Alternatywa dla Florencji, o której wciąż mało kto wie. Zachwyca zabytkami i nie przytłacza tłumami
Florencja od lat należy do najchętniej odwiedzanych miast świata, przyciągając rocznie około 15 milionów turystów. Renesansowa architektura, światowej klasy zabytki i wyjątkowa atmosfera sprawiają, że dla wielu podróżników jest kierunkiem marzeń. Rosnąca popularność ma jednak swoją cenę – tłumy stają się coraz większym problemem. Nic więc dziwnego, że część turystów zaczyna szukać mniej znanych miejsc, które oferują podobny klimat, ale znacznie spokojniejszą atmosferę.
Skala ruchu turystycznego stanowi dla Florencji coraz większe wyzwanie. Miasto od kilku lat wprowadza rozwiązania mające ograniczyć skutki overtourismu – zakazano m.in. rejestrowania nowych apartamentów na wynajem krótkoterminowy w historycznym centrum, a ruchem odwiedzających pomagają zarządzać systemy monitoringu wykorzystujące sztuczną inteligencję. Osoby, które chcą podziwiać renesansową architekturę i włoskie zabytki bez przeciskania się przez tłumy, mogą obrać mniej oczywisty kierunek. Jednym z nich jest Mantua w Lombardii – wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO miasto otoczone jeziorami, pełne pałaców, arkad i historycznych placów, które wciąż pozostaje poza głównym nurtem masowej turystyki. Historia Mantui. Miasto Gonzagów i renesansowych mistrzów Choć dziś Mantua pozostaje w cieniu Florencji, Wenecji czy Werony, przez stulecia należała do najważniejszych ośrodków kultury renesansowej we Włoszech. Jej największy rozkwit przypadł na okres panowania rodu Gonzagów, który przejął władzę w 1328 roku i przez blisko cztery stulecia przekształcał miasto w jedną z najwspanialszych rezydencji Europy. Podobnie jak Medyceusze we Florencji, Gonzagowie należeli do najhojniejszych mecenasów sztuki swoich czasów. Na ich dworze pracowali m.in. Andrea Mantegna, autor słynnych fresków w Camera degli Sposi, Giulio Romano (najwybitniejszy uczeń Rafaela), architekt Leon Battista Alberti oraz kompozytor Claudio Monteverdi, uznawany za jednego z twórców opery. Efekty ich działalności do dziś można podziwiać niemal na każdym kroku. Historyczne centrum Mantui, wpisane wraz z pobliską Sabbionetą na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, zachowało renesansowy układ urbanistyczny i imponującą liczbę zabytków. Wyjątkowe jest także samo położenie miasta. W XII wieku bieg rzeki Mincio został przekształcony tak, aby wokół Mantui powstały trzy sztuczne jeziora – Lago Superiore, Lago di Mezzo i Lago Inferiore. Miały one pełnić funkcję naturalnych fortyfikacji, a dziś są jednym z najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu. Wjeżdżając do Mantui przez most San Giorgio, można nawet odnieść wrażenie, że historyczne centrum niemal unosi się na wodzie, co sprawia, że miasto bywa porównywane nie tylko do Florencji, ale również do Wenecji. Co zobaczyć w Mantui? Pałace, place i renesansowe arcydzieła Największą atrakcją miasta jest monumentalny Palazzo Ducale (Pałac Dożów) – dawna rezydencja Gonzagów, licząca blisko 500 pomieszczeń i należąca do największych kompleksów pałacowych we Włoszech. Zwiedzający mogą zobaczyć reprezentacyjne sale ozdobione freskami, dziedzińce oraz słynną Camera degli Sposi z iluzjonistycznymi malowidłami Andrei Mantegni, uznawanymi za jedno z najwybitniejszych dzieł renesansu. Kilkanaście minut spacerem od centrum znajduje się Palazzo Te – podmiejska rezydencja zaprojektowana przez Giulio Romano, która słynie z niezwykle efektownych dekoracji. Największe wrażenie robi Sala Gigantów, gdzie malowidła pokrywają zarówno ściany, jak i sufit, tworząc iluzję zawalającego się świata. Warto odwiedzić również bazylikę św. Andrzeja, zaprojektowaną przez Leona Battistę Albertiego, oraz XI-wieczną Rotondę San Lorenzo – najstarszy kościół w mieście. Nieco mniej znanym, ale wyjątkowym zabytkiem jest natomiast Teatro Bibiena – XVIII-wieczny teatr o bogato zdobionym barokowym wnętrzu, w którym jako czternastolatek koncertował Wolfgang Amadeusz Mozart. Sercem Mantui pozostają połączone ze sobą place Piazza Sordello, Piazza Broletto, Piazza delle Erbe i Piazza Mantegna, otoczone arkadami, kawiarniami i zabytkowymi kamienicami. W przeciwieństwie do wielu włoskich miast, nawet w szczycie sezonu można tu bez pośpiechu usiąść przy stoliku i poczuć lokalną atmosferę. Po zwiedzaniu zabytków warto wybrać się na spacer wzdłuż jezior otaczających historyczne centrum. Ścieżki nad Lago di Mezzo prowadzą przez tereny zielone i rezerwaty przyrody, a w sezonie można wybrać się także w rejs, podczas którego podziwia się kwitnące lotosy i liczne gatunki ptaków wodnych. Dopełnieniem wizyty jest lokalna kuchnia – Mantua słynie z dyniowych tortelli, kruchego migdałowego ciasta sbrisolona oraz tradycyjnych dań regionu Lombardii, serwowanych w rodzinnych osteriach działających od pokoleń. Jak dojechać do Mantui z Polski? Mantua nie posiada własnego lotniska, jednak dotarcie do miasta jest stosunkowo proste. Najwygodniejszym rozwiązaniem jest lot z Polski do Werony, oddalonej o około 45 kilometrów. Z tamtejszego lotniska można dojechać autobusem do stacji Verona Porta Nuova, skąd regularnie kursują pociągi do Mantui – podróż trwa około 40-50 minut. Dobrym punktem przesiadkowym są również Mediolan i Bolonia, które oferują liczne połączenia lotnicze z Polski oraz dogodne połączenia kolejowe z Mantuą. Osoby podróżujące samochodem mogą połączyć wizytę w mieście z objazdem północnych Włoch, odwiedzając po drodze Weronę, jezioro Garda czy Parmę. Dzięki niewielkim rozmiarom historycznego centrum większość najważniejszych atrakcji Mantui można zwiedzić pieszo, co dodatkowo sprzyja spokojnemu odkrywaniu miasta z dala od tłumów charakterystycznych dla najbardziej znanych włoskich destynacji. Źródło: The Times Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Linie Nazca w Peru przyciągają turystów z całego świata. Teraz doszło tam do tragedii
1 sierpnia 2026 roku w Peru, podczas lotu widokowego nad Liniami Nazca, rozbił się mały samolot turystyczny. W wyniku katastrofy zginęło 11 turystów z Europy oraz dwóch członków załogi. Trwa śledztwo, które ma wyjaśnić przyczyny tragedii.
Linie i geoglify Nazca to jedne z największych archeologicznych odkryć. Co roku przyciągają tysiące turystów, którzy często decydują się oglądać je z lotu ptaka. W pierwszy weekend sierpnia media obiegła informacja, że w ich okolicach doszło do katastrofy lotniczej z udziałem samolotu turystycznego. W wyniku wypadku zginęło 13 osób, w tym 11 turystów z Europy. Tragedia nad Liniami Nazca 1 sierpnia samolot należący do lokalnej peruwiańskiej firmy Aerodiana rozbił się podczas lotu widokowego nad Liniami Nazca. Według relacji medialnych miał on wystartować z lotniska Pisco i kilka minut później stracić połączenie radiowe z wieżą. Do katastrofy doszło w rejonie Pueblo Viejo, około 6 kilometrów od miasta Nazca. Po uderzeniu w ziemię samolot stanął w ogniu. W wypadku zginęły wszystkie osoby znajdujące się na pokładzie, w tym 11 turystów z Włoch, Niemiec i Hiszpanii oraz dwóch członków załogi. Trwają ustalenia w sprawie wypadku w Peru Loty linii Aerodiana zostały tymczasowo zawieszone do momentu zakończenia ustaleń wyjaśniających okoliczności wypadku. Komisja zajmująca się badaniem wypadków lotniczych analizuje między innymi dokumentację operatora, zgodność lotu z przepisami lotniczymi, zapisy komunikacji oraz pozostałości maszyny. Według wstępnych informacji załoga miała zgłosić problem techniczny przed utratą łączności radiowej, ale na tym etapie śledztwa nie można jeszcze przesądzać, czy właśnie to doprowadziło do wypadku. Peruwiańskie Ministerstwo Handlu Zagranicznego i Turystyki wydało oświadczenie, w którym wyraziło głęboki żal po śmierci turystów i członków załogi, przekazało kondolencje rodzinom ofiar oraz zapowiedziało wsparcie dla ambasad państw, z których pochodzili zmarli. Czym są i gdzie znajdują się Linie Nazca? Linie i geoglify Nazca to jedna z największych archeologicznych zagadek na świecie. Są to ogromne rysunki i linie wyryte na powierzchni pustynnego płaskowyżu w południowym Peru. Według UNESCO powstały między 500 r. p.n.e. a 500 r. n.e. i obejmują obszar około 450 kilometrów kwadratowych. Przedstawiają figury geometryczne, rośliny, istoty fantastyczne oraz zwierzęta, w tym owady i ptaki. Niektóre z linii ciągną się przez kilka kilometrów. W 1994 roku Linie i Geoglify Nasza oraz Palpa zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako wyjątkowe świadectwo działalności dawnych ludów zamieszkujących tereny dzisiejszego Peru. Do dziś jest to jedna z najważniejszych atrakcji regionu. Ich położenie, rozległość i skala sprawiają, że wielu turystów decyduje się oglądać geoglify z lotu ptaka i wykupując właśnie lot widokowy. To nie pierwszy tragiczny wypadek lotniczy w okolicach Linii Nazca. Do podobnych katastrof dochodziło już wcześniej, między innymi w 2022 roku, gdy zginęło pięciu turystów i dwóch członków załogi, oraz w 2010 roku, gdy śmierć poniosło sześć osób. Najnowsza tragedia ponownie zwróciła uwagę na bezpieczeństwo lotów widokowych nad jednym z najsłynniejszych stanowisk archeologicznych świata. Źródła: CNN, The Guardian, BBC, MINCETUR, UNESCO Nasza autorka Gabriela Celińska Dziennikarka i studentka psychologii. Najchętniej opowiada historie na styku człowieka, miejsca i doświadczenia – pisząc o psychologii oraz podróżach. Jej największą pasją jest fotografia, szczególnie podróżnicza i kulinarna, dzięki której zatrzymuje chwile, smaki oraz emocje. Zakochana w Hiszpanii, nieustannie poszukuje inspiracji w kulturze, ludziach i codziennych historiach.
Nadzwyczajna interwencja UNESCO. Krym, Palestyna, Sudan Południowy i Liban na liście dziedzictwa w zagrożeniu
48. sesja Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO w Pusan zakończyła się. Na prestiżową listę wpisano 25 nowych obiektów, ale nie w każdym przypadku jest to powód wyłącznie do radości. Sześć miejsc, w tym trzy z nowo wpisanych, znalazło się też na liście dziedzictwa w zagrożeniu.
Sesja w Pusan (inaczej Busan) wskazała nowy kierunek ochrony UNESCO, które dąży do stworzenia bardziej zrównoważonej i reprezentatywnej Listy Światowego Dziedzictwa. Po raz pierwszy znalazły się na niej pominięte do tej pory państwa: Komory, Wyspy Świętego Tomasza i Książęca oraz Sudan Południowy. Komitet przyjął też ambitną strategię wsparcia małych państw wyspiarskich na lata 2026–2034. Poza tym UNESCO kontynuuje szczególną ochronę miejsc, które są zagrożone m.in. przez konflikty zbrojne. W tym roku na listę dziedzictwa w zagrożeniu wpisano obiekty w Libanie, Ukrainie, Sudanie Południowym, Palestynie i Surinamie. UNESCO wspiera Afrykę i państwa wyspiarskie Obrady w Busan zaowocowały powiększeniem Listy Światowego Dziedzictwa do 1273 obiektów znajdujących się w 173 krajach. Wśród nowo wyróżnionych dóbr znalazło się 19 obiektów o charakterze kulturowym, 5 przyrodniczych oraz jeden mieszany. Powody do zadowolenia ma także Polska – po wielu latach starań do zaszczytnego grona dołączyło modernistyczne śródmieście Gdyni. Do listy dodano też nowe miejsce pamięci: plaże lądowania w Normandii z 1944 roku. Rozszerzono niektóre już istniejące wpisy, w tym koreańskie obszary zalewowe Getbol. Ważnym sygnałem dla świata jest nowa strategia dla Afryki oraz państw wyspiarskich, wsparta budżetem 13 milionów dolarów. Kolejna, 49. sesja odbędzie się w 2027 roku w Stambule. Zmiany na liście dziedzictwa w zagrożeniu Jednym z najbardziej palących wyzwań, jak zresztą co roku, była kwestia obiektów wymagających natychmiastowej pomocy, co poskutkowało wpisaniem sześciu z nich na Listę Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu. Mechanizm ten pozwala na uzyskanie szybkiego dostępu do pomocy międzynarodowej, zarówno pod względem doradztwa eksperckiego, jak i wsparcia finansowego. Trzy z nich wpisano w trybie nadzwyczajnym, by spróbować je ochronić zanim dojdzie do ich bezpowrotnej utraty. We wpisie chodzi nie tylko o bezpośrednią ochronę, ale też o przyciągnięcie uwagi opinii publicznej. Nie zabrakło też pozytywnych decyzji związanych z listą dziedzictwa w zagrożeniu – usunięto z niej historyczne centrum Wiednia, po zmianie planów zabudowy tej okolicy. Nowe obiekty na liście dziedzictwa w zagrożeniu Do Listy Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu dodano następujące lokalizacje: krajobraz migracyjny Boma-Badingilo (Sudan Południowy) – ten teren, wpisany jednocześnie na listę główną w trybie pilnym, to jedno z najważniejszych sanktuariów dzikiej przyrody w Afryce. Olbrzymie migracje zwierząt wymagają ochrony przed skutkami trwającej w Sudanie Południowym od 2011 roku wojny domowej; zamki rejonu Dżabal Amel (Liban) – wpis obejmuje pięć ufortyfikowanych obiektów w historycznym regionie Dżabal Amel w południowym Libanie. Zamki te, zbudowane miedzy X a XIX wiekiem na szczytach wzgórz, tworzyły zintegrowaną sieć obronną i administracyjną, prezentując jednocześnie ewolucję architektury obronnej na przestrzeni blisko tysiąca lat. Dziś są zagrożone konfliktem na Bliskim Wschodzie; Sebastia (Państwo Palestyna) – starożytna Samaria, dawna stolica Królestwa Izraela. Jest jednym z najstarszych stale zamieszkanych miejsc na Zachodnim Brzegu Jordanu. Wpisana została w trybie nagłym na obie listy UNESCO, aby zapobiec zniszczeniu unikatowych obiektów, m.in. ruin izraelskiego pałacu królewskiego, rzymskiego teatru, stadionu, świątyń Augusta oraz Kore, a także meczetu Nabi Yahya skrywającego groby proroków i rzymskie grobowce królewskie; historyczne centrum Paramaribo (Surinam) – ta perła karaibskiej architektury kolonialnej wymaga pilnego wsparcia w zakresie konserwacji i zarządzania, aby zachować autentyczność w obliczu współczesnych zmian urbanizacyjnych; starożytne miasto Chersonez Taurydzki (Ukraina) – antyczna kolonia grecka z V w. p.n.e., znana jako symboliczne miejsce chrztu Rusi, została przeniesiona na listę zagrożoną z powodu wojny i rosyjskiej okupacji Krymu, co uniemożliwia właściwą opiekę nad teatrem greckim, cytadelą i bazylikami; Tyr (Liban) – starożytne miasto fenickie, którego wspaniałe ruiny przypominają o dawnej potędze morskiej. Tyr posiada m.in. imponujący, większy niż w Rymie hipodrom. Podobnie jak Dżabal Amel, miejscu zagraża konflikt na Bliskim Wschodzie. Źródło: UNESCO Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Przełomowe wieści z obrad UNESCO. Wiedeń opuszcza niechlubne grono
Wiedeńska starówka znika z jednej z klasyfikacji należących do Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO. Rada zasiadająca w tym roku w koreańskim mieście Pusan zdecydowała się wykreślić zabytkowe centrum austriackiej stolicy z grona obiektów zagrożonych. Przez lata obszarowi temu groziła nowoczesna zabudowa.
Podczas gdy uwaga wszystkich skupia się na obiektach, które w tym roku dołączyły do zaszczytnego grona tworzonego przez UNESCO, niektóre miejsca zostały wykreślone z list organizacji. Wiedeńska starówka, która straciła miejsce w jednej z klasyfikacji nie ma jednak powodów do obaw, a wręcz przeciwnie jest co świętować. Zagrożenie dla wiedeńskiej starówki zażegnane Komisja uznała, że zabytkowe centrum Wiednia nie wymaga już pilnych działań, które miałoby uchronić obiekt przed zagrożeniem. Starówka trafiła bowiem w 2017 roku na listę zagrożonych obiektów UNESCO. Komitet organizacji uznał wtedy, że obiekt, który na Listę Światowego Dziedzictwa dołączył w 2001 roku stoi w obliczu zagrożenia związanego z planowaną rozbudową centrum miasta, która mogłaby naruszyć historyczny charakter tej części Wiednia. Szczególne zagrożenie stanowił wtedy budynek przy historycznej ulicy Heumarkt, który w planach miał osiągnąć 73 metry wysokości. Wśród innych powodów które zmuszają komisję UNESCO do wpisania na listę obiektów zagrożonych znajdują się m.in.: konflikty zbrojne; klęski żywiołowe; zanieczyszczenie środowiska. Wiedeń opuszcza zagrożone grono Ostatecznie budynek w wiedeńskim centrum nie osiągnie zakładanej wcześniej wysokości. W wyniku uwag i pod sporym naciskiem mieszkańców inwestor zdecydował się zredukować wysokość do mniej niż 50 metrów. Takie rozwiązanie, po przeprowadzeniu wymaganej oceny oddziaływania obiektu na środowisko, pozwoliło komisji ocenić, że wiedeńskie centrum nie znajduje się już w obliczu zagrożenia, które mogłoby zachwiać jego estetyką. Wiedeń został wykreślony z listy zagrożonego dziedzictwa UNESCO i może cieszyć się pełnoprawnym członkostwem wśród innych miejsc (od tego roku choćby Gdyni) uznanych za Światowe Dziedzictwo. Lista obiektów zagrożonych Czynników, które wpływają na podłączenie obiektu do niechlubnej listy zagrożonych jest wiele. Są nimi np. konflikty zbrojne, jak w przypadku Starego Miasta w Jerozolimie czy ruin Palmyry w Syrii. Obiekty UNESCO ulegają również degradacji ze względu na presję środowiskową wyrządzoną przez człowieka – taka sytuacja ma miejsce m.in. w Parku Narodowym Everglades na Florydzie. Rezerwat Selous w Tanzanii czy Lasy Deszczowe Sumatry znajdują się w klasyfikacji ze względu na kłusownictwo i wycinki lasów. Miejmy nadzieję, że inne miejsca wyciągną lekcję z losów Wiednia i też będą potrafiły dopasować się do norm narzuconych przez UNESCO. Źródła: Rzeczpospolita, Informator.ro, UNESCO
Gdynia na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO! Mamy jeden z najważniejszych zabytków architektury XX wieku
To historyczny sukces Polski. Podczas 48. sesji komitetu UNESCO w Busanie w Korei Południowej, śródmieście Gdyni zostało oficjalnie wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa. To prestiżowe wyróżnienie potwierdza wyjątkową wartość międzywojennej, modernistycznej architektury, która powstała jako „polskie okno na świat”. Decyzja międzynarodowego gremium ekspertów stawia centrum Gdyni w jednym szeregu z najważniejszymi zabytkami architektury XX wieku.
Wpis obejmuje cały układ urbanistyczny ścisłego centrum miasta, tworzący reprezentatywny zespół architektury z lat 1920–1939, w tym zabytkowe wille na Kamiennej Górze. Decyzja ta jest zwieńczeniem wieloletnich starań polskich konserwatorów i władz samorządowych. To również kolejny polski akcent na liście UNESCO, podkreślający znaczenie architektury modernistycznej w naszej części Europy. Ze względu na ogrom zniszczeń w okresie II wojny światowej, dobrze zachowana architektura Gdyni jest w Polsce ewenementem. Jak powstało „miasto z morza i marzeń″? Śródmieście Gdyni to unikatowy w skali światowej przykład kompleksowo zaplanowanego i błyskawicznie wybudowanego portowego miasta modernistycznego. Tworzone od podstaw w dwudziestoleciu międzywojennym na obszarze wsi rybackiej, stało się symbolem gospodarczej niezależności oraz nowoczesności II Rzeczypospolitej. Projektanci, odrzucając XIX-wieczny historyzm, zastosowali zasady funkcjonalizmu: proste bryły, charakterystyczne zaokrąglone narożniki przypominające mostki kapitańskie, duże przeszklenia oraz funkcjonalne układy wnętrz. Spójność urbanistyczna oparta na siatce kwartałów, w połączeniu z otwarciem miasta na port i morze, tworzy do dziś wyjątkowy krajobraz kulturowy. Gdynia wyróżnia się niezwykłym stanem zachowania zarówno budynków mieszkaniowych, jak i gmachów użyteczności publicznej. Uznanie Śródmieścia Gdyni przez UNESCO to dowód na to, że architektura użytkowa XX wieku ma uniwersalną wartość. Obrady w Busan. 48. sesja Komitetu Światowego Dziedzictwa Decyzja o uhonorowaniu Gdyni zapadła podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO, odbywającej się w dniach 19–29 lipca 2026 roku w Busan w Korei Południowej. W obradach uczestniczą przedstawiciele 21 państw wybranych spośród 196 stron Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa. Zadaniem Komitetu jest ocena nowych wniosków nominacyjnych, analiza stanu zachowania obiektów istniejących na liście oraz przyznawanie wsparcia finansowego. Podczas tegorocznego spotkania eksperci oceniają kilkadziesiąt zgłoszeń z całego świata, obejmujących m.in. krajobrazy naturalne, rezerwaty biosfery, zabytki architektury i dziedzictwo przemysłowe. Prace sesji opierają się na raportach przygotowanych przez organy doradcze ICOMOS oraz IUCN. Spotkanie w Busan pokazuje, jak ewoluuje definicja dziedzictwa — od klasycznych starożytnych ruin po zabytki XX-wiecznej architektury. Nowe obiekty na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO Podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w Busan na listę wpisano już 28 nowych obiektów – i to nie wszystko. Sesja kończy się w środę, 29 lipca 2026. Oto pełna lista nowych wpisów: Polska: modernistyczne Śródmieście Gdyni, Liban: zamki Mount Amel (Qalaat Al Chakif, Tibnin, Chakra, Deir Kifa, Chama'), Państwo Palestyna: Sebastia – stanowisko archeologiczne w pobliżu Nablusu, Demokratyczna Republika Konga: Park Narodowy Garamba, Jordania: Morski Rezerwat Akaba, Zjednoczone Emiraty Arabskie: Wadi Wurayah w paśmie górskim Hajar, Korea Południowa: Getbol – Koreańskie Wyspowe Równiny Zalewowe, Chiny: miejsca produkcji rękodzieła porcelanowego w Jingdezhen, USA: Krajowy Rezerwat Przyrody Okefenokee, Komory: medyny (starówki) historycznych sułtanatów Komorów, Kazachstan: skalne meczety i związane z nimi miejsca kultu w Mangystau, Mongolia: zespoły cmentarne elity Xiongnu, Tajlandia: Wat Phra Mahathat Woramahawihan w Nakhon Si Thammarat, Dania: stanowisko skamieniałości ryb z zachodniego Limfjordu, Tunezja: wioska Sidi Bou Saïd, Indie: starożytne stanowisko buddyjskie w Sarnath, Sudan Południowy: krajobraz migracyjny Boma–Badingilo, Japonia: dawne stolice Asuka i Fujiwara, Uzbekistan: modernistyczna architektura Taszkentu, Wyspy Świętego Tomasza i Książęca: Roças – kolonialny system rolniczy i przymusowe migracje, Grecja: masyw Góry Olimp, Iran: zamek Alamut i powiązane fortyfikacje, Finlandia: dzieła architektoniczne i projekty Alvara Aalto, Francja: plaże lądowania w Normandii z 1944 roku (D-Day), Włochy: system teatrów condominio z XVIII i XIX wieku w Środkowych Włoszech, Francja: królewskie twierdze Kapetyngów w Langwedocji, Niemcy: osiedle Waldsiedlung Zehlendorf (rozszerzenie wpisu osiedli modernizmu w Berlinie), Brazylia: teatry Amazonii (Teatro Amazonas i Theatro da Paz). Źródło: UNESCO Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
To nie zwykła zupa na niedzielę. Polski rosół może wkrótce stać się oficjalnym dziedzictwem ludzkości
Najważniejszy element polskiego niedzielnego obiadu ma szansę trafić na listę UNESCO. Chociaż dziedzictwo narodowe kojarzy się z zamkami, dziełami sztuki czy zabytkowymi dzielnicami, znajdziemy je również… w garnkach. W końcu w czym jest zaklęta esencja polskości, jeśli nie w parującej misce rosołu? Według Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie zasługuje on na najwyższe uznanie i trudno się z tym nie zgodzić.
Zgodnie z konwencją UNESCO z 2003 roku, niematerialne dziedzictwo to nie obiekty fizyczne, lecz żywe tradycje, wiedza i rytuały przekazywane z pokolenia na pokolenie. Nasz złocisty wywar idealnie wpisuje się w tę definicję – rosół jest fundamentem polskiej gościnności i wspólnotowości, a bez niego trudno wyobrazić sobie tradycyjne wesele, święta czy nawet… chorobę bliskich. Nad parującym talerzem budują się więzi, a tajemne domowe receptury są zazdrośnie strzeżone. Co dom, to rosół! Od królewskich uczt po wirale na amerykańskim Tiktoku Historia rosołu jest niezwykle długa. Najstarszy zachowany przepis na tradycyjny „rosół polski” ujrzał światło dzienne już w 1682 roku. Został spisany w słynnym „Compendium Ferculorum” autorstwa kuchmistrza Stanisława Czarnieckiego – pierwszej polskiej książce kucharskiej. Przez kolejne stulecia wywar dumnie gościł na suto zastawionych dworskich stołach, by z biegiem czasu trafić pod strzechy wszystkich warstw społecznych. Dziś to historyczne dziedzictwo nie tylko przetrwało, ale wciąż dynamicznie się rozwija. Przepisy na idealny bulion podbijają przestrzeń cyfrową, a internetowi twórcy kulinarni tworzą jego nowoczesne interpretacje. „Chicken tea” podbija internet Co ciekawe, naszym tradycyjnym wywarem zachwycili się ostatnio Amerykanie na TikToku. Polska zupa stała się tam kulinarnym viralem – użytkownicy zza oceanu masowo próbują odtworzyć domowy przepis, zabawnie zmagając się z wymową (najczęściej fonetycznie nazywając go „raw-soul”) i okrzykując go „polską penicyliną” czy nawet „chicken tea” (herbatą z kurczaka) ze względu na jego rozgrzewające i wspomagające odporność właściwości. Zamiast jeść z talerza, piją go jednak… z kubków. Cóż, oni są nienajlepsi w zupy. Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie na straży narodowej polskiej zupy O ciągłość tej wyjątkowej tradycji rosołu dba dziś Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. Placówka ta od 2014 roku realizuje autorski program „Ogród – Kuchnia – Stół”, w ramach którego badacze na podstawie dawnych zielników, książek kucharskich i rękopisów odtwarzają zapomniane polskie receptury. Działalność muzeum to jednak znacznie więcej niż praca z archiwalnymi tekstami. Placówka aktywnie łączy badania z praktyką kulinarną, współpracując z historykami, antropologami oraz kucharzami. Wyniki tych prac wydawane są w prestiżowych seriach (takich jak „Monumenta Poloniae Culinaria” czy „Silva Rerum”), a same historyczne rekonstrukcje świetnie sprawdzają się jako narzędzie do promocji polskiej kultury za granicą, m.in. podczas kulinarnych wydarzeń organizowanych w Paryżu czy Düsseldorfie. Na podstawie tych propagujących polskość doświadczeń narodził się najnowszy projekt badawczy – „Tradycja rosołu w Polsce”. Jego celem jest udokumentowanie i podkreślenie znaczenia tej kultowej potrawy jako międzypokoleniowego nośnika wspomnień i społecznych rytuałów. Kulinarna dyplomacja i walka o wpisanie na listę UNESCO Dlaczego tak bardzo powinno nam zależeć, by rosół został wpisany na listę UNESCO? Narodowe smaki stały się dziś skutecznym narzędziem dyplomacji i budowania wizerunku państw na świecie. Na elitarnych listach UNESCO znajdują się już tak znane pozycje jak ukraiński barszcz, haitańska zupa Joumou czy tajski ostry bulion Tom Yum Kung. Zespół wilanowskiego muzeum uważa, że nasz wywar jest naturalnym kandydatem do tego zaszczytnego grona. Badacze są zdeterminowani, by ten cel został osiągnięty. Rozpoczęli oficjalną batalię o wpis na listę. Na stronie Muzeum w Wilanowie czytamy: „Wpis tradycji gotowania i podawania rosołu na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego może przyczynić się do popularyzacji wiedzy o polskiej kulturze kulinarnej, promocji tradycyjnych receptur oraz wzmacniania tożsamości kulturowej”. Pierwszym krokiem w procedurze jest krajowa rejestracja. Jeśli misja historyków z Wilanowa zakończy się sukcesem, polski rosół może stać się ostatecznie światowym ambasadorem naszej kultury, przyciągając nad Wisłę rzesze kulinarnych turystów (oczywiście nie zapominamy o pierogach!). Warto, by tak się stało. Źródło: Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Odkrywamy tajemnice Bolonii. Tu historia spotyka się ze smakiem
Zapach podgrzewanej oliwy, świeżych ziół i unosząca się w powietrzu mgiełka semoliny – tak wita mnie niewielkie pastificio „Ramaciotto” przy Viale Dodici Giugno. Za ladą stoi Michele Ramacieri. Jego dłonie z matematyczną precyzją i niezwykłą zręcznością zagniatają żółte, sprężyste ciasto. Przez piętnaście lat pracował jako sfoglino, czyli rzemieślnik specjalizujący się w tradycyjnym, ręcznym wałkowaniu bolońskiego makaronu, aż w końcu cztery lata temu otworzył własny biznes. To właśnie tutaj, między oprószoną mąką stolnicą a gwarem lokalnych rozmów, zaczyna się moja podróż.
Spis treści: Pod dachem Europy Buntowniczy kościół i gniewny Neptun Anatomia i weneckie sekrety Pokaż, jak bogaty jesteś (Nie) tylko dla lokalsów Michele tworzy w miejscu niezwykłym. Bolonia leży bowiem dokładnie na granicy dwóch krain, które wspólnie tworzą kulinarny monolit Włoch. Zachodnia Emilia to ojczyzna dojrzewającej w wietrze szynki parmeńskiej i twardego Parmigiano Reggiano, natomiast wschodnia Romania słynie z łagodniejszych smaków, jak półtwardy ser Caciotta. Bolonia idealnie spaja te tradycje. Nic dziwnego, że Włosi od stuleci niezmiennie określają ją trzema słowami: la Dotta (uczona – ze względu na najstarszy uniwersytet), la Grassa (tłusta – od tutejszej bezkompromisowej kuchni) oraz la Rossa (czerwona – od koloru nasyconych słońcem dachów i ceglanych fasad). Słuchając opowieści Michele, zamawiam passatelli – makaron głęboko zakorzeniony w tutejszej chłopskiej tradycji (cucina povera). Nie ma w nim ani grama mąki pszennej. Powstaje wyłącznie z czerstwej bułki tartej, jajek, parmezanu i szczypty gałki muszkatołowej. Michele podaje go tak, jak nakazuje obyczaj – w esencjonalnym rosole. Zanim zdążę dokończyć, na talerzu lądują zielone, barwione szpinakiem pierożki Balanzoni, napakowane farszem z ricotty i tutejszej dumy, mortadeli. Chowam solidną porcję na później i pełen energii ruszam na spotkanie z moją lokalną przewodniczką, Barbarą Stolecką. Pod dachem Europy Basia to fascynatka historii, która zamieszkała tu z Polski 30 lat temu i zdążyła poznać miasto jak własną kieszeń. Nasz spacer zaczynamy w sposób typowy dla bolończyków – nie wychodząc spod portyków. Bolonia to pod tym względem absolutny światowy fenomen, doceniony w 2021 roku wpisem na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Znajdują się tu 62 kilometry arkad, z czego blisko 40 kilometrów oplata ścisłe centrum. Ich powstanie jest nierozerwalnie związane z założoną w 1088 roku Alma Mater Studiorum – najstarszym nieprzerwanie działającym uniwersytetem cywilizacji zachodniej. Gdy uczelnia zyskiwała na renomie, do miasta zaczęły ściągać tysiące żaków. Bolonia pękała w szwach. W 1288 roku Rada Miejska wydała bezprecedensowy dekret: wszystkie nowo powstające budynki musiały być wyposażone w portyki, a do starszych kamienic należało je dobudować. Wytyczne architektoniczne były surowe. Portyk musiał mieć wysokość 7 stóp bolońskich (dokładnie 2,66 metra), by nie utrudniać swobodnego poruszania się po mieście uzbrojonym mężczyznom na koniach. Mijamy miejsca, gdzie do dziś przetrwały oryginalne, dębowe słupy z XIII wieku – jak choćby przy słynnej Casa Isolani na Strada Maggiore. Buntowniczy kościół i gniewny Neptun Docieramy na główny plac miasta, Piazza Maggiore. Nad gwarem turystów góruje piękna Fontanna Neptuna (Fontana del Nettuno), na której szczycie dumnie pręży się ponad trzymetrowy posąg boga mórz, wzniesiony w latach 1563–1566. – Nie wszędzie jest tak okazały, prawda? – zagaduje Basia. Zlecający budowę papież Pius IV uznał, że atrybuty męskości wyrzeźbione przez flamandzkiego mistrza Giambolognę są zbyt ostentacyjne, i nakazał je zmniejszyć. Artysta ustąpił, ale postanowił zagrać cenzurze na nosie. Basia prowadzi mnie na konkretną, ciemniejszą płytę chodnikową za plecami Neptuna. Stąd kciuk wyciągniętej lewej ręki boga przestaje być palcem, tworząc z perspektywy ewidentną iluzję erekcji. To cichy, trwający wieki triumf sztuki nad kościelną pruderią. Podążając za kierunkiem, który wskazuje lewa dłoń Neptuna, idziemy w stronę górującej nad placem Bazyliki św. Petroniusza. Wbrew obiegowej opinii, nie jest to katedra (tą jest San Pietro), lecz potężna bazylika – jeden z największych ceglanych kościołów gotyckich na świecie. Zgodnie z ambitnym projektem władz miejskich, świątynia miała przerosnąć rozmiarami Bazylikę św. Piotra w Rzymie. Była też symbolem bolońskiej niezależności – jej główne wejście celowo skierowano na północ, zamiast na wschód, by dominowała nad Piazza Maggiore. Zapłaciła jednak za swoją dumę. Aby zablokować budowę gigantycznego transeptu kościoła, papiestwo nakazało w 1562 roku wznieść tuż obok Pałac Archiginnasio, dosłownie murując drogę do dalszej rozbudowy. Północno-południowe ustawienie niedokończonej bazyliki genialnie wykorzystał za to w 1655 roku wybitny astronom Gian Domenico Cassini. W jej mrocznym wnętrzu stworzył najdłuższy na świecie, liczący 67,72 metra zegar słoneczny (meridianę). Wysoko w sklepieniu nawy, niemal 27 metrów nad ziemią, znajduje się otwór, wpuszczający promienie słońca. Do dziś, codziennie w samo południe, promień precyzyjnie przecina wytyczoną na posadzce linię. Tuż obok, wysoko na ścianie, wciąż wisi mała, drewniana ławeczka, z której profesor nadzorował ten cud nauki. Anatomia i weneckie sekrety Skoro papiestwo zablokowało bazylikę pałacem Archiginnasio, grzechem byłoby do niego nie wejść. Przez stulecia była to główna siedziba uniwersytetu. Dziedziniec zachwyca tysiącami herbów dawnych studentów, ale prawdziwy skarb kryje się na piętrze. To Teatro Anatomico – w całości wyrzeźbiona w drewnie sala z 1637 roku, w której odbywały się publiczne sekcje zwłok. Wzrok przyciągają Gli Spellati (Odarci ze skóry) – dwie niesamowite, drewniane rzeźby mężczyzn pozbawionych skóry, podtrzymujące baldachim nad fotelem profesora. Miejsce to przyprawia o gęsią skórkę, ale jest wspaniałym dowodem na to, dlaczego Bolonię nazywano „Uczoną”. Zanim uderzymy w kulinarne tony, Basia ciągnie mnie w stronę Via Piella. – Zobaczysz teraz naszą małą Wenecję – mówi, podchodząc do niepozornego muru. Otwiera niewielkie, kwadratowe okienko (Finestrella). Moim oczom ukazuje się ukryty kanał Canale delle Moline, otoczony kolorowymi kamienicami wyrastającymi wprost z wody. To rzadki relikt dawnej, średniowiecznej sieci wodnej, która napędzała bolońskie młyny zasilające gospodarkę miasta, a dziś płynie ukryta pod asfaltem. Pokaż, jak bogaty jesteś Kierujemy się na Piazza di Porta Ravegnana. Gdybyśmy przenieśli się w czasie do XII wieku, Bolonia przypominałaby dzisiejszy Manhattan. Bogate rody, rywalizując o wpływy, budowały jak najwyższe wieże. W szczytowym momencie było ich około stu. Do dziś zachowały się nieliczne, z których najsłynniejsze to Dwie Wieże (Due Torri). Wyższa, Torre degli Asinelli, mierzy 97,2 metra. Niższa, Torre della Garisenda, wznosi się na 48 metrów i odchyla się od pionu o niebezpieczne 4 stopnie. Obie konstrukcje są obecnie poddawane rygorystycznym pracom konserwatorskim, ale nawet z poziomu ulicy te ceglane kolosy robią oszałamiające wrażenie. Zaledwie kilka minut spaceru dzieli nas od Piazza Santo Stefano i kompleksu Siedmiu Kościołów (Sette Chiese). To niezwykły architektoniczny labirynt, który wyrósł na gruzach dawnej rzymskiej świątyni bogini Izydy. Wędrując przez połączone ze sobą kaplice, dziedzińce i krypty, czuję się jak odkrywca. A to wciąż nie koniec bolońskich rekordów. To stąd można ruszyć na spacer najdłuższym na świecie, liczącym 3,8 kilometra i składającym się z 666 arkad portykiem, który pnie się pod górę aż do górującego nad miastem Sanktuarium Madonna di San Luca. (Nie) tylko dla lokalsów Zwieńczeniem każdego dnia w Bolonii musi być wizyta w Quadrilatero – najstarszej handlowej dzielnicy miasta, a zarazem terenie dawnego Mercato di Mezzo. – Tu trzeba pilnować portfela – uśmiecha się Basia. Nie chodzi jej jednak o kieszonkowców, a o pokusy. Wąskimi uliczkami przelewa się fala ludzi, a nad głowami wiszą rzędy potężnych szynek Prosciutto di Parma i ekskluzywnego Culatello. Wchodzimy do Antica Salsamenteria Tamburini, istniejącej od 1932 roku. Niezmieniony od 80 lat wystrój tworzy klimat żywego muzeum, gdzie historię dosłownie kupuje się na wagę. Daję się ponieść wibracjom tego miejsca. Robię zdjęcia, gdy moja przewodniczka znika nagle za niepozornymi drzwiami bez żadnego szyldu. W środku panuje gwar, goście piją wino ze szklanek i kieliszków, a na stołach leżą porozkładane papierowe torebki z wędlinami przyniesionymi z sąsiednich sklepów. Jesteśmy w Osteria del Sole, najstarszej karczmie w Bolonii, działającej od 1465 roku. Sprzedaje się tu wyłącznie alkohol. Przekąski musisz przynieść sam. Mam wielką ochotę przysiąść z kieliszkiem lokalnego Pignoletto i bez reszty wtopić się w ten tłum. Bolonia to miasto, któremu inne metropolie mogą tylko pozazdrościć. Strategiczne położenie i doskonała komunikacja sprawiają, że to idealna baza wypadowa. Zaledwie krok stąd leży Rawenna ze swoimi bizantyjskimi mozaikami, a tuż za rogiem zaczyna się słynna Dolina Motoryzacji (Motor Valley) – ojczyzna Ferrari, Lamborghini i ryczących Ducati. Najlepsze jest to, że by zanurzyć się w tym świecie, wystarczy wsiąść w samolot. LOT realizuje bezpośrednie loty z Warszawy do Bolonii sześć razy w tygodniu, co czyni stolicę Emilii-Romanii idealnym celem na weekendową ucieczkę przed rutyną. Ucieczkę, która zawsze będzie smakować wybornie.
Urokliwa wieś niedaleko polskiej granicy mierzy się turystycznym problemem. Obiekt może opuścić listę UNESCO
Głosy mieszkańców słowackiej wsi Vlkolínec pokazują, że wraz ze wzrostem prestiżu danego miejsca nie zawsze rośnie komfort życia jego mieszkańców. Tłumy turystów, które zaczęły oblegać miejscowość po wpisaniu jej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, na trwałe zmieniły lokalny krajobraz i codzienne funkcjonowanie wsi. Dziś mieszkańcy apelują o wykreślenie Vlkolínca z tego zaszczytnego grona i przywrócenie normalności w swojej miejscowości.
Wieś Vlkolínec została w 1993 roku wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Gremium doceniło oryginalną drewnianą architekturę, której powstanie datuje się na XIX wiek. Innym czynnikiem, dzięki któremu wioska została włączona do tego prestiżowego grona, był fakt, że Vlkolínec był wówczas zamieszkiwany przez niemal 30 osób. 33 lata później liczba mieszkańców słowackiej wsi jest zdecydowanie mniejsza, a jednym z powodów tego stanu rzeczy jest wzrost turystycznej popularności tego urokliwego miejsca. Dom jak muzeum – z czym musi się mierzyć Vlkolínec? Vlkolínec stał się jedną z najpopularniejszych atrakcji turystycznych naszego południowego sąsiada. Co roku wioskę odwiedza około 100 tys. turystów, chętnych zanurzyć się w realiach XIX-wiecznej wsi. Problem polega na tym, że większość odwiedzających, podziwiając piękno tamtejszej zabudowy, nie bierze pod uwagę komfortu życia jej mieszkańców. Choć w Vlkolíncu znajdują się pokazowe domostwa udostępnione do regularnego zwiedzania, spragnieni wrażeń turyści zaglądają również do innych – zamieszkanych – domów, zakłócając w ten sposób codzienne życie mieszkańców. Obywatele słowackiej wsi podkreślają, że problem nadmiernego ruchu turystycznego pojawił się po wpisaniu osady na listę UNESCO. Od tamtej pory odwiedzający przestali traktować Vlkolínec jako miejsce czyjegoś życia, rozpoczynając intensywną ekspansję turystyczną. Drewniane chałupy wraz z ich mieszkańcami – w oczach przyjezdnych – stały się namacalnymi eksponatami skansenu etnograficznego, w który przeobrażono wieś. Jak turystyka zmieniła słowacką wieś? Mieszkańcy Vlkolíńca muszą mierzyć się z wieloma problemami wynikającymi ze zmian zachodzących w osadzie. Wzmożony ruch turystyczny przyczynił się m.in. do masowej emigracji z wioski – od 1993 roku, kiedy została wpisana na listę UNESCO, populacja miejscowości zmniejszyła się niemal o połowę. Obecnie na stałe osadę zamieszkują cztery rodziny, łącznie 14 osób. Zmiany dotyczą również wyglądu współczesnego Vlkolíńca. Niepohamowany napływ turystów wymusił na zarządcach wprowadzenie licznych zakazów. Problem w tym, że restrykcje te często nie są przestrzegane. Mimo obowiązującego zakazu poruszania się po wsi rowerami, mieszkańcy regularnie skarżą się na turystów wybierających właśnie ten środek transportu. Miejscowość dotknęło także zjawisko komercjalizacji turystyki. Mnożące się stoiska z pamiątkami oraz bary serwujące jedzenie na wynos rażąco kłócą się z oryginalnym wyglądem wioski. Niekontrolowany rozwój turystyki prowadzi do sytuacji, w której rdzenni mieszkańcy zaczynają mieć mniej praw niż przyjezdni, zatrzymujący się na chwilę turyści. Już teraz obywatele Vlkolíńca nie mogą hodować zwierząt, ani uprawiać niewielkich działek, co dawniej było naturalnym elementem wiejskiego życia. Czy wieś opuści prestiżowe grono UNESCO? Ekspert ds. dziedzictwa kulturowego Miloš Dudáš podkreśla, że Vlkolínec został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO ze względu na swój „żywy” charakter. To fakt, że wieś była faktycznie zamieszkana, sprawił, iż nie była ona „martwym skansenem”, lecz tętniącym życiem miejscem z unikalną drewnianą architekturą. Problem polega na tym, że popularyzacja osady przyniosła jej zarówno prestiż, jak i odebrała – wcześniej docenianą – autentyczność. Wieloletni mieszkaniec Vlkolíńca, Anton Sabucha, w rozmowie ze słowackim dziennikiem „Denník N” mówi o działalności międzynarodowej organizacji wprost: – UNESCO chroni domy, ale nie ludzi. Słowa te w jasny sposób pokazują, jak mieszkańcy wsi postrzegają przynależność do listy UNESCO. Pozostaje jednak pytanie, czy ewentualne wykreślenie Vlkolíńca z listy faktycznie doprowadziłoby do zmniejszenia liczby turystów. Pewne jest natomiast, że konserwatorskie restrykcje narzucone przez organizację z siedzibą w Paryżu byłyby wówczas łatwiejsze do zniesienia. Nie jest to jednak jedyna – ani nawet największa – bolączka mieszkańców tej słowackiej wioski. Źródło: The Slovak Spectator Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Plecionkarstwo na liście UNESCO. Polska tradycja doceniona po 18 latach starań
Polska może świętować: nasze tradycje plecionkarskie trafiły na prestiżową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. To ogromny sukces dla rzemieślników m.in. z Nowego Tomyśla, Rudnika nad Sanem i Łowicza.
10 grudnia 2025 roku, podczas 20. sesji Międzyrządowego Komitetu ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego w New Delhi w Indiach, ogłoszono wpisanie plecionkarstwa z Polski na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. To symboliczny moment, który wieńczy niemal 18 lat starań polskiej społeczności plecionkarzy i wikliniarzy, zwłaszcza z regionów Nowego Tomyśla, Rudnika nad Sanem i okolic Łowicza. Historia starań o wpis na listę UNESCO Początki zorganizowanych działań plecionkarzy sięgają 2000 roku, kiedy społeczność z Nowego Tomyśla postanowiła pobić rekord Guinnessa, tworząc największy wiklinowy kosz na świecie. W 2004 roku od powołano Ogólnopolskie Stowarzyszenie Plecionkarzy i Wikliniarzy. W 2007 roku zorganizowano pierwszy światowy konkurs wyplatania w Nowym Tomyślu, co pozwoliło środowisku jeszcze bardziej się zintegrować. W tym samym roku rozpoczęto starania o wpis na krajową listę dziedzictwa kulturowego, co zakończyło się sukcesem w 2018 roku. Na tym jednak nie poprzestano – kolejnym celem był wpis na światową listę UNESCO. Wniosek do powstał we współpracy z instytucjami kultury i samorządami. Nowy Tomyśl i Rudnik nad Sanem – kolebki plecionkarstwa Nowy Tomyśl w Wielkopolsce oraz Rudnik nad Sanem na Podkarpaciu to główne ośrodki, w których plecionkarstwo nie tylko przetrwało, ale rozkwitło. W Nowym Tomyślu od XVIII wieku uprawiano wiklinę, co przyczyniło się do rozwoju rzemiosła. W 1878 roku w Rudniku nad Sanem założono pierwszą w Polsce Szkołę Koszykarską, gdzie uczono technik wyplatania. W tych regionach do dziś działa wielu rzemieślników i artystów zajmujących się plecionkarstwem. To właśnie ich praca, zaangażowanie i determinacja przyczyniły się do sukcesu na arenie międzynarodowej. Andrzej Pawlak, inicjator wpisu i obecny skarbnik stowarzyszenia, odegrał kluczową rolę w całym procesie. Czym jest plecionkarstwo? Surowce, tradycje, przekazywanie wiedzy Plecionkarstwo to jedna z najstarszych dziedzin rzemiosła w Polsce. Polega na ręcznym wyplataniu przedmiotów codziennego użytku – takich jak kosze, pojemniki, naczynia – z naturalnych materiałów roślinnych, w tym przede wszystkim z wikliny. Wiklina, czyli młoda wierzba, stanowi podstawowy surowiec wykorzystywany przez 90% plecionkarzy w Polsce. Praca wikliniarza to nie tylko wyplatanie – to także uprawa, zbiór, korowanie i przygotowanie materiału. Tradycja opiera się na przekazywaniu wiedzy z pokolenia na pokolenie oraz głębokim szacunku do natury. W dzisiejszych czasach plecionkarstwo ma coraz bardziej artystyczny charakter i jest traktowane częściej jako hobby niż zawód. Dawniej było to źródło utrzymania, szczególnie w rejonach ubogich w przemysł. Co dalej? Plany na przyszłość i ratowanie ginącego rzemiosła Ogólnopolskie Stowarzyszenie Plecionkarzy i Wikliniarzy, z prezesem Antonim Skrzypczakiem, ma ambitne plany. Najważniejszym z nich jest powołanie Europejskiego Centrum Wikliny w Nowym Tomyślu. Wpis na listę UNESCO ma ułatwić pozyskiwanie środków i wsparcia instytucjonalnego. Stowarzyszenie chce również zintensyfikować działania edukacyjne – organizować warsztaty, wystawy i projekty, które umożliwią młodym ludziom poznanie i kontynuowanie tej tradycji. Choć dziś plecionkarstwo nie jest już zawodem masowym, to uznanie UNESCO może przyczynić się do jego renesansu i ochrony. Źródła: Gov.pl, Dzieje.pl, Polskie Radio Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Polscy kandydaci na listę UNESCO. O miejsce walczyć będzie m.in. pruska twierdza
Do końca 2025 roku Polska ma czas na złożenie wniosku nominacyjnego do UNESCO. O prestiżowe wyróżnienie walczyć będzie wiele polskich obiektów łączących wartości przyrodnicze i kulturowe. Przybliżamy sylwetki kandydatów i tłumaczymy proces wyboru Listy Światowego Dziedzictwa.
Zanim obiekt trafi na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, musi przejść przez długą procedurę formalną i szereg ocen eksperckich. Proces ten może trwać nawet 18 miesięcy. Eksperci analizują dokumentację przygotowaną przez państwo zgłaszające obiekt, sprawdzając jej zgodność z kryteriami UNESCO. Następnie wysłannicy organizacji odwiedzają dane miejsce, spotykają się z władzami lokalnymi, konserwatorami i przedstawicielami społeczności, a także oceniają stan zachowania zabytków, ich integralność i autentyczność. Na podstawie raportu końcowego najwyższe organy UNESCO podejmują decyzję, czy obiekt zostanie: wpisany na listę – jeśli spełnia wszystkie wymagania, odłożony – gdy konieczne jest uzupełnienie dokumentacji i ponowne rozpatrzenie, odesłany – w przypadku braków formalnych lub niekompletnej dokumentacji, odrzucony – gdy obiekt nie spełnia kryteriów UNESCO. Obecnie grze o miejsce na liście znajduje się kilka polskich obiektów. Wśród nich są i takie, które na wydanie decyzji czekają już od kilku lat. Zespół Staromiejski w Lublinie Zespół Staromiejski w Lublinie znajduje się na liście potencjalnych obiektów UNESCO od 2020 roku. Wówczas Polska zgłosiła to wyjątkowe założenie urbanistyczne do organizacji z siedzibą w Paryżu. W skład kompleksu staromiejskiego wchodzą m.in.: rynek z kamienicami reprezentującymi tzw. „renesans lubelski”, Zamek Lubelski – świadek kluczowych wydarzeń historycznych, takich jak podpisanie Unii Lubelskiej w 1569 roku, a także cały średniowieczny układ urbanistyczny miasta. Twierdza Srebrna Góra Świeżym polskim kandydatem do UNESCO jest pruska twierdza w Srebrnej Górze na Dolnym Śląsku, w Górach Sowich. Zbudowana w latach 1765–1777 na rozkaz króla Prus Fryderyka II Wielkiego, uznawana jest za największą górską twierdzę w Europie. Kompleks zajmuje ponad 60 hektarów, a cały system obronny rozciąga się na powierzchni przekraczającej 100 hektarów. W skład twierdzy wchodzą potężne bastiony, forty, rozległe podziemne korytarze i magazyny amunicji. Co istotne, fortyfikacja okazała się na tyle skuteczna, że nigdy nie została zdobyta. Najpoważniejsza próba miała miejsce w 1807 roku, podczas oblężenia przez wojska napoleońskie, które zakończyło się niepowodzeniem. Dolina Dolnego Sanu Listy UNESCO obejmują zarówno obiekty o wyjątkowym znaczeniu historycznym, jak i te wyróżniające się walorami przyrodniczymi. Dolina Dolnego Sanu łączy w sobie obie te wartości. Na 130-kilometrowym odcinku rzeki — od Jarosławia aż po jej ujście do Wisły — odnaleźć można liczne ślady obecności dawnych społeczności polskiej, ruskiej i żydowskiej. Drewniane cerkwie i kościoły, a także synagogi i macewy, czyli żydowskie płyty nagrobne, przypominają o czasach, gdy te tereny stanowiły prawdziwy tygiel kulturowy. Polskie osiedla modernistyczne Lista światowego dziedzictwa kulturowego nie ogranicza się wyłącznie do wiekowych zabytków. Obok średniowiecznych budowli znaleźć na niej można także modernistyczne kompleksy mieszkaniowe z XX wieku. Najbardziej spektakularne przykłady stanowią osiedla Nikiszowiec i Giszowiec w Katowicach oraz śródmieście Gdyni z lat 20. XX wieku. Te realizacje dowodzą, że dziedzictwo kulturowe nie musi opierać się wyłącznie na odległych w czasie obiektach – kultura, którą warto chronić, powstaje bowiem każdego dnia. Źródło: Noizz Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Ogromny odzew w sprawie Puszczy Białowieskiej. Polacy zgłosili 1700 uwag
Konsultacje społeczne dotyczące Planu zarządzania Puszczą Białowieską zakończyły się gigantycznym odzewem – do Instytutu Ochrony Środowiska wpłynęło ponad 1700 opinii. To pokazuje, jak wielkie znaczenie społeczne ma Puszcza.
18 sierpnia 2025 roku zakończyły się konsultacje społeczne dotyczące projektu Planu zarządzania Obiektem Światowego Dziedzictwa Puszcza Białowieska (część polska). Od 7 lipca, przez 45 dni, każdy zainteresowany mógł zgłaszać uwagi za pośrednictwem formularza online, poczty elektronicznej lub tradycyjnej. Wydłużony okres konsultacji miał zapewnić szeroki udział społeczeństwa w czasie wakacyjnym. Ogromne zainteresowanie społeczne nowym planem zarządzania Do Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego (IOŚ-PIB) napłynęło ponad 1700 wniosków od mieszkańców regionu, przyrodników, organizacji pozarządowych, samorządów, instytucji naukowych, zarządców terenu czy przedstawicieli środowiska akademickiego. Zdecydowaną większość stanowili mieszkańcy okolic Puszczy, choć głosy napłynęły także z innych części Polski i świata. Tak duże zainteresowanie potwierdza wcześniejsze badania IOŚ-PIB, zgodnie z którymi ochrona Puszczy Białowieskiej ma ogromne społeczne znaczenie. Uwagi są teraz szczegółowo analizowane przez zespół projektowy. W końcowym raporcie IOŚ-PIB odniesie się do każdej opinii, wskazując w jakim zakresie została ona uwzględniona lub wyjaśniając powody odrzucenia. Ze względu na liczbę zgłoszeń, raport zostanie opracowany i przekazany do Ministerstwa Klimatu i Środowiska na początku IV kwartału 2025 r. Jakie postulaty zgłaszano najczęściej? Już teraz wiadomo, że najczęściej powtarzające się postulaty dotyczyły ograniczenia gospodarki leśnej w Puszczy, zakazu polowań, przeciwdziałania jej fragmentaryzacji, a także zwiększenia bezpieczeństwa przeciwpożarowego. Zgłaszano również potrzebę wsparcia rozwoju społeczno-gospodarczego regionu oraz promocji turystyki. Część z tych kwestii już uwzględniono w projekcie, jednak powtarzające się postulaty potwierdzają społeczne poparcie dla ich realizacji. Wpłynęło też wiele szczegółowych uwag odnoszących się do konkretnych zapisów. Co dalej z Planem zarządzania Puszczą? Zdaniem Michała Marcinkowskiego, kierownika projektu „Białowieża Forest” w IOŚ-PIB, głosy społeczeństwa będą stanowić istotny wkład w finalizację dokumentu. Opracowanie ostatecznej wersji planu pozwoli Polsce wypełnić zobowiązania wynikające z Konwencji UNESCO z 1972 r. i decyzji Komitetu Światowego Dziedzictwa. Dzięki temu możliwe będzie uniknięcie wpisania Puszczy Białowieskiej na listę dziedzictwa w zagrożeniu. Najważniejszym rezultatem będzie jednak stworzenie ram zarządzania Puszczą na kolejne 25 lat. Projekt planu zarządzania dostępny jest na stronie IOŚ-PIB. Źródło: IOŚ-PIB Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Lista UNESCO. Od Machu Picchu po Wielką Rafę Koralową
Lista UNESCO to katalog najcenniejszych miejsc kulturalnych i przyrodniczych na Ziemi. Od Machu Picchu po Wielką Rafę Koralową – sprawdź, co czyni je wyjątkowymi i jak trafiają na prestiżową listę.
Spis treści: Jak miejsce trafia na Listę UNESCO? Lista UNESCO w liczbach – które kraje dominują? Lista UNESCO w Polsce Miejsca, które mogą trafić na Listę UNESCO Najciekawsze miejsca na liście UNESCO Lista Światowego Dziedzictwa UNESCO powstała, aby chronić te miejsca na Ziemi, które mają wyjątkową wartość kulturową i przyrodniczą, a co za tym idzie, zasługują na ochronę dla przyszłych pokoleń. Pierwsza lista została ogłoszona w 1972 roku. Stanowiła część Konwencji UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Do dziś do zestawienia trafiło ponad 1200 obiektów. Wśród nich m.in. piramidy w Egipcie, tajemnicze ruiny Angkor Wata także dziewicze krajobrazy Galápagos czy Wielka Rafa Koralowa. Kryteria wyboru są jasne. Wyróżnione miejsce powinno mieć odznaczać się wysoką wartością historyczną, artystyczną lub przyrodniczą. Jak miejsce trafia na Listę UNESCO? Proces wpisania miejsca na Listę UNESCO nie jest prosty i może trwać wiele lat. W pierwszym kroku państwo zgłaszające musi stworzyć tzw. listę informacyjną, na której umieszcza potencjalne kandydatury. Następnie przygotowywany jest wniosek zawierający szczegółowe uzasadnienie wartości i unikatowości miejsca oraz plan zarządzania jego ochroną. Wniosek – w zależności od charakteru zgłaszanego miejsca – ocenia Międzynarodowa Rada Ochrony Zabytków i Miejsc Historycznych (ICOMOS) lub Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN). Ostateczną decyzję podejmuje Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO na corocznym posiedzeniu. Wpis na listę to oczywiście prestiż, ale także zobowiązanie do ochrony i zachowania miejsca dla przyszłych pokoleń. Lista UNESCO w liczbach – które kraje dominują? Nie wszystkie kraje mogą pochwalić się jednakową liczbą miejsc na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Oto 5 państw z największą liczbą wpisów: Włochy – 60 miejsc (m.in. Koloseum, Wenecja, Dolomity), Chiny – 59 miejsc (m.in. Wielki Mur Chiński, Zakazane Miasto, rezerwat przyrody Jiuzhaigou), Niemcy – 54 miejsc (m.in. Katedra w Kolonii, Park Mużakowski, Wyspa Muzeów w Berlinie), Hiszpania – 50 miejsc (m.in. Alhambra, Sagrada Família, Droga św. Jakuba) Francja – 49 miejsc (Wersal, Mont-Saint-Michel, Dolina Loary) Polska znajduje się na 19. pozycji z 17 miejscami wpisanymi na listę. Ciekawostką jest, że najwięcej wpisów przybyło w 2000 roku. Wówczas aż 61 nowych miejsc zostało wyróżnionych i trafiło na listę UNESCO. – Lista daje państwom poczucie większego znaczenia, dumy, że jest się na niej reprezentowanym – tłumaczy w rozmowie z Agnieszką Michalak. Tomasz Orłowski, były ambasador we Włoszech i Francji, były sekretarz generalny Polskiego Komitetu ds. UNESCO. Całego odcinka podcastu można posłuchać na naszej stronie. Lista UNESCO w Polsce Polska może być dumna ze stosunkowo wielu obiektów wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Pierwsze polskie wpisy pojawiły się już w 1978 roku, a wśród nich znalazły się: Kopalnia Soli w Wieliczce i historyczne centrum Krakowa. Obecnie 17 miejsc z naszego kraju znajduje się na liście. Oto pełna lista polskich miejsc na liście UNESCO: Historyczne Centrum Krakowa Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940–1945) Puszcza Białowieska Stare Miasto w Warszawie Stare Miasto w Zamościu Średniowieczny zespół miejski Torunia Zamek krzyżacki w Malborku Kalwaria Zebrzydowska: manierystyczny zespół architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy Drewniane kościoły południowej Małopolski – Binarowa, Blizne, Dębno, Haczów, Lipnica Murowana, Sękowa Park Mużakowski Hala Stulecia we Wrocławiu Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach oraz system gospodarowania wodami podziemnymi Krzemionkowski region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego Pradawne i pierwotne lasy bukowe Karpat i innych regionów Europy Co ciekawe, Puszcza Białowieska i Park Mużakowski są jednymi z nielicznych transgranicznych obiektów UNESCO, współdzielonymi odpowiednio z Białorusią i Niemcami. Podobnie jak w innych krajach polskie miejsca wpisane na Listę UNESCO to nie tylko cenne skarby kultury, ale także delikatne ekosystemy. Każde z tych miejsc wymaga szczególnej ochrony zarówno przed działalnością człowieka, jak i przed upływem czasu. Miejsca, które mogą trafić na Listę UNESCO Co roku pojawiają się spekulacje na temat nowych wpisów na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Wiele obiektów jest zgłaszanych do oceny i oczekuje na swoją szansę, aby zostać uznanym za dziedzictwo ludzkości. Wśród miejsc, które mają duże szanse na wpis, często wymienia się historyczne i przyrodnicze „perełki” o wyjątkowym charakterze. Jednym z miejsc często wymienianych w tym kontekście jest Dolina Śmierci w Kalifornii (USA) – krótki opis. W Europie na wyróżnienie czeka średniowieczna starówka w Gandawie (Belgia), której architektura może konkurować z wieloma miastami już obecnymi na liście. Afryka również ma swoich kandydatów, wśród nich park narodowy Delta Okavango (Botswana) z niezwykle cennym ekosystemem delty rzeki pełnej dzikiej fauny i flory. Nie brakuje też kandydatów z Polski. W styczniu 2025 roku Burmistrz Ciechocinka wraz z Marszałkiem Województwa Kujawsko-Pomorskiego podpisali dokumenty zgłaszające zespół zabytkowych obiektów – warzelni soli, tężni oraz fontanny „Grzybek” – do wpisania na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Wpis ten stanowiłby ogromne wyróżnienie dla Ciechocinka, znanego od lat jako uzdrowisko o wyjątkowych walorach kulturowych i przyrodniczych. Najciekawsze miejsca na liście UNESCO Niektóre miejsca UNESCO wciąż tętnią życiem, inne to już opuszczone ruiny. Wśród najciekawszych zamieszkanych miejsc na Liście UNESCO warto wymienić: Wielki Kanał w Chinach – jedna z najstarszych dróg wodnych świata, codziennie pokonywana przez tysiące ludzi. Dżajpur, Indie – różowe miasto o niezwykłej architekturze, gdzie nowoczesność przenika się z historią. Trulli w Alberobello, Włochy – białe domki z kamienia zamieszkane przez lokalną społeczność. Sana, Jemen – jedno z najstarszych miast świata, którego wielopiętrowe domy są świadectwem architektury islamskiej. Góreckie Stare Miasto, Czechy – zabytkowe centrum Pragi z gotyckimi i barokowymi budowlami, pełne turystów i mieszkańców. Cartagena, Kolumbia – kolonialne miasto otoczone murami obronnymi, pełne życia, muzyki i kolorowych fasad. Chefchaouen, Maroko – słynne niebieskie miasto u podnóża gór Rif, które przyciąga podróżników wyjątkowym klimatem. Lamu, Kenia – starożytne miasto suahili, gdzie życie toczy się jak przed wiekami, a transport odbywa się na osłach i łodziach dhow. Wenecja, Włochy – miasto na wodzie, pełne kanałów i mostów, wciąż zamieszkane mimo narastających wyzwań związanych z turystyką i zmianami klimatu. Luang Prabang, Laos – dawna stolica królestwa, gdzie buddyjskie świątynie, kolonialna architektura i codzienne rytuały mnichów tworzą wyjątkową atmosferę. Źródło: National Geographic Polska
Big Ideas: Czego nie wiecie o liście światowego dziedzictwa UNESCO
Czy w dobie światowych kryzysów oraz sztucznej inteligencji lista światowego dziedzictwa UNESCO jest w ogóle potrzebna? Co dziś znaczy i jaką rolę będzie odgrywała w przyszłości? O tym rozmawiamy w najnowszym podcaście NG Big Ideas z Amb. prof. Tomaszem Orłowskim, byłym sekretarzem generalnego Polskiego Komitetu ds. UNESCO.
Spis treści: Jak na przestrzeni wieków zmieniało się podejście do zabytków? UNESCO buduje pokój Polskie obiekty na liście UNESCO Co łączy Wersal, ateński Akropol, Ibizę, sieć XVII-wiecznych kanałów w Amsterdamie, lasy bukowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym czy Stare Miasto w Warszawie? Wszystkie te miejsca i obiekty zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Lista została ustanowiona na mocy konwencji UNESCO w 1972 r. w Paryżu. Do dziś ratyfikowało ją i przyjęło 195 państw. UNESCO działa przy Organizacji Narodów Zjednoczonych. Państwem, które ma najwięcej zabytków wpisanych na listę UNESCO są Włochy (59 zabytków). Na drugim miejscu znalazły się Chiny, na trzecim Francja i Niemcy. – Lista daje państwom poczucie większego znaczenia, dumy, że jest się na niej reprezentowanym – tłumaczy Tomasz Orłowski, były ambasador we Włoszech i Francji, były sekretarz generalny Polskiego Komitetu ds. UNESCO. Jak na przestrzeni wieków zmieniało się podejście do zabytków? Przed wiekami zabytki miały świadczyć o wielkości, prestiżu, o czymś, co pozostanie po nas. – Etruskowie, czyli największe i najwspanialsze plemię Italii sprzed czasów rzymskich, w ten sposób widzieli świat, że budynki, w których mieszkali i świątynie, tworzyli z materiałów nietrwałych, czyli gliny i drewna – opowiada Orłowski i dodaje: – Natomiast chcieli, żeby zostały po nich grobowce. Bo to grobowce miały służyć na wieczność. Bo zabytek to jest coś, co ma nas przeżyć, czyli de facto przedłużyć nasze życie. W kolejnych wiekach, dzięki dostępnym materiałom i dobrobytowi, zaczyna się budować obiekty, które mogą przetrwać kolejne pokolenia – gdyby nie konflikty zbrojne. Jednym z przykładów miast, które bardzo ucierpiało na skutek działań wojennych jest Warszawa. – W 1980 r. Stare Miasto w stolicy Polski zostało wpisane na listę UNESCO. I ten wpis kazał zastanowić się nad pojęciem autentyzmu. UNESCO doceniło bowiem odbudowę stolicy, społeczną mobilizację, przywiązanie Polaków do dziedzictwa, i umiejętność odtworzenia na podstawie rozmaitych źródeł, w tym obrazów chociażby Canaletta, Starego Miasta sprzed wojny – tłumaczy Orłowski.„ UNESCO buduje pokój Podstawowym celem Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Edukacji, Nauki i Kultury (UNESCO) jest wspieranie współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki, a także wzbudzanie szacunku dla praw człowieka, bez względu na kolor skóry, status społeczny i religię. – Po bestialstwach II wojny światowej istniała potrzeba stworzenia organizacji współpracy intelektualnej – opowiada ambasador Orłowski. – Wtedy sądzono, że taka współpraca będzie najlepszą ochroną przed kolejnymi konfliktami zbrojnymi. UNESCO zostało stworzone z myślą o budowie pokoju. Akt założycielski zaczyna się od zdania: Ponieważ wojny zaczynają się w głowach ludzi, to w głowach ludzi trzeba znaleźć obronę przed wojną”. Zatem UNESCO uczy technik budowy pokoju. Jedną z nich jest m.in. współpraca państw sąsiedzkich, chociażby w odniesieniu do własności dzielonej. Dobrym przykładem takiej współpracy jest Park Mużakowski, który rozpościera się po obu stronach rzeki Nysy Łużyckiej w Polsce i w Niemczech. – Wspólnie z naszym zachodnim sąsiadem wpisaliśmy park w 2004 roku na listę UNESCO – mówi amb. Orłowski. Polskie obiekty na liście UNESCO Obecnie w Polsce 17 miejsc jest wpisanych na listę. Są wśród nich m.in. Zamek Krzyżacki w Malborku, Stare Miasto w Krakowie, Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni czy Puszcza Białowieska. – By wpisać obiekt na listę, czasem latami zbiera się dokumentację. Dziś dokumenty potrafią liczyć nawet 600 stron – opowiada ambasador Tomasz Orłowski i dodaje: – W tej chwili buduje się nawet trasy wycieczek szlakiem obiektów z listy UNESCO. Co daje wpisanie na listę UNESCO? Jakie obiekty są najciekawsze? I co dalej z listą? O tym posłuchacie w podcaście. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Agnieszka Michalak Agnieszka Michalak – dziennikarka z wieloletnim doświadczeniem, ukończyła polonistykę na Uniwersytecie Łódzkim oraz Zarządzanie w Kulturze w strukturach UE na PAN. Redaktorka magazynu „National Geographic Traveler”, gdzie publikuje reportaże oraz prowadzi dział kultura. Jest także redaktor prowadzącą w magazynie Polskich Linii Lotniczych LOT – „Kaleidoscope”. Przez wiele lat zajmowała się krytyką teatralną w „Dzienniku Gazecie Prawnej”, pisała o kulturze także do „Teatru”, „Kina”, „Newsweeka” czy „Wprost”. Jako dziennikarka pracowała też w TVP Kultura. Była w jury Ogólnopolskiego Konkursu na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej organizowanego przez MKiDN. Zatem podróżując po świecie, punktami obowiązkowymi na jej trasach są teatry i muzea. Biega i trekkinguje, dlatego najbardziej lubi pisać o wędrówkach w Dolomitach i Bieszczadach. I nie rozstaje się z książkami.
Dolny Śląsk skrywa prawdziwą perłę. Niebawem przyciągnie tłumy z całego świata
Niewykluczone, że już wkrótce kolejny polski obiekt trafi na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. O wpis powalczy jedyny tego typu w kraju, XVI-wieczny młyn papierniczy w Dusznikach-Zdrój.
W tym artykule: Młyn w Dusznikach-Zdrój na liście UNESCO Polskie obiekty na liście UNESCO Dolny Śląsk przez wielu bywa uznawany za najpiękniejszy region w Polsce. I trudno się temu dziwić, bowiem ta część kraju skrywa wiele fascynujących zabytków. Jednym z takich miejsc jest XVI-wieczny młyn w Dusznikach-Zdrój, który właśnie trafił na Listę Informacyjną UNESCO. Jak przekazało Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, to „pierwszy krok do wpisania Europejskich Młynów Papierniczych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO”. Młyn w Dusznikach-Zdrój na liście UNESCO Starania Polski, Czech, Niemiec, Hiszpanii i Włoch o wpisanie Europejskich Młynów Papierniczych na Listę Informacyjną UNESCO zakończyły się sukcesem. Mowa o najcenniejszych historycznie młynach papierniczych na Starym Kontynencie: w Dusznikach-Zdroju, Velkych Losinach w Czechach, hiszpańskim Capellades, włoskiej Pescii oraz Homburgu i Niederzwönitz za naszą zachodnią granicą. Co ciekawe, inicjatorem całego przedsięwzięcia była polska strona. – Koncepcja wpisu na listę narodziła się w naszym muzeum już kilka lat temu. To ,że zdołaliśmy przekonać do niej wiele tak ważnych osób z kręgów ochrony zabytków z Polski oraz pięciu innych krajów, jest naszym ogromnym sukcesem – czytamy na facebookowym profilu Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju. View oEmbed on the source website Młyny papiernicze w Europie zaczęły powstawać już w średniowieczu. Do dziś zachowało się ich zaledwie kilkadziesiąt, a jednym z nich jest papiernia w Dusznikach-Zdrój. Pierwsze wzmianki o obiekcie pochodzą z 1562 roku. Początkowo budynek był nie tylko miejscem pracy, ale także siedzibą jego właścicieli, mających szlacheckie korzenie. Po II wojnie światowej na terenie dawnego młyna badacze natrafili na XVII- lub XVIII-wieczny zespół polichromii na drewnie. Malowidła przedstawiały m.in. biblijną scenę kuszenia Józefa przez żonę Putyfara. Od 1968 r. młyn pełni funkcję muzeum. Przypomnijmy, że młyn w Dusznikach-Zdrój, będący częścią Europejskich Młynów Papierniczych, jest piątym obiektem z Polski na Liście Informacyjnej UNESCO. W poprzednich latach podobne wyróżnione otrzymały także: Modernistyczne Centrum Gdyni (2019); Gdańsk – miasto wolności i pamięci (2005); Kanał Augustowski (2006); Pienińska dolina Dunajca (2006). To trzeba zobaczyć. 7 chorwackich obiektów wpisanych na Listę światowego dziedzictwa UNESCO Do listy dołączył właśnie kolejny obiekt – tzw. stećki. Polskie obiekty na liście UNESCO Aktualnie na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO znajdziemy 17 obiektów z Polski. Pierwszy z nich, Stare Miasto w Krakowie, wpisany został w 1978 roku. Z kolei ostatni, czyli lasy bukowe położone na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego, wyróżniono w 2021 r. Pełen wykaz do sprawdzenia poniżej. Stare Miasto w Krakowie Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni Auschwitz-Birkenau – niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady Puszcza Białowieska Stare Miasto w Warszawie Stare Miasto w Zamościu Średniowieczny zespół miejski Torunia Zamek Krzyżacki w Malborku Kalwaria Zebrzydowska – manierystyczny zespół architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy Drewniane kościoły południowej Małopolski – Binarowa, Blizne, Dębno, Haczów, Lipnica Murowana, Sękowa Park Mużakowski Hala Stulecia we Wrocławiu Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach oraz system gospodarowania wodami podziemnymi Krzemionkowski region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego Lasy bukowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym Zaobserwuj National Geographic Traveler Poland na Facebooku i podziel się z nami swoją opinią. Znajdziesz nas także na Instagramie – @natgeopl. Źródła: turystyka.wp.pl; gov.pl. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Polska lista UNESCO z nowym skarbem. Tu poznasz moc Ziemi
Położona w sercu Sudetów Kraina Wygasłych Wulkanów została włączona do Sieci Światowych Geoparków UNESCO. Dołączyła tym samym do dwóch innych geoparków w Polsce, znajdujących się już na liście.
W tym artykule: Trzeci polski geopark na liście UNESCO Obiekty UNESCO w Polsce Raptem kilka miesięcy temu informowaliśmy o wpisaniu na listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO jednego z najstarszych polskich tańców narodowych – poloneza. Okazuje się, że mamy kolejne powody do radości, bowiem do Światowej Sieci Geoparków UNESCO dołączyła właśnie Kraina Wygasłych Wulkanów na Dolnym Śląsku. Co ciekawe, to już trzeci geopark z naszego kraju, który został wyróżniony wpisem. Trzeci polski geopark na liście UNESCO 27 marca 2024 r. Kraina Wygasłych Wulkanów oficjalnie trafiła na listę Światowych Geoparków UNESCO. Ten rozciągający się na obszarze Gór i Pogórza Kaczawskiego, między Złotoryją a Jelenią Górą, geopark o powierzchni 1300 km kw. – jak czytamy na oficjalnej stronie Dolnego Śląska – „jest prawdziwym klejnotem pod względem różnorodności geologicznej i kryje w sobie niezliczone świadectwa różnych okresów aktywności wulkanicznej”. Na miejscu badacze i pasjonaci geologii mogą zaobserwować ślady aktywności wulkanicznej nawet sprzed ok. 500 mln lat. – Jesteśmy niezmiernie dumni, że Geopark Kraina Wygasłych Wulkanów jako już trzeci geopark z naszego kraju dołączył do Światowej Sieci Geoparków UNESCO. Potwierdza to, że Polska może poszczycić się dziedzictwem geologicznym o międzynarodowym znaczeniu – zaznacza dr Katarzyna Szadkowska, kierowniczka Pracowni Geologii Złożowej i Środowiskowej w Oddziale Dolnośląskim PIG-PIB we Wrocławiu. UNESCO, oprócz Krainy Wygasłych Wulkanów, wyróżniło także 17 innych geoparków z różnych części globu, w tym m.in. z Chin, Brazylii czy Portugalii. Nowo wyznaczone Światowe Geoparki UNESCO to: Schelde Delta UNESCO Global Geopark (Belgia i Królestwo Niderlandów); Uberaba UNESCO Global Geopark (Brazylia); Enshi Grand Canyon-Tenglongdong Cave UNESCO Global Geopark (Chiny); Linxia UNESCO Global Geopark (Chiny); Longyan UNESCO Global Geopark (Chiny); Mount Changbaishan UNESCO Global Geopark (Chiny); Wugongshan UNESCO Global Geopark (Chiny); Xingyi UNESCO Global Geopark (Chiny); Biokovo-Imotski Lakes UNESCO Global Geopark (Chorwacja); The South Fyn Archipelago UNESCO Global Geopark (Dania); Impact Crater Lake – Lappajärvi UNESCO Global Geopark (Finlandia); Armorique UNESCO Global Geopark (Francja); Normandie-Maine UNESCO Global Geopark (Francja); Meteora Pyli UNESCO Global Geopark (Grecja); Bükk Region UNESCO Global Geopark (Węgry); Oeste UNESCO Global Geopark (Portugalia); Calatrava Volcanoes. Ciudad Real UNESCO Global Geopark (Hiszpania). Obecnie lista liczy 213 geoparków z 48 krajów. Przypomnijmy, że 2015 roku do Sieci Światowych Geoparków UNESCO dołączył Geopark Łuk Mużakowa, a sześć lat później drugi geopark z Polski – Geopark Świętokrzyski. Polska plaża wśród najlepszych na świecie. Oferuje zapierające dech widoki Takie wiadomości lubimy przekazywać najbardziej. Jedna z polskich plaż została doceniona za granicą i znalazła się w gronie 100 najlepszych na świecie. Wyprzedziła m.in. perłę Karaibów. Obiekty UNESCO w Polsce Nieco więcej, bo aż 17 obiektów z Polski, znajdziemy na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Pierwszy z nich, Stare Miasto w Krakowie, wpisane zostało w 1978 roku. Z kolei ostatni, czyli lasy bukowe położone na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego, wyróżniono w 2021 r. Pełen wykaz do sprawdzenia poniżej. Stare Miasto w Krakowie Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni Auschwitz-Birkenau – niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady Puszcza Białowieska Stare Miasto w Warszawie Stare Miasto w Zamościu Średniowieczny zespół miejski Torunia Zamek Krzyżacki w Malborku Kalwaria Zebrzydowska – manierystyczny zespół architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy Drewniane kościoły południowej Małopolski – Binarowa, Blizne, Dębno, Haczów, Lipnica Murowana, Sękowa Park Mużakowski Hala Stulecia we Wrocławiu Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach oraz system gospodarowania wodami podziemnymi Krzemionkowski region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego Lasy bukowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym Źródła: unesco.org; dolnyslask.pl.
Starania zakończone sukcesem. Kolejny polski wpis na listę UNESCO stał się faktem
Polonez został wpisany na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. To jeden z najstarszych polskich tańców narodowych.
W tym artykule: Polonez na liście UNESCO Lista Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO Ile obiektów UNESCO znajduje się w Polsce? Międzyrządowy Komitet ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego pozytywnie rozpatrzył wniosek Polski o wpisanie poloneza na listę UNESCO. Decyzję ogłoszono podczas odbywającej się w Kasane w Botswanie 18. sesji komitetu. To już szósty polski wpis, który uwzględniono w tym prestiżowym zestawieniu. Polonez na liście UNESCO To już oficjalne. Polonez trafił na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. Międzyrządowy Komitet ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego ogłosił pozytywną dla Polski decyzję raptem dwa lata po tym, jak rozpoczęto prace nad wnioskiem zgłoszeniowym. I raptem rok po tym, jak złożono go do Sekretariatu Konwencji. – Wpis poloneza na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO to wielki dzień dla polskiej kultury i tradycji – nasz narodowy sukces. Polonez to kod genetyczny, kod kulturowy naszego narodu – jeden z najstarszych polskich tańców narodowych, który funkcjonuje do dzisiaj. Nie ma balu studniówkowego, który nie rozpoczyna się od poloneza. Jest to taniec znany każdemu Polakowi, a teraz usłyszy o nim cały świat – zaznacza Dominika Chorosińska, minister kultury i dziedzictwa narodowego. I dodaje: – Gratuluję i dziękuję wszystkim, którzy przyczynili się do szczęśliwego finału tej procedury i wpisania poloneza na listę UNESCO. Polonez to jeden z pięciu tradycyjnych tańców polskich. Początki „chodzonego”, bo tak brzmi staropolska nazwa poloneza, sięgają XVI wieku. Na przestrzeni lat stał się ważnym elementem dworskich uroczystości oraz obchodów zarówno o charakterze lokalnym, jak i narodowym. Dziś ta tradycja jest wciąż żywo kultywowana, szczególnie przez zespoły ludowe, ale i uczniów przygotowujących się do egzaminu dojrzałości. Obecnie polonez tradycyjnie otwiera bale maturalne. Co ciekawe, polonez robi furorę także poza granicami kraju. W 2016 r. przebywający na turnee po Japonii polski Zespół Pieśni i Tańca SGH nauczył japońskich artystów naszego narodowego tańca. Efekt był piorunujący. Lista Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO W rozumieniu Konwencji UNESCO z 2003 roku, dziedzictwo niematerialne to „zwyczaje, przekaz ustny, wiedza i umiejętności oraz związane z nimi przedmioty i przestrzeń kulturowa, które są uznane za część własnego dziedzictwa przez daną wspólnotę, grupę lub jednostki”. Polonez jest szóstym polskim wpisem na Liście Reprezentatywnej Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. W poprzednich latach wyróżnione zostały: szopkarstwo krakowskie (2018) kultura bartnicza (2020) sokolnictwo (2021) tradycja dywanów kwiatowych na procesje Bożego Ciała (2021) flisactwo (2022) Odwiedzamy Tartu – Europejską Stolicę Kultury 2024 Do Tartu trafiam zachęcony przyznaniem miastu tytułu Europejskiej Stolicy Kultury 2024. Obok austriackiego Bad Ischl i norweskiego Bodø to właśnie w tym niewielkim estońskim mieście ma bić ... Ile obiektów UNESCO znajduje się w Polsce? Aktualnie na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO znajdziemy 17 obiektów z Polski. Pierwszy z nich, Stare Miasto w Krakowie, wpisane zostało w 1978 roku. Z kolei ostatni, czyli lasy bukowe położone na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego, wyróżniono w 2021 r. Pełen wykaz do sprawdzenia poniżej. Stare Miasto w Krakowie Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni Auschwitz-Birkenau – niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady Puszcza Białowieska Stare Miasto w Warszawie Stare Miasto w Zamościu Średniowieczny zespół miejski Torunia Zamek Krzyżacki w Malborku Kalwaria Zebrzydowska – manierystyczny zespół architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy Drewniane kościoły południowej Małopolski – Binarowa, Blizne, Dębno, Haczów, Lipnica Murowana, Sękowa Park Mużakowski Hala Stulecia we Wrocławiu Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach oraz system gospodarowania wodami podziemnymi Krzemionkowski region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego Lasy bukowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym Źródło: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, unesco.pl Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Dysk z Nebry odsłania sekrety astronomii sprzed 4 tys.lat
Wyjątkowa okazja – tego lata w Gdańsku można obejrzeć wierną kopię słynnego artefaktu. Dysk z Nebry to jeden z najcenniejszych zabytków z epoki brązu i sensacja archeologiczna końca XX wieku. Znaleziony na terenie Niemiec dysk zawiera wykonane ze złota przedstawienia Słońca, Księżyca i gwiazd.
W tym artykule: Czym jest projekt UNESCO „Pamięć świata”? Dwa kilo brązu sprzed 4 tysięcy lat Sensacyjne znalezisko i pogoń za rabusiami Wyjątkowy dysk z Nebry do zobaczenia w Gdańsku „Ultrawierna” kopia Dysku z Nebry „To jedno z najważniejszych odkryć archeologicznych XX wieku”. Tak o Dysku z Nebry napisano na stronie UNESCO. Zabytek ten od 2013 r. znajduje się na liście UNESCO „Pamięć świata”. Czym jest projekt UNESCO „Pamięć świata”? Celem tego projektu jest ochrona najcenniejszych treści, przełomowych dla ludzkiej kultury i cywilizacji. Duża część zabytków wpisanych na listę „Pamięć świata” to różnego rodzaju dokumenty bądź zapiski. Należą do nich dziennik wyprawy Jamesa Cooka, kolekcje papirusów, psałterze czy średniowieczne manuskrypty. Ale także współczesne filmy czy zbiory fotografii. Czyli wszystko to, co stanowi nośnik treści wyjątkowo ważnych dla ludzkości. I taki właśnie jest Dysk z Nebry. Co prawda nie ma w nim nawet jednego słowa ani znaku jakiegokolwiek alfabetu, a jednak informacje, jakie zawiera, są bezcenne. Dysk z Nebry to najstarsze na świecie przedstawienie konkretnych zjawisk astronomicznych. Jest na nim Słońce (lub Księżyc w pełni), półksiężyc i gwiazdy. Siedem z nich tworzy skupisko, które uznawane jest za wizerunek Plejad. Dwa kilo brązu sprzed 4 tysięcy lat Artefakt został znaleziony w kurhanie w pobliży miejscowości Nebra w Saksonii-Anhalt w Niemczech. Razem z nim znaleziono dwa sztylety, siekierki, dłuto i fragmenty opasek na ręce. Obok znajdowały się też kawałki kory brzozowej. Dzięki nim przeprowadzono datowanie radiowęglowe, które wykazało, że pochodzi ona z ok. 1600 roku p.n.e. Wtedy też najprawdopodobniej do grobu nieznanego zmarłego trafił dysk z brązu i ze złota. Naukowcy przypuszczają jednak, że ten wyjątkowy artefakt powstał o wiele wcześniej. Być może wykonano go nawet 2000 lat przed naszą erą. Sensacyjne znalezisko i pogoń za rabusiami Ze znalezieniem dysku z Nebry wiąże się historia przypominająca scenariusz filmu kryminalnego. Otóż ten supercenny przedmiot został znaleziony przez nielegalnych poszukiwaczy skarbów. W 1999 roku dwóch mężczyzn wyposażonych w wykrywacz metali badało okolicę znaną z licznych kurhanów. Henry Westphal i Mario Renner nie mieli licencji uprawniającej ich do tego rodzaju działań, w związku z czym dokonywali po prostu rabunku. Zgodnie z prawem wszystko, co znaleźli, należało do Saksonii-Anhalt. Gdzie wypatrywać sygnałów od obcych cywilizacji? Zdaniem naukowców – w samym środku naszej Galaktyki Naukowcy zaproponowali nową metodę poszukiwania obcych cywilizacji w Drodze Mlecznej. To oprogramowanie do analizowania nieciągłych sygnałów radiowych dochodzących z samego środka Galaktyki. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-drodze-mlecznej-istnieja-cztery-wrogie-cywilizacje-ktore-sa-gotowe-najechac-ziemie-sugeruje-nowe-badanie-fot-getty-images-4fce87f.jpeg" width="938" height="606" alt="W Drodze Mlecznej istnieją cztery wrogie cywilizacje, które są gotowe najechać Ziemię, sugeruje nowe badanie (fot. Getty Images)" title="W Drodze Mlecznej istnieją cztery wrogie cywilizacje, które są gotowe najechać Ziemię, sugeruje nowe badanie (fot. Getty Images)" /> Westphal i Renner już następnego dnia po znalezieniu skarbu sprzedali dysk i towarzyszące mu przedmioty dilerowi w Kolonii. Otrzymali za niego 31 tys. marek. W ciągu następnych dwóch lat artefakty z Nebry kilkakrotnie zmieniały właścicieli. Ich cena rosła, a wraz z nią zwiększała się również ich sława. W końcu w 2002 roku archeolog Harald Meller nabył je w ramach policyjnej operacji od pary, która za Dysk z Nebry żądała już 700 tys. marek. Po nitce do kłębka udało się dojść do pierwotnych znalazców, którzy w ramach ugody przyznali, gdzie i kiedy znaleźli artefakt. Na miejscu archeolodzy odkryli ślady potwierdzające historię Westphala i Rennera. Wyjątkowy dysk z Nebry do zobaczenia w Gdańsku Dysk ma około 30 cm średnicy i między 4,5 a 1,7 mm grubości. Waży niewiele ponad 2 kilogramy. Miedź użyta do wytopu brązu pochodzi z terytorium dzisiejszej Austrii, cyna z Kornwalii. Z kolei niektóre złote elementy – odpowiadające za „treść” dysku – wykonano z kruszcu wydobytego w Karpatach. Początkowo do dysku przymocowano 32 dwa małe złote krążki, symbolizujące gwiazdy, i dwie duże płytki. Jedna, okrągła, symbolizuje Słońce lub Księżyc w pełni. Druga, w kształcie sierpa, to bez wątpienia Księżyc. Następnie do dysku dodano dwa złote łuki umieszczone na bokach (zachował się tylko jeden). A jeszcze później – łuk na dole, interpretowany jako barka słoneczna, którą bogowie podróżowali po nocnym niebie. Na końcu na krawędziach, dzisiaj zniszczonych, wybito kilkadziesiąt małych otworów. Tak wygląda oryginalny dysk należący do zbiorów niemieckiej instytucji Landesmuseum Für Vorgeschichte Halle (Saale). By go zobaczyć, nie trzeba jednak wybierać się za granicę. Od 2. czerwca kopię dysku można obejrzeć w oddziale Muzeum Archeologicznego w Gdańsku – w Spichlerzu Błękitny Baranek. Stanowi najważniejszy eksponat wystawy czasowej „Niebiański Dysk z Nebry. Serce Europy 3600 lat temu”. „Ultrawierna” kopia Dysku z Nebry Na stronie wystawy wystawianą w Gdańsku kopię określono jako „ultrawierną”. Jak oryginał, wykonana jest z brązu, w którym umieszczono złote płytki. – Pokazujemy w muzeum kopię Niebiańskiego Dysku z Nebry w takim stanie, w jakim go wykopano – jest trochę przybrudzony, a brąz ma odcień niebieskawo-zielony – podkreśla Olgierd Felczak, polski kurator wystawy, cytowany przez gdansk.pl. „Przedmiot odwzorowano z taką dbałością o szczegóły, że tylko znawca byłby w stanie odróżnić go od autentyku” – można przeczytać w zapowiedzi wystawy. Na dysku widać więc również uszkodzenia. Część okrągłej płytki symbolizującej Słońce została ukruszona najprawdopodobniej przez odkrywców skarbu. To pewnie również oni uszkodzili krawędź dysku, na której można rozpoznać ślady uderzeń. Wystawa prezentująca Dysk z Nebry będzie czynna do 1. października. W czwartki wstęp na nią jest bezpłatny. ŹRÓDŁA: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, gdansk.pl, Wikipedia, UNESCO Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Obiekty UNESCO w Polsce. 17 miejsc, które docenił świat
Ile jest i jakie są obiekty UNESCO w Polsce? Do tej pory na Listę Światowego Dziedzictwa wpisanych zostało ponad 1000 zabytków z całego globu. Na terenie naszego kraju znajduje się ich 17. Poniżej prezentujemy aktualny wykaz i krótki opis każdego z nich.
W tym artykule: Dziedzictwo UNESCO w Polsce Obiekty UNESCO w Polsce – lista Stare Miasto w Krakowie Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni Auschwitz-Birkenau Puszcza Białowieska Stare Miasto w Warszawie Stare Miasto w Zamościu Średniowieczny zespół miejski Torunia Zamek krzyżacki w Malborku Kalwaria Zebrzydowska Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy Drewniane kościoły południowej Małopolski Park Mużakowski Hala Stulecia we Wrocławiu Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat Tarnowskie Góry Krzemionki Lasy bukowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym Dziedzictwo UNESCO w Polsce Lista Światowego Dziedzictwa UNESCO została ustanowiona na mocy Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturowego i naturalnego, przyjętej przez wyspecjalizowaną organizację ONZ do spraw Edukacji, Nauki i Kultury w listopadzie 1972 roku. Dokument wszedł w życie trzy lata później. Łączna liczba sygnatariuszy wynosi obecnie 194 państw. Jednym z pierwszych państw, które ratyfikowało Konwencję była Polska (6 maja 1976 r.). Dziedzictwo UNESCO obejmuje miejsca i budowle o niezwykłej „wartości kulturowej lub przyrodniczej” dla ludzkości. Aktualnie na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO znajdują się 1154 obiekty, rozlokowane w 167 państwach na całym świecie. Najwięcej, bo aż 58, zlokalizowanych jest we Włoszech, o dwa mniej w Chinach, natomiast podium zamykają nasi zachodni sąsiedzi (51). Ile obiektów UNESCO jest w Polsce? Nasz kraj może się poszczycić 17 miejscami wyróżnionymi przez Organizację Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury. Niewykluczone, że liczba ta w niedalekiej przyszłości się zwiększy, bowiem na polskiej liście informacyjnej UNESCO, czyli liście obiektów oczkujących na wpisanie, czeka pięć kolejnych zabytków. Poniżej prezentujemy pełny wykaz obiektów z Polski, które znajdziemy na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jakie są obiekty UNESCO w Polsce? Obiekty UNESCO w Polsce – lista Stare Miasto w Krakowie Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni Auschwitz-Birkenau – niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady Puszcza Białowieska Stare Miasto w Warszawie Stare Miasto w Zamościu Średniowieczny zespół miejski Torunia Zamek Krzyżacki w Malborku Kalwaria Zebrzydowska – manierystyczny zespół architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy Drewniane kościoły południowej Małopolski – Binarowa, Blizne, Dębno, Haczów, Lipnica Murowana, Sękowa Park Mużakowski Hala Stulecia we Wrocławiu Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach oraz system gospodarowania wodami podziemnymi Krzemionkowski region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego Lasy bukowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym Niedoceniane miejsca w Europie, które koniecznie trzeba zobaczyć. Poznaj 21 propozycji ze Starego Kontynentu – jest też polski akcent Gdzie pojechać na weekend czy dłuższy urlop? Poniżej przedstawiamy najbardziej niedoceniane miejsca w Europie, które warto odwiedzić chociaż raz w życiu. Na liście znalazła się jedna pro... Stare Miasto w Krakowie Pierwszy polski obiekt trafił na słynną listę w 1978 roku, a chodzi mianowicie o Stare Miasto w Krakowie, czyli najstarsza część miasta. Co ciekawe, był to zarazem jeden z pierwszych dwunastu zabytków uhonorowanych przez UNESCO. Krakowskie Stare Miasto, obejmujące obszar Wawelu, Kazimierza i Stradomia, uznano za „wybitny przykład typu budowli, zespołu architektonicznego, zespołu obiektów techniki lub krajobrazu, który ilustruje znaczące etapy w historii ludzkości”. Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni W tym samym roku, co Stare Miasto w Krakowie, na Listę Światowego Dziedzictwa wpisano Kopalnię Soli w Wieliczce. 35 lat później, w 2013 r., wpis rozszerzono o Kopalnię Soli w Bochni i Zamek Żupny w Wieliczce. Od tego momentu Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni są wpisem seryjnym. Auschwitz-Birkenau Nazistowski obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau został wpisany na Listę UNESCO w 1979 roku na podstawie kryterium VI, którego treść brzmi: „jako powiązane w sposób bezpośredni lub materialny z wydarzeniami lub żywymi tradycjami, ideami, wierzeniami, dziełami artystycznymi lub literackimi o wyjątkowym uniwersalnym znaczeniu”. Obóz w Oświęcimiu reprezentuje wszystkie obozy koncentracyjne i obozy zagłady na świecie. Puszcza Białowieska Puszcza Białowieska to do niedawna jedyny obiekt przyrodniczy światowego dziedzictwa UNESCO w Polsce. Na listę została wpisana w 1979 roku jako część Białowieskiego Parku Narodowego na podstawie kryterium IX: „stanowi wyjątkowy przykład reprezentatywny dla trwających procesów ekologicznych i biologicznych istotnych w ewolucji i rozwoju ekosystemów oraz zespołów zwierzęcych i roślinnych lądowych, słodkowodnych, nadbrzeżnych i morskich” oraz X: „obejmuje siedliska naturalne najbardziej reprezentatywne i najważniejsze dla ochrony in situ różnorodności biologicznej, włączając te, w których występują zagrożone gatunki o wyjątkowej uniwersalnej wartości z punktu widzenia nauki lub ochrony przyrody”. W 1992 r. wpis został rozszerzony o bardzo obszerną białoruską część Puszczy Białowieskiej. Od 2008 trwały wspólne starania o powiększenie uznawanego przez UNESCO obszaru. Udało się niespełna dziesięć lat temu – od 2014 roku Światowym Dziedzictwem jest niemal cała polska Puszcza Białowieska oraz większa część białoruskiej. Stare Miasto w Warszawie Warszawskie Stare Miasto, które w niemal całości zostało zniszczone w czasie II wojny światowej, wpisano na na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1980 roku na podstawie kryterium II: „ukazuje znaczącą wymianę wartości, zachodzącą w danym okresie czasu lub na danym obszarze kulturowym świata w dziedzinie rozwoju architektury lub techniki, sztuk monumentalnych, urbanistyki lub projektowania krajobrazu” oraz IV: „powiązane w sposób bezpośredni lub materialny z wydarzeniami lub żywymi tradycjami, ideami, wierzeniami, dziełami artystycznymi lub literackimi o wyjątkowym uniwersalnym znaczeniu”. Ciekawostki o Warszawie. Tego mogłeś nie wiedzieć o polskiej stolicy Poniżej prezentujemy wybrane ciekawostki o Warszawie, dzięki którym jeszcze bardziej zapragniesz poznać historię stolicy i największego miasta Polski. Stare Miasto w Zamościu Stare Miasto w Zamościu, podobnie jak krakowskie Stare Miasto, zostało wyróżnione przez UNESCO na podstawie kryterium IV. Wpisu dokonano w 1992 roku. Jak czytamy na oficjalnej stronie UNESCO, Zamość jest przykładem „idealnego renesansowego miasta” z końca XVI wieku. Średniowieczny zespół miejski Torunia Średniowieczny zespół miejski Torunia, czyli rodzinnego miasta Mikołaja Kopernika, trafił na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1997 roku na podstawie kryteriów II i IV. Zespół staromiejski Torunia to najstarsza część miasta, obejmująca Stare Miasto, Nowe Miasto i gotycki zamek krzyżacki z XIII wieku. Zamek krzyżacki w Malborku Zamek w Malborku wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1997 roku w oparciu o kryteria II, III i IV. Wzniesiona przez zakon krzyżacki budowla uznawana jest za jedną z najwspanialszych twierdz średniowiecznej Europy. Zamek uległ poważnemu zniszczeniu w czasie II wojny światowej i został zrekonstruowany po jej zakończeniu. Kalwaria Zebrzydowska Kalwaria Zebrzydowska nazywana jest „polską Jerozolimą” i uznawana za duchową stolicę Małopolski. W 1999 roku miejscowe sanktuarium pasyjno-maryjne oo. bernardynów, jako jedyna kalwaria na świecie, zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO (kryterium II i IV). Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy powstały w połowie XVII w. i są największymi drewnianymi budowlami sakralnymi o konstrukcji szkieletowej na Starym Kontynencie. Świątynie trafiły na listę UNESCO w 2001 roku na podstawie kryteriów III, IV i VI. Drewniane kościoły południowej Małopolski Binarowa, Blizne, Dębno, Haczów, Lipnica Murowana, Sękowa, czyli drewniane kościoły południowej Małopolski, pojawiły się na liście dziedzictwa UNESCO w 2003 roku. Między innymi w oparciu o kryterium III, którego treść brzmi: „przedstawiać unikatowe albo przynajmniej wyjątkowe świadectwo tradycji kulturowej lub istniejącej albo minionej cywilizacji”. Najstarsze i najpiękniejsze kościoły w Polsce Najstarsze kościoły w Polsce skrywają piękne wnętrza i wiele ciekawych historii. Mimo że archeolodzy wciąż spierają się, które świątynie rzeczywiście powstały najwcześniej, na podst... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dfa6f34c220d7b58839f3193e1cc4cb2b0a557f2-e31fdd4.jpeg" width="938" height="502" alt="Najstarsze kościoły w Polsce. Fotografia przedstawia sklepienie katedry w Gnieźnie (fot. Wikimedia/Diego Delso/CC BY-SA 4.0)" title="Najstarsze kościoły w Polsce. Fotografia przedstawia sklepienie katedry w Gnieźnie (fot. Wikimedia/Diego Delso/CC BY-SA 4.0)" /> Park Mużakowski Park Mużakowski to jeden z najpiękniejszych parków w Europie i jedyny z Polski na liście dziedzictwa UNESCO. Przez wielu uważany za raj dla rowerzystów, spacerowiczów i... zakochanych. Zauważony i wyróżniony przez Organizację Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury w 2004 roku (kryterium I, IV). Hala Stulecia we Wrocławiu Wrocławska Hala Stulecia została wpisana na listę UNESCO w 2006 r. i uznana za „wybitne dzieło twórczego geniuszu człowieka”, jak głosi kryterium I. Jeden z symboli stolicy Dolnego Śląska wzniesiono w latach 1911–1913, a autorem projektu był Max Berg. Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat Wpis z 2013 roku odnośnie drewnianych cerkwi w regionie Karpat obejmuje 16 świątyń, z których osiem znajduje się na terytorium Polski i osiem na Ukrainie. Są to: Cerkiew św. Paraskiewy w Radrużu Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Chotyńcu Cerkiew św. Michała Archanioła w Smolniku Cerkiew św. Michała Archanioła w Turzańsku Cerkiew św. Jakuba Młodszego Apostoła w Powroźniku Cerkiew Opieki Bogurodzicy w Owczarach Cerkiew św. Paraskiewy w Kwiatoniu Cerkiew św. Michała Archanioła w Brunarach Wyżnych Cerkiew Zesłania Ducha Świętego w Potyliczu Cerkiew św. Dymitra w Matkowie Cerkiew Świętej Trójcy w Żółkwi Cerkiew św. Jerzego w Drohobyczu Cerkiew Św. Ducha w Rohatyniu Cerkiew Narodzenia Theotokos w Werbiążu Niżnym Cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego w Jasinie Cerkiew św. Michała w Użoku Tarnowskie Góry Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach oraz system gospodarowania wodami podziemnymi znajdują się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO od 2017 roku. Co ciekawe, wpisu na listę dokonano 9 lipca podczas 41. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa odbywającej się wówczas w Krakowie. Krzemionki Krzemionkowski region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego wpisano na listę UNESCO w 2019 roku. Tutejsze kopalnie krzemienne zostały odkryte przez Jana Samsonowicza na początku lat 20. minionego wieku. – Stanowi źródło wiedzy o tym, jak żyli i pracowali ludzie w prehistorycznych społecznościach osiadłych i jest świadectwem zaginionej tradycji kulturowej – czytamy na stronie Polskiego Komitetu ds. UNESCO. Lasy bukowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym Najmłodszym polskim obiektem na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO są lasy bukowe położone na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego, trzeciego co do wielkości parku narodowego w naszym kraju. Wpisu dokonano w 2021 roku. – Dziękujemy wszystkim zaangażowanym w pracę nad wnioskiem i wspierającym wpis drugiego w Polsce obiektu przyrodniczego na listę Światowego Dziedzictwa Przyrodniczego UNESCO – oświadczyli przedstawiciele Bieszczadzkiego Parku Narodowego tuż po ogłoszeniu decyzji Centrum Światowego Dziedzictwa. Źródło: unesco.pl Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Guanajuato – miasto dla zakochanych i fanów mumii
Guanajuato leży na wysokości ok. 2 000 m n.p.m. To niezwykłe miasto w środkowym Meksyku przyciąga tysiące turystów wspaniałą hiszpańską architekturą z końca epoki kolonialnej.
W tym artykule: Dlaczego Guanajuato to miasto zakochanych? Spacer po Guanajuato Guanajuato mumie Guanajuato atrakcje Guanajuato – położenie i historia Leżące w środkowym Meksyku miasteczko, a szczególnie jego środkowa część, to labirynt malowniczych ryneczków i wąskich, krętych uliczek biegnących między kolorowymi domami. Spacerując po nim, należy odłożyć mapę i zgubić się. Dlaczego Guanajuato to miasto zakochanych? Zresztą mapa spełnia swoje zadanie tylko w niewielkim stopniu. Nigdy nie wiadomo, kiedy wijące się jak piskorz alejki znikną pod ziemią. Pod miastem znajduje się bowiem sieć tuneli, którymi pierwotnie płynęła rzeka Guanajuato. Po latach powodzi wybudowano na niej tamę, a tunele wykorzystano do ruchu samochodowego. Wygięte w łagodny łuk, początkowo sprawiają wrażenie mrocznych i tajemniczych. Palą się tam elektryczne latarnie, których pomarańczowe światło ślizga się po wybrukowanych jezdniach i obłożonych kamieniem ścianach. Guanajuato to także urocze zaułki i towarzyszące im legendy. Jedna z nich mówi, że para kochanków spotykała się potajemnie na niemal stykających się balkonach w naprzeciwległych budynkach, i ukradkiem wymieniała czułe pocałunki. Pewnego dnia zobaczył to ojciec dziewczyny i historia miejscowych Romea i Julii skończyła się tragicznie. Dziś zakochani zwiedzający Guanajuato muszą w zaułku (zwanym dziś Zaułkiem Pocałunku) stanąć na trzecim schodku pod wspomnianymi balkonami i gorąco się pocałować. Ma to im zapewnić siedem lat szczęścia. Wyspa Lalek w Meksyku. Historia tego miejsca jest przerażająca Wyspa Lalek to spełnienie koszmarów wszystkich, którzy boją się horrorów o zabawkach. Spacer po Guanajuato Guanajuato to jedno z najpiękniejszych miast Meksyku. Figuruje na liście UNESCO i rozkochuje w sobie wszystkich przyjezdnych bez wyjątku. Zostało założone przez złaknionych fortuny osadników, których w XVI w. zwabiły tu bogate złoża srebra i złota. Spacer warto zacząć od pomnika bohatera miasta El Pípila, uczestnika walk o niepodległość Meksyku na początku XIX w. Stamtąd roztacza się malownicza panorama i łatwo zobaczyć główne atrakcje. Ogromna czerwona kopuła obok Bazyliki Naszej Pani to Teatr Juareza, zaś duży biały budynek należy do uniwersytetu. Ale miasta nie wystarczy podziwiać z góry. Warto wybrać się np. do muzeum mumii. Wiek temu mieszkańcy Guanajuato odkryli, że na ich cmentarzu ziemia balsamuje ciała. I tak amatorzy dreszczyku mogą dziś podziwiać kolekcję ponad stu mumii. Gdy się zmęczymy umyślnym gubieniem, znajdziemy odpoczynek w kawiarence pod gołym niebem lub na rynku, gdzie kupimy kukurydzę i słodycze. I zapragniemy powrócić tu jeszcze raz. Piramidy Majów to jedna z najważniejszych atrakcji Meksyku. Wiesz, ile mają lat? Piramidy Majów to obowiązkowy punkt wycieczki do Meksyku. Co warto wiedzieć przed ich zwiedzaniem? Oto najciekawsze informacje. Guanajuato mumie Wróćmy do mumii, które są jednym z symboli i największą atrakcją Guanajuato. To naturalnie zmumifikowane ciała ofiar epidemii cholery. Ciała pochowane w 1833 r. ekshumowano w latach 1870–1958. Wtedy okazało się, że zwłoki nie uległy spodziewanemu rozkładowi. To zasługa miejscowego klimatu. Naukowcy wykazali jednak, że niektóre ciała zostały wcześniej częściowo zabalsamowane. Na początku XX w. pracownicy cmentarza zaczęli pobierać od ludzi kilka pesos za wejście do budynku, w którym przechowywano kości i mumie. W 1969 r. przekształcono je w muzeum El Museo de las Momias. W 2007 wystawa składała się z 59 mumii. Cała kolekcja liczy ich 111. Jej zwiedzanie to nie rozrywka dla wrażliwych. Słynne meksykańskie więzienie zmienia się w atrakcję turystyczną. Jakie inne zakłady karne są otwarte dla zwiedzających? Więzienie lepsze od muzeum? Zwiedzanie tych miejsc może przyprawić o gęsią skórkę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/6cc38ac4d7c6d5b73b35edda5ae8acc9e267583f-5a3ed5c.jpeg" width="938" height="563" alt="Słynne meksykańskie więzienie zmienia się w atrakcję turystyczną. Jakie inne zakłady karne są otwarte dla zwiedzających?" title="Słynne meksykańskie więzienie zmienia się w atrakcję turystyczną. Jakie inne zakłady karne są otwarte dla zwiedzających?" /> Guanajuato atrakcje Nie tylko muzeum mumii zachwyci turystów. Będąc w Guanajuato warto odwiedzić także: Regionalne Muzeum Guanajuato Alhondiga de Granaditas; Muzeum Dom Diego Rivery; Muzeum Ikonograficzne Don Kichota. Inne ciekawe obiekty w mieście to: Bazylika kolegialna Matki Bożej z Guanajuato – uważana za jedną z najbardziej charakterystycznych budowli w mieście Guanajuato w Meksyku. Znajduje się na Plaza de la Paz; Mercado Hidalgo – słynny targ z ciekawą architekturą. Kupimy tam rękodzieła i lokalne przysmaki; Teatro Juarez – jeden z najpiękniejszych teatrów w całym Meksyku. Od 1903 r. jest centrum i miejscem większości ważnych wydarzeń artystycznych w mieście Guanajuato i całym regionie. Maksymalnie może pomieścić 902 osoby. Projektanci inspirowali się architekturą starożytnego Rzymu i Grecji. Na dachu znajduje się dziewięć muz z mitologii greckiej; Posąg El Pipila – upamiętnia bohatera miasta. Jego odważne działania doprowadziły do pierwszego zwycięstwa w walce o niepodległość Meksyku. Pomnik El Pipila stoi na wzgórzu w najlepszym punkcie widokowym miasta. Przed posągiem znajduje się szeroka platforma widokowa, z której można podziwiać historyczne centrum Guanajuato. Miejsca, które warto zobaczyć: 25 destynacji, które trzeba umieścić na podróżniczej liście Szukasz inspiracji na zagraniczny wyjazd? Jeśli tak, to świetnie trafiłeś. Poniżej przedstawiamy niemal 30 pomysłów zarówno dla ciepłolubnych, jak i zimnolubnych podróżników. To miejsca... Guanajuato – położenie i historia Miasto Guanajuato jest położone w środkowym Meksyku. Rozciąga się na stromych zboczach wzgórz na skrzyżowaniu trzech wąwozów na średniej wysokości około 2050 metrów nad poziomem morza. Guanajuato zostało założone w 1554 r. Status miasta zyskało w 1741 r. Wówczas stało się jednym z trzech największych ośrodków wydobycia srebra. Bajeczne bogactwo było najbardziej widoczne w zdobieniach kościołów San Francisco i San Diego. W 1810 r. Guanajuato splądrowała i zniszczyła rebelia pod przewodnictwem Miguela Hidalgo y Costilli. Do 1822 r. wydobycie minerałów spadło z powodu przemocy, powodzi i exodusu wielu zamożnych rodzin. Miasto zaczęło podupadać. Trwało to do połowy XX wieku, kiedy zaczęła rozwijać się turystyka. O srebrnej historii miasta nie zapomniano, a pamięć trwa do dziś. Historyczne centrum miasta Guanajuato i pobliskie kopalnie z epoki kolonialnej zostały wspólnie wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1988 roku. Obecnie do Guanajuato można dojechać autostradą. W okolicy funkcjonuje też lotnisko w León. Stanowy Uniwersytet Guanajuatoco roku organizuje festiwal Cervantino. Wśród najbardziej znanych osób związanych z miastem wymienia się między innymi: Emmę Godoy, naukowczynię i pisarkę, Jorge Negrete, artystę „Złotego Wieku” meksykańskiego kina, Diego Riverę, meksykańskiego muralistę, José Alfredo Jiméneza, meksykańskiego piosenkarza i autora tekstów.
Włosi chcą wpisania espresso na listę UNESCO. Na czym polega wyjątkowość włoskiej kawy?
90 proc. Włochów nie wyobraża sobie dnia bez wypicia espresso. Nie dziwi więc, że chcą wyróżnić swoją ulubioną kawę.
W tym artykule: Czy włoska kawa trafi na listę UNESCO? Picie espresso kiedyś i dziś Włochy mają wiele powodów do dumy. Od znanych na całym świecie zabytkowych budowli, przez uwielbianą kuchnię, po ostatnie zwycięstwa na Euro 2020 i Eurowizji. Czyżby to było za mało? Włosi chcą raz jeszcze przypomnieć innym narodom, że ich chlubą jest również kawa. Nowa atrakcja turystyczna odkrywa nieznane fakty o Neapolu Neapol ma bardzo bogatą historię, choć mało kto o niej pamięta. To może się już niebawem zmienić. Czy włoska kawa trafi na listę UNESCO? Obecnie kawę pija się na całym świecie. Kawiarnie serwują czarny napój w różnych rozmiarach i na wiele sposobów. Włosi podróżujący za granicę niechętnie zmawiają jednak swój narodowy napój, ponieważ najczęściej różni się on znacznie od włoskiego oryginału. Włoska miłość do kawy osiągnęła ostatnio kolejny poziom. Mieszkańcy Półwyspu Apenińskiego chcą ubiegać się o wpisanie espresso – a jakżeby inaczej – na listę dziedzictwa ludzkości UNESCO. Jak to tłumaczą? Ich zdaniem kawa to coś znacznie więcej niż zwykły napój. – To autentyczny rytuał i sposób naszej społeczności na wyrażenie siebie, z którego jesteśmy znani na całym świecie – argumentuje Gian Marco Centinaio, podsekretarz w departamencie rolnictwa. Potwierdza przy tym, że wniosek został już złożony. Jak dodaje, kandydatura espresso to też forma celebracji relacji społecznych Włochów w trudnych pandemicznych czasach. Przypomnijmy, że od 2017 r. na liście niematerialnego dziedzictwa ludności UNESCO znajduje się już neapolitańska pizza. Wandale zniszczyli słynny klif na Sycylii. Miał trafić na listę UNESCO Scala dei Turchi to chluba Sycylii. Władze wyspy szukają sprawców zniszczenia klifu. Picie espresso kiedyś i dziś Pierwsze espresso zostało wypite w Turynie pod koniec XIX wieku. Napój szybko stał się częścią tożsamości narodowej Włochów. Dziś przy espresso dyskutuje się o polityce, sporcie, plotkuje i podejmuje ważne decyzje. Według włoskiego Narodowego Instytutu Włoskiego Espresso 90 proc. Włochów pije swoją ulubioną kawę raz dziennie – najczęściej w porcelanowym kubeczku. Instytut został założony w 1998 r., żeby chronić i promować oryginalną recepturę espresso. Surowe przepisy określają nie tylko konkretną mieszankę kawy, ale też certyfikowany sprzęt oraz wymagane licencje dla personelu. Pewnie nie wszyscy wiedzą na przykład o tym, że crema, czyli pianka na powierzchni espresso „musi być jednolita i trwała przez co najmniej 120 sekund od momentu nalania kawy bez mieszania”. Kolor espresso również jest ściśle określony – orzechowo-brązowy lub ciemnobrązowy. Picie espresso również wiąże się z pewnym zasadami. Do kawy powinno dodawać się cukier (opcjonalnie) oraz szklankę z niegazowaną wodą. Włosi nie mają ustalonych por na sięganie po filiżanki z espresso. Kawy mleczne pija się z kolei dopiero po godzinie 11, przykładowo do obiadu. Przed wyjazdem do Włoch należy jednak pamiętać o tym, że zwyczaje picia kawy mogą nieznacznie różnić się w zależności od regionu. Jedno jest pewne – każdy Włoch ma swoje kofeinowe święte zasady. O tym, czy espresso trafi na listę UNESCO, dowiemy się jeszcze wiosną 2022 r. Źródło: Guardian
Bukowe lasy Bieszczad wpisane na listę Światowego Dziedzictwa Przyrodniczego UNESCO
Na myśl o Bieszczadach nie wszyscy myślą o bukach. To właśnie te drzewa trafiły na listę UNESCO.
W tym artykule: Polska ponownie doceniona przez UNESCO Lasy bukowe, które znajdują się na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego, zostały przyłączone do składu europejskiego obiektu „Pierwotne lasy bukowe Karpat i innych regionów Europy”. Jak czytamy w oficjalnym komunikacie, w sumie tworzą go 94 obszary w 18 europejskich krajach. Oprócz bieszczadzkich buków na liście są też między innymi kompleksy leśne w Bośni i Hercegowinie, Czechach, Francji, Macedonii Północnej i Szwajcarii. Pierwotnie w skład obiektu wchodziły dobrze zachowane lasy bukowe Albanii, Austrii, Belgii, Bułgarii, Chorwacji, Niemiec, Włoch, Rumunii, Słowacji, Słowenii, Hiszpanii i Ukrainy. Wielka Rafa Koralowa nie trafi na listę zagrożonego dziedzictwa. „Hańba dla australijskiego rządu” Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO nie umieści Wielkiej Rafy Koralowej na „zagrożonej liście”. Kolejna ocena stanu australijskich koralowców zostanie przeprowadzona w 2023 roku. Polska ponownie doceniona przez UNESCO Łączna powierzchnia rezerwatów bukowych z Bieszczadzkiego Parku Narodowego wynosi blisko 3300 ha. Są to tereny Pasma Granicznego, dolin Górnej Solinki, Terebowca, Wołosatki oraz zboczy Połoniny Wetlińskiej i Smereka. Warto dodać, że teren objęty decyzją UNESCO zajmuje około 11 proc. całego BPN. Przyrodnicy uważają pierwotne lasy bukowe Bieszczad za przykład zachowanego w stanie nienaruszonym kompleksu leśnego strefy umiarkowanej, a jednocześnie jest to najbardziej kompletny system ekologiczny europejskich lasów bukowych. Są one również bezcennym rezerwuarem materiału genetycznego różnych różnych gatunków zamieszkujących tego typu siedlisko leśne. Na czym polega uniwersalna wartość pierwotnych lasów bukowych Karpat i dawnych lasów bukowych Niemiec? Są one niezbędne do zrozumienia historii ewolucji całego gatunku tych drzew. Buki posiadają znaczenie globalne – są jednym z najważniejszych składników lasów liściastych w strefie umiarkowanej.
Wielka Rafa Koralowa nie trafi na listę zagrożonego dziedzictwa. „Hańba dla australijskiego rządu”
Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO nie umieści Wielkiej Rafy Koralowej na „zagrożonej liście”. Kolejna ocena stanu australijskich koralowców zostanie przeprowadzona w 2023 roku.
W tym artykule: Wielka Rafa Koralowa jednak niezagrożona? Czarny scenariusz dla Wielkiej Rafy Koralowej Wielka Rafa Koralowa rozciąga się na długości ponad 2 tysięcy kilometrów wzdłuż wybrzeży Australii i znajduje się na nieoficjalnej liście Cudów natury stworzonej przez CNN. W zestawieniu uwzględniono również m.in.: Mount Everest, Wodospady Wiktorii i zorzę polarną. Niestety prognozy nie są optymistyczne. Według raportu Australijskiej Akademii Nauk nawet 99 procent australijskiej rafy może zniknąć do 2025 r. z powodu postępujących zmian klimatycznych. UNESCO chce wpisać Wielką Rafę Koralową na listę zagrożonego dziedzictwa. Australia się buntuje Australijczycy boją się, że wpisanie Wielkiej Rafy Koralowej na listę zagrożonego światowego dziedzictwa niekorzystnie wpłynie na turystykę, ponieważ podróżni nie będą chcieli ogląda.. Wielka Rafa Koralowa jednak niezagrożona? Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO ogłosił kilka dni temu, że mimo wcześniejszych zapowiedzi nie umieści Wielkiej Rafy Koralowej na liście zagrożonego dziedzictwa. Decyzja została podjęta po dwóch dniach obrad. W tym czasie Australijczycy dosłownie wstrzymali oddech. Lokalne władze obawiały się, że nowa klasyfikacja cudu natury może zaszkodzić jego wizerunkowi i źle wpłynąć na odradzającą się po lockdownach turystykę. Plany wpisania Wielkiej Rafy Koralowej na „zagrożoną listę” pojawiły się po tym, jak biolodzy oszacowali, że ponad 60 proc. koralowców zostało dotkniętych bieleniem, które jest związane ze zmianami klimatu. Nowa klasyfikacja mogłaby się wiązać z utratą statusu światowego dziedzictwa. Pomysł umieszczenia cudu natury na listę zagrożonego dziedzictwa poparło wiele osób publicznych, w tym aktorzy i dziennikarze. „W ciągu ostatnich pięciu lat zjawisko bielenia koralowców wywołane globalnym ociepleniem doprowadziły do ich masowej śmiertelności. Dowody naukowe nie budzą wątpliwości: Wielka Rafa Koralowa jest w niebezpieczeństwie i nadszedł czas na działanie” – czytamy w liście podpisanym m.in. przez Jasona Momoę (aktor znany z filmu „Aquaman”) czy Philippe'a Cousteau, światowej sławy badacza oceanów. Finalnie kontrowersyjna, zdaniem władz Australii, propozycja została odrzucona. Decyzja UNESCO podzieliła Australijczyków. David Ritter, dyrektor generalny Greenpeace Australia Pacific, powiedział, że to nie „osiągnięcie”, ale „dzień hańby dla australijskiego rządu”. Kolejna ocena stanu Wielkiej Rafy Koralowej zostanie przeprowadzona w 2023 roku. Nurkowie wybrali najpiękniejsze rafy koralowe na świecie. Jak możemy je uratować? Rafy koralowe cieszą oko, ale odgrywają też ważną rolę w regulowaniu wodnego ekosystemu oraz zmian klimatycznych. Część koralowców na całym świecie zdążyła już bezpowrotnie wyblakn.. Czarny scenariusz dla Wielkiej Rafy Koralowej Naukowcy alarmują, że jeśli globalne ocieplane utrzyma się na obecnym poziomie, największy na świecie system raf koralowych w końcu zginie. Badacze zauważają też, że przy obecnym tempie emisji gazów cieplarnianych na Ziemi zmiany, jakie zajdą do 2025 r., mogą być nieodwracalne. Destrukcyjne dla koralowców bielenie występuje cyklicznie. W zeszłym roku badacze zaobserwowali je po raz trzeci w ciągu zaledwie pięciu lat. Wówczas najbardziej ucierpiały regiony północne, środkowe i południowe. Koralowce zaczęły blednąć kilka tygodni po tym, jak w okolicach Wielkiej Rafie Koralowej odnotowano rekordowo wysokie temperatury powietrza.
Transhumancja – zawdzięczamy jej jodłowanie, ludowe piosenki i festiwale. Czym jest i czy jest obecna do dziś?
Transhumancja to rodzaj pierwotnego pasterstwa. To transhumancji zawdzięczamy jodłowanie i róg alpejski oraz niezliczone ludowe piosenki, wiersze, święta i festiwale w Apulii, podobnie jak w pasterskich regionach na całym świecie.
Każdego roku w czerwcu Nunzio Marcelli zbiera swoje stado – 1300 owiec – i wyrusza z domu znajdującego się w pobliżu średniowiecznej wioski Anversa degli Abruzzi w Apeninach. 65-letni Marcelli w ciągu trzech dni pokonuje jakieś 45 km w towarzystwie swoich owczarków i kilku gości ciekawych tradycyjnego dla tego regionu Włoch sposobu życia, przeganiając owce ku wysoko położonym halom. Droga z farmy na letnie pastwiska biegnie tratturo – ścieżką wydeptaną w tej ziemi przez ponad 2300 lat takich migracji. Pokonawszy przy stukocie racic brukowane uliczki Anversy, owce i pasterze zaczynają wspinaczkę. Idąc krętą wąską ścieżką, przemierzają łany dzikich kwiatów, stare brzeziny, lasy sosnowe i podupadające kamienne osady – w tym eteryczną wioseczkę Castrovalva (liczba mieszkańców: 12) przylgniętą do chropowatej wapiennej skały wznoszącej się ku niebu. Trzeciego dnia po południu osiągają leżący jakieś 2000 m n.p.m. płaskowyż pod wciąż pokrytym śniegiem szczytem Monte Greco. Choć do Rzymu jest stąd zaledwie 150 km, płaskowyż sprawia wrażenie zapomnianego świata. Trzmiele buszują tu w kwiatach tymianku i oregano. Orły przednie i sokoły szybują na tle błękitnego apenińskiego nieba. Setki gatunków ziół, traw i dzikich kwiatów oszałamiają bujnością. Telefony komórkowe nie mają tutaj zasięgu. To miejsce, którego nigdy nie chciałoby się opuścić. Ale Marcelli ma na farmie sporo pracy – prowadzi tam także agroturystykę, oferując gościom pokoje w swoim gospodarstwie. Po uroczystym obiedzie składającym się z tradycyjnego abruzyjskiego dania, takiego jak gulasz jagnięcy lub chlebowo-warzywna zupa pancotto, wszyscy wracają busikiem do Anversy. Wszyscy, ale nie owce. Te pozostają na ziemi, którą Marcelli dzierżawi od gminy Scanno położonej niedaleko Parku Narodowego Abruzji, Lacjum i Molise – na lato i wczesną jesień, aby najeść się do woli bujnej roślinności z tutejszych łąk. Zostają także pasterze, z owczarkami maremma, aby strzec i chronić stada przed wilkami, niedźwiedziami i innymi drapieżnikami. Gdy nadchodzi listopad, Marcelli i jego pasterze, czasem także garstka gości z agroturismo, pokonują tę samą drogę w przeciwnym kierunku, sprowadzając stado do domu. Rytuał ten powtarza się co roku. Ta migracja ma swoją nazwę, a od 11 grudnia 2019 r. cieszy się także uznaniem UNESCO jako kluczowy element kultury ludzkiej. Transhumancja – od łacińskich słów trans („przez”) i humus („ziemia”) – czyli sezonowy przemarsz ludzi ze stadami na i z letnich i zimowych pastwisk, praktykowany jest przez kultury pasterskie na różnych kontynentach od tysięcy lat. To zjawisko znalazło się na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO, wraz z np. bizantyjskimi pieśniami, muzyką reggae z Jamajki i tangiem argentyńskim. Gdy przedstawiciele Włoch, Grecji i Austrii w marcu 2018 r. składali wniosek o wpisanie transhumancji na listę, argumentowali, że to nie tylko zawód wykonywany przez jego praktyków, lecz sposób życia. Owce i kozy były pierwszymi zwierzętami, które człowiek udomowił jako trzodę jakieś 10 tys. lat temu. Mniej więcej z tego okresu pochodzą także najstarsze wzmianki o sezonowym wypasie. Przeprowadzone w 1963 r. techniką datowania radiowęglowego badania potwierdziły, że dolina Hulailan w centralnej części irańskiego pasma górskiego Zagros została po raz pierwszy zasiedlona przez transhumancyjnych pasterzy ok. 7050 r. p.n.e. Inne odkrycie, dokonane w Dolinie Aude na południu Francji, potwierdziło przepędzanie w tamtejszym regionie owiec i kóz już od 4500 r. p.n.e. Transhumancja to zjawisko, które ma miejsce na różnych wysokościach – i różnych szerokościach geograficznych – i dotyczy wszelkiej trzody. Na wyżynach Tigraj w Etiopii pasterze przeganiają bydło, owce i kozy. W Bhutanie i Nepalu praktyka transhumancji dotyczy jaków, wołów domowych i bydła. Transhumancja świń jest cechą pasterskiego życia w Bośni. Niektórzy ranczerzy na amerykańskim Zachodzie wciąż praktykują transhumancję. „Korytarz” Green River Drift w Wyoming wykorzystywany jest od ponad wieku i znajduje się w Krajowym Rejestrze Miejsc Historycznych. Każdej wiosny kowboje przeganiają stada wzdłuż „koryta” biegnącego z przeznaczonych na wypas zwierząt działek na pustynnych terenach w zachodnim Wyoming na wyżynne letnie pastwiska w Parku Narodowym Bridger-Teton. Długa na blisko 100 km podróż zajmuje trzy tygodnie. W południowej Grecji, gdzie wraz z rodziną mieszkaliśmy z przerwami od połowy lat 70. XX w., odbywający się dwa razy do roku przemarsz ludzi i zwierząt był tak silnie wpisany w styl życia, że do końca lat 90. w „orszaku” szedł ksiądz i nauczyciel z lokalnej szkoły. Pewnego razu wraz z przyjaciółmi zdecydowaliśmy się przejść szlakami transhumancji z nadmorskiej wioski Kyparíssi do odosobnionej letniej osady w górach. Po czterogodzinnej wspinaczce stromym szlakiem dotarliśmy do Babali. Tamtejsze kamieniste łąki przecinały wykonane bez użycia zaprawy murki, które kiedyś odgradzały winnice i ogrody. Tu i ówdzie rozsypane były prymitywne letnie chatki z kamienia wykorzystywane przez pasterzy. Przez stulecia Babala była letnim domem dla dziesiątek rodzin pasterskich z Kyparíssi. Dziś transhumancją zajmuje się tylko jedna rodzina. Trafiliśmy tam, bo usłyszeliśmy, że wyrabia także touloumotiri – ser, który tradycyjnie dojrzewa w oczyszczonej i mocno zasolonej koziej skórze. Przez dwa lata szukałam autentycznego touloumotiri (obecnie większość serowarów produkuje taki ser w beczkach) i wreszcie go odnalazłam– w Babali, w gospodarstwie Dimitrisa i Yianouli Hiotisów. Dimitris opowiadał nam o niebieskiej pleśni, która powstaje między powierzchnią sera a skórą, a którą on wgniata w ser. Yianoula ukroiła kawałek i położyła na wspólnym półmisku. Z pajdami tostowanego nad paleniskiem chleba zaczęliśmy degustację. Ser był pysznie ostry i pieprzny – to właśnie był touloumotiri z mojego dzieciństwa, touloumotiri transhumancji. W wielu miejscach na świecie serowarstwo jest centralnym elementem transhumancji. Pasterze w Nepalu wytwarzają z mleka jaka ser zwany chhurpi oraz masło ghi. W zachodniej Macedonii owczy kaszkawał z Szarskiej Płaniny produkowany jest tylko w lecie, i tylko gdy owce wypasają się na wysokości 1000–1500 m. Hiszpański ser idiazabal był pierwotnie produkowany przez pasterzy z Kraju Basków i regionu Navarra, a wędzony smak zawdzięczał dojrzewaniu przy ognisku w kamiennych chatach. We wszystkich tych przypadkach serowarzy polegają na dostępie zwierząt do dzikich pastwisk, bo różnorodność obecnych tam roślin nadaje produkowanemu przez zwierzęta mleku niezwykły smak, co z kolei przekłada się na smak serów. W Alpach mleko to nazywa się heumilch, co po niemiecku znaczy tyle co „sienne mleko”, i nadaje niepowtarzalny smak alpejskim serom takim jak sura kees, graukäse czy alpenkönig. Jakieś 120 km na południowy wschód od rodzinnego gospodarstwa Marcellego, Carmelina Colantuono, należąca do czwartego pokolenia serowarów i hodowców trzody mlecznej, także praktykuje transhumancję. Ona robi to w siodle, przeganiając należące do rodziny 300 krów, głównie rasy podolica, ponad 150 km, aby dotrzeć na i wrócić z zimowych pastwisk. Wielokrotnie nagradzany ser produkowany przez Colantuono – caciocavallo – pachnący dzikimi trawami i ziołami Apulii i Molise, podawany jest w restauracjach od Rzymu po Manhattan. Niezależnie od tego, gdzie była praktykowana, transhumancja kształtowała krajobrazy. Przez tysiąclecia kapliczki, kościółki, zajazdy, a w końcu nawet wioski pojawiały się wzdłuż szlaków pasterzy. W Molise starożytne miasteczko Saepinum powstało przy jednym z głównych włoskich tratturi. Mówi się, że zostało nazwane od licznych zagród dla owiec (saepire po łacinie znaczy „ogrodzić”). Widniejący na jednej z bram napis z 168 r. n.e. zabrania mieszkańcom miasteczka krzywdzenia pasterzy przechodzących obok tratturo. W Grecji Monopatia była jedynym sposobem na kontakt pomiędzy odseparowanymi na wszelkie inne sposoby społecznościami górskimi i nadmorskimi – wzdłuż jej szlaków kwitł handel, a nawet miłość. W pasterskiej wiosce Voskina leżącej na północ od Babali pewna przyjaciółka zajmująca się robieniem serów opowiedziała mi historię o tym, jak niespełna 60 lat wcześniej wyszła za młodego mężczyznę z nadmorskiej wioski oddalonej o dzień drogi pieszo od jej domu rodzinnego. Małżeństwo zaaranżował ojciec dziewczyny, który chodząc po szlakach, szukał odpowiedniego partnera dla swojej córki. Taka praktyka – powiedziała – była wówczas czymś powszechnym. To transhumancji zawdzięczamy jodłowanie i róg alpejski, i niezliczone ludowe piosenki, wiersze, święta i festiwale, które rozkwitały, gdy nadchodzili pasterze. W Madrycie co roku w październiku podczas Fiesta de la Transhumancia przez samo serce hiszpańskiej stolicy przeganianych jest ok. 2 tys. owiec. Gdy pasterze i ich stada dotrą do centrum miasta, gromadzą się na eleganckim Plaza de Cibeles z neoklasycystycznymi rzeźbami i fontannami. Tam płacą burmistrzowi, który przewodzi całemu spektaklowi, 50 maravedis al millar – opłatę nałożoną w 1418 r. należną od tysiąca (millar) sztuk owiec. Badania wykazały, że od Hiszpanii, przez Tyrol, aż po borealne pastwiska Norwegii szlaki transhumancji wspierają bioróżnorodność, łącząc łąki i lasy, często w regionach rozczłonkowanych zabudową i intensywnymi uprawami rolniczymi. Są także korytarzami migracyjnymi dla dzikich zwierząt i siedliskami flory i fauny. Zwolennicy umieszczenia transhumancji na liście UNESCO twierdzą także, że praktyka ta jest bardziej przyjazna dla środowiska niż intensywna hodowla trzody. Badania poświęcone „tradycyjnej wiedzy ekologicznej” pasterzy praktykujących transhumancję w Hiszpanii pokazują, że taka wiedza – na temat flory, fauny i zjawisk naturalnych wynikających z kultury mającej od stuleci bezpośredni kontakt ze środowiskiem naturalnym – pomaga ludziom w adaptowaniu się do zmian klimatycznych i skutecznej ochronie ziemi. Marcelli opowiada, że jako dziecko wciąż słyszał: „jeśli nie będziesz się uczył, będziesz musiał pasać owce”. I stał się zaprzeczeniem tej prawdy. Skończył studia – ekonomię i handel na Uniwersytecie Sapienza w Rzymie – a pracę dyplomową napisał o wykorzystaniu zrównoważonych metod hodowli owiec w celu stymulowania wiejskiej gospodarki regionu Abruzja. W 1977 r., trzy lata przed ukończeniem studiów, przeniósł się w rodzinne strony i zaczął hodować owce. Wraz z nim przyjechała tam Manuela Cozzi i razem stworzyli gospodarstwo La Porta dei Parchi. Dziś Marcelli i Cozzi prowadzą je ze swoją 34-letnią córką Violą i 32-letnim synem Jacopo. Viola, która studiowała malarstwo i wzornictwo przemysłowe we Florencji, wiedziona tą samą pasją, która zainspirowała jej rodziców, dziś jest głównym serowarem w gospodarstwie i szefem kuchni agroturystycznej restauracji, a także prezeską regionalnej spółdzielni owczarskiej. – W przeszłości w Abruzji było miliony owiec – mówi. – Teraz jest ich co najwyżej 200 tys. Hodujemy je, bo mamy nadzieję, że zachęcimy do tego innych. Praktykujemy transhumancję, bo to jest dobre dla zdrowia zwierząt i dla tego miejsca. To część górskiej kultury, którą chcemy podtrzymywać. Nad transhumancją wisi wiele zagrożeń: od klimatycznych, które mogą zmieniać szatę roślinną, przez demografię, po ewoluujące polityki i modele zagospodarowania terenu. Z czasem niektóre szlaki uczęszczane przez stada przeistoczyły się w drogi dla pojazdów. Inne przecinają się z autostradami lub liniami kolejowymi. Pastwiska przekształca się w tereny uprawne. Młodzi wyjeżdżają z wiosek lub nie są zainteresowani pielęgnowaniem tradycyjnego sposobu życia swoich rodzin. Mimo iż włoskie tratturi są własnością publiczną, Colantuono musi uzyskać pozwolenie na przekroczenie autostrady, a także przejście przez wioski i miasteczka, aby móc co roku poprowadzić swoje stado do i z Apulii. Dla Marcellego wyzwania to nie tylko drapieżniki zagrażające stadom, ale też politycy, którzy jego zdaniem tworzą nieprzyjazne rolnikom regulacje prawne. Viola Marcelli jest wdzięczna za decyzję UNESCO. Ma nadzieję, że pomoże to sprawić, iż transhumancja, i ogólnie rolnictwo na małą skalę, będzie dla jej rodziny i innych bardziej opłacalne. – Bycie rolnikiem to ciężka praca – stwierdza. – Ale warto stawiać czoło wyzwaniom – dodaje. – Owce, pastwisko, mleko, ser, który robimy, transhumancja, one są częścią Abruzji i Włoch od tysięcy lat. Są krwiobiegiem tego miejsca. Są duszą naszych ludzi.
Francuska bagietka trafi na listę UNESCO? Wypiek ma poważną konkurencję
Bagietka, obok beretów i wieży Eiffla, jest jednym z najbardziej znanych symboli Francji i Paryża na świecie. Już niebawem wypiek może zostać wyróżniony przez UNESCO jako przykład niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
W tym artykule: S.O.S dla francuskiej bagietki Kulinarne UNESCO Jak donoszą zmartwieni piekarze z Francji, oryginalne bagietki coraz rzadziej pojawiają się na sklepowych półkach. Ich miejsce zajmują mrożone paluchy. W obawie przed zapomnieniem o wieloletniej tradycji przedstawiciele Konfederacji Francuskich Piekarzy złożyli wniosek do UNESCO o dodanie bagietki do spisu dóbr niematerialnych S.O.S dla francuskiej bagietki Piekarze są przekonani, że wpisanie bagietki na listę dziedzictwa UNESCO podniesie znaczenie przekazywanego z pokolenia na pokolenie przepisu oraz uchroni klientów zza granicy przed oszustami. – Przygotowanie tradycyjnej bagietki wymaga czasu, odpowiedniego sposobu pieczenia oraz dobrej mąki bez dodatków – mówi Mickael Reydellet, właściciel ośmiu piekarni. Zgodnie z dekretem francuskiego rządu z 1993 roku, tradycyjne bagietki wytwarza się wyłącznie z czterech klasycznych składników. Fermentacja ciasta powinna z kolei trwać od 15 do 20 godzin. Optymalna temperatura podczas tego procesu waha się od 4 do 6 stopni Celsjusza. Francuskie piekarnie mocno ucierpiały w ciągu ostatniego roku z powodu ograniczeń powiązanych z pandemią COVID-19. Mickael Reydellet twierdzi, że wyróżnienie UNESCO nie tylko podniesie na duchu piekarzy, ale też zachęci następne pokolenia do kultywowania wypiekowej tradycji. Każdego dnia we Francji sprzedawane jest około 6 milionów bagietek. Prezes Konfederacji Francuskich Piekarzy zwraca jednak uwagę na niekorzystny dla małych piekarni trend. Od lat 50. ubiegłego wieku zamknięto ich aż 30 000. Kulinarne UNESCO Niematerialne dziedzictwo obejmuje tradycje przekazywane ustnie, sztuki performatywne, praktyki społeczne, rytuały i metody tradycyjnego rzemiosła. Na liście UNESCO znalazły się już między innymi znane od stuleci w Iranie i Kazachstanie przepisy na chleb oraz wywodząca się z Neapolu sztuka kręcenia pizzą w powietrzu. Popularne pieczywo ma poważną konkurencję. O wpis ubiegają się również ocynkowane dachy Paryża i festiwal wina Biou d’Arbois organizowany w regionie Jura. Francuski minister kultury przedstawi swoją rekomendację w marcu. Emmanuel Macron już w 2018 roku wyraził swoje poparcie dla wpisania bagietek na listę dziedzictwa UNESCO. – Zazdroszczą nam ich na całym świecie. Z tego powodu trzeba je zarejestrować jako nasze dziedzictwo – mówił. Przyszłość popularnego pieczywa rozstrzygnie się w najbliższych miesiącach.
Chodzenie z kozą na Kujawach wpisane na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego
Od 2014 roku w Polsce funkcjonuje ratyfikowana przez Konwencję UNESCO Krajowa Lista Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Zestawienie nadzoruje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego we współpracy z Narodowym Instytutem Dziedzictwa. Lista ma charakter wyłącznie informacyjny. Do wpisu na nią mogą zgłaszać się wszystkie środowiska związane z przejawami usankcjonowanej tradycją działalności człowieka, w tym rzemieślnicy czy artyści.
Do tej pory na Krajowej Liście Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego zarejestrowano blisko 50 elementów, w tym między innymi umiejętność wyplatania kosza "kabłącoka" w Lucimi na Radomszczyźnie, wycinankarstwo kurpiowskie z Puszczy Zielonej czy wysiewanie serc i krzyży na polach w okolicach Strzelec Opolskich. Niedawno Lista została uzupełniona o trzy kolejne tradycje. Chodzenie z kozą na Kujawach Tę karnawałową tradycję powinni znać przede wszystkim mieszkańcy województwa kujawsko-pomorskiego. Zwyczaj ten obchodzi się od przez tydzień od Tłustego Czwartku do Środy Popielcowej. Właśnie wtedy grupa przebierańców odwiedza okoliczne domy. To kontynuacja ludowych praktyk. Dawniej wierzono, że chodzenie z kozą ma wymiar magiczny i zapewni urodzaj. Uczestnicy pochodu najczęściej przebierają się za zwierzęta, przykładowo konia, bociana, niedźwiedzia i oczywiście za kozę. Nie brakuje też przebranych za "obcych" (w tym rozumieniu Żydzi i Cyganie) oraz postaci dwoiste takie jak: "dziad na babie" lub "żywy na umarłym". Chodzeniu z kozą towarzyszy zabawa taneczna. Kiedyś miała ona charakter matrymonialny, ale dziś to już po prostu potańcówka kończąca karnawał. Carillonowa muzyka w Gdańsku Władze Gdańska od ponad roku ubiegały się o wpisanie muzyki carillonowej na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. O sukcesie poinformował Waldemar Ossowski, dyrektor Muzeum Gdańska. Carillon to zespół złożony z co najmniej 23 dzwonów wieżowych. Można na nich grać ręcznie przy użyciu dwóch klawiatur: manuałowej i pedałowej. Po wciśnięciu klawisza serce dzwonu jest wprawiane w ruch i uderza o czaszę. Carillon w kościele pw. św. Katarzyny w Gdańsku liczy 50 dzwonów, ten w wieży Ratusza Głównego Miasta 37, a mobilny 48. Jedynie w Gdańsku znajdują się carillony, na których można koncertować. Hafciarstwo z nadwiślańskiego Urzecza Urzecze to podwarszawski mikroregion etnograficzny, rozciągający się po obu stronach Wisły. Sztuka hafciarstwa jest przekazywana pokoleniowo przez kobiety zamieszkujące ten teren. Technika ta opiera się na wykonaniu haftu ściegiem łańcuszkowym przy użyciu czarnej bawełnianej nici. Za wzorzec służą oryginalne chusty czepcowe i koszule kobiece będące przed laty strojem odświętnym. Hafciarstwo z Urzecza zaczęło zanikać po II wojnie światowej, jednak od kilku lat popularyzatorki tej sztuki działają coraz intensywniej i organizują warsztaty dla chętnych. Na przestrzeni lat z usług hafciarek korzystały zespoły ludowe. Obecnie coraz więcej osób zamawia koszule z charakterystycznym roślinnym motywem, żeby podkreślić swoją przynależność do regionu. Na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego trafiają tradycje i elementy, które spełniają konkretne kryteria. Najważniejszym jest zgodność z definicją niematerialnego dziedzictwa kulturowego Konwencji UNESCO. Zgłaszający muszą też opracować plan ochrony i podtrzymania danego zjawiska.