Tegoroczne upały były armagedonem dla ptaków w miastach. „Ludzie chodzili po osiedlach z pudełkami i zbierali pisklęta”
Jakbyś się czuł, gdyby ktoś zamknął cię w blaszanej puszce wystawionej na 40-stopniowy upał – i nie miałbyś potu, który mógłby cię ochłodzić. Nic przyjemnego, prawda? W takiej właśnie pułapce bez wyjścia znalazły się w tym roku tysiące miejskich ptaków. Zjawisko, które zaobserwowali leśnicy, łamie serce.
Betonoza, „wyspy ciepła” i nagrzewające się do czerwoności dachy – nasze miasta podczas letnich fal upałów zamieniają się w wielkie piekarniki. Gdy my ratujemy się klimatyzacją, miejskie zwierzęta muszą walczyć o przetrwanie. Tegoroczne lato dobitnie pokazało, jak bardzo nieprzystosowane do rosnących temperatur jest polskie środowisko zurbanizowane. Dramat rozegrał się tuż nad naszymi głowami, w rynnach, szczelinach budynków i pod blaszanymi dachami, gdzie z braku laku ptaki – zwłaszcza jerzyki – najchętniej zakładają swoje gniazda. „Armagedon dla ptaków” Dla leśników i wolontariuszy z ośrodków rehabilitacji dzikich zwierząt ostatnie miesiące były prawdziwym koszmarem i walką z czasem. – W tym roku przyjęliśmy ponad 400 piskląt jerzyków. To 9–10 razy więcej niż w poprzednich latach w tym samym okresie. Do większych ośrodków trafiało ich jeszcze więcej. Tegoroczne upały to był armagedon dla tych ptaków – mówi PAP Paweł Kowalski, kierownik Leśnego Ośrodka Rehabilitacji Dzikich Zwierząt Nadleśnictwa Piotrków. Mechanizm tej tragedii był bardzo brutalny. Nagrzane od słońca blachy i wyloty wentylacyjne zamieniały się w śmiertelne pułapki cieplne. Ponieważ ptaki nie pocą się jak ssaki (regulują temperaturę jedynie poprzez otwieranie dziobów, szybkie oddychanie czy stroszenie piór), a pisklęta były ślepe i pozbawione izolujących piór, ich ciała błyskawicznie się przegrzewały. Jedyny ratunek to desperacki skok Aby nie usmażyć się żywcem w rozgrzanych gniazdach, maluchy, które nie potrafiły jeszcze latać, masowo, instynktownie wyskakiwały w przepaść. Wiele z nich zginęło na miejscu po uderzeniu w beton. Część na szczęście uratowali mieszkańcy. – Ludzie chodzili po osiedlach z pudełkami i zbierali pisklęta jerzyków. Do naszego ośrodka przywozili po kilkanaście–kilkadziesiąt maluchów naraz; były kolejki – relacjonuje dla PAP Kowalski. Nawet budka lęgowa może stać się piekarnikiem Choć w lasach i dziuplach drzew panuje naturalny chłód, w miastach infrastruktura często tworzy tzw. pułapki ekologiczne. Ignacy Stadnicki z Laboratorium Biologii Antropocenu Uniwersytetu Warszawskiego (UW) w rozmowie z PAP ostrzega, że gniazdowanie w metalowych elementach (np. w słupkach, za rynnami) przy 40-stopniowych upałach kończy się tragicznie. Co szokujące, problemem bywają także tradycyjne, drewniane budki lęgowe. – W budkach w ciągu dnia może być nawet goręcej, a w nocy chłodniej niż na zewnątrz – tłumaczy Stadnicki. Zbyt wysoka temperatura zabija pisklęta, ale też zaburza inkubację jaj. Dlatego polscy naukowcy wspólnie z Akademią Sztuk Pięknych (ASP) pracują nad nowymi generacjami domków dla ptaków. Testowane są budki izolowane materiałem z grzybni, modele ceramiczne z warstwą powietrza, a nawet domki zrobione z recyklingowych materiałów namiotowych, które mają odbijać ciepło i naśladować naturalne warunki z dziupli. Bo tych, przez wycinkę drzew, jest coraz mniej. Zieleń zamiast betonu Eksperci podkreślają, że żadne technologiczne rozwiązania nie zastąpią mądrego planowania przestrzennego. Z badań prof. Marty Szulkin (UW) wynika jasno: jeśli zabetonujemy w mieście połowę terenów zielonych, to liczba młodych, zdrowych ptaków wyfruwających z budek spadnie o połowę. To proste wyliczenia. Prawdziwą tarczą przed morderczymi skutkami fal upałów pozostają dla ptaków po prostu stare drzewa, rozległe parki i rygorystyczne przestrzeganie prawa chroniącego miejsca lęgowe przed termomodernizacją budynków. W tym roku przyroda wystawiła nam wysoki rachunek za miejską betonozę. Pozostaje mieć nadzieję, że z tego bolesnego „armagedonu” wyciągniemy wnioski przed kolejnym latem. Bo fale upałów będę nam towarzyszyć w kolejnych latach. Źródło:naukawpolsce.pl Szukasz więcej inspirujących podróży, fascynujących odkryć i opowieści ze świata nauki? Skorzystaj ze specjalnej oferty prenumeraty magazynów National Geographic Polska i National Geographic Traveler. Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Niepokojące ostrzeżenia wyłoniły się z dna wysychającej rzeki. To wiadomości sprzed wieków
Rekordowe upały, utrzymujące się od kilku tygodni w Niemczech, przyczyniają się do bardzo niskiego stanu Renu - najdłuższej rzeki naszych zachodnich sąsiadów. Z wysychającego akwenu zaczęły wyłaniać się zapomniane obiekty, które przez lata znajdowały się na dnie. Niektóre z nich to ostrzeżenia od minionych pokoleń.
Ekstremalne upały, które od tygodni utrzymują się nad Europą, wywołały niszczycielską suszę na Starym Kontynencie. Węgry musiały wstrzymać pracę swojej elektrowni jądrowej. Trudna sytuacja panuje również u naszych zachodnich sąsiadów – wysychający Ren zachwiał tamtejszą gospodarką i turystyką. Teraz najdłuższa rzeka Niemiec zaczęła ukazywać obiekty, które lata temu, ku przestrodze, zostały tam pozostawione przez minione pokolenia. Ostrzegawcze znalezisko w Renie Gdzie szukać potwierdzenia, że sytuacja związaną z suszą jest naprawdę poważna? Obiekty, które kilka dni temu wynurzyły się z Renu są przestrogą przed konsekwencjami niszczycielskich upałów. W niemieckiej miejscowości Neuss (miasto graniczące z Dusseldorfem) spod wody wyłonił się stary kuter rybacki. Łódź osiadła na dnie Renu w latach 90. XX wieku i od tamtej pory pozostawała zatopiona. Opieszałość w wyciąganiu statku nie bierze się jednak z lenistwa lokalnych władz, a z celowego działania. Łódź służy za punkt ostrzegawczy, którego pojawienie się oznacza niebezpiecznie niski poziom wody w rzece. Z tego odkrycia nikt więc nie powinien się cieszyć. Ostatni raz zatopiony kuter ukazał się mieszkańcom Neuss w 2022 roku. Panująca wówczas susza doprowadziła m.in do pierwszego w historii wysuszenia źródła Tamizy – drugiej co do długości rzeki w Wielkiej Brytanii. Sygnał sprzed wieków zwiastujący głód Dużo bardziej niepokojące obiekty ukazały się w ostatnich dniach mieszkańcom innych nadreńskich miast. Wysychająca rzeka odsłoniła tzw. „kamienie głodowe” – skały z wyrytymi na nich inskrypcjami. Takie kamienie były umieszczane w korytach Renu i innych niemieckich rzek od ok. XV do XIX wieku, by ostrzec przyszłe pokolenia przed głodem spowodowanym ekstremalnymi upałami. Na jednej z inskrypcji możemy przeczytać: „Jeśli mnie widzisz, płacz”, natomiast na innej napis sugerujący, że gdy kamień zniknie pod wodą, życie znów stanie się bardziej kolorowe. Tak jak w przypadku zatopionej łodzi, to nie pierwszy raz, gdy złowieszcze głazy wynurzają się nad taflę wody. Podczas wspomnianych upałów sprzed czterech lat podobne obiekty były widziane w Łabie, Renie czy Dunaju. Europa walczy z upałami Od kilku tygodni mieszkańcy Europy walczą z konsekwencjami ekstremalnych upałów. Pożary wywołane skrajną suszą zmusiły francuski rząd do ewakuacji setek tysięcy mieszkańców z zachodnich terenów kraju. Hiszpanie musieli natomiast w niektórych regionach graniczących z Madrytem ogłosić stan klęski żywiołowej, spowodowanej trawiącym te tereny ogniem. Wraz z lądem cierpi też woda – w wielu krajach media informują o rekordowo niskim stanie rzek. Węgierski Budapeszt w związku z wyłączeniem elektrowni w Paks od kilku dni musi oszczędzać energię, spowalniając tamtejsze metro czy wstrzymując nocne oświetlenie najważniejszych atrakcji stolicy. Deficyt wody w Dunaju nie umożliwia bowiem odpowiedniego chłodzenia obiektu dostarczającego ogromne ilości prądu do całego kraju. Synoptycy notujący kolejne rekordy temperatur (podczas tego lata najwyższe wyniki zarejestrowano m.in. w Polsce, Danii czy Słowacji) podkreślają bezprecedensowość panujących obecnie upałów. Jeśli upalny trend nie minie, kolejne europejskie państwa zaczną mierzyć się z niedoborem wody i prądu. Źródła: TVN24, The Guardian Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Dokąd w Polsce uciec przed upałem? W tych miejscach przez cały rok jest najwyżej kilkanaście stopni
Kolejna fala upałów dotarła do Polski, a w części kraju termometry mogą pokazać nawet 40 st. C. W takich warunkach wielu z nas szuka sposobu, by choć na chwilę uciec od skwaru. Nie trzeba jednak wyjeżdżać za granicę ani zamykać się w klimatyzowanych pomieszczeniach. W Polsce nie brakuje miejsc, w których przez cały rok panuje temperatura wynosząca zaledwie kilkanaście stopni.
Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej wydał ostrzeżenia przed upałami dla niemal całej Polski. Najwyższym, trzecim stopniem alertu objęto znaczną część południa i centrum kraju, natomiast ostrzeżenia drugiego stopnia obowiązują m.in. w województwach lubuskim, wielkopolskim, kujawsko-pomorskim oraz na części Pomorza Zachodniego i Podlasia. Gdy temperatury na zewnątrz przekraczają 35, a miejscami mogą zbliżyć się nawet do 40 st. C, warto poszukać miejsc, w których panuje naturalny chłód. Jaskinie, kopalnie, podziemne trasy turystyczne czy dawne sztolnie przez cały rok utrzymują temperaturę na poziomie około 8-14 st. C, oferując nie tylko wytchnienie od upału, ale także możliwość poznania niezwykłych zakątków Polski. Kopalnia Guido w Zabrzu. 320 metrów pod ziemią nawet latem jest chłodno Jedną z najbardziej niezwykłych atrakcji Górnego Śląska jest Kopalnia Guido w Zabrzu, gdzie można zjechać autentyczną windą górniczą nawet 320 metrów pod ziemię. Na tej głębokości przez cały rok panuje temperatura około 13–16 st. C, a specyficzny mikroklimat stanowi przyjemną odmianę od letnich upałów. Trasa prowadzi przez oryginalne wyrobiska, w których zachowano maszyny, urządzenia i wyposażenie wykorzystywane przez górników jeszcze kilkadziesiąt lat temu. Zwiedzający mogą zobaczyć pracujące kombajny górnicze, przejść wąskimi chodnikami oraz poznać realia jednej z najtrudniejszych profesji przemysłowych. Dodatkową atrakcją jest najwyżej położony podziemny pub w Europie. Kopalnia Soli w Wieliczce. Pod ziemią przez cały rok panuje przyjemny chłód Wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO Kopalnia Soli w Wieliczce od wieków zachwyca nie tylko historią, ale również wyjątkowym mikroklimatem. Na trasie turystycznej temperatura przez cały rok utrzymuje się na poziomie około 14-16 st. C, dzięki czemu zejście pod ziemię przynosi wyraźną ulgę nawet podczas największych upałów. Zwiedzanie rozpoczyna się od pokonania ponad 350 schodów prowadzących kilkadziesiąt metrów pod powierzchnię. Następnie trasa wiedzie przez rozległe komory, korytarze i podziemne jeziora, a największe wrażenie robi monumentalna kaplica św. Kingi, której ściany, żyrandole i rzeźby wykonano z soli. Łącznie kopalnia liczy blisko 300 kilometrów chodników rozmieszczonych na dziewięciu poziomach, choć dla turystów udostępniono jedynie niewielki fragment tej niezwykłej podziemnej sieci. Kopalnia Soli w Bochni. Najstarsza kopalnia soli kamiennej w Polsce Bochnia pozostaje nieco w cieniu Wieliczki, choć to właśnie tutaj rozpoczęła się historia wydobycia soli kamiennej na ziemiach polskich. Kopalnia działa od XIII wieku i również została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. W podziemiach przez cały rok utrzymuje się temperatura około 14-16 st. C, a specyficzny mikroklimat od lat wykorzystywany jest także podczas pobytów rehabilitacyjnych. Zwiedzanie różni się od tego w Wieliczce – oprócz pieszej trasy turyści mogą przejechać się autentyczną kolejką górniczą oraz przepłynąć łodzią przez zalaną solanką komorę. Multimedialne ekspozycje opowiadają o historii wydobycia, życiu dawnych górników i rozwoju jednego z najstarszych przedsiębiorstw w Europie. Podziemia Rynku w Krakowie. Średniowieczne miasto ukryte pod płytą rynku Kilka metrów pod Rynkiem Głównym w Krakowie znajduje się jedna z najnowocześniejszych ekspozycji historycznych w Polsce. W Podziemiach Rynku przez cały rok utrzymuje się temperatura około 17-19 st. C, dlatego nawet w środku lata można znaleźć tu przyjemny chłód. Trasa prowadzi przez zachowane fragmenty średniowiecznych ulic, fundamentów dawnych kamienic i stanowisk archeologicznych odkrytych podczas wykopalisk. Dzięki multimedialnym projekcjom, hologramom i interaktywnym prezentacjom odwiedzający mogą zobaczyć, jak wyglądał Kraków przed setkami lat. To miejsce pokazuje historię miasta w nowoczesny sposób, łącząc zabytki z technologią. Jaskinia Niedźwiedzia w Kletnie. Nawet latem temperatura wynosi tu około 6°C Jaskinia Niedźwiedzia w Kletnie należy do najcenniejszych obiektów przyrodniczych w Polsce i jest jedną z największych atrakcji Masywu Śnieżnika. Przez cały rok utrzymuje się w niej temperatura około 6 st. C, dlatego nawet podczas największych letnich upałów warto zabrać ze sobą bluzę lub lekką kurtkę. To najdłuższa jaskinia Sudetów, odkryta przypadkowo w 1966 roku podczas eksploatacji marmuru. Słynie z wyjątkowo dobrze zachowanej szaty naciekowej – można podziwiać tu stalaktyty, stalagmity, kolumny naciekowe i efektowne draperie skalne. Nazwa obiektu pochodzi od licznych szczątków plejstoceńskich zwierząt, przede wszystkim niedźwiedzia jaskiniowego, które odnaleziono podczas badań. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem, a liczba osób wpuszczanych każdego dnia jest ograniczona, dlatego bilety najlepiej rezerwować z wyprzedzeniem. Kompleks Riese. Tajemnicze podziemia z czasów II wojny światowej Kompleks Riese w Górach Sowich do dziś pozostaje jedną z największych zagadek II wojny światowej. Rozległy system tuneli i podziemnych hal budowanych przez III Rzeszę miał prawdopodobnie pełnić funkcję kwatery dowodzenia lub zakładów zbrojeniowych, jednak jego rzeczywiste przeznaczenie nadal budzi spory historyków. Jedną z najpopularniejszych części kompleksu są Sztolnie Walimskie, gdzie przez cały rok panuje temperatura około 5-8 st. C, dlatego nawet podczas największych upałów warto mieć przy sobie cieplejsze ubranie. Zwiedzanie prowadzi przez betonowe hale i korytarze wykute w skale oraz pozwala poznać historię więźniów obozu Gross-Rosen, którzy pracowali przy budowie tej gigantycznej inwestycji. Kopalnia Złota w Złotym Stoku. Podziemny wodospad i temperatura około 7°C Historia wydobycia złota w Złotym Stoku liczy ponad 700 lat, a dziś dawna kopalnia należy do najciekawszych atrakcji Dolnego Śląska. W podziemnych chodnikach przez cały rok utrzymuje się temperatura około 7 st. C, dzięki czemu miejsce doskonale sprawdza się jako schronienie przed letnim skwarem. Podczas zwiedzania można zobaczyć dawne wyrobiska, poznać historię górnictwa złota, przejechać się podziemną kolejką oraz odwiedzić jedyny w Polsce podziemny wodospad udostępniony turystom. Trasa wzbogacona jest o pokazy i opowieści przewodników, dzięki czemu wizyta ma charakter nie tylko rekreacyjny, ale również edukacyjny. Tarnowskie Góry. Podziemny rejs łodzią wpisany na listę UNESCO Zabytkowa Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach jest jedynym w Polsce obiektem pogórniczym wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. W podziemiach przez cały rok panuje temperatura około 10-12 st. C, dlatego nawet podczas fali upałów można tu liczyć na wyraźne ochłodzenie. Większą część trasy pokonuje się pieszo, jednak jej najbardziej charakterystycznym elementem jest 270-metrowy rejs łodziami przez zalaną sztolnię. Warto odwiedzić także pobliską Sztolnię Czarnego Pstrąga, która należy do tego samego wpisu UNESCO. Tam cała trasa odbywa się łodziami płynącymi około 600-metrowym podziemnym kanałem między szybami „Ewa” i „Sylwester”, co czyni ją najdłuższym tego typu podziemnym spływem w Polsce. Źródła: Weranda, Kopalnia Soli Wieliczka, Zabytkowa Kopalnia Srebra, Dolny Śląsk Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Klimatyczny kryzys energetyczny wstrząsa Europą. Polska sięga po wyjątkową procedurę
Fale upałów i susze przestają być wyzwaniem tylko ekologicznym – stają się zagrożeniem dla stabilności energetycznej Europy. Rekordowe zapotrzebowanie na prąd zderza się ze spadkiem poziomu wód w kluczowych rzekach i brakuje wody do chłodzenia elektrowni. Europa znalazła się bez wątpienia w punkcie zwrotnym, ale Polska jest dobrze przygotowana, choć nie obyło się bez wyjątkowych procedur.
Wysychające koryta wielkich rzek ograniczają pracę wielu elektrowni, także w Polsce. Rośnie ryzyko wystąpienia niedoborów prądu i konieczności wprowadzenia przerw w jego dostawach – choć nie rozkłada się ono w Europie równo. Różne kraje radzą sobie w różny sposób, m.in. kupując energię za granicą, zmieniając zarządzanie siecią energetyczną oraz stopniowo przebudowując swój miks energetyczny. Wysychające rzeki i rekordowe zapotrzebowanie na prąd Tegoroczne lato przynosi Europie falę bezprecedensowych temperatur. Upalne dni i tropikalne noce zmuszają miliony gospodarstw domowych i firm do intensywnego korzystania z klimatyzacji, co generuje gwałtowny wzrost zużycia energii elektrycznej. Z drugiej strony postępująca susza hydrologiczna, której nie były już w stanie zatrzymać opady deszczu np. w Polsce, doprowadziła do spadku poziomu wód w kluczowych wielkich rzekach Europy. Niezbędnej do chłodzenia elektrowni wody zaczyna brakować, co w ostatnich dniach odczuły szczególnie Węgry i Rumunia. Elektrownia jądrowa Paks na Węgrzech, odpowiadająca za niemal połowę krajowej produkcji prądu, znalazła się o krok od całkowitego wyłączenia z powodu rekordowo niskiego poziomu wód Dunaju. W Rumunii, także na Dunaju, przeprowadzono kontrolowane detonacje, aby zwiększyć dopływ wody do elektrowni Cernavodă. Sytuację odczuła również Mołdawia, w której spadek produkcji prądu, wysokie temperatury i ograniczone możliwości importu z sąsiednich krajów, zmusiły władze do zapowiedzi czasowych przerw w dostawach prądu. Wydarzenia te pokazują, jak splot pogodowych ekstremów w krótkim czasie może zagrozić stabilności energetycznej całych państw. Polska ogranicza moc elektrowni i wprowadza okres przywołania Na tle tej trudnej sytuacji polski system elektroenergetyczny wykazał się wysokim poziomem odporności, choć nie obyło się bez wprowadzenia wyjątkowych procedur. Niski stan wody w Wiśle wymusił ograniczenie mocy w bloku elektrowni Kozienice i Połaniec, chłodzonych wodą z rzeki. Wisła bije rekordy stanu wody już niemal co roku. Polskie Sieci Elektroenergetyczne (PSE) uruchomiły procedurę tzw. okresów przywołania, obowiązującą we wtorek 4 sierpnia 2026, wieczorem. Polega ona na tym, że wszystkie podmioty, które są objęte obowiązkami mocowymi wynikającymi z umów zawartych na rynku mocy muszą je zrealizować, czyli we wskazanym okresie dostarczyć odpowiednią moc do systemu. Z kolei odbiorcy objęci umowami mocowymi muszą zredukować swoje zapotrzebowanie. Taka procedura to środek zaradczy wykorzystywany, gdy dostępna dla operatora nadwyżka mocy wytwórczych ponad zapotrzebowanie odbiorców jest istotnie niższa niż wymagany, bezpieczny poziom. Okres przywołania obowiązywał między godziną 17 a 19. Jak podkreśla PSE, procedura ta nie ma wpływu na odbiorców indywidualnych i nie pociąga za sobą żadnych utrudnień dla odbiorców energii elektrycznej. Póki co Polska uniknęła wprowadzenia tzw. stopni zasilania i przerw w dostawie prądu. Aktualne informacje o pracy krajowego systemu elektroenergetycznego można śledzić w bezpłatnej aplikacji Energetyczny Kompas. Źródła: <a href="https://www.pse.pl/biuro-prasowe/aktualnosci/-/asset_publisher/fwWgbbtxcZUt/content/pse-oglosily-okresy-przywolania-na-rynku-mocy-na-4-sierpnia-br-?safeargs=696e686572697452656469726563743d66616c73652672656469726563743d68747470732533412532462532467777772e7073652e706c253246626975726f2d707261736f7765253246616b7475616c6e6f736369253346705f705f69642533443130315f494e5354414e43455f6677576762627478635a5574253236705f705f6c6966656379636c6525334430253236705f705f73746174652533446e6f726d616c253236705f705f6d6f646525334476696577253236705f705f636f6c5f6964253344636f6c756d6e2d32253236705f705f636f6c5f636f756e7425334431" target="_blank" rel="nofollow noopener">PSE, CNN, RMF24 Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Europa przekroczyła granicę 2,4°C. Nasz kontynent ociepla się najszybciej na świecie
Najnowsze dane klimatyczne wskazują jednoznacznie: Europa jest najszybciej ogrzewającym się kontynentem na Ziemi. Podczas gdy średnia temperatura globu wzrosła o około 1,3–1,4°C w porównaniu z erą przedprzemysłową, w Europie wzrost ten przekroczył już 2,4°C. Ten dramatyczny proces nie jest jednak dziełem przypadku, lecz wynikiem splotu czynników geograficznych, atmosferycznych i środowiskowych.
Choć wydaje się to sprzeczne ze zdrowym rozsądkiem, Europa nagrzewa się dużo szybciej niż wskazywałaby światowa średnia zmian klimatycznych. Jednak wytłumaczenie tego faktu, choć skomplikowane, to czysta fizyka, wynikająca z interakcji między lądem, atmosferą a sąsiadującą z Europą Arktyką. Badania wskazują na cztery kluczowe mechanizmy odpowiedzialne za ten stan rzeczy. Europa a reszta świata: liczby, które mówią wszystko W ciągu ostatnich 30 lat (okres 1996–2025) średnia temperatura w Europie rosła o około 0,56°C na dekadę, podczas gdy średnia globalna wynosiła w tym samym czasie ok. 0,27°C. Obecnie temperatury na kontynencie są o około 2,4°C do 2,5°C wyższe od poziomów sprzed uprzemysłowienia (1850–1900), podczas gdy globalne ocieplenie szacuje się na ok. 1,4°C. Rok 2025 zapisał się jako najcieplejszy w historii pomiarów dla Europy, a niemal cały kontynent (95%) doświadczył temperatur powyżej średniej. Dominacja lądu i specyfika geograficzna Europy Pierwszy powód gwałtownego ocieplania się Europy to fizyczna różnica w pojemności cieplnej między lądem a wodą. Woda posiada znacznie wyższe ciepło właściwe, co sprawia, że pochłania ogromne ilości energii słonecznej, ogrzewając się przy tym powoli i długo oddając ciepło. Ląd i powietrze nad nim ogrzewają się szybko. Europa jest częścią dużej masy lądowej Eurazji, co sprawia, że temperatura powietrza przy powierzchni rośnie gwałtowniej. Poza tym gęsta sieć miast, rozbudowana infrastruktura oraz przekształcenie naturalnych krajobrazów dodatkowo wzmacniają ten proces, poprzez efekt „wyspy ciepła”. Arktyczne wzmocnienie Europa nie istnieje w izolacji klimatycznej – jej północ graniczy z obszarem arktycznym, który ociepla się już nawet nie dwu- ale ponad trzykrotnie szybciej niż reszta świata (wzrost o ok. 0,75°C na dekadę). Głównym mechanizmem napędzającym to zjawisko jest tzw. arktyczne wzmocnienie, związane z zanikaniem pokrywy śnieżnej i lodowej. Świeży śnieg oraz lód morski działają jak gigantyczne zwierciadło, odbijając nawet 80–90% promieniowania słonecznego. Wraz z rosnącymi temperaturami śnieg i lód topnieją coraz wcześniej i szybciej. Odsłaniane w ten sposób ciemniejsze podłoże – ląd, skały oraz woda – charakteryzuje się znacznie niższym albedo. Zamiast odbijać światło, ciemna powierzchnia pochłania promieniowanie i zamienia je w ciepło. To z kolei powoduje dalszy wzrost temperatury otoczenia i przyspiesza dalsze topnienie. Tworzy się błędne koło, które coraz trudniej zatrzymać. Zmiany cyrkulacji i kopuły ciepła Kolejnym kluczowym czynnikiem są zmiany w dynamice atmosfery, szczególnie zachowanie prądu strumieniowego (ang. jet stream). Prąd strumieniowy to strumień ogromnych mas powietrza, płynący na dużej wysokości z zachodu na wschód, napędzany różnicą temperatur między mroźnym biegunem północnym a gorącym równikiem. Gwałtowne ocieplanie się Arktyki zmniejsza ten gradient temperatur, co prowadzi do jego osłabienia. Prąd strumieniowy zaczyna meandrować i tworzyć głębokie, powoli przemieszczające się fale, które potrafią na wiele dni lub tygodni "zablokować" układ pogodowy nad Europą. Obserwuje się coraz częstsze okresy blokad antycyklonalnych (wyżowych) latem, które działają jak więzienie dla gorącego powietrza. Zjawisko to sprzyja powstawaniu stacjonarnych fal upałów i kopuł ciepła, które zasysają ekstremalnie gorące masy powietrza z Afryki Północnej. Paradoks czystego nieba Ostatnim, z pozoru paradoksalnym elementem tej układanki jest znaczna poprawa jakości powietrza. W XX wieku europejski przemysł, energetyka oparta na węglu oraz transport emitowały gigantyczne ilości dwutlenku siarki i pyłów. Zanieczyszczenia te tworzyły w atmosferze zawiesinę drobin (aerozoli), które odbijały część promieniowania słonecznego. Zjawisko to, określane jako „globalne zaciemnienie” (ang. global dimming) maskowało część ocieplenia wywołanego przez gazy cieplarniane. Wprowadzenie rygorystycznych norm jakości powietrza w Unii Europejskiej doprowadziło do drastycznego spadku emisji siarki i pyłów. Przyniosło to nieocenione korzyści dla zdrowia ludzi i środowiska naturalnego, ale odsłoniło pełną moc nagromadzonych w atmosferze gazów cieplarnianych. Do powierzchni Europy dociera dziś znacznie więcej promieniowania słonecznego niż kilkadziesiąt lat temu. Źródła: Copernicus.eu, European State of the CLimate Report 2025 , World Meteorological Organization Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Czy klimatyzacja jest szkodliwa? Nie, ale… Fakty, mity i zasady bezpiecznego użytkowania
Klimatyzacja stała się nieodłącznym elementem współczesnego życia, także w Polsce. Zapewnia ulgę w upalne dni w domach, biurach, szpitalach i samochodach. Mimo powszechności, wokół jej wpływu na organizm wciąż krąży wiele informacji częściowo lub całkiem fałszywych. Czy przebywanie w chłodzonych pomieszczeniach rzeczywiście może być szkodliwe dla zdrowia? Przyglądamy się najważniejszym faktom i mitom, aby wyjaśnić jak korzystać z chłodzenia bez ryzyka dla zdrowia.
Spis treści: Mit przeziębienia od chłodu – jak wilgotność wpływa na śluzówki? Syndrom chorego budynku – fakt czy mit? Mikroorganizmy w klimatyzacji – od zarodników grzybów po wirusy Lekcja z historii: odkrycie bakterii Legionella pneumophila Jak bezpiecznie i zdrowo korzystać z klimatyzacji? Pytania o wpływ klimatyzacji na ludzki organizm powracają jak bumerang każdego lata. Wiele osób łączy korzystanie z niej z nawracającymi infekcjami dróg oddechowych, bólami głowy czy chronicznym zmęczeniem. W rzeczywistości to nie samo chłodzenie jest przyczyną dolegliwości, lecz błędy popełniane podczas eksploatacji urządzeń oraz zaniedbania w ich regularnym serwisowaniu. Oto kluczowe fakty, zagrożenia mikrobiologiczne oraz zasady bezpiecznej eksploatacji. Mit przeziębienia od chłodu – jak wilgotność wpływa na śluzówki? Jeden z najpowszechniejszych mitów głosi, że zimne powietrze z klimatyzatora samo w sobie wywołuje przeziębienia. Ale niska temperatura nie jest patogenem – do infekcji potrzeba przecież chorobotwórczych mikroorganizmów. To raczej gwałtowny szok termiczny wywołany przejściem z rozgrzanego otoczenia do mocno wychłodzonego pomieszczenia osłabia mechanizmy obronne organizmu. Istotnym fizjologicznym czynnikiem jest też fakt, że schładzanie powietrza wiąże się z drastycznym obniżeniem jego wilgotności. Długotrwałe przebywanie w środowisku o niskiej wilgotności prowadzi do wysuszania błon śluzowych nosa, zatok, gardła i górnych partii oskrzeli. Wysuszone śluzówki tracą swoją naturalną barierę ochronną, która zatrzymuje drobnoustroje, co w konsekwencji ułatwia bakteriom oraz grzybom wnikanie do organizmu i zwiększa ryzyko infekcji. Syndrom chorego budynku – fakt czy mit? Długotrwałe przebywanie w niewłaściwie wentylowanych i klimatyzowanych obiektach może prowadzić do rozwoju tzw. syndromu chorego budynku (ang. sick building syndrome). To zespół dolegliwości, do których należą: uporczywe bóle i zawroty głowy, zatkany nos, przewlekły kaszel, podrażnienia skóry, zmęczenie oraz trudności z koncentracją. Problem ten dotyka w szczególności pracowników biur oraz dużych placówek publicznych, takich jak szpitale. Badanie przeprowadzone w Indiach w 2023 roku na grupie 400 dorosłych wykazało, że osoby pracujące codziennie w klimatyzowanych biurach częściej cierpiały na objawy syndromu chorego budynku, miały gorsze parametry wydolności płuc oraz częściej brały zwolnienia lekarskie w porównaniu z grupą nie pracującą w klimatyzacji. Przyczyną tych dolegliwości są często źle konserwowane systemy chłodzenia, które zamiast oczyszczać powietrze, rozprowadzają w nim alergeny, drobnoustroje oraz toksyczne związki chemiczne z detergentów i czynników chłodniczych, takie jak benzen, formaldehyd czy toluen. Mikroorganizmy w klimatyzacji – od zarodników grzybów po wirusy Nagromadzenie kurzu i wilgoci w instalacjach klimatyzacyjnych tworzy idealne warunki do rozwoju całej gamy mikroorganizmów. W zaniedbanych systemach stwierdzano m.in. obecność grzybów z rodzajów Aspergillus, Penicillium, Cladosporium oraz Rhizopus. Zakażenia grzybicze są szczególnie groźne dla osób o obniżonej odporności, np. pacjentów po przeszczepach, osób poddawanych dializom czy wcześniaków. Przykładem jest Aspergillus, który może wywoływać m.in. grzybicę płuc – choć należy zaznaczyć, że jest to choroba bardzo rzadka, dotykająca wyjątkowo osłabionych osób. Poza tym klimatyzacja może stanowić drogę transmisji niektórych wirusów – opisywano przypadki, w których norowirus wywołujący tzw. grypę żołądkową rozprzestrzenił się właśnie tą drogą. To także bardzo rzadkie przypadki. Podkreślmy: prawidłowo serwisowane klimatyzatory, wyposażone w sprawne i regularnie czyszczone filtry skutecznie wychwytują zanieczyszczenie i zmniejszają ilość krążących w powietrzu patogenów. Lekcja z historii: odkrycie bakterii Legionella pneumophila Najsłynniejszy epizod związany z zagrożeniami zdrowotnymi ze strony klimatyzacji rozegrał się w lipcu 1976 roku w Filadelfii. Podczas zjazdu organizacji kombatanckiej American Legion w hotelu Bellevue-Stratford, kilkaset osób nagle zachorowało na ciężkie zapalenie płuc, a ponad trzydzieści zmarło. Prowadzone przez amerykańskie służby medyczne śledztwo doprowadziło do wyizolowania nowej bakterii, którą na pamiątkę tego wydarzenia nazwano Legionella pneumophila. Jak się później okazało, bakteria znalazła sobie doskonałe warunki do rozmnażania w ciepłym i wilgotnym środowisku hotelowego systemu klimatyzacji. Wówczas były to urządzenia oparte na chłodzeniu wodnym, dziś już nie stosowane. Stamtąd, wraz z wytwarzanym aerozolem wodno-powietrznym patogen trafiał do płuc gości. Odkrycie choroby legionistów wywołało rewolucję w inżynierii sanitarnej, wymuszając wprowadzenie surowych przepisów dotyczących dezynfekcji i kontroli mikrobiologicznej instalacji chłodniczych na całym świecie. Jak bezpiecznie i zdrowo korzystać z klimatyzacji? Aby klimatyzacja służyła naszemu zdrowiu i nie stwarzała zagrożenia infekcjami, wystarczy stosować się do kilku podstawowych zasad. Najważniejsza z nich to utrzymywanie umiarkowanej różnicy temperatur – optymalna temperatura w pomieszczeniu nie powinna być niższa o więcej niż 6–7 stopni Celsjusza w stosunku do warunków panujących na zewnątrz. Pozwala to uniknąć szoku termicznego oraz nadmiernego obciążenia układu krążenia. Do komfortowego funkcjonowania w domu wystarczy 24-26 st. Celsjusza. Należy również pamiętać o regularnym wietrzeniu pomieszczeń (najlepiej wieczorem, gdy temperatura spada) oraz unikaniu kierowania strumienia chłodnego powietrza na ciało. Każdy nowoczesny klimatyzator pozwala na odpowiednie ustawienie nawiewu. Jeśli upalnej pogodzie towarzyszy niska wilgotność powietrza, niemal na pewno w naszym klimatyzowanym domu również będzie zbyt niska. Jeśli spada do mniej więcej 40% warto spróbować ją podwyższyć, stosując np. nawilżacz powietrza. Kluczowe jest też dbanie o czystość urządzenia: filtry powinny być regularnie czyszczone lub wymieniane (zależnie od modelu urządzenia), a cała instalacja poddawana profesjonalnemu przeglądowi przynajmniej raz lub dwa razy w roku. Poza tym instrukcję urządzenia trzeba znać, zachować i trzymać ją w łatwo dostępnym miejscu, o którym pamiętamy. Źródła: The Conversation, WebMD, Carolina.pl Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Czy zimny prysznic naprawdę chłodzi w upał? Organizm może zareagować odwrotnie
Po długim, upalnym dniu wiele osób instynktownie wskakuje pod zimny prysznic, licząc na natychmiastową ulgę i łatwiejsze zasypianie. Choć wydaje się to najbardziej oczywistym sposobem na ochłodzenie organizmu, w rzeczywistości lodowata woda nie zawsze działa tak, jak moglibyśmy oczekiwać. W niektórych sytuacjach może wręcz utrudnić oddawanie ciepła i przynieść efekt odwrotny do zamierzonego.
Podczas fal upałów szukamy sposobów, które pozwolą choć na chwilę obniżyć temperaturę ciała. Jedni włączają klimatyzację, inni sięgają po zimne napoje lub biorą lodowaty prysznic. Choć taka kąpiel daje natychmiastowe uczucie chłodu, eksperci zwracają uwagę, że z punktu widzenia fizjologii nie zawsze jest najlepszym rozwiązaniem. Organizm może bowiem zareagować w sposób, który ograniczy naturalne oddawanie ciepła i sprawi, że po pewnym czasie znów zrobi się gorąco. Czy zimny prysznic naprawdę chłodzi organizm? Mechanizm działa inaczej, niż mogłoby się wydawać Intuicja podpowiada, że im zimniejsza woda, tym skuteczniej ochłodzi rozgrzane ciało. W praktyce organizm reaguje jednak znacznie bardziej skomplikowanie. Człowiek utrzymuje temperaturę wewnętrzną na poziomie około 37°C dzięki precyzyjnemu systemowi termoregulacji. Kiedy robi się zbyt gorąco, naczynia krwionośne znajdujące się tuż pod powierzchnią skóry rozszerzają się, zwiększając przepływ krwi. Dzięki temu nadmiar ciepła może być oddawany do otoczenia poprzez promieniowanie, kontakt z chłodniejszym powietrzem oraz parowanie potu. To naturalny mechanizm chroniący organizm przed przegrzaniem. Kontakt z bardzo zimną wodą uruchamia jednak reakcję obronną. Organizm odbiera nagły spadek temperatury jako sygnał zagrożenia i stara się ograniczyć utratę ciepła. W efekcie dochodzi do gwałtownego zwężenia naczyń krwionośnych, czyli tzw. skurczu naczyń. Krew przestaje swobodnie dopływać do skóry, a ciepło zostaje zatrzymane głębiej – w pobliżu narządów wewnętrznych. Jak wyjaśnia prof. Mike Tipton z Uniwersytetu w Portsmouth, po wyjściu spod lodowatego prysznica organizm potrzebuje więcej czasu, aby ponownie rozszerzyć naczynia i przetransportować ciepło na powierzchnię ciała. Oznacza to, że uczucie chłodu jest zwykle krótkotrwałe, a po kilku lub kilkunastu minutach temperatura organizmu może ponownie zacząć rosnąć. Z tego powodu eksperci podkreślają, że podczas upałów znacznie lepiej sprawdza się letni prysznic, który wspiera naturalne oddawanie ciepła, zamiast je blokować. Nie wywołuje on gwałtownej reakcji obronnej organizmu i pozwala schładzać ciało stopniowo oraz skuteczniej. Letni prysznic zamiast lodowatego. Eksperci wyjaśniają, co najlepiej działa podczas upałów Znaczenie ma nie tylko temperatura wody, ale także moment, w którym bierzemy prysznic. Wiele osób decyduje się na lodowatą kąpiel wieczorem, licząc, że szybciej zaśnie po wyjątkowo gorącym dniu. Zdaniem specjalistów efekt może być jednak odwrotny. Nagły kontakt z zimną wodą pobudza układ współczulny i prowadzi do uwolnienia adrenaliny oraz kortyzolu – hormonów odpowiedzialnych za reakcję stresową. Organizm przechodzi w stan większej gotowości, wzrasta tętno i ciśnienie krwi, a to nie sprzyja wyciszeniu przed snem. Zamiast ułatwiać zasypianie, lodowaty prysznic może sprawić, że organizm pozostanie pobudzony jeszcze przez pewien czas. Eksperci wskazują, że znacznie korzystniejsza jest letnia woda, zwykle o temperaturze około 26-27°C, która pozwala stopniowo obniżyć temperaturę ciała bez wywoływania szoku termicznego. Taki prysznic pomaga również usunąć pot, sebum, resztki kremów z filtrem i inne zanieczyszczenia nagromadzone na skórze w ciągu dnia. Co ważne, bardzo zimna woda nie jest całkowicie niewskazana – ma swoje zastosowanie w medycynie ratunkowej. W przypadku udaru cieplnego, kiedy temperatura ciała osiąga niebezpieczne wartości, szybkie zanurzenie chorego w zimnej wodzie jest jedną z najskuteczniejszych metod ograniczenia ryzyka uszkodzenia narządów. To jednak sytuacja zupełnie inna niż zwykłe szukanie ochłody podczas letniego wieczoru. U zdrowych osób lodowaty prysznic najczęściej kończy się jedynie krótkotrwałym uczuciem orzeźwienia, ale u osób cierpiących na choroby układu krążenia gwałtowne zwężenie naczyń może prowadzić do nagłego wzrostu ciśnienia tętniczego, zaburzeń rytmu serca i zwiększonego obciążenia układu sercowo-naczyniowego. Dlatego podczas upałów specjaliści zalecają krótkie, letnie prysznice, które pomagają organizmowi schładzać się zgodnie z jego naturalną fizjologią, zamiast zmuszać go do uruchamiania mechanizmów obronnych. Źródła: The Guardian, The National Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
W upały mózg zaczyna działać inaczej. Wystarczyło kilka stopni różnicy
Klimatyzacja podczas upałów to nie tylko kwestia wygody. Badanie Harvardu pokazało, że osoby śpiące w nagrzanych, nieklimatyzowanych pomieszczeniach miały rano wolniejszy czas reakcji i gorsze wyniki w testach poznawczych. W czasie coraz częstszych fal upałów chłodne mieszkanie może więc realnie poprawiać funkjonowanie mózgu.
Tegoroczne rekordowe upały, a także gwałtowne zmiany temperatur, nie bez powodu są alarmujące pod wieloma względami. Przede wszystkim wiążą się z podwyższonym ryzykiem przegrzania i udaru cieplnego oraz stanowią poważne zagrożenie dla osób z chorobami przewlekłymi. Powodują też duży dyskomfort utrudniający codzienne funkcjonowanie. Nie każdy jednak wie, że wysokie temperatury mogą negatywnie wpływać także na pracę mózgu. Dlaczego fale upałów są tak niebezpieczne dla mózgu? Wysokie temperatury mają wiele negatywnych konsekwencji dla organizmu. Ciało musi uruchamiać mechanizmy termoregulacji, aby utrzymać bezpieczną temperaturę wewnętrzną. Dlatego szczególnie niebezpieczne są narastające i coraz częstsze fale upałów, czyli okresy, w których przez co najmniej kilka dni temperatura przekracza 30 st. C. W Polsce od czerwca zanotowano skrajnie wysokie wartości temperatury, a po upalnych dniach następowały gwałtowne zmiany pogody. Jak podaje dr Magdalena Janc z łódzkiego Instytutu Medycyny Pracy, ludzkie ciało potrzebuje od 10 do nawet 14 dni żeby się odpowiednio aklimatyzować do nowych warunków. Dlatego nagłe skoki cieplne mogą negatywnie wpływać na pracę całego ciała, w tym jednego z najważniejszych organów – mózgu. Badanie wpływu temperatury na funkcje poznawcze Grupa badaczy z Harvard T.H. Chan School of Public Health zauważyła, że wiele budynków projektowano tak, by dobrze zatrzymywały ciepło zimą. Okazuje się jednak, że ta sama cecha może działać także w czasie upałów. W pomieszczeniach bywa wtedy cieplej niż na zewnątrz, szczególnie jeśli budynek nagrzewa się w dzień i wolno oddaje ciepło nocą. Dlatego latem 2016 roku badacze przeprowadzili badanie, którego celem było sprawdzenie, jak temperatura wewnątrz budynków wpływa na funkcje poznawcze. Wzięło w nim udział 44 studentów z okolic Bostonu. Część z nich mieszkała w budynkach z klimatyzacją, a część w budynkach bez klimatyzacji. Następnie, przez 12 dni przed falą upałów, w jej trakcie i po niej, badani codziennie rano wykonywali dwa testy oceniające między innymi szybkość reakcji, uwagę i pamięć roboczą. Średnia temperatura w pomieszczeniach bez klimatyzacji wynosiła około 26,3 st. C, a w klimatyzowanych – około 21,4 st. C. Choć różnica kilku stopni może wydawać się niewielka, wyniki były jednoznaczne. Studenci przebywający w nieklimatyzowanych pomieszczeniach mieli dłuższy czas reakcji, a w części testów odnotowano u nich także spadek wydajności poznawczej. Badacze zdawali sobie sprawę z ograniczeń, jakie wynikały z obserwacyjnego charakteru badania. Uczestnikami byli młodzi, zdrowi studenci, a testy wykonywano zaraz po przebudzeniu, dlatego nie można automatycznie zakładać, że taki sam efekt utrzymywał się przez cały dzień i w każdej grupie wiekowej. Mimo to wyniki pozostają ważnym sygnałem: zbyt wysoka temperatura w pomieszczeniach może wiązać się z pogorszeniem koncentracji, szybkości reakcji i pamięci roboczej. Przy coraz częstszych falach upałów średnia temperatura w mieszkaniach, akademikach, szkołach czy biurach może mieć więc większe znaczenie, niż dotąd sądzono. Fala upałów a praca mózgu. Jak sobie radzić? Według American Brain Foundation nadmierne fale upałów mogą powodować trudności z koncentracją, zmęczenie, dezorientację, problemy z pamięcią i tzw. mgłę mózgową. Ponadto mogą nasilać niektóre emocje, takie jak lęk, stres czy drażliwość, a także sprzyjać impulsywności i podejmowaniu bardziej ryzykownych decyzji. Pozytywny wniosek jest jednak taki, że istnieją rozwiązania adaptacyjne, które mogą znacząco wpływać zarówno na samopoczucie, jak i na funkcje poznawcze. Jednym z nich jest właśnie kluczowa zmienna z badania Harvardu, czyli klimatyzacja. Nie jest ona jedynym sposobem radzenia sobie z upałem, ale w czasie ekstremalnych temperatur może odegrać ważną rolę w ochronie zdrowia, jakości snu, koncentracji i codziennej sprawności mózgu. Tam, gdzie klimatyzacji nie ma, znaczenie mają także wentylacja, zacienianie okien, ograniczanie nagrzewania pomieszczeń, regularne nawadnianie, przerwy w chłodniejszych miejscach i unikanie największego wysiłku w najgorętszych godzinach dnia. Źródła: IMP Łódź, PLOS Medicine, American Brain Foundation Nasza autorka Gabriela Celińska Dziennikarka i studentka psychologii. Najchętniej opowiada historie na styku człowieka, miejsca i doświadczenia – pisząc o psychologii oraz podróżach. Jej największą pasją jest fotografia, szczególnie podróżnicza i kulinarna, dzięki której zatrzymuje chwile, smaki oraz emocje. Zakochana w Hiszpanii, nieustannie poszukuje inspiracji w kulturze, ludziach i codziennych historiach.
Upały stają się coraz trudniejsze do zniesienia. Możemy winić rosnącą wilgotność powietrza
Coraz bardziej duszne lata to jeden z wyraźnych skutków ocieplającego się klimatu. Naukowcy wyjaśniają, dlaczego rosnąca wilgotność powietrza jest coraz większym zagrożeniem dla naszego zdrowia i jak ograniczyć jej skutki.
Spis treści: Co powoduje wilgotność? Dlaczego wilgotność sprawia, że czujesz się tak źle? Czym jest „efekt mokrego termometru”? Czy wilgotność pogarsza się z każdym latem? Jak stworzyć plan działania na wypadek upałów Pierwsza poważna fala upałów tego lata objęła znaczną część środkowych i wschodnich Stanów Zjednoczonych brutalną „kopułą” rekordowych temperatur i wysokiej wilgotności powietrza. Zjawisko kopuły występuje, gdy warunki pogodowe powodują, że wysokie ciśnienie atmosferyczne pozostaje w miejscu, zatrzymując pasma gorąca i wilgoci w danym regionie przez dłuższy czas. Eksperci ostrzegają, że choroby związane z upałem, w tym wyczerpanie cieplne i udar cieplny, stanowią poważne zagrożenie. Nie jest zaskoczeniem, że wysokim letnim temperaturom towarzyszy przytłaczająco wysoka wilgotność, ale co powoduje te duszne warunki i dlaczego sprawiają, że czujemy się jeszcze gorzej? Co powoduje wilgotność? Wilgotność pojawia się, gdy para wodna dostaje się do powietrza poprzez parowanie wody z powierzchni. Kiedy temperatury rosną w miesiącach letnich, więcej wody paruje niż zimą, kiedy na zewnątrz jest chłodniej.– Im więcej pary wodnej w atmosferze, tym większa wilgotność powietrza – mówi James Marshall Shepherd, dyrektor Programu Nauk Atmosferycznych na Uniwersytecie Georgii. W regionach kraju, które są zazwyczaj bardziej wilgotne, jak wschodnie Stany Zjednoczone, na powierzchni znajduje się więcej wody, która może parować, co skutkuje większą wilgotnością. Letnie wzorce pogodowe pochodzące z rejonu Zatoki Meksykańskiej, wywołane przez ciepłe temperatury wody i dominujące kierunki wiatru, prowadzą do dodatkowego napływu wilgoci z południa, co może przyczyniać się do parnych warunków. Dlaczego wilgotność sprawia, że czujesz się tak źle? Kiedy twoje ciało się nagrzewa, obszar mózgu zwany podwzgórzem wysyła sygnał do gruczołów potowych, że nadszedł czas, aby się ochłodzić. Pocenie się jest podstawowym mechanizmem organizmu służącym do obniżania jego wewnętrznej temperatury. Wysoka wilgotność oznacza wyższą wilgotność względną – stosunek ilości pary wodnej w powietrzu do ilości, jaką powietrze może utrzymać, zanim osiągnie punkt kondensacji i zacznie się opad. Zbyt duża ilość pary wodnej lub wilgoci w powietrzu oznacza, że nie ma możliwości, aby pot mógł odparować z twojej skóry. Innymi słowy, możesz się pocić, ale pot nie ma dokąd uciec. W warunkach suchego gorąca, takich jak na pustyni, twoje ciało nie odczuwa aż tak dużego gorąca, ponieważ parowanie odbiera wodę – a w rezultacie również ciepło – z powierzchni skóry. Czym jest „efekt mokrego termometru”? Termin „efekt mokrego termometru” lub „temperatura mokrego termometru” odnosi się do tego, jak skutecznie organizm może się ochłodzić w warunkach wysokiego gorąca i wysokiej wilgotności. Gdy ciepło i wilgotność są zbyt wysokie, ludzie nie są w stanie skutecznie się schładzać. Powoduje to przegrzanie organizmu, co może prowadzić do wyczerpania cieplnego i udaru cieplnego. – Kiedy nie schładzasz się wystarczająco szybko, wtedy bardziej odczuwasz objawy stresu cieplnego – mówi Lemcke-Stampone. Niektóre z tych objawów to zmęczenie i nudności. Czy wilgotność pogarsza się z każdym latem? Ilość wody, jaką powietrze może utrzymać, zależy od jego temperatury – im cieplejsze powietrze, tym więcej wilgoci może wchłonąć. Eksperci twierdzą, że klimat się zmienia, a atmosfera przeciętnie się ociepla, co skutkuje wzrostem wilgotności. Badanie z lutego 2025 roku wykazało, że w ciągu ostatnich 40 lat fale gorąca o wysokiej wilgotności zwiększyły swoją intensywność, szczególnie na wschodzie USA. Jednym z najbardziej podstępnych aspektów fali gorąca o wysokiej wilgotności jest to, że upał nie ustępuje w nocy, szczególnie w miastach, które są pokryte asfaltem i betonem. – Wysokie temperatury nocą to absolutnie efekt zmian klimatycznych – mówi LeGrande. Jak stworzyć plan działania na wypadek upałów W miarę jak wilgotność się pogarsza, wzrasta ryzyko nadmiernej ekspozycji. Wysokie temperatury oznaczają, że wielu z nas będzie musiało mieć plan na wypadek ekstremalnych warunków pogodowych. Poleganie wyłącznie na klimatyzacji może nie wystarczyć. Bądź przygotowany – nawadniaj się, miej pod ręką lód i wentylatory, które zwiększają prędkość przepływu powietrza wokół ciała i pomagają obniżyć temperaturę wewnętrzną. Nie tylko najbardziej wrażliwi członkowie społeczeństwa, jak osoby starsze i przewlekle chore, są narażeni na choroby związane z upałem. Nowe badania pokazują, że coraz częściej również młodzi ludzie są fizycznie przeciążeni z powodu upałów. – Upewnij się, że kontaktujesz się z przyjaciółmi, rodziną i sąsiadami – nawet tymi, których normalnie nie podejrzewałbyś o to, że mogą być zagrożeni – mówi LeGrande. Źródło: National Geographic
Najgorętszy gadżet lata… chłodzi. Przenośny wentylator stał się symbolem statusu
Przenośny wentylator przestał być tanią plastikową zabawką wyciąganą z szuflady podczas upałów. Latem 2026 roku najmodniejsze modele pojawiły się na Wimbledonie, pokazach mody i ulicach europejskich metropolii. Czy drogi gadżet rzeczywiście chłodzi lepiej?
Spis treści: Najmodniejszy dodatek lata pojawił się na Wimbledonie Dlaczego właśnie teraz chcemy nosić chłód przy sobie? Jak działa przenośny wentylator? Czy droższy wentylator chłodzi lepiej? Kiedy wentylator nie wystarczy? Gadżet, który mówi coś ważnego o naszych czasach Jeszcze niedawno osobisty wentylator kojarzył się głównie z niewielkim wiatraczkiem kupowanym przed wakacyjnym wyjazdem. Dziś może przypominać designerską elektronikę, kosztować tyle co markowe okulary przeciwsłoneczne i pełnić podobną funkcję społeczną: chłodzić, ale też komunikować styl oraz zasobność portfela. Najmodniejszy dodatek lata pojawił się na Wimbledonie Latem 2026 roku w rękach widzów na Wimbledonie, uczestników paryskich pokazów mody oraz mieszkańców zamożnych dzielnic Londynu zaczął pojawiać się charakterystyczny przedmiot przypominający nieco niewielką lornetkę. Był to Shark ChillPill – przenośny system chłodzenia wyceniony w Stanach Zjednoczonych na około 150 dolarów, a w Wielkiej Brytanii na blisko 130 funtów. Jak opisywał „Business Insider”, podczas czerwcowych i lipcowych fal gorąca zainteresowanie przenośnymi wentylatorami gwałtownie wzrosło m.in. w Wielkiej Brytanii, Francji i Niemczech. Producent ChillPill informował, że w najlepszych tygodniach sprzedawał trzy egzemplarze na minutę. Z kolei według danych przekazanych przez TikTok Shop UK sprzedaż tego modelu wzrosła o ponad 1200 proc. między okresem kwiecień–maj a czerwcem–lipcem. Są to dane pochodzące od firm zaangażowanych w sprzedaż urządzenia, dlatego należy traktować je jako deklaracje producenta i platformy handlowej. Nie zmienia to jednak faktu, że ChillPill stał się wyjątkowo widoczny. W mediach społecznościowych promowali go influencerzy i sportowcy, a marka podjęła także współpracę z Justinem Bieberem. O powstaniu symbolu statusu zdecydowała nie tylko cena. Urządzenie ma charakterystyczny kształt, występuje w kilku kolorach i można je nosić na pasku lub przypinać do ubrania. Jest więc łatwe do rozpoznania na ulicy i na zdjęciu. Przenośny wentylator wyszedł z torby i stał się częścią stroju. Dlaczego właśnie teraz chcemy nosić chłód przy sobie? Moda na osobiste systemy chłodzenia nie wzięła się wyłącznie z kampanii marketingowej. Odpowiada na realną zmianę warunków, w jakich żyją Europejczycy. Według Copernicus Climate Change Service Europa jest najszybciej ocieplającym się kontynentem. Od połowy lat 90. XX wieku temperatura rośnie tu ponad dwa razy szybciej niż wynosi średnia światowa. Mieszkańcy europejskich miast muszą mierzyć się z coraz częstszymi falami upałów, podczas gdy wiele budynków – szczególnie starszych – nie ma klimatyzacji. Jej instalację utrudniają koszty, konstrukcja kamienic, ograniczenia dotyczące zabytków czy warunki najmu. Osobisty wentylator nie wymaga montażu, zużywa niewiele energii i można go zabrać do pociągu, kolejki przed muzeum albo na festiwal. W ten sposób chłodzenie staje się czynnością wykonywaną publicznie. A przedmioty stale widoczne w dłoni lub przypięte do ubrania łatwo przechodzą tę samą drogę co słuchawki, butelki wielorazowe i smartwatche: od narzędzia do elementu stylu życia. Nie oznacza to jednak, że zakup kosztownego urządzenia rozwiązuje problem miejskiego gorąca. Potrzebne są również zmiany systemowe – zacienianie ulic, ograniczanie betonowych powierzchni i rozwijanie zieleni. Jak skutecznie walczyć z upałem w mieście? Tego można się uczyć od poprzednich pokoleń. Jak działa przenośny wentylator? Wentylator – zarówno kieszonkowy, jak i pokojowy – nie obniża temperatury otaczającego powietrza. Wprawia je w ruch, ułatwiając odprowadzanie ciepła ze skóry i odparowywanie potu. Dzięki temu odczuwamy chłód, chociaż termometr w pomieszczeniu może nadal wskazywać tę samą wartość. Popularne produkty łączą trzy rozwiązania: nawiew, rozpylanie delikatnej mgiełki oraz metalową płytkę przykładaną bezpośrednio do skóry. Producenci deklarują, że płytka może miejscowo obniżyć temperaturę skóry nawet o 9 st. C. Jest to jednak deklaracja firmy odnosząca się do chłodzenia niewielkiej powierzchni ciała, a nie do obniżenia temperatury organizmu o taką wartość. Według producentów wentylator ma dziesięć poziomów pracy. Bateria ma działać do 11 godzin na najniższym ustawieniu, ale na maksymalnej mocy czas ten spada do około półtorej godziny. Niezależny recenzent „The Guardian” docenił długi czas pracy i skuteczność chłodzącej płytki, wskazał jednak również wady: wysoką cenę, hałas na większych obrotach, dość nieporęczną konstrukcję oraz konieczność wymieniania końcówek. Czy droższy wentylator chłodzi lepiej? Wysoka cena nie jest gwarancją proporcjonalnie lepszego chłodzenia. W zestawieniu magazynu „Travel + Leisure” najlepszą ogólną ocenę otrzymał model kosztujący około 31 dolarów. Popularny ChillPill wyróżniono natomiast ze względu na dodatkowe funkcje. Jeżeli zależy nam przede wszystkim na prostym nawiewie podczas dojazdu do pracy lub zwiedzania, znacznie tańsze urządzenie może okazać się wystarczające. Dopłata do droższego modelu obejmuje m.in. wzornictwo, rozpoznawalność marki, dodatkowe tryby oraz elementy umożliwiające noszenie urządzenia jako akcesorium. Przed zakupem warto sprawdzić: czas pracy na wybranej mocy, a nie tylko maksymalny czas podany w reklamie; masę i wygodę trzymania urządzenia; poziom hałasu, szczególnie podczas podróży pociągiem lub pracy w biurze; sposób ładowania – najwygodniejsze jest powszechnie stosowane USB-C; możliwość ustawienia wentylatora na stole albo zawieszenia go na szyi; łatwość czyszczenia osłony, zbiornika i elementów rozpylających wodę; bezpieczeństwo łopatek, zwłaszcza gdy z urządzenia korzystają dzieci; dostępność części wymiennych oraz rzeczywisty koszt dodatkowych akcesoriów. Funkcja mgiełki może zwiększać uczucie chłodu, ponieważ parująca woda odbiera ciepło skórze. Jej skuteczność maleje jednak przy wysokiej wilgotności, gdy pot i rozpylona woda trudniej odparowują. Wtedy upał staje się zabójczy. Kiedy wentylator nie wystarczy? Przenośny wentylator poprawia komfort, ale nie chroni samodzielnie przed udarem cieplnym. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca korzystanie z wentylatorów, gdy temperatura nie przekracza 40 st. C. Przy jeszcze gorętszym powietrzu nawiew może ogrzewać ciało zamiast je chłodzić. Znaczenie mają przy tym wilgotność, wiek, stan zdrowia oraz możliwość pocenia się. Szczegółowo wyjaśniamy to w tekście Wentylator w czasie upałów pomaga tylko do pewnego momentu. Kiedy wyłączyć nawiew?. Podczas gorących dni należy przede wszystkim regularnie pić wodę, ograniczać wysiłek w najcieplejszych godzinach, szukać cienia lub chłodnego pomieszczenia i zasłaniać nasłonecznione okna, a także wysypiać się. Warto też wykorzystywać chłodniejsze nocne powietrze do przewietrzania mieszkania. Ból głowy, nudności, osłabienie, zawroty głowy, splątanie czy bardzo wysoka temperatura ciała mogą świadczyć o wyczerpaniu cieplnym albo udarze. W takiej sytuacji modny gadżet nie wystarczy – potrzebne jest szybkie przeniesienie poszkodowanego do chłodnego miejsca, rozpoczęcie schładzania i wezwanie pomocy. Gadżet, który mówi coś ważnego o naszych czasach Moda na drogi wentylator może wydawać się kolejnym krótkotrwałym trendem z TikToka. Pokazuje jednak coś więcej: ochrona przed gorącem staje się codzienną potrzebą, a rynek szybko zamienia tę potrzebę w produkty aspiracyjne. Być może za rok najmodniejszy będzie już inny model. Sam trend osobistego chłodzenia prawdopodobnie jednak pozostanie. Gdy fale upałów stają się częstsze, niewielki wentylator może być przydatnym wyposażeniem torby – podobnie jak butelka wody, nakrycie głowy czy krem przeciwsłoneczny. Nie musi przy tym kosztować 150 dolarów ani pasować do stroju z paryskiego wybiegu. Źródła: WHO; Copernicus Climate Change Service Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Upał postarza organizm jak palenie papierosów. Naukowcy ostrzegają
Nie tylko odwodnienie i udar cieplny. Najnowsze badania pokazują, że długotrwała ekspozycja na wysokie temperatury może przyspieszać biologiczne starzenie organizmu. Zmiany zachodzą nawet na poziomie DNA, a ich skala może przypominać skutki palenia papierosów lub nadmiernego picia alkoholu.
Spis treści: Jak bardzo upał skraca życie? Tak gorąco działa na ciało Ciepło przedwcześnie starzeje geny Czy wszyscy starzejemy się od gorąca? Nie tylko gorące tropiki – średnie temperatury wielu miast w Polsce rosną z roku na rok. Wiedzą o tym np. mieszkańcy Wrocławia, w którym średnia roczna temperatura w 2023 roku znacząco różniła się od średniej z lat 1991–2020. Powodem są nie tylko łagodniejsze zimy, ale także nachodzące Polskę fale upałów. To nie koniec złych wieści: według najnowszych badań długotrwała ekspozycja na podwyższoną temperaturę może mieć katastrofalne skutki dla organizmu. Jak bardzo upał skraca życie? Coraz więcej badań udowadnia, że długotrwałe przebywanie w gorącym klimacie niesie za sobą nie tylko oczywiste zagrożenia, takie jak utrata wody czy powodowane przez słońce choroby skóry, ale także… wpływa na ogólne starzenie się organizmu na poziomie komórkowym. – Nasze badanie wykazało, że wiek biologiczny osób mieszkających na obszarach o ekstremalnie wysokich temperaturach jest nawet o 14 miesięcy starszy niż tych, którzy żyją w znacznie chłodniejszych rejonach – mówi Eun Young Choi, gerontolożka z USC Leonard Davis School of Gerontology i współautorka najnowszych badań. Naukowców zaskoczyło to, że efekt utrzymywał się po uwzględnieniu dochodów, stylu życia i stanu zdrowia badanych. Tak gorąco działa na ciało Według Amita Shaha, geriatry z Mayo Clinic, długotrwałe narażenie na gorąco wywiera wpływ na wiele układów narządów. Wszystko przez to, że nasz organizm walczy o utrzymanie niskiej temperatury. Serce pracuje intensywniej, jak najszybciej kierując krew do skóry. Układ nerwowy jest nadmiernie pobudzany, przez co doświadczamy zawrotów głowy, dezorientacji czy zaników pamięci. Nerki pracują na zwiększonych obrotach, by oszczędzać wodę. Nawet układ odpornościowy może wywoływać stany zapalne, próbując poradzić sobie z ciężkimi warunkami. Ciepło przedwcześnie starzeje geny Najnowsze badania udowadniają jednak, że to nie wszystko. Wysokie temperatury mogą zmieniać funkcjonowanie naszych genów, działając jako czynnik stresogenny, zaburzając równowagę hormonalną i wywołując uszkodzenia oksydacyjne. To tzw. „starzenie epigenetyczne” – forma starzenia wewnętrznego, które może wyprzedzić wiek chronologiczny. – Odkryliśmy rozległe i długotrwałe zmiany w metylacji DNA, szczególnie w genach związanych ze stanem zapalnym, metabolizmem, funkcjami odpornościowymi i naprawą komórek – mówi Choi – Z czasem może to zaburzyć sposób, w jaki organizm reaguje na przyszłe wyzwania, takie jak infekcje, obciążenia układu sercowo-naczyniowego czy normalne procesy starzenia. Czy wszyscy starzejemy się od gorąca? Okazuje się, że… nie! Ludzie, którzy od pokoleń mieszkają w gorących i suchych regionach, zdają się mieć wykształconą adaptację, np. wydajniejsze pocenie się czy lepszą regulację przepływu krwi. Wszystko ma jednak swoje granice – nawet w tych dobrze przystosowanych społecznościach wskaźniki demencji i zgonów z przyczyn sercowo-naczyniowych gwałtownie rosną podczas fal upałów. Warto więc uważać i upewniać się, że wiemy jak radzić sobie z gorącem. Szczególnie, gdy jesteśmy przyjezdni. Źródło: National Geographic Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zielone dachy i starożytne metody. Jak skutecznie walczyć z upałem w mieście?
Letni skwar w betonowej dżungli staje się coraz większym wyzwaniem dla mieszkańców. Aby chronić zdrowie obywateli, urbaniści sięgają po innowacyjne i historyczne metody chłodzenia. Od roślinnych dachów po podziemne kanały wodne – zobacz, jak nowoczesne metropolie walczą z ekstremalnymi temperaturami.
Miejskie wyspy ciepła to zjawisko polegające na tym, że temperatura powietrza w obszarach zurbanizowanych jest wyraźnie wyższa niż w otaczających je terenach podmiejskich czy wiejskich. Przyczyn takiej sytuacji można szukać w wielu czynnikach. Są to zarówno ludzkie działania, mające miejsce obecnie w miastach, jak i sam kształt metropolii, który sprzyja podwyższaniu temperatury powietrza. Skutki powstawania miejskich wysp ciepła mogą być niezwykle szkodliwe dla ludzi, zwiększając chociażby ryzyko udarów cieplnych. Z uwagi na to zagrożenie bardzo istotne jest budowanie infrastruktury, która mogłaby „ochłodzić” miasto. Zielone miasto, to chłodne miasto Jednym z popularniejszych rozwiązań radzenia sobie z miejskim gorącem jest budowa zielonej infrastruktury. Parki, skwery i ogrody nie nagrzewają się w takim tempie jak asfaltowe powierzchnie, rzucając dodatkowo cień. Trawy pochłaniają również wodę, która, gdy paruje, ochładza powietrze w tej części miasta. Tworzenie miejskich stref zieleni towarzyszy miastom na całym świecie od tysięcy lat. Legendarne wiszące ogrody Semiramidy w Babilonie (ok. VI w. p.n.e., Mezopotamia) miały dawać cień, parowanie i chłód w gorącym klimacie. Podobne zastosowanie do tej pory spełniają np. wewnętrzne dziedzińce z roślinnością i wodą, czyli tzw. riady w Maroku. Miejska zieleń to jednak nie tylko specjalne zielone enklawy, lecz także mniejsza infrastruktura wkomponowana w urbanistyczną przestrzeń. Roślinność nie musi być planowana strefowo, może przenikać się z miejską tkanką, pomagając w ten sposób w ochładzaniu temperatury powietrza. Rozwiązaniami takimi są np. hiszpańskie emparrados (dosłownie: winne zadaszenie), które chłodzą ulice andaluzyjskiego miasteczka Jerez de la Frontera. Winorośl tworzy na tamtejszych uliczkach gęsty, zielony dach, który zatrzymuje promienie słoneczne i daje cień. Dzięki temu temperatura powietrza przy chodniku spada średnio o 6–8 °C. Tradycyjne rozwiązania pomocne i dziś W dawnych perskich miastach stosowano system podziemnych kanałów wodnych, które prowadziły chłodną wodę ze źródeł w górach do miast na pustyni. Woda płynęła głęboko pod ziemią, nie nagrzewając się, a następnie była wypuszczana w studniach czy basenach, tworząc chłodniejszy mikroklimat. Współcześni hiszpańscy urbaniści czerpią z tych rozwiązań tworząc nowe rozwiązania chłodzące. Tak powstał chociażby projekt Qanat 2.0, który – póki co – pilotażowo jest stosowany w opuszczonym sewilskim amfiteatrze. W nowym systemie chłodne powietrze z kanału wodnego (transportującego chłodną wodę około 20 m pod ziemią) jest wypychane na powierzchnię przez pionowe szyby wentylacyjne – to naturalne chłodzenie bez klimatyzacji. Nocą schładzanie odbywa się poprzez rozprowadzanie wody po dachach paneli słonecznych. Wszystkie te środki umożliwiły obniżenie temperatury powietrza o 6–8 stopni Celsjusza. Architektura rodem z Bliskiego Wschodu Innym architektonicznym rozwiązaniem stosowanym od lat są mashrabiya, czyli ażurowe drewniane osłony na oknach, które dawały cień, a jednocześnie przepuszczały powietrze. Współcześnie wiele arabskich budowli czerpie z tamtych rozwiązań, używając drewna jako materiału chłodzącego wielopiętrowe wieżowce. Architekci inspirują się również irańskimi badgirami, czyli wieżami wiatrowymi stosowanymi do naturalnej wentylacji i chłodzenia budynków. Źródło: Guardian Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Oaza w skwarze kokushobi. „Lodówka dla ludzi” ma ratować Japonię przed ekstremalnym upałem
Gdy temperatury w Japonii biją rekordy, inżynierowie zaproponowali coś zupełnie nieoczekiwanego. Stworzyli urządzenie przypominające automat z napojami, będące w rzeczywistości przenośną kabiną chłodzącą dla ludzi.
Ekstremalne fale upałów nawiedzają w tym roku nie tylko Europę. W Japonii dni z temperaturą przekraczającą 40 st. Celsjusza nazywane są kokushobi, co oznacza „okrutnie gorące dni”. Japoński dostawca sprzętu przemysłowego TRUSCO Nakayama oraz firma Sanden Retail Systems zaproponowały niecodzienne urządzenie, które ma pomóc przetrwać taki skwar. Budka Do Hiemon Box to coś w rodzaju mobilnej lodówki dla jednej osoby. Może pomóc tam, gdzie tradycyjna klimatyzacja jest niemożliwa do zainstalowania. Lodówka dla ludzi? Czemu nie Do Hiemon Box to dwumetrowa kabina ze stali nierdzewnej, z izolacją ze styropianu, odporna na warunki atmosferyczne. Urządzenie utrzymuje wewnątrz temperaturę 15 st. Celsjusza, dodatkowo kierując nawiew o temperaturze 5 stopni bezpośrednio na kark, głowę i ramiona użytkownika. Taki nawiew pozwala złagodzić objawy wyczerpania cieplnego w około 10 minut. Aby zapobiec szokowi termicznemu, inżynierowie zaprogramowali trzy tryby chłodzenia oraz timer wyłączający nawiew po 20 minutach. Mobilna budka zużywa o połowę mniej energii niż standardowa klimatyzacja i działa po podłączeniu do zwykłego gniazdka elektrycznego. Oczywiście warto pamiętać o prawach fizyki. Do Hiemon Box działa jak tradycyjna lodówka – zużywa energię, by „wypompować” ciepło ze swego wnętrza i uwalniać je na zewnątrz. Jeśli postawimy budkę w zamkniętym pomieszczeniu, będzie je dodatkowo dogrzewać. Rozwiązanie do miasta i na budowę Mobilność i prosta obsługa sprawiają, że „ludzka lodówka” idealnie wpisuje się w potrzeby miejskie i przemysłowe. Wyposażona w kółka z blokadą oraz opcjonalne uchwyty na dźwig, może być łatwo transportowana na place budowy czy imprezy plenerowe. Pierwsze egzemplarze trafiły już do użytku publicznego, m.in. do urzędu miasta Maebashi. Koszt rzędu 1,5 miliona jenów to dobra inwestycja w bezpieczeństwo pracowników. Nowa kategoria upałów: nadejście ery kokushobi W Japonii jest ostatnio tak gorąco, że dotychczasowe określenia na fale upałów przestały wystarczać. Tradycyjnie używano tam określeń: natsubi na dni letnie, od 25°C, manatsubi na dni powyżej 30°C oraz moshobi, na upały powyżej 35°C. Ekstremalne temperatury zmusiły jednak meteorologów do wprowadzenia terminu kokushobi – określającego „okrutnie gorące dni”, w których temperatura przekracza 40°C. Słowo to wybrano w ogólnokrajowym głosowaniu. Źródła: Hyperbeast, Interia
238 zwierząt pod opieką w jeden weekend. Jak upały zagrażają ptakom?
Afrykańskie upały w Polsce to już nie anomalie, ale stały element lata. My, ludzie, w takie dni chowamy się w cieniu drzew, pijemy litry wody albo zamykamy się w klimatyzowanych pomieszczeniach. A co robią ptaki, gdy asfalt parzy w łapy, oczka wodne wysychają, a miejskie rabaty zamieniają się w rozgrzaną do 50°C patelnię?
Spis treści: Gdy gniazdo zamienia się w piekarnik Dla nas upał to dyskomfort. Dla nich może być wyrokiem Woda na wagę życia. Jak wspierać ptaki podczas upałów? Lato, które dla wielu z nas oznacza czas odpoczynku i długich, ciepłych dni, dla dzikich mieszkańców miast może stać się bezlitosną próbą przetrwania. Rosnące temperatury, niedobór wody i wszechobecny beton sprawiają, że środowisko stworzone przez człowieka stawia przed ptakami coraz większe wyzwania. Czerwiec 2026 roku zapisał się na kartach historii polskiej meteorologii czarnymi głoskami. Gdy w województwie lubuskim termometry wskazały rekordowe 40,5°C, czyli najwyższą temperaturę od ponad wieku, a w całym kraju upalne noce nie przynosiły wytchnienia, dla wielu miejskich zwierząt rozpoczął się prawdziwy dramat. Gdy gniazdo zamienia się w piekarnik Śmiertelną pułapką dla ptaków okazały się miejsca, które miały być bezpiecznym domem. Lęgowiska jerzyków, wróbli, jaskółek czy pustułek – ukryte pod rozgrzanymi połaciami dachów i parapetami, w niszach elewacji czy w nieosłoniętych budkach lęgowych – w palącym słońcu nagrzewały się do ekstremalnych temperatur. W obliczu 40-stopniowego upału betonowa architektura naszych miast i rozżarzone ściany zamieniły się w wielki piekarnik. Młode ptaki, nie będąc w stanie wytrzymać tego koszmaru, w desperacji i panice wyskakiwały z gniazd. Niektóre ginęły na miejscu, uderzając o beton. Te, które przeżyły upadek, trafiały wprost na rozgrzane jak patelnia chodniki, gdzie w pełnym słońcu groziła im szybka śmierć z wycieńczenia i odwodnienia. Dla miejskich ptaków te dni stały się dramatyczną walką o przetrwanie, o czym najlepiej świadczą dane z frontu ratowania dzikich zwierząt. Mikołowski ośrodek „Leśne Pogotowie”, działający przy Nadleśnictwie Katowice od ponad trzech dekad, w zaledwie jeden czerwcowy weekend zamienił się w bazę ratunkową pracującą w stanie najwyższej gotowości. Dla nas upał to dyskomfort. Dla nich może być wyrokiem W ciągu zaledwie kilkudziesięciu godzin opiekunowie przyjęli pod swoje skrzydła aż 238 poszkodowanych zwierząt. Około dwieście z nich stanowiły ptaki, a przeważającą większość – bezradne jerzyki (134 osobniki). Dołączyły do nich także jaskółki, pustułki, a nawet drobne ssaki, jak wiewiórki czy jeże. Te liczby to bezwzględny dowód na to, że betonowa architektura naszych miast – dachy, elewacje, nisze pod parapetami czy nawet budki lęgowe, które miałyby zastępować naturalne siedliska – zamieniły się w prawdziwe piekło. W świecie przyrody obowiązuje ważna zasada: większość młodych ptaków na ziemi to tzw. podloty (np. kosy, drozdy, wróble czy sikory). Celowo opuszczają one gniazda, zanim nauczą się dobrze latać, a rodzice wciąż je karmią. Takie ptaki często nie uciekają przed człowiekiem – zastygają bez ruchu. Należy je zostawić w spokoju. Ekstremalny upał drastycznie zmienia jednak te reguły. Jeśli na rozgrzanym, miejskim betonie lub ziemi w pełnym słońcu znajdziemy pisklę, które mogło wypaść z przegrzanego gniazda, albo osłabionego dorosłego ptaka – sprawa jest jednoznaczna. Bez ludzkiej pomocy to stworzenie nie ma szans na przeżycie. Pozostawione bez pomocy może zginąć z powodu odwodnienia, przegrzania albo ataków drapieżników. Jak uratować ptasie życie? Dlatego zespół Leśnego Pogotowia, który każdego dnia mierzył się ze skutkami tej tragedii, wystosował do znalazców poszkodowanych ptaków pilny apel o natychmiastową pomoc: „W takich momentach nie ma czasu na zastanawianie się czy telefony z pytaniem, co robić. Działanie musi być natychmiastowe: ptaka należy delikatnie podnieść, umieścić w bezpiecznym, przewiewnym kartoniku i jak najszybciej przetransportować do najbliższego ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt. Nasza szybka reakcja to dla nich jedyny bilet powrotny do życia”. Woda na wagę życia. Jak wspierać ptaki podczas upałów? W 2022 r. na łamach czasopisma „The European Zoological Journal” opublikowano badanie zatytułowane „Letnie źródła wody dla ptaków strefy umiarkowanej: wykorzystanie, znaczenie i zagrożenia”. Naukowcy sprawdzili, jaką rolę odgrywają niewielkie źródła wody dla ptaków żyjących w miastach i na terenach wiejskich Polski. Analizowali również, które miejsca ptaki wybierają najchętniej oraz z jakimi zagrożeniami wiąże się gaszenie pragnienia w środowisku przekształconym przez człowieka. Wyniki okazały się bardzo interesujące. Badania przeprowadzono w 928 lokalizacjach obejmujących pojemniki z wodą oraz trwałe i nietrwałe źródła wody. Łącznie odnotowano 2335 ptaków z 51 gatunków korzystających z wody, co stanowiło 64% spośród 80 gatunków występujących w miejscach objętych obserwacjami. Najczęściej ze źródeł wody korzystały gatunki pospolite i dobrze przystosowane do życia w sąsiedztwie człowieka, takie jak wróbel (Passer domesticus), gołąb miejski (Columba livia forma urbana), kawka (Corvus monedula), mazurek (Passer montanus), szpak (Sturnus vulgaris) i sierpówka (Streptopelia decaocto). Temperatura dyktuje warunki Badania wykazały, że temperatura była jedynym czynnikiem środowiskowym wyraźnie wpływającym na prawdopodobieństwo korzystania z wody przez ptaki. To właśnie od niej w dużej mierze zależą gospodarka wodna organizmu, codzienna aktywność oraz szanse na przetrwanie. Szczególnie podczas upałów i suszy narażone są niewielkie gatunki, które łatwo się odwadniają, oraz młode ptaki, których zdolność do regulowania temperatury ciała nie jest jeszcze w pełni rozwinięta. Z danych polskich badaczy wynika, że większość ptaków regularnie potrzebuje pić wodę. Małe źródła, w tym pojemniki na wodę celowo wystawiane przez ludzi dla dzikich ptaków i zwierząt domowych, były rzadziej wybierane niż inne źródła, takie jak kałuże czy przydomowe stawy i fontanny, przypominające wody naturalne. Ponadto pojemniki z wodą wystawiane przez ludzi mogą wiązać się z większym ryzykiem drapieżnictwa. Zwłaszcza w miastach często znajdują się one w pobliżu misek dla psów i kotów, co może wywoływać stres u ptaków i wpływać na ich zachowanie. Nie zmienia to jednak faktu, że woda odgrywa kluczową rolę w życiu ptaków, szczególnie podczas fal upałów. To dla nich jedyna szansa na ugaszenie pragnienia, schłodzenie organizmu i przetrwanie najtrudniejszych dni. Wraz ze zmianami klimatu letni skwar i okresy suszy będą występować coraz częściej i z większą intensywnością. Dlatego zapewnienie ptakom bezpiecznego dostępu do wody staje się jednym z najprostszych, a zarazem najważniejszych sposobów na realne wspieranie dzikiej przyrody. Źródła: facebook.com/lesnepogotowie, obserwator.imgw.pl, tandfonline.com Nasz autor Aleksander Kusznir Od lat łączy pasję do ptaków z fotografią i edukacją przyrodniczą. Wspołpracuje z „National Geographic Polska”, gdzie opowiada o świecie natury – zarówno tej, którą spotyka na codzień, jak i bardziej egzotycznej. Najchętniej o dzikiej przyrodzie, jej ochronie i niezwykłych zachowaniach zwierząt. Pracuje też w laboratorium weterynaryjnym, gdzie na co dzień ma możliwość badania różnych gatunków zwierząt. Inspirację czerpie z podróży i nowych doświadczeń, a twórczą energię najłatwiej odnajduje przy filiżance dobrej kawy – najlepiej pośród śpiewu ptaków.
Rekordowe upały w Europie Zachodniej. Śmiertelne pożary w Hiszpanii, alerty we Francji i Włoszech
Trzecia tegoroczna fala upałów przynosi Europie tragiczne pożary i temperatury rzędu 45°C. Czy kopuła ciepła dotrze do Polski? Najnowsze prognozy modelu GFS wskazują na mocne uderzenie gorąca.
Europa zachodnia po raz kolejny zmaga się z ekstremalnymi upałami, które w Hiszpanii przyniosły śmiercionośne pożary. Najbardziej dotknięte kraje to znów Hiszpania, Francja i Włochy. Za tę najnowszą anomalię odpowiada także zjawisko kopuły ciepła. Upał wędruje na wschód – w tej chwili modele pogodowe nie są zgodne, czy ta fala dotrze do Polski. Tak jak w przypadku czerwcowej fali, najbardziej prawdopodobne jest to w zachodniej części kraju. Gorąco i tragiczne pożary w Europie zachodniej W Paryżu ogłoszono najwyższy, czerwony alert pogodowy, co zdarza się już po raz drugi w tym roku. Temperatury przekraczają tam 35 stopni Celsjusza. Do Włoch zbliża się trzecia już tego lata fala gorąca, podczas której termometry na Sardynii mogą wskazać od 43 do nawet 45 stopni Celsjusza. Ministerstwo Zdrowia wprowadziło najwyższy, czerwony stopień alarm dla Florencji i Perugii. Ekstremalne warunki panują również w Hiszpanii – w Barcelonie odnotowano rekordowe 40,7 stopnia Celsjusza, a w południowej części kraju szaleją tragiczne pożary lasów. Najnowsze doniesienia mówią o 12 ofiarach śmiertelnych pożaru w prowincji Almeria. Zagrożenie pożarowe we Francji doprowadziło do wprowadzenia pomarańczowego alertu w 63 departamentach. Rząd rozważa odwołanie pokazów sztucznych ogni zaplanowanych na święto narodowe 14 lipca, w rocznicę zburzenia Bastylii. Eksperci podkreślają, że najmocniej cierpią osoby powyżej 75. roku życia, a odczuwalne temperatury w zurbanizowanych centrach miast, takich jak Rzym, mogą sięgać nawet 57 stopni Celsjusza. Skutki upałów: tysiące ofiar, problem z utylizacją zwierząt Skutki poprzedniej fali upałów z końca czerwca, są poważne. W Niemczech Instytut Roberta Kocha oszacował liczbę zgonów związanych z gorącem na ponad 5 tysięcy. We Francji ministra zdrowia poinformowała o śmierci 2025 osób. Pożary we francuskich Pirenejach zmusiły do ewakuacji 10 tysięcy ludzi i strawiły blisko 5 tysięcy hektarów lasów. Według informacji portalu Farmer.pl we Francji umarło też tyle zwierząt, że problemem stała się ich utylizacja. Doliczono się ponad 9 tysięcy ton martwych zwierząt – większość stanowił drób, a najbardziej dotkniętym regionem była Bretania. Czy nowa fala dotrze do Polski? Na razie w Polsce panuje wyjątkowo chłodny lipiec, z temperaturami niższymi o 1-2 stopnie od normy. Jednak w modelach meteo widać już nadciągające gwałtowne ocieplenie. Pierwsze oznaki zmiany pogody pojawią się już w weekend 11–12 lipca, kiedy na zachodzie termometry wskażą 27–28 stopni Celsjusza. Możliwe uderzenie upału prognozowane jest na kolejny tydzień. We wtorek 14 lipca wartości zbliżą się do 30 stopni, a w kolejnych dniach temperatura w większości regionów przekroczy tę barierę. Kulminacja fali gorąca spodziewana jest w sobotę, 18 lipca, kiedy to w cieniu może być od 35 do 38 stopni Celsjusza, szczególnie w województwach dolnośląskim i opolskim. Warto zaznaczyć, że tak wysokie temperatury przewiduje na razie tylko model GFS. Ta średnioterminowa prognoza wciąż może się zmienić. Źródła: Onet, Guardian, Euronews, Farmer.pl, IMGW Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
W kilka dekad liczba upalnych dni w Polsce wzrosła o 100 procent. Naukowiec opisuje dramatyczne zmiany w naszym klimacie
28 czerwca 2026 roku odnotowano najwyższą temperaturę w historii pomiarów w Polsce. Zdaniem klimatologa nie tylko sam rekord jest jednak problemem. Zmiany są naprawdę dramatyczne.
W minionych tygodniach w Polsce pojawiła się niepokojąca fala upałów. Wydawać by się mogło, że ciepłe dni latem są czymś naturalnym, jednak tak wysokie temperatury to alarmujący sygnał, szczególnie dla klimatologów. Prof. Bogdan Chojnicki w rozmowie z PAP przyznał, że w tym roku został pobity rekord temperatury, ale nie tylko on jest prawdziwym problemem. Nowy rekord temperatury w Polsce W minionych tygodniach do Polski napływało suche i gorące powietrze z Europy zachodniej. W połączeniu z bezchmurnym niebem oraz przesuszoną, nagrzaną glebą przyniosło to jedne z najgorętszych dni. 28 czerwca 2026 roku Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej odnotował najwyższą temperaturę w historii pomiarów w Polsce. Po 105 latach rekord został pobity w Słubicach, gdzie termometry wskazały 40,5 st. C. Było to o 0,3 st. C więcej niż poprzedni, zarejestrowany w Prószkowie w 1921 roku. Liczba upalnych dni w Polsce wzrosła dwukrotnie Rekordowo wysokie temperatury są mocnym sygnałem zmieniającego się klimatu, jednak zdaniem eksperta nie sam rekord jest największym problemem. Znacznie bardziej niepokojące jest to, że dni z temperaturą przekraczającą 30 st. C jest coraz więcej. Nie chodzi więc wyłącznie o to, że jednego dnia odnotowano najwyższą temperaturę w historii pomiarów, ale również o to, że zwiększyła się ogólna liczba dni upalnych. Według klimatologa prof. Bogdana Chojnickiego w latach 60. i 70. XX wieku w centralnej Polsce rejestrowano od kilku do około 10 takich dni rocznie. Obecnie liczba ta może sięgać od 20 do nawet 30 dni. Zdaniem eksperta to naprawdę dramatyczna zmiana. Noc tropikalna w Polsce Podczas podwyższonych temperatur wiele osób narzeka również na problemy ze snem. Jest to związane między innymi ze zjawiskiem nocy tropikalnej, które w ostatnim czasie występowało także w Polsce. Kiedy w ciągu dnia temperatura zbliża się do 40 st. C, wieczory i noce również bywają znacznie cieplejsze niż zwykle. Nie jest to obojętne dla ludzkiego organizmu, ponieważ według ekspertów prawidłowa regeneracja podczas snu zachodzi w temperaturze około 19 st. C. Tymczasem noc tropikalna oznacza sytuację, w której temperatura w nocy nie spada poniżej 20 st. C. Jeszcze do niedawna było to zjawisko bardzo rzadkie. W obliczu coraz częstszych fal upałów staje się jednak realnym problemem. Jak organizm reaguje na upały? Upał związany ze zmianami klimatu może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia. Według WHO wysokie temperatury utrzymujące się zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy mogą powodować kumulujący się stres organizmu. To z kolei zwiększa ryzyko chorób, zwłaszcza wśród osób starszych i szczególnie wrażliwych. Brak odpowiednich warunków snu, związany z nocami tropikalnymi, zdaniem prof. Chojnickiego może powodować zmęczenie i rozkojarzenie. Dlatego podczas fal upałów tak ważne jest przestrzeganie podstawowych zasad bezpieczeństwa oraz minimalizowanie ryzyka niepożądanych konsekwencji zdrowotnych. Źródła: naukawpolsce.pl, Obserwator/IMGW, WHO. Nasza autorka Gabriela Celińska Dziennikarka i studentka psychologii. Najchętniej opowiada historie na styku człowieka, miejsca i doświadczenia – pisząc o psychologii oraz podróżach. Jej największą pasją jest fotografia, szczególnie podróżnicza i kulinarna, dzięki której zatrzymuje chwile, smaki oraz emocje. Zakochana w Hiszpanii, nieustannie poszukuje inspiracji w kulturze, ludziach i codziennych historiach.
Fale upałów budzą mięsożerne bakterie. Wakacyjny raj w Europie staje przed biologicznym zagrożeniem
Europa zmaga się z kolejną falą upałów, która uwięziła gorące powietrze nad kontynentem, bijąc rekordy temperatur od Francji po Grecję. Ekstremalny żar to jednak tylko wierzchołek góry lodowej. Nasze ulubione kurorty, oprócz walki z suszą, muszą stawić czoła rosnącemu ryzyku biologicznemu w wodach przybrzeżnych. Tam wyższe temperatury sprzyjają namnażaniu się mięsożernej bakterii z rodzaju Vibrio.
Morze Śródziemne ociepla się około 20% szybciej niż wynosi światowa średnia oceaniczna. Dla turystów oznacza to cieplejszą wodę, ale dla ekosystemu – zaburzenie równowagi, która przez lata utrzymywała zagrożenia biologiczne w ryzach. Mięsożerny Vibrio to sygnał ostrzegawczy z głębin W mediach bakterie te często określane są mianem „mięsożernych”, co wywołuje zrozumiały lęk. Rzeczywistość jest jednak bardziej złożona. Vibrio to naturalnie występujące w wodach słonawych drobnoustroje. Większość ich szczepów jest dla człowieka całkowicie nieszkodliwa, jednak niektóre, jak Vibrio vulnificus, mogą wywoływać poważne infekcje. Zagrożenie dotyczy przede wszystkim osób z osłabioną odpornością, chorobami wątroby lub szczególnie z otwartymi ranami, przez które bakterie mogą wniknąć do organizmu. Infekcja może prowadzić do martwiczego zapalenia powięzi – rozwija się ono błyskawicznie, w ciągu kilku godzin lub dni – co wymaga natychmiastowego usunięcia martwych tkanek przez operację. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) ostrzega, że w tym sezonie ryzyko infekcji jest podwyższone, szczególnie w płytkich, mocno nagrzanych wodach przybrzeżnych. Kiedyś te bakterie występowały najczęściej w Bałtyku Dlaczego bakterie Vibrio vulnificus stają się problemem i dlaczego właśnie teraz? Wystarczy spojrzeć na dwa kluczowe warunki niezbędne do ich rozwoju: wysoką temperaturę oraz niskie zasolenie wody. Pomagają obecnie trwające fale upałów. Historycznie to nie południe Europy, lecz wybrzeża Bałtyku i Morza Północnego notowały największe ryzyko występowania groźnego szczepu Vibrio vulnificus. Wynika to z faktu, że akweny te są z natury mało słone. Gdy podczas letnich fal upałów ich wody mocno się nagrzewały, stawały się idealnym inkubatorem. Z kolei Morze Śródziemne przez lata było przed tą bakterią świetnie chronione. Jego naturalnie wysokie zasolenie działało jak tarcza, uniemożliwiając drobnoustrojom namnażanie się, nawet pomimo sprzyjających, wysokich temperatur. Obecnie jednak ta bariera ochronna zaczyna słabnąć na skutek gwałtownych zaburzeń pogodowych. Czy Morze Śródziemne staje się coraz mniej słone? Nie. Paradoks polega na tym, że w skali makro całe Morze Śródziemne staje się wręcz bardziej słone na skutek silnego parowania. Zagrożenie powstaje jednak w lokalnych, przybrzeżnych anomaliach. Ekstremalne zjawiska pogodowe, czyli np. gwałtowne ulewy następujące po długich okresach suszy, powodują spływanie ogromnych mas słodkiej wody z lądu bezpośrednio do morza. Ponieważ słodka, ciepła woda spływająca z lądu jest lżejsza od słonej wody morskiej, utrzymuje się na samej powierzchni – tam, gdzie pływają turyści. Zjawisko to, potęgowane w płytkich lagunach i przy ujściach rzek, tworzy powierzchniową, ciepłą i słodką pułapkę. W takich punktowych strefach wysokie zasolenie całego akwenu przestaje wystarczać, dając bakteriom idealne środowisko do namnażania. Nie tylko bakterie. Kryzys wodny na wyspach Zmiany klimatu to nie tylko wyższa temperatura morza, ale i niewydolność infrastruktury turystycznej. Na wielu greckich wyspach – np. na Alonissos czy Tinos – wprowadzono stan wyjątkowy z powodu drastycznych niedoborów wody pitnej. Problem jest systemowy – podczas gdy stała populacja wyspy liczy kilka tysięcy osób, w szczycie sezonu przyjmuje ona dodatkowo dziesiątki tysięcy turystów. Statystyczny urlopowicz zużywa dziennie nawet cztery razy więcej wody niż mieszkaniec wyspy, co przy obecnych upałach doprowadza sieci wodociągowe do punktu krytycznego. Władze ratują sytuację, wynajmując mobilne maszyny odsalające wodę morską, jednak jest to wyłącznie kosztowne rozwiązanie doraźne. Dla lokalnych społeczności wybrzeże nie jest bowiem tylko elementem ekonomii – ono jest tą ekonomią. Wyzwaniem na najbliższe lata nie będzie całkowita rezygnacja z podróżowania, ale wybieranie chłodniejszych kierunków i wymuszenie systemowych inwestycji w infrastrukturę, zanim ekstremalne zmiany klimatyczne na stałe zniszczą europejskie kurorty. Eksperci podkreślają, że „mięsożerne” bakterie są tylko reprezentacją zjawiska znacznie szerszego. Morze Śródziemne stało się poligonem doświadczalnym dla skutków globalnego ocieplenia. Źródło: Euronews.com, TimeOut Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jak mądrze używać klimatyzacji? Najlepsze sposoby na efektywne chłodzenie i oszczędność energii
Fala ekstremalnych upałów już prawie za nami – ale lato dopiero się zaczęło. A za nim przyjdą kolejne, które najprawdopodobniej będą coraz cieplejsze. Podpowiadamy, jak korzystać z klimatyzacji w sposób oszczędny, efektywny i możliwie ekologiczny.
Polacy coraz częściej przed upałami ratują się klimatyzacją – i w nagrzanych miejskich murach to rozwiązanie często najlepsze. Warto jednak wiedzieć, jak korzystać z klimatyzatora w sposób, który mu nie zaszkodzi, a nam pozwoli wykorzystać drogocenny chłód najbardziej efektywnie. Oto najlepsze sposoby na to, by cieszyć się chłodem w domu i nie zbankrutować na rachunkach za prąd. Wybierz odpowiednią temperaturę Najczęstszym błędem użytkowników jest ustawianie zbyt niskiej temperatury. To zły pomysł zarówno ze względów finansowych, jak i zdrowotnych, nie mówiąc o ekologii. Optymalna temperatura dla ludzkiego organizmu to 23–25°C, choć długie gorące lato powoduje, że stopniowo przyzwyczajamy się i dobrze znosimy także nieco wyższe temperatury. Różnica między temperaturą na zewnątrz a tą w pomieszczeniu nie powinna przekraczać 5–7°C. Wyjątkiem są ekstremalne upały powyżej 35°C, ale nawet wtedy należy zachować umiar. Zbyt duży przeskok termiczny oraz silny nawiew prowadzą do przeziębień czy zapalenia zatok. Kontroluj zużycie energii Klimatyzacja wcale nie musi generować gigantycznych rachunków za prąd, jeśli nauczysz się nią odpowiednio sterować. Każdy stopień niżej wybrany na pilocie to wzrost zużycia energii o kilka procent. Zamiast ustawiać nawiew na maksimum, korzystaj z trybu automatycznego (Auto). Nowoczesne klimatyzatory inwerterowe, ze sprężarkami o płynnie regulowanej mocy, świetnie radzą sobie same. Dostosują moc sprężarki do panujących warunków, pracując najbardziej ekonomicznie – ale po osiągnięciu zadanej temperatury. Jeśli Twoje urządzenie posiada funkcję Eco/Oszczędzanie energii lub program nocny, używaj ich. Tryb nocny delikatnie podnosi temperaturę, co jest zdrowsze dla snu (i budżetu). Możesz też samodzielnie eksperymentować, zaczynając od najniższej siły nawiewu. Jeśli twój dom lub mieszkanie niezbyt silnie się nagrzewa i jest dobrze izolowane to całkiem możliwe, że klimatyzator je schłodzi. Orientacyjne zużycie energii możesz przeważnie sprawdzić w aplikacji na telefon, dostarczanej przez większość producentów nowoczesnych urządzeń. Jeśli opuszczasz dom lub mieszkanie, warto zastanowić się nad wyłączeniem klimatyzacji. Przy krótszym wyjściu nie ma to sensu – po powrocie włączone urządzenie będzie musiało mocniej pracować, aby ponownie schłodzić pomieszczenie. Ale kiedy wychodzisz na wiele godzin, wyłączenie będzie jednak bardziej opłacalne. Kontroluj napływ ciepła i ucieczkę zimna Klimatyzator nie schłodzi efektywnie mieszkania, jeśli zafundujesz mu stałą dostawę gorąca z zewnątrz. Podczas pracy urządzenia wszystkie okna i drzwi w chłodzonych pomieszczeniach powinny być zamknięte. Równie ważne jest ograniczenie ekspozycji słonecznej. Zaciągnij rolety, żaluzje lub zasłony – najlepiej sprawdzają się zewnętrzne osłony okienne, które zatrzymują promienie słoneczne, zanim te dotrą do szyby. O najlepszych sposobach pisaliśmy w tym artykule. Pamiętaj też, że urządzenia (tostery, piekarniki, telewizory czy komputery) generują mnóstwo ciepła. Ogranicz ich używanie w godzinach największego upału. Ograniczając nagrzewanie się wnętrza, sprawiasz, że klimatyzacja osiągnie cel znacznie szybciej i zużyje mniej energii. Pomóż swojej klimie Przede wszystkim zadbaj o swobodną cyrkulację powietrza – nigdy nie zasłaniaj, nawet częściowo, jednostki zewnętrznej. Jeśli to zrobisz, wiatrak wyrzucający gorące powietrze będzie miał trudniejsze zadanie, a pobór prądu wzrośnie. Nowoczesne klimatyzatory są skonstruowane tak, aby pracować nawet w pełnym słońcu, w największe upały – ale to nie znaczy że muszą. Jeśli jednostkę zewnętrzną zamontujesz w cieniu, nieco ułatwisz jej pracę. Ale znów: zadaszenie nie może ograniczać cyrkulacji powietrza! Kluczem do wydajności jest też oczywiście regularna konserwacja: czyszczenie filtrów, profesjonalny przegląd techniczny i odgrzybianie przynajmniej raz w roku. Czysta klimatyzacja to niższy pobór prądu i zdrowe powietrze. Tego nigdy nie rób! Nigdy nie ustawiaj temperatury na minimalną (np. 16°C) z myślą, że pokój schłodzi się szybciej. Klimatyzator i tak będzie chłodził z tą samą intensywnością, ale będzie pracował bez przerwy na maksymalnych obrotach, marnując energię. Nigdy nie kieruj strumienia zimnego powietrza na domowników. Bezpośredni nawiew to prosta droga do infekcji Nigdy nie blokuj cyrkulacji powietrza wokół jednostki zewnętrznej. To najlepszy sposób na nieefektywne chłodzenie, wysoki pobór energii i uszkodzenie urządzenia Nigdy nie zaniedbuj serwisu. Ignorowanie czyszczenia sprzyja rozwojowi grzybów, pleśni i bakterii. Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Naukowcy alarmują. Oceany weszły na „nieznane terytorium”, a to dopiero początek
Czerwcowe temperatury oceanów pobiły dotychczasowy rekord. Średnia wynosząca blisko 21°C sprawiła, że był to najcieplejszy czerwiec w historii pomiarów oceanicznych. Naukowcy ostrzegają, że wypływamy na „nieznane wody”, a w następnych miesiącach będziemy świadkami padania kolejnych rekordów.
Niezwykle wysokie temperatury, panujące obecnie w Europie, dotyczą nie tylko lądu. Ciepło uderza również w morza i oceany, pobijając ich dotychczasowe rekordy temperatury. Powszechne morskie upały nie są jednak zjawiskiem nowym – naukowcy podkreślają, że całe pierwsze półrocze stało pod znakiem ekstremalnych anomalii. Jednym z głównych czynników wpływających na rekordowe temperatury jest oceaniczne zjawisko El Niño, które przynosi ekstremalną pogodę na całym świecie. Wrota do nieznanego terytorium Całe pierwsze półroczne 2026 roku stało pod znakiem wybitnie wysokich temperatur panujących w światowych morzach i oceanach. Choć średnia ciepłota wynosiła 20,04°C, plasując się nieznacznie poniżej rekordowego poziomu odnotowanego w analogicznym okresie w 2024 roku, możemy mówić o rekordowych miesiącach. Wisienką na torcie okazał się czerwiec, podczas którego padł absolutny rekord wodnych temperatur. Według unijnego programu obserwacji i monitorowania oceanów Copernicus Marine Service globalna średnia wyniosła aż 20,98°C. To najwyższa zanotowana kiedykolwiek temperatura w szóstym miesiącu roku. Dyrektor instytucji Carlo Buontempo ostrzega, że obecne warunki świadczą o rozpoczęciu nowej fazy, która zaprowadzi ludzkość na „nieznane terytoria”. – Przy temperaturach oceanów na tym poziomie i El Niño na horyzoncie, w nadchodzących miesiącach prawdopodobnie będziemy świadkami padania kolejnych rekordów temperatur – zapowiada koordynator działań. El Niño w natarciu Naukowcy są zgodni – do obecnie poobijanych rekordów przyczynił się w ogromnej mierze szalejący na pacyfiku El Niño. Zjawisko to uwalnia w niektórych częściach Oceanu Spokojnego duże ilości ciepła do atmosfery, co natomiast wpływa na układy wiatrów, chmur oraz wzorce pogodowe na całym świecie. W efekcie sytuacja ta zmienia globalne układy pogodowe prowadząc do klimatycznych zaburzeń i ekstremalnych zjawisk pogodowych. Obecność El Niño sprawia, że trend wysokich temperatur w morzach i oceanach będzie się utrzymywać. Oceanograf Simon Van Gennip ostrzega, że rok 2026 może być najcieplejszym w historii pomiarów. Konsekwencje morskich upałów Stale rosnące temperatury wód w dłuższej perspektywie pogłębiają kryzys klimatyczny. Warto pamiętać, że oceany są kluczowym regulatorem klimatu na Ziemi, ponieważ pochłaniają około 90% nadmiaru ciepła generowanego przez ludzkie emisje gazów cieplarnianych. Im cieplejsze są jednak oceany, tym więcej energii trafia z powrotem do atmosfery. Tego ekstremalnego ciepła nie są w stanie przetrwać tropikalne rafy koralowe. Pod wpływem długotrwałych morskich fal upałów koralowce bieleją, a w konsekwencji obumierają. Zagrożone są również inne zwierzęta i rośliny tworzące ekosystemy pod powierzchnią wody. Wysokie temperatury całkowicie destabilizują podwodne środowiska, prowadząc do ich stopniowego unicestwienia. Bezpośrednią konsekwencją rekordowych temperatur jest także stale podnoszący się poziom mórz i oceanów na świecie. Cieplejsza woda zwiększa swoją objętość (rozszerza się termicznie), co w połączeniu z topnieniem lodowców bezpośrednio przyczynia się do zalewania terenów nadmorskich. Źródło: Phys.org Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Pasażerowie utknęli w samolocie podczas fali upałów. Temperatura sięgała 56 stopni
Rekordowe upały, które w ostatnich dniach objęły znaczną część Europy, utrudniły życie milionom mieszkańców i podróżnych. Wysokie temperatury doprowadziły do opóźnień pociągów, problemów z infrastrukturą i licznych ostrzeżeń dla turystów. W wyjątkowo trudnej sytuacji znaleźli się również pasażerowie jednego z samolotów, który przez ponad dwie godziny pozostawał na płycie lotniska w Frankfurcie bez działającej klimatyzacji.
Potężny układ wysokiego ciśnienia sprowadził nad Europę gorące powietrze znad Afryki, a słupki rtęci w wielu krajach przekroczyły 40 stopni Celsjusza. Fala upałów objęła m.in. Niemcy, Francję, Hiszpanię, Włochy i Polskę, powodując liczne utrudnienia w funkcjonowaniu transportu i infrastruktury. Jednym z najbardziej niepokojących incydentów ostatnich dni była sytuacja na lotnisku we Frankfurcie, gdzie pasażerowie jednego z samolotów przez ponad dwie godziny przebywali w nagrzanej kabinie pozbawionej klimatyzacji. Według relacji podróżnych temperatura wewnątrz maszyny miała sięgać nawet 56 stopni Celsjusza. 56 stopni w kabinie samolotu. Pasażerowie zaczęli wzywać pomoc To miał być rutynowy wakacyjny lot z Frankfurtu do tureckiej Antalyi, jednego z najpopularniejszych kierunków wybieranych przez europejskich turystów podczas sezonu letniego. Zamiast startu pasażerowie Boeinga 737 linii SunExpress spędzili jednak ponad dwie godziny na rozgrzanej płycie lotniska, czekając na rozwiązanie problemów technicznych. W tym czasie temperatura w kabinie zaczęła gwałtownie rosnąć. Według relacji podróżnych oraz niemieckich mediów wewnątrz maszyny mogło być nawet 56 stopni Celsjusza, choć oficjalnie wartości tej nie potwierdzono. Na publikowanych w sieci nagraniach widać pasażerów próbujących ochłodzić się wachlowaniem i rozpiętymi ubraniami, a część osób miała doświadczać objawów przegrzania oraz ataków paniki. Szczególnie trudna sytuacja dotyczyła rodzin podróżujących z dziećmi i niemowlętami. Jedna z pasażerek cytowana przez niemieckie media opisywała, że „upał był nie do zniesienia”, a część osób zaczęła płakać i krzyczeć z bezsilności. Według jej relacji jeden z podróżnych posiadał termometr wskazujący temperaturę przekraczającą 50 stopni Celsjusza. Inni pasażerowie twierdzili, że przez długi czas nie otrzymywali informacji, kiedy sytuacja zostanie rozwiązana i czy możliwe będzie opuszczenie pokładu. Ostatecznie część podróżnych zdecydowała się samodzielnie zadzwonić pod numer alarmowy, informując służby o sytuacji panującej w samolocie. Dopiero po przybyciu ratowników i policji pasażerowie mogli opuścić maszynę i wyjść na płytę lotniska. Pomocy medycznej wymagało kilka osób, jednak na szczęście nikt nie odniósł poważniejszych obrażeń. Na pokładzie znajdowało się 189 pasażerów oraz sześciu członków załogi. Awaria systemu chłodzenia i pytania o bezpieczeństwo pasażerów Po incydencie przewoźnik opublikował oficjalne przeprosiny i wyjaśnił przyczyny zdarzenia. Według SunExpress źródłem problemów była awaria pomocniczej jednostki napędowej, czyli tzw. APU (Auxiliary Power Unit). To właśnie ten system odpowiada za dostarczanie energii elektrycznej do samolotu podczas postoju na ziemi oraz umożliwia działanie klimatyzacji i wentylacji przed uruchomieniem głównych silników. W przypadku jego awarii temperatura w zamkniętej kabinie może wzrosnąć bardzo szybko, szczególnie podczas postoju na nasłonecznionej płycie lotniska i przy temperaturach przekraczających 30 stopni Celsjusza. Według przedstawicieli linii lotniczej pasażerowie byli przez cały czas zaopatrywani w wodę i napoje, choć część relacji podróżnych przedstawia przebieg wydarzeń inaczej. Przewoźnik podkreślił również, że sytuacja „w żaden sposób nie odzwierciedla standardów firmy” i zapowiedział szczegółową analizę całego incydentu. Z pasażerami miał skontaktować się także dział obsługi klienta, aby sprawdzić ich stan zdrowia oraz ewentualną potrzebę dodatkowego wsparcia. Po zakończeniu działań służb i przeprowadzeniu badań medycznych samolot ostatecznie wystartował do Antalyi jeszcze tego samego dnia, choć z wielogodzinnym opóźnieniem. Wydarzenie wywołało jednak dyskusję dotyczącą procedur obowiązujących podczas długotrwałego postoju samolotu w ekstremalnych warunkach pogodowych. Eksperci lotniczy zwracają uwagę, że wraz z coraz częstszymi falami upałów podobne sytuacje mogą pojawiać się częściej, a szybkie podejmowanie decyzji dotyczących ewakuacji lub wyprowadzenia pasażerów z nagrzanej kabiny może mieć kluczowe znaczenie dla ich bezpieczeństwa i zdrowia. Źródła: Travel and Tour World, Aviaton Direct, Frankfurter Rundschau Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Gdy człowiek „gotuje się od środka”. Udar cieplny to jeden z najbardziej niszczycielskich stanów organizmu. Liczy się każda minuta
Jak rozpoznać udar cieplny i jak udzielić pierwszej pomocy? Gdy temperatura ciała drastycznie rośnie, liczy się każda minuta. Dr Janusz Sokołowski z Kliniki Medycyny Ratunkowej we Wrocławiu tłumaczy, czym jest udar, kto jest szczególnie narażony i co robić, gdy go podejrzewamy.
Udar cieplny to coś więcej niż silne przegrzanie: to jeden z najcięższych stanów bezpośredniego zagrożenia życia. Trafiający na SOR pacjenci z udarem znajdują się zazwyczaj już w stanie krytycznym. Jak podkreśla w rozmowie z PAP dr n. med. Janusz Sokołowski, specjalista medycyny ratunkowej i szef Kliniki Medycyny Ratunkowej we Wrocławiu, podczas udaru temperatura wewnętrzna ciała przekracza możliwości termoregulacyjne człowieka. Temperatura głęboka: klucz do niszczycielskiej siły udaru Kluczowym parametrem jest tu tzw. temperatura głęboka, mierzona wewnątrz organizmu (np. w przełyku lub odbytnicy), która po przekroczeniu 40 stopni Celsjusza zwiastuje katastrofę. Choć granica ta jest umowna i zależy od ogólnej kondycji pacjenta, jej przekroczenie uruchamia kaskadę zniszczeń, którą dr Sokołowski porównuje do „gotowania się” organizmu od środka. W obliczu takiej temperatury ustaje pocenie, a skóra chorego staje się sucha jak pergamin i gorąca. Udar cieplny to nie to samo co udar słoneczny - ten pierwszy jest stanem znacznie poważniejszym. Sepsa termiczna i denaturacja białek Głównym mechanizmem niszczącym ciało podczas udaru jest denaturacja białek, które pod wpływem wysokiej temperatury tracą swoją strukturę i właściwości, co prowadzi do obumierania komórek. Dr Sokołowski wskazuje, że udar cieplny to postępująca niewydolność wielonarządowa, a nie problem jednego organu. Jednym z najbardziej przerażających procesów jest tzw. sepsa termiczna, wywołana rozszczelnieniem ścian jelit. W normalnych warunkach stanowią one barierę dla bakterii, jednak przy udarze drobnoustroje i ich toksyny przenikają do krwiobiegu, wywołując gwałtowną reakcję zapalną w całym ciele. Równolegle postępuje niewydolność serca, które pompuje coraz mniej krwi, oraz płuc, których pęcherzyki wypełniają się płynem, co uniemożliwia skuteczną wymianę gazową i często wymaga natychmiastowego podłączenia pacjenta do respiratora. Kolejny etap udaru: rabdomioliza i obrzęk mózgu Kolejnym etapem tej tragicznej kaskady jest rabdomioliza, czyli rozpad mięśni, w wyniku którego do krwi uwalniana jest mioglobina. Substancja ta „zatyka” nerki, prowadząc do ich niewydolności i zatrucia organizmu produktami przemiany materii. Dochodzi także do paradoksu krzepliwości: uszkodzona wątroba przestaje produkować czynniki krzepnięcia, co sprzyja krwotokom, a jednocześnie fragmenty zniszczonych komórek tworzą mikroskopijne zakrzepy zatykające naczynia włosowate. Najbardziej wrażliwy na wysoką temperaturę pozostaje jednak mózg. Ekspert wyjaśnia, że pod wpływem ciepła tkanka mózgowa puchnie i zaczyna przypominać nasiąkniętą wodą gąbkę, co prowadzi do ucisku naczyń krwionośnych, niedokrwienia i obumierania neuronów, objawiając się splątaniem, drgawkami lub całkowitą utratą przytomności. Kto jest najbardziej narażony i jak ratować człowieka z udarem? Szczególnie narażone na udar są dzieci, których organizm szybciej pochłania ciepło z otoczenia. W zamkniętym, nasłonecznionym samochodzie może to prowadzić do tragedii w zaledwie kilka minut. Zagrożeni są również seniorzy, osoby pracujące fizycznie oraz sportowcy, u których wysiłek generuje dodatkowe ciepło. – Najcięższe przypadki udaru cieplnego widziałem podczas maratonów i półmaratonów rozgrywanych w wysokiej temperaturze. I proszę mi wierzyć, nawet dla mnie, lekarza, który – wydawałoby się – widział wszystko, stan, w jakim byli sportowcy, był wstrząsem – opowiada Sokołowski Dr Sokołowski ostrzega przed podawaniem paracetamolu przy podejrzeniu udaru; lek ten metabolizowany jest w wątrobie, co w tym stanie może jedynie przyspieszyć jej zniszczenie. Kluczowa jest szybka reakcja – natychmiastowe przeniesienie chorego w chłodne miejsce oraz wezwanie pogotowia. W medycynie ratunkowej przy udarze nie mówi się już o „złotej godzinie”, lecz o „diamentowym kwadransie”, ponieważ każda minuta zwłoki dramatycznie zmniejsza szanse na przeżycie. Jak rozpoznać udar? – Jego początek często wygląda bardzo niepozornie. Najpierw pojawiają się zaburzenia koncentracji: człowiek staje się ospały, wolniej odpowiada na pytania, ma trudności z logicznym myśleniem. Czasem wygląda po prostu na bardzo zmęczonego. Potem dochodzi do zaburzeń świadomości. Bliscy pacjenta często tłumaczą sobie wszystko upałem albo zmęczeniem, tymczasem jego organizm przestaje już prawidłowo funkcjonować – tłumaczy dr Sokołowski. Kolejnym, paradoksalnym objawem może być niechęć do picia. Gdy pojawią się następne – drgawki, utrata przytomności, ustanie pocenia – może być za późno na ratunek. Do śmierci następuje wskutek zatrzymania krążenia i oddychania. Jeśli widzimy osobę, która przebywała długo na słońcu, jest osowiała, nie chce pić, ma zaburzenia koncentracji i zachowuje się inaczej niż zwykle – działajmy! To może zadecydować o jej życiu. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Polska w objęciach ekstremalnej pogody. Rekord ciepła, nawałnice i kolejna fala upałów na horyzoncie
Historyczny upał nad Polską przyniósł nowy rekord ciepła. Upał wciąż wisi nad centralną i wschodnią częścią Polski, a zachodnia część kraju notuje gwałtowne nawałnice wywołane przez przechodzący front atmosferyczny. Prognozy są bezlitosne: pokazują kolejną falę upałów nadciągającą nad Europę.
To było do przewidzenia, ale i tak jest niezwykłe: Polska ma nowy rekord temperatury, który wynosi 40,5 stopnia Celsjusza. Historyczny upał wciąż wisi nad centrum i wschodem kraju, podczas gdy zachód zmaga się z nawałnicami przyniesionymi przez front atmosferyczny. Tymczasem 10-dniowe prognozy pogody dla Europy przewidują kolejną falę upałów, która, według różnych modeli, w Hiszpanii i Francji znów może przynieść temperatury powyżej 40 stopni. Czy dotrze do Polski? Tego na razie nie wiemy. Rekord temperatury w Polsce, pobity po ponad stu latach Niedziela, 28 czerwca, oraz panująca fala ekstremalnych upałów, zapisały się na kartach polskiej meteorologii. Padł historyczny rekord temperatury. Według oficjalnych danych przekazanych przez IMGW, w Słubicach termometry wskazały 40,5 stopnia Celsjusza, a w Toruniu 40,3 stopnia. Tym samym pobity został dotychczasowy rekord z lipca 1921 roku, kiedy w Prószkowie (woj. opolskie) odnotowano 40,2 stopnia. Rzeczniczka IMGW, Agnieszka Prasek, podkreśliła, że obecna fala upałów wpisuje się w długofalowy proces zmian klimatu, a zjawiska określane niegdyś jako „raz na pokolenie” stają się niemal coroczną normą. Wysokie temperatury nie opuszczą kraju również w poniedziałek – w Warszawie prognoza przewiduje 39 stopni, a w Lublinie i Rzeszowie 38 stopni Celsjusza. Front atmosferyczny: silne nawałnice na zachodzie Podczas gdy wschodnia połowa kraju pozostaje w strefie afrykańskiego upału, nad zachodnią i północno-zachodnią Polskę wkroczył front atmosferyczny, który przyniósł gwałtowne zjawiska. Zderzenie dwóch mas powietrza doprowadziło do rozwoju superkomórek burzowych. Już w niedzielę wieczorem pierwsi łowcy burz donosili o zniszczeniach w województwie lubuskim i wielkopolskim. W miejscowościach takich jak Skrzatusz czy Strzelce Krajeńskie nawałnice zrywały dachy, łamały drzewa i niszczyły zaparkowane samochody. Odnotowano opady gradu o średnicy przekraczającej 3 cm, a lokalnie nawet 5–7 cm. Prędkość wiatru w porywach osiągała 100 km/h, a nawalne ulewy zrzucały do 50 mm wody na metr kwadratowy, prowadząc do tzw. powodzi błyskawicznych. Rekordy gorąca w Europie i kolejna fala upałów na horyzoncie Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) poinformowała, że czerwcowa fala gorąca w Europie mogła przyczynić się do ponad 1300 zgonów, określając udar cieplny mianem „cichego zabójcy”. Rekordy gorąca padły także u naszych sąsiadów. Niedziela 28 czerwca była trzecim dniem z rzędu, kiedy w Niemczech padały krajowe rekordy temperatury. Najnowszy wynosi 41,7 stopnia Celsjusza. Odnotowała go stacja meteo w miejscowości Coschen, położonej we wschodniej Brandenburgii przy granicy z Polską. Czechy ustanowiły drugi w ciągu dwóch dni rekord, odnotowując 41,1°C w miejscowości Doksany na północ od Pragi. Nowe prognozy wskazują na formowanie się kolejnej, bardzo silnej fali ciepła nad Europą Zachodnią, która rozwinie się mniej więcej za tydzień. Model ECMWF na poniedziałek 6 lipca przewiduje temperatury sięgające 43 stopni Celsjusza dla Portugalii i Hiszpanii oraz 36–38 stopni dla południowej Francji i Włoch. Jest jeszcze zbyt wcześnie by prognozować, czy ta fala gorąca dotrze także do Polski. Źródła: IMGW, Wirtualna Polska, BBC Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Nie tylko psy i koty – także drób i trzoda. Ministerstwo Rolnictwa wydało zalecenia na upały
Jak chronić zwierzęta przed upałem? Ministerstwo Rolnictwa opublikowało wytyczne dla właścicieli psów, kotów i zwierząt gospodarskich. Oto, jak skutecznie ochronić je przed przegrzaniem i odwodnieniem.
Wiedza o tym, jak chronić przed upałem psy i koty jest już dość powszechna – ale nigdy dość przypominania. Wciąż zdarzają się przypadki tragiczniej niewiedzy, które skutkują śmiercią zwierząt, np. pozostawianie ich w nasłonecznionym samochodzie. Przed nadchodzącą, rekordową falą upałów, głos zabrało też Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wydano oficjalne zalecenia, jak zadbać o dobrostan zwierząt. Oto one. Żelazne zasady opieki nad zwierzętami w upał Bez względu na gatunek zwierzęcia i to, czy mieszka z nami w domu, czy w zabudowaniach gospodarczych, trzeba spełnić te podstawowe warunki: zapewnić stały dostęp do świeżej i czystej wody; umożliwić schronienie przed bezpośrednim nasłonecznieniem; zadbać o skuteczną wentylację pomieszczeń, w których przebywają zwierzęta; ograniczać stres oraz wykonywanie zabiegów i czynności związanych z przemieszczaniem zwierząt w najgorętszych godzinach dnia; zachować szczególną ostrożność podczas transportu; częściej ich doglądać, aby szybko zauważyć pierwsze objawy przegrzania lub odwodnienia. Jak dbać o zwierzęta domowe? Warto wiedzieć, że brak zapewnienia podstawowych potrzeb zwierzęcia jest karalny – to znęcanie się, które można zgłosić na policję. Zalecenia ministerstwa są proste, ale rzeczywistość pokazuje, że wciąż nie wszyscy o nich pamiętają. Właściciele psów, kotów i innych zwierząt domowych muszą pamiętać aby: nigdy nie zostawiać zwierzęcia w samochodzie – nawet krótki postój może doprowadzić do gwałtownego wzrostu temperatury wewnątrz pojazdu i stanowić śmiertelne zagrożenie dla zwierzęcia; spacerach o odpowiednich porach – psy najlepiej wyprowadzać wcześnie rano oraz wieczorem. Należy unikać spacerów między godziną 11:00 a 17:00, gdy temperatura jest najwyższa; chronić łapy zwierzęcia przed gorącą nawierzchnią – rozgrzany asfalt czy beton mogą powodować bolesne oparzenia opuszek łap. Jeśli nawierzchnia jest zbyt gorąca dla dłoni człowieka, będzie również niebezpieczna dla psa; woda i cień – zwierzę powinno mieć przez cały czas dostęp do świeżej wody oraz miejsca, w którym może schronić się przed słońcem; psy utrzymywane czasowo na uwięzi powinny mieć możliwość przebywania w cieniu oraz stały dostęp do świeżej i czystej wody. Do tego warto dodać coś, na co opiekunowie psów często nie pozawalają: kąpiel. Pozwól psu schłodzić się w stawie, kałuży, strumyku czy fontannie. Dla ciebie to tylko dodatkowe mycie łap, psu może uratować życie. W upały warto zaplanować spacer specjalnie nad wodą. Uwaga: zachowaj szczególną ostrożność nad rzeką! Nurty rzek bywają nieprzewidywalne, podobnie jak zachowanie psa. Pies porwany przez płynącą wodę może utonąć, ratujący go opiekun – również. Jak dbać o zwierzęta gospodarskie? Oprócz zwierząt domowych, upał to wyzwanie także dla milionów zwierząt hodowlanych. Zalecenia Ministerstwa Rolnictwa to: stały dostęp do wody – w upalne dni zwierzęta piją znacznie więcej niż zwykle. Poidła powinny być regularnie kontrolowane, czyszczone i uzupełniane. dostęp do zacienionych miejsc – na pastwiskach i wybiegach zwierzęta powinny mieć możliwość schronienia się w cieniu, np. pod wiatami, drzewami lub w budynkach. skuteczną wentylację budynków – w budynkach inwentarskich należy zapewnić odpowiednią wymianę powietrza. W razie potrzeby warto stosować wentylatory lub systemy zraszające, które pomagają obniżyć temperaturę. ograniczenie aktywności zwierząt w najcieplejszym momencie dnia – wypas oraz inne czynności związane z obsługą zwierząt warto planować rano lub wieczorem, gdy temperatury są niższe. przesunięcie zabiegów na chłodniejszą porę dnia – szczepienia, zabiegi weterynaryjne oraz inne działania mogące powodować stres powinny być wykonywane w godzinach porannych lub wieczornych. objawy przegrzania – do niepokojących symptomów należą m.in. przyspieszone oddychanie, ślinotok, apatia, osowiałość czy odmowa pobierania paszy. W przypadku ich wystąpienia należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem weterynarii. ochronę przed owadami – w okresie wysokich temperatur warto stosować odpowiednie repelenty, szczególnie w przypadku zwierząt przebywających na pastwiskach i wybiegach. transport należy planować z uwzględnieniem aktualnych prognoz pogody, a załadunek zwierząt – w miarę możliwości – przeprowadzać w godzinach wieczornych lub nocnych. Zwierzęta muszą mieć zapewniony stały dostęp do wody, sprawny system pojenia oraz odpowiednią wentylację środka transportu. Źródło: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Upały w mieście: jak pomóc ptakom, jeżom i żabom? Najlepsze sposoby i najczęstsze błędy
Gdy naturalne źródła wody wysychają, miejskie ptaki i inne zwierzęta potrzebują naszego wsparcia. Tłumaczymy, jak zrobić bezpieczne poidło dla ptaków, jak chronić jeże i wiewiórki przed suszą oraz jak rozpoznać, że zwierzę potrzebuje pomocy.
Zabudowana przestrzeń w pełnym słońcu potrafi rozgrzać się do ponad 50 stopni Celsjusza. Dla miejskich zwierząt – a jest ich z roku na rok coraz więcej – fala upałów to walka o przetrwanie. Infrastruktura zatrzymuje ciepło, a naturalne źródła wody wysychają w mgnieniu oka. Wielu z nas chciałoby w tym czasie jakoś pomóc zwierzętom – ale ważne jest, aby robić to mądrze. Źle przygotowane poidło może okazać się śmiertelną pułapką, a pomoc na siłę – ogromnym stresem. Woda dla ptaków: jak dobrze zrobić poidło? Ptaki są najliczniejszymi, ale też najbardziej narażonymi na przegrzanie mieszkańcami miast. W przeciwieństwie do ssaków, nie mają gruczołów potowych. Aby się schłodzić, dyszą przez otwarty dziób, szukają cienia oraz chłodzą się w wodzie. Potrzebują jej oczywiście też do picia oraz pielęgnacji piór. Skuteczne poidło dla ptaków jest bardzo proste do zrobienia, ale diabeł tkwi w szczegółach. Powinno wyglądać następująco: Wybierz płytkie naczynie: może to być np. podstawka pod doniczkę lub duży talerz. Woda powinna mieć głębokość zaledwie kilku centymetrów (2–4 cm). Jeśli naczynie będzie odpowiednio duże, ptaki będą mogły się w nim także wykąpać, co bardzo lubią i dobrze je schładza. Bezpieczna wyspa: na środku poidła umieść np. kamień. Posłuży on ptakom jako miejsce z którego będą mogły bezpiecznie pić i gdzie mogą łatwo wylądować. Lokalizacja: postaw poidło w miejscu zacienionym, bezpiecznym, stabilnym, możliwie cichym, niedostępnym dla innych zwierząt. Powinno stać z dala od gęstych krzewów, w których mógłby czaić się np. kot, ale na tyle blisko drzew, by spłoszony ptak mógł szybko uciec. Higiena to podstawa: w upale bakterie i pasożyty mnożą się błyskawicznie. Wodę należy wymieniać nawet dwa razy dziennie, a naczynie regularnie myć gorącą wodą. Nie tylko ptaki. Jak pomagać miejskim ssakom? W miastach mieszkają nie tylko ptaki – także mnóstwo ssaków. Szczególnie te mniejsze zwierzęta są narażone na przegrzanie. Nie mogą odbyć zbyt dalekich wędrówek w poszukiwaniu wody, a ich małe ciała mają wysoki metabolizm, zmuszający je do dużej ilości ruchu w poszukiwaniu pożywienia. Jak im pomóc i czego nie robić? Jeże i wiewiórki: dla nich poidła powinny stać na ziemi, w zacienionych zakątkach osiedli, ogrodów czy parków. Płaskie miseczki z wodą ukryte pod krzewami mogą uratować życie nawet, jeśli w pobliżu jest zbiornik wodny. Nie każdy strumień, jeziorko czy fontanna nadają się dla małych zwierząt – bywają za głębokie i zbyt niebezpieczne. Nietoperze: podczas upałów strychy czy przestrzenie pod dachami zamieniają się w piekarniki. Odwodnione, przegrzane nietoperze mogą z nich wylatywać i lądować na ziemi lub wlatywać do mieszkań przez otwarte okna. Jeśli znajdziesz nietoperza na ziemi, nie dotykaj go gołymi rękami. Użyj rękawic lub ściereczki, przełóż do kartonika z otworami wentylacyjnymi, podaj wodę na nakrętce od słoika i jak najszybciej przekaż go do lokalnego ośrodka rehabilitacji zwierząt. Płazy i gady: ukryte ofiary suszy Dla zwierząt zmiennocieplnych temperatura otoczenia dyktuje warunki życia. Ekstremalny upał i susza to śmiertelne zagrożenie np. dla żab, traszek, jaszczurek i węży. Płazy (żaby, ropuchy, traszki): ich delikatna, przepuszczalna skóra musi być stale wilgotna. Gdy wysychają zbiorniki wodne, płazy szukają schronienia w najchłodniejszych miejscach. Często wpadają do niezabezpieczonych studzienek, piwnic czy rowów, skąd nie potrafią wyjść. Jeśli coś takiego zobaczysz, w miarę możliwości wyjmij zwierzę i przenieś w pobliże wody. Jeśli masz ogród, stwórz w nim „strefy dzikości” – sterty gałęzi lub drewna, nieskoszoną, wysoką trawę, miskę z wodą wkopaną w ziemię – koniecznie włóż do niej np. gałąź, po której zwierzęta będą mogły wyjść. Gady (jaszczurki, węże): choć lubią wygrzewać się na słońcu, przy temperaturach przekraczających 30°C one również muszą uciekać w cień. Im także przydadzą się płaskie poidła, ukryte w bezpiecznych miejscach. Jak mądrze interweniować i czego nie robić? Zwierzętom można pomóc też pośrednio, po prostu nie stwarzając dodatkowych zagrożeń. Nie każda sytuacja wymaga naszej interwencji – zwierzęta w upał potrzebują przede wszystkim wody, cienia i spokoju. Nie zawsze nieruchome, dyszące zwierzę wymaga pomocy, może po prostu odpoczywać. Zanim pomożesz, zastanów się dwa razy. Pamiętaj: Nigdy nie koś trawnika w upały: wysoka trawa działa jak gąbka – zatrzymuje wilgoć w glebie i obniża temperaturę otoczenia nawet o kilka stopni. Dla małych zwierząt to naturalna tarcza przed słońcem i miejsce schronienia. Zabezpieczaj głębokie naczynia: wiadra z deszczówką, baseny ogrodowe czy głębokie beczki bez przykrycia to pułapki. Zwierzęta, próbując się napić, wpadają do nich i nie mogą się wydostać. Wystarczy włożyć do środka grubą gałąź, która posłuży jako rampa. Reaguj mądrze gdy widzisz zwierzę w potrzebie: widzisz ptaka z otwartym dziobem, który nie ucieka na twój widok, albo jeża leżącego bez ruchu na słońcu? To objawy udaru cieplnego i odwodnienia. Przenieś zwierzę w cień, podaj wodę, ale nie wlewaj jej na siłę. Skontaktuj się z najbliższym Ekopatrolem, Strażą Miejską, lekarzem weterynarii lub ośrodkiem dla dzikich zwierząt. Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Fizyka kontra upał: jak skutecznie zatrzymać chłód w domu i jakich błędów unikać?
Jak skutecznie schłodzić dom w upały, nawet bez klimatyzacji? Odpowiedź tkwi w prawach termodynamiki. Wyjaśniamy, kiedy i jak wietrzyć wnętrza, zasłaniać okna oraz jakich błędów unikać, by niepotrzebnie nie nagrzać mieszkania.
Przed nami historyczna i ekstremalna fala upałów. W Polsce mogą paść rekordy temperatur, nie tylko czerwca, ale i całoroczne. Upały będą w naszym kraju coraz częstsze, dlatego warto wiedzieć jak się na nie przygotować. Nawet jeśli nie mamy klimatyzacji, wciąż możemy do pewnego stopnia panować nad temperaturą w naszych domach. Wystarczy odrobinę znać fizykę i zainspirować się rozwiązaniami od zawsze stosowanymi w gorących krajach. Oto sposoby na to, jak zatrzymać chłód w domu. Po pierwsze: kontroluj temperaturę To absolutna podstawa. Musisz wiedzieć zarówno, jaka jest temperatura za zewnątrz, jak i w domu/mieszkaniu. To pozwoli na otwarcie i zamknięcie okien w odpowiednim momencie. Po drugie: nie otwieraj okien w dzień Ten błąd popełniamy chyba najczęściej. Po chłodniejszej nocy pozostawiamy uchylone okna, gdy temperatura na zewnątrz znacznie wzrasta. Tak tracimy cały chłód, który udało się zatrzymać w nocy. Okna w upał otwieramy tylko wtedy, gdy temperatura na zewnątrz jest niższa niż wewnątrz. W bardzo gorące dni może to być nawet dość późny wieczór. Najważniejszy czas w walce z upałem to noc. To wtedy otwieramy wszystko, co się da i schładzamy mieszkanie, w miarę możliwości robiąc przeciąg. Ten chłód (albo, naukowo mówiąc, brak ciepła), odpowiednio „uwięziony” zostanie z nami przez większość kolejnego dnia. Ważne, aby wietrzenie trwało długo, najlepiej aż do rana. Dzięki temu schłodzi się nie tylko powietrze w mieszkaniu, ale i ściany oraz meble, które kumulują dużo ciepła. Ta strategia zapewni nam też lepszy sen, o co w upały dużo trudniej. Po trzecie: zasłoń okna, ale mądrze Wyeksponowana na światło słoneczne szyba działa jak złodziej ciepła. W miarę możliwości zasłoń wszystkie nasłonecznione okna, najlepiej jak najbliżej szyb – to zapobieganie wytworzeniu się warstwy gorącego powietrza np. przed zasłoną. Rolety lub żaluzje wewnątrz nie powinny być ciemne lub czarne – będą pochłaniać zbyt dużo ciepła i wypromieniowywać je do mieszkania. Najskuteczniejsze w walce z gorącem są rolety zewnętrzne – to właśnie dlatego kraje Południa są pełne malowniczych okiennic i markiz. Zatrzymanie ciepła, zanim wpadnie do wnętrza to klucz do skutecznej walki z upałem. Nawet jeśli rolety są czarne (jak wiele rolet antywłamaniowych), i tak są skuteczne. Jeśli ich nie masz, możesz od zewnątrz zawiesić na oknie np. dużą chustę albo siatkę ogrodniczą. Domowy sposób na oklejenie okien folią odbijającą światło (np. NRC) też jest skuteczny tylko od zewnątrz. Uwaga – przyklejenie folii po wewnętrznej stronie okna grozi jego przegrzaniem i pęknięciem szyby. Według badań naukowych jeszcze skuteczniejsza jest folia z warstwą przezroczystej taśmy klejącej. Rolety zewnętrzne: co mówią badania? Brytyjskie Stowarzyszenie Żaluzji i Rolet (BBSA) oraz Uniwersytet w Salford (Energy House Labs) przeprowadziły badania skuteczności osłon, zarówno zewnętrznych jak i zewnętrznych. Zastosowanie rolet wewnętrznych w biurach pozwalało zaoszczędzić średnio od 10% do 23% energii potrzebnej na klimatyzację. Jednak kiedy te same osłony (np. rolety lub żaluzje) zamontowano na zewnątrz budynku, oszczędności energii na chłodzenie drastycznie wzrosły, osiągając od 43% do aż 47%. Amerykański Departament Energii (DOE) regularnie publikuje analizy zysków i strat ciepła przez okna. Według ich danych przez standardowe, niezasłonięte okna dwuszybowe w sezonie letnim przedostaje się aż 76% promieniowania słonecznego, które zamienia się wewnątrz w energię termiczną (ciepło). Rolety i żaluzje zewnętrzne są uznawane przez DOE za najskuteczniejszą barierę, ponieważ blokują promieniowanie krótkofalowe słońca zanim uderzy ono w taflę szkła. Pozwala to zredukować niechciane zyski ciepła nawet o 60–80% w zależności od szczelności i koloru osłony. Po czwarte: nie generuj niepotrzebnego ciepła Wszystkie urządzenia w domu, a nawet ładowarki i zasilacze, mniej lub bardziej się nagrzewają. Podczas upałów warto powyłączać co tylko się da, a gotowaniem i praniem zająć się wieczorem (albo w miarę możliwości z nich zrezygnować). Także wentylator najlepiej wyłączyć, jeśli wychodzimy z pomieszczenia. Nie chłodzi on powietrza – efekt chłodzenia wynika z parowania wilgoci z naszej skóry. W pustym pokoju wiatrak tylko mieli powietrze, a jego silnik emituje niepotrzebne ciepło. Warto wiedzieć, że wentylator powyżej pewnej krytycznej temperatury staje się nieskuteczny, a nawet może zaszkodzić. Źródła: DOE, BBSA Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.