńskiej są na ogół mniejsze. Odczuwają mniej fizycznych dolegliwości będących następstwem lotu. Posiadają pewne wrodzone cechy osobowości, które kwalifikują je do długookresowych misji kosmicznych. I, co równie istotne, zaludnianie innego świata wymaga reprodukcji. A to jak dotychczas nie jest możliwe bez fizycznej obecności kobiet, podczas gdy udział mężczyzn… Ale o tym później. Mniejsza masa ciała to oszczędność paliwa i zasobów Sally Ride, pierwsza astronautka NASA – fot. Getty Images Po pierwsze, ich atutem jest waga. Wysyłanie lżejszych osób w kosmos jest po prostu rozsądnym posunięciem. Wystrzelenie rakiety oraz manewrowanie nią już po dotarciu na miejsce wymaga paliwa, które kosztuje. – Niektórzy z nas od lat spekulują, że całkowicie damska załoga, lub przynajmniej załoga składająca się z mniejszych osób, byłaby korzystna z punktu widzenia masy całkowitej statku – mówi Wayne Hale, były inżynier NASA oraz menedżer programu promów kosmicznych. Wysłanie sześciu drobnych kobiet w kosmos na kilka miesięcy czy lat byłoby znacznie tańsze niż wysłanie sześciu krzepkich facetów. Mniejsza waga ciała to nie jedyny argument. Pozostałe oszczędności wynikają z ilości pożywienia, tlenu i innych zasobów niezbędnych do utrzymania ludzi przy życiu. W przypadku krótkich lotów ta dysproporcja może być nieistotna. Ale jeśli wybierasz się na Marsa – lub lecisz do gwiazd! – różnica w ilości potrzebnego pożywienia między rosłym mężczyzną a drobną kobietą może się okazać znacząca. Mężczyźni średnio potrzebują o 15–25 proc. więcej kalorii dziennie. Różnicę tę zaobserwowała Kate Greene w 2013 r. podczas uczestnictwa w symulowanej czteromiesięcznej misji w marsjańskich warunkach. Częścią zadania Greene było monitorowanie przemiany materii członków załogi. Kobiety zużywały średnio o połowę kalorii mniej niż ich koledzy, mimo podobnego poziomu aktywności. Ponadto mniejsi ludzie wytwarzają mniej produktów przemiany materii. Mam na myśli dwutlenek węgla czy też ekskrementy. A to przekłada się na niższe wymagania systemów statku utylizujących i usuwających odpady. Kobiety lepiej znoszą przebywanie w kosmosie Pierwsze kobiety trafią na amerykańskie ćwierćdolarówki. To Sally Ride i Maya Angelou Astronautka Sally Ride oraz poetka i działaczka na rzecz praw obywatelskich Maya Angelou jako pierwsze kobiety w historii zostaną upamiętnione na srebrnych ćwierćdolarówkach. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/45daeb5b2f7b0868ee5684cb95c115b31901f930-1dd023c.jpeg" width="938" height="528" alt="Astronautka Sally Ride oraz poetka i działaczka na rzecz praw obywatelskich Maya Angelou jako pierwsze kobiety w historii zostaną upamiętnione na srebrnych ćwierćdolarówkach (fot. US Mint)" title="Astronautka Sally Ride oraz poetka i działaczka na rzecz praw obywatelskich Maya Angelou jako pierwsze kobiety w historii zostaną upamiętnione na srebrnych ćwierćdolarówkach (fot. US Mint)" /> Dlaczego więc nie wysłać załogi złożonej z niewielkich osób, ignorując ich płeć? Ludzkie ciała różnie reagują na kosmiczny lot. Choć dysponujemy dosyć skąpymi danymi – jak już wspominałam, kobiety nieczęsto latały w kosmos – organizm płci żeńskiej zdaje się mieć przewagę, jeśli chodzi o tolerowanie skutków przebywania w kosmosie. Powyżej ochronnego pola magnetycznego Ziemi, na skutek promieniowania, wzrasta ryzyko zachorowania na nowotwory. Ponadto w mikrograwitacji dzieją się dziwne rzeczy. Ludzkie ciało i jego komórki nie są w stanie rozpoznać, gdzie jest góra, a gdzie dół. Płyny ustrojowe przelewają się, odpowiedź układu immunologicznego słabnie. Wzory ekspresji genów zmieniają się i, co jest zagwozdką, pogarsza się wzrok. Od pierwszych dni programu Merkury, NASA gromadzi medyczne dane astronautów. W 2014 r. agencja kosmiczna opublikowała pokaźny raport sporządzony z danych zbieranych przez dekady. – Dopiero od niedawana więcej kobiet bierze udział w misjach. Mamy więc jedynie wstępne wyniki badań na temat różnic zależnych od płci – mówi Virginia Wotring z Centrum Medycyny Kosmicznej w Baylor College of Medicine. Mężczyźni zdają się rzadziej cierpieć z powodu choroby lokomocyjnej, ale szybciej pogarsza im się słuch. Natomiast kobiety częściej uskarżają się na infekcje dróg moczowych. To zresztą problem nie ograniczający się tylko do lotów kosmicznych. Co istotniejsze, wzrok mężczyzn ma tendencję do pogarszania się. Ten problem w mniejszym stopniu dotyczy kobiet. Astronauta NASA Scott Kelly spędził w przestrzeni kosmicznej łącznie 520 dni i teraz ma problem z oczami. Pół żartem, pół serio napisał w swojej autobiografii, że jeśli naukowcy nie znajdą przyczyny tych problemów, będziemy po prostu musieli wysłać na Marsa damską załogę. Kobiety w kosmosie lepiej się dogadują Kobiety w historii NASA. Pełniły rolę "ludzkich komputerów" NASA aktywnie działa na rzecz zniesienia barier utrudniających kobietom pracę w ramach agencji, zarówno w dziedzinie nauki, jak i inżynierii. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/c665b493cff21b86cc99eff0d71ca3393dd476e8-afed23f.jpeg" width="864" height="700" alt="W początkach NASA afroamerykanki odegrały istotną rolę, wśród nich: Mary Jackson (na zdjęciu, 7 stycznia 1980), Katherine Johnson i Dorothy Vaughan (PHOTOGRAPH FROM THE NASA IMAGE COLLECTION)" title="W początkach NASA afroamerykanki odegrały istotną rolę, wśród nich: Mary Jackson (na zdjęciu, 7 stycznia 1980), Katherine Johnson i Dorothy Vaughan (PHOTOGRAPH FROM THE NASA IMAGE COLLECTION)" /> To niezły pomysł. Musimy jednak wziąć pod uwagę inne czynniki poza fizycznymi. Jak będą dogadywać się kobiety zamknięte na zatłoczonym statku przez miesiące czy lata? Okazuje się (cóż za niespodzianka!), że naukowcy niewiele wiedzą na temat funkcjonowania damskich załóg w intensywnym, monotonnym środowisku kosmicznym. Podczas niewielu przeprowadzonych jak dotąd badań mających na celu zidentyfikowanie czynników, które wpływają na sukces bądź porażkę długookresowych misji, naukowcy obserwowali zespoły, które znalazły się w analogicznych stresujących sytuacjach na Ziemi. Chodzi o wyprawy survivalowe przez pustynię, wyprawy polarne czy zimowy pobyt na Antarktydzie. Wyniki pokazały, że mężczyźni wygrywają w sytuacjach zorientowanych na osiągnięcie celu krótkoterminowego. Natomiast kobiety radzą sobie lepiej w warunkach długoterminowego pobytu. – Osoby, które znajdują się w sytuacjach wymagających długiego przebywania w danym miejscu, muszą wykazywać się większą wrażliwością interpersonalną. Muszą więcej zauważać, być bardziej komunikatywne – mówi Sheryl Bishop, psycholog z Uniwersytetu Teksańskiego specjalizująca się w badaniach nad zachowaniami grupowymi. – Przede wszystkim kobiety są społecznie przystosowane do posiadania wielu z tych umiejętności. Nie znaczy to, że mężczyźni nie są w stanie dogadać się podczas długich misji kosmicznych. Oznacza to jedynie, że cechy kluczowe dla osiągnięcia sukcesu podczas takich misji są częściej atrybutami kobiet – dodaje badaczka. Jak zaludnić nowe światy? Christa McAuliffe, astronautka i nauczycielka, która zginęła w katastrofie promu kosmicznego Challenger – fot. Getty Images Pozostaje jeszcze kwestia, która może być najmniej nagląca i najbardziej delikatna: zaludnienie odległej planety. Moglibyśmy wysłać trzy kobiety i trzech mężczyzn i życzyć im dobrej zabawy. Ale, ponownie, spójrzmy na koszty. Po co wysyłać mężczyzn, gdy ich udział w tworzenie nowego pokolenia można ograniczyć do niewielkich zamrożonych fiolek? Wysłanie damskiego zespołu wraz z bankiem spermy przyniosłoby oszczędności, jednocześnie zwiększając zróżnicowanie puli genetycznej. Podsumujmy. Z punktu widzenia ceny za każdy kilogram masy ciała, tolerancji na skutki fizyczne, umiejętności psychospołecznych oraz zdolności do rodzenia astrodzieci kobiety wydają się lepiej przystosowane do długich podróży kosmicznych. Czy to oznacza, że nie ma powodu, aby wysyłać mężczyzn na tego typu misje? Nie do końca. Dane na temat dynamiki zachowań zbiorowych sugerują, że w przedsięwzięciach grupowych zespoły mieszane radzą sobie najlepiej. Kobiety w kosmosie – pionierki Astronautka rekordzistka wraca na Ziemię. „Dziękuje wam, kosmiczna rodzino” 328 dni na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) spędziła Christina Koch, która dokładnie 6 lutego wróciła na Ziemię na pokładzie statku Sojuz. Tym samym pobiła dotychczasowy... 16–19 czerwca 1963 r. – Walentyna Tierieszkowa. Radziecka kosmonautka była pierwszą kobietą w kosmosie. Na statku Wostok 6 okrążyła Ziemię 48 razy. 18-24 czerwca 1983 r. – Sally Ride. Astronautka NASA znalazła się w kosmosie jako trzecia kobieta w ogóle, a pierwsza Amerykanka, podczas misji promu Challenger. 25 lipca 1984 r. – Swietłana Sawicka. Kosmonautka była pierwszą kobietą, która odbyła spacer w przestrzeni kosmicznej, wykonując prace na zewnątrz stacji kosmicznej Salut. Październik 2008 r. – Peggy Whitson. Astronautka NASA to pierwszy dowódca płci żeńskiej na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) w 2008 r. Ponownie dowodziła stacją w roku 2017. Wrzesień 2022 r. – Samantha Cristoforetti. Jako pierwsza Europejka została dowódcą ISS. Gender, płeć i kosmos W raporcie badawczym zatytułowanym „Wpływ płci oraz gender na umiejętność adaptacji do warunków panujących w kosmosie” płeć została zdefiniowana jako sklasyfikowanie organizmów na męskie bądź żeńskie w oparciu o ich genetykę. Natomiast gender to autoprezentacja danej osoby jako kobiety lub mężczyzny w oparciu o interakcje społeczne. Do tej pory, kiedy NASA wysyłała astronautów w kosmos, identyfikowana była ich płeć genetyczna, bez odniesienia do autoprezentacji płci kulturowo-społecznej. Pomijała też powiązaną kwestię orientacji seksualnej – czyli którą płeć dany człowiek uznaje za atrakcyjną.
Spraw radość swoim bliskim na Gwiazdkę z prezentami od Braun
Świąteczny czas sprzyja temu, aby po intensywnym roku w końcu spędzić czas ze swoimi bliskimi, odpocząć i kolekcjonować piękne wspomnienia. Wielu z nas z niecierpliwością oczekuje tego okresu. Chociaż wybór prezentów świątecznych zazwyczaj jest dla nas sporym wyzwaniem, wcale nie musi tak być. Aby mieć pewność, że prezenty zachwycą obdarowane osoby i móc w pełni cieszyć się świętowaniem, postaw na sprawdzone produkty do codziennej pielęgnacji, w roli prezentów.
Gładka skóra nie tylko od święta – propozycje prezentów dla Pań Gładka skóra bez włosków to preferencja wielu Pań, którym z pewnością do gustu przypadnie urządzenie umożliwiające sprawną i szybką depilację w domowym zaciszu. Pierwszą propozycją od marki jest depilator mechaniczny Silk-épil 9 Flex, który dzięki elastycznej głowicy, dopasowuje się do konturów ciała, aby dokładnie usuwać wszelkie włoski, nawet te w trudno dostępnych miejscach. Technologia MicroGrip zapewnia dokładniejszą niż wosk depilację, dzięki aż 40 pęsetom urządzenie wyłapuje nawet 0,5 milimetrowe włoski. Łatwiejszą depilację zapewni także specjalna technologia SensoSmart™, która sygnalizuje, gdy ucisk depilatora na skórę jest zbyt mocny. Komfortowe stosowanie zapewnia smukły i ergonomiczny uchwyt, dodatkowo, depilator jest w pełni wodoodporny, dlatego z łatwością można korzystać z niego pod prysznicem. Kolejna propozycja jest skierowana dla Pań, które poszukują efektu gładkiej skóry na długo. W portfolio marki znajduje się depilator IPL Braun Silk-expert Pro 5, który jest w pełni bezpieczny, szybki i wydajny. Dzięki temu urządzeniu możliwe jest wykonanie zabiegów depilacji w komfortowych, domowych warunkach. Depilator emituje aż 125 impulsów świetlnych na minutę, dodatkowo wyposażony jest w sensor kolorytu skóry SkinPro, który nieustannie odczytuje odcień skóry 80 razy na sekundę na poszczególnych częściach ciała i na tej podstawie automatycznie dostosowuje moc każdego błysku. Urządzenie może być stosowane na twarzy oraz ciele, wykrywa nawet drobne różnice w kolorycie skóry i na ich podstawie dobiera odpowiednio jeden z 10 poziomów intensywności. Niezawodne urządzenia do pielęgnacji zarostu – propozycje prezentów dla Panów Wystylizowany, przycięty zarost, a może na gładko? Jest wiele sposobów na męski zarost, jednak ważne jest, aby urządzenie pomogło w zrealizowaniu zamierzonej koncepcji. Braun Series 9 Pro radzi sobie z zarostem skutecznie i delikatnie, niezależnie od tego czy jest on 1-, 3- czy 7 dniowy. Golarka przytnie włoski o długości nawet 0,5 milimetra, a specjalna technologia AutoSense dostosowuje moc pracy urządzenia do typu zarostu, Samo urządzenie jest wygodne i ergonomiczne w codziennym stosowaniu. Obrotowa głowica o zakresie ruchu 40 stopni dopasowuje się do konturów twarzy, a precyzyjny przełącznik zapewnia maksymalną kontrolę i dokładniejsze golenie trudno dostępnych miejsc – na przykład szyi lub okolic nosa. Urządzenie jest w pełni wodoodporne i pracuje 60 minut po pełnym naładowaniu – jeżeli zabraknie mocy wystarczy 5 minut ładowania, aby dokończyć golenie. Opcja idealna dla Panów, którzy noszą się „na gładko”. Trymer Braun Series X do doskonała propozycja dla Panów, którzy oczekują łatwych i szybkich rezultatów. Dzięki innowacyjnemu ostrzu 4D, zachowującemu ostrość do 6 miesięcy*, golenie jest dokładne, a jednocześnie delikatne dla skóry. Urządzenie jest idealne do stylizacji zarostu zarówno na sucho jak i na mokro, z użyciem pianki lub żelu. Zabieg śmiało można wykonywać pod prysznicem. Urządzenie zapewnia bezproblemowe przycinanie zarostu bez względu na poziom umiejętności – dzięki nasadkom, które są dostępne w długościach 1 mm, 2 mm, 3 mm i 5 mm, z łatwością uzyska się tę pożądaną. Braun Series X można używać także do pielęgnacji ciała – dzięki dołączonej do zestawu nasadce SkinGuard można bezpiecznie pielęgnować wrażliwe obszary takie jak pachwiny, klatka piersiowa i pachy.
Najlepsze pomysły powstają pod prysznicem. Naukowcy w końcu odkryli, dlaczego
Od dawna wiadomo, że najlepsze pomysły powstają pod prysznicem lub po prostu w toalecie. Naukowcy postanowili w końcu zbadać ten fenomen i rozwiać wszelkie wątpliwości.
W tym artykule: Wielkie umysły wychodziły najlepsze pomysły Najnowsze badania rzucają nowe światło na stan „dryfowania umysłu” Kluczem do sukcesu jest kompromis pomiędzy silnym skupieniem a nudą Dochodzenie do wielkich idei, odkrywanie tajemnic świata i nauki, pisanie książek lub komponowanie muzyki to skomplikowane procesy, które wymagają niekiedy wymagającego i długotrwałego procesu twórczego. Oczywiście u każdego wygląda to inaczej. Niektórzy siedzą przed komputerem lub kartką, dopóki obudzi się przebłysk geniuszu i wpadną na wybitny pomysł. U innych może zdarzyć się to podczas bardziej prozaicznych czynności. Wielkie umysły wychodziły najlepsze pomysły I tak na przykład wybitny niemiecki kompozytor Ludwig van Beethoven przyznawał, że zawsze codziennie po obiedzie wychodził na spacer z notatnikiem. Pisarz Charles Dickens spacerował 3 godziny dziennie, a następnie wracał do domu i siadał do pisania. Albertowi Einsteinowi podobno udało się udowodnić teorię względności po tym, jak poszedł spać i dobrze wypoczął. Słynny uczony potrafił w nocy przesypiać nawet 10 godzin. Wiele osób twierdzi również, że najlepsze pomysły powstają również pod prysznicem. Ta hipoteza od dawna interesowała naukowców, którzy chcieli dowiedzieć się, jakie reakcje zachodzą w organizmie człowieka, który wygrzewa się pod spływającą z góry wodą. Najnowsze badania rzucają nowe światło na stan „dryfowania umysłu” Nowe badania zostały przeprowadzone na Uniwersytecie Wirginii w Stanach Zjednoczonych. Kierował nimi Zac Irving, doktorant na wydziale filozofii i kognitywistyki. Naukowiec stwierdził, że wszystkie poprzednie eksperymenty miały bardzo niespójne wyniki i wiele wad. Poprzednie odkrycia sugerowały, że skoro do pobudzenia umysłu potrzebne jest przełączenie trybu myślenia w stan „dryfowania”, potrzebna jest do tego nuda. Czas, który spędzasz pod prysznicem ma wpływ na planetę. Ten prosty trik pozwala go skrócić Ekologiczna i ekonomiczna. Taka może być codzienna kąpiel, dzięki zastosowaniu jednego prostego rozwiązania, które należy się naszej planecie. Podziękuje ci za nie również twój portfel. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/czas-ktory-spedzasz-pod-prysznicem-ma-wplyw-na-planete-ten-prosty-trik-pozwala-go-skrocic-d778125.jpeg" width="938" height="625" alt="Czas, który spędzasz pod prysznicem ma wpływ na planetę. Ten prosty trik pozwala go skrócić" title="Czas, który spędzasz pod prysznicem ma wpływ na planetę. Ten prosty trik pozwala go skrócić" /> Irving twierdzi, że nie jest to prawda. W rzeczywistości kreatywność wyzwala się poprzez równowagę pomiędzy swobodnym przepływem myśli a stanem silnej koncentracji. – Nigdy nie badano trybu dryfowania. Mierzono jedynie samo rozproszenie uwagi uczestników eksperymentów – twierdzi uczony. Najnowsze badanie zostało przeprowadzone na 222 uczestnikach, w większości kobietach. Wszyscy uczestnicy mieli 90 sekund na wymyślenie jak największej liczy alternatywnych zastosowań dla kilku prostych przedmiotów, takich jak spinacz do papieru. Następnie uczestnicy zostali podzieleni na dwie grupy. Kluczem do sukcesu jest kompromis pomiędzy silnym skupieniem a nudą Jedna musiała obejrzeć 3-minutową poruszającą scenę z filmu „Kiedy Harry poznał Sally”. Druga – film przedstawiający mężczyzn rozwieszających pranie, który również trwał 90 sekund. Po upływie tego czasu obydwie grupy otrzymało niespodziewanie dodatkowe 45 sekund na burze mózgów. Naukowcy oceniali efekty na podstawie liczby pomysłów oraz ich oryginalności. Autorzy stwierdzili, że bardziej angażujący film dużo bardziej pobudzał kreatywność. – Wyniki te sugerują, że bardziej angażujące zadania prowadzą do produktywnego dryfowania naszego umysłu. Nudne aktywności mogą być jednak korzystne, ponieważ pozwalają oscylować pomiędzy nudą a trybem skupienia – twierdzą badacze. Autorzy twierdzą, że stan idealnego skupienia następuje wówczas, gdy jesteśmy w trakcie umiarkowanie angażującej nas aktywności, która „nakłada pewne ograniczenia na nasze myślenie”. Co to ma wspólnego z prysznicem? Otóż naukowcy twierdzą, że gdy wchodzimy pod strumień wody, automatycznie przechodzimy w inny tryb myślenia. Nasz umysł zaczyna swobodnie dryfować i subtelnie wahać się pomiędzy koncentracją a luźnymi myślami. To właśnie wtedy powstają najlepsze pomysły. Źródło: Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts.
Oto najstarsze drzewo na świecie. Ma 9,5 tysiąca lat i rośnie w Szwecji
To naprawdę robi wrażenie. Przy tym okazie nasz Cis Henrykowski (mający około 1400 lat) to młokos. Jak odkryto najstarsze drzewo?
W tym artykule: Najstarsze drzewo na świecie Najstarsze drzewo w Polsce Najstarsze drzewo świata to świerk rosnący w Szwecji, na terenie Parku Narodowego Fulufjället. Nazwano go „Stary Tjikko”– od imienia psa (nota bene syberyjskiego husky) jego odkrywcy, Leifa Kullmana. Świerk ma zaledwie 5 m wysokości. Najstarsze drzewo na świecie Profesor Leif Kullman z Uniwersytetu Umeå określił wiek drzewa na podstawie analizy rozkładu izotopu promieniotwórczego węgla 14C. Z pewnością był zaskoczony odkryciem, gdy okazało się, że drzewo przeżyło 95 wieków. W sąsiedztwie stwierdzono pozostałości genetycznie identycznych pędów znajdujące się w różnym stadium rozkładu. Należały one do tego samego osobnika. Sukcesywnie zamierające pędy nadziemne Starego Tjikko zastępowane są kolejnymi odroślami. Co ciekawe naukowiec, który dokonał odkrycia, tłumaczy, że jak na swoje czasy Stary Tjikko był bardzo małym drzewkiem. Świerk pamięta epokę lodowcową, podczas której poziom Morza Północnego był o około 120 metrów niższy niż obecnie. Większość terenu między Wielką Brytanią a Norwegią pokrywała wówczas gęsta puszcza. Ciekawostki przyrodnicze. TOP 10 miejsc w Polsce, gdzie natura pokazuje swoje prawdziwe oblicze Natura już nie raz udowodniła, że potrafi zaskoczyć. Poznaj fascynujące miejsca i związane z nimi ciekawostki przyrodnicze, które od lat wzbudzają ogromne zainteresowanie w naszym kraju. Wielkie drzewa nie byłyby w stanie tak długo przetrwać. Ukształtowany przez niskie temperatury i wiatr Tjikko był przy ówczesnych gigantach jak drzewko bonsai. Prawdopodobnie to pozwoliło mu przetrwać tak długo. Część naukowców jest przekonana, że zaszczytny tytuł najstarszego drzewa należy jednak do cyprysa patagońskiego rosnącego w Chile od około 5400 lat. Wyjątkowe drzewo jest jednym z największych w Parku Narodowym Alerce Costero. Jego średnica to blisko 4 metry. Choć oficjalnie nie jest jeszcze najstarszym drzewem na świecie, już od dawna towarzyszy mu hiszpański przydomek Gran Abuelo, czyli „pradziadek”. Najstarsze drzewo w Polsce Za najstarsze drzewo w Polsce powszechnie uważa się Dąb Bartek, jeden z polskich pomników przyrody. Jeszcze nie tak dawno temu sądzono, że liczy on sobie 1200 lat. Dziś wiemy, że Bartek jest młodszy o ok. 500 lat. Starszy od niego jest Cis Henrykowski. W 1921 roku jego wiek oszacowano na ponad 1400 lat! 15-metrowy cis rośnie we wsi Henryków Lubański.
Przeszczep włosów w Turcji. Dzięki wyjazdom połączonym z zabiegiem Stambuł to turystyczny hit
Turcja słynie z malowniczych plaż i cennych zabytków. Stambuł dodatkowo kusi wysokiej jakości zabiegami medycyny estetycznej. O tym, jak wyglądają takie wycieczki opowiedział bloger Michał Gronowski.
W tym artykule: Stambuł zaskakuje ofertą turystyczną Jak wygląda przeszczep włosów w Turcji? Turystyka w Turcji po pandemii Tegoroczne lato miało upływać pod znakiem beztroskich, postpandemiczncyh wyjazdów. Po dwóch latach większość krajów w Europie zniosła restrykcje dotyczące szczepień i testów dla przyjezdnych z zagranicy. Mimo wojny w Ukrainie i inflacji, miliony Europejczyków ruszyły do swoich ulubionych kurortów. Stambuł zaskakuje ofertą turystyczną Wśród najpopularniejszych wakacyjnych kierunków w Europie ponownie znalazła się Turcja. Światowa Rada Podróży i Turystyki przewiduje, że kraj zajmie czwarte miejsce pod względem liczby odwiedzających turystów. Przyjezdnych podróżujących do Stambułu jest już ponad dwa razy więcej w porównaniu z poprzednim rokiem. Popularność Stambułu rosła jeszcze przed wybuchem pandemii. Turyści z zagranicy odwiedzają jedno z największych miast Bliskiego Wschodu nie tylko ze względu na bogatą historię i kulturę. Nie mniejszym zainteresowaniem cieszą się luksusowe restauracje, butiki i kliniki medycyny estetycznej. Z danych Dyrekcji Kultury i Turystyki w Stambule wynika, że jednym z najczęstszych celi wycieczek do Stambułu są zabiegi przeszczepu włosów. Rocznie z usługi korzysta ponad ćwierć miliona turystów – mężczyzn i kobiet. Jak wygląda przeszczep włosów w Turcji? Zabiegowi poddał się też Michał Gronowski, autor jednego z najpopularniejszych blogów o modzie męskiej – Pan Grono. Jak przyznaje, jest zachwycony nie tylko efektami, ale też całym wyjazdem i Stambułem. – Taka wycieczka trwa trzy dni. Dwa ma się dla siebie, jeden jest przeznaczony na zabieg. Cena wyjazdu obejmuje wyżywienie, noclegi i przejazdy klimatyzowanymi busami. Czasami w ofercie jest też zwiedzanie miasta. W zależności od oferty, bilety lotnicze kupuje się samemu lub razem z całą usługą – opowiada. W Turcji medycyna estetyczna nie jest tematem tabu. Z usług miejscowych specjalistów korzystają przyjezdni nie tylko z Europy. Ceny takich zabiegów są znacznie niższe niż w Polsce. To jednak wzbudza wątpliwości co do ich jakości. Gronowski przekonuje, że takie myślenie, to powielanie szkodliwych stereotypów. – Internauci myślą, że Turcy przeprowadzają zabiegi medycyny estetycznej w piwnicach. W rzeczywistości Turcja ma jedne z najlepszych klinik na świecie, gdzie pracują doświadczeni specjaliści. To samo dotyczy hoteli, które są bardzo luksusowe. Stambuł to świetny kierunek nie tylko, jeśli chcemy zadbać o siebie, ale też pozwiedzać, zjeść coś dobrego, czy kupić dobrej jakości ubrania taniej niż w większości europejski krajów – dodaje. Turcja zgłosiła do ONZ zmianę nazwy kraju. Koniec skojarzeń z indykiem Uwielbiana przez Polaków Turcja kilka miesięcy temu wystartowała z kampanią zmiany nazwy kraju zagranicą. ONZ rozpatrzyła wniosek tureckiego rządu pozytywnie. Turystyka w Turcji po pandemii W drugim kwartale 2022 r. przychody Turcji z turystyki potroiły się, a liczba zagranicznych turystów zbliżyła się do wartości z 2019 r. Prezydent Recep Tayyip Erdogan zapowiedział, że kraj chce zarobić w tym roku 37 miliardów dolarów na turystyce. Poprzednie założenia opiewały na 35 miliardach dolarów. Dla porównania w ostatnim sezonie wakacyjnym przed pandemią turystyka dała Turcji około 34 miliardy dolarów. Wczasowiczów było co prawda więcej, ale ceny wyglądały inaczej. W czerwcu 2022 r. Stambuł odwiedziło prawie 1,5 miliona turystów. Najliczniejsze grupy stanowili kolejno Niemcy, Rosjanie, Irańczycy i Amerykanie. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Testowanie na zwierzętach - co robić, by temu zapobiec?
Testowanie na zwierzętach ma służyć wyższym celom, jednak w praktyce oznacza cierpienie i śmierć wielu gatunków, hodowanych i trzymanych w laboratoryjnej niewoli. Co można zrobić, by powstrzymać takie praktyki?
W tym artykule: Testy na zwierzętach Jak wygląda testowanie na zwierzętach? Zakaz testowania na zwierzętach Jak zapobiegać testom na zwierzętach? To zaskakujące, ale niektóre kraje wciąż dopuszczają, a nawet nakazują prawnie testowanie na zwierzętach, mimo że dziś już wiadomo, że badania przeprowadzane na zwierzętach nie przynoszą praktycznie żadnego pożytku. Czy w dobie rozwiniętej nauki i stale rosnącej świadomości społecznej, testy na zwierzętach wciąż są konieczne? Czy "wyższe cele" mogą usprawiedliwić okrucieństwo wobec zwierząt? Testy na zwierzętach Testowanie na zwierzętach ma dać odpowiedź na pytanie o szkodliwość określonych substancji dla ludzkiego organizmu. W praktyce laboratoryjnej, na żywych organizmach testowano (a w wielu przypadkach robi się to nadal) niemal wszystko - od kosmetyków, przez środki higieny, substancje czyszczące i przemysłowe, broń chemiczną, aż po leki. Obecnie, trudno jest znaleźć substancję chemiczną (naturalną lub syntetyczną), która nigdy nie byłaby testowana na zwierzętach. Wbrew powszechnej opinii, testy na zwierzętach nie są domeną czasów współczesnych. Takimi eksperymentami interesował się już Arystoteles, a rzymski lekarz Galen przeprowadził pierwsze wiwisekcje (wykonywane na żywych zwierzętach). Najbardziej inteligentne zwierzęta, które zaskoczyły niejednego naukowca. Sprawdź, jak wiele potrafią Potrafią dopasowywać elementy kolorami, otworzyć butelkę, a nawet grać w gry. Oto najbardziej inteligentne zwierzęta na świecie. Wraz z postępem cywilizacji, rola takich badań rosła. W XX wieku zaczęto je wykonywać na masową skalę, co było rezultatem nie tylko rozkwitu nauki, ale i wprowadzania na rynek kolejnych produktów, które należało przebadać pod kątem skuteczności i bezpieczeństwa. Na żywych zwierzętach zaczęto testować dosłownie wszystko, nawet płyny hamulcowe i środki do czyszczenia felg aluminiowych. W praktyce oznacza to, że w imię tzw. "wyższego celu", zwierzęta poddawane są okrutnym torturom. Jak wygląda testowanie na zwierzętach? W powyższym stwierdzeniu nie ma nawet cienia przesady, bo takie badania są przeprowadzane na przytomnych osobnikach. Znieczulenie? Nic z tych rzeczy! Aby wyniki badań mogły być maksymalnie wiarygodne, poddawany testom osobnik musi odczuwać wszystko, co się z nim dzieje. Jak dokładnie wygląda testowanie produktów na zwierzętach? To zależy od badanej substancji. W niektórych próbach, zwierzęta laboratoryjne są zmuszane do wdychania aerozoli, gazów i oparów, w innych - do zjadania określonych rzeczy. Należy podkreślić, że ukrywanie danych produktów w pożywieniu zwykle nie przynosi rezultatu, więc "karmienie" realizowane jest przez sondę żołądkową. Psy mają świadomość! Zresztą nie tylko one wśród zwierząt Psy, a prawdopodobnie także inne zwierzęta mają samoświadomość - twierdzi włoski badacz Roberto Cazzolla Gatti na łamach pisma „Ethology, Ecology and Evolution”. Jedną z najokrutniejszych prób, jakie na zwierzętach przeprowadza się w warunkach laboratoryjnych, jest tzw. test Draize'a, czyli badanie toksyczności ostrej. Ta metoda przewiduje umieszczenie danej substancji na oku lub skórze zwierzęcia (zwierzęta futerkowe najpierw są golone), które przez cały czas pozostaje przytomne i unieruchomione. Takie badanie trwa 14 dni i często doprowadza do wystąpienia nieodwracalnych uszkodzeń oczu lub skóry. Gdy badane zwierzę przestaje być przydatne, zostaje zabite. Jeżeli powstałe podrażnienia nie są poważne, "obiekt" może być wykorzystany do kolejnych badań. Trudno sobie wyobrazić cierpienia zwierząt laboratoryjnych. Oprócz bólu, odczuwają przecież niewyobrażalny strach. Ktoś może powiedzieć, że cel uświęca środki, jednak warto zadać sobie proste pytanie - co w tym przypadku jest celem? Dziś wiadomo już, że wyniki wielu testów przeprowadzanych na zwierzętach nie są wiarygodne. 7 listopada 1997 roku, na łamach prestiżowego czasopisma naukowego "Science" opublikowano wyniki badań Amerykańskiego Instytutu Raka. Przeprowadzone testy wykazały, że niemal 67 proc. medykamentów stosowanych w leczeniu chorób nowotworowych, które nie dawały pozytywnych wyników w testach przeprowadzonych na myszach, działa na organizm ludzki. Ciekawostki o zwierzętach domowych i egzotycznych - sprawdź czy je znasz Ciekawostki o zwierzętach potrafią zaskoczyć niejednego miłośnika przyrody, tej dzikiej i udomowionej. Wydaje ci się, że świat przyrody nie kryje przed tobą tajemnic? Zatem koniecznie spra... 5 lat później dr. Gerrit van Meer zbadał 42 substancje testowane na zwierzętach, które zostały dopuszczone do stosowania przez ludzi. Wyniki były szokujące - okrutne testy nie ujawniły ok. 81 proc. skutków ubocznych ich stosowania. To tylko kilka przykładów potwierdzających brak zasadności przeprowadzania takich prób. Zakaz testowania na zwierzętach Przez wiele lat cierpienie zwierząt było całkowicie bagatelizowane, jednak od pewnego czasu zaczyna się to zmieniać. W 2004 roku, w Unii Europejskiej wprowadzono zakaz testowania na zwierzętach gotowych kosmetyków. 5 lat później zakazem objęto także testowanie składników kosmetyków. Od 11 marca 2013 roku żaden z krajów członkowskich nie może importować i sprzedawać kosmetyków i ich składników testowanych na zwierzętach. Sprawdź, ile wiesz o zwierzętach roślinożernych. Czym żywią się te gatunki? Zwierzęta roślinożerne stanowią niezwykle rozbudowaną grupę. W naturze, występują we wszystkich rozmiarach i kształtach. Najmniejsi przedstawiciele roślinożerców są trudni do zauważen... To ważny krok, jednak nie można tu mówić o przełomie, bo w wielu krajach testowanie kosmetyków na zwierzętach wciąż jest dozwolone, a w niektórych, jak choćby w Chinach, nawet prawnie nakazane. Co istotne, nie mówimy tu wyłącznie o krajach rozwijających się. W USA zaledwie kilka stanów zakazuje okrutnych praktyk. Stosowne regulacje wprowadzono w Kalifornii, nieco później tę samą drogę obrały władze Newady i Illinois. W marcu 2021 roku, do tej listy dołączyła Wirginia. To dobry początek, ale co z pozostałymi 46 stanami? Jak zapobiegać testom na zwierzętach? Czy my, jako konsumenci, możemy zapobiec cierpieniu zwierząt? Wiele osób wychodzi z założenia, że ich głos nic nie znaczy, a to olbrzymi błąd. Należy założyć, że gdyby nie działalność obrońców praw zwierząt, los laboratoryjnych czworonogów prawdopodobnie nigdy nie uległby zmianie. Pierwszym krokiem w kwestii zakończenia tych nieludzkich praktyk jest nabranie świadomości w kwestii tego, co wrzucamy do koszyka. To, że na terenie Unii obowiązuje zakaz sprzedaży kosmetyków testowanych na zwierzętach, nie oznacza, że producenci nie dopuszczają się takich praktyk. Załóżmy, że firma X chce sprzedawać swoje produkty w Chinach. Wówczas, musi sfinansować badania, którym ich asortyment zostanie tam poddany. W tym kontekście, oznaczenie cruelty free traci jakikolwiek sens. Inna sprawa, w krajach Unii wciąż są sprzedawane kosmetyki, które przed wprowadzeniem zakazu zostały przebadane na zwierzętach. Ile wiesz o zwierzętach wszystkożernych? Sprawdź, ciekawostki na ich temat Zwierzęta wszystkożerne są jednym z najdoskonalszych tworów ewolucji. Ich układ pokarmowy jest przystosowany do wchłaniania składników odżywczych pochodzących z różnorakiego pożywienia... Kolejny sposób to wywieranie presji na rządzących. W sieci krąży wiele petycji, a każdy podpis jest na wagę złota. Aby jednak takie działania mogły przybrać masową skalę, należy zwiększyć świadomość społeczną w tym temacie. To niewiarygodne, ale wiele osób wciąż nie zdaje sobie sprawy z tego, jak wielkie cierpienie wiąże się z takimi badaniami. Im głośniej będziemy mówić, tym wyraźniej zostaniemy usłyszani.
Zwierzęta monogamiczne, czyli gatunki, które łączą się na całe życie
Czy monogamia istnieje w przyrodzie? Mimo powszechnego przekonania, że większość gatunków wybiera więcej niż jednego partnera, to nie brakuje ssaków, ptaków czy owadów podążających zupełnie inną drogą. Choć pod względem liczebności zwierzęta monogamiczne ustępują tym preferującym poligamiczny styl życia, to warto wiedzieć, które z nich kochają aż po grób.
W tym artykule: Monogamia u zwierząt Ptaki monogamiczne Czy i jakie owady żyją w monogamicznych związkach? Monogamia u zwierząt Monogamia wśród zwierząt nie jest zjawiskiem powszechnym, ale to nie oznacza, że nie ma jej w ogóle. Choć miłość na całe życie zdarza się w przyrodzie bardzo rzadko, to już cykliczna monogamia, czyli pozostawanie wiernym jednemu partnerowi przez jeden lub kilka sezonów rozrodczych, nie jest osobliwością. – Monogamia złożona z trzech elementów, czyli wierności seksualnej, społecznego przywiązania do partnera oraz wspólnej opieki rodzicielskiej, dotyczy 5 proc. zwierząt – tłumaczy Diane Witt, zoolog z National Science Foundation. Miłość rodzicielska jest najpiękniejsza. Udowadniają to wzruszające zdjęcia zwierząt Nie ma silniejszej więzi nad miłość między rodzicem i dzieckiem. I jest to prawidło dotyczące nie tylko ludzi. Rodzicielstwo jest wyjątkowe, także w świecie dzikich zwierząt. Zobacz wyj.. Doskonałym jej przykładem są gibony, które tworzą pary charakteryzujące się silnymi więzami między samcem a samicą. Żyjące głównie w lasach południowo-wschodniej Azji gibony są wyjątkami, bo wśród czterech rodzajów małp człekokształtnych (do których zalicza się też goryle, szympansy i orangutany) tylko one są monogamistami. Para zakochanych gibonów uwielbia własne towarzystwo i potrafi godzinami siedzieć na drzewie, przytulając się i flirtując. A gdy pojawią się dzieci, rolą samca jest ich ochrona przed agresją innych samców. Warto jednak dodać, że zwierzęta monogamiczne nie zawsze są wierne swoim drugim połówkom. Także w małżeństwach gibonów zdarzają się skoki w bok. Ptaki monogamiczne Bezapelacyjnie najwięcej monogamistów i cyklicznych monogamistów (przeszło 90%) jest wśród ptaków, które wiodą prym w tej dziedzinie. Od wieków symbolem wierności były łabędzie. I choć dzięki badaniom genetycznym wykryto, że czasem samiec łabędzia wychowuje nie swoje dzieci, to generalnie łabędzie pozostają sobie wierne przez co najmniej kilka sezonów, a bywa, że i przez całe życie. Ma to głęboki sens, bo dzięki monogamii ptaki nie tracą czasu na zdobywanie nowych partnerów i mają go więcej na rozród. A ponieważ odbywają długie migracje, czas jest dla nich wyjątkowo cenny. Do grona ptaków, które uznaje się za monogamiczne, oprócz łabędzi, etolodzy zaliczają także: wrony, albatrosy, pingwiny, sępy płowe, żurawie japońskie, gęsi. Czy i jakie owady żyją w monogamicznych związkach? Monogamiczne bywają nawet owady. W koloniach termitów żyją razem, w jednej komorze lęgowej król i królowa (w przeciwieństwie do mrówek, u których samce giną zaraz po zaplemnieniu królowej). Królewska para może wspólnie „rządzić” kolonią termitów przez całe życie, które w zależności od gatunku może trwać nawet do 50 lat. Monogamia rzadko, ale zdarza się także wśród motyli. Nie jest ona jednak spowodowana wielką miłością, a co najwyżej obawą przed skokiem w bok. Aby uniknąć zdrady, motyle potrafią zatkać otwór genitalny partnerki. Aczkolwiek skutki takie obrotu spraw odczuje także samiec, bowiem później zwyczajnie brakuje mu sił na produkcję nowej porcji nasienia. Podobna sytuacja dotyczy również chrząszczy. Z lekką różnicą, że pierwsze skrzypce gra samica, a nie samiec. Jakie jeszcze zwierzęta są stałe w uczuciach? Zajrzyjcie do naszej galerii >> Seks na zgodę, grupowe orgie, miłość zamiast jedzenia? Zwierzęta mają bardzo bujne życia erotyczne Choć natura zna prostsze sposoby prokreacji, najczęściej stosuje rozmnażanie płciowe. Dlaczego? Znamy odpowiedzi.
W podróż z golarką – recenzja Braun Series 9 PRO
Golenie zarostu w podróży nie należy do najprzyjemniejszych czynności. Szczególnie w podróży, kiedy warunki nie zawsze temu sprzyjają. Czy istnieje zatem golarka, która będzie idealna na wyjazdy? Okazuje się, że tak - to Braun Series 9 Pro.
W tym artykule: Uniwersalność Odporność Kompaktowość Podsumowanie Przygotowanie się do podróży jest zazwyczaj skomplikowanym wyzwaniem. Zaplanowanie tego, czego potrzebujemy w trakcie podróży jest niezwykle ważne, żeby na miejscu cieszyć się już tylko wymarzonymi wakacjami lub przygodą, która na nas czeka. Ważne jest, aby zabrać ze sobą odpowiednie ubrania, sprzęt i kosmetyki. Ale równie ważna jest dobra golarka. Panowie z bujnym zarostem na pewno wiedzą o co chodzi. Niezależnie od tego, czy jedziemy pod namiot, czy do hotelu. W góry, czy nad morze. Warto mieć przy sobie niezawodne urządzenie. Czy taka istnieje? Postanowiliśmy to sprawdzić. Na tapet wzięliśmy Braun Series 9 Pro. Uniwersalność Niezależnie od długości zarostu golarka marki Braun bardzo sprawnie i szybko usuwa włoski praktycznie za jednym pociągnięciem. Nie ma dla niej znaczenia gęstość oraz to czy będzie miała do czynienia z 2- lub nawet 7-dniowym zarostem. ​​​​​​Golarka Series 9 Pro jest wyposażona w innowacyjne, zsynchronizowane elementy golące „ProHead–5”, które współpracują ze sobą, aby wychwycić więcej włosów. Szczególnie ważne jest to, że nie musimy tracić dużo czasu podczas porannego golenia. Kilka ruchów maszynką i możemy dalej ruszać w drogę! Obrotowa głowica o zakresie ruchu 40 stopni dopasowuje się do konturów twarzy, czyniąc golenie przyjemnym i delikatnym. Trymer ProLift został zaprojektowany tak, aby delikatnie podnosić i przycinać długie i twarde włosy. -Polecam ją każdemu, ale przede wszystkich Panom o bardzo wrażliwej skórze twarzy, którzy po goleniu zwykłymi maszynkami miewają podrażnienia. - mówi Hubert Gromadzki, który testował Series 9 Pro od Braun. - Swoją przygodę z goleniem zarostu zacząłem jako nastolatek. Używałem wtedy zwykłych jednorazowych golarek z nożykami. Niestety nie zawsze dobrze znosiłem golenie w szczególności kiedy moja twarz nie była wystarczająco nawilżona. Teraz nie muszę się martwić o odpowiednie przygotowanie przed porannym goleniem, ponieważ Braun Series 9 Pro świetnie radzi sobie z goleniem zarostu na sucho a co najważniejsze, nie podrażnia mojej cery. - dodaje. To niezwykle ważne podczas wyjazdów. Po pierwsze pozwala zaoszczędzić miejsca w kosmetyczce na kosmetyki do golenia. Po drugie brak podrażnień to zbawienie, szczególnie w upalnych miejscach. Ostatnia rzecz, o której marzymy to podrażnienia skórne przy prażącym słońcu tropików. Odporność Czasem nie przewidzimy tego, w jakie miejsce akurat będziemy chcieli się udać. Niekiedy warunki, z którymi będziemy musieli się zmierzyć będą naprawdę ekstremalne. Dlatego ważne jest, żeby mieć jedną sprawdzoną golarkę, zamiast kupować kilka różnych i niepotrzebnie gromadzić masę sprzętu (Pamiętajmy o naszej planecie! Nadmierny konsumpcjonizm też jest zagrożeniem!). Pod tym kątem również sprawdziliśmy golarkę Braun. · Wybrane zestawy Braun Series 9 Pro zostały wyposażone w przenośne etui ładujące PowerCase. Golarka jest w 100% wodoodporna. Golenie jest możliwe zarówno na sucho, jak i na morko, z żelem czy pianką do golenia. Dzięki temu, spokojnie możemy ją zabrać na jachty lub w miejsca wyjątkowo wilgotne. Czasem może się zdarzyć, że zalejemy nasz sprzęt. Nie musimy się o to martwić w tym przypadku. Dostępna w wybranych zestawach baza SmartCare Center umożliwia ładowanie, czyszczenie, smarowanie ostrzy oraz suszenie golarki. Golarka sprawdzi się również na wypady, podczas których nie będziemy mieli przez dłuższy czas dostępu do elektryczności. Bateria działa naprawdę długo, a wybrane modele zawierają etui ładujące PowerCase. Wówczas czas pracy na jednym ładowaniu to nawet do 6 tygodni. Nawet po miesiącu w dżungli nie będziemy wyglądali jak Tom Hanks z filmu Casteway. Kompaktowość To bardzo istotne w podróży, żeby nasz bagaż nie ważył zbyt dużo, a poszczególne przedmioty nie zajmowały wiele miejsca. Na szczęście Braun Series 9 jest bardzo kompaktową golarką. Skończą się zatem dylematy, czy brać naszą elektryczną golarkę, czy może postawić na jednorazówki. - Urządzenie zajmuje niewiele miejsca. Dodatkowo posiada swój futerał, który chroni ją przed uszkodzeniami z zewnątrz i zabrudzeniami. - zauważa nam Hubert. - Często moje zlecenia wiążą się z podróżą za granicę, wtedy właśnie zabieram ze sobą golarkę, która jest niezawodna, szybka. Sama golarka ma również wytrzymałą baterię, która pozwala na długie działanie. Podsumowanie Golarka marki Braun - Series 9 Pro na pewno sprawdzi się dla miłośników podróży. To, co wyróżnia ją od innych dostępnych na rynku to na pewno jej uniwersalność. Sprawdzi się zarówno podczas wypadów weekendowych do dużych miast, jak i na wyjazdy, podczas których będziemy musieli spać pod namiotem. Czas działania jest bardzo długi, a to oznacza, że na większość wycieczek nie musimy zabierać ładowarki. Producent zapewnia również, że sprzęt działa nawet do 7 lat. Z kodem NATIONAL200 do końca roku kupicie golarkę Braun Series 9 Pro ze specjalnym rabatem 200 zł na stronie https://bit.ly/BraunxNGPL
Braun wprowadza Series X - jedno urządzenie do golenia, stylizacji i przycinania zarostu
Marka Braun świętuje w tym roku swoje 100-lecie i poszerza ofertę pielęgnacyjną dla mężczyzn. Braun Series X to wielofunkcyjny zestawy do golenia, przycinania i stylizacji zarostu na twarzy i ciele dla mężczyzn.
Żyjemy w świecie, w którym możemy odkrywać i celebrować swoją tożsamość wszelkimi środkami wyrazu – modą, pielęgnacją, muzyką, kulturą czy aktywizmem. Za każdym razem mamy możliwość pokazania własnej osobowości i tożsamości. Nowy, wszechstronny trymer od Braun został zaprojektowany, aby pomóc użytkownikom płynnie przechodzić między unikalnymi i ewoluującymi stylami. Z pomocą tego urządzenia włosy będą wyglądały tak, jak powinny, niezależnie od stylizacji. Ułożone i przycięte, nieokiełznane i swobodnie się układające oraz wszystko pomiędzy: Braun Series X zapewnia łatwość, szybkość i komfort przy każdym pociągnięciu. Unikalne cechy Braun Series X pomogą osiągnąć użytkownikom praktycznie każdą stylizację – od prostego zarostu po precyzyjne przycinanie wymagające konturowania i wyznaczania linii, dzięki: Innowacyjnemu ostrzu 4D o Jedno ostrze z 4 elementami tnącymi, na które składają się 2 trymery boczne i 2 strefy golenia centralnego pracujące z częstotliwością 450 ruchów na sekundę. o Ostrze 4D ze stali nierdzewnej pozostaje ostre nawet do 6 miesięcy, w przypadku dwóch pełnych zabiegów golenia tygodniowo* 5-ciu nasadkom w zestawie o Urządzenie pozwala na łatwe, szybkie i wygodne golenie na gładko nawet w najtrudniej dostępnych miejscach. Z łatwością można uzyskać także pożądaną długość dzięki nasadkom o długościach 1, 2, 3 i 5 mm do twarzy oraz 3 mm i 0 mm – SkinGuard, do ciała. o Nasadka SkinGuard (0 mm) chroni skórę nawet w najbardziej delikatnych miejscach na ciele – od klatki piersiowej, pach i pachwin po twarz, szyję i brwi. Ruchomej głowicy Flex o Dopasowuje się do kształtu twarzy i ciała, co jest szczególnie przydatne podczas pielęgnacji trudno dostępnych obszarów. 45-minutowemu czasowi pracy po jednorazowym ładowaniu o O niskim stanie naładowania baterii poinformuje wskaźnik na urządzeniu. 100% wodoodpornej konstrukcji o Golenie i stylizacja zarostu za pomocą Braun Series X mogą odbywać się zarówno na sucho, jak i na mokro, a do czyszczenia wystarczy bieżąca woda. Gumowej, antypoślizgowej rączce o Zapewnia wysoki komfort użytkowania i pewność każdego ruchu. Od ostrzy 4D po gładką rękojeść, każda funkcja nowego trymera Braun Series X zapewnia użytkownikom wygodną pielęgnację i precyzyjne rezultaty – na każdym poziomie umiejętności. Braun Series X, cena sugerowana – od 279 zł w zależności od modelu. Więcej informacji na: braun.pl
5 słynnych przeszczepów twarzy. Historie pełne blasków i cieni
Operacje przeszczepu twarzy to bardzo trudne przedsięwzięcia, a o ich sukcesie decyduje nie pierwszy dzień po operacji, lecz wiele kolejnych lat życia. Poznajcie 5 historii osób, którym medycyna dała drugą szansę.
1. Andy Sandness Kiedy Andy Sandness zdecydował o zakończeniu swojego życia miał 32 lata. Chciał popełnić samobójstwo strzelając sobie w twarz. Przeżył, ale jego obrażenia były tak rozległe, że nie było szans na odbudowę twarzy. Przez dziesięć lat mężczyzna nie mógł swobodnie oddychać ani jeść, a jego kontakty ze światem zewnętrznym były znacznie utrudnione przez deformację. Przełom nastąpił w 2016 roku, gdy w klinice Mayo w Rochester podjęto próbę operacji przeszczepu twarzy dla mężczyzny. Poprzedzały ją ponad trzy lata ćwiczeń. Szefujący zespołowi chirurgów Samir Mardini oraz Hatem Amer około 50 razy przeprowadzali próbne zabiegi na twarzach nieboszczyków, by nie pomylić się na żywym pacjencie. Dawcą był 21-latek, którego żona zgodziła się na przeszczep. Kobieta i pacjent spotkają się po operacji. - Chciałem Ci pokazać, że twój dar nie zostanie zmarnowany – miał powiedzieć Sandness w rozmowie z Lilly Ross. Mężczyzna odzyskał zdolność normalnego jedzenia, czucia zapachów, oddychania, uczy się swobodnie mówić. - Kiedy tracisz coś, co wydawało by się masz na zawsze, dowiadujesz się jak to jest być tego pozbawionym... - opowiada – A potem, gdy dostajesz drugą szansę, nigdy tego nie zapominasz. 2. Jerome Harmon Jerome Harmon jako pierwszy człowiek w historii przeżył operację przeszczepu twarzy dwukrotnie. Pierwszą operację przeszedł w 2010 roku i niestety, choć zakończyła się sukcesem, przeszczep został odrzucony przez ciało pacjenta. Lekarze nie dali jednak za wygraną. W styczniu 2018 grupa lekarzy ze szpitala Georges Pompidou European Hospital AP-HP pod przewodnictwem Laurenta Lantieri podjęła się kolejnego zabiegu. Udało się, choć przez kolejne 8 miesięcy mężczyzna pozostawał w szpitalu i nie mógł nawet spotkać swojej rodziny. Wszystko po to, by nie doszło do kolejnego odrzucenia. - Mam czterdzieści trzy lata, dawca miał 22, zatem teraz i ja mam 22 – żartował Hamon rozmawiając z mediami po operacji. 3. Grzegorz Galasiński O Grzegorzu Galasińskim głośno było w 2013 roku, gdy lekarze skutecznie przeszczepili mu twarz. Operację przeprowadził zespół 14 chirurgów pod kierownictwem prof. Adama Maciejewskiego z Instytutu Onkologii w Gliwicach. Po 27 godzinach pracy udało się osiągnąć sukces. Twarzy pozbawił go wypadek. Maszyna służąca do pakowania kostki brukowej wciągnęła go i wyrwała twarz. Do kin niedawno trafił film “Twarz” Małgorzaty Szumowskiej inspirowany jego historią (choć jak sam mówi – niebiograficzny). Jednak udana operacja nie zakończyła problemów mężczyzny, który wciąż musi być poddawany rehabilitacji i nie może wrócić do normalnego życia. - Mówiono o mnie jako o sukcesie medycyny, ale teraz ze swoimi dolegliwościami znalazłem się poza systemem. Żyję, ale co to za życie? - pyta w rozmowie z portalem wyborcza.pl. Mimo tego, że rok po operacji przeszedł drugą rekonstruującą szczękę i uzębienie dziś nie może normalnie jeść. Szczęka źle się zrosła i konieczne było jej usunięcie. Mężczyzna ma problem z jedzeniem, oddychaniem, do tego zaczął pogarszać się stan jego oka. Lekarze póki co nie mają pomysłu jak go ratować. Jest to tym trudniejsze, że wciąż musi przyjmować leki przeciwko odrzuceniu przeszczepu, które wpływają na jego system immunologiczny. - Ostatnio miałem kolejny zabieg żuchwy. Usunęli mi kości, które się nie zrosły. Od zeszłego roku cały czas mam komplikacje. Ale nikt mnie nie słucha. Nikogo to nie obchodzi – podsumowuje ze smutkiem w wywiadzie dla Tokfm.pl. Niedawno mężczyzna wziął do siebie owczarka niemieckiego. Stan jego odporności pozwala na opiekę nad zwierzęciem. Ze światem komunikuje się głównie przez Facebooka. Jak podsumowuje swoją historię? - Chyba tylko to, że sam wygląd nie świadczy o człowieku. Piękna twarz to nie wszystko – mówił dziennikarce Annie Dryjańskiej. 4. Carmen Tarleton W 2007 Carmen Blandin Tarleton została zaatakowana przez byłego męża. Mężczyzna podejrzewał, że kobieta spotyka się z kimś innym. Po wtargnięciu do jej mieszkania zaatakował ją kijem baseballowym, a następnie oblał żrącym ługiem. Carmen doznała ciężkich poparzeń około 80% ciała, a jej twarz została stopiona zupełnie. W 2013 przeszła operację przeszczepu twarzy w bostońskim Brigham and Women's Hospital. Na konferencji prasowej dziękowała rodzinie dawczyni, Cheryl Denelli-Righter. Dziewczyna zmarła z powodu wylewu w tym samym roku. - Mogę znów poczuć skórę matki, mogę zobaczyć jej piegi i przez Ciebie, mogę zobaczyć, że ona żyje dalej – mówiła córka dawczyni – To prawdziwe błogosławieństwo. 5. Charla Nash Ta historia rozpoczęła się od tragicznego wypadku ze zwierzęciem domowym. W 2009 roku Charla Nash odwiedzała przyjaciółkę, która trzymała w domu szympansa imieniem Travis jako zwierzę domowe. Travis był znaną gwiazdą reklam, występował w spotach Coca Coli oraz Old Navy, pojawiał się także w programach TV. Urodził się w 1995 roku w ośrodku dla szympansów w Missouri. Jego matka 6 lat później zostanie zastrzelona podczas próby ucieczki. Przez ludzi travis został adoptowany w wieku zaledwie trzech dni. Udało się go nauczyć wielu rzeczy: potrafił włączyć komputer by oglądać obrazki, mył zęby pastą, zmieniał kanały w telewizorze używając pilota, a nawet kilka razy prowadził samochód. W 2009 wieku, podczas spotkania z Charlą Nash, doszło do tragedii. Zdenerwowane zwierzę zaatakowało kobietę zamieniając jej twarz w strzępy mięsa oraz pozbawiając dłoni. Nad rekonstrukcją jej twarzy przez 20 godzin pracował zespół 30 chirurgów. Była trzecią kobietą w historii, która otrzymała przeszczep twarzy. Lekarze przyszyli jej także nowe dłonie, niestety ciało odrzuciło jednak ten przeszczep i trzeba było je usunąć.
Podpowiadamy, czego warto spróbować wiosną, by jak najlepiej wykorzystać tę porę roku - w Polsce i nie tylko.
„Fake Rich”, czyli jak influencerzy z Szanghaju udają bogaczy na Instagramie
„Fake it till you make it” brzmi jedno z amerykańskich powiedzonek i jak nigdzie indziej doskonałe odzwierciedlenie znajduje w świecie Instagrama. Na nowy poziom wnieśli je influencerzy z Szanghaju, gdzie przed kilkoma dniami ujawniona została nietypowa afera. Okazało się, że „luksusowi instagramerzy” organizują zrzutki na drogie hotele i samochody.
Aferę ujawnił chiński bloger Lizhonger – podaje serwis What’s On WEIBO. Założył fałszywe konto, na którym podszył się pod młodą dziewczynę. Następnie postanowił dołączyć do grupy „Shanghai Female Socialite” na platformie WeChat. A nie było to proste, bo żeby zostać członkiem – czy raczej członkinią –grupy należało najpierw wpłacić „wspisowe” w wysokości 500 juanów (ok. 290 złotych) oraz przedstawić dowód, że jest się w posiadaniu 100 000 juanów oszczędności. Jak przyznał bloger – sfałszowanie takiego „dowodu” nie było trudne. Lizhonger o istnieniu tajnej „luksusowej” grupy dowiedział się od jednego ze swoich czytelników i postanowił sprawdzić, czy zasłyszane plotki są prawdziwe. Przez dwa tygodnie pozostawał na grupie, gromadząc dowody na to, jak działają jej użytkowniczki. Na czacie, który zgodnie z opisem opiera się na trzech filarach – młodości, modzie i pieniądzach – bogate mieszkanki Szanghaju miały wymieniać się nowinkami ze świata mody, zdjęciami z luksusowych zakupów i wiadomościami o bogatych „kawalerach do wzięcia”. Tymczasem – jak odkrył Lizhonger – członkinie grupy w rzeczywistości nie należały do zbyt zamożnych, ale bardzo starały się sprawiać takie wrażenie. Większość rozmów dotyczyła sposobów na to, by wyglądać na bogate. Dziewczyny zrzucały się na wynajem pokoju w luksusowym hotelu, na wypożyczenie samochodu najwyższej klasy, czy nawet na podwieczorek w Ritz. W tym ostatnim przypadku koszty posiłku przeznaczonego dla dwóch osób podzielono na sześć użytkowniczek, a dzięki temu każda z nich mogła zaliczyć luksusową sesję i kilka ujęć zamieścić na Instagramie. Bloger-demaskator zamieścił całość rozmowy na swoim profilu, dzięki czemu ujawnił nawet, że dziewczyny, które jako pierwsze zasiadły do podwieczorku obiecały, że nie skosztują jedzenia, żeby dobrze prezentowało się na kolejnych zdjęciach. Jeszcze więcej chętnych zgłosiło się do wspólnego wynajęcia pokoju w hotelu Ritz. Tu koszt – 3000 juanów – podzielono na 15 osób. Koszt za wynajem pokoju w hotelu Bvlgari Szanghaj został podzielony na 40 osób, a koszt wypożyczenia białego Ferrari na jeden dzień – na 60 osób. Ale nie tylko tak luksusowe dobra trafiały do podziału. Członkinie grupy wymieniały się też – także wypożyczoną – designerską torebką tak, aby każda mogła „zabłysnąć” nią w trakcie randki z ukochanym., a nawet zrzuciły się na używane rajstopy marki Gucci, którymi następnie też się wymieniały. Lizhonger porównał „Shanghai Female Socialite” do serwisu oferującego luksusowe zakupy grupowe. Po tym, jak do sieci wyciekły zapisy rozmów z grupy, zrobiło się o niej bardzo głośno. Z jednej strony użytkowniczki są krytykowane za udawanie i sztuczne nadmuchiwanie swojej popularności, z drugiej – krytykowane są mechanizmy rządzące w sieci, a szczególnie na Instagramie. Tym bardziej, że udawania bogatych okazuje się opłacalne. Zdjęcie w hotelu Ritz lub za kierownicą białego Ferrari – nawet jeśli nie przejechałeś nim nawet 100 metrów – pozwala zgromadzić tysiące polubieni i nowych obserwujących. A liczba followersów ma wymierne przełożenie na zarobki influencera. Im więcej fanów, tym większe stawki za zdjęcie. Firma HopperHQ opublikowała zestawienie najlepiej zarabiających gwiazd Instagrama w 2019 roku. Pierwsze miejsce zajęła Kylie Jenner, którą w momencie tworzenia raportu obserwowało 141 mln użytkowników. Za jeden wpis na swoim profilu Jenner zgarniała 1,266 mln dolarów. Na podium znalazła się także Ariana Grande – 160 mln obserwujących i 996 tys. dolarów za post, oraz Cristiano Ronaldo – 176 mln obserwujących i 975 tys. dolarów za wpis.
Do 2070 roku Indie utoną w „miesiączkowym marnotrawstwie”. Winne tabu wokół menstruacji i brudu
Tabu dotyczące menstruacji oraz pojęcia brudu i wstydu przyczyniają się do narastającego kryzysu środowiskowego szczególnie w krajach rozwijających się, takich jak Indie – twierdzi Mariana Lopez z Manchester University. Indie pozbawione odpowiedniego systemu zarządzania odpadami już teraz toną w śmieciach, a w ciągu 50 lat ilość odpadów menstruacyjnych zwiększy się tak bardzo, że kraj nie będzie w stanie sobie z nimi poradzić.
Jednorazowe produkty menstruacyjne (w tym tampony i podpaski) są często postrzegane jako jedyna możliwość zapewnienia kobietom „godnego zarządzania menstruacją”. Także przez rządy, organizacje pozarządowe czy fundacje na rzecz praw kobiet walczące z ubóstwem menstruacyjnym i brakiem dostępu do środków higienicznych. Jednak powstające w ten sposób odpady to rosnący problem, który ma znaczące konsekwencje dla środowiska. – Jest to szczególnie palący problem w krajach takich jak Indie, w których brakuje infrastruktury do usuwania odpadów – zauważa Mariana Lopez, badaczka z Global Development Institute. Aby dokładniej zobrazować problem Lopez postanowiła przeprowadzić analizę potencjalnego wzrostu marnotrawstwa miesiączkowego w Indiach, czyli oszacować wzrost ilości odpadów pochodzących z jednorazowych produktów higienicznych – tamponów, podpasek syntetycznych i wkładek. W związku z brakiem danych na temat poziomu tego typu odpadów w Indiach, badaczka skorzystała z danych od producentów, dotyczących poziomu sprzedaży oraz prognozowanego popytu na środki higieniczne. Okazało się, że w ciągu najbliższych 50 lat ilość odpadów menstruacyjnych w Indiach może wzrosnąć ośmiokrotnie, do poziomu, z którym kraj nie będzie w stanie sobie poradzić. Nowa Zelandia walczy z ubóstwem menstruacyjnym. Blisko 100 tys. dziewczynek nie chodzi z tego powodu do szkoły 95 tysięcy dziewcząt w wieku od 9 do 18 lat zadeklarowało, że zdarza im się opuszczać zajęcia lekcyjne z powodu miesiączki. Dziewcząt w większości nie stać na środki higieniczne, co un... – Z moich szacunków wynika, że do 2070 r., kiedy sprzedaż osiągnie punkt nasycenia wynoszący 100 miliardów sztuk, Indie mogą mieć do czynienia z 800 000 ton odpadów menstruacyjnych rocznie. Dziś ilość tych odpadów przekracza 100 000 ton. Ale jest znaczna liczba kobiet, które jeszcze nie uzyskały dostępu do produktów menstruacyjnych – zauważa Lopez na łamach „The Conversation”. W najnowszym ogólnokrajowym badaniu przeprowadzonym w Indiach wykazano, że obecnie tylko 48% kobiet mieszkających na wsiach i 78% kobiet z miast stosuje „higieniczną metodę ochrony menstruacyjnej”. W badaniu uwzględniono jednak tylko kobiety w wieku od 15 do 24 lat i tylko te osoby, które identyfikują się jako kobiety. – W moim badaniu uwzględniłam tylko kobiety będące konsumentkami, co pokazuje, że rzeczywiste liczby mogą być jeszcze większe – zauważa badaczka. Dodatkowo na wzrost rzeczywistych liczb może wpłynąć fakt, że szacunki dotyczą tylko tych produktów jednorazowych, które trafiły na wysypiska. Tymczasem Lopez w swoim raporcie potwierdza, że wiele kobiet spala zużyte podpaski i tampony, zawija je w oddzielne torby po czym wyrzuca do ulicznych koszy na śmieci lub publicznych toalet, a część kobiet nawet myje i ponownie stosuje jednorazowe podpaski. – Praktyki te są oparte na pojęciach wstydu i brudu, które można przypisać wierzeniom kulturowym i religijnym dotyczącym menstruacji. Istniejące oceny wpływu produktów menstruacyjnych na środowisko często nie uwzględniają lokalnych praktyk utylizacji, takich jak te – zauważa badaczka. Sudan wprowadza przełomowe prawo i delegalizuje obrzezanie kobiet. „Podważa ich godność” Trzy lata więzienia albo grzywna – to kara, jaka czeka osoby, które naruszą nowe prawo zakazujące okaleczania żeńskich narządów płciowych. O ratyfikowaniu nowej ustawy delegalizującej r... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/00b84d328af49f6629b4d78985c004101a1405a3-0c3f204.jpeg" width="938" height="626" alt="9 na 10 kobiet powyżej 14 roku życia zostało poddanych okaleczeniu (Photo by Mahmoud Hjaj/Anadolu Agency via Getty Images)" title="9 na 10 kobiet powyżej 14 roku życia zostało poddanych okaleczeniu (Photo by Mahmoud Hjaj/Anadolu Agency via Getty Images)" /> Istotnym problemem, na jaki zwraca uwagę Lopez jest rola „zbieraczy śmieci” w Indiach. – Zarówno kobiety, jak i mężczyźni zbierający odpady uważają, że krew menstruacyjna jest źródłem szkód dla osób, które są na nią narażone. Ponadto podzielają pogląd, że odpady menstruacyjne to „kobiece odchody” i powinny być obsługiwane wyłącznie przez kobiety – wyjaśnia badaczka. To sprawia, że jednorazowe odpady menstruacyjne nie są odpowiednio segregowane i poddawane utylizacji. Zamiast tego są wyrzucane na otwarte przestrzenie (jak place budowy, opuszczone nieużytki) lub spalane. To dodatkowo przyczynia się do problemów środowiskowych. – Należy zająć się tematami tabu dotyczącymi menstruacji, aby wprowadzić zmiany w praktykach usuwania i gospodarowania odpadami oraz zapobiec znacznemu pogorszeniu i tak już tragicznej sytuacji środowiskowej. Podczas gdy wiele krajów, w tym Indie, wdraża zasady mające na celu poprawę zarządzania higieną menstruacyjną, sposób w jaki te produkty są w rzeczywistości utylizowane, został w dużej mierze przeoczony. To musi się teraz zmienić – podkreśla Lopez. Po co jest placebo w pigułkach antykoncepcyjnych? Dla papieża. I to nie jest żart Dla papieża. Nie, to nie żart, naprawdę chodziło o to, by udobruchać głowę Kościoła katolickiego. Co ciekawe, po latach okazuje się, że nie trzeba ich brać i można przetrwać miesiąc ...
Zbadano krem do twarzy liczący 2700 lat. „Jaskiniowe mleko księżycowe i tłuszcz przeżuwaczy”
Ozdobny ceramiczny słoiczek z żółto-białą substancją znaleziono w grobowcu odkrytym na terenie Liujiawy, stolicy Rui – dawnego państwa wasalnego, sprzed zjednoczenia Chin. W grobie spoczywał mężczyzna, najpewniej należący do ówczesnej arystokracji. A znaleziony przy nim krem może świadczyć o rozwijającym się przed wiekami przemyśle kosmetycznym.
W tym artykule: Jaskiniowe mleko księżycowe - co to takiego? Narodziny przemysłu kosmetycznego „Kosmetyk w Chinach mają długą historię, a jego pochodzenie pozostaje niejasne. Potencjalnie powstał w okresie wiosenno-jesiennym (770-476 p.n.e.), ale niewiele wiadomo na temat jego wczesnego wytwarzania i stosowania” - piszą autorzy badania, które ukazało się na łamach czasopisma Archeometry. Jaskiniowe mleko księżycowe - co to takiego? Naukowcy postanowili zbadać skład starożytnego kremu i poddać substancję dokładnej analizie. „Pozostałość [kremu] została wykonana z tłuszczu trzewiowego przeżuwaczy, zmieszanego z monohydrokalcytem pochodzącym z jaskiniowego mleka księżycowego. Był prawdopodobnie używany jako krem kosmetyczny do twarzy przez szlachcica starożytnego stanu Rui” - podają naukowcy. To, co autorzy badania określają jako „jaskiniowe mleko księżycowe” (ang. cave moonmilk) szerzej znane jest jako mleko wapienne. W speleologii j(nauce o jaskiniach) est to początkowa forma powstawania nacieku jaskiniowego. W stanie wilgotnym mleko wapienne ma postać pasty, jest miękkie i silnie wodniste, w stanie suchym - kredowe i bardzo lekkie. Występuje na ścianach jaskiń. Pokrywa je mniej więcej równomiernej grubości warstewką, tworzy podłużne, serowate zgrubienia, albo gruby, drobno uwarstwiony osad. Ma różną konsystencję - od płynnej, przez ciągliwą do galaretowatej, w zależności od zawartości wody. Zazwyczaj jest białe, czasem tylko podbarwione substancjami ilastymi. Narodziny przemysłu kosmetycznego Zdaniem chińskich badaczy to właśnie zawartość mleka wapiennego w kosmetyku może oznaczać, że służył on jako krem do twarzy. Miał nadawać twarzy arystokraty białej barwy, co było wówczas uznawane za oznakę wysokiego statusu społecznego i ekonomicznego. „Co więcej, eksploatacja jaskiniowego mleka księżycowego, specjalnego stalaktytu w niektórych wapiennych jaskiniach, odzwierciedla związek między wczesną szkołą taoistyczną a produkcją kosmetyków” - zauważają autorzy badania. Może to oznaczać, że już 2700 lat temu w Chinach zajmowano się produkcją kosmetyków. Te obserwacje, wraz z odkryciem większej liczby podobnie zdobionych „słoiczków” jak ten znaleziony w grobowcu, sugerują powstanie początkującego przemysłu kosmetycznego w starożytnych Chinach. Zespół zwraca też uwagę na inne wyjaśnienie stosowania kosmetyku przez klasę wyższą, a także rosnącej popularności kremów z mlekiem wapiennym. Ta hipoteza uwzględnia wpływ wczesnych szkół taoistycznych, które wierzyły, że minerały z jaskiń mają właściwości magiczne. Według naukowców odkryty krem jest najwcześniejszym znalezionym w Chinach przykładem kosmetyku związanego z mężczyzną. Dotychczas najstarsze takie znalezisko pochodziło z tzw. okresu Trzech Królestw (ok. 220-280 n.e.). Natomiast dowody na używanie kosmetyków przez kobiety w Chinach sięgają znacznie dalej. Na przykład w 2016 roku naukowcy odkryli czerwone sztyfty kosmetyczne, o których sądzono, że były używane w latach 1980-1450 p.n.e. Istnieją dowody, że starożytni Egipcjanie używali kosmetyków już 2000 lat p.n.e.
Kobiety z Arabii Saudyjskiej żyją w środowisku skrajnie konserwatywnym. Ale ostrożnie próbują przesuwać granice tego, co dopuszczalne w życiu publicznym. Często z sukcesami.
Siedzimy w salonie u Noof Hassan i delektujemy się kawą. Noof ma 32 lata, gęste ciemne włosy, śniadą karnację i wesołe oczy o migdałowym zarysie. Mieszka z mężem Samim i dwoma synkami w mieszkaniu, które zajmuje całą kondygnację dwupiętrowej kamieniczki w zatłoczonej dzielnicy stolicy Arabii Saudyjskiej – Rijadu. Dwa lata temu, gdy ją poznałam, była kierowniczką w zakładzie przetwórstwa spożywczego nadzorującą eksperymentalny kilkunastoosobowy dział kobiecy. Dziś w montowni sprzętu oświetleniowego Noof kieruje załogą dziesięciokrotnie większą. Jej zarobki też wystrzeliły w górę. W oddziale Noof pracują same kobiety. Mężczyźni nie mają tam wstępu, ale biuro firmy jest już „mieszane”, jak mawiają Saudyjczycy: pracują tu ze sobą mężczyźni i kobiety, niespokrewnieni, niepołączeni więzami rodzinnymi. Oczywiście rozmawiają ze sobą nie tylko formalnie. Razem siadają w trakcie spotkań przy stole konferencyjnym, razem pochylają się nad jednym dokumentem. Arabia Saudyjska to w końcu kraj najgłębszej na świecie segregacji płciowej. Ale w życiu tamtejszych kobiet od pewnego czasu zachodzą zmiany – kruche, rodzące napięcia, ale niezwykłe. Saudyjki z różnych pokoleń pod wpływem nowych tendencji na rynku pracy oraz zachęt zmarłego króla Abd Allaha ibn Abd al-Aziza debatują nad tym, co oznacza prawdziwa nowoczesność bez utraty prawdziwej „saudyjskości”. Niemniej jednak sprawa „mieszania” budzi najwięcej kontrowersji. Wielu kobietom nie mieści się w głowie, że mogłyby podjąć pracę, w której przebywałyby z mężczyznami. Są takie, które z własnej woli pewnie by się na to zgodziły, lecz nie pozwolą im rodzice bądź mężowie. Inne nie decydują się na podobne rozwiązanie w obawie przed krytyką ze strony ich rodzin. Jeszcze inne wśród współpracowników mężczyzn czują się zupełnie swobodnie. W ostatnim dziesięcioleciu dzięki stypendiom rządowym dziesiątki tysięcy Saudyjek wyjechało na studia za granicę. Teraz wróciły i niecierpliwie prą do zmiany. Małżeństwo z miłości i 10 seansów Titanica Noof lokuje się gdzieś pośrodku tego spektrum postaw. Stara się znaleźć swoją drogę, nie tracąc poczucia godności. Ustaliła własne zasady w firmowym biurowcu: żadnego kontaktu fizycznego z mężczyznami, choćby przypadkowego. To sprawa przekonań religijnych. Nie wolno mi dotknąć mężczyzny, który nie jest moim ojcem, wujem czy bratem. Na tym to polega. Stąd moje przezwisko „Pani Noof niepodająca ręki” – mówi Noof i śmieje się tak, że omal nie spada z kanapy. Jest inteligentna i silna. Żartuje sobie z nadgorliwców czy ludzi nieuprzejmych. Jej telefon komórkowy ma dzwonek z muzyką z serialu Chirurdzy. Odrzucała kandydatów na męża wybieranych przez jej rodzinę, bo była zdecydowana wyjść za Samiego, którego kocha. Mówi, że jako nastolatka z 10 razy obejrzała Titanica. W Arabii Saudyjskiej kina wprawdzie nie funkcjonują, ale filmy dostępne są na DVD, choć konserwatywni szejkowie ciskają na nie gromy (kiedy przypomniałam jej, że w Titanicu jest scena seksu przedmałżeńskiego, Noof się nie przejęła. – Nie mam z tym problemu – powiedziała – skoro jej kultura to dopuszcza). Opowiadam to, bo zaraz Sami zawiezie nas do galerii handlowej, gdzie Noof pomoże mi wybrać nową abaję – długą do kostek szatę, obowiązkowy strój kobiet w Arabii Saudyjskiej, a ja chcę wam Noof przedstawić, zanim pójdzie do garderoby i ubierze się w jedną ze swoich szat, a wszystkie ma czarne. Kolorowe abaje częściej można zobaczyć w Dżuddzie, bardziej liberalnym mieście portowym na zachodzie kraju. W Rijadzie noszenie abai w kolorze innym niż czarny naraża na gniewne miny przechodniów, a nawet naganę ze strony ulicznego patrolu policji muzułmańskiej. Abaja, którą wyjmuje Noof, ma szarą lamówkę w deseń z przebłyskującą czerwoną nitką – Noof kupiła ją w Dżuddzie. Ma też wygodne kieszenie, w tym jedną na telefon komórkowy naszytą na lewym rękawie. Noof narzuca abaję na spódnicę i bluzkę, jakby zakładała pelerynę przeciwdeszczową. Jej sylwetka przypomina teraz wydłużony czarny trójkąt. Głowę owija długą czarną chustą zwaną tarha, która zakrywa włosy, twarz i szyję. - Gdzie moja torebka? – pyta, a Sami podaje jej nieodzowny kobiecy atrybut. Potem, już w drzwiach wyjściowych z budynku, zarzuca koniec tarha na twarz; jedynym odsłoniętym fragmentem jej skóry są teraz dłonie. Obowiązkowa segregacja Arabia Saudyjska jest „jedynym krajem na świecie” pod wieloma względami. Z tego powodu często trafia na czołówki światowych mediów, na ogół w negatywnym kontekście. Jedyny kraj na świecie, gdzie kobietom zabrania się prowadzić samochód. Jedyny, który wymaga, by każda dorosła obywatelka żyła pod nadzorem męskiego opiekuna prawnego – ojca, męża lub innego członka rodziny, który musi wyrazić zgodę, by uzyskała paszport, podpisała umowę lub jakikolwiek inny dokument prawny. Ostatni kraj na świecie (nie licząc Watykanu), który przyznał kobietom prawa wyborcze. Pierwsza w historii rejestracja wyborców kobiet odbyła się zaledwie pół roku temu, a panie, które ze względu na odległość od miejsca zamieszkania nie mogły do punktów rejestracyjnych dojść, musiały mieć kierowcę, który je dowiezie. We wszystkich restauracjach w Arabii Saudyjskiej, w których kobiety mają prawo jadać, są wydzielone sale dla „singli”, czyli mężczyzn, oraz dla „rodzin”, czyli kobiet, dzieci i opiekujących się nimi mężczyzn, krewnych lub powinowatych. Mężczyźni i kobiety, którzy nie są spokrewnieni lub spowinowaceni, mogą wprawdzie udawać, że w istocie są, ale istnieje ryzyko, że sprawdzi to policja muzułmańska i zostaną wyrzuceni za drzwi. Prawo i obyczaje zabraniają im bowiem siadania przy jednym stole. W punktach gastronomicznych w galerii handlowej – gdzie sieci bliskowschodnie konkurują z McDonaldem i KFC – do każdego z bufetów stoją dwie oddzielne kolejki, dla mężczyzn i kobiet. Wszystkie sprawy praktyczne w Arabii Saudyjskiej, nawet rozkłady budynków, są planowane i organizowane pod kątem tej obowiązkowej segregacji. Gdy w 2011 r. król Abd Allah ogłosił, że do swojej Rady Konsultacyjnej (Madżlis asz-Szura) zacznie mianować także kobiety, w kraju zawrzało. Z jednej strony słychać było głośne protesty oburzonych konserwatystów, z drugiej entuzjazm obrońców praw kobiet. A jednym z najbardziej dyskutowanych tematów był ten, jak w owej radzie należy kobiety usadowić. Czy dać im oddzielną salę połączoną z salą męską jedynie telewizją kablową? W Arabii Saudyjskiej praktycznie nie ma szkół koedukacyjnych – dotyczy to również wyższych uczelni. Właśnie telewizja kablowa pozwala studentom uczestniczyć w zajęciach wykładowców przeciwnej płci. Nawet kampania „feminizacji pracy” zachęcająca Saudyjki do podejmowania zatrudnienia, trwająca od pięciu lat, a zainicjowana przez króla Abd Allaha, związana była ze skomplikowanymi przepisami dotyczącymi segregacji. Po dziesięcioleciach nieformalnego zakazu podejmowania przez kobiety pracy zarobkowej, która może je narazić na kontakty z mężczyznami, niektóre typy sklepów detalicznych otrzymały polecenie przyjęcia sprzedawczyń, a rząd daje zachęty przedsiębiorstwom zatrudniającym Saudyjki. Ale na przykład w supermarketach kasjerki siedzą razem, oddzielone od kasjerów. W domach towarowych postawiono kilometry ścian oddzielających personel żeński od męskiego. Każdy zakład pracy, w którym zatrudnione są obie płcie, musi wydzielić przestrzeń, gdzie mężczyźni nie mają wstępu i kobiety mogą czuć się „swobodniej”. Niewzruszone zasady Słowo „swobodniej” słyszę od saudyjskich kobiet bardzo często. Do momentu, gdy pytam, dlaczego nie można być bez abai w obecności mężczyzn. Wtedy przyglądają mi się przez chwilę badawczo, a potem wzdychają i kiwają głowami, jakby mówiły: „No tak, znowu…”. Ponieważ jesteśmy Saudyjkami, a w Arabii Saudyjskiej się tego nie robi. To byłaby najłatwiejsza odpowiedź, ale wprost nikt tak nie powie. Ten obowiązek ukrywania kobiet przed mężczyznami spoza rodziny, tak niepojęty i niepokojący dla cudzoziemców, dla Saudyjczyków też jest trudny. Niemal każda kobieta, która starała mi się to wytłumaczyć, odwoływała się do tradycji, presji społecznej, przekonań religijnych, solidarności plemiennej. No i nacisku, jaki kultura saudyjska kładzie na to, by cześć i honor kobiety – czyli jej wierność i uczciwość, jeśli jest mężatką, a skromność i cnotliwość jeśli nią nie jest – pozostawały nieskazitelne. I nie myślcie, że to mężczyźni najbardziej gorliwie pilnują przestrzegania wspomnianych zasad. To raczej matki, ciotki, siostry czy nawet zupełnie obce kobiety uważają za swój obowiązek zbesztać każdą przedstawicielkę swojej płci, która ich zdaniem tym zasadom się sprzeniewierza. – „Dlaczego próbujesz uwodzić mężczyzn? Zakryj się!” – 25-letnia mieszkanka Rijadu z frustracją naśladuje oskarżycielski ton besztających kobiet. – Okrywają się od stóp do głów i wymagają od innych, żeby zachowywały się tak samo jak one. Co nosić wolno, a czego nie Szata, którą okrywają się Saudyjki, to abaja, nie czador (tradycyjnie używany w Iranie) czy burka (w Afganistanie). Wprawdzie najbardziej konserwatywne kobiety noszą czasami ubiór zakrywający także głowę, lecz w najczęstszej odmianie abaja jest szatą od szyi w dół, przypominającą trochę sędziowską togę. W miejscach publicznych kobiety mogą zdjąć abaję tylko w szpitalu, w ogrodzonych dzielnicach mieszkalnych dla cudzoziemców i w pomieszczeniach przeznaczonych wyłącznie dla kobiet (jedna z najmodniejszych galerii handlowych w Rijadzie ma na przykład jedno piętro, gdzie wstęp mają wyłącznie kobiety). Poza wymienionymi miejscami: wykluczone. Mężczyźni chodzą w dżinsach lub w garniturach albo w białych arabskich szatach zwanych thobe. Natomiast dorosłe kobiety (po okresie pokwitania), w tym także cudzoziemki pracujące w Arabii Saudyjskiej na kierowniczych stanowiskach w korporacjach czy przyjezdne dziennikarki, noszą abaje. Dlaczego w czarnym kolorze, który pochłania ciepło, skoro to najgorętszy obszar kuli ziemskiej? Wyjaśnień jest mnóstwo, a wszystkie opierają się na domysłach: bo czarny kolor jest nieatrakcyjny dla mężczyzn albo z powodu wzmianki w świętych tekstach muzułmańskich, że kobiety w czasach proroka Mahometa nosiły się na czarno i przypominały wrony. Żadne prawo nie określa koloru abai. Nie ma też żadnego formalnego przepisu, który nakazywałby jej noszenie. Pewna starsza Saudyjka opowiadała mi, że 40 lat temu obyczaje w sprawach ubioru nie były w królestwie zunifikowane i różniły się w zależności od regionu, klasy społecznej, rodu, plemienia. Monarchia była wtedy młodym państwem – powstała w 1932 r., cieszyła się nowym bogactwem związanym z ropą naftową, ale wciąż była mozaiką różnych arabskich społeczności, od plemion z głębi pustyni, ściśle kultywujących dawne tradycje, po kosmopolityczne miasta na wybrzeżu. Wprawdzie wszędzie wyznawano islam w jego postaci szczególnie konserwatywnej i ogarniającej wszystkie sfery życia, lecz wyrażało się to w różnych miejscach rozmaicie. Jak wspominają starsze kobiety, w pewnych rejonach Arabii Saudyjskiej nie było niczym szokującym mieć na sobie krótką, swobodną abaję albo ubrać się skromnie, jednak w ogóle bez wierzchniej, okrywającej szaty. – Większość z nas wychodziła bez zasłony na twarz – wspomina 70-letnia lekarka pediatra z Rijadu. – Usiąść w restauracji z mężczyzną, który nie był twoim mężem? Żaden problem, póki oboje zachowywaliście się przyzwoicie. A potem nastąpiła zdecydowana zmiana. Skręt konserwatywny Dokładnie w latach 80. XX w., gdy na całym Bliskim Wschodzie rodziły się i nabierały siły konserwatywne prądy w islamie. Rząd saudyjski, którego autorytetowi owe ruchy zagrażały, wykorzystał policję religijną do ogólnokrajowej rozprawy z wszelkimi objawami nieprawomyślności i narzucił Saudyjczykom szariat w najbardziej wstecznej i sztywnej postaci. Zmieniono programy szkolne. Uciszono muzykę jako zjawisko niemuzułmańskie. Pary chodzące ulicą czy jadące samochodem musiały na żądanie okazywać akt ślubu. A najważniejszym elementem tej konserwatywnej kampanii była krytyka kobiet: za uleganie zachodnim wpływom, za pokazywanie się poza domem bez męskiego opiekuna, za mówienie uwodzicielskim głosem, za uwłaczanie boskiej czci przez nieosłanianie całego ciała czernią. Muzułmanie używają arabskiego słowa awra na określenie tych części ciała, których nie należy pokazywać publicznie, jeśli jest się osobą dbającą o szacunek innych. Każde społeczeństwo na świecie ma własną wersję awra, ale w Arabii Saudyjskiej w ostatnich dekadach za awra uznano nie tylko kobiece włosy, jak to jest w większości muzułmańskich krajów, lecz także kobiece łydki, ręce oraz – to w zależności od sytuacji – także twarz. Czy nikab odbiera człowieczeństwo? Siedziałam kiedyś przy stole z trzema feministkami z Rijadu zażarcie dyskutującymi o nikabie, czyli czarnej zasłonie na twarz. Jedna z nich twierdziła, że każda współczesna kobieta, która „decyduje się” zakryć twarz, czyni tak jedynie wskutek presji wywieranej na nią przez oparte na ucisku społeczeństwo („To NIGDY nie jest prawdziwy wybór! Noszenie nikabu odczłowiecza!”. „Jak możesz coś takiego nawet MÓWIĆ?”, „TO NIGDY NIE JEST WYBÓR”). Najtrafniejsze wyjaśnienie w sprawie zasłaniania twarzy usłyszałam od Noof Hassan. Pewnego dnia byłam z nią w pracy, a ona zauważyła, że obserwuję ją, jak zręcznie manewruje chustą, wychodząc z obszaru fabryki przeznaczonego tylko dla kobiet, i wracając tam. Zasłona na twarz, zasłona z twarzy i z powrotem. Noof zerknęła na mnie i powiedziała: – Dla nas nie ma w tym nic dziwnego. Społeczeństwo saudyjskie pod wieloma względami nadal jest plemienne. Kobiety i mężczyźni wciąż mają wrażenie, że otoczenie ich obserwuje, snuje domysły o ich normach rodzinnych, ocenia. Słowem dajut określa się mężczyznę, który nie dba o cześć żony i innych kobiet należących do jego rodziny, poprzez okazywanie stosownej zazdrości o nie. To skrajnie deprecjonująca etykieta. Bardzo złagodzone odpowiedniki tego określenia to „mięczak” czy „oferma”. - Problem polega na tym, co sobie myślą. O to właśnie chodzi – mówi Noof, siedząca obok męża w toyocie. Sami dodaje: – Gdy idziemy na zakupy czy dokądkolwiek, czuję, że ludzie na nią patrzą. – Gapią się. Nie tylko patrzą, ale się gapią – uściśla Noof. Niepokojące dla Samiego są zwłaszcza spojrzenia mężczyzn. – Mówię wtedy: „Noof, proszę, zakryj twarz”. Niech jej nie widzi – tłumaczy. Zastanawiam się nad słowami proroka Mahometa, że mężczyźni sami powinni odwracać się od pokusy i unikać okazywania braku szacunku. - Tak – mówi Noof – czasami tłumaczę Samiemu: „Ten facet sam musi przestać patrzeć, przecież tak nakazuje nasza religia. Dlaczego mam się zasłaniać?”. Sami nic nie mówi, skupia się na prowadzeniu auta. Jest dyrektorem finansowym. Nosi okulary w czarnej oprawce, ma przystrzyżoną brodę i łagodną twarz. – Odpowiadam wtedy: „Może i ten człowiek jest muzułmaninem, ale nie praktykuje islamu właściwie” – wyjaśnia w końcu. Ten mężczyzna myśli sobie: „Skoro nie zasłania twarzy, to pewnie lubi, żeby ludzie patrzyli na jej twarz”. Tak właśnie ludzie myślą. Odpowiadam na to, że w niektórych społeczeństwach mąż, gdy nie podoba mu się sposób, w jaki inny mężczyzna patrzy na jego żonę, może zagrozić tamtemu, że wybije mu zęby. Sami kręci głową. – Gdybym miał tak robić, musiałbym wdawać się w bijatyki codziennie – mówi z uśmiechem. Noof chichocze. – Za dużo zachodu – odpowiada, schowana za czarną chustą. – Spróbuj, wszystko przez nią widać. Mam na sobie chustę tarha i teraz próbuję się nią owinąć tak, jak robi to Noof: Ciasno dwa razy wokół głowy, a pozostałą długością zasłaniam twarz. Materiał jest rzadko tkany, właśnie po to, by był prześwitujący; świat jest przez nią przyciemniony, ale widoczny. W oddali majaczy oświetlona galeria handlowa. Poczuć nowocześność Miejska galeria handlowa w Arabii Saudyjskiej to wielka scena, na której rozgrywają się równocześnie dziesiątki drobnych spektakli charakterystycznych dla współczesności tego kraju. Młode kobiety oglądają wystawy, rozmawiając przez komórki, zręcznie przez nikaby liżąc lody i sącząc przez słomki napoje. Pakistańscy i filipińscy kierowcy czekając na panie, które wożą, drzemią na parkingach lub rozmawiają przez Skype’a z rodzinami na drugim końcu świata (– W jaki sposób ci kierowcy rozpoznają, która spowita w czerń kobieta jest ich chlebodawczynią? – zapytałam raz znajomą Saudyjkę. – Po butach i torebce – odparła). W chłodnych, klimatyzowanych wnętrzach galerii są place zabaw, sklepy z meblami czy okularami, klub fitness i supermarkety. Zawsze pełno tu kobiet. Po chwili łapię się na tym, że przyglądam się butom i torebkom przechodzących pań, zastanawiając się, które należą do jakiejś mojej znajomej: emerytowanej lekarki, graficzki-projektantki, biznesmenki, profesor socjologii, prawniczki, która gra w koszykówkę trzy razy w tygodniu i ma 1,80 m wzrostu. Ta prawniczka, 30-letnia Aljawharah Fallatah, grywa w salach tylko dla kobiet w szkołach dla dziewcząt lub klubach fitnessu. A dlaczego nie na boiskach pod gołym niebem? Bo tam chodzą młodzi mężczyźni, a w koszykówkę w abai gra się niewygodnie. – Ważne jest co innego – uświadamia mi Fallatah któregoś dnia po treningu. – W tym kraju jeszcze we wczesnych latach 60. XX w. dziewczęta nie mogły iść do szkoły. Dopiero od dekady wolno im studiować prawo. Trzy lata temu pierwsza kobieta uzyskała prawo do praktyki adwokackiej, a nie tylko udzielania porad. Dzisiaj wśród studentów uczelni wyższych królestwa dziewczęta stanowią więcej niż połowę. Gdy w roku 2005 król Abd Allah uruchomił program zagranicznych stypendiów, wśród pierwszych stypendystów znalazły się też kobiety. W 2014 r. ponad 35 tys. Saudyjek studiowało za granicą, ponad połowa z nich w USA. W obronie kobiet Fallatah występuje przed sądami. Nie można jednak mówić o równouprawnieniu kobiet w życiu zawodowym. Dobrze wykształcone Saudyjki narzekają na trudności ze znalezieniem pracy i są sfrustrowane przeszkodami, na jakie napotykają w społeczeństwie, które wciąż nie jest przyzwyczajone do akceptowania kobiet na wysokich stanowiskach. Trzeba przyznać, że takie skargi znamy także z innych krajów, o dłuższych niż w Arabii Saudyjskiej tradycjach aktywności zawodowej kobiet. – Postęp w ostatnich 10 latach jest u nas szybszy niż w USA przez sto lat – mówi Nailah Attar, współzałożycielka organizacji Baladi, której nazwa oznacza „mój kraj”. – Zmieniamy się bardzo szybko. Wydaje mi się nawet, że powinniśmy trochę zwolnić, żeby ludzie mieli czas się do tego przyzwyczaić. Baladi powstała pięć lat temu. Attar wraz z innymi wykształconymi kobietami naukowcami założyły ją, aby przekonywać Saudyjki do korzystania z czynnego prawa wyborczego i kandydowania na urzędy obieralne. Jedną z przeszkód jest niechęć tradycjonalistów, ale równie ważna jest obojętność kobiet, nawet tych ambitnych. W 2005 r. po raz pierwszy od półwiecza głosowali w Arabii Saudyjskiej mężczyźni; wybierano wówczas przedstawicieli do rad miejskich, którzy nie mają żadnej władzy. Królestwo Arabii Saudyjskiej nie jest monarchią konstytucyjną. Nie ma premiera ani parlamentu. Absolutna władza pozostaje w rękach rodziny Saudów, od których nazwę wzięło państwo. - Znajdujemy się częściowo w XXI, a częściowo w XIX w. Wyobraź sobie europejskie średniowiecze i Kościół katolicki – mówi mi z rezygnacją mieszkanka Rijadu, która spędziła kilka lat za granicą. Chodzi jej o to, że w Arabii Saudyjskiej dogmatyczni przywódcy religijni ni dynastia królewska nadal rządzą wspólnie. To coś niemal nie do wyobrażenia dla ludzi z krajów neutralnych światopoglądowo. Obraza islamu albo działanie na szkodę bezpieczeństwa państwa jest przestępstwem karanym więzieniem, chłostą lub śmiercią. A przecież obie kategorie są elastyczne, da się do nich zaliczyć prowadzenie bloga, udzielanie w mediach społecznościowych czy też obrona osoby oskarżonej o takie czyny. Wyroki śmierci wykonuje się publicznie, przez ścięcie. Instytucja, której podlega policja muzułmańska (działająca równolegle z policją państwową i mogąca udzielać pouczeń, nagan i zatrzymywać podejrzanych) nosi nazwę Komitetu Krzewienia Cnót i Zapobiegania Występkowi. Jedno kino na cały kraj Istnieje głęboko zakorzenione przekonanie, że w społeczeństwie da się panować nad cnotami i występkami za pomocą oddzielenia od siebie mężczyzn i kobiet i że mężczyźni są z natury lubieżni, zaś kobiety uwodzicielskie. A zatem dobry muzułmanin musi nieustannie uważać, by unikać bliższego kontaktu z płcią przeciwną. Wynikają z niego niezliczone ograniczenia zdumiewające dla postronnego obserwatora. Kobiety nie mają wstępu na hotelowy basen, ewentualnie są wyznaczone godziny korzystania z niego tylko dla pań. Dlaczego? Bo mężczyźni mogliby zobaczyć pod wodą kształty kobiet. Dlaczego w większości sklepów odzieżowych nie ma przymierzalni? Bo kobieta nie może się rozebrać, gdy sprzedawca (mężczyzna) stoi za drzwiami. Dlaczego w Arabii Saudyjskiej jest tylko jedno kino, IMAX w muzeum nauki? Bo w ramach konserwatywnej rewolucji w latach 80. władze zamknęły wszystkie kina.Zachodnie filmy są przecież niemoralne, a ponadto po ciemku mężczyźni i kobiety mogliby się łatwiej spotykać. A ten słynny zakaz prowadzenia samochodów? Temat ten wśród saudyjskich kobiet ni dziewcząt wywołuje ciekawe, powtarzające się reakcje. Najpierw panie mówią, że bez wątpienia Saudyjki prędzej czy później będą prowadziły samochody, niezależnie od tego, że zakaz prowadzenia przez kobiety daje dochód dużemu działowi gospodarki: taksówkom, prywatnym szoferom, agencjom ściągającym zawodowych kierowców z zagranicy. Niektóre kobiety już prowadzą – na pustyni albo tam, gdzie nikt nie zwraca uwagi. Na szosie z Arabii Saudyjskiej do Bahrajnu na wschodzie półwyspu często widzi się na granicy, jak mężowie lub kierowcy zamieniają się na miejsca z pasażerkami, aby panie mogły poprowadzić. Druga reakcja to chłodna analiza argumentów przeciwników dawania praw jazdy kobietom. Twierdzenie, że nie nadają się one na kierowców, bo powodowałyby wypadki, to bzdura. Śmiertelność na saudyjskich autostradach jest ogromna. Że kobiety zdradzałyby mężów i porzucały rodziny, gdyby mogły wyjechać z domu? Większość kobiet, z którymi rozmawiałam, twierdzi, że tego typu argumentów używają już tylko najbardziej wsteczni szejkowie. Sam król Abd Allah nawoływał kobiety do aktywności zawodowej, przypominają moje rozmówczynie. Jak mamy pracować, jeśli inni muszą nas dowozić do pracy? Poważny niepokój wywołują jednak – zgodnie twierdzą kobiety i mężczyźni, z którymi rozmawiałam – sami kierowcy. Pierwsza kobieta, która uzyska prawo jazdy i będzie prowadziła sama, znajdzie się na łasce i niełasce nieżyczliwych mężczyzn kierowców. – Rozmawiałam o tym z moimi pracownicami w fabryce – mówi mi Noof. – Jedna opowiadała, że jej brat oświadczył: „Jeśli zobaczę kobietę za kierownicą, zatrzymam ją i każę jej wysiadać”. Kobieca rada Kobiety mianowane do szury, królewskiej Rady Konsultacyjnej, zaprzysiężone zostały w lutym 2013 r. Jedne miały twarze zasłonięte nikabem lub chustą, inne nie. Ich miejsca w wielkiej sali rady są obok miejsc mężczyzn. – My, kobiety, siedzimy wszystkie obok siebie, to prawda – przyznaje Thoraya Obaid, była szefowa Funduszu Ludnościowego Narodów Zjednoczonych i zastępca sekretarza generalnego ONZ – ale nie jesteśmy oddzielone żadną ścianą czy przepierzeniem. I weszłyśmy do rady. Obaid 35 lat przepracowała w ONZ, ale nie jest jedyną członkinią Szury o dużym dorobku zawodowym i zagranicznym wykształceniu. – Na 30 z nas 27 ma doktoraty. Dwie to księżniczki o dużych zasługach w działalności społecznej. To znaczy, że król chciał mieć w radzie kobiety o znaczącej pozycji. W prywatnych rozmowach często daje się słyszeć gniew na rodzinę królewską. Położyła ona bowiem rękę na naftowym bogactwie kraju i korzysta z aparatu przemocy państwa do uciszania wszelkich apeli o demokratyzację, będąc stałym obiektem krytyki ze strony międzynarodowych organizacji obrony praw człowieka. Mimo to każda wzmianka o królu Abd Allahu wywołuje ciepły uśmiech na twarzach kobiet. Al-Ahmadi została mianowana do Szury. Ona i jej koleżanki przyzwyczaiły się już do ciągłych ataków, że kobiety w Radzie Konsultacyjnej to piąta kolumna Zachodu, wysłanniczki diabła i tak dalej. Fala krytyki wznosi się za każdym razem, gdy odgrzewany jest spór o prawa jazdy dla kobiet. Al-Ahmadi jest za, ale podobnie jak Noof i wiele innych Saudyjek powtarza, że niezdrowe zainteresowanie Zachodu tą sprawą budzi w kraju niepotrzebny sprzeciw. – Khalas – mówi Al-Ahmadi – Dosyć. Sprawa została upolityczniona. Często spotykam się z kobietami, które tłumaczą: „Myślisz, że zależy nam na prawie jazdy? To nie jest nasz najważniejszy cel!”. Cel arabskich kobiet Zapytajcie kobiety z dowolnego kraju, jaki jest ich Najważniejszy Cel, a odpowiedzi będą bardzo różne. Podobnie jest w Arabii Saudyjskiej. Słyszę i czytam, że kobiety walczą z nadmierną liczbą rozwodów i prawem rozwodowym (według którego opieka nad dziećmi z wyjątkiem bardzo małych przyznawana jest automatycznie ojcom); z prawem dotyczącym obywatelstwa, które nierówno traktuje mężczyzn i kobiety (cudzoziemska żona Saudyjczyka otrzymuje obywatelstwo kraju bez trudu, w przypadku cudzoziemskiego męża Saudyjki jest to praktycznie niemożliwe); a także z prawem pracy (niższe wynagrodzenia i dłuższy czas pracy dla kobiet). Szczególnie wiele żółci wylewają kobiety na obowiązek życia pod formalną opieką mężczyzny. Teoretycznie zgoda opiekuna prawnego, żeby kobieta mogła się zatrudnić, zostać przyjęta do lekarza czy zapisać się na uniwersytet, nie jest konieczna. W Arabii Saudyjskiej formalne prawa często ustępują przed tradycją, rozmaitymi interpretacjami szariatu lub po prostu lękiem przed niechęcią rodziny. I, jak twierdzą kobiety, wielu mężczyzn wykorzystuje swoją pozycję opiekuna prawnego do tego, by kobiety karać, manipulować nimi, mieć nad nimi władzę. Przeszkody są poważne, ale dadzą się pokonać. Trzeba się tylko umiejętnie poruszać w labiryncie stworzonym przez silne splątanie religii, rodzinnego honoru i władzy państwa. Kiedy za kółko? Pięć lat. Tyle zdaniem Noof minie, nim Saudyjki będą się mogły ubiegać o prawo jazdy. Chociaż prowadzenie samochodu nie jest czymś, na czym by jej bardzo zależało. Nie jest szczególnie zainteresowana nauką jazdy. Zakaz jest idiotyczny z punktu widzenia pracujących kobiet, które starają się żyć nowocześnie, łącząc to z wiarą religijną i tożsamością narodową. Nawet saudyjskie autorytety religijne przyznają, że w świętych tekstach nie ma podstaw do tego zakazu. Noof i Sami zatrudniają do spółki z krewnymi jednego kierowcę; płacą mu tysiąc dolarów miesięcznie. Wielu rodzin nie stać na taki wydatek. Ale jak wiele innych kobiet, z którymi rozmawiałam, Noof twierdzi, że z ulgą przyjęła fakt, iż król Abd Allah nigdy nie użył swojej władzy, by nakazać wydawanie praw jazdy kobietom, a jego brat i następca, Salman ibn Abd al-Aziz, na razie też nie ma takiego zamiaru. – Krok po kroku – mówi Noof. Podobają jej się pewne rozwiązania pośrednie, o jakich się dyskutuje, np. wydawanie praw jazdy tylko starszym mężatkom. Gorącogłowi młodzi kierowcy wstydziliby się napastować matronę za kierownicą. – Kiedyś do tego dojdzie, jestem pewna – mówi. – Ale gdyby od jutra pozwolić prowadzić wszystkim kobietom, zrobiłby się bałagan. A tego w Arabii Saudyjskiej kobiety życzyłyby sobie najmniej.
Izrael zapowiada zakaz handlu futrami. Jako pierwszy kraj na świecie
Izrael ogłosił, że zamierza zakazać kupna i sprzedaży futer zwierzęcych, poza specjalnie zatwierdzonymi przypadkami. Jeśli prawo rzeczywiście wejdzie w życie, Izrael stanie się pierwszym krajem na świecie, w którym uchwalony zostanie tego typu zakaz.
O planach wprowadzenia nowych regulacji poinformowała izraelska minister ochrony środowiska, Gila Gamliel. W czasie swojego wystąpienia stwierdziła, że ​​wykorzystywanie skóry i futer w przemyśle modowym jest „niemoralne”. – Przemysł futrzarski powoduje zabijanie setek milionów zwierząt na całym świecie i wiąże się z nieopisanym okrucieństwem i cierpieniem. Wykorzystywanie skóry i futra dzikiej zwierzyny na potrzeby przemysłu modowego jest niemoralne – powiedziała Gamliel. Zapowiedziała, że prowadzone przez nią ministerstwo będzie w przyszłości wydawać specjalne zezwolenia na użycie naturalnych futer, ale uzyskanie takiego pozwolenia będzie wymagało restrykcyjnych kryteriów i będzie bardzo ograniczone. BBC podaje, że z projektu nowych przepisów wynika, że po ich wprowadzeniu kupowanie bądź sprzedawanie naturalnych futer będzie dozwolone tylko w przypadku „badań naukowych, edukacji lub nauczania oraz do celów religijnych lub tradycji”. Zwolnienie z zakazu – ocenia BBC – prawdopodobnie będzie dotyczyło licznej społeczności ultra ortodoksyjnych Żydów, wśród których wielu mężczyzn nosi duże okrągłe futrzane czapki zwane sztrajmł lub sztrajmel. Uważa się, że sztrajmł wywodzi się od staropolskiego stroju szlacheckiego. Noszony jest zazwyczaj podczas szabasu oraz świąt. View oEmbed on the source website Jeśli nowe przepisy rzeczywiście wejdą w życie Izrael będzie pierwszym państwem, gdzie kwestię sprzedaży naturalnych futer reguluje prawo ogólnokrajowe. Do tej pory podobne zakazy wprowadziło tylko kilka miast na całym świecie, m.in. w Stanach Zjednoczonych czy Brazylii. Peta skomentowała zapowiedź izraelskiej minister, mówiąc, że ruch jest wart docenienia. Elisa Allen, dyrektorka People for the Ethical Treatment of Animals (Peta), pochwaliła Izrael za „uznanie, że handel płaszczami, pomponami i innymi elementami mody wykonanymi z futra dzikich zwierząt obraża wartości wyznawane przez wszystkich przyzwoitych obywateli”. Zgodnie z nowymi regulacjami każdy, kto złamie zakaz sprzedaży lub kupna naturalnych futer bez zezwolenia, zostanie ukarany grzywną w wysokości do 22 000 dolarów (83 tys. zł) lub karą pozbawienia wolności do roku.
Ta kobieta przeżyła 99 lat ze wszystkimi organami po drugiej stronie
Rose Marie Bentley nie wyróżniała się niczym w swojej społeczności małego miasteczka w stanie Oregon. Razem z mężem prowadzili mały sklepik, śpiewała w chórze, uczyła w szkółce niedzielnej i kochała swój ogródek. Dopiero po jej śmierci lekarze odkryli jej wyjątkowość.
Ani rodzina, ani sama kobieta nie zdawała sobie z tego sprawy przez prawie stulecie życia. Bentley zdecydowała o przekazaniu swojego ciała uczelni Oregon Health & Science University, do nauki dla studentów. Dopiero wtedy okazało się, że od urodzenia żyła z przypadłością situs inversus – czyli odwróceniem trzewi połączonym z dekstrokardią – sercem po prawej stronie. Wnętrze kobiety dosłownie było lustrzanym odbiciem układu organów, który pojawia się u większości ludzi. - Wiedziałem, że coś jest na rzeczy, ale zajęło nam trochę by zrozumieć o co chodzi – powiedział Cam Walker, główny nauczyciel anatomii na potrzeby oświadczenia placówki w tej sprawie. Odwrócenie trzewi zdarza się niezwykle rzadko, dotyczy poniżej promila ludności, pojawia się raz na około 22 tysiące porodów. Do tego jeszcze rzadsze są przypadki dożycia przez takich ludzi sędziwego wieku. Walker ocenia, że zaledwie jeden na 50 milionów ludzi ma na to szansę z powodu możliwych defektów serca oraz innych komplikacji. W przypadku Bentley jednak wszystkie organy wykształciły się i działały prawidłowo, jedynie znajdowały się w innych częściach ciała. Poza jej przypadkiem nauka zna zaledwie dwa przypadki osób z situs inversus i dekstrokardią, które dożyły 70-tki i uznawane były za rekordzistów. Przypadek Rose Marie odbiera im ten tytuł. Kobieta cierpiała także na przepuklinę rozworu przełykowego oraz nadmierny rozrost głównej górnej żyły (superior vena cava – SVC). Dodatkowo jej trzy żyły wątrobowe miały anomalie w swojej budowie i przebiegu. Mimo tych wszystkich niecodziennych cech, jak zapewnia rodzina kobiety, jedyne na co cierpiała to artretyzm. W wieku ponad 90 lat nie dziwi to nikogo. Z ciała Rose Marie pobrano trzy organy, w tym wyrostek robaczkowy, który według lekarzy także miał niecodzienną lokację. Dzieci Bentley nie miały pojęcia o nietypowych cechach organizmu matki i przekonują, że ona raczej także nie. - Mama uznałaby, że to fajne – powiedziała jej córka Louise Allee dodając, że kobieta z pewnością bardzo cieszyłaby się z wyjątkowości swojego ciała i tego jaką wzbudza ciekawość – Z pewnością połechtałoby to ją, że mogłaby kogoś czegoś takiego nauczyć. Naukowcy zaprezentowali wyniki badań ciała Bentley podczas spotkania American Association of Anatomists at the Experimental Biology. Źródło: IFLS
Kobiety Padaung uwięzione w tradycji. "Dla nich obręcze to jak dla nas błyszczyk"
Zaczyna świtać. Wieś Mae Hong ukryta w gęstej tajlandzkiej dżungli, przy granicy z Birmą, to tylko kilkanaście prostych chatek. Mieszkańcami są birmańscy uchodźcy. Prawie wszystkie kobiety noszą na szyjach ciężkie metalowe obręcze.
Przed domami powoli rozpalają paleniska, żeby przygotować śniadanie. Będzie się składało z tego samego co obiad i kolacja, czyli ryżu. Na więcej nie mogą sobie pozwolić. Niektórzy mieszkańcy wolą go spożywać w płynnej formie. Chodzi tu o ryżowe whisky, z wyrobu którego lud Padaung jest znany w całym regionie. Dean Chapman, fotoreporter, który przez kilka lat mieszkał z birmańskimi uchodźcami, zapewnia, że smakuje ona wyśmienicie. Szczególnie przed śniadaniem. Kobiety jednak, bardziej niż z produkcji alkoholu, znane są ze swoich szyj, wokół których mają oplecione metalowe obręcze ważące nawet 5 kg. Przez całe życie zgniatają im one obojczyki i deformują żebra, przez co tworzą optyczne złudzenie wydłużonej szyi. Tak naprawdę nikt nie wie, skąd wziął się ten zwyczaj. Jedne kobiety mówią, że pierwotnie była to ochrona przed napaścią tygrysa, inne, że próba oszpecenia ich w oczach mężczyzn z obcych plemion. Niezależnie od tradycji te metalowe obręcze stały się dziś dla nich sposobem na zarobek, a zarazem ich największym więzieniem. Bo tak naprawdę historia kobiet Padaung to opowieść o niekończącej się walce o wolność. Z rodzinnej Birmy uciekły przed brutalnym reżimem w latach 80. XX w. Powrót wciąż wiąże się dla nich ze śmiertelnym niebezpieczeństwem. Za granicą znalazły schronienie w obozach dla uchodźców, ale z powodu zainteresowania przeniesiono je do specjalnych wiosek. – Gdy kobiety zbiegły do Tajlandii, wielu miejscowych biznesmenów zwęszyło pieniądze i zaczęło promować wioski z kobietami o wydłużonych szyjach jako atrakcję północno-zachodniego regionu kraju – mówi nam Chapman. Za noszenie obręczy kobiety dostają parę bahtów miesięcznie lub worek ryżu. Niewiele, ale dzięki temu nie umierają z głodu jak inni birmańscy uchodźcy. Obręcze to dla nich jedyna możliwość zarobku. – Choć oczywiście to nie wygląda tak różowo. Sam widziałem, jak jedna kobieta była zmuszona sprzedać swój naszyjnik, bo nie miała pieniędzy na jedzenie – wspomina fotograf. I dodaje, że bardzo bolesne jest dla nich, gdy słyszą, jak ktoś nazywa je „ludzkim zoo” lub porównuje je do żyraf. – Trzeba pamiętać, że życie w tych wioskach to ich rzeczywistość, a nie spektakl dla turystów – podkreśla. Starsze przedstawicielki plemienia wydają się pogodzone z sytuacją. Dla nich obręcze na szyi to coś tak naturalnego, jak dla nas używanie błyszczyka. Przecież mają je na sobie nieprzerwanie od dzieciństwa. Co roku jedna z kobiet Padaung, specjalnie do tego przyuczona, dokładała im kolejne obręcze, aż do osiągnięcia maksymalnego wydłużenia. Młodsze chętnie zdjęłyby jednak naszyjniki i ruszyły w świat, żeby zdobyć wykształ cenie. O tym przynajmniej marzy Zember. Niestety tajlandzki rząd regularnie odrzuca jej wnioski o możliwość wyjaz du do Nowej Zelandii, mimo że zdobyła wszystkie potrzebne dokumenty i spełniła wymogi. Dziewczyna wie, że to z powodu jej długiej szyi. A raczej tego, że tutejszym władzom zależy, żeby tradycja obręczy jak najdłużej przyciągała turystów, a wraz z nimi przynosiła pieniądze. Zember zdecydowała się zdjąć naszyjnik. Co wzbudziło dezaprobatę pozostałych mieszkanek wioski. – To dziwne uczucie nie mieć niczego na szyi. Przyzwyczaiłam się dopiero po dwóch tygodniach – opowiada dziewczyna. Dla turystów jest właściwie transparentna. Bo pozorny spokój poranka to tylko cisza przed burzą. Za chwilę przyjadą pierwsze grupy żądnych wrażeń backpackersów. Rocznie przybywa ich tu ponad 400 tys. Od przedpołudnia zaczynają krzątać się po wiosce i zaglądać w każdy jej kąt. Robią tyle zdjęć, na ile tylko pozwoli bateria, pytają, czy mogą dotknąć obręczy, targują się o pamiątki. Kobiety w tym czasie wykonują swoje prace domowe. Starają się nie przejmować ciekawskimi spojrzeniami. Po tylu latach nie robi to już na nich wrażenia. Wiedzą, że i ci turyści wieczorem wyjadą i o ich istnieniu będą im przypominać fotografie, które raz czy dwa pokażą znajomym. – Szkoda tylko, że tak rzadko zdarza się im zapytać tych kobiet, jak one się czują, co myślą – mówi Chapman. – Bo za każdą z nich kryje się niezwykle bohaterska historia. I to właśnie chciałem przekazać w moich zdjęciach – dodaje. Tylko nigdy nie ma na to czasu, bo turyści podejmują decyzje o przyjeździe do takiej wioski równie szybko, jak o niej zapominają. A może choć chwila refleksji sprawiłaby, że ten dzień spędziliby zupełnie inaczej.