Plecionkarstwo na liście UNESCO. Polska tradycja doceniona po 18 latach starań
Polska może świętować: nasze tradycje plecionkarskie trafiły na prestiżową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. To ogromny sukces dla rzemieślników m.in. z Nowego Tomyśla, Rudnika nad Sanem i Łowicza.
10 grudnia 2025 roku, podczas 20. sesji Międzyrządowego Komitetu ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego w New Delhi w Indiach, ogłoszono wpisanie plecionkarstwa z Polski na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. To symboliczny moment, który wieńczy niemal 18 lat starań polskiej społeczności plecionkarzy i wikliniarzy, zwłaszcza z regionów Nowego Tomyśla, Rudnika nad Sanem i okolic Łowicza. Historia starań o wpis na listę UNESCO Początki zorganizowanych działań plecionkarzy sięgają 2000 roku, kiedy społeczność z Nowego Tomyśla postanowiła pobić rekord Guinnessa, tworząc największy wiklinowy kosz na świecie. W 2004 roku od powołano Ogólnopolskie Stowarzyszenie Plecionkarzy i Wikliniarzy. W 2007 roku zorganizowano pierwszy światowy konkurs wyplatania w Nowym Tomyślu, co pozwoliło środowisku jeszcze bardziej się zintegrować. W tym samym roku rozpoczęto starania o wpis na krajową listę dziedzictwa kulturowego, co zakończyło się sukcesem w 2018 roku. Na tym jednak nie poprzestano – kolejnym celem był wpis na światową listę UNESCO. Wniosek do powstał we współpracy z instytucjami kultury i samorządami. Nowy Tomyśl i Rudnik nad Sanem – kolebki plecionkarstwa Nowy Tomyśl w Wielkopolsce oraz Rudnik nad Sanem na Podkarpaciu to główne ośrodki, w których plecionkarstwo nie tylko przetrwało, ale rozkwitło. W Nowym Tomyślu od XVIII wieku uprawiano wiklinę, co przyczyniło się do rozwoju rzemiosła. W 1878 roku w Rudniku nad Sanem założono pierwszą w Polsce Szkołę Koszykarską, gdzie uczono technik wyplatania. W tych regionach do dziś działa wielu rzemieślników i artystów zajmujących się plecionkarstwem. To właśnie ich praca, zaangażowanie i determinacja przyczyniły się do sukcesu na arenie międzynarodowej. Andrzej Pawlak, inicjator wpisu i obecny skarbnik stowarzyszenia, odegrał kluczową rolę w całym procesie. Czym jest plecionkarstwo? Surowce, tradycje, przekazywanie wiedzy Plecionkarstwo to jedna z najstarszych dziedzin rzemiosła w Polsce. Polega na ręcznym wyplataniu przedmiotów codziennego użytku – takich jak kosze, pojemniki, naczynia – z naturalnych materiałów roślinnych, w tym przede wszystkim z wikliny. Wiklina, czyli młoda wierzba, stanowi podstawowy surowiec wykorzystywany przez 90% plecionkarzy w Polsce. Praca wikliniarza to nie tylko wyplatanie – to także uprawa, zbiór, korowanie i przygotowanie materiału. Tradycja opiera się na przekazywaniu wiedzy z pokolenia na pokolenie oraz głębokim szacunku do natury. W dzisiejszych czasach plecionkarstwo ma coraz bardziej artystyczny charakter i jest traktowane częściej jako hobby niż zawód. Dawniej było to źródło utrzymania, szczególnie w rejonach ubogich w przemysł. Co dalej? Plany na przyszłość i ratowanie ginącego rzemiosła Ogólnopolskie Stowarzyszenie Plecionkarzy i Wikliniarzy, z prezesem Antonim Skrzypczakiem, ma ambitne plany. Najważniejszym z nich jest powołanie Europejskiego Centrum Wikliny w Nowym Tomyślu. Wpis na listę UNESCO ma ułatwić pozyskiwanie środków i wsparcia instytucjonalnego. Stowarzyszenie chce również zintensyfikować działania edukacyjne – organizować warsztaty, wystawy i projekty, które umożliwią młodym ludziom poznanie i kontynuowanie tej tradycji. Choć dziś plecionkarstwo nie jest już zawodem masowym, to uznanie UNESCO może przyczynić się do jego renesansu i ochrony. Źródła: Gov.pl, Dzieje.pl, Polskie Radio Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Polscy kandydaci na listę UNESCO. O miejsce walczyć będzie m.in. pruska twierdza
Do końca 2025 roku Polska ma czas na złożenie wniosku nominacyjnego do UNESCO. O prestiżowe wyróżnienie walczyć będzie wiele polskich obiektów łączących wartości przyrodnicze i kulturowe. Przybliżamy sylwetki kandydatów i tłumaczymy proces wyboru Listy Światowego Dziedzictwa.
Zanim obiekt trafi na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, musi przejść przez długą procedurę formalną i szereg ocen eksperckich. Proces ten może trwać nawet 18 miesięcy. Eksperci analizują dokumentację przygotowaną przez państwo zgłaszające obiekt, sprawdzając jej zgodność z kryteriami UNESCO. Następnie wysłannicy organizacji odwiedzają dane miejsce, spotykają się z władzami lokalnymi, konserwatorami i przedstawicielami społeczności, a także oceniają stan zachowania zabytków, ich integralność i autentyczność. Na podstawie raportu końcowego najwyższe organy UNESCO podejmują decyzję, czy obiekt zostanie: wpisany na listę – jeśli spełnia wszystkie wymagania, odłożony – gdy konieczne jest uzupełnienie dokumentacji i ponowne rozpatrzenie, odesłany – w przypadku braków formalnych lub niekompletnej dokumentacji, odrzucony – gdy obiekt nie spełnia kryteriów UNESCO. Obecnie grze o miejsce na liście znajduje się kilka polskich obiektów. Wśród nich są i takie, które na wydanie decyzji czekają już od kilku lat. Zespół Staromiejski w Lublinie Zespół Staromiejski w Lublinie znajduje się na liście potencjalnych obiektów UNESCO od 2020 roku. Wówczas Polska zgłosiła to wyjątkowe założenie urbanistyczne do organizacji z siedzibą w Paryżu. W skład kompleksu staromiejskiego wchodzą m.in.: rynek z kamienicami reprezentującymi tzw. „renesans lubelski”, Zamek Lubelski – świadek kluczowych wydarzeń historycznych, takich jak podpisanie Unii Lubelskiej w 1569 roku, a także cały średniowieczny układ urbanistyczny miasta. Twierdza Srebrna Góra Świeżym polskim kandydatem do UNESCO jest pruska twierdza w Srebrnej Górze na Dolnym Śląsku, w Górach Sowich. Zbudowana w latach 1765–1777 na rozkaz króla Prus Fryderyka II Wielkiego, uznawana jest za największą górską twierdzę w Europie. Kompleks zajmuje ponad 60 hektarów, a cały system obronny rozciąga się na powierzchni przekraczającej 100 hektarów. W skład twierdzy wchodzą potężne bastiony, forty, rozległe podziemne korytarze i magazyny amunicji. Co istotne, fortyfikacja okazała się na tyle skuteczna, że nigdy nie została zdobyta. Najpoważniejsza próba miała miejsce w 1807 roku, podczas oblężenia przez wojska napoleońskie, które zakończyło się niepowodzeniem. Dolina Dolnego Sanu Listy UNESCO obejmują zarówno obiekty o wyjątkowym znaczeniu historycznym, jak i te wyróżniające się walorami przyrodniczymi. Dolina Dolnego Sanu łączy w sobie obie te wartości. Na 130-kilometrowym odcinku rzeki — od Jarosławia aż po jej ujście do Wisły — odnaleźć można liczne ślady obecności dawnych społeczności polskiej, ruskiej i żydowskiej. Drewniane cerkwie i kościoły, a także synagogi i macewy, czyli żydowskie płyty nagrobne, przypominają o czasach, gdy te tereny stanowiły prawdziwy tygiel kulturowy. Polskie osiedla modernistyczne Lista światowego dziedzictwa kulturowego nie ogranicza się wyłącznie do wiekowych zabytków. Obok średniowiecznych budowli znaleźć na niej można także modernistyczne kompleksy mieszkaniowe z XX wieku. Najbardziej spektakularne przykłady stanowią osiedla Nikiszowiec i Giszowiec w Katowicach oraz śródmieście Gdyni z lat 20. XX wieku. Te realizacje dowodzą, że dziedzictwo kulturowe nie musi opierać się wyłącznie na odległych w czasie obiektach – kultura, którą warto chronić, powstaje bowiem każdego dnia. Źródło: Noizz Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Ogromny odzew w sprawie Puszczy Białowieskiej. Polacy zgłosili 1700 uwag
Konsultacje społeczne dotyczące Planu zarządzania Puszczą Białowieską zakończyły się gigantycznym odzewem – do Instytutu Ochrony Środowiska wpłynęło ponad 1700 opinii. To pokazuje, jak wielkie znaczenie społeczne ma Puszcza.
18 sierpnia 2025 roku zakończyły się konsultacje społeczne dotyczące projektu Planu zarządzania Obiektem Światowego Dziedzictwa Puszcza Białowieska (część polska). Od 7 lipca, przez 45 dni, każdy zainteresowany mógł zgłaszać uwagi za pośrednictwem formularza online, poczty elektronicznej lub tradycyjnej. Wydłużony okres konsultacji miał zapewnić szeroki udział społeczeństwa w czasie wakacyjnym. Ogromne zainteresowanie społeczne nowym planem zarządzania Do Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego (IOŚ-PIB) napłynęło ponad 1700 wniosków od mieszkańców regionu, przyrodników, organizacji pozarządowych, samorządów, instytucji naukowych, zarządców terenu czy przedstawicieli środowiska akademickiego. Zdecydowaną większość stanowili mieszkańcy okolic Puszczy, choć głosy napłynęły także z innych części Polski i świata. Tak duże zainteresowanie potwierdza wcześniejsze badania IOŚ-PIB, zgodnie z którymi ochrona Puszczy Białowieskiej ma ogromne społeczne znaczenie. Uwagi są teraz szczegółowo analizowane przez zespół projektowy. W końcowym raporcie IOŚ-PIB odniesie się do każdej opinii, wskazując w jakim zakresie została ona uwzględniona lub wyjaśniając powody odrzucenia. Ze względu na liczbę zgłoszeń, raport zostanie opracowany i przekazany do Ministerstwa Klimatu i Środowiska na początku IV kwartału 2025 r. Jakie postulaty zgłaszano najczęściej? Już teraz wiadomo, że najczęściej powtarzające się postulaty dotyczyły ograniczenia gospodarki leśnej w Puszczy, zakazu polowań, przeciwdziałania jej fragmentaryzacji, a także zwiększenia bezpieczeństwa przeciwpożarowego. Zgłaszano również potrzebę wsparcia rozwoju społeczno-gospodarczego regionu oraz promocji turystyki. Część z tych kwestii już uwzględniono w projekcie, jednak powtarzające się postulaty potwierdzają społeczne poparcie dla ich realizacji. Wpłynęło też wiele szczegółowych uwag odnoszących się do konkretnych zapisów. Co dalej z Planem zarządzania Puszczą? Zdaniem Michała Marcinkowskiego, kierownika projektu „Białowieża Forest” w IOŚ-PIB, głosy społeczeństwa będą stanowić istotny wkład w finalizację dokumentu. Opracowanie ostatecznej wersji planu pozwoli Polsce wypełnić zobowiązania wynikające z Konwencji UNESCO z 1972 r. i decyzji Komitetu Światowego Dziedzictwa. Dzięki temu możliwe będzie uniknięcie wpisania Puszczy Białowieskiej na listę dziedzictwa w zagrożeniu. Najważniejszym rezultatem będzie jednak stworzenie ram zarządzania Puszczą na kolejne 25 lat. Projekt planu zarządzania dostępny jest na stronie IOŚ-PIB. Źródło: IOŚ-PIB Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Lista UNESCO. Od Machu Picchu po Wielką Rafę Koralową
Lista UNESCO to katalog najcenniejszych miejsc kulturalnych i przyrodniczych na Ziemi. Od Machu Picchu po Wielką Rafę Koralową – sprawdź, co czyni je wyjątkowymi i jak trafiają na prestiżową listę.
Spis treści: Jak miejsce trafia na Listę UNESCO? Lista UNESCO w liczbach – które kraje dominują? Lista UNESCO w Polsce Miejsca, które mogą trafić na Listę UNESCO Najciekawsze miejsca na liście UNESCO Lista Światowego Dziedzictwa UNESCO powstała, aby chronić te miejsca na Ziemi, które mają wyjątkową wartość kulturową i przyrodniczą, a co za tym idzie, zasługują na ochronę dla przyszłych pokoleń. Pierwsza lista została ogłoszona w 1972 roku. Stanowiła część Konwencji UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Do dziś do zestawienia trafiło ponad 1200 obiektów. Wśród nich m.in. piramidy w Egipcie, tajemnicze ruiny Angkor Wata także dziewicze krajobrazy Galápagos czy Wielka Rafa Koralowa. Kryteria wyboru są jasne. Wyróżnione miejsce powinno mieć odznaczać się wysoką wartością historyczną, artystyczną lub przyrodniczą. Jak miejsce trafia na Listę UNESCO? Proces wpisania miejsca na Listę UNESCO nie jest prosty i może trwać wiele lat. W pierwszym kroku państwo zgłaszające musi stworzyć tzw. listę informacyjną, na której umieszcza potencjalne kandydatury. Następnie przygotowywany jest wniosek zawierający szczegółowe uzasadnienie wartości i unikatowości miejsca oraz plan zarządzania jego ochroną. Wniosek – w zależności od charakteru zgłaszanego miejsca – ocenia Międzynarodowa Rada Ochrony Zabytków i Miejsc Historycznych (ICOMOS) lub Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN). Ostateczną decyzję podejmuje Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO na corocznym posiedzeniu. Wpis na listę to oczywiście prestiż, ale także zobowiązanie do ochrony i zachowania miejsca dla przyszłych pokoleń. Lista UNESCO w liczbach – które kraje dominują? Nie wszystkie kraje mogą pochwalić się jednakową liczbą miejsc na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Oto 5 państw z największą liczbą wpisów: Włochy – 60 miejsc (m.in. Koloseum, Wenecja, Dolomity), Chiny – 59 miejsc (m.in. Wielki Mur Chiński, Zakazane Miasto, rezerwat przyrody Jiuzhaigou), Niemcy – 54 miejsc (m.in. Katedra w Kolonii, Park Mużakowski, Wyspa Muzeów w Berlinie), Hiszpania – 50 miejsc (m.in. Alhambra, Sagrada Família, Droga św. Jakuba) Francja – 49 miejsc (Wersal, Mont-Saint-Michel, Dolina Loary) Polska znajduje się na 19. pozycji z 17 miejscami wpisanymi na listę. Ciekawostką jest, że najwięcej wpisów przybyło w 2000 roku. Wówczas aż 61 nowych miejsc zostało wyróżnionych i trafiło na listę UNESCO. – Lista daje państwom poczucie większego znaczenia, dumy, że jest się na niej reprezentowanym – tłumaczy w rozmowie z Agnieszką Michalak. Tomasz Orłowski, były ambasador we Włoszech i Francji, były sekretarz generalny Polskiego Komitetu ds. UNESCO. Całego odcinka podcastu można posłuchać na naszej stronie. Lista UNESCO w Polsce Polska może być dumna ze stosunkowo wielu obiektów wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Pierwsze polskie wpisy pojawiły się już w 1978 roku, a wśród nich znalazły się: Kopalnia Soli w Wieliczce i historyczne centrum Krakowa. Obecnie 17 miejsc z naszego kraju znajduje się na liście. Oto pełna lista polskich miejsc na liście UNESCO: Historyczne Centrum Krakowa Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940–1945) Puszcza Białowieska Stare Miasto w Warszawie Stare Miasto w Zamościu Średniowieczny zespół miejski Torunia Zamek krzyżacki w Malborku Kalwaria Zebrzydowska: manierystyczny zespół architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy Drewniane kościoły południowej Małopolski – Binarowa, Blizne, Dębno, Haczów, Lipnica Murowana, Sękowa Park Mużakowski Hala Stulecia we Wrocławiu Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach oraz system gospodarowania wodami podziemnymi Krzemionkowski region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego Pradawne i pierwotne lasy bukowe Karpat i innych regionów Europy Co ciekawe, Puszcza Białowieska i Park Mużakowski są jednymi z nielicznych transgranicznych obiektów UNESCO, współdzielonymi odpowiednio z Białorusią i Niemcami. Podobnie jak w innych krajach polskie miejsca wpisane na Listę UNESCO to nie tylko cenne skarby kultury, ale także delikatne ekosystemy. Każde z tych miejsc wymaga szczególnej ochrony zarówno przed działalnością człowieka, jak i przed upływem czasu. Miejsca, które mogą trafić na Listę UNESCO Co roku pojawiają się spekulacje na temat nowych wpisów na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Wiele obiektów jest zgłaszanych do oceny i oczekuje na swoją szansę, aby zostać uznanym za dziedzictwo ludzkości. Wśród miejsc, które mają duże szanse na wpis, często wymienia się historyczne i przyrodnicze „perełki” o wyjątkowym charakterze. Jednym z miejsc często wymienianych w tym kontekście jest Dolina Śmierci w Kalifornii (USA) – krótki opis. W Europie na wyróżnienie czeka średniowieczna starówka w Gandawie (Belgia), której architektura może konkurować z wieloma miastami już obecnymi na liście. Afryka również ma swoich kandydatów, wśród nich park narodowy Delta Okavango (Botswana) z niezwykle cennym ekosystemem delty rzeki pełnej dzikiej fauny i flory. Nie brakuje też kandydatów z Polski. W styczniu 2025 roku Burmistrz Ciechocinka wraz z Marszałkiem Województwa Kujawsko-Pomorskiego podpisali dokumenty zgłaszające zespół zabytkowych obiektów – warzelni soli, tężni oraz fontanny „Grzybek” – do wpisania na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Wpis ten stanowiłby ogromne wyróżnienie dla Ciechocinka, znanego od lat jako uzdrowisko o wyjątkowych walorach kulturowych i przyrodniczych. Najciekawsze miejsca na liście UNESCO Niektóre miejsca UNESCO wciąż tętnią życiem, inne to już opuszczone ruiny. Wśród najciekawszych zamieszkanych miejsc na Liście UNESCO warto wymienić: Wielki Kanał w Chinach – jedna z najstarszych dróg wodnych świata, codziennie pokonywana przez tysiące ludzi. Dżajpur, Indie – różowe miasto o niezwykłej architekturze, gdzie nowoczesność przenika się z historią. Trulli w Alberobello, Włochy – białe domki z kamienia zamieszkane przez lokalną społeczność. Sana, Jemen – jedno z najstarszych miast świata, którego wielopiętrowe domy są świadectwem architektury islamskiej. Góreckie Stare Miasto, Czechy – zabytkowe centrum Pragi z gotyckimi i barokowymi budowlami, pełne turystów i mieszkańców. Cartagena, Kolumbia – kolonialne miasto otoczone murami obronnymi, pełne życia, muzyki i kolorowych fasad. Chefchaouen, Maroko – słynne niebieskie miasto u podnóża gór Rif, które przyciąga podróżników wyjątkowym klimatem. Lamu, Kenia – starożytne miasto suahili, gdzie życie toczy się jak przed wiekami, a transport odbywa się na osłach i łodziach dhow. Wenecja, Włochy – miasto na wodzie, pełne kanałów i mostów, wciąż zamieszkane mimo narastających wyzwań związanych z turystyką i zmianami klimatu. Luang Prabang, Laos – dawna stolica królestwa, gdzie buddyjskie świątynie, kolonialna architektura i codzienne rytuały mnichów tworzą wyjątkową atmosferę. Źródło: National Geographic Polska
Big Ideas: Czego nie wiecie o liście światowego dziedzictwa UNESCO
Czy w dobie światowych kryzysów oraz sztucznej inteligencji lista światowego dziedzictwa UNESCO jest w ogóle potrzebna? Co dziś znaczy i jaką rolę będzie odgrywała w przyszłości? O tym rozmawiamy w najnowszym podcaście NG Big Ideas z Amb. prof. Tomaszem Orłowskim, byłym sekretarzem generalnego Polskiego Komitetu ds. UNESCO.
Spis treści: Jak na przestrzeni wieków zmieniało się podejście do zabytków? UNESCO buduje pokój Polskie obiekty na liście UNESCO Co łączy Wersal, ateński Akropol, Ibizę, sieć XVII-wiecznych kanałów w Amsterdamie, lasy bukowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym czy Stare Miasto w Warszawie? Wszystkie te miejsca i obiekty zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Lista została ustanowiona na mocy konwencji UNESCO w 1972 r. w Paryżu. Do dziś ratyfikowało ją i przyjęło 195 państw. UNESCO działa przy Organizacji Narodów Zjednoczonych. Państwem, które ma najwięcej zabytków wpisanych na listę UNESCO są Włochy (59 zabytków). Na drugim miejscu znalazły się Chiny, na trzecim Francja i Niemcy. – Lista daje państwom poczucie większego znaczenia, dumy, że jest się na niej reprezentowanym – tłumaczy Tomasz Orłowski, były ambasador we Włoszech i Francji, były sekretarz generalny Polskiego Komitetu ds. UNESCO. Jak na przestrzeni wieków zmieniało się podejście do zabytków? Przed wiekami zabytki miały świadczyć o wielkości, prestiżu, o czymś, co pozostanie po nas. – Etruskowie, czyli największe i najwspanialsze plemię Italii sprzed czasów rzymskich, w ten sposób widzieli świat, że budynki, w których mieszkali i świątynie, tworzyli z materiałów nietrwałych, czyli gliny i drewna – opowiada Orłowski i dodaje: – Natomiast chcieli, żeby zostały po nich grobowce. Bo to grobowce miały służyć na wieczność. Bo zabytek to jest coś, co ma nas przeżyć, czyli de facto przedłużyć nasze życie. W kolejnych wiekach, dzięki dostępnym materiałom i dobrobytowi, zaczyna się budować obiekty, które mogą przetrwać kolejne pokolenia – gdyby nie konflikty zbrojne. Jednym z przykładów miast, które bardzo ucierpiało na skutek działań wojennych jest Warszawa. – W 1980 r. Stare Miasto w stolicy Polski zostało wpisane na listę UNESCO. I ten wpis kazał zastanowić się nad pojęciem autentyzmu. UNESCO doceniło bowiem odbudowę stolicy, społeczną mobilizację, przywiązanie Polaków do dziedzictwa, i umiejętność odtworzenia na podstawie rozmaitych źródeł, w tym obrazów chociażby Canaletta, Starego Miasta sprzed wojny – tłumaczy Orłowski.„ UNESCO buduje pokój Podstawowym celem Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Edukacji, Nauki i Kultury (UNESCO) jest wspieranie współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki, a także wzbudzanie szacunku dla praw człowieka, bez względu na kolor skóry, status społeczny i religię. – Po bestialstwach II wojny światowej istniała potrzeba stworzenia organizacji współpracy intelektualnej – opowiada ambasador Orłowski. – Wtedy sądzono, że taka współpraca będzie najlepszą ochroną przed kolejnymi konfliktami zbrojnymi. UNESCO zostało stworzone z myślą o budowie pokoju. Akt założycielski zaczyna się od zdania: Ponieważ wojny zaczynają się w głowach ludzi, to w głowach ludzi trzeba znaleźć obronę przed wojną”. Zatem UNESCO uczy technik budowy pokoju. Jedną z nich jest m.in. współpraca państw sąsiedzkich, chociażby w odniesieniu do własności dzielonej. Dobrym przykładem takiej współpracy jest Park Mużakowski, który rozpościera się po obu stronach rzeki Nysy Łużyckiej w Polsce i w Niemczech. – Wspólnie z naszym zachodnim sąsiadem wpisaliśmy park w 2004 roku na listę UNESCO – mówi amb. Orłowski. Polskie obiekty na liście UNESCO Obecnie w Polsce 17 miejsc jest wpisanych na listę. Są wśród nich m.in. Zamek Krzyżacki w Malborku, Stare Miasto w Krakowie, Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni czy Puszcza Białowieska. – By wpisać obiekt na listę, czasem latami zbiera się dokumentację. Dziś dokumenty potrafią liczyć nawet 600 stron – opowiada ambasador Tomasz Orłowski i dodaje: – W tej chwili buduje się nawet trasy wycieczek szlakiem obiektów z listy UNESCO. Co daje wpisanie na listę UNESCO? Jakie obiekty są najciekawsze? I co dalej z listą? O tym posłuchacie w podcaście. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Polska Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Dolny Śląsk skrywa prawdziwą perłę. Niebawem przyciągnie tłumy z całego świata
Niewykluczone, że już wkrótce kolejny polski obiekt trafi na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. O wpis powalczy jedyny tego typu w kraju, XVI-wieczny młyn papierniczy w Dusznikach-Zdrój.
W tym artykule: Młyn w Dusznikach-Zdrój na liście UNESCO Polskie obiekty na liście UNESCO Dolny Śląsk przez wielu bywa uznawany za najpiękniejszy region w Polsce. I trudno się temu dziwić, bowiem ta część kraju skrywa wiele fascynujących zabytków. Jednym z takich miejsc jest XVI-wieczny młyn w Dusznikach-Zdrój, który właśnie trafił na Listę Informacyjną UNESCO. Jak przekazało Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, to „pierwszy krok do wpisania Europejskich Młynów Papierniczych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO”. Młyn w Dusznikach-Zdrój na liście UNESCO Starania Polski, Czech, Niemiec, Hiszpanii i Włoch o wpisanie Europejskich Młynów Papierniczych na Listę Informacyjną UNESCO zakończyły się sukcesem. Mowa o najcenniejszych historycznie młynach papierniczych na Starym Kontynencie: w Dusznikach-Zdroju, Velkych Losinach w Czechach, hiszpańskim Capellades, włoskiej Pescii oraz Homburgu i Niederzwönitz za naszą zachodnią granicą. Co ciekawe, inicjatorem całego przedsięwzięcia była polska strona. – Koncepcja wpisu na listę narodziła się w naszym muzeum już kilka lat temu. To ,że zdołaliśmy przekonać do niej wiele tak ważnych osób z kręgów ochrony zabytków z Polski oraz pięciu innych krajów, jest naszym ogromnym sukcesem – czytamy na facebookowym profilu Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju. View oEmbed on the source website Młyny papiernicze w Europie zaczęły powstawać już w średniowieczu. Do dziś zachowało się ich zaledwie kilkadziesiąt, a jednym z nich jest papiernia w Dusznikach-Zdrój. Pierwsze wzmianki o obiekcie pochodzą z 1562 roku. Początkowo budynek był nie tylko miejscem pracy, ale także siedzibą jego właścicieli, mających szlacheckie korzenie. Po II wojnie światowej na terenie dawnego młyna badacze natrafili na XVII- lub XVIII-wieczny zespół polichromii na drewnie. Malowidła przedstawiały m.in. biblijną scenę kuszenia Józefa przez żonę Putyfara. Od 1968 r. młyn pełni funkcję muzeum. Przypomnijmy, że młyn w Dusznikach-Zdrój, będący częścią Europejskich Młynów Papierniczych, jest piątym obiektem z Polski na Liście Informacyjnej UNESCO. W poprzednich latach podobne wyróżnione otrzymały także: Modernistyczne Centrum Gdyni (2019); Gdańsk – miasto wolności i pamięci (2005); Kanał Augustowski (2006); Pienińska dolina Dunajca (2006). To trzeba zobaczyć. 7 chorwackich obiektów wpisanych na Listę światowego dziedzictwa UNESCO Do listy dołączył właśnie kolejny obiekt – tzw. stećki. Polskie obiekty na liście UNESCO Aktualnie na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO znajdziemy 17 obiektów z Polski. Pierwszy z nich, Stare Miasto w Krakowie, wpisany został w 1978 roku. Z kolei ostatni, czyli lasy bukowe położone na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego, wyróżniono w 2021 r. Pełen wykaz do sprawdzenia poniżej. Stare Miasto w Krakowie Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni Auschwitz-Birkenau – niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady Puszcza Białowieska Stare Miasto w Warszawie Stare Miasto w Zamościu Średniowieczny zespół miejski Torunia Zamek Krzyżacki w Malborku Kalwaria Zebrzydowska – manierystyczny zespół architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy Drewniane kościoły południowej Małopolski – Binarowa, Blizne, Dębno, Haczów, Lipnica Murowana, Sękowa Park Mużakowski Hala Stulecia we Wrocławiu Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach oraz system gospodarowania wodami podziemnymi Krzemionkowski region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego Lasy bukowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym Zaobserwuj National Geographic Traveler Poland na Facebooku i podziel się z nami swoją opinią. Znajdziesz nas także na Instagramie – @natgeopl. Źródła: turystyka.wp.pl; gov.pl. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Polska lista UNESCO z nowym skarbem. Tu poznasz moc Ziemi
Położona w sercu Sudetów Kraina Wygasłych Wulkanów została włączona do Sieci Światowych Geoparków UNESCO. Dołączyła tym samym do dwóch innych geoparków w Polsce, znajdujących się już na liście.
W tym artykule: Trzeci polski geopark na liście UNESCO Obiekty UNESCO w Polsce Raptem kilka miesięcy temu informowaliśmy o wpisaniu na listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO jednego z najstarszych polskich tańców narodowych – poloneza. Okazuje się, że mamy kolejne powody do radości, bowiem do Światowej Sieci Geoparków UNESCO dołączyła właśnie Kraina Wygasłych Wulkanów na Dolnym Śląsku. Co ciekawe, to już trzeci geopark z naszego kraju, który został wyróżniony wpisem. Trzeci polski geopark na liście UNESCO 27 marca 2024 r. Kraina Wygasłych Wulkanów oficjalnie trafiła na listę Światowych Geoparków UNESCO. Ten rozciągający się na obszarze Gór i Pogórza Kaczawskiego, między Złotoryją a Jelenią Górą, geopark o powierzchni 1300 km kw. – jak czytamy na oficjalnej stronie Dolnego Śląska – „jest prawdziwym klejnotem pod względem różnorodności geologicznej i kryje w sobie niezliczone świadectwa różnych okresów aktywności wulkanicznej”. Na miejscu badacze i pasjonaci geologii mogą zaobserwować ślady aktywności wulkanicznej nawet sprzed ok. 500 mln lat. – Jesteśmy niezmiernie dumni, że Geopark Kraina Wygasłych Wulkanów jako już trzeci geopark z naszego kraju dołączył do Światowej Sieci Geoparków UNESCO. Potwierdza to, że Polska może poszczycić się dziedzictwem geologicznym o międzynarodowym znaczeniu – zaznacza dr Katarzyna Szadkowska, kierowniczka Pracowni Geologii Złożowej i Środowiskowej w Oddziale Dolnośląskim PIG-PIB we Wrocławiu. UNESCO, oprócz Krainy Wygasłych Wulkanów, wyróżniło także 17 innych geoparków z różnych części globu, w tym m.in. z Chin, Brazylii czy Portugalii. Nowo wyznaczone Światowe Geoparki UNESCO to: Schelde Delta UNESCO Global Geopark (Belgia i Królestwo Niderlandów); Uberaba UNESCO Global Geopark (Brazylia); Enshi Grand Canyon-Tenglongdong Cave UNESCO Global Geopark (Chiny); Linxia UNESCO Global Geopark (Chiny); Longyan UNESCO Global Geopark (Chiny); Mount Changbaishan UNESCO Global Geopark (Chiny); Wugongshan UNESCO Global Geopark (Chiny); Xingyi UNESCO Global Geopark (Chiny); Biokovo-Imotski Lakes UNESCO Global Geopark (Chorwacja); The South Fyn Archipelago UNESCO Global Geopark (Dania); Impact Crater Lake – Lappajärvi UNESCO Global Geopark (Finlandia); Armorique UNESCO Global Geopark (Francja); Normandie-Maine UNESCO Global Geopark (Francja); Meteora Pyli UNESCO Global Geopark (Grecja); Bükk Region UNESCO Global Geopark (Węgry); Oeste UNESCO Global Geopark (Portugalia); Calatrava Volcanoes. Ciudad Real UNESCO Global Geopark (Hiszpania). Obecnie lista liczy 213 geoparków z 48 krajów. Przypomnijmy, że 2015 roku do Sieci Światowych Geoparków UNESCO dołączył Geopark Łuk Mużakowa, a sześć lat później drugi geopark z Polski – Geopark Świętokrzyski. Polska plaża wśród najlepszych na świecie. Oferuje zapierające dech widoki Takie wiadomości lubimy przekazywać najbardziej. Jedna z polskich plaż została doceniona za granicą i znalazła się w gronie 100 najlepszych na świecie. Wyprzedziła m.in. perłę Karaibów. Obiekty UNESCO w Polsce Nieco więcej, bo aż 17 obiektów z Polski, znajdziemy na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Pierwszy z nich, Stare Miasto w Krakowie, wpisane zostało w 1978 roku. Z kolei ostatni, czyli lasy bukowe położone na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego, wyróżniono w 2021 r. Pełen wykaz do sprawdzenia poniżej. Stare Miasto w Krakowie Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni Auschwitz-Birkenau – niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady Puszcza Białowieska Stare Miasto w Warszawie Stare Miasto w Zamościu Średniowieczny zespół miejski Torunia Zamek Krzyżacki w Malborku Kalwaria Zebrzydowska – manierystyczny zespół architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy Drewniane kościoły południowej Małopolski – Binarowa, Blizne, Dębno, Haczów, Lipnica Murowana, Sękowa Park Mużakowski Hala Stulecia we Wrocławiu Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach oraz system gospodarowania wodami podziemnymi Krzemionkowski region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego Lasy bukowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym Źródła: unesco.org; dolnyslask.pl.
Starania zakończone sukcesem. Kolejny polski wpis na listę UNESCO stał się faktem
Polonez został wpisany na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. To jeden z najstarszych polskich tańców narodowych.
W tym artykule: Polonez na liście UNESCO Lista Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO Ile obiektów UNESCO znajduje się w Polsce? Międzyrządowy Komitet ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego pozytywnie rozpatrzył wniosek Polski o wpisanie poloneza na listę UNESCO. Decyzję ogłoszono podczas odbywającej się w Kasane w Botswanie 18. sesji komitetu. To już szósty polski wpis, który uwzględniono w tym prestiżowym zestawieniu. Polonez na liście UNESCO To już oficjalne. Polonez trafił na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. Międzyrządowy Komitet ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego ogłosił pozytywną dla Polski decyzję raptem dwa lata po tym, jak rozpoczęto prace nad wnioskiem zgłoszeniowym. I raptem rok po tym, jak złożono go do Sekretariatu Konwencji. – Wpis poloneza na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO to wielki dzień dla polskiej kultury i tradycji – nasz narodowy sukces. Polonez to kod genetyczny, kod kulturowy naszego narodu – jeden z najstarszych polskich tańców narodowych, który funkcjonuje do dzisiaj. Nie ma balu studniówkowego, który nie rozpoczyna się od poloneza. Jest to taniec znany każdemu Polakowi, a teraz usłyszy o nim cały świat – zaznacza Dominika Chorosińska, minister kultury i dziedzictwa narodowego. I dodaje: – Gratuluję i dziękuję wszystkim, którzy przyczynili się do szczęśliwego finału tej procedury i wpisania poloneza na listę UNESCO. Polonez to jeden z pięciu tradycyjnych tańców polskich. Początki „chodzonego”, bo tak brzmi staropolska nazwa poloneza, sięgają XVI wieku. Na przestrzeni lat stał się ważnym elementem dworskich uroczystości oraz obchodów zarówno o charakterze lokalnym, jak i narodowym. Dziś ta tradycja jest wciąż żywo kultywowana, szczególnie przez zespoły ludowe, ale i uczniów przygotowujących się do egzaminu dojrzałości. Obecnie polonez tradycyjnie otwiera bale maturalne. Co ciekawe, polonez robi furorę także poza granicami kraju. W 2016 r. przebywający na turnee po Japonii polski Zespół Pieśni i Tańca SGH nauczył japońskich artystów naszego narodowego tańca. Efekt był piorunujący. Lista Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO W rozumieniu Konwencji UNESCO z 2003 roku, dziedzictwo niematerialne to „zwyczaje, przekaz ustny, wiedza i umiejętności oraz związane z nimi przedmioty i przestrzeń kulturowa, które są uznane za część własnego dziedzictwa przez daną wspólnotę, grupę lub jednostki”. Polonez jest szóstym polskim wpisem na Liście Reprezentatywnej Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. W poprzednich latach wyróżnione zostały: szopkarstwo krakowskie (2018) kultura bartnicza (2020) sokolnictwo (2021) tradycja dywanów kwiatowych na procesje Bożego Ciała (2021) flisactwo (2022) Odwiedzamy Tartu – Europejską Stolicę Kultury 2024 Do Tartu trafiam zachęcony przyznaniem miastu tytułu Europejskiej Stolicy Kultury 2024. Obok austriackiego Bad Ischl i norweskiego Bodø to właśnie w tym niewielkim estońskim mieście ma bić ... Ile obiektów UNESCO znajduje się w Polsce? Aktualnie na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO znajdziemy 17 obiektów z Polski. Pierwszy z nich, Stare Miasto w Krakowie, wpisane zostało w 1978 roku. Z kolei ostatni, czyli lasy bukowe położone na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego, wyróżniono w 2021 r. Pełen wykaz do sprawdzenia poniżej. Stare Miasto w Krakowie Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni Auschwitz-Birkenau – niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady Puszcza Białowieska Stare Miasto w Warszawie Stare Miasto w Zamościu Średniowieczny zespół miejski Torunia Zamek Krzyżacki w Malborku Kalwaria Zebrzydowska – manierystyczny zespół architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy Drewniane kościoły południowej Małopolski – Binarowa, Blizne, Dębno, Haczów, Lipnica Murowana, Sękowa Park Mużakowski Hala Stulecia we Wrocławiu Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach oraz system gospodarowania wodami podziemnymi Krzemionkowski region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego Lasy bukowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym Źródło: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, unesco.pl Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Dysk z Nebry odsłania sekrety astronomii sprzed 4 tys.lat
Wyjątkowa okazja – tego lata w Gdańsku można obejrzeć wierną kopię słynnego artefaktu. Dysk z Nebry to jeden z najcenniejszych zabytków z epoki brązu i sensacja archeologiczna końca XX wieku. Znaleziony na terenie Niemiec dysk zawiera wykonane ze złota przedstawienia Słońca, Księżyca i gwiazd.
W tym artykule: Czym jest projekt UNESCO „Pamięć świata”? Dwa kilo brązu sprzed 4 tysięcy lat Sensacyjne znalezisko i pogoń za rabusiami Wyjątkowy dysk z Nebry do zobaczenia w Gdańsku „Ultrawierna” kopia Dysku z Nebry „To jedno z najważniejszych odkryć archeologicznych XX wieku”. Tak o Dysku z Nebry napisano na stronie UNESCO. Zabytek ten od 2013 r. znajduje się na liście UNESCO „Pamięć świata”. Czym jest projekt UNESCO „Pamięć świata”? Celem tego projektu jest ochrona najcenniejszych treści, przełomowych dla ludzkiej kultury i cywilizacji. Duża część zabytków wpisanych na listę „Pamięć świata” to różnego rodzaju dokumenty bądź zapiski. Należą do nich dziennik wyprawy Jamesa Cooka, kolekcje papirusów, psałterze czy średniowieczne manuskrypty. Ale także współczesne filmy czy zbiory fotografii. Czyli wszystko to, co stanowi nośnik treści wyjątkowo ważnych dla ludzkości. I taki właśnie jest Dysk z Nebry. Co prawda nie ma w nim nawet jednego słowa ani znaku jakiegokolwiek alfabetu, a jednak informacje, jakie zawiera, są bezcenne. Dysk z Nebry to najstarsze na świecie przedstawienie konkretnych zjawisk astronomicznych. Jest na nim Słońce (lub Księżyc w pełni), półksiężyc i gwiazdy. Siedem z nich tworzy skupisko, które uznawane jest za wizerunek Plejad. Dwa kilo brązu sprzed 4 tysięcy lat Artefakt został znaleziony w kurhanie w pobliży miejscowości Nebra w Saksonii-Anhalt w Niemczech. Razem z nim znaleziono dwa sztylety, siekierki, dłuto i fragmenty opasek na ręce. Obok znajdowały się też kawałki kory brzozowej. Dzięki nim przeprowadzono datowanie radiowęglowe, które wykazało, że pochodzi ona z ok. 1600 roku p.n.e. Wtedy też najprawdopodobniej do grobu nieznanego zmarłego trafił dysk z brązu i ze złota. Naukowcy przypuszczają jednak, że ten wyjątkowy artefakt powstał o wiele wcześniej. Być może wykonano go nawet 2000 lat przed naszą erą. Sensacyjne znalezisko i pogoń za rabusiami Ze znalezieniem dysku z Nebry wiąże się historia przypominająca scenariusz filmu kryminalnego. Otóż ten supercenny przedmiot został znaleziony przez nielegalnych poszukiwaczy skarbów. W 1999 roku dwóch mężczyzn wyposażonych w wykrywacz metali badało okolicę znaną z licznych kurhanów. Henry Westphal i Mario Renner nie mieli licencji uprawniającej ich do tego rodzaju działań, w związku z czym dokonywali po prostu rabunku. Zgodnie z prawem wszystko, co znaleźli, należało do Saksonii-Anhalt. Gdzie wypatrywać sygnałów od obcych cywilizacji? Zdaniem naukowców – w samym środku naszej Galaktyki Naukowcy zaproponowali nową metodę poszukiwania obcych cywilizacji w Drodze Mlecznej. To oprogramowanie do analizowania nieciągłych sygnałów radiowych dochodzących z samego środka Galaktyki. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-drodze-mlecznej-istnieja-cztery-wrogie-cywilizacje-ktore-sa-gotowe-najechac-ziemie-sugeruje-nowe-badanie-fot-getty-images-4fce87f.jpeg" width="938" height="606" alt="W Drodze Mlecznej istnieją cztery wrogie cywilizacje, które są gotowe najechać Ziemię, sugeruje nowe badanie (fot. Getty Images)" title="W Drodze Mlecznej istnieją cztery wrogie cywilizacje, które są gotowe najechać Ziemię, sugeruje nowe badanie (fot. Getty Images)" /> Westphal i Renner już następnego dnia po znalezieniu skarbu sprzedali dysk i towarzyszące mu przedmioty dilerowi w Kolonii. Otrzymali za niego 31 tys. marek. W ciągu następnych dwóch lat artefakty z Nebry kilkakrotnie zmieniały właścicieli. Ich cena rosła, a wraz z nią zwiększała się również ich sława. W końcu w 2002 roku archeolog Harald Meller nabył je w ramach policyjnej operacji od pary, która za Dysk z Nebry żądała już 700 tys. marek. Po nitce do kłębka udało się dojść do pierwotnych znalazców, którzy w ramach ugody przyznali, gdzie i kiedy znaleźli artefakt. Na miejscu archeolodzy odkryli ślady potwierdzające historię Westphala i Rennera. Wyjątkowy dysk z Nebry do zobaczenia w Gdańsku Dysk ma około 30 cm średnicy i między 4,5 a 1,7 mm grubości. Waży niewiele ponad 2 kilogramy. Miedź użyta do wytopu brązu pochodzi z terytorium dzisiejszej Austrii, cyna z Kornwalii. Z kolei niektóre złote elementy – odpowiadające za „treść” dysku – wykonano z kruszcu wydobytego w Karpatach. Początkowo do dysku przymocowano 32 dwa małe złote krążki, symbolizujące gwiazdy, i dwie duże płytki. Jedna, okrągła, symbolizuje Słońce lub Księżyc w pełni. Druga, w kształcie sierpa, to bez wątpienia Księżyc. Następnie do dysku dodano dwa złote łuki umieszczone na bokach (zachował się tylko jeden). A jeszcze później – łuk na dole, interpretowany jako barka słoneczna, którą bogowie podróżowali po nocnym niebie. Na końcu na krawędziach, dzisiaj zniszczonych, wybito kilkadziesiąt małych otworów. Tak wygląda oryginalny dysk należący do zbiorów niemieckiej instytucji Landesmuseum Für Vorgeschichte Halle (Saale). By go zobaczyć, nie trzeba jednak wybierać się za granicę. Od 2. czerwca kopię dysku można obejrzeć w oddziale Muzeum Archeologicznego w Gdańsku – w Spichlerzu Błękitny Baranek. Stanowi najważniejszy eksponat wystawy czasowej „Niebiański Dysk z Nebry. Serce Europy 3600 lat temu”. „Ultrawierna” kopia Dysku z Nebry Na stronie wystawy wystawianą w Gdańsku kopię określono jako „ultrawierną”. Jak oryginał, wykonana jest z brązu, w którym umieszczono złote płytki. – Pokazujemy w muzeum kopię Niebiańskiego Dysku z Nebry w takim stanie, w jakim go wykopano – jest trochę przybrudzony, a brąz ma odcień niebieskawo-zielony – podkreśla Olgierd Felczak, polski kurator wystawy, cytowany przez gdansk.pl. „Przedmiot odwzorowano z taką dbałością o szczegóły, że tylko znawca byłby w stanie odróżnić go od autentyku” – można przeczytać w zapowiedzi wystawy. Na dysku widać więc również uszkodzenia. Część okrągłej płytki symbolizującej Słońce została ukruszona najprawdopodobniej przez odkrywców skarbu. To pewnie również oni uszkodzili krawędź dysku, na której można rozpoznać ślady uderzeń. Wystawa prezentująca Dysk z Nebry będzie czynna do 1. października. W czwartki wstęp na nią jest bezpłatny. ŹRÓDŁA: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, gdansk.pl, Wikipedia, UNESCO Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Obiekty UNESCO w Polsce. 17 miejsc, które docenił świat
Ile jest i jakie są obiekty UNESCO w Polsce? Do tej pory na Listę Światowego Dziedzictwa wpisanych zostało ponad 1000 zabytków z całego globu. Na terenie naszego kraju znajduje się ich 17. Poniżej prezentujemy aktualny wykaz i krótki opis każdego z nich.
W tym artykule: Dziedzictwo UNESCO w Polsce Obiekty UNESCO w Polsce – lista Stare Miasto w Krakowie Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni Auschwitz-Birkenau Puszcza Białowieska Stare Miasto w Warszawie Stare Miasto w Zamościu Średniowieczny zespół miejski Torunia Zamek krzyżacki w Malborku Kalwaria Zebrzydowska Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy Drewniane kościoły południowej Małopolski Park Mużakowski Hala Stulecia we Wrocławiu Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat Tarnowskie Góry Krzemionki Lasy bukowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym Dziedzictwo UNESCO w Polsce Lista Światowego Dziedzictwa UNESCO została ustanowiona na mocy Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturowego i naturalnego, przyjętej przez wyspecjalizowaną organizację ONZ do spraw Edukacji, Nauki i Kultury w listopadzie 1972 roku. Dokument wszedł w życie trzy lata później. Łączna liczba sygnatariuszy wynosi obecnie 194 państw. Jednym z pierwszych państw, które ratyfikowało Konwencję była Polska (6 maja 1976 r.). Dziedzictwo UNESCO obejmuje miejsca i budowle o niezwykłej „wartości kulturowej lub przyrodniczej” dla ludzkości. Aktualnie na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO znajdują się 1154 obiekty, rozlokowane w 167 państwach na całym świecie. Najwięcej, bo aż 58, zlokalizowanych jest we Włoszech, o dwa mniej w Chinach, natomiast podium zamykają nasi zachodni sąsiedzi (51). Ile obiektów UNESCO jest w Polsce? Nasz kraj może się poszczycić 17 miejscami wyróżnionymi przez Organizację Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury. Niewykluczone, że liczba ta w niedalekiej przyszłości się zwiększy, bowiem na polskiej liście informacyjnej UNESCO, czyli liście obiektów oczkujących na wpisanie, czeka pięć kolejnych zabytków. Poniżej prezentujemy pełny wykaz obiektów z Polski, które znajdziemy na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jakie są obiekty UNESCO w Polsce? Obiekty UNESCO w Polsce – lista Stare Miasto w Krakowie Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni Auschwitz-Birkenau – niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady Puszcza Białowieska Stare Miasto w Warszawie Stare Miasto w Zamościu Średniowieczny zespół miejski Torunia Zamek Krzyżacki w Malborku Kalwaria Zebrzydowska – manierystyczny zespół architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy Drewniane kościoły południowej Małopolski – Binarowa, Blizne, Dębno, Haczów, Lipnica Murowana, Sękowa Park Mużakowski Hala Stulecia we Wrocławiu Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach oraz system gospodarowania wodami podziemnymi Krzemionkowski region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego Lasy bukowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym Niedoceniane miejsca w Europie, które koniecznie trzeba zobaczyć. Poznaj 21 propozycji ze Starego Kontynentu – jest też polski akcent Gdzie pojechać na weekend czy dłuższy urlop? Poniżej przedstawiamy najbardziej niedoceniane miejsca w Europie, które warto odwiedzić chociaż raz w życiu. Na liście znalazła się jedna pro... Stare Miasto w Krakowie Pierwszy polski obiekt trafił na słynną listę w 1978 roku, a chodzi mianowicie o Stare Miasto w Krakowie, czyli najstarsza część miasta. Co ciekawe, był to zarazem jeden z pierwszych dwunastu zabytków uhonorowanych przez UNESCO. Krakowskie Stare Miasto, obejmujące obszar Wawelu, Kazimierza i Stradomia, uznano za „wybitny przykład typu budowli, zespołu architektonicznego, zespołu obiektów techniki lub krajobrazu, który ilustruje znaczące etapy w historii ludzkości”. Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni W tym samym roku, co Stare Miasto w Krakowie, na Listę Światowego Dziedzictwa wpisano Kopalnię Soli w Wieliczce. 35 lat później, w 2013 r., wpis rozszerzono o Kopalnię Soli w Bochni i Zamek Żupny w Wieliczce. Od tego momentu Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni są wpisem seryjnym. Auschwitz-Birkenau Nazistowski obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau został wpisany na Listę UNESCO w 1979 roku na podstawie kryterium VI, którego treść brzmi: „jako powiązane w sposób bezpośredni lub materialny z wydarzeniami lub żywymi tradycjami, ideami, wierzeniami, dziełami artystycznymi lub literackimi o wyjątkowym uniwersalnym znaczeniu”. Obóz w Oświęcimiu reprezentuje wszystkie obozy koncentracyjne i obozy zagłady na świecie. Puszcza Białowieska Puszcza Białowieska to do niedawna jedyny obiekt przyrodniczy światowego dziedzictwa UNESCO w Polsce. Na listę została wpisana w 1979 roku jako część Białowieskiego Parku Narodowego na podstawie kryterium IX: „stanowi wyjątkowy przykład reprezentatywny dla trwających procesów ekologicznych i biologicznych istotnych w ewolucji i rozwoju ekosystemów oraz zespołów zwierzęcych i roślinnych lądowych, słodkowodnych, nadbrzeżnych i morskich” oraz X: „obejmuje siedliska naturalne najbardziej reprezentatywne i najważniejsze dla ochrony in situ różnorodności biologicznej, włączając te, w których występują zagrożone gatunki o wyjątkowej uniwersalnej wartości z punktu widzenia nauki lub ochrony przyrody”. W 1992 r. wpis został rozszerzony o bardzo obszerną białoruską część Puszczy Białowieskiej. Od 2008 trwały wspólne starania o powiększenie uznawanego przez UNESCO obszaru. Udało się niespełna dziesięć lat temu – od 2014 roku Światowym Dziedzictwem jest niemal cała polska Puszcza Białowieska oraz większa część białoruskiej. Stare Miasto w Warszawie Warszawskie Stare Miasto, które w niemal całości zostało zniszczone w czasie II wojny światowej, wpisano na na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1980 roku na podstawie kryterium II: „ukazuje znaczącą wymianę wartości, zachodzącą w danym okresie czasu lub na danym obszarze kulturowym świata w dziedzinie rozwoju architektury lub techniki, sztuk monumentalnych, urbanistyki lub projektowania krajobrazu” oraz IV: „powiązane w sposób bezpośredni lub materialny z wydarzeniami lub żywymi tradycjami, ideami, wierzeniami, dziełami artystycznymi lub literackimi o wyjątkowym uniwersalnym znaczeniu”. Ciekawostki o Warszawie. Tego mogłeś nie wiedzieć o polskiej stolicy Poniżej prezentujemy wybrane ciekawostki o Warszawie, dzięki którym jeszcze bardziej zapragniesz poznać historię stolicy i największego miasta Polski. Stare Miasto w Zamościu Stare Miasto w Zamościu, podobnie jak krakowskie Stare Miasto, zostało wyróżnione przez UNESCO na podstawie kryterium IV. Wpisu dokonano w 1992 roku. Jak czytamy na oficjalnej stronie UNESCO, Zamość jest przykładem „idealnego renesansowego miasta” z końca XVI wieku. Średniowieczny zespół miejski Torunia Średniowieczny zespół miejski Torunia, czyli rodzinnego miasta Mikołaja Kopernika, trafił na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1997 roku na podstawie kryteriów II i IV. Zespół staromiejski Torunia to najstarsza część miasta, obejmująca Stare Miasto, Nowe Miasto i gotycki zamek krzyżacki z XIII wieku. Zamek krzyżacki w Malborku Zamek w Malborku wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1997 roku w oparciu o kryteria II, III i IV. Wzniesiona przez zakon krzyżacki budowla uznawana jest za jedną z najwspanialszych twierdz średniowiecznej Europy. Zamek uległ poważnemu zniszczeniu w czasie II wojny światowej i został zrekonstruowany po jej zakończeniu. Kalwaria Zebrzydowska Kalwaria Zebrzydowska nazywana jest „polską Jerozolimą” i uznawana za duchową stolicę Małopolski. W 1999 roku miejscowe sanktuarium pasyjno-maryjne oo. bernardynów, jako jedyna kalwaria na świecie, zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO (kryterium II i IV). Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy powstały w połowie XVII w. i są największymi drewnianymi budowlami sakralnymi o konstrukcji szkieletowej na Starym Kontynencie. Świątynie trafiły na listę UNESCO w 2001 roku na podstawie kryteriów III, IV i VI. Drewniane kościoły południowej Małopolski Binarowa, Blizne, Dębno, Haczów, Lipnica Murowana, Sękowa, czyli drewniane kościoły południowej Małopolski, pojawiły się na liście dziedzictwa UNESCO w 2003 roku. Między innymi w oparciu o kryterium III, którego treść brzmi: „przedstawiać unikatowe albo przynajmniej wyjątkowe świadectwo tradycji kulturowej lub istniejącej albo minionej cywilizacji”. Najstarsze i najpiękniejsze kościoły w Polsce Najstarsze kościoły w Polsce skrywają piękne wnętrza i wiele ciekawych historii. Mimo że archeolodzy wciąż spierają się, które świątynie rzeczywiście powstały najwcześniej, na podst... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dfa6f34c220d7b58839f3193e1cc4cb2b0a557f2-e31fdd4.jpeg" width="938" height="502" alt="Najstarsze kościoły w Polsce. Fotografia przedstawia sklepienie katedry w Gnieźnie (fot. Wikimedia/Diego Delso/CC BY-SA 4.0)" title="Najstarsze kościoły w Polsce. Fotografia przedstawia sklepienie katedry w Gnieźnie (fot. Wikimedia/Diego Delso/CC BY-SA 4.0)" /> Park Mużakowski Park Mużakowski to jeden z najpiękniejszych parków w Europie i jedyny z Polski na liście dziedzictwa UNESCO. Przez wielu uważany za raj dla rowerzystów, spacerowiczów i... zakochanych. Zauważony i wyróżniony przez Organizację Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury w 2004 roku (kryterium I, IV). Hala Stulecia we Wrocławiu Wrocławska Hala Stulecia została wpisana na listę UNESCO w 2006 r. i uznana za „wybitne dzieło twórczego geniuszu człowieka”, jak głosi kryterium I. Jeden z symboli stolicy Dolnego Śląska wzniesiono w latach 1911–1913, a autorem projektu był Max Berg. Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat Wpis z 2013 roku odnośnie drewnianych cerkwi w regionie Karpat obejmuje 16 świątyń, z których osiem znajduje się na terytorium Polski i osiem na Ukrainie. Są to: Cerkiew św. Paraskiewy w Radrużu Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Chotyńcu Cerkiew św. Michała Archanioła w Smolniku Cerkiew św. Michała Archanioła w Turzańsku Cerkiew św. Jakuba Młodszego Apostoła w Powroźniku Cerkiew Opieki Bogurodzicy w Owczarach Cerkiew św. Paraskiewy w Kwiatoniu Cerkiew św. Michała Archanioła w Brunarach Wyżnych Cerkiew Zesłania Ducha Świętego w Potyliczu Cerkiew św. Dymitra w Matkowie Cerkiew Świętej Trójcy w Żółkwi Cerkiew św. Jerzego w Drohobyczu Cerkiew Św. Ducha w Rohatyniu Cerkiew Narodzenia Theotokos w Werbiążu Niżnym Cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego w Jasinie Cerkiew św. Michała w Użoku Tarnowskie Góry Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach oraz system gospodarowania wodami podziemnymi znajdują się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO od 2017 roku. Co ciekawe, wpisu na listę dokonano 9 lipca podczas 41. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa odbywającej się wówczas w Krakowie. Krzemionki Krzemionkowski region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego wpisano na listę UNESCO w 2019 roku. Tutejsze kopalnie krzemienne zostały odkryte przez Jana Samsonowicza na początku lat 20. minionego wieku. – Stanowi źródło wiedzy o tym, jak żyli i pracowali ludzie w prehistorycznych społecznościach osiadłych i jest świadectwem zaginionej tradycji kulturowej – czytamy na stronie Polskiego Komitetu ds. UNESCO. Lasy bukowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym Najmłodszym polskim obiektem na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO są lasy bukowe położone na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego, trzeciego co do wielkości parku narodowego w naszym kraju. Wpisu dokonano w 2021 roku. – Dziękujemy wszystkim zaangażowanym w pracę nad wnioskiem i wspierającym wpis drugiego w Polsce obiektu przyrodniczego na listę Światowego Dziedzictwa Przyrodniczego UNESCO – oświadczyli przedstawiciele Bieszczadzkiego Parku Narodowego tuż po ogłoszeniu decyzji Centrum Światowego Dziedzictwa. Źródło: unesco.pl Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Guanajuato – miasto dla zakochanych i fanów mumii
Guanajuato leży na wysokości ok. 2 000 m n.p.m. To niezwykłe miasto w środkowym Meksyku przyciąga tysiące turystów wspaniałą hiszpańską architekturą z końca epoki kolonialnej.
W tym artykule: Dlaczego Guanajuato to miasto zakochanych? Spacer po Guanajuato Guanajuato mumie Guanajuato atrakcje Guanajuato – położenie i historia Leżące w środkowym Meksyku miasteczko, a szczególnie jego środkowa część, to labirynt malowniczych ryneczków i wąskich, krętych uliczek biegnących między kolorowymi domami. Spacerując po nim, należy odłożyć mapę i zgubić się. Dlaczego Guanajuato to miasto zakochanych? Zresztą mapa spełnia swoje zadanie tylko w niewielkim stopniu. Nigdy nie wiadomo, kiedy wijące się jak piskorz alejki znikną pod ziemią. Pod miastem znajduje się bowiem sieć tuneli, którymi pierwotnie płynęła rzeka Guanajuato. Po latach powodzi wybudowano na niej tamę, a tunele wykorzystano do ruchu samochodowego. Wygięte w łagodny łuk, początkowo sprawiają wrażenie mrocznych i tajemniczych. Palą się tam elektryczne latarnie, których pomarańczowe światło ślizga się po wybrukowanych jezdniach i obłożonych kamieniem ścianach. Guanajuato to także urocze zaułki i towarzyszące im legendy. Jedna z nich mówi, że para kochanków spotykała się potajemnie na niemal stykających się balkonach w naprzeciwległych budynkach, i ukradkiem wymieniała czułe pocałunki. Pewnego dnia zobaczył to ojciec dziewczyny i historia miejscowych Romea i Julii skończyła się tragicznie. Dziś zakochani zwiedzający Guanajuato muszą w zaułku (zwanym dziś Zaułkiem Pocałunku) stanąć na trzecim schodku pod wspomnianymi balkonami i gorąco się pocałować. Ma to im zapewnić siedem lat szczęścia. Wyspa Lalek w Meksyku. Historia tego miejsca jest przerażająca Wyspa Lalek to spełnienie koszmarów wszystkich, którzy boją się horrorów o zabawkach. Spacer po Guanajuato Guanajuato to jedno z najpiękniejszych miast Meksyku. Figuruje na liście UNESCO i rozkochuje w sobie wszystkich przyjezdnych bez wyjątku. Zostało założone przez złaknionych fortuny osadników, których w XVI w. zwabiły tu bogate złoża srebra i złota. Spacer warto zacząć od pomnika bohatera miasta El Pípila, uczestnika walk o niepodległość Meksyku na początku XIX w. Stamtąd roztacza się malownicza panorama i łatwo zobaczyć główne atrakcje. Ogromna czerwona kopuła obok Bazyliki Naszej Pani to Teatr Juareza, zaś duży biały budynek należy do uniwersytetu. Ale miasta nie wystarczy podziwiać z góry. Warto wybrać się np. do muzeum mumii. Wiek temu mieszkańcy Guanajuato odkryli, że na ich cmentarzu ziemia balsamuje ciała. I tak amatorzy dreszczyku mogą dziś podziwiać kolekcję ponad stu mumii. Gdy się zmęczymy umyślnym gubieniem, znajdziemy odpoczynek w kawiarence pod gołym niebem lub na rynku, gdzie kupimy kukurydzę i słodycze. I zapragniemy powrócić tu jeszcze raz. Piramidy Majów to jedna z najważniejszych atrakcji Meksyku. Wiesz, ile mają lat? Piramidy Majów to obowiązkowy punkt wycieczki do Meksyku. Co warto wiedzieć przed ich zwiedzaniem? Oto najciekawsze informacje. Guanajuato mumie Wróćmy do mumii, które są jednym z symboli i największą atrakcją Guanajuato. To naturalnie zmumifikowane ciała ofiar epidemii cholery. Ciała pochowane w 1833 r. ekshumowano w latach 1870–1958. Wtedy okazało się, że zwłoki nie uległy spodziewanemu rozkładowi. To zasługa miejscowego klimatu. Naukowcy wykazali jednak, że niektóre ciała zostały wcześniej częściowo zabalsamowane. Na początku XX w. pracownicy cmentarza zaczęli pobierać od ludzi kilka pesos za wejście do budynku, w którym przechowywano kości i mumie. W 1969 r. przekształcono je w muzeum El Museo de las Momias. W 2007 wystawa składała się z 59 mumii. Cała kolekcja liczy ich 111. Jej zwiedzanie to nie rozrywka dla wrażliwych. Słynne meksykańskie więzienie zmienia się w atrakcję turystyczną. Jakie inne zakłady karne są otwarte dla zwiedzających? Więzienie lepsze od muzeum? Zwiedzanie tych miejsc może przyprawić o gęsią skórkę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/6cc38ac4d7c6d5b73b35edda5ae8acc9e267583f-5a3ed5c.jpeg" width="938" height="563" alt="Słynne meksykańskie więzienie zmienia się w atrakcję turystyczną. Jakie inne zakłady karne są otwarte dla zwiedzających?" title="Słynne meksykańskie więzienie zmienia się w atrakcję turystyczną. Jakie inne zakłady karne są otwarte dla zwiedzających?" /> Guanajuato atrakcje Nie tylko muzeum mumii zachwyci turystów. Będąc w Guanajuato warto odwiedzić także: Regionalne Muzeum Guanajuato Alhondiga de Granaditas; Muzeum Dom Diego Rivery; Muzeum Ikonograficzne Don Kichota. Inne ciekawe obiekty w mieście to: Bazylika kolegialna Matki Bożej z Guanajuato – uważana za jedną z najbardziej charakterystycznych budowli w mieście Guanajuato w Meksyku. Znajduje się na Plaza de la Paz; Mercado Hidalgo – słynny targ z ciekawą architekturą. Kupimy tam rękodzieła i lokalne przysmaki; Teatro Juarez – jeden z najpiękniejszych teatrów w całym Meksyku. Od 1903 r. jest centrum i miejscem większości ważnych wydarzeń artystycznych w mieście Guanajuato i całym regionie. Maksymalnie może pomieścić 902 osoby. Projektanci inspirowali się architekturą starożytnego Rzymu i Grecji. Na dachu znajduje się dziewięć muz z mitologii greckiej; Posąg El Pipila – upamiętnia bohatera miasta. Jego odważne działania doprowadziły do pierwszego zwycięstwa w walce o niepodległość Meksyku. Pomnik El Pipila stoi na wzgórzu w najlepszym punkcie widokowym miasta. Przed posągiem znajduje się szeroka platforma widokowa, z której można podziwiać historyczne centrum Guanajuato. Miejsca, które warto zobaczyć: 25 destynacji, które trzeba umieścić na podróżniczej liście Szukasz inspiracji na zagraniczny wyjazd? Jeśli tak, to świetnie trafiłeś. Poniżej przedstawiamy niemal 30 pomysłów zarówno dla ciepłolubnych, jak i zimnolubnych podróżników. To miejsca... Guanajuato – położenie i historia Miasto Guanajuato jest położone w środkowym Meksyku. Rozciąga się na stromych zboczach wzgórz na skrzyżowaniu trzech wąwozów na średniej wysokości około 2050 metrów nad poziomem morza. Guanajuato zostało założone w 1554 r. Status miasta zyskało w 1741 r. Wówczas stało się jednym z trzech największych ośrodków wydobycia srebra. Bajeczne bogactwo było najbardziej widoczne w zdobieniach kościołów San Francisco i San Diego. W 1810 r. Guanajuato splądrowała i zniszczyła rebelia pod przewodnictwem Miguela Hidalgo y Costilli. Do 1822 r. wydobycie minerałów spadło z powodu przemocy, powodzi i exodusu wielu zamożnych rodzin. Miasto zaczęło podupadać. Trwało to do połowy XX wieku, kiedy zaczęła rozwijać się turystyka. O srebrnej historii miasta nie zapomniano, a pamięć trwa do dziś. Historyczne centrum miasta Guanajuato i pobliskie kopalnie z epoki kolonialnej zostały wspólnie wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1988 roku. Obecnie do Guanajuato można dojechać autostradą. W okolicy funkcjonuje też lotnisko w León. Stanowy Uniwersytet Guanajuatoco roku organizuje festiwal Cervantino. Wśród najbardziej znanych osób związanych z miastem wymienia się między innymi: Emmę Godoy, naukowczynię i pisarkę, Jorge Negrete, artystę „Złotego Wieku” meksykańskiego kina, Diego Riverę, meksykańskiego muralistę, José Alfredo Jiméneza, meksykańskiego piosenkarza i autora tekstów.
Włosi chcą wpisania espresso na listę UNESCO. Na czym polega wyjątkowość włoskiej kawy?
90 proc. Włochów nie wyobraża sobie dnia bez wypicia espresso. Nie dziwi więc, że chcą wyróżnić swoją ulubioną kawę.
W tym artykule: Czy włoska kawa trafi na listę UNESCO? Picie espresso kiedyś i dziś Włochy mają wiele powodów do dumy. Od znanych na całym świecie zabytkowych budowli, przez uwielbianą kuchnię, po ostatnie zwycięstwa na Euro 2020 i Eurowizji. Czyżby to było za mało? Włosi chcą raz jeszcze przypomnieć innym narodom, że ich chlubą jest również kawa. Nowa atrakcja turystyczna odkrywa nieznane fakty o Neapolu Neapol ma bardzo bogatą historię, choć mało kto o niej pamięta. To może się już niebawem zmienić. Czy włoska kawa trafi na listę UNESCO? Obecnie kawę pija się na całym świecie. Kawiarnie serwują czarny napój w różnych rozmiarach i na wiele sposobów. Włosi podróżujący za granicę niechętnie zmawiają jednak swój narodowy napój, ponieważ najczęściej różni się on znacznie od włoskiego oryginału. Włoska miłość do kawy osiągnęła ostatnio kolejny poziom. Mieszkańcy Półwyspu Apenińskiego chcą ubiegać się o wpisanie espresso – a jakżeby inaczej – na listę dziedzictwa ludzkości UNESCO. Jak to tłumaczą? Ich zdaniem kawa to coś znacznie więcej niż zwykły napój. – To autentyczny rytuał i sposób naszej społeczności na wyrażenie siebie, z którego jesteśmy znani na całym świecie – argumentuje Gian Marco Centinaio, podsekretarz w departamencie rolnictwa. Potwierdza przy tym, że wniosek został już złożony. Jak dodaje, kandydatura espresso to też forma celebracji relacji społecznych Włochów w trudnych pandemicznych czasach. Przypomnijmy, że od 2017 r. na liście niematerialnego dziedzictwa ludności UNESCO znajduje się już neapolitańska pizza. Wandale zniszczyli słynny klif na Sycylii. Miał trafić na listę UNESCO Scala dei Turchi to chluba Sycylii. Władze wyspy szukają sprawców zniszczenia klifu. Picie espresso kiedyś i dziś Pierwsze espresso zostało wypite w Turynie pod koniec XIX wieku. Napój szybko stał się częścią tożsamości narodowej Włochów. Dziś przy espresso dyskutuje się o polityce, sporcie, plotkuje i podejmuje ważne decyzje. Według włoskiego Narodowego Instytutu Włoskiego Espresso 90 proc. Włochów pije swoją ulubioną kawę raz dziennie – najczęściej w porcelanowym kubeczku. Instytut został założony w 1998 r., żeby chronić i promować oryginalną recepturę espresso. Surowe przepisy określają nie tylko konkretną mieszankę kawy, ale też certyfikowany sprzęt oraz wymagane licencje dla personelu. Pewnie nie wszyscy wiedzą na przykład o tym, że crema, czyli pianka na powierzchni espresso „musi być jednolita i trwała przez co najmniej 120 sekund od momentu nalania kawy bez mieszania”. Kolor espresso również jest ściśle określony – orzechowo-brązowy lub ciemnobrązowy. Picie espresso również wiąże się z pewnym zasadami. Do kawy powinno dodawać się cukier (opcjonalnie) oraz szklankę z niegazowaną wodą. Włosi nie mają ustalonych por na sięganie po filiżanki z espresso. Kawy mleczne pija się z kolei dopiero po godzinie 11, przykładowo do obiadu. Przed wyjazdem do Włoch należy jednak pamiętać o tym, że zwyczaje picia kawy mogą nieznacznie różnić się w zależności od regionu. Jedno jest pewne – każdy Włoch ma swoje kofeinowe święte zasady. O tym, czy espresso trafi na listę UNESCO, dowiemy się jeszcze wiosną 2022 r. Źródło: Guardian
Bukowe lasy Bieszczad wpisane na listę Światowego Dziedzictwa Przyrodniczego UNESCO
Na myśl o Bieszczadach nie wszyscy myślą o bukach. To właśnie te drzewa trafiły na listę UNESCO.
W tym artykule: Polska ponownie doceniona przez UNESCO Lasy bukowe, które znajdują się na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego, zostały przyłączone do składu europejskiego obiektu „Pierwotne lasy bukowe Karpat i innych regionów Europy”. Jak czytamy w oficjalnym komunikacie, w sumie tworzą go 94 obszary w 18 europejskich krajach. Oprócz bieszczadzkich buków na liście są też między innymi kompleksy leśne w Bośni i Hercegowinie, Czechach, Francji, Macedonii Północnej i Szwajcarii. Pierwotnie w skład obiektu wchodziły dobrze zachowane lasy bukowe Albanii, Austrii, Belgii, Bułgarii, Chorwacji, Niemiec, Włoch, Rumunii, Słowacji, Słowenii, Hiszpanii i Ukrainy. Wielka Rafa Koralowa nie trafi na listę zagrożonego dziedzictwa. „Hańba dla australijskiego rządu” Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO nie umieści Wielkiej Rafy Koralowej na „zagrożonej liście”. Kolejna ocena stanu australijskich koralowców zostanie przeprowadzona w 2023 roku. Polska ponownie doceniona przez UNESCO Łączna powierzchnia rezerwatów bukowych z Bieszczadzkiego Parku Narodowego wynosi blisko 3300 ha. Są to tereny Pasma Granicznego, dolin Górnej Solinki, Terebowca, Wołosatki oraz zboczy Połoniny Wetlińskiej i Smereka. Warto dodać, że teren objęty decyzją UNESCO zajmuje około 11 proc. całego BPN. Przyrodnicy uważają pierwotne lasy bukowe Bieszczad za przykład zachowanego w stanie nienaruszonym kompleksu leśnego strefy umiarkowanej, a jednocześnie jest to najbardziej kompletny system ekologiczny europejskich lasów bukowych. Są one również bezcennym rezerwuarem materiału genetycznego różnych różnych gatunków zamieszkujących tego typu siedlisko leśne. Na czym polega uniwersalna wartość pierwotnych lasów bukowych Karpat i dawnych lasów bukowych Niemiec? Są one niezbędne do zrozumienia historii ewolucji całego gatunku tych drzew. Buki posiadają znaczenie globalne – są jednym z najważniejszych składników lasów liściastych w strefie umiarkowanej.
Wielka Rafa Koralowa nie trafi na listę zagrożonego dziedzictwa. „Hańba dla australijskiego rządu”
Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO nie umieści Wielkiej Rafy Koralowej na „zagrożonej liście”. Kolejna ocena stanu australijskich koralowców zostanie przeprowadzona w 2023 roku.
W tym artykule: Wielka Rafa Koralowa jednak niezagrożona? Czarny scenariusz dla Wielkiej Rafy Koralowej Wielka Rafa Koralowa rozciąga się na długości ponad 2 tysięcy kilometrów wzdłuż wybrzeży Australii i znajduje się na nieoficjalnej liście Cudów natury stworzonej przez CNN. W zestawieniu uwzględniono również m.in.: Mount Everest, Wodospady Wiktorii i zorzę polarną. Niestety prognozy nie są optymistyczne. Według raportu Australijskiej Akademii Nauk nawet 99 procent australijskiej rafy może zniknąć do 2025 r. z powodu postępujących zmian klimatycznych. UNESCO chce wpisać Wielką Rafę Koralową na listę zagrożonego dziedzictwa. Australia się buntuje Australijczycy boją się, że wpisanie Wielkiej Rafy Koralowej na listę zagrożonego światowego dziedzictwa niekorzystnie wpłynie na turystykę, ponieważ podróżni nie będą chcieli ogląda.. Wielka Rafa Koralowa jednak niezagrożona? Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO ogłosił kilka dni temu, że mimo wcześniejszych zapowiedzi nie umieści Wielkiej Rafy Koralowej na liście zagrożonego dziedzictwa. Decyzja została podjęta po dwóch dniach obrad. W tym czasie Australijczycy dosłownie wstrzymali oddech. Lokalne władze obawiały się, że nowa klasyfikacja cudu natury może zaszkodzić jego wizerunkowi i źle wpłynąć na odradzającą się po lockdownach turystykę. Plany wpisania Wielkiej Rafy Koralowej na „zagrożoną listę” pojawiły się po tym, jak biolodzy oszacowali, że ponad 60 proc. koralowców zostało dotkniętych bieleniem, które jest związane ze zmianami klimatu. Nowa klasyfikacja mogłaby się wiązać z utratą statusu światowego dziedzictwa. Pomysł umieszczenia cudu natury na listę zagrożonego dziedzictwa poparło wiele osób publicznych, w tym aktorzy i dziennikarze. „W ciągu ostatnich pięciu lat zjawisko bielenia koralowców wywołane globalnym ociepleniem doprowadziły do ich masowej śmiertelności. Dowody naukowe nie budzą wątpliwości: Wielka Rafa Koralowa jest w niebezpieczeństwie i nadszedł czas na działanie” – czytamy w liście podpisanym m.in. przez Jasona Momoę (aktor znany z filmu „Aquaman”) czy Philippe'a Cousteau, światowej sławy badacza oceanów. Finalnie kontrowersyjna, zdaniem władz Australii, propozycja została odrzucona. Decyzja UNESCO podzieliła Australijczyków. David Ritter, dyrektor generalny Greenpeace Australia Pacific, powiedział, że to nie „osiągnięcie”, ale „dzień hańby dla australijskiego rządu”. Kolejna ocena stanu Wielkiej Rafy Koralowej zostanie przeprowadzona w 2023 roku. Nurkowie wybrali najpiękniejsze rafy koralowe na świecie. Jak możemy je uratować? Rafy koralowe cieszą oko, ale odgrywają też ważną rolę w regulowaniu wodnego ekosystemu oraz zmian klimatycznych. Część koralowców na całym świecie zdążyła już bezpowrotnie wyblakn.. Czarny scenariusz dla Wielkiej Rafy Koralowej Naukowcy alarmują, że jeśli globalne ocieplane utrzyma się na obecnym poziomie, największy na świecie system raf koralowych w końcu zginie. Badacze zauważają też, że przy obecnym tempie emisji gazów cieplarnianych na Ziemi zmiany, jakie zajdą do 2025 r., mogą być nieodwracalne. Destrukcyjne dla koralowców bielenie występuje cyklicznie. W zeszłym roku badacze zaobserwowali je po raz trzeci w ciągu zaledwie pięciu lat. Wówczas najbardziej ucierpiały regiony północne, środkowe i południowe. Koralowce zaczęły blednąć kilka tygodni po tym, jak w okolicach Wielkiej Rafie Koralowej odnotowano rekordowo wysokie temperatury powietrza.
Transhumancja – zawdzięczamy jej jodłowanie, ludowe piosenki i festiwale. Czym jest i czy jest obecna do dziś?
Transhumancja to rodzaj pierwotnego pasterstwa. To transhumancji zawdzięczamy jodłowanie i róg alpejski oraz niezliczone ludowe piosenki, wiersze, święta i festiwale w Apulii, podobnie jak w pasterskich regionach na całym świecie.
Każdego roku w czerwcu Nunzio Marcelli zbiera swoje stado – 1300 owiec – i wyrusza z domu znajdującego się w pobliżu średniowiecznej wioski Anversa degli Abruzzi w Apeninach. 65-letni Marcelli w ciągu trzech dni pokonuje jakieś 45 km w towarzystwie swoich owczarków i kilku gości ciekawych tradycyjnego dla tego regionu Włoch sposobu życia, przeganiając owce ku wysoko położonym halom. Droga z farmy na letnie pastwiska biegnie tratturo – ścieżką wydeptaną w tej ziemi przez ponad 2300 lat takich migracji. Pokonawszy przy stukocie racic brukowane uliczki Anversy, owce i pasterze zaczynają wspinaczkę. Idąc krętą wąską ścieżką, przemierzają łany dzikich kwiatów, stare brzeziny, lasy sosnowe i podupadające kamienne osady – w tym eteryczną wioseczkę Castrovalva (liczba mieszkańców: 12) przylgniętą do chropowatej wapiennej skały wznoszącej się ku niebu. Trzeciego dnia po południu osiągają leżący jakieś 2000 m n.p.m. płaskowyż pod wciąż pokrytym śniegiem szczytem Monte Greco. Choć do Rzymu jest stąd zaledwie 150 km, płaskowyż sprawia wrażenie zapomnianego świata. Trzmiele buszują tu w kwiatach tymianku i oregano. Orły przednie i sokoły szybują na tle błękitnego apenińskiego nieba. Setki gatunków ziół, traw i dzikich kwiatów oszałamiają bujnością. Telefony komórkowe nie mają tutaj zasięgu. To miejsce, którego nigdy nie chciałoby się opuścić. Ale Marcelli ma na farmie sporo pracy – prowadzi tam także agroturystykę, oferując gościom pokoje w swoim gospodarstwie. Po uroczystym obiedzie składającym się z tradycyjnego abruzyjskiego dania, takiego jak gulasz jagnięcy lub chlebowo-warzywna zupa pancotto, wszyscy wracają busikiem do Anversy. Wszyscy, ale nie owce. Te pozostają na ziemi, którą Marcelli dzierżawi od gminy Scanno położonej niedaleko Parku Narodowego Abruzji, Lacjum i Molise – na lato i wczesną jesień, aby najeść się do woli bujnej roślinności z tutejszych łąk. Zostają także pasterze, z owczarkami maremma, aby strzec i chronić stada przed wilkami, niedźwiedziami i innymi drapieżnikami. Gdy nadchodzi listopad, Marcelli i jego pasterze, czasem także garstka gości z agroturismo, pokonują tę samą drogę w przeciwnym kierunku, sprowadzając stado do domu. Rytuał ten powtarza się co roku. Ta migracja ma swoją nazwę, a od 11 grudnia 2019 r. cieszy się także uznaniem UNESCO jako kluczowy element kultury ludzkiej. Transhumancja – od łacińskich słów trans („przez”) i humus („ziemia”) – czyli sezonowy przemarsz ludzi ze stadami na i z letnich i zimowych pastwisk, praktykowany jest przez kultury pasterskie na różnych kontynentach od tysięcy lat. To zjawisko znalazło się na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO, wraz z np. bizantyjskimi pieśniami, muzyką reggae z Jamajki i tangiem argentyńskim. Gdy przedstawiciele Włoch, Grecji i Austrii w marcu 2018 r. składali wniosek o wpisanie transhumancji na listę, argumentowali, że to nie tylko zawód wykonywany przez jego praktyków, lecz sposób życia. Owce i kozy były pierwszymi zwierzętami, które człowiek udomowił jako trzodę jakieś 10 tys. lat temu. Mniej więcej z tego okresu pochodzą także najstarsze wzmianki o sezonowym wypasie. Przeprowadzone w 1963 r. techniką datowania radiowęglowego badania potwierdziły, że dolina Hulailan w centralnej części irańskiego pasma górskiego Zagros została po raz pierwszy zasiedlona przez transhumancyjnych pasterzy ok. 7050 r. p.n.e. Inne odkrycie, dokonane w Dolinie Aude na południu Francji, potwierdziło przepędzanie w tamtejszym regionie owiec i kóz już od 4500 r. p.n.e. Transhumancja to zjawisko, które ma miejsce na różnych wysokościach – i różnych szerokościach geograficznych – i dotyczy wszelkiej trzody. Na wyżynach Tigraj w Etiopii pasterze przeganiają bydło, owce i kozy. W Bhutanie i Nepalu praktyka transhumancji dotyczy jaków, wołów domowych i bydła. Transhumancja świń jest cechą pasterskiego życia w Bośni. Niektórzy ranczerzy na amerykańskim Zachodzie wciąż praktykują transhumancję. „Korytarz” Green River Drift w Wyoming wykorzystywany jest od ponad wieku i znajduje się w Krajowym Rejestrze Miejsc Historycznych. Każdej wiosny kowboje przeganiają stada wzdłuż „koryta” biegnącego z przeznaczonych na wypas zwierząt działek na pustynnych terenach w zachodnim Wyoming na wyżynne letnie pastwiska w Parku Narodowym Bridger-Teton. Długa na blisko 100 km podróż zajmuje trzy tygodnie. W południowej Grecji, gdzie wraz z rodziną mieszkaliśmy z przerwami od połowy lat 70. XX w., odbywający się dwa razy do roku przemarsz ludzi i zwierząt był tak silnie wpisany w styl życia, że do końca lat 90. w „orszaku” szedł ksiądz i nauczyciel z lokalnej szkoły. Pewnego razu wraz z przyjaciółmi zdecydowaliśmy się przejść szlakami transhumancji z nadmorskiej wioski Kyparíssi do odosobnionej letniej osady w górach. Po czterogodzinnej wspinaczce stromym szlakiem dotarliśmy do Babali. Tamtejsze kamieniste łąki przecinały wykonane bez użycia zaprawy murki, które kiedyś odgradzały winnice i ogrody. Tu i ówdzie rozsypane były prymitywne letnie chatki z kamienia wykorzystywane przez pasterzy. Przez stulecia Babala była letnim domem dla dziesiątek rodzin pasterskich z Kyparíssi. Dziś transhumancją zajmuje się tylko jedna rodzina. Trafiliśmy tam, bo usłyszeliśmy, że wyrabia także touloumotiri – ser, który tradycyjnie dojrzewa w oczyszczonej i mocno zasolonej koziej skórze. Przez dwa lata szukałam autentycznego touloumotiri (obecnie większość serowarów produkuje taki ser w beczkach) i wreszcie go odnalazłam– w Babali, w gospodarstwie Dimitrisa i Yianouli Hiotisów. Dimitris opowiadał nam o niebieskiej pleśni, która powstaje między powierzchnią sera a skórą, a którą on wgniata w ser. Yianoula ukroiła kawałek i położyła na wspólnym półmisku. Z pajdami tostowanego nad paleniskiem chleba zaczęliśmy degustację. Ser był pysznie ostry i pieprzny – to właśnie był touloumotiri z mojego dzieciństwa, touloumotiri transhumancji. W wielu miejscach na świecie serowarstwo jest centralnym elementem transhumancji. Pasterze w Nepalu wytwarzają z mleka jaka ser zwany chhurpi oraz masło ghi. W zachodniej Macedonii owczy kaszkawał z Szarskiej Płaniny produkowany jest tylko w lecie, i tylko gdy owce wypasają się na wysokości 1000–1500 m. Hiszpański ser idiazabal był pierwotnie produkowany przez pasterzy z Kraju Basków i regionu Navarra, a wędzony smak zawdzięczał dojrzewaniu przy ognisku w kamiennych chatach. We wszystkich tych przypadkach serowarzy polegają na dostępie zwierząt do dzikich pastwisk, bo różnorodność obecnych tam roślin nadaje produkowanemu przez zwierzęta mleku niezwykły smak, co z kolei przekłada się na smak serów. W Alpach mleko to nazywa się heumilch, co po niemiecku znaczy tyle co „sienne mleko”, i nadaje niepowtarzalny smak alpejskim serom takim jak sura kees, graukäse czy alpenkönig. Jakieś 120 km na południowy wschód od rodzinnego gospodarstwa Marcellego, Carmelina Colantuono, należąca do czwartego pokolenia serowarów i hodowców trzody mlecznej, także praktykuje transhumancję. Ona robi to w siodle, przeganiając należące do rodziny 300 krów, głównie rasy podolica, ponad 150 km, aby dotrzeć na i wrócić z zimowych pastwisk. Wielokrotnie nagradzany ser produkowany przez Colantuono – caciocavallo – pachnący dzikimi trawami i ziołami Apulii i Molise, podawany jest w restauracjach od Rzymu po Manhattan. Niezależnie od tego, gdzie była praktykowana, transhumancja kształtowała krajobrazy. Przez tysiąclecia kapliczki, kościółki, zajazdy, a w końcu nawet wioski pojawiały się wzdłuż szlaków pasterzy. W Molise starożytne miasteczko Saepinum powstało przy jednym z głównych włoskich tratturi. Mówi się, że zostało nazwane od licznych zagród dla owiec (saepire po łacinie znaczy „ogrodzić”). Widniejący na jednej z bram napis z 168 r. n.e. zabrania mieszkańcom miasteczka krzywdzenia pasterzy przechodzących obok tratturo. W Grecji Monopatia była jedynym sposobem na kontakt pomiędzy odseparowanymi na wszelkie inne sposoby społecznościami górskimi i nadmorskimi – wzdłuż jej szlaków kwitł handel, a nawet miłość. W pasterskiej wiosce Voskina leżącej na północ od Babali pewna przyjaciółka zajmująca się robieniem serów opowiedziała mi historię o tym, jak niespełna 60 lat wcześniej wyszła za młodego mężczyznę z nadmorskiej wioski oddalonej o dzień drogi pieszo od jej domu rodzinnego. Małżeństwo zaaranżował ojciec dziewczyny, który chodząc po szlakach, szukał odpowiedniego partnera dla swojej córki. Taka praktyka – powiedziała – była wówczas czymś powszechnym. To transhumancji zawdzięczamy jodłowanie i róg alpejski, i niezliczone ludowe piosenki, wiersze, święta i festiwale, które rozkwitały, gdy nadchodzili pasterze. W Madrycie co roku w październiku podczas Fiesta de la Transhumancia przez samo serce hiszpańskiej stolicy przeganianych jest ok. 2 tys. owiec. Gdy pasterze i ich stada dotrą do centrum miasta, gromadzą się na eleganckim Plaza de Cibeles z neoklasycystycznymi rzeźbami i fontannami. Tam płacą burmistrzowi, który przewodzi całemu spektaklowi, 50 maravedis al millar – opłatę nałożoną w 1418 r. należną od tysiąca (millar) sztuk owiec. Badania wykazały, że od Hiszpanii, przez Tyrol, aż po borealne pastwiska Norwegii szlaki transhumancji wspierają bioróżnorodność, łącząc łąki i lasy, często w regionach rozczłonkowanych zabudową i intensywnymi uprawami rolniczymi. Są także korytarzami migracyjnymi dla dzikich zwierząt i siedliskami flory i fauny. Zwolennicy umieszczenia transhumancji na liście UNESCO twierdzą także, że praktyka ta jest bardziej przyjazna dla środowiska niż intensywna hodowla trzody. Badania poświęcone „tradycyjnej wiedzy ekologicznej” pasterzy praktykujących transhumancję w Hiszpanii pokazują, że taka wiedza – na temat flory, fauny i zjawisk naturalnych wynikających z kultury mającej od stuleci bezpośredni kontakt ze środowiskiem naturalnym – pomaga ludziom w adaptowaniu się do zmian klimatycznych i skutecznej ochronie ziemi. Marcelli opowiada, że jako dziecko wciąż słyszał: „jeśli nie będziesz się uczył, będziesz musiał pasać owce”. I stał się zaprzeczeniem tej prawdy. Skończył studia – ekonomię i handel na Uniwersytecie Sapienza w Rzymie – a pracę dyplomową napisał o wykorzystaniu zrównoważonych metod hodowli owiec w celu stymulowania wiejskiej gospodarki regionu Abruzja. W 1977 r., trzy lata przed ukończeniem studiów, przeniósł się w rodzinne strony i zaczął hodować owce. Wraz z nim przyjechała tam Manuela Cozzi i razem stworzyli gospodarstwo La Porta dei Parchi. Dziś Marcelli i Cozzi prowadzą je ze swoją 34-letnią córką Violą i 32-letnim synem Jacopo. Viola, która studiowała malarstwo i wzornictwo przemysłowe we Florencji, wiedziona tą samą pasją, która zainspirowała jej rodziców, dziś jest głównym serowarem w gospodarstwie i szefem kuchni agroturystycznej restauracji, a także prezeską regionalnej spółdzielni owczarskiej. – W przeszłości w Abruzji było miliony owiec – mówi. – Teraz jest ich co najwyżej 200 tys. Hodujemy je, bo mamy nadzieję, że zachęcimy do tego innych. Praktykujemy transhumancję, bo to jest dobre dla zdrowia zwierząt i dla tego miejsca. To część górskiej kultury, którą chcemy podtrzymywać. Nad transhumancją wisi wiele zagrożeń: od klimatycznych, które mogą zmieniać szatę roślinną, przez demografię, po ewoluujące polityki i modele zagospodarowania terenu. Z czasem niektóre szlaki uczęszczane przez stada przeistoczyły się w drogi dla pojazdów. Inne przecinają się z autostradami lub liniami kolejowymi. Pastwiska przekształca się w tereny uprawne. Młodzi wyjeżdżają z wiosek lub nie są zainteresowani pielęgnowaniem tradycyjnego sposobu życia swoich rodzin. Mimo iż włoskie tratturi są własnością publiczną, Colantuono musi uzyskać pozwolenie na przekroczenie autostrady, a także przejście przez wioski i miasteczka, aby móc co roku poprowadzić swoje stado do i z Apulii. Dla Marcellego wyzwania to nie tylko drapieżniki zagrażające stadom, ale też politycy, którzy jego zdaniem tworzą nieprzyjazne rolnikom regulacje prawne. Viola Marcelli jest wdzięczna za decyzję UNESCO. Ma nadzieję, że pomoże to sprawić, iż transhumancja, i ogólnie rolnictwo na małą skalę, będzie dla jej rodziny i innych bardziej opłacalne. – Bycie rolnikiem to ciężka praca – stwierdza. – Ale warto stawiać czoło wyzwaniom – dodaje. – Owce, pastwisko, mleko, ser, który robimy, transhumancja, one są częścią Abruzji i Włoch od tysięcy lat. Są krwiobiegiem tego miejsca. Są duszą naszych ludzi.
Francuska bagietka trafi na listę UNESCO? Wypiek ma poważną konkurencję
Bagietka, obok beretów i wieży Eiffla, jest jednym z najbardziej znanych symboli Francji i Paryża na świecie. Już niebawem wypiek może zostać wyróżniony przez UNESCO jako przykład niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
W tym artykule: S.O.S dla francuskiej bagietki Kulinarne UNESCO Jak donoszą zmartwieni piekarze z Francji, oryginalne bagietki coraz rzadziej pojawiają się na sklepowych półkach. Ich miejsce zajmują mrożone paluchy. W obawie przed zapomnieniem o wieloletniej tradycji przedstawiciele Konfederacji Francuskich Piekarzy złożyli wniosek do UNESCO o dodanie bagietki do spisu dóbr niematerialnych S.O.S dla francuskiej bagietki Piekarze są przekonani, że wpisanie bagietki na listę dziedzictwa UNESCO podniesie znaczenie przekazywanego z pokolenia na pokolenie przepisu oraz uchroni klientów zza granicy przed oszustami. – Przygotowanie tradycyjnej bagietki wymaga czasu, odpowiedniego sposobu pieczenia oraz dobrej mąki bez dodatków – mówi Mickael Reydellet, właściciel ośmiu piekarni. Zgodnie z dekretem francuskiego rządu z 1993 roku, tradycyjne bagietki wytwarza się wyłącznie z czterech klasycznych składników. Fermentacja ciasta powinna z kolei trwać od 15 do 20 godzin. Optymalna temperatura podczas tego procesu waha się od 4 do 6 stopni Celsjusza. Francuskie piekarnie mocno ucierpiały w ciągu ostatniego roku z powodu ograniczeń powiązanych z pandemią COVID-19. Mickael Reydellet twierdzi, że wyróżnienie UNESCO nie tylko podniesie na duchu piekarzy, ale też zachęci następne pokolenia do kultywowania wypiekowej tradycji. Każdego dnia we Francji sprzedawane jest około 6 milionów bagietek. Prezes Konfederacji Francuskich Piekarzy zwraca jednak uwagę na niekorzystny dla małych piekarni trend. Od lat 50. ubiegłego wieku zamknięto ich aż 30 000. Kulinarne UNESCO Niematerialne dziedzictwo obejmuje tradycje przekazywane ustnie, sztuki performatywne, praktyki społeczne, rytuały i metody tradycyjnego rzemiosła. Na liście UNESCO znalazły się już między innymi znane od stuleci w Iranie i Kazachstanie przepisy na chleb oraz wywodząca się z Neapolu sztuka kręcenia pizzą w powietrzu. Popularne pieczywo ma poważną konkurencję. O wpis ubiegają się również ocynkowane dachy Paryża i festiwal wina Biou d’Arbois organizowany w regionie Jura. Francuski minister kultury przedstawi swoją rekomendację w marcu. Emmanuel Macron już w 2018 roku wyraził swoje poparcie dla wpisania bagietek na listę dziedzictwa UNESCO. – Zazdroszczą nam ich na całym świecie. Z tego powodu trzeba je zarejestrować jako nasze dziedzictwo – mówił. Przyszłość popularnego pieczywa rozstrzygnie się w najbliższych miesiącach.
Chodzenie z kozą na Kujawach wpisane na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego
Od 2014 roku w Polsce funkcjonuje ratyfikowana przez Konwencję UNESCO Krajowa Lista Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Zestawienie nadzoruje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego we współpracy z Narodowym Instytutem Dziedzictwa. Lista ma charakter wyłącznie informacyjny. Do wpisu na nią mogą zgłaszać się wszystkie środowiska związane z przejawami usankcjonowanej tradycją działalności człowieka, w tym rzemieślnicy czy artyści.
Do tej pory na Krajowej Liście Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego zarejestrowano blisko 50 elementów, w tym między innymi umiejętność wyplatania kosza "kabłącoka" w Lucimi na Radomszczyźnie, wycinankarstwo kurpiowskie z Puszczy Zielonej czy wysiewanie serc i krzyży na polach w okolicach Strzelec Opolskich. Niedawno Lista została uzupełniona o trzy kolejne tradycje. Chodzenie z kozą na Kujawach Tę karnawałową tradycję powinni znać przede wszystkim mieszkańcy województwa kujawsko-pomorskiego. Zwyczaj ten obchodzi się od przez tydzień od Tłustego Czwartku do Środy Popielcowej. Właśnie wtedy grupa przebierańców odwiedza okoliczne domy. To kontynuacja ludowych praktyk. Dawniej wierzono, że chodzenie z kozą ma wymiar magiczny i zapewni urodzaj. Uczestnicy pochodu najczęściej przebierają się za zwierzęta, przykładowo konia, bociana, niedźwiedzia i oczywiście za kozę. Nie brakuje też przebranych za "obcych" (w tym rozumieniu Żydzi i Cyganie) oraz postaci dwoiste takie jak: "dziad na babie" lub "żywy na umarłym". Chodzeniu z kozą towarzyszy zabawa taneczna. Kiedyś miała ona charakter matrymonialny, ale dziś to już po prostu potańcówka kończąca karnawał. Carillonowa muzyka w Gdańsku Władze Gdańska od ponad roku ubiegały się o wpisanie muzyki carillonowej na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. O sukcesie poinformował Waldemar Ossowski, dyrektor Muzeum Gdańska. Carillon to zespół złożony z co najmniej 23 dzwonów wieżowych. Można na nich grać ręcznie przy użyciu dwóch klawiatur: manuałowej i pedałowej. Po wciśnięciu klawisza serce dzwonu jest wprawiane w ruch i uderza o czaszę. Carillon w kościele pw. św. Katarzyny w Gdańsku liczy 50 dzwonów, ten w wieży Ratusza Głównego Miasta 37, a mobilny 48. Jedynie w Gdańsku znajdują się carillony, na których można koncertować. Hafciarstwo z nadwiślańskiego Urzecza Urzecze to podwarszawski mikroregion etnograficzny, rozciągający się po obu stronach Wisły. Sztuka hafciarstwa jest przekazywana pokoleniowo przez kobiety zamieszkujące ten teren. Technika ta opiera się na wykonaniu haftu ściegiem łańcuszkowym przy użyciu czarnej bawełnianej nici. Za wzorzec służą oryginalne chusty czepcowe i koszule kobiece będące przed laty strojem odświętnym. Hafciarstwo z Urzecza zaczęło zanikać po II wojnie światowej, jednak od kilku lat popularyzatorki tej sztuki działają coraz intensywniej i organizują warsztaty dla chętnych. Na przestrzeni lat z usług hafciarek korzystały zespoły ludowe. Obecnie coraz więcej osób zamawia koszule z charakterystycznym roślinnym motywem, żeby podkreślić swoją przynależność do regionu. Na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego trafiają tradycje i elementy, które spełniają konkretne kryteria. Najważniejszym jest zgodność z definicją niematerialnego dziedzictwa kulturowego Konwencji UNESCO. Zgłaszający muszą też opracować plan ochrony i podtrzymania danego zjawiska.
Ukraina: Czarnobyl powinien trafić na listę światowego dziedzictwa. Jako miejsce pamięci i ostrzeżenie
Władze Ukrainy podjęły wysiłki na rzecz wpisania czarnobylskiej Strefy Wykluczenia na Listę światowego dziedzictwa UNESCO, na której znajdują się takie historyczne zabytki, jak Taj Mahal czy Stonehenge. Ukraińscy urzędnicy mają nadzieję, że kiedy agencja kultury ONZ nada Czarnobylowi oficjalny status, miejsce zyska.
Ukraina stara się o miejsce na Liście światowego dziedzictwa UNESCO dla Czarnobyla, gdzie w 1986 roku doszło do katastrofy w elektrowni jądrowej. Władze Ukrainy mają nadzieję, że zmiana oficjalnego statusu Czarnobyla i okolic pozwoli lepiej chronić miasto przed zniszczeniem i przyciągnie turystów. Strefa Wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej to teren najbardziej dotknięty skutkami katastrofy w Czarnobylu. Zajmuje ona północne rejony obwodu kijowskiego i żytomierskiego aż do granic z Białorusią, gdzie graniczy z Poleskim Państwowym Rezerwatem Radiacyjno-Ekologicznym. Na jej terenie dwa największe ośrodki to oczywiście Czarnobyl i Prypeć. Oba miasta cieszą się dużą popularnością wśród turystów. Postapokaliptyczny krajobraz wyludnionego miasta przyciąga śmiałków. W większości wyludnione tereny popadają w ruinę, a budynki przejmują we władanie rośliny i dzikie zwierzęta. Brak ochrony, kontroli i środków finansowych na nadzorowanie strefy zamkniętej sprawia, że coraz częściej dochodzi też do aktów wandalizmu ze strony turystów bądź performerów, wykorzystujących czarnobylską strefę do realizowania swoich projektów. Władze Ukrainy chcą to zmienić. W tym celu podjęły wysiłki na rzecz wpisania czarnobylskiej Strefy Wykluczenia na Listę światowego dziedzictwa UNESCO, na której znajdują się takie historyczne zabytki, jak Taj Mahal czy Stonehenge. Milion turystów rocznie Ukraińscy urzędnicy mają nadzieję, że kiedy agencja kultury ONZ nada Czarnobylowi oficjalny status, miejsce zyska. Nie chodzi tylko o zwiększenie zainteresowania wśród zagranicznych turystów, lecz także o spotęgowanie wysiłków na rzecz ochrony starzejących się budynków. Ukraiński minister kultury Ołeksandr Tkaczenko podkreśla, że Czarnobyl jest miejscem znaczącym „nie tylko dla Ukraińców, ale dla całej ludzkości”. Uzyskanie statusu UNESCO mogłoby promować strefę zamkniętą jako „miejsce pamięci”, które ostrzegałoby przed powtórną katastrofą nuklearną. – Obszar ten może i powinien być otwarty dla zwiedzających, ale powinien być czymś więcej niż tylko miejscem przygód dla odkrywców – powiedział Tkachenko. W 2019 roku, po premierze serialu HBO, Czarnobyl odwiedziła tekordowa liczba 124 000 turystów, w tym 100 000 obcokrajowców. Tkachenko powiedział, że po zakończeniu prac nad gigantyczną kopułą ochronną nad czwartym reaktorem w 2016 roku, miejsce jest całkowicie bezpieczne i ma nadzieję na zwiększenie liczby odwiedzających do miliona rocznie. Konkretne obiekty, które mogłyby trafić na listę UNESCO rząd Ukrainy ma wskazać do marca, ale na ostateczną decyzję agencji ONZ będzie trzeba poczekać nawet do 2023 roku. Katastrofa w Czarnobylu Eksplozja czwartego reaktora w elektrowni jądrowej w Czarnobylu w kwietniu 1986 r. spowodowała poważne skażenie terenów Ukrainy i sąsiedniej Białorusi. Doprowadziła do powstania strefy zamkniętej o wielkości zbliżonej do Luksemburga. Władze ukraińskie twierdzą, że życie w strefie zamkniętej przez kolejne 24 000 lat może nie być bezpieczne dla ludzi. W międzyczasie stało się jednak rajem dla dzikich zwierząt, a po pobliskich lasach wędrują łosie i jelenie. Dziesiątki wiosek i miasteczek zamieszkanych przez setki tysięcy ludzi zostało opuszczonych po katastrofie. Mimo zagrożenia radiacyjnego w okolicy nadal żyje kilkadziesiąt starszych osób – tzw. samosiołów. Po wybuchu w 1986 r. trzy inne reaktory w Czarnobylu nadal wytwarzały energię elektryczną do ostatecznego zamknięcia stacji w 2000 r. Dwudziesta rocznica zamknięcia elektrowni przypadła 15 grudnia.
Jukatan: Campeche, kraina tysiącletnich tradycji
Campeche jest jednym z najbardziej zaskakujących stanów Meksyku, w którym turyści z miejsca zakochują się dzięki pełnym tajemnic obszarom archeologicznym, głęboko zakorzenionym tradycjom, rezerwatom przyrody, opowieściom morskim i imponującej architekturze kolonialnego baroku. Ten niezwykle wielobarwny obszar otoczony naturalnym pięknem znajduje się w zachodniej części Półwyspu Jukatańskiego i był zamieszkany przez Majów od momentu zarania ich kultury aż do jej schyłku (650 a.C -1420 d.C).
W 1517 roku pierwsi odkrywcy hiszpańscy dopłynęli do brzegów dawnej osady Majów Can-Pech o Ah Kin Pech. 4 października 1540 roku hiszpański konkwistador Francisco de Montejo “El Mozo” zbudował na fundamentach dawnych budowli Majów osadę Villa de San Francisco de Campeche, która docelowo stała się jednym z najważniejszych portów Wicekrólestwa Nowej Hiszpanii. Campeche, stolica Miasto otoczone murem Rozpoczynając odkrywanie stanu Campeche pierwsze kroki należy skierować do San Francisco de Campeche - stolicy stanu. Miasto znajduje się nad brzegiem Zatoki Meksykańskiej i jest jedynym w całym kraju miastem-twierdzą, stanowiąc w ten sposób jedno z najpiękniejszych miast Ameryki Łacińskiej. Dzięki doskonale zachowanym murom i wzniesionym tam budowlom miasto zostało uznane przez UNESCO za dziedzictwo kulturowe ludzkości. Wspomniany wcześniej port był miejscem, które odegrało strategiczną rolę w ekspansji kolonialnej i handlu, co z kolei skutkowało zainteresowaniem ze strony europejskich królestw, które masowo wysyłały swoich żeglarzy w kierunku nowoodkrytego kontynentu z jasnym rozkazem zaatakowania hiszpańskiej kolonii i ustanowionych tam ośrodków handlowych. Korsarze naznaczyli swą obecnością historię portu i przyczynili się do zbudowania systemu obronnego przypominającego swą formą pentagon z dwoma wejściami, dwoma fortyfikacjami i ośmioma twierdzami usytuowanymi na każdym rogu ośmioramiennego muru obronnego. By móc zachwycić się stonowaną kolorystyką tradycyjnych dworów z wyraźnie widocznymi wpływami stylu andaluzyjskiego i karaibskiego, najlepiej jest udać się do Centrum Historycznego i wspiąć się na Katedrę (Catedral de Campeche) w stylu barokowym i z elementami stylu neoklasycznego; a także do Dworu nr 6 (Casa 6) i Dworu Carvajal (Mansión Carvajal). Kolejnym obowiązkowym punktem programu zwiedzania jest Ulica nr 59 (Calle 59), która stanowi deptak dzielący centrum wzdłuż na dwie części i jednocześnie łączący Wrota Morza (Puerta de Mar) i Wrota Ziemi (Puerta de Tierra). Po obu stronach tejże ulicy znajdują się sklepy z miejscowym rękodziełem, bary i restauracje. Wszystkim odwiedzającym stan Campeche poleca się szczególnie zwiedzenie konstrukcji, które niegdyś służyły do celów obronnych przed atakami piratów. Zwiedzanie konstrukcji tych warto zacząć od fortyfikacji Fuerte de San José el Alto: konstrukcji militarnej z XVIII wieku, w której zachwycają szczególnie odcienie żółci i zapierający dech w piersiach widok na morze. Na uwagę zasługuje również fortyfikacja Fuerte de San Miguel, która stanowi obszar zamknięty z dwoma mostami, dwoma małymi fortyfikacjami, spiżami, kuchnią i pokojami, w których stacjonowały niegdyś wojska. W mieście Campeche odnajdziemy dzielnice przesiąknięte tysiącletnimi tradycjami, takie jak niewielka dzielnica San Román, w której corocznie obchodzi się uroczystość Czarnego Chrystusa (Feria del Cristo Negro), najważniejsze święto stanu Campeche. Zwyczaj ten narodził się ponad 448 lat temu i polega na składaniu czci Czarnemu Chrystusowi (Cristo Negro), Panu z San Román, rzeźbie o wysokości 1.80 metra. By oddać cześć temu Świętemu, co roku zdejmuje się z cokołu jego ogromną i ciężką figurę, by następnie udać się z procesją w stronę morza. Calakmul Obszar archelogiczny Majów o niezwykłym znaczeniu Na wschodzie stanu, w miejscu stosunkowo znacznie oddalonym od Campeche (bo o około 280 km od stolicy stanu) znajduje się Rezerwat Biosfery Calakmul (Reserva de la Biósfera de Calakmul) liczący ok. 723 tyś. hektarów powierzchni lasów chronionych. Na jego terytorium znajduje się obszar architektoniczny zamieszkany niegdyś przez Majów pochodzących z Calakmul, stolicy jednego z największych i najbardziej wpływowych wicekrólestw Mezoameryki. Przez wzgląd na jego wartość kulturową i przyrodniczą, ten niesamowity teren otrzymał prestiżowe wyróżnienie mieszanego (tj. kulturowo-przyrodniczego) dziedzictwa światowego UNESCO. Rezerwat ten stanowi jednocześnie drugi co do wielkości naturalny obszar chroniony w Meksyku i drugie największe płuca kontynentu Ameryki. Niezwykłość Calakmul wyraża się w jego harmonijnym połączeniu archeologii i przyrody, które rezerwat ten w pełnej krasie oferuje zwiedzającym. Jego niezwykle gęste poszycie daje schronienie 86 gatunkom zwierząt (takim jak: jaguar, puma, mrówkojad, czepiak, tapir, itp.). Jednocześnie jest miejscem do życia m.in. dla 282 gatunków ptaków oraz 50 gatunków gadów. Niewyobrażalnie wielkie korony drzew otaczają to dawne miasto Majów, które będąc niegdyś jednym z najgęściej zaludnionych, stanowi niezwykłe dziedzictwo architektoniczne cywilizacji Majów, na które składają się takie miejsca jak Becán - miasto otoczone jedyną w swoim rodzaju fosą obronną. Na wyróżnienie zasługuje również Xpujil – teren, gdzie można skorzystać z usług akredytowanych przewodników, oddając się takim aktywnościom jak: turystyka ekstremalna, turystyka kempingowa, turystyka objazdowa, turystyka ukierunkowana na poznawanie walorów przyrodniczych, turystyka fotograficzna oraz ukierunkowana na przeprowadzenie badań etnograficznych. Bécal Ręce, które wyplatają rękodzieła w jaskiniach W odległości 95 kilometrów na północ od stolicy Capeche znajduje się Bécal – osada znana jako „Kolebka Kapelusza Jipi Japa". To spokojne miasteczko może poszczycić się spektakularnym rękodziełem, jednym z najbardziej podziwianych w całym Meksyku: wyrobem kapeluszy z liści palmy zwanej Jipi Japa. Wrażenie robi fakt, iż rodziny wyplatające rękoma liście palmy Jipi Japa pracują w jaskiniach wydrążonych w miękkiej skale i wapieniu. Tradycja ta - odziedziczona jeszcze po Majach - przechodzi z pokolenia na pokolenie i polega na dzieleniu igłą liści palmy Jipi Japa na paski, na podsuszeniu ich w piecu ogrzewanym węglem, by w znacznym stopniu odparowała z nich znajdująca się w nich wilgoć, a następnie na wystawieniu ich na działanie promieni słonecznych. Jeśli chce się nadać kapeluszom kolor, używa się do tego celu owoców, kory i innych materiałów naturalnych, z których pozyskuje się barwnik. Po uzyskaniu włókien z pociętych na paski i następnie podsuszonych liści palmy Jipi Japa, rękodzielnicy udają się do jaskiń, gdyż panujące w nich warunki geofizyczne pozwalają włóknom zachować elastyczność, która z kolei ułatwia wyplatanie kapeluszy. Gdyby zadania wyplatania podjąć się w innych warunkach niż te, które panują w jaskiniach, wówczas groziłoby to nadmiernym wysuszeniem włókien i ich łatwą łamliwością. Ukończenie wyplatania jednego kapelusza może trwać od dwóch dni do nawet tygodni (w zależności od jakości). Warto podkreślić, iż wyrób tego rękodzieła stanowi najważniejszą aktywność zawodową i ekonomiczną tejże osady, a większość domostw w Bécal posiada także swoją własną jaskinię, w której ojcowie, synowie i dziadkowie wspólnie wyplatają kapelusze. Z tego samego materiału wyplata się również wachlarze, puzderka, papierośnice i torby. By wyjść naprzeciw oczekiwaniom odwiedzających Bécal turystów, każdy, kto ma życzenie zobaczyć, jak wygląda proces wyplatania kapeluszy, może wejść do każdej z jaskiń, w której ich wyrób się odbywa. Pomuch Osada, gdzie wykopuje się szczątki zmarłych Pomuch znajduje się w odległości 53 km od miasta Campeche i aktualnie jest społecznością, która podlega zwyczajom wywodzącym się jeszcze z czasów Majów i do których wraz z upływem czasu przeniknęło wiele elementów kultury katolickiej, tworząc w ten sposób nie mający sobie równych synkretyzm. Na tle innych krajów na świecie Meksyk wyróżnia się unikalnym podejściem do oddawania czci i szacunku zmarłym, jednak w Pomuch jak nigdzie indziej w Meksyku boją się śmierci i zmarłych najmniej. Rok w rok mieszkańcy społeczności Pomuch wierni prastarej tradycji wykopują szczątki swoich bliskich zmarłych, by oczyścić ich kości, umieścić je następnie w drewnianych skrzyneczkach i owinąć w ręcznie haftowane chusteczki. Muszą upłynąć minimum trzy lata, by zmarły mógł zostać ekshumowany. Wykopywanie szczątków bliskich zmarłych rozpoczyna się na kilka dni przed Świętem Zmarłych (Día de Muertos) obchodzonym tradycyjnie 1 i 2 listopada, na oczach wszystkich ciekawskich i turystów, którzy podchodzą aż pod sam cmentarz, by na własne oczy zobaczyć jak żyjący bliscy wyjmują z grobów szczątki nieżyjących członków swych rodzin, myją je, a następnie wystawiają je w otwartych pudełkach na widok publiczny, które to można zobaczyć, podchodząc bliżej do grobowców. Dla Meksykanów z Pomuch wykopywanie szczątków bliskich stanowi okazję do świętowania w gronie rodzinnym i do przytaczania anegdot na temat zmarłych członków rodziny. Hacjendy z agawy Henequén Dziedzictwo historyczne a obecnie luksusowe hotele Hacjendy stanowiły istotny element rozwoju gospodarczego Campeche. Jukatańska Wojna Kast (Guerra de Castas), czyli walki między właścicielami hacjend i Majami, przyczyniły się do wzbogacenia stanu Campeche. W związku ze spadkiem koniunktury gospodarczej potrzebne było źródło stałych dochodów. Z pomocą Henequén (rodzaj agawy; roślina używana do wyrobu lin i sznurków) region mógł odzyskać swoją dawną świetność. Tajniki wyrobu tych towarów były chronione przez hacjendy, które obecnie stały się luksusowymi hotelami lub atrakcjami turystycznymi wzbudzającymi zainteresowanie odwiedzających to miejsce turystów. Wśród hacjend, które wywołują największe wrażenie, jest Hacienda Uayamón, która wywodzi się z XVI wieku, a jej lata świetności przypadają na XVII wiek, kiedy to jej działalność koncentrowała się na produkcji trzciny cukrowej oraz agawy Henequén. Współcześnie w ramach swoich usług oferuje ona możliwość zakwaterowania we wchodzących w jej skład zabudowaniach, które nic nie straciły ze swego dawnego stylu i uroku. Warty rekomendacji jest hotel Hacienda Puerta Campeche. Tworzy go grupa odnowionych budynków pochodzących z XVII wieku, wyróżniających się żywymi i nowoczesnymi w swej wymowie dekoracjami. Hacjenda ta może pochwalić się ogrodem o dużej powierzchni i pokojami z wyjściami bezpośrednio przy stawie ogrodowym. Godny odnotowania jest fakt, iż Campeche jest stanem, który może pochwalić się pełnym wachlarzem atrakcji do zaoferowania odwiedzającym ten stan turystom: szacunkiem do tradycji, przepiękną w swym bogactwie przyrodą, zwyczajami rękodzieła i ogromnym, wiecznie żywym bogactwem kulturowym. Pełni dumy ze swojego stanu, mieszkańcy Campeche udowadniają, iż Meksyk zdołał oswoić już swoją przeszłość i potrafi przekuć w sukces fakt, że w zamierzchłych czasach kraj ten został najechany i podbity. *Gastronomia -Gastronomia stanu Campeche znana jest z tego, że w swoich potrawach regionalnych używa ryb i owoców morza m.in. w takich jak: krewetki smażone w dużych płatkach kokosowych, smażone ostrygi, ryba maślana pieczona w folii z owocami achiote, kalmary nadziewane krewetkami. -Wśród tradycyjnych potraw na szczególną uwagę zasługują: tortille cazón en panuchos, empanady, placki kukurydziane tamales, bułeczki w kształcie serc (el pan de corazón), ryba maślana w piklach (pámpano en escabecho), placki kukurydziane wypełnione liśćmi chaya (tamales rellenos de hoja de chaya), gotowane jajka owinięte liśćmi bananów (huevo cocido envueltos en hojas de plátano), itp. -Ulubionym napojem mieszkańców Campeche jest tzw. tanchucúa, który przygotowywany był jeszcze w czasach zamierzchłych, a do przygotowania którego potrzebna jest kukurydza i kakao.
"W życiu jest czas na wędrówkę, ale trzeba uważać, by podróż nie stała się ucieczką" - ten wywiad powinien przeczytać KAŻDY podróżnik
"Muszę się przyznać do zachłanności. Żaden upał, żadne zmęczenie, ból kręgosłupa, przepuklina, leje po bombach, nawet obecność min nie były w stanie powstrzymać mnie w wędrowaniu" – mówi Andrzej Strumiłło, artysta i podróżnik.
MAGDALENA STOPA: Zwiedził Pan prawie całą Azję – przemierzył Mongolię, z plecakiem i bronią przeszedł niemal tysiąc kilometrów syberyjskiej tajgi, ma Pan za sobą Himalaje, a dziś mieszka w Maćkowej Rudzie, małej wsi na Suwalszczyęnie. Co Pana sprowadziło pod litewską granicę? ANDRZERJ STRUMIŁŁO: Chyba pamięć genetyczna. Przez lata towarzyszył mi kompleks repatrianta, człowieka, który jadąc do Drugiej Ojczyzny, zostawił Pierwszą. Przyszedłem na świat w Wilnie. Moja rodzina była, jak to się mówi, wysadzona z siodła. Dziadek miał ziemię pod Mińskiem. Gdy wybuchła rewolucja, musiał uciekać. Przyjechał na Nowogródczyznę, zbudował dom, wykarczował las, założył sad. Rozpoczynał życie od początku, mając przeszło 60 lat. Jako mały chłopiec pracowałem przy nim z siekierą. Matka – Kazimiera Jurszanówna – pochodziła z zaścianka Sudany nad Żejmianą, sąsiadującego z Zułowem Piłsudskich. Ojciec – Rafał Strumiłło-Pietraszkiewicz, budował linie telefoniczne Wileńskiej Dyrekcji Poczt i Telegrafów. Często zabierał mnie ze sobą. Wędrowaliśmy furmanką, mieszkaliśmy w namiocie, co parę dni zmienialiśmy miejsce biwakowania. Wojna zabrała mi ojca, który zmarł na katordze w Kotłasie, mając 46 lat. Znowu trzeba było opuścić dom.Z Nowogródka do Lublina jechaliśmy wagonem towarowym przez miesiąc. Potem już zawsze czułem się wędrowcem. A dziś z Maćkowej Rudy mam do Wilna dwa razy bliżej niż do Warszawy. Rozumiem, że jazda do Lublina była pierwszą wielką podróżą w Pana życiu. A druga? Do Chin. W Pekinie miałem swą pierwszą wystawę w ramach wymiany kulturalnej. Był rok 1954. Na doświadczenia awangardy Władysława Strzemińskiego, u którego uczyłem się w Łodzi, i kolorystów z krakowskiej ASP, gdzie kończyłem studia, nałożyły się kaligrafia, symbol, lapidarny skrót, tajemnica tysiącletnich warstw rozcieranego na kamieniu tuszu. To mnie zafascynowało. Po 1956 roku podjąłem współpracę z Polską Izbą Handlową, dla której projektowałem pawilony wystawiennicze. Dzięki temu w tamtych trudnych latach mogłem podróżować. Muszę się przyznać do zachłanności. Żaden upał, żadne zmęczenie, ból kręgosłupa, przepuklina, leje po bombach, nawet obecność min nie były w stanie powstrzymać mnie w wędrówce. Nepal, Indie, Japonia, Tajlandia, wojenny Wietnam, Mongolia, Chiny, Syria, Turcja, Syberia i Kaukaz. Przemierzałem te kraje wielokrotnie. Rysowałem, fotografowałem, pisałem. Pański dom pełen jest orientalnych dzieł sztuki. Zgromadził Pan również kolekcję dla Muzeum Etnograficznego w Krakowie oraz warszawskiego Muzeum Azji i Pacyfiku.​Lubi Pan piękne przedmioty? Ciągle tak. Przywiozłem bardzo wiele dzieł sztuki, ale też zdobycze niewymierne materialnie. Na Wschodzie wszystko było inne: doznania zmysłowe, gesty, drogi myślenia. Interesowały mnie doświadczenia religijno-filozoficzne. Chciałem zobaczyć, jak wyglądają one u innych, obdarzonych dziedzictwem starszym niż nasze. Przed wojną byłem ministrantem w najpiękniejszym kościele Wilna, u św. Piotra i Pawła na Antokolu. W podróżach poznałem wiele religii, w szczególności buddyzm i taoizm. Im bardziej otwarty jest model wiary, tym bardziej jest mi bliski. Bardzo interesowały mnie tradycje sztuki i kanony piękna wyrosłe z ducha Azji. Wiele z tego przeniknęło do mojej twórczości. Z czasem, a były to dziesięciolecia, zdałem sobie sprawę, że Azja uczyniła mnie innym człowiekiem. Ostro widzę niedostatki swoje i ludzi, ale zrobiłem się bardzo ostrożny w potępianiu, w sądach i ocenach innych. Mimo tych fascynacji pozostał Pan Europejczykiem. Oczywiście. Podziwiam wschodnią sztukę, fascynuje mnie filozofia, ale nigdy nie stanę się Hindusem czy Chińczykiem. Całkowite przejęcie mentalności Wschodu jest niemożliwe, musiałbym jeść ryż od urodzenia i żyć pod tym palącym słońcem wiele tysięcy lat. Pozostałem Europejczykiem, pełnym wątpliwości, wierzącym jednak w tablice Mojżeszowe. Wiele rzeczy Pana zachwycało. A czy było coś, co budziło sprzeciw? Fałszywie pojęte poczucie wolności, które zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie usprawiedliwia obojętność wobec nieszczęścia bliźniego. W Indiach leży na ulicy człowiek, ma spękane wargi, muchy wchodzą mu do ust. Wokół setki ludzi, toczy się życie. Pytam: dlaczego się nim nie zaopiekujecie? I słyszę: on wybrał taki los, to jego karma, nie możemy tego przerwać, to byłoby naruszenie jego wolności. Podobnie jest w Ameryce. Tam też leżą ludzie na ulicach i też w imię wolności pozostawia się ich samym sobie. Po azjatyckich pustyniach, górach i klasztorach trafił Pan na Manhattan. Jak to się stało? Wygrałem konkurs – byłem pracownikiem ONZ, kierownikiem placówki Graphic Presentation Unit przygotowującej informacje, wydawnictwa i reklamę na potrzeby tej organizacji. To była gigantyczna praca, w wielkim stresie, zawsze na ostatnią chwilę. Kierowałem dużym zespołem, w ciągu dwóch lat wykonałem 3600 zamówień dla ONZ, UNESCO, FAO, UNICEF. Na Manhattanie mogłem skonfrontować doświadczenia z podróży po Azji ze światem koncentracji kapitału, energii, dynamicznych procesów. Obserwowałem społeczeństwo doskonałej organizacji, wielkiej wydajności i nieograniczonej konsumpcji. Raz zadałem sobie absurdalny trud – zrobiłem wycieczkę po sklepach i policzyłem wszystkie oferowane modele szczoteczek do zębów. W ciągu jednego dnia doszedłem do 120. Czy to nie szaleństwo? A jednak Nowy Jork mnie fascynował, poznałem tam ciekawych ludzi, zrobiłem 11 tysięcy zdjęć. Jednak dziś nie żyje Pan w centrum amerykańskiego świata, lecz na polskiej prowincji, w drewnianym domu i zimą pali drewnem z własnego lasu. Nie miałem ciągot do emigracji. Zrezygnowałem z wysokiej pensji, możliwości awansu i emerytury, którą mógłbym otrzymywać już za trzy lata. Nie zamieszkałem w Meksyku lub w Górach Niedźwiedzich, wzorem mego ucznia Mrożka lub kolegi Fangora. Był rok 1984. W dojrzałym wieku postanowiłem, że wrócę na wieś, na granicę Polski i Litwy. Osiadłem, bo już nogi bolą mnie od wędrówki. Krążyłem po całym świecie, na starość jednak chciałem wrócić do miejsc, w których czułbym klimat dzieciństwa. Kupiłem ziemię i zrujnowany dom, który wyremontowałem i powiększyłem. Został Pan rolnikiem? To jeden z wielu moich zawodów. Mam 40 ha ziemi. Prawie połowę zalesiłem, posadziłem 30 tysięcy drzew. Drugą połowę uprawiam rolniczo: 5 ha łąk i pastwisk i 15 ha ziem ornych. Nie używam sztucznych nawozów. Mam ogród i sad na własne potrzeby. Zdarza się, że w ogrodzie wykopuję kamienne groty i noże łowców reniferów – ludzie w tym miejscu mieszkali już 8 tysięcy lat temu. Hoduję też konie arabskie. Dziś jest ich osiem i cztery tegoroczne źrebaki. Jakie będą kolejne podróże? Nie planuję już podróży. W życiu jest czas na wędrówkę, ale trzeba uważać, by podróż nie stała się ucieczką. Są ludzie gotowi uciekać i uciekać bez końca. Świadomie zderzyłem dwie wielkie cywilizacje: starej Azji i nowej Ameryki i postanowiłem już nigdzie więcej nie jechać. Dzisiaj czuję się jak naładowany akumulator. Nie szukam nowych wrażeń, chciałbym raczej przetworzyć dotychczasowe. Chcę pracować, uporządkować swoje doświadczenia, wydać dzienniki, które prowadzę od 25 lat, i Księgę Wielkiego Księstwa Litewskiego. Zainicjowana została jeszcze za życia Miłosza, przez niego, Venclovę i mnie. Z radością oczekuję na dzień następny, mam nieodparte wrażenie, że najciekawsze jest jeszcze przede mną. Za niczym Pan nie tęskni? Czasami tęsknię. Pustynia Gobi, Himalaje. Olbrzymia przestrzeń, światło, wielka cisza. Zapach ziół rosnących na pustyni. W Himalajach skały, ich niezwykłe formy, lodowce. Satysfakcja, którą daje pokonanie własnej słabości. Brakuje mi też samotnej morskiej podróży. Po wojnie zacząłem budować jacht, którym miałem zamiar opłynąć przynajmniej Europę, jeśli nie świat. Ale wówczas morze zostało zamknięte i to młodzieńcze marzenie nigdy się nie spełniło. Najwyraźniej nie można zrealizować wszystkiego, tak jak nie można zgłębić całej prawdy. Prof. Andrzej Strumiłło maluje, zajmuje się grafiką, rzeźbą, rysunkiem, fotografią, wykonuje ilustracje, projektuje książki, scenografie. Pisze książki o przyrodzie i kulturze (m.in. Nepalu) oraz wiersze. Zainicjował i od roku jest komisarzem wigierskich spotkań „Sztuka i Środowisko”. Ich plonem - prócz wystaw i książek - były m.in. programy dla Wigierskiego, Suwalskiego i Mazurskiego Parku Krajobrazowego, a później dla Wigierskiego Parku Narodowego oraz fundacji Zielone Płuca Polski. Został wyróżniony wieloma nagrodami państwowymi. Mieszka w Maćkowej Rudzie nad rzeką Czarną Hańczą na Suwalszczyźnie.
Nie byłoby w niej nic wyjątkowego, gdyby nie fakt, że ta niegdyś najbardziej zaludniona wyspa na świecie stała się wyspą bezludną
Ponad 50 lat temu gęstość zaludnienia Hashimy, jednej z japońskich wysp, wynosiła 83 500 osób/km2! Od niemal 40 lat jest ona zupełnie opustoszała. Nie bez powodu niektórzy nazywają ją „wyspą duchów”. Do lat 70. Hashima stanowiła własność koncernu Mitsubishi. Korporacja zajmowała się wydobyciem węgla z wyspy oraz okolicznego dna morskiego. Rozwój górnictwa wpłynął na rozwój osadnictwa, dzięki czemu powstało tam około 30 betonowych budynków mieszkalnych, mających nawet do 9 pięter. "Wyrosło" ponad 20 sklepów, szpital, szkoła podstawowa licząca sześć pięter i liceum, a także kino i dwa baseny. To wszystko przy wymiarach wyspy wynoszących 480 m na160 m. Wokół wyspy wybudowano okalające ją mury ochronne. W związku ze spadkiem wydobycia węgla i coraz większym zainteresowaniem przemysłu japońskiego ropą naftową, koncern Mitsubishi zadecydował o zamknięciu kopalni w 1974 roku. Wielu pracowników zostało zwolnionych, a wyspa zaczęła pustoszeć. Rok później była już całkowicie bezludna. Po mieszkańcach pozostały tylko budynki, które sukcesywnie niszczały. Przez niemal 20 lat, do roku 2009, obowiązywał, narzucony przez japoński rząd, bezwzględny zakaz poruszania się po wyspie. Zainteresowanie Hashimą wzrosło po otwarciu wyspy dla małych zorganizowanych wycieczek. Atrakcją wyspy są teraz opustoszałe budynki: fabryki, basen i bloki, a w nich pozostawione niczym w pośpiechu przedmioty osobiste. Tajemniczy, może przerażający widok postindustrialnej pustyni. W 2002 roku Thomas Nordanstad, dokumentalista ze Szwecji, dostał pozwolenie na odwiedzenie wyspy. Za przewodnika służył mu jeden z dawnych mieszkańców wyspy, który powrócił na nią po raz pierwszy od czasów dzieciństwa. W czasie podróży wykonali wyjątkowe zdjęcia. Hashima pojawia się również w ujęciach filmu „Skyfall” o Jamesie Bondzie. Rzeczywista Hashima nie "zagrała" w filmie, posłużyła jedynie za inspirację. Na podstawie zdjęć wyspy odtworzono w studiu scenografię. Dzięki Google Street View od czerwca 2012 roku każdy może wybrać się na wirtualny spacer po tej postindustrialnej pustyni. W 2015 roku wpisano ją na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Krajobraz wyspy przypomina raczej scenografię filmu katastroficznego niż ślady prawdziwych zdarzeń. Hashima jest jednak dowodem, autentyczną ciekawostką. Straszy, intryguje, pociąga.
Tych zwierząt nie da się oswoić. Ale można sprawić, że będą ci jadły z ręki.
Jest siódma wieczorem, godzinę temu zapadł zmrok. Za mną długi dzień zwiedzania. Położony na wschodzie Etiopii Harar jest jednym z najbardziej fascynujących miejsc w Rogu Afryki. Zbudowany między VII a XI w., wpisany na listę dziedzictwa UNESCO, uznawany za czwarte święte miasto islamu – po Mekce, Medynie i Jerozolimie. W murach zjawiskowej białej starówki zachowało się ponad 90 meczetów (a jak twierdzą niektórzy – dokładnie 99, czyli tyle, ile imion Boga) i niezliczone kapliczki poswiecone świętym mężom. Niektóre znajdują się w prywatnych domach, do których bez większych problemów można wejść – wystarczy mieć znajomosci. Te nawiązałam chwilę wcześniej. Hajle jest chrześcijaninem, jak większość Etiopczyków, Ahmed muzułmaninem, jak większość harerczyków. Przyjaźnią się od lat, obaj są już studentami. To oni opowiedzieli mi o „Hyena-Manie”, czyli mężczyźnie, który codziennie pod murami Hararu karmi dzikie hieny. – Naprawdę o tym nie słyszałaś? Przecież reportaże robiły o nim najważniejsze zagraniczne telewizje, choćby CNN – dziwią się. Po czym dodają: – Musisz to zobaczyć! Wieczorem przechodzimy przez bramę Sanga i siadamy pod białymi murami Hararu. Powoli schodzą się gapie. Jest trójka zagranicznych turystów z kamerami,kilkoro etiopskich dzieciaków. Pojawia się i szczupły mężczyzna z wiaderkiem, w którym, jak się zaraz okaże, ma ochłapy mięsa. Zaczyna nawoływać. – Każda hiena ma swoje imię – tłumaczy Ahmed. Najpierw słyszę charakterystyczny chichot, potem dostrzegam czerwone punkciki oczu. Czuję, jak skacze mi ciśnienie. Hieny wyłaniają się z mroku, szybko podbiegają do mężczyzny, chwytają mięso, które trzyma na kijku, i czmychają. Po chwili wracają, jest ich kilkanaście, kłębią się wokół niego, nie okazują strachu. On też wygląda na wyluzowanego. Karmi je prosto ze swoich ust. W pewnym momencie pokazuje, że i ja mogę je nakarmić. Pierwszy raz w życiu jestem tak blisko dzikich zwierząt, bez żadnego zabezpieczenia, ochrony, płotu. Zaskakuje mnie, jak są duże i – co tu kryć – niezbyt urodziwe. Jakby przykurczone tylne nogi, masywne szyja i głowa z wyjątkowo silnymi szczękami, o czym staram się zapomnieć. Nakładam mięso na patyk, wystawiam rękę. Jedna z hien skrada się do mnie… I szybko ściąga jedzenie. Na szczęście nie pomyliła mnie z wystawioną na kijku wołowiną! Za drugim razem jest łatwiej, za trzecim naprawdę zaczyna mi się podobać. Skąd wziął się zwyczaj karmienia hien w Hararze? Wersji jest kilka, tą opowiedzianą mi przez Hajle i Ahmeda jest historia wielowiekowej przyjaźni hien z harerczykami. To one mają ich ostrzegać przed zbliżającymi się klęskami, choćby głodu. Dziś pod murami zjawił się sąsiad i uczeń Yusufa Ahmeda, miejscowego rolnika, który nauczył się karmienia hien od swojego wuja. – Kto wie, może ty będziesz następna – śmieją się chłopcy. Anita Szarlik
To trzeba zobaczyć! 7 chorwackich obiektów wpisanych na Listę światowego dziedzictwa UNESCO
Do listy dołączył właśnie kolejny obiekt – tzw. stećki.
Poznaj wszystkie chorwackie obiekty wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO >>>
"Zaciągałam się tym widokiem, jakbym robiła inhalację". Lot nad norweskimi fiordami
Z ręki mi nie jadły, ale tylko dlatego, że oglądałam je z lotu ptaka.
Choć zazdroszczę majestatycznych widoków fiordów (a trochę też kondycji) tym, którzy przyglądali się im z wysokości rowerowego siodełka, to muszę przyznać, że z pokładu samolotu prezentują się naprawdę zabójczo. Samolot, którym leciałam, można byłoby właściwie nazwać „powietrznym autobusem”, bo podczas rejsu startował i lądował sześć razy. Wzlatywał na 10 min, by po chwili siąść na minilotnisku gdzieś na końcu świata i zostawić albo zabrać mieszkających tam Norwegów. Był przepełniony dziećmi i zwierzętami, które właściciele trzymali na swoich kolanach. Wrażenia jak ze środka komunikacji miejskiej, z jedną drobną różnicą – podczas lotu nad fiordami piloci zgodzili się przyjąć do kokpitu jednego pasażera, żeby mógł fotografować widoki przez przednią szybę. Nie muszę chyba wyjaśniać, że tym szczęściarzem zostałam ja! Mogłam napawać się wspaniałą panoramą, zjawiskowym zestawieniem gór i wody. Adrenalina naprawdę mi skoczyła. Myślę, że pozostałym pasażerom poziom adrenaliny też się podniósł, ale z całkiem innego powodu... Piloci zniżali maszynę tak bardzo, że podwozie zdawało się muskać okoliczne szczyty. Spędziłam w kokpicie kilkanaście minut, zamieniłam też kilka słów z pilotami. Dla nich taka podróż była chlebem powszednim, dla mnie niezapomnianym przeżyciem. Moim celem w tej podróży był tak naprawdę Nordkapp, czyli Przylądek Północny. Kiedy tam dotarłam, uśmiechnęłam się na widok globusa, o którym krążą już legendy i który stanowi obiekt żartów. Ale faktycznie – do zrobienia sobie z nim pamiątkowej fotografii ustawiła się kolejka, długa jak po bilety na dobry koncert. Mnie najbardziej zależało na tym, żeby stanąć na skraju klifu, który ma 307 m i robi wrażenie dwadzieścia razy większe niż na zdjęciach. Zaciągałam się tym widokiem, jakbym robiła inhalację. Żałowałam, że nie mam bardziej pojemnych płuc. Wobec takich okoliczności przyrody kompletnie traci się głowę. Połączenie wysokości, na której się tam znajdujemy, przestrzeni i Oceanu Arktycznego wprawia w stan, jakbyśmy dotarli do celu, ale takiego ostatecznego. Znajdujemy się na zupełnym końcu świata, dalej nie ma nic. Bo przecież nie ma już gdzie zrobić kolejnego kroku. Katarzyna Frydrych NO TO W DROGĘ: GDZIE ■ Sognefjord (leży na północ od Bergen) o długości 203 km jest jednym z najdłuższych i najgłębszych (1308 m) fiordów na świecie. Jego odnoga – Nærøyfjord – trafiła na listę UNESCO jako jeden z najbardziej zjawiskowych fiordów.