Dniepropietrowsk powstał z imperialnej fantazji. Jedno z największych miast Ukrainy to fascynujący kolos
Dniepropietrowsk, a właściwie Dniepr, powstawał na fundamentach imperialnej fantazji o trzeciej stolicy i sowieckiego przemysłu ciężkiego. Dziś jest jednym z najludniejszych miast Ukrainy – wielkim, nowoczesnym ośrodkiem kulturalno-naukowo-przemysłowym. Jaka jest historia miasta? Jak wyglądało kiedyś, a jak wygląda dziś? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Nazwę miasta zmieniano wielokrotnie Od imperialnej wizji, przez zamknięte miasto, do przemysłowego kolosa Architektoniczne i kulturowe skarby miasta Zlokalizowany w środkowo-wschodniej części Ukrainy Dniepr, stolica obwodu dniepropietrowskiego, jest czwartym najludniejszym miastem w kraju. Rozpościera się w obszarze środkowego biegu Dniepru, na obu brzegach rzeki. O ile sam krajobraz miasta stanowi swoistą mieszankę imperializmu, socrealizmu i nowoczesności, to poza granicami aglomeracji widok maluje szeroka, nizinna dolina rzeczna z charakterystycznymi rozlewiskami, malowniczymi łąkami i rozległymi polami uprawnymi. Nazwę miasta zmieniano wielokrotnie Na wstępie wypada rozprawić się z etymologią nazwy miasta. W XVIII wieku, dzisiejszy Dniepr był znany jako Jekaterynosław. Miasto nazwano tak na cześć jego fundatorki, carycy Katarzyny II. Na przełomie XVIII i XIX stulecia, gdy Paweł I zasiadł na carskim tronie, postanowił zerwać z nazwą nawiązującą do potęgi swojej matki. Przemianował miasto na Noworosyjsk, ale 6 lat później Aleksander I, jego brat i następca, przywrócił pierwotną nazwę. W 1918 roku działacze Ukraińskiej Republiki Ludowej zaproponowali nazwę Siczesław, którą 8 lat później zmieniono na Dniepropietrowsk. Pierwszy człon nawiązywał do Dniepru – geograficznego „kręgosłupa” miasta. Z kolei drugi – do Hryhorija Petrowskiego, ówczesnego przewodniczącego CKW USRR. 19 maja 2016 roku, na podstawie uchwalonej rok wcześniej ustawy dekomunizacyjnej, Rada Najwyższa Ukrainy wydała rozporządzenie, na mocy którego nazwa miasta kolejny raz została zmieniona. W świetle prawa, nawiązanie do komunistycznego działacza, który jest uznawany za jednego ze współwinnych Wielkiego Głodu (Hołodomoru) w latach 1932–1933, było nielegalne. Padło wówczas wiele propozycji. Niektórzy opowiadali się za powrotem do nazw historycznych, inni – za stworzeniem nowej: Siczesław (na cześć Siczy Zaporoskiej), Dniprosław czy Dniepropol. Ostatecznie Rada Najwyższa Ukrainy przegłosowała rozwiązanie najprostsze i najbardziej neutralne. Miasto otrzymało nazwę Dnipro, czyli Dniepr. Od imperialnej wizji, przez zamknięte miasto, do przemysłowego kolosa Miasto Jekaterynosław zostało założone w 1776 roku po likwidacji Siczy Zaporoskiej. Powstało na błotnistych terenach, przy ujściu rzeczki Kilcień do Samary. Ta decyzja okazała się niemałym błędem. Wśród mieszkańców szerzyły się choroby. Stało się jasne, że miasto trzeba przenieść. 22 stycznia 1784 roku, na mocy ukazu Katarzyny II, powołano drugi Jekaterynosław, tym razem na rzece Dniepr. Oficjalne założenie miasta jest datowane 9 maja 1787 roku. Właśnie wtedy caryca ułożyła pierwszy kamień przy budowie soboru Przemienienia Pańskiego. Zgodnie z wizją władczyni, nad Dnieprem miały powstać „nowe Ateny” – wspaniałe miasto z monumentalną architekturą, które mogłoby się stać trzecią po Moskwie i Petersburgu stolicą Imperium Rosyjskiego. Kres tym planom położyła śmierć Katarzyny II. Syn carycy, Paweł I, w geście zerwania z dziedzictwem matki w 1796 roku zmienił nazwę miasta na Noworosyjsk. Jednak już w 1802 roku jego następca, Aleksander I, przywrócił imperialną nazwę Jekaterynosław. Miasto schowane za żelazną kurtyną Przełom w rozwoju miasta nastąpił dopiero w 1884 roku, wraz z otwarciem mostu kolejowego przez Dniepr. Linia kolejowa połączyła dwa strategiczne zagłębia przemysłowe: bogaty w rudę żelaza Kriwbas i węglowy Donbas, czyniąc z Jekaterynosławiu potężne centrum metalurgiczne i przemysłowe. Napływ zagranicznego kapitału i tysięcy robotników spowodował gwałtowny wzrost populacji i dynamiczny rozwój miasta. W 1926 roku, po ugruntowaniu władzy sowieckiej, miasto ponownie zmieniło nazwę, tym razem na Dniepropietrowsk. W epoce ZSRR stało się jednym z najważniejszych ośrodków przemysłu ciężkiego, z dominującą rolą metalurgii i przemysłu maszynowego. Faktyczne strategiczne znaczenie Dniepropietrowska pozostawało ściśle strzeżoną tajemnicą. Mieściły się tam zakłady Piwdenmasz, czyli największe przedsiębiorstwo przemysłu rakietowo-kosmicznego w Związku Radzieckim. W 1944 roku rozpoczęła się tam produkcja potężnych międzykontynentalnych pocisków balistycznych, mogących przenosić głowice jądrowe. Produkowano także rakiety nośne, które wyniosły na orbitę radzieckie satelity i statki kosmiczne. W Dniepropietrowsku prowadzona była produkcja, która pozostawała kluczowa dla zimnowojennej rywalizacji. W związku z tym ustanowiono tam status miasta zamkniętego, który obowiązywał przez dekady. Cudzoziemcy nie mieli wstępu do miasta, a życie mieszkańców podlegało ścisłej kontroli. Nowa tożsamość miasta Paradoksalnie, profil prowadzonej w Dniepropietrowsku produkcji i status miasta zamkniętego miały też pozytywne konsekwencje. Oczywiście izolacja od świata zahamowała rozwój kontaktów kulturalnych i turystyki, ale sprowokowała też napływ najlepszych inżynierów, naukowców i ogromnych zasobów z całego Związku Radzieckiego. W ten sposób w mieście powstał wyjątkowy kapitał, ludzki i technologiczny. To właśnie to dziedzictwo intelektualne stało się fundamentem, na którym współczesny Dniepr buduje swoją gospodarkę, starając się przekształcić potencjał militarny w cywilne innowacje. Miasto jest jednym z głównych ośrodków przemysłowych i kulturalno-naukowych w Ukrainie. Dominującą gałęzią tamtejszego przemysłu jest metalurgia. Sprawnie funkcjonuje także przemysł maszynowy, elektromaszynowy, chemiczny i spożywczy. Architektoniczne i kulturowe skarby miasta Długa historia miasta, w której nakładają się na siebie warstwy imperialne i socjalistyczne, pozostawiła po sobie wyraźny ślad w postaci trwałego dziedzictwa. Świątynie trzech wyznań Dowodem tego są choćby świątynie, reprezentujące różne religie. Najważniejszą jest bez wątpienia sobór Przemienienia Pańskiego. Historia prawosławnego kościoła jest ściśle związana z początkami miasta. W 1787 roku kamień węgielny pod jego budowę położyła sama caryca Katarzyna II. Należy jednak podkreślić, że pierwotny projekt nigdy nie został zrealizowany. Klasycystyczny gmach, nadal imponujący, choć znacznie skromniejszy, został ukończony w 1835 roku. W czasach sowieckich, od 1930 do 1988 roku, sobór pozostawał zamknięty dla wiernych. Mieściło się tam wówczas muzeum. Dopiero w 1992 roku został oficjalnie zwrócony Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej. Kolejnym ważnym obiektem na religijnej mapie miasta jest XIX-wieczna Synagoga Chóralna, zwana Złotą Różą. Podobnie jak wiele innych obiektów sakralnych, w okresie sowieckim została zamknięta i zdewastowana. Jej odrodzenie nastąpiło w 2000 roku, kiedy po gruntownej renowacji została ponownie otwarta. Dziś jest nie tylko czynną bożnicą, ale także centralnym punktem monumentalnego kompleksu Centrum Menora. Cerkiew św. Mikołaja na Wyspie Klasztornej nie jest obiektem zabytkowym. Powstała w 1999 roku, jednak jej lokalizacja ma głębokie znaczenie historyczne. Świątynia została wybudowana na otoczonej wodami Dniepru wyspie, gdzie w 870 roku założono klasztor, który pełnił funkcję miejsca przystanku i modlitwy dla ruskich wojowników, płynących szlakiem „od Waregów do Greków”. Kulturalna strona miasta Największą skarbnicą dziejów miasta i regionu pozostaje Narodowe Muzeum Historyczne im. Dmytra Jawornickiego. Zbiory funkcjonującej od 1849 roku placówki liczą ponad 280 tys. eksponatów, narzędzi z epoki paleolitu po artefakty z czasów II wojny światowej. To właśnie tam znajduje się jedna z najbogatszych na świecie kolekcji poświęconych Kozakom Zaporoskim. Mówiąc o atrakcjach Dniepru, nie sposób nie wspomnieć o Teatrze Opery i Baletu. Budynek oddany do użytku w 1974 roku jest klasycznym przykładem późnej architektury socrealistycznej. Sam teatr oferuje bogaty i zróżnicowany repertuar, obejmujący zarówno arcydzieła światowej opery i baletu, jak i kompozycje ukraińskich twórców. Inne atrakcje Miasto położone nad jedną z najdłuższych europejskich rzek musi obfitować w tereny rekreacyjne i tak jest w istocie. Wspomniana wcześniej Wyspa Klasztorna, zlokalizowana w samym centrum miasta, to zielona oaza spokoju, ale także rozrywki. Mieści się tam niewielki ogród zoologiczny, lunapark i miejska plaża. Warto wspomnieć, że wzdłuż Dniepru wybudowana została najdłuższa w Europie nadbrzeżna promenada. Ciągnący się kilometrami bulwar stał się centrum życia towarzyskiego i rekreacyjnego. Wypełniony jest licznymi kawiarniami, restauracjami i strefami relaksu, przyciągając zarówno mieszkańców, jak i turystów o każdej porze dnia i nocy. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Bucza stała się symbolem tragedii, ale także walki o sprawiedliwość. Agresorów czeka kara
Do marca 2022 roku Bucza była spokojnym, zielonym miastem w obwodzie kijowskim, cenionym za czyste powietrze i komfortowe warunki życia. Po rosyjskiej inwazji na Ukrainę stała się sceną niewyobrażalnego dramatu. W kwietniu świat obieg tragiczny obraz leżących na ulicach ciał, masowych grobów i zniszczonego sprzętu wojskowego. Obraz, który na zawsze wrył się w globalną świadomość. 33-dniowa okupacja zmieniła Buczę w trwały symbol brutalności imperialnej agresji.
Spis treści: Narodziny letniska 33 dni koszmaru Dowody obaliły rosyjską propagandę Kręta droga do sprawiedliwości Bucza znajduje się w obwodzie kijowskim, w odległości około 34 km na północny zachód od stolicy Ukrainy. Rozpościera się nad niewielkimi rzekami, Buczą i Rokaczem – dopływami Irpienia. Jej strategiczne znaczenie podkreśla przebiegająca przez miasto międzynarodowa droga M07, łącząca Kijów z granicą polską w Jagodzinie. Przed inwazją, na powierzchni 26,57 kilometra kwadratowego mieszkało około 36 tys. osób. Narodziny letniska Na miejscu dzisiejszej Buczy istniała wieś Jabłuńka. Najstarsze wzmianki na jej temat są datowane na 1630 rok. Początek nowoczesnej Buczy jest nierozerwalnie związany z postępem technologicznym końca XIX wieku. Momentem zwrotnym była budowa linii kolejowej Kijów-Kowel w 1898 roku. Wokół nowo powstałej stacji kolejowej, nazwanej od pobliskiej rzeki Buczą, zaczęli osiedlać się pracownicy kolei. Szybko docenili malownicze krajobrazy i doskonałą jakość powietrza, co przyciągnęło uwagę kijowskiej burżuazji i urzędników. Bucza przekształciła się w popularny kurort i osadę dacz, gdzie elita stolicy wznosiła swoje domy letniskowe. Wiek transformacji Niewielka osada zaczęła się rozwijać w XX stuleciu. W 1938 roku Bucza otrzymała status osiedla typu miejskiego. Prawdziwy przełom nastąpił jednak już w niepodległej Ukrainie. 9 lutego 2006 roku otrzymała prawa miejskie, które weszły w życie 1 stycznia 2007 roku, co przypieczętowało jej status jako dynamicznie rozwijającego się, nowoczesnego ośrodka podkijowskiego. 33 dni koszmaru Gdy 24 lutego 2022 roku rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja Rosji, Bucza znalazła się na jednej z głównych osi natarcia na Kijów. Już 27 lutego w mieście rozgorzały ciężkie walki, podczas których siły ukraińskie zniszczyły dużą kolumnę rosyjskiego sprzętu. Mimo zaciekłego oporu, do 5 marca siły rosyjskie przejęły pełną kontrolę nad miastem. Okupację prowadziły jednostki należące m.in. do 35. i 36. Armii Wschodniego Okręgu Wojskowego i elitarne dywizje powietrznodesantowe. Rozpoczął się okres terroru, który mer miasta, Anatolij Fedoruk, określił później jako „koszmar”. Najeźdźcy dopuścili się niewyobrażalnych czynów 31 marca, po wyzwoleniu miasta, światło dzienne ujrzały dowody systematycznych zbrodni, które zostały drobiazgowo udokumentowane przez międzynarodowe organizacje praw człowieka, śledczych i dziennikarzy. Najbardziej wstrząsającym i najcharakterystyczniejszym obrazem z Buczy stały się ciała cywilów ze związanymi z tyłu rękami, uśmierconych strzałem w tył głowy z bliskiej odległości. Human Rights Watch udokumentowało między innymi przypadek egzekucji grupy mężczyzn schwytanych 4 marca. Mieszkańcy ginęli bez żadnego powodu, wielu podczas wykonywania codziennych czynności. Raporty potwierdzają również wykorzystywanie cywilów jako żywych tarcz. Świadkowie i ocaleni opisywali systematyczne tortury, których dopuszczali się rosyjscy żołnierze. Okupacji towarzyszyły masowe grabieże domów i mieszkań. Rosyjscy żołnierze kradli wszystko, od biżuterii i telewizorów po sprzęt AGD, często dewastując przy tym nieruchomości. Ten niewyobrażalny akt przemocy nie był wynikiem chaosu czy załamania dyscypliny. Wiele dowodów wskazuje na systematyczny charakter rosyjskich działań. Relacje świadków opisują, jak żołnierze chodzili od drzwi do drzwi, sprawdzali dokumenty i telefony, poszukując byłych wojskowych, aktywistów lub osób z patriotycznymi tatuażami. Ukierunkowana eliminacja członków lokalnej obrony terytorialnej sugeruje, że była to celowa strategia „filtracji” – brutalna metoda pacyfikacji, znana z innych konfliktów prowadzonych przez Rosję, mająca na celu sterroryzowanie ludności i zdławienie wszelkiego potencjalnego oporu w zarodku. Epicentrum wydarzeń Symbolicznym epicentrum dramatycznych wydarzeń stała się ulica Jabłońska, przez media określana mianem „ulicy śmierci”. To właśnie tam, po wyzwoleniu, znaleziono najwięcej ciał. W toku dziennikarskich śledztw, wykorzystujących nagrania z monitoringu i dronów, zrekonstruowano przebieg wydarzeń, pokazując, jak rosyjscy żołnierze prowadzili cywilów na śmierć. Jednym z najlepiej udokumentowanych przypadków jest egzekucja członków samoobrony terytorialnej przy budynku biurowym na ulicy Jabłońskiej 144. Z ustaleń dziennikarzy „The New York Times” wynika, że po doprowadzeniu na dziedziniec biurowca, mężczyźni zostali zmuszeni do położenia się na ziemi. Rosjanie przeszukali zatrzymanych (z relacji świadków wynika, że szukali tatuaży wskazujących na wojskową przynależność), następnie zaprowadzili ich za budynek. Wówczas rozległy się strzały. Dowody obaliły rosyjską propagandę Dzięki zebranym dowodom, w tym porzuconym dokumentom wojskowym i analizie OSINT (wywiadu z otwartych źródeł), udało się zidentyfikować konkretne jednostki odpowiedzialne za zbrodnie. Najczęściej wymieniane są 64. Samodzielna Brygada Strzelców Zmotoryzowanych i 234. Gwardyjski Pułk Desantowo-Szturmowy z Pskowa. Kluczowe okazały się również dowody kryminalistyczne. Śledczy Amnesty International znaleźli na miejscach zbrodni łuski i pociski przeciwpancerne 7N12 kalibru 9x39 mm. Jest to amunicja specjalistyczna, używana w karabinach AS Wał i WSS Wintoriez, które znajdują się na wyposażeniu elitarnych rosyjskich jednostek, takich jak WDW i Specnaz, a których nie używa armia ukraińska. Skrupulatna praca analityków, dziennikarzy śledczych i ekspertów kryminalistycznych odegrała kluczową rolę w walce z dezinformacją. Natychmiast po ujawnieniu zbrodni, Rosja rozpoczęła kampanię propagandową, twierdząc, że wydarzenia z Buczy były „mistyfikacją” lub „inscenizacją”, przygotowaną przez Ukrainę. Jednak twarde, weryfikowalne dowody – zdjęcia satelitarne potwierdzające obecność ciał na ulicach w czasie, gdy miasto kontrolowali Rosjanie, i specjalistyczna amunicja – stworzyły niepodważalny zapis faktów, budując solidny fundament pod przyszłe procesy sądowe i ustanawiając nowy standard dla dokumentowania zbrodni wojennych w XXI wieku. Tragedia okupacji Ocaleni mieszkańcy opowiadali o ciągłym strachu, życiu w piwnicach bez prądu, wody i jedzenia. Posiadanie telefonu komórkowego, zwłaszcza ze zdjęciem zniszczonego rosyjskiego sprzętu, mogło być wyrokiem śmierci. W obliczu głodu, ludzie zmuszeni byli jeść karmę dla psów. Wstrząsające relacje mówią o konieczności grzebania sąsiadów i bliskich w prowizorycznych, płytkich grobach na własnych podwórkach, ponieważ stały ostrzał uniemożliwiał godny pochówek. Kręta droga do sprawiedliwości Odpowiedzialność za zbrodnie w Buczy jest ścigana dwutorowo. Z jednej strony, mamy powolny, za to fundamentalny proces międzynarodowy, prowadzony przez Międzynarodowy Trybunał Karny w Hadze, który koncentruje się na odpowiedzialności dowódców i najwyższych urzędników. Z drugiej, ukraiński wymiar sprawiedliwości prowadzi setki własnych dochodzeń, identyfikując i skazując, często zaocznie, poszczególnych rosyjskich żołnierzy. Ta dwutorowa strategia, wspierana przez międzynarodowe zespoły śledcze, zwiększa szansę na pociągnięcie winnych do odpowiedzialności na wszystkich szczeblach. W debacie publicznej i politycznej natychmiast pojawiło się pytanie: czy wydarzenia w Buczy noszą znamiona ludobójstwa? Parlamenty Ukrainy, Polski, Kanady i kilku innych państw oficjalnie uznały, że działania Rosji noszą znamiona takiego czynu. Jednak z perspektywy prawa międzynarodowego, udowodnienie tego jest niezwykle trudne. Proces ten wymaga nie tylko potwierdzenia masowych zbrodni, ale również szczególnego zamiaru zniszczenia, w całości lub w części, grupy narodowej, etnicznej, rasowej lub religijnej. Choć rosyjskie działania w Buczy bez wątpienia kwalifikują się jako zbrodnie wojenne i przeciwko ludzkości, ostateczne rozstrzygnięcie najważniejszych kwestii będzie należeć do międzynarodowych trybunałów. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Zaporoże to serce kozackiej Ukrainy. Tu historia spotyka się z industrializacją
Zaporoże to miasto o dwóch obliczach, gdzie historyczne dziedzictwo Kozaków zaporoskich kontrastuje z monumentalnym symbolem radzieckiej industrializacji. To właśnie ten dualizm – duch Siczy i potęga Dnieprogesu – tworzy unikalny, niepowtarzalny charakter tego miejsca. Gdzie znajduje się Zaporoże? Jakie atrakcje oferuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Na obu brzegach Dniepru Historia Zaporoża Skarby Zaporoża W Zaporożu, wspomnienie po Siczy Zaporoskiej, opartej na wolności i oporze wobec scentralizowanej władzy, spotyka się z dziedzictwem narzuconej, tytanicznej modernizacji, która dosłownie i w przenośni zatopiła stary świat. Dniepr, najdłuższa rzeka Ukrainy i centralna oś miasta, był zarówno świadkiem kozackich wypraw, jak i ofiarą inżynieryjnego geniuszu, który na zawsze zmienił jego bieg. Spacer po Zaporożu to podróż przez epoki i idee, od zrekonstruowanych fortyfikacji kozackich na wyspie Chortyca, przez surowe, geometryczne piękno konstruktywistycznej architektury, aż po ukryte perełki techniki i przyrody. Na obu brzegach Dniepru Zaporoże, stolica obwodu zaporoskiego i jedno z najważniejszych centrów administracyjnych, przemysłowych i kulturalnych regionu, znajduje się w południowo-wschodniej części Ukrainy. Miasto majestatycznie rozciąga się po obu stronach Dniepru. To właśnie strategiczne położenie od wieków definiowało jego znaczenie. Nazwa miasta jest nawiązaniem do jego geografii i historii. „Zaporoże” oznacza dosłownie „za progami”, co odnosi się do dziewięciu skalnych progów, które niegdyś przegradzały bieg rzeki, czyniąc żeglugę trudną i niebezpieczną. Te naturalne bariery, które przez wieki wpisywały się w krajobraz regionu, zniknęły w latach 30. XX wieku, zalane wodami zbiornika utworzonego przez tamę Dnieproges. Dziś jedynym wspomnieniem po nich jest nazwa miasta. Dosłowna i metaforyczna oś miasta Dniepr w Zaporożu jest czymś więcej niż tylko rzeką. Najpierw, przez swoje naturalne ukształtowanie, stworzył unikalną kulturę kozaczyzny, której tożsamość była nierozerwalnie związana z wyspami i bogactwem rzeki. W XX stuleciu, ujarzmiona przez człowieka rzeka stała się narzędziem, które zniszczyło ten pierwotny krajobraz, aby stworzyć nową, przemysłową tożsamość miasta. Historia Zaporoża Na historię miasta składa się kilka epok: okres wolności, podboju, rewolucji i transformacji. Każda z nich pozostawiła na tej ziemi trwały ślad, tworząc unikatową tożsamość współczesnego Zaporoża. Kolebka wolności Od XVI do XVIII wieku historyczna kraina Zaporoża była ojczyzną Kozaków – niejednolitej etnicznie grupy, która na słabo zaludnionych terenach stworzyła zorganizowaną, częściowo niezależną społeczność o charakterze militarnym. Sercem i głównym ośrodkiem tej quasi-republiki była Sicz Zaporoska – warowny obóz wojskowy, który wielokrotnie zmieniał swoje położenie. Kozacy stworzyli własną organizację, na czele której stał hetman, stając się znaczącą siłą polityczną i militarną na rubieżach Rzeczypospolitej, Imperium Osmańskiego i Carstwa Rosyjskiego. Narodziny Aleksandrowska W 1770 roku, w ramach budowy tzw. Linii Dnieprzańskiej, Cesarstwo Rosyjskie założyło Twierdzę Aleksandrowską. Jej głównym celem była ochrona południowych granic imperium przed najazdami Tatarów krymskich oraz, co równie istotne, ostateczne podporządkowanie niepokornych Kozaków zaporoskich carskiej władzy. Po likwidacji Siczy (w 1775 roku) i aneksji Krymu, twierdza straciła swoje militarne znaczenie. Osada, która wokół niej wyrosła, w 1806 roku otrzymała prawa miejskie i nową nazwę – Aleksandrowsk. Rozwój miasta rozpoczął się w drugiej połowie XIX wieku. Właśnie wtedy rozpoczęła się budowa kolei łączącej centralną Rosję z Krymem, a miasto przekształciło się w ważny węzeł komunikacyjny i port rzeczny, gdzie zaczął rozkwitać handel i przemysł. Przemysłowa rewolucja XX wiek całkowicie odmienił oblicze miasta. Już w 1921 roku, w symbolicznym geście powrotu do historycznych korzeni, władze radzieckie zmieniły nazwę z Aleksandrowska na Zaporoże. Jednak nie chodziło o przywołanie kozackiej przeszłości, a o budowę nowej, industrialnej przyszłości. Polityka industrializacji, którą prowadził Józef Stalin, przewidywała realizację jednego z najambitniejszych projektów gospodarczych w historii ZSRR. Mowa o budowie Dnieprzańskiej Elektrowni Wodnej, znanej jako Dnieproges. Ta gigantyczna zapora, w momencie ukończenia jedna z największych na świecie, nie tylko dostarczyła energii dla nowo powstających hut i fabryk, ale na zawsze zmieniła geografię regionu, zatapiając historyczne progi dnieprzańskie. Zaporoże stało się jednym z kluczowych ośrodków przemysłowych Związku Radzieckiego. Projekt był realizowany od 1927 do 1932 roku. Przez 24 lata ten kolos dzierżył tytuł największej elektrowni wodnej, zarówno w ZSRR, jak i w całej Europie. Wybudowana zapora mierzyła 760 m długości i 60 m wysokości. Utworzony dzięki niej zbiornik wodny, Zbiornik Dnieprzański, osiągnął powierzchnię 420 kilometrów kwadratowych. Droga ku niepodległości W sierpniu 1941 roku, w obliczu nacierających wojsk niemieckich, tama została celowo wysadzona przez wycofujące się oddziały Armii Czerwonej. Potężna fala powodziowa, która spłynęła w dół rzeki, pochłonęła dziesiątki tysięcy ofiar. Zginęli zarówno żołnierze, jak i cywile. Zniszczona ponownie przez Niemców podczas ich odwrotu w 1943 roku, tama została odbudowana po wojnie i stała się symbolem powojennej rekonstrukcji. W kolejnych dekadach przemysłowy rozwój regionu był kontynuowany. Zwieńczeniem tego procesu była budowa Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej, która do dziś pozostaje największym tego typu obiektem w Europie. Po odzyskaniu przez Ukrainę niepodległości w 1991 roku miasto, podobnie jak cały kraj, stanęło przed wyzwaniami transformacji gospodarczej. Rozpoczął się również proces dekomunizacji, w ramach którego zmieniono nazwy dziesiątek ulic. Skarby Zaporoża Może się wydawać, że we współczesnym Zaporożu dominuje typowo industrialny krajobraz. To w dużej mierze prawda, jednak należy podkreślić, że rozległa Dolina Dniepru znacząco łagodzi jego surowe oblicze, urozmaicając go stepowymi terenami i wychodniami skalnymi. Duch kozaczyzny Największą atrakcją miasta bez cienia wątpliwości jest Chortyca – największa, bo osiągająca długość 12,5 i szerokość 2,5 km, wyspa na Dnieprze. Ze względu na nieprzeciętną wartość dziejową, 18 września 1965 roku, decyzją Rady Ministrów Ukraińskiej SRR, utworzono tam rezerwat historyczno-kulturalny. Jego zasięg obejmuje także inne wyspy rzeczne (Bajda, Dubowyj, Rostiobyn i Try Stohy), a także skałę Błyzniuky i uroczysko Wyrwa. W Północnej części wyspy znajduje się jedno z największych atrakcji miasta. Mowa o Kompleksie Historyczno-Kulturalnym „Sicz Zaporoska” – zrekonstruowanym obozie kozackim. Nie jest to dokładna replika żadnej z historycznych Siczy, a uogólniony, zbiorowy obraz kozackiej stolicy z XVI–XVIII wieku. Całość otoczona jest potężnymi fortyfikacjami – wałem ziemnym, fosą i drewnianym ostrokołem z wieżami strażniczymi. Wewnątrz można podziwiać tradycyjne kurenie, kuźnię, warsztat garncarski, karczmę i majdan z cerkwią Opieki Matki Bożej, która była duchowym centrum każdej Siczy. Obok zrekonstruowanego obozu znajduje się nowoczesny budynek Muzeum Historii Kozaków Zaporoskich, otwarty w 1983 roku. Jego zbiory liczą ponad 32 tysiące eksponatów, które przedstawiają historię tych ziem, od czasów starożytnych, aż po współczesność. Żeby w pełni poczuć ducha dawnych wojowników, warto odwiedzić południową część wyspy. Odbywają się tam pokazy woltyżerki, władania szablą i tradycyjnych kozackich sztuk walki, znanych jako spas. To dynamiczne widowisko ożywia historię i pozwala docenić niezwykłe umiejętności, z których słynęli Kozacy. Betonowy tytan Dominująca nad panoramą miasta Dnieprzańska Elektrownia Wodna jest czymś więcej niż tylko obiektem przemysłowym. To monumentalny pomnik epoki, symbol triumfu człowieka nad naturą i klucz do zrozumienia industrialnej tożsamości Zaporoża. Zaprojektowana przez wybitnych architektów konstruktywizmu, tama jest arcydziełem inżynierii i designu tamtej epoki. Jej łukowata konstrukcja z betonu zbrojonego ma około 60 metrów wysokości, a jej długość, w zależności od sposobu pomiaru, podawana jest w zakresie od 760 do 1300 metrów. Zanim Ukraina padła ofiarą rosyjskiej inwazji, turyści mogli zwiedzić centrum kontroli, częściowo turbinownię i muzeum znajdujące się w budynku administracyjnym. Dostępny był też punkt widokowy z fantastyczną panoramą tamy i elektrowni. Prospekt Soborny Główna arteria Zaporoża, prospekt Soborny, to znacznie więcej niż tylko ulica. To długa na niemal 11 km oś czasu, wzdłuż której zapisana jest historia miasta, od czasów carskich, aż po współczesność. Aleja rozciąga się między dworcem kolejowym Zaporoże-1 na południu a placem przy zaporze na północy, przecinając cztery dzielnice miasta. Do 2016 roku nosiła nazwę Prospekt Lenina, a jej północny kraniec wieńczył monumentalny pomnik wodza rewolucji. Zarówno pomnik, jak i nazwa zostały usunięte w ramach ogólnokrajowej dekomunizacji, co symbolicznie zamknęło radziecki rozdział w historii miasta. Aleja prowadzi do wielu ciekawych miejsc, w tym do fabryki samochodów ZAZ i na tereny dawnej Twierdzy Aleksandrowskiej. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To ukraińskie miasto słynie z soli, ropy naftowej i wielokulturowości. Ślady historii są tam obecne do dziś
Drohobycz to bez wątpienia jedno z najzwyklejszych miast, nie tylko w Ukrainie, ale także w całej Europie. Jego z jednej strony fascynującą, a z drugiej – tragiczną historię ukształtowały znajdujące się pod tamtejszą ziemią bogactwa naturalne oraz niewyobrażalna tragedia Holokaustu. Ślady wspaniałej i dramatycznej przeszłości są tam obecne do dziś. Co czyni Drohobycz miejscem niezwykłym? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
Spis treści: Drugie pod względem wielkości miasto obwodu lwowskiego Od białego złota, przez gorączkę ropy naftowej, aż po zagładę drohobyckich Żydów Drohobycz widziany oczami artystów Współczesny Drohobycz Architektura Drohobycza w dużej mierze przetrwała pożogę II wojny światowej. To rzadkość na tych terenach. Kamienice wciąż stoją, świątynie wznoszą ku niebu swoje wieże, a rynek nadal tętni życiem. Jednak to, co stanowiło o jego unikatowym charakterze – wielokulturowy gwar, splatające się języki i tradycje Polaków, Ukraińców i Żydów – zostało bezpowrotnie zniszczone. Pozostały tylko ślady dawnych dziejów miasta. Drugie pod względem wielkości miasto obwodu lwowskiego Drohobycz znajduje się w zachodniej Ukrainie. To drugie pod względem wielkości miasto w obwodzie lwowskim (zaraz po Lwowie). Centrum rejonu drohobyckiego znajduje się na Przedkarpaciu, u podnóża Karpat, w Beskidach Brzeżnych. Od Lwowa jest oddalone o około 90 km, a od granicy z Polską – o około 100 km. Od białego złota, przez gorączkę ropy naftowej, aż po zagładę drohobyckich Żydów Miasto wyrosło przy tak zwanym szlaku solnym. Najstarsze wzmianki o ufortyfikowanej osadzie, która zaopatrywała w ten strategiczny surowiec księstwa ruskie, pochodzą z XI wieku, z czasów Rusi Kijowskiej. To właśnie na „białym złocie” zbudowano potęgę tego miejsca. Wieki później miasto przeszło gruntowną transformację. Gdy w pobliżu odkryto pokłady ropy naftowej, Drohobycz stał się wielokulturowym tyglem, w którym aż do drugiej wojny światowej obok siebie żyli Ukraińcy, Polacy i Żydzi. Imperium soli Gdy w XIV stuleciu Kazimierz Wielki przyłączył Ruś czerwoną do Królestwa Polskiego, drohobyckie żupy solne stały się monopolem królewskim, stanowiąc jedno z najważniejszych źródeł dochodu dla skarbu państwa. Technologia pozyskiwania soli w Drohobyczu była unikatowa. Gdy w Wieliczce wydobywano lite bloki skalne, w Drohobyczu sól pozyskiwano z płytko zalegających solanek, czyli słonych podziemnych jezior. Gęsta ciecz była odparowywania w specjalnych dzbanach. W następstwie tego procesu powstawały charakterystyczne bryłki o stożkowatym kształcie, tak zwane topki solne. Stały się one na tyle rozpoznawalnym symbolem miasta, że król nadał Drohobyczowi przywilej handlu solą w tej właśnie formie, a dziewięć topek trafiło do herbu miasta. Drohobycka żupa solna działa do dziś. Jest uznawana za najstarszą w Europie. Prawdopodobnie jest też najdłużej funkcjonującym przedsiębiorstwem w Ukrainie. Drohobycz salonem Galicyjskiej Kalifornii Nowy, dynamiczny etap w historii miasta rozpoczął się w XIX wieku, gdy w pobliskim Borysławiu odkryto ogromne złoża ropy naftowej. Odkrycie zbiegło się w czasie z wynalezieniem lampy naftowej przez Ignacego Łukasiewicza i zapoczątkowało prawdziwą gorączkę „czarnego złota”. W jednej chwili Borysław, nazywany „Galicyjską Kalifornią”, stał się prężnym ośrodkiem przemysłowym, w którym wyrosło tysiące szybów naftowych. Transformacja nie ominęła także Drohobycza, ale nadała mu zupełnie inną rolę. Dzięki stabilnej pozycji, zbudowanej na wielu wiekach handlu solą, centrum rejonu nagle stało się „eleganckim salonem” naftowego imperium. Podczas gdy w Borysławiu ciężko pracowano w trudnych warunkach, w oddalonym o około 10 km Drohobyczu potentaci naftowi budowali swoje wspaniałe wille i kamienice. To właśnie tam mieściły się siedziby firm i banków, a życie kulturalne kwitło, przyciągając nawet wiedeńską operetkę. Ukształtowało się wówczas swoiste trójmiasto: w Borysławiu pracowano, w Drohobyczu – mieszkano, a w pobliskim Truskawcu – odpoczywało. Półtora miasta, czyli swoista mieszanka trzech kultur W pierwszej dekadzie XX wieku zagłębie borysławsko-drohobyckie zajmowało trzecie miejsce na świecie pod względem wydobycia ropy. W Drohobyczu powstały potężne rafinerie. Należy podkreślić, że w pionierskim okresie rozwoju przemysłu naftowego kluczową rolę odegrali żydowscy przedsiębiorcy i robotnicy. Jeszcze przed wybuchem II wojny światowej Drohobycz liczył około 42 tys. mieszkańców, którzy dzielili się na trzy niemal równe grupy etniczne – Polaków, Ukraińców i Żydów. Tę unikatową demografię najtrafniej opisał poeta Marian Hemar, który określił Drohobycz jako „półtora miasta” – pół polskie, pół ukraińskie, pół żydowskie. Mimo kulturowych różnic, mieszkańcy Drohobycza żyli ze sobą w zgodzie. W gimnazjum do jednej klasy uczęszczały dzieci wszystkich trzech narodowości, a sąsiedzi odwiedzali się podczas świąt. Oczywiście także tam wybrzmiewały antysemickie hasła, ale nie miały one tak głośnego wydźwięku, jak choćby w pobliskim Lwowie. Zagłada drohobyckich Żydów Kres wielokulturowego Drohobycza nadszedł gwałtownie i brutalnie. Po krótkim okresie sowieckiej okupacji, latem 1941 roku do miasta wkroczyły wojska niemieckie. Niemal natychmiast rozpoczęły się pogromy, w których zginęły setki Żydów. 1 października 1942 roku Niemcy utworzyli getto, w którym umieścili około 10 tys. osób pochodzenia żydowskiego. Rozpoczęła się systematyczna eksterminacja. Z Drohobycza ruszyły transporty do niemieckiego obozu zagłady w Bełżcu. Tysiące ludzi zamordowano na miejscu, podczas masowych egzekucji w pobliskim Lesie Bronickim. Ostateczna likwidacja getta nastąpiła w czerwcu 1943 roku. Wydarzenie to stało się symbolicznym i fizycznym końcem żydowskiego Drohobycza. Drohobycz widziany oczami artystów Drohobycz to nie tylko miasto o bogatej i często burzliwej historii, ale także kolebka wybitnych postaci, których twórczość na zawsze wpisała się w kanony literatury. Uniwersum Brunona Schulza Dla Brunona Schulza miasto nie było jedynie miejscem zamieszkania, a niewyczerpalnym źródłem inspiracji. Nauczyciel rysunku w lokalnym gimnazjum, który przy okazji był jednym z najwybitniejszych XX-wiecznych stylistów języka polskiego, w swojej prozie nie odtwarzał rzeczywistości miasta, w którym żył i mieszkał. Zamiast tego, poddał je procesowi głębokiej mitologizacji. W ten sposób przekształcił prowincjonalne miasto w uniwersalną, mityczną przestrzeń. Fundamentalnym narzędziem, które stosował w tym zabiegu, była perspektywa dziecka. Realizm Iwona Franki Zupełnie inaczej miasto postrzegał Iwan Franko. Jeden z najwybitniejszych twórców literatury ukraińskiej widział w nim coś w rodzaju laboratorium obserwacji społecznej. W swoich dziełach, takich jak „Borysław się śmieje”, jako pierwszy opisał ciężkie życie i walkę o prawa robotników naftowych z Borysławia, obnażając w ten sposób społeczne koszty gwałtownej industrializacji. Jego twórczość była zaangażowana, zwrócona ku sprawom narodu i sprawiedliwości społecznej. Współczesny Drohobycz Mimo burzliwej historii, której ostatni rozdział nie został jeszcze napisany, Drohobycz wciąż tętni życiem i z dumą prezentuje swoje dziedzictwo. Spacerując jego ulicami można odnaleźć materialne świadectwa dawnych epok, od średniowiecznych fundamentów, przez architektoniczne perły wielokulturowej przeszłości, aż poślady naftowego imperium. Rynek i ratusz Rynek w Drohobyczu zachował swój nieregularny, średniowieczny układ. Centralne miejsce zajmuje tam monumentalny ratusz. Jego obecna forma pochodzi z lat 20. XX wieku i jest dziełem Mariana Nikodemowicza. Lwowski architekt nadał budynkowi styl zmodernizowanego klasycyzmu. Budowlę wieńczy charakterystyczna, smukła, ośmiokątna wieża z tarasem widokowym, z którego roztacza się wspaniała panorama miasta i jego okolic. Świątynie trzech wyznań Architektura sakralna Drohobycza jest najbardziej wymownym świadectwem wielokulturowej przeszłości miasta. Najstarszym i najcenniejszym zabytkiem murowanym jest kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Panny Marii, Krzyża Świętego i św. Bartłomieja, który ufundował król Władysław II Jagiełło w 1392 roku. Dla miasta, którego nie chroniły mury obronne, otoczona wałami ziemnymi potężna budowla była czymś w rodzaju twierdzy. Do dziś na strychu zachowały się otwory strzelnicze, a wolnostojąca dzwonnica z 1551 roku ma wyraźnie obronny charakter. Prawdziwymi perłami drohobyckiej architektury są dwie cerkwie. Pierwsza, cerkiew św. Jura pochodzi z przełomu XV i XVI wieku. Jej wnętrze kryje bezcenne skarby – XVII-wieczny ikonostas i polichromie, pokrywające ściany i kopułę, dzieło mistrza Stefana Medyckiego. Obiekt ten został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Równie cenna jest druga drewniana świątynia – Cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego z XVI wieku. Symbolem najnowszej historii miasta jest Wielka Synagoga. Wzniesiona w latach 1842–1865, była jedną z największych i najwspanialszych w Galicji. Jej losy odzwierciedlają tragedię drohobyckich Żydów. W czasie II wojny światowej Niemcy zdewastowali budowlę i zorganizowali tam magazyn soli. W czasach sowieckich, w budynku mieścił się sklep meblowy, a świątynia popadała w ruinę. Jednak po latach zapomnienia, synagoga została pieczołowicie odbudowana i ponownie otwarta. Wille i kamienice Najbardziej charakterystyczną cechą Drohobycza jest architektura z przełomu dziewiętnastego i dwudziestego wieku. Na ulicy Tarasa Szewczenki, niegdyś jednej z najbardziej reprezentacyjnych w mieście, wciąż można podziwiać eleganckie kamienice. Szczególnie Wyróżnia się wśród nich willa Jarosza, dawna rezydencja burmistrza Drohobycza i właściciela uzdrowiska w Truskawcu, Rajmunda Jarosza. Warto także odnaleźć budynek dawnego gimnazjum, w którym uczyli się Franko i Schulz, oraz tablicę pamiątkową na domu, w którym mieszkał autor „Sklepów Cynamonowych”. Na uwagę zasługuje także willa Bianki na przedwojennej ulicy Mickiewicza, czyli dom lekarza Zeemana. W budynku, w którym obecnie mieści się Muzeum Ziemi Drohobyckiej, zgromadzono wspaniałe dzieła sztuki. Są wśród nich zachowane freski Brunona Schulza, obrazy hrabiów lanckorońskich oraz niezwrócone Polsce obrazy malarzy europejskich. W przeszłości willa była siedzibą strzelców-legionistów i „Sokoła”, czyli pionierskiej organizacji wychowania fizycznego i sportu. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Niepokorny Sewastopol – serce Krymu i najważniejszy port nad Morzem Czarnym
Sewastopol to miasto o wyjątkowym znaczeniu – zarówno historycznym, jak i strategicznym. Poznaj kluczowe fakty dotyczące powstania Sewastopola, statusu prawnego oraz wpływu na relacje międzynarodowe, szczególnie w kontekście rosyjskiej agresji na Ukrainę.
Spis treści: Historia Sewastopola – powstanie, wojny i znaczenie militarne miasta Status prawny Sewastopola w świetle prawa międzynarodowego Znaczenie geopolityczne Sewastopola dla regionu Morza Czarnego Miasto Sewastopol, usytuowane na południowym wybrzeżu Półwyspu Krymskiego, od lat pozostaje jednym z najbardziej strategicznych punktów na mapie Europy Wschodniej. Znane z burzliwej historii i kluczowej roli wojskowej, jest nie tylko symbolem dawnych konfliktów, lecz także współczesnym przedmiotem rosyjskiej agresji na Ukrainę. Historia Sewastopola – powstanie, wojny i znaczenie militarne miasta Początki i rozwój Sewastopola od XVIII wieku Sewastopol powstał w 1783 roku, krótko po aneksji Krymu przez Imperium Rosyjskie. Miasto zostało założone jako główny port wojenny oraz baza strategiczna dla nowo utworzonej Floty Czarnomorskiej. Lokalizacja na skalistym wybrzeżu południowego Krymu zapewniała Sewastopolowi wyjątkowe warunki do rozwoju infrastruktury wojskowej i morskiej. W krótkim czasie miasto stało się symbolem rosyjskiej polityki imperialnej nad Morzem Czarnym. Wraz z rozwojem miasta osiedlała się tu liczna ludność rosyjska, ukraińska i tatarska, co nadawało mu wielokulturowy charakter. Z czasem Sewastopol, obok Odessy, stał się jednym z najważniejszych portów czarnomorskich w imperium rosyjskim, przyciągając inwestycje i wpływając na rozwój infrastruktury Krymu. Wojna krymska i II wojna światowa – kluczowe momenty w historii miasta W połowie XIX wieku Sewastopol zyskał międzynarodowy rozgłos za sprawą wojny krymskiej (1853–1856), kiedy to miasto przez 349 dni było oblegane przez koalicję wojsk brytyjskich, francuskich, osmańskich i piemonckich. Obronę Sewastopola uznano za jeden z symboli wojny, a jej dramatyczne okoliczności odcisnęły trwałe piętno na lokalnej pamięci historycznej. Upadek miasta oznaczał początek przemian geopolitycznych w regionie Morza Czarnego. Podczas II wojny światowej Sewastopol był jednym z głównych punktów oporu Armii Czerwonej podczas niemieckiej ofensywy na Krym. Miasto przez 250 dni stawiało opór, zanim zostało zdobyte przez wojska niemieckie w 1942 roku. Po wyzwoleniu przez Armię Czerwoną w 1944 roku Sewastopol został uhonorowany tytułem „Miasta Bohatera” za niezwykłą wytrwałość obrońców. W XX wieku miasto, będące siedzibą radzieckiej Floty Czarnomorskiej, pozostawało zamknięte dla obcokrajowców aż do upadku ZSRR. Po 1991 roku, w wyniku rozpadu Związku Radzieckiego, Sewastopol wraz z Krymem stał się częścią niepodległej Ukrainy. Status prawny Sewastopola w świetle prawa międzynarodowego Aneksja Krymu i referendum z 2014 roku Przełomowym momentem w najnowszej historii Sewastopola stała się aneksja Krymu przez Federację Rosyjską w marcu 2014 roku. Po obaleniu prorosyjskiego prezydenta Wiktora Janukowycza i rozpoczęciu protestów na Ukrainie, rosyjskie wojska zajęły kluczowe obiekty na półwyspie, a następnie przeprowadzono nieuznawane przez społeczność międzynarodową referendum. Zdecydowana większość głosujących opowiedziała się za przyłączeniem Krymu (wraz z Sewastopolem) do Rosji, co 18 marca 2014 roku ogłoszono jako fakt dokonany przez Kreml. W świetle prawa międzynarodowego działania te uznano za nielegalne i sprzeczne z zasadą integralności terytorialnej Ukrainy. ONZ, Unia Europejska oraz większość państw świata nie uznają suwerenności Rosji nad Krymem i Sewastopolem. W licznych rezolucjach potępiono przemoc oraz naruszenie granic Ukrainy. Stanowisko Ukrainy i społeczności międzynarodowej wobec Sewastopola Ukraina, powołując się na postanowienia Konstytucji oraz liczne umowy międzynarodowe (w tym Memorandum Budapeszteńskie z 1994 roku), uznaje Krym i Sewastopol za część swojego terytorium. Polityka państwa opiera się na dążeniu do pokojowego odzyskania tych ziem oraz potępieniu wszelkich prób naruszenia jej suwerenności. Stanowisko społeczności międzynarodowej jest jednoznaczne – aneksja Sewastopola została określona mianem rażącego naruszenia prawa międzynarodowego, a wobec Rosji wprowadzono sankcje polityczne i gospodarcze. Mimo tych działań, w praktyce Federacja Rosyjska sprawuje pełną kontrolę nad Krymem i Sewastopolem, utrzymując tam rozbudowaną infrastrukturę wojskową oraz administracyjną. Znaczenie geopolityczne Sewastopola dla regionu Morza Czarnego Baza Floty Czarnomorskiej i rola militarna miasta Jednym z najważniejszych elementów decydujących o pozycji Sewastopola jest obecność Floty Czarnomorskiej. Miasto od ponad dwóch wieków stanowi centrum operacji morskich Rosji (wcześniej Związku Radzieckiego) na Morzu Czarnym, pełniąc funkcję największej bazy wojennej w regionie. Dzięki portom, stoczniom oraz zapleczu logistycznemu Sewastopol ma być kluczowym punktem projekcji siły militarnej Rosji, pozwalającym na szybkie reagowanie na wydarzenia w rejonie Morza Czarnego, Kaukazu i Bliskiego Wschodu. W praktyce obecność Floty Czarnomorskiej stanowi także czynnik wzmacniający kontrolę nad żeglugą, bezpieczeństwem energetycznym oraz wpływami politycznymi w regionie. W ocenie badaczy Uniwersytetu Warszawskiego – miasto pozostaje ważnym narzędziem nacisku w relacjach z państwami ościennymi i NATO. Wpływ Sewastopola na stosunki ukraińsko-rosyjskie i bezpieczeństwo Europy Status Sewastopola ma kluczowe znaczenie dla relacji ukraińsko-rosyjskich. Jeszcze przed 2014 rokiem stacjonowanie rosyjskiej Floty Czarnomorskiej budziło różne emocje zarówno wśród Ukraińców, jak i Rosjan. Dla Moskwy obecność floty była kwestią prestiżu oraz gwarancją bezpieczeństwa południowych granic kraju. Dla Ukrainy – źródłem niepokoju i konfliktów dotyczących podziału majątku, dostępu do portów czy warunków dzierżawy baz. Po aneksji Krymu relacje uległy gwałtownemu pogorszeniu. Międzynarodowe instytucje (ONZ, OBWE, UE) oraz wiele państw Zachodu ostrzega przed możliwością eskalacji konfliktu i destabilizacji regionu. Sewastopol i Krym stały się areną rywalizacji o wpływy i kontrolę, a spór o ich przynależność przekłada się na napięcia geopolityczne w skali globalnej. W kontekście bezpieczeństwa Europy Sewastopol odgrywa rolę punktu strategicznego umożliwiającego Rosji szybki dostęp do Morza Śródziemnego, a tym samym wpływanie na szlaki handlowe, energetyczne i militarne całego kontynentu. To właśnie dlatego miasto pozostaje jednym z najważniejszych punktów zapalnych współczesnej polityki międzynarodowej. Źródła: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Kulturowa i krajobrazowa mozaika. Oto Półwysep Krymski
Półwysep Krymski to miejsce, gdzie na przestrzeni wieków spotykało się wiele kultur. To właśnie ta różnorodność, w połączeniu z niezwykłymi walorami naturalnymi, ukształtowała charakterystyczny krajobraz tego niezwykłego miejsca. Poznajmy nieco bliżej malowniczy Krym.
Spis treści: Półwysep oddzielający dwa morza Ziemia wielu kultur Półwysep Krymski zachwyca różnorodnością krajobrazu Na przestrzeni wielu lat Półwysep Krymski inspirował poetów, prozaików, malarzy i artystów wielu innych dziedzin. Swoje utwory poświęcili temu miejscu między innymi Adam Mickiewicz, Aleksander Puszkin czy Maria Konopnicka. Romantyczne, orientalne krajobrazy Krymu uwiecznili na płótnie Iwan Ajwazowski i Konstanty Korowin. Co takiego ma w sobie to miejsce, że twórcy utrwalili je w opowieściach, wierszach i pieśniach? Magia Półwyspu Krymskiego kryje się w jego historii i surowych, ale niezwykle malowniczych krajobrazach. Półwysep oddzielający dwa morza Półwysep Krymski „wyrasta” z północnego wybrzeża Morza Czarnego. Ze stałym lądem łączy go jedynie Przesmyk Perekopski. Gdyby nie długi na około 30 km i szeroki na około 9 km pas, Krym byłby wyspą. Od południa oblewa go Morze Czarne. Od zachodu półwysep otaczają wody Zatoki Eupatoryjskiej i Zatoki Karkinickiej. U wschodnich wybrzeży rozlewa się Morze Azowskie, które z Morzem Czarnym łączy się wąską Cieśniną Kerczeńską. Ziemia wielu kultur Na strategicznie położonym półwyspie przez wieki spotykało się wiele kultur i cywilizacji. Pierwszymi znanymi mieszkańcami Krymu byli Taurowie. W VII stuleciu p.n.e. obszar ten zaludnili Scytowie. W następnym wieku zaczęły pojawiać się tam kolonie greckie, a około 480 roku p.n.e., we wschodniej części Krymu, powstało Królestwo Bosporańskie. W XIII wieku Krym opanowali Tatarzy mongolscy i włączyli go do Złotej Ordy. Po rozpadzie państwa powstał Chanat Krymski. Niebawem chanowie zbudowali wielką potęgę, która realnie zagrażała wielu okolicznym państwom, w tym także Polsce. Największe natężenie najazdów na ziemie polskie przypadło na lata 1474–1534. Gdy Turcja przegrała wojnę z Rosją, na mocy traktatu Küczük Kajnardży w 1774 roku chan przyjął zwierzchnictwo Katarzyny II. 9 lat półwysep został włączony w granice Imperium Rosyjskiego. Rozpoczął się wówczas masowy napływ ludności rosyjskiej, co doprowadziło do znaczących zmian demograficznych. W czasach Związku Radzieckiego, po masowej deportacji Tatarów krymskich, Stalin osiedlił na ich miejsce ludność rosyjską. W 1954 roku Krym został formalnie przekazany Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej w ramach ZSRR. Po rozpadzie Związku Radzieckiego w 1991 roku, Krym stał się autonomiczną republiką w granicach niepodległej Ukrainy. Półwysep Krymski zachwyca różnorodnością krajobrazu Półwysep Krymski to nie tylko mozaika wielu kultur, ale także zbiór niesamowitych krajobrazów. Wyróżnia się trzy główne części tego malowniczego obszaru: południową, czyli Krym Górski, północną, czyli Krym Stepowy, i wschodnią, czyli Półwysep Kerczeński. Krym Górski Obszar Krymu Górskiego znajduje się na południu półwyspu i bezpośrednio graniczy z Morzem Czarnym. To właśnie tam wznoszą się Góry Krymskie, jedyny masyw górski na południowym pograniczu Ukrainy. Rozciągają się z południowego zachodu na północny wschód, na odcinku 180 km, od przylądka Fiolent, do Przylądka Eliasza. W najszerszej części, pasmo mierzy 60 km, a w najwęższej – zaledwie 4 km. Najwyższym szczytem jest Gór Krymskich jest Roman-Kosz (1545 m n.p.m.). W tej części Krymu klimat ma cechy północnej części strefy podzwrotnikowej. W najchłodniejszych miesiącach temperatura waha się w przedziale od minus 3,8 (w górach) do 4 stopni Celsjusza (na południowym wybrzeżu). W najcieplejszym miesiącu średnia dla gór wynosi 15,6 stopnia Celsjusza, a dla wybrzeża – 24 stopnie Celsjusza. Krym Stepowy Ta część Krymu to niemal całkowicie płaska powierzchnia Niziny Północnej, która rozciąga się stopniowo na południe, od Niziny Czarnomorskiej, aż do Gór Krymskich. Nizina pokrywa niemal 60% powierzchni półwyspu. Nic dziwnego, że w „Stepach Akermańskich” Adam Mickiewicz pisał o „fali łąk szumiących i kwiatów powodzi”. Rozległa nizina stwarza wrażenie bezkresnego morza traw. Panuje tam suchy, umiarkowany klimat kontynentalny. Zimy w tej części Krymu są mroźne i często bywają śnieżne. Średnia temperatura dobowa przeważnie spada poniżej zera. Z kolei lata są gorące i suche. Opady są wtedy rzadkością, a temperatura przeważnie przekracza 25 stopni Celsjusza. Półwysep Kerczeński Inaczej wygląda krajobraz Półwyspu Kerczeńskiego, „wyrastającego” ze wschodniej części Krymu. Jego dwie części, południowo-zachodnią i północno-wschodnią, oddziela zbudowana z wapieni Grzęda Parpacka, będąca przedłużeniem Grzędy Zewnętrznej Gór Krymskich. Na południowym zachodzie rozciąga się równina zbudowana z glin oligoceńskich, zmiętych w fałdy rozciągające się z północnego wschodu na południowy zachód. Płaskie rozległe obniżenia są tam przedzielone nieznacznymi kulminacjami, których wysokość dochodzi do 120 m n.p.m. Z kolei obszar północno-wschodni ma charakterystykę pagórkowato-grzędową, która jest rezultatem erozji starszych struktur fałdowych. W tej części półwyspu wysokości sięgają 190 m n.p.m. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Rzeź wołyńska była jedną z największych zbrodni w historii. Ukraińscy nacjonaliści nie mieli litości
Rzeź wołyńska – haniebne ludobójstwo dokonane na Polakach – do dziś jest otwartą, jątrzącą się raną na tkance polsko-ukraińskich relacji. W 1943 roku ukraińscy nacjonaliści obrali sobie za cel wyniszczyć polską ludność na ziemiach, które uważali za swoje. Ich ofiarami padli niewinni cywile – mężczyźni, kobiety, a nawet dzieci, w tym niemowlęta. Do dziś nie udało się określić liczby ofiar. Według różnych szacunków, w serii masowych mordów życie straciło od 80 do 100 tys. mieszkańców Wołynia i Galicji Wschodniej.
Spis treści: Przeszłość pełna dobrych i złych momentów Postawa Polaków i Ukraińców w okresie międzywojennym Marionetki w rękach Niemców i Rosjan Ludobójstwo dokonane na Polakach Wielu ukraińskich historyków nadal nie przyznaje, że rzeź wołyńska była niczym innym niż jednoznacznym aktem ludobójstwa. W ich narracji tragiczne wydarzenia, do których doszło w latach 1943–1945, nie były zaplanowanymi czystkami etnicznymi, a spontanicznymi, samowolnymi aktami niewielkiej grupy ekstremistów. Sam Stepan Bandera przez niektórych nadal jest postrzegany jako symbol walki o niepodległość Ukrainy. Bez względu na argumentację, fakty są inne. Ludobójstwo pozostaje ludobójstwem. Rzeź wołyńska była planowanym działaniem, następstwem rozkazów, a Bandera to nie bohater, a zbrodniarz. Przeszłość pełna dobrych i złych momentów Relacje polsko-ukraińskie rozpoczęły się na długo przed powstaniem Ukrainy. W połowie XIII wieku najazd Mongołów doprowadził do upadku Rusi Kijowskiej. W następstwie tego, 100 lat później Wołyń i okoliczne ziemie znalazły się pod panowaniem Kazimierza Wielkiego. Dwa stulecia później, na mocy unii lubelskiej część ukraińskich ziem została włączona do Korony Polskiej. Na przestrzeni wieków, Polacy i Ukraińcy żyli obok siebie jak jeden naród i stali ramię w ramię w wielu ważnych chwilach. Oczywiście, bywały między nami spory, nie tylko mniejsze, o charakterze lokalnym. Przykładem niech będzie powstanie kozactwa i ukraińskiego chłopstwa pod przywództwem hetmana kozackiego Bohdana Chmielnickiego. Jednak mimo wielu konfliktów, nasze stosunki przez wiele stuleci można było określać jako co najmniej poprawne, mimo że idea Rzeczypospolitej Trojga Narodów, która miała być odpowiedzią na powstanie Chmielnickiego, nie doczekała się realizacji. Niespełniony projekt polityczny jasno jednak dowodził, że zjednoczenie narodów polskiego i ukraińskiego na zasadach równości było żywą i jakże ważną ideą. Co więc zmieniło się w naszych relacjach, że kilkaset lat później doszło do krwawego pogromu polskiej ludności? Wzrost nacjonalistycznych nastrojów Ukraińscy nacjonaliści zaczęli dochodzić do głosu już po upadku powstania styczniowego. Zwolennicy powołania odrębnego państwa głośno manifestowali swoje żądania, jednak ich plany nie spotkały się z poparciem chłopów, którzy byli skupieni przede wszystkim na sprawach lokalnych. To, do jakiego narodu byli zaliczani, nie miało dla nich większego znaczenia, nie widzieli więc potrzeby powoływania odrębnego państwa. Przynajmniej na początku, bo zwolennicy idei narodów sięgnęli w końcu po argument, który już u zarania cywilizacji dzielił ludzi – religię. Większość Polaków wyznawała katolicyzm, z kolei Ukraińcy – prawosławie lub grekokatolicyzm. Stwierdzenie, że różnice religijne zaczęły odznaczać się dopiero w XIX wieku byłoby nieprawdą, bo problem zrozumienia religijnego między przedstawicielami różnych wyznań istniał już w XIV wieku i nasilił się po unii brzeskiej. Jednak dla większości kwestie wyznaniowe nie były dużym problemem, czego dowodzą mieszane małżeństwa, które w tamtym czasie nie były niczym niezwykłym. Dopiero pod wpływem działania nacjonalistów religia stała się powszechnie uznawanym wyznacznikiem narodowości. Kolejnym czynnikiem, mającym poróżnić Polaków i Ukraińców, była pozycja społeczna mieszkańców Galicji Wschodniej, gdzie większość stanowili Ukraińcy. Polacy uzyskali autonomię i mogli powołać organ władzy ustawodawczej, Sejm Krajowy, a większość ziem znajdowała się w polskich rękach. Ukraińcy też chcieli decydować o sobie, jednak habsburski władca nie dał im takiej możliwości. Ich gniew nie skupiał się jednak na zaborcy, a na Polakach. Sytuacja po I wojnie światowej Jeden z najkrwawszych konfliktów w dziejach, który rozpętał się w 1914 roku, całkowicie zmienił układ sił w Europie. Klęska państw zaborczych dała możliwość sięgnięcia po niepodległość, zarówno Polakom, jak i Ukraińcom. Oba narody przedstawiały jednak roszczenia wobec tych samych terenów. Po wojnie powstały dwa państwa ukraińskie – na ziemiach zaboru rosyjskiego Ukraińska Republika Ludowa (w 1917 roku) i na ziemiach austriackich Zachodnioukraińska Republika Ludowa (w 1918 roku). O ile z pierwszym z wymienionych krajów nasze stosunki były poprawne (w 1920 roku wspólnie stanęliśmy do walki przeciwko bolszewikom), to z ZURL II Rzeczpospolita starła się już w 1918 roku. Przedmiotem konfliktu była Galicja Wschodnia. Konsekwencje traktatu ryskiego W 1921 roku doszło do zaognienia stosunków polsko-ukraińskich. Przeciwko II RP opowiadały się już obie Ukrainy. Przyczyną był podpisany w Rydze traktat pokojowy, kończący wojnę polsko-bolszewicką, na mocy którego uregulowane zostały wschodnie granice Polski. Nie ulega wątpliwości, że pokój był potrzebny państwu, które dopiero odzyskało niepodległość. Ukraińcy widzieli jednak w tym działaniu zdradę i nic dziwnego. Wyczerpana wojną Polska nie mogła prowadzić dalszych walk o niepodległość Ukrainy. Przedstawiciele prawicowych stronnictw, z których w większości składała się delegacja, wycofali uznanie dla URL, mimo podpisanej rok wcześniej umowy sojuszniczej. Endecja opowiedziała się za włączeniem dawnej Rzeczpospolitej Obojga Narodów do odradzającego się państwa. W rezultacie ukraińskie tereny zostały podzielone między Polskę i bolszewicką Rosję. W naszych granicach znalazło się ok. 5 milionów Ukraińców. Postawa Polaków i Ukraińców w okresie międzywojennym Choć konstytucja gwarantowała równość wszystkim obywatelom, należy przyznać, że polska polityka wobec mniejszości ukraińskiej w okresie międzywojennym balansowała gdzieś na granicy asymilacji, pojednania i represji. Ukraińcy mieli zagwarantowaną autonomię religijną i polityczną. Mimo to nie jest tajemnicą, że w tamtym czasie żaden przedstawiciel mniejszości nie zajmował w administracji wysokiego stanowiska. Liczba ukraińskich szkół była systematycznie ograniczana. Nie wydano zgody na powołanie ukraińskiego uniwersytetu we Lwowie, jednak nie można powiedzieć, że Polska zmierzała do wynarodowienia Ukraińców. Zrobiono wiele w imię dobrych relacji, a przykładem niech będzie działalność Henryka Józewskiego. Wojewoda wołyński podkreślał potrzebę tworzenia polskich szkół z obowiązkową nauką języka ukraińskiego. Był orędownikiem pojednania przez edukację, a urzędników, którzy byli przychylni mniejszości, było więcej. Do pojednania dążyło także wielu Ukraińców. Przykładem takich działań jest wymierzona w ZSRR współpraca środowiska skupionego wokół Symona Petlury z polskim wywiadem. Nie brakowało jednak także tych, którzy nie widzieli szans na pokojowe współistnienie. Terror drogą do niepodległości Zwolennicy oderwania Galicji Wschodniej od Polski skupiali się wokół Ukraińskiej Organizacji Wojskowej (UWO) – paramilitarnego tworu, którego celem było prowadzenie akcji sabotażowych i dokonywanie zamachów. To właśnie oni odpowiadali za nieudaną próbę likwidacji Józefa Piłsudskiego. Z większym powodzeniem przeprowadzali akcje podkładania bomb pod polskie posterunki policji i stacje kolejowe. Podpalali gospodarstwa i... likwidowali swoich rodaków, którzy opowiadali się za zgodą. Łącznie przeprowadzili ponad 300 akcji, sfinansowanych przez niemiecki wywiad. Powstanie radykalnej organizacji nacjonalistycznej W tamtym czasie wyrastało już nowe pokolenie ukraińskich narodowców. To oni w 1929 roku powołali do życia skrajnie prawicową Organizację Ukraińskich Nacjonalistów (OUN), jednocząc UWO z mniejszymi organizacjami. Radykalny OUN całkowicie wykluczał polsko-ukraińskie pojednanie. Organizacja za cel postawiła sobie walkę z Polską i to założenie realizowała nie przebierając w środkach. W ramach swoich działań, członkowie OUN przeprowadzili udany zamach na Tadeusza Hołówkę, posła, który głośno mówił o konieczności pokojowego współistnienia narodów ukraińskiego i polskiego. 29 sierpnia 1931 roku trafiło go sześć pocisków, wystrzelonych przez dwóch sprawców. Cztery trafiły go w głowę, dwa w okolicę obojczyka. Aresztowanie Stepana Bandery W 1933 roku kierownictwo Egzekutywy Krajowej OUN objął Stepan Bandera, absolutny przeciwnik nawiązywania jakichkolwiek stosunków z Polską. Pod jego przywództwem akty przemocy przybrały na sile i intensywności. Polskim władzom zależało na uspokojeniu nastrojów, ale nie kosztem otwartej walki z nacjonalistami. To się udało. Polscy żołnierze dokonywali aresztowań, ale działania te nie pociągały za sobą ofiar. W ręce funkcjonariuszy trafiło ok. 800 członków OUN. Na liście aresztowanych znalazł się także Stepan Bandera. Za zorganizowanie zamachu na ministra Bronisława Pierackiego został skazany na śmierć, jednak wyrok ten został zamieniony na karę dożywotniego pozbawienia wolności. Seria aresztowań na jakiś czas powstrzymała działania OUN, jednak sama organizacja istniała nadal. Mało tego, uznany za więźnia politycznego Bandera zyskał nowych zwolenników, gotowych walczyć za swojego przywódcę i Ukrainę. Okazję ku temu zyskali już w 1939 roku. Marionetki w rękach Niemców i Rosjan Po ataku Niemiec na Polskę, w obliczu pogarszającej się sytuacji na froncie i bombardowań więzień, wielu skazańców odzyskało wolność, w tym także Stepan Bandera. Ukraińscy nacjonaliści już wcześniej utrzymywali kontakt z III Rzeszą. Gdy hitlerowcy podeszli pod Lwów, bojówki OUN uaktywniły się z pełną mocą. Za przyzwoleniem Niemców, Ukraińcy stopniowo zaczęli opanowywać Wołyń. Wojsko Polskie natychmiast ruszyło na pomoc Polakom. Wówczas nie było już mowy o bezkrwawych rozwiązaniach. Gdy 17 września agresję na Polskę przypuściło ZSRR, żołnierze musieli jednak skupić się na obronie kraju przed innym wrogiem. Rosjanie nie omieszkali wykorzystać ukraińskich nacjonalistów do swoich celów. Radzieccy agenci przekonali narodowców, by ci wzięli na cel także polskie elity. Rozpoczęły się ataki na dworki. Ginęli ziemianie, a także ludzie, którzy na wschodzie szukali schronienia. Płonęła wieś za wsią. W tamtym czasie na Wołyniu i w Galicji zginęło ok. 3 tys. Polaków, a to był jedynie wstęp do rzezi, która miała odbyć się niebawem. Walka w imię III Rzeszy Bezwzględni nacjonaliści byli wyjątkowo pożyteczni dla okupanta, więc Niemcy umiejętnie podsycali wzajemną niechęć Polaków i Ukraińców. Na okupowanych terenach przyznali tym drugim liczne przywileje, pozyskując w ten sposób ich lojalność. Stwarzali też Ukraińcom liczne okazje do zemsty na naszym narodzie. Jeszcze w 1930 roku powołana została Ukraińska Policja Pomocnicza – kolaboracyjna formacja, całkowicie podległa okupantowi. W 1940 roku doszło do rozłamu w strukturach Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. OUN podzielił się na dwa odłamy: OUN-B pod przywództwem Stepana Bandery i OUN-M pod przywództwem Andrija Melnyka. Po ataku Niemiec na związek Radziecki, Banderowcy zaangażowali się w walkę z Rosjanami i mordowanie Żydów. Nie znaczy to jednak, że nie zagrażali już Polakom. Mamieni wizją niepodległego państwa, Ukraińcy wiernie służyli zaborcy, jednak dość szybko przekonali się, ile warte są niemieckie obietnice. Niemcy podzielili zajęte tereny między III Rzeszę a Rumunię. Stepan Bandera i premier Jarosław Stećko trafili do obozu koncentracyjnego, podobnie jak wielu innych członków OUN. Na Ukrainie zapanowały rządy terroru, a mimo to OUN nadal dążył do porozumienia z Niemcami. Żeby odbudować „przyjaźń” z okupantem, banderowcy wznowili akcje wymierzone przeciwko Polakom. UPA zbrojnym ramieniem OUN Do tamtej pory OUN unikał tworzenia własnych oddziałów partyzanckich, w obawie, że przez Niemców zostanie to odebrane za prowokację. Po masowych aresztowaniach zmienili jednak podejście do tej kwestii. W drugiej połowie 1942 roku powstały struktury partyzanckie – Wojskowe Oddziały OUN-SD – które później przyjęły nazwę Ukraińska Powstańcza Armia (UPA), od zbrojnych oddziałów Tarasa Borowcia. Preludium rzezi 9 lutego 1943 roku banderowcy pod dowództwem Hryhorija Perehijniaka wyruszyli do Parośli I. Tam podali się za sowieckich partyzantów. Zażądali od mieszkańców strawy, a gdy napełnili żołądki, wyjawili, że planują atak na pobliską trasę kolejową. Był to sprytny podstęp. Stwierdzili, że jeżeli Polacy nie pozwolą się związać, okupant pomyśli, że to oni stali za akcją. Gdy mieszkańcy osady przystali na to, rozpoczęła się istna rzeź. W sąsiedniej wsi zginęli kolejni niewinni cywile. Ludobójstwo dokonane na Polakach Co zadecydowało o rozpoczęciu eksterminacji polskiej ludności cywilnej? Niektórzy są zdania, że szalę przeważyła zainicjowana przez Niemców interwencja Batalionu 202 z Krakowa, który miał rozprawić się z ukraińskimi buntownikami. To nieprawda. Podległe Niemcom polskie oddziały rozpoczęły pacyfikację w czasie, gdy pogrom cywili już trwał. Bez względu na przyczynę, faktem jest, że kierownictwo OUN zdecydowało, że korzystniej będzie zabić Polaków niż ich przesiedlić. Rozkaz czystki etnicznej wydali Dmytro Klaczkiwski „Kłym Sawur”, Wasyl Iwachow i Iwan Łytwynczuk. Pogrom Polaków na wielką skalę rozpoczął się w marcu 1943 roku. W nocy z 26 na 27 marca banderowcy zaatakowali Lipniki. Zginęło wówczas 179 Polaków. W kolejnych dniach nacjonaliści docierali do kolejnych osad. W każdym ataku ginęło przynajmniej kilkunastu cywili. Najgorsze miało jednak dopiero nadejść. Krwawa niedziela Klaczkiwski zaplanował zmasowane uderzenie na polskie osady, które miało nastąpić w dniach od 10 do 12 lipca. Kluczową datą była niedziela 11 lipca. Ukraińcy postanowili zaatakować Polaków modlących się w kościołach, by w jak najkrótszym czasie zabić możliwie najwięcej ludzi. Banderowcy ostrzeliwali domy modlitwy z broni maszynowej i wrzucali granaty do środka. Tych, którzy przeżyli, dobijali. W ciągu niespełna trzech dni zaatakowali około 100 polskich miejscowości. Ofiary liczono w dziesiątkach tysięcy. Okrucieństwo Ukraińców wykraczało poza wszelką skalę Krwawa niedziela nie zakończyła pogromu. Morderstwa trwały nadal. W tym miejscu należy wspomnieć, że tylko nieliczni ginęli od pocisków. Większość nie miała tyle szczęścia. Metody Ukraińców były niezwykle brutalne, wręcz bestialskie. Byli okrutni do tego stopnia, że większość stosowanych przez nich metod uśmiercania Polaków po prostu nie nadaje do przytoczenia. Wystarczająco wymowny jest fakt, że niektórzy szukali ratunku u okupanta. Woleli trafić do niewoli lub dać się rozstrzelać niż zginąć w sposób, w jaki nikt nie powinien umierać. Polski odwet W odpowiedzi na działania banderowców, Armia Krajowa już w 1943 roku podjęła akcję odwetową. W ukraińskiej narracji często mówi się o tych wydarzeniach w kontekście ludobójstwa. To nieprawda. Działania AK, mimo że bezwzględne, nie zmierzały do likwidacji całej grupy etnicznej. Nie były wymierzone w kobiety i dzieci, a ich bilans nie był aż tak krwawy. Do 1945 roku z rąk polskich żołnierzy zginęło ok. 15 tys. Ukraińców. Nic nie usprawiedliwia rzezi Nie wszystko jest czarne lub białe. Nie ma wątpliwości, że wielu mieszkających w granicach Polski Ukraińców nie przedstawiało radykalnych poglądów nacjonalistycznych. Dowodem na to niech będzie fakt, że gdy w 1939 roku rozpoczęła się II wojna światowa, ponad 100 tys. Ukraińców walczyło ramię w ramię z polskimi żołnierzami. Około 7 tys. poległo na froncie. Wcześniej i później wielu opowiadało się za pojednaniem. Nie brakowało sprawiedliwych, którzy ostrzegali Polaków lub dawali im schronienie. Część z nich zapłaciła życiem za swoją postawę. Polacy nigdy nie byli kryształowi w stosunkach z Ukrainą. Zresztą to samo można powiedzieć o drugiej stronie. Nic jednak nie usprawiedliwia takiej zbrodni. Na Wołyniu i w Galicji ginęli cywile – mężczyźni, starcy, kobiety i dzieci. Umierali w niewyobrażalnych mękach, a ci, którzy przeżyli, do końca będą nosili piętno tamtych wydarzeń. Zabójstwa Polaków trwały do maja 1945 roku. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Warzywa i owoce z Czarnobyla? Taki scenariusz wkrótce może się ziścić
Według nowych badań tysiące hektarów gruntów rolnych w okolicach Czarnobyla są już wystarczająco bezpieczne, by powrócić pod uprawy. Pola na terenie Poleskiego Państwowego Rezerwatu Radiacyjno-Ekologicznego przebadali naukowcy z Ukrainy i Wielkiej Brytanii.
Spis treści Historia Strefy Wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej Jak badano, czy grunt wokół Czarnobyla jest bezpieczny? Strefa wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej cieszy się ponurą sławą. Ściągają do niej wielbiciele tzw. „dark tourism”, w poszukiwaniu mocnych wrażeń. Ten postapokaliptyczny krajobraz nie jest jednak aż tak niebezpieczny, jak się powszechnie sądzi. Nowe badania naukowców z Ukrainy i Wielkiej Brytanii dowodzą, że ogromny teren mógłby już być z powrotem wykorzystywany jako pola uprawne. Historia Strefy Wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej Strefa wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej w Ukrainie to obszar o promieniu około 30 km wokół miejsca katastrofy nuklearnej z 26 kwietnia 1986 roku, w reaktorze nr 4. Po wybuchu reaktora doszło do uwolnienia ogromnych ilości promieniotwórczych izotopów, w tym cezu-137, jodu-131 i strontu-90. Ówczesne władze radzieckie ewakuowały ludność z pobliskich terenów – najpierw z miasta Prypeć, a potem z niemal setki okolicznych wsi. W ciągu kilku dni ewakuowano ok. 116 tys. osób. Z czasem liczba przesiedlonych wzrosła do około 350 tys. Niektórzy z nich nielegalnie wrócili i zostali tzw. samosiołami. Wkrótce wokół Czarnobyla ustanowiono strefę wykluczenia – teren uznany za zbyt skażony do zamieszkania. Objęła ona teren w promieniu 30 km wokół elektrowni, ale obszar ten był później modyfikowany w zależności od poziomu skażenia. Strefa szybko stała się siedliskiem dzikiej przyrody – zaobserwowano wzrost liczebności wielu gatunków, w tym wilków, żubrów i rysi. W ciągu kolejnych lat była przedmiotem badań naukowych z zakresu radiobiologii, ekologii i ochrony środowiska. Prowadzili je naukowcy z Ukrainy i wielu innych krajów. Dziś strefa wykluczenia jest zarządzana przez ukraińskie władze jako obszar chroniony. Utworzono tam rezerwat przyrody: Poleski Państwowy Rezerwat Radiacyjno-Ekologiczny. Jak badano, czy grunt wokół Czarnobyla jest bezpieczny? Nowe badania przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Portsmouth oraz Ukraińskiego Instytutu Radiologii Rolniczej wskazują, że znaczne obszary ziemi w Strefie Wykluczenia mogą być ponownie bezpiecznie uprawiane. Zespół naukowców opracował prosty i skuteczny protokół oceny skażenia promieniotwórczego. Pozwala on obliczyć absorpcję promieniotwórczych pierwiastków przez popularne gatunki uprawne, takie jak ziemniaki, zboża, kukurydza i słoneczniki. Testy przeprowadzone na 100-hektarowym polu wykazały, że dawki promieniowania, na jakie narażeni byliby rolnicy i rośliny mieszczą się w krajowych normach bezpieczeństwa. Mało tego, są nawet niższe niż naturalne promieniowanie w wielu regionach świata. Profesor Jim Smith z Uniwersytetu w Portsmouth podkreśla, że wyniki te mogą pomóc w walce z dezinformacją na temat ryzyka promieniowania w regionie Czarnobyla. Mogą też pomóc w rewitalizacji tych terenów poprawić bezpieczeństwo żywnościowe Ukrainy. Zespół badawczy szacuje, że możliwe jest bezpieczne uprawianie 20 tysięcy hektarów ziemi w Strefie. Źródło: Journal of Environmental Radioactivity Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Wyrafinowana pirotechnika epoki lodowcowej. Naukowcy mają dowody z Ukrainy
Paleniska używane do ogrzewania i pieczenia w czasie epoki lodowcowej składały się nie tylko z drewna. Do ich podtrzymywania używano również kości i tłuszczu zwierzęcego.
Spis treści: Ukraińskie tropy dotyczące kontroli ognia Nie tylko drewno. Co palono w czasie epoki lodowcowej? Jedną z kluczowych umiejętności jeśli chodzi o przetrwanie człowieka w epoce lodowcowej, było rozpalanie i kontrola ognia. Trwają dyskusje, kiedy to się stało. Są pośrednie dowody na to nawet sprzed ponad miliona lat. Ukraińskie tropy dotyczące kontroli ognia Międzynarodowy zespół badaczy pod kierownictwem ekspertów Uniwersytetu Algarve i Uniwersytetu Wiedeńskiego opublikował na łamach „Geoarchaeology” wyniki analiz kilku palenisk odkrytych na terenie Ukrainy. Pochodzą z okresu ostatniego maksimum zlodowacenia, które miało miejsce ok. 23–21 tysięcy lat temu. Są to unikatowe znaleziska, bo z tych czasów archeolodzy znajdują zaskakująco niewiele pozostałości po paleniskach. A to dość zaskakujące zważywszy na to, że był to najzimniejszy okres epoki lodowcowej w Europie. – Wiemy, że ogień był szeroko rozpowszechniony przed i po tym okresie, ale niewiele jest dowodów z okresu największego zlodowacenia – mówi William Murphree, główny autor badania i geoarcheolog z Uniwersytetu Algarve. Co było tego powodem? Nie tylko drewno. Co palono w czasie epoki lodowcowej? Analiza trzech palenisk na pradziejowym stanowisku archeologicznym Korman 9 w Ukrainie pokazuje, że ludzie z ostatniej epoki lodowcowej budowali różne rodzaje palenisk. Co prawda do podsycania ognia używali głównie drewna, ale prawdopodobnie także tłuszczu i odchodów zwierzęcych. Być może dlatego niewiele palenisk nie zachowało się do naszych czasów. Badacze natknęli się też na kości. – Niektóre z kości zwierzęcych znalezionych na stanowisku zostały spalone w ogniu o temperaturze ponad 650 stopni Celsjusza. Obecnie badamy, czy zostały one użyte jako paliwo, czy po prostu przypadkowo spalone – opowiada Marjolein D. Bosch, jedna z autorek i zooarcheolog z Uniwersytetu Wiedeńskiego i Austriackiej Akademii Nauk i Muzeum Historii Naturalnej w Wiedniu. Jednym z interesujących ustaleń było to, że ogniska te osiągały temperaturę ponad 600 st. C, co dowodzi wyrafinowanego opanowania pirotechniki, nawet w obliczu ekstremalnych warunków środowiskowych. Archeolodzy ustalili też, że paleniska budowano na różne sposoby, dostosowując ich konstrukcje do pór roku. Do analizy palenisk zastosowano spektrum metod geoarcheologicznych: mikrostratygraficzną, mikromorfologię i analizę kolorymetryczną. Badania archeologiczne pokazują, że Homo sapiens w Europie w okresie górnego paleolitu, czyli między 45 000 a 10 000 lat temu, wykorzystywał ogień na różne sposoby. – Ogień nie służył tylko do utrzymywania ciepła. Był również niezbędny do gotowania, wytwarzania narzędzi i spotkań towarzyskich – tłumaczy Philip R. Nigst, jeden z głównych autorów publikacji i archeolog z Uniwersytetu Wiedeńskiego. Źródło: Geoarcheology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Naukowcy rozwiązali zagadkę pochodzenia Ukraińców. Przeanalizowali DNA ich przodków
Nowe badania ujawniają złożone pochodzenie mieszkańców dzisiejszej Ukrainy. Region ten przez tysiące lat był miejscem intensywnych migracji i wymiany kulturowej. Mimo tego naukowcy odkryli również trwały komponent genetyczny obecny w populacji od epoki brązu.
Spis treści: Badania mimo wojny Co kopalne DNA mówi o przodkach Ukraińców? Europejska unia genetyczna Ostatnie dekady przyniosły rewolucję w poznaniu ludzkiego genomu. Postęp w tej gałęzi nauki przyczynił się również do coraz to szerszych analiz kopalnego DNA. W ten sposób określa się badanie materiału genetycznego pochodzącego od osób, które zmarły dawno temu, m.in. w pradziejach. Często takie badania powodują wiele emocji. Tak też było z próbą określenia pochodzenia Słowian na podstawie badań DNA. Tymczasem międzynarodowy zespół naukowców z Ukrainy, Estonii i Wielkiej Brytanii postanowił się przyjrzeć genomowi mieszkańców współczesnej Ukrainy na przestrzeni dziejów. Jakie uzyskano wyniki? Badania mimo wojny Wyniki analiz opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Science Advances”. Z uwagi na duży zakres badania w projekt zaangażowanych było kilkadziesiąt osób. Badaniami kierowała dr Lehti Saag z Instytutu Genomiki Uniwersytetu w Tartu wraz z profesorem Markiem Thomasem z University College London i Pontusem Skoglundem z Instytutu Francisa Cricka. Badanie nie byłoby możliwe bez ukraińskich badaczy, m.in. drugiej autorki artykułu Olgi Utevskiej, która jest obecnie stypendystką MSCA4Ukraine na Uniwersytecie w Tartu oraz licznych archeologów nadal aktywnie prowadzących wykopaliska w Ukrainie – pomimo wojny i obrony przed rosyjskim najeźdźcą. Co kopalne DNA mówi o przodkach Ukraińców? Na potrzeby badań naukowcy przebadali próbki z zębów i kości 91 zmarłych odkrytych na stanowiskach archeologicznych w całej Ukrainie, chociaż najwięcej we wschodniej części kraju. Były to osoby, które żyły od około 9000 roku p.n.e. do 1800 roku naszej ery. Wyniki potwierdziły przypuszczenia badaczy. Materiał DNA był bardzo heterogeniczny, czyli urozmaicony, w tym regionie w ciągu ostatnich 3500 lat do około 500 lat temu. – Krótko mówiąc, nasze badanie ujawnia zróżnicowany zakres pochodzenia przodków w regionie Ukrainy w czasie w wyniku częstych ruchów, asymilacji i kontaktów międzyludzkich – konkludują naukowcy. Region północnego Pontu, który obejmuje dzisiejszą Ukrainę, był przez wieki skrzyżowaniem ludów migrujących z wielu kierunków. Łączył rozległy step euroazjatycki z Europą Środkową. Na przykład dwa tysiące lat temu nad Morzem Czarnym znajdowały się greckie kolonie. Europejska unia genetyczna Na podstawie analiz badacze zauważyli, że pod koniec epoki brązu mieszkańcy obecnego terytorium Ukrainy byli podobni pod względem genetycznym do ówczesnych ludzi mieszkających w pozostałej części Europy. Była to mieszanka europejskich, rdzennych łowców i zbieraczy, wczesnych rolników przybyłych w VI tysiącleci z Anatolii i ludów stepowych trudniących się pasterstwem. I te składniki DNA są obecne w regionie Ukrainy od tego czasu do dziś. Kolejna zmiana w genomie ludzi mieszkających w regionie pontyjskim nastąpiła od wczesnej epoki żelaza do średniowiecza. Wówczas ze wschodu przybyli nomadzi, w tym Scytowie, Hunowie czy Goci, którzy w różnym zakresie krzyżowali się z lokalną ludnością. Naukowcy przyznają, że pobierali próbki DNA głównie ze zmarłych, którzy mogli być imigrantami w strefie pontyjskiej. Niemniej jednak profil genetyczny, który jest podobny do współczesnych Ukraińców, utrzymywał się w regionie na przestrzeni kilku tysiącleci. „Pomimo wyraźnych oznak wysokiej aktywności migracyjnej, w tym z Azji Wschodniej, a także istotnej domieszki [w DNA – przyp. red.], zauważamy główny autochtoniczny komponent ukraińskiego pochodzenia, przynajmniej od epoki brązu” – podsumowują badacze. Źródło: Science Advances Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Ukraińscy żołnierze podczas budowania umocnień odnaleźli cmentarzysko. Pochodzi sprzed 2500 lat
Żołnierze ze 123. Brygady Obrony Terytorialnej odkryli starożytne cmentarzysko z VI–V wieku p.n.e. Na terenie nekropolii odnaleziono artefakty z czasów greckich.
Spis treści: Ukraińscy żołnierze odnaleźli starożytne cmentarzysko Greckie wpływy w Ukrainie Dramat dziedzictwa kulturowego Ukrainy Do odkrycia doszło w Mikołajowie. To miasto w południowej Ukrainie, ważny port i ośrodek przemysłu stoczniowego, które położone jest nad rzeką Boh, niedaleko jego ujścia do Morza Czarnego. Podczas budowy fortyfikacji wojskowych ukraińscy żołnierze, którzy do wykopów używali koparek natknęli się na szkielety, wśród których zidentyfikowano starożytne artefakty. Ukraińscy żołnierze odnaleźli starożytne cmentarzysko Jak podaje portal Ukraińska Pravda, żołnierz ze 123. Brygady Obrony Terytorialnej imieniem Mykola odnalazł niewielką amforę. O znalezisku poinformował swojego kolegę Jewhena, pasjonata historii i archeologa amatora. Przedmiot został od razu przekazany do muzeum w Mikołajowie. Po analizie naukowców okazało się, że amfora pochodziła ze starożytnej Grecji. Był to przedmiot wykorzystywany w celach rytualnych, podczas ceremonii pogrzebowych. Dalsze wykopaliska wykazały, że żołnierze natrafili na cmentarzysko z VI–V wieku p.n.e. Podczas badań odkryli również oinochoe. To naczynie typowe dla ceramiki starogreckiej, które służyło do czerpania i nalewania wina lub rzadziej wody. Był to dzban o brzuścu owalnym, z oddzieloną szyjką zakończoną charakterystycznym wylewem o trójlistnym kształcie. Wykorzystywano go podczas sympozjonów. Greckie wpływy w Ukrainie Była to część greckiej zabawy, w której brali udział przede wszystkim mężczyźni. Odbywały się zaraz po głównym posiłku. Sympozjon obchodziło się od VI wieku p.n.e. i prawdopodobnie pomysł ten wywodzi się z kultury fenickiej. Tego rodzaju uczty organizowały najczęściej pojedyncze osoby. Przeważnie odbywały się spontanicznie, ale zdarzało się, że planowano je z wyprzedzeniem. – Przedmioty rytualne odnalezione na cmentarzysku w Mikołajewie wykonano specjalnie na potrzeby pochówków i przywieziono z Grecji. Fakt, że naczynia są nienaruszone i nieuszkodzone sugeruje, że pochowane osoby miały wysoki status społeczny – wyjaśnił Oleksandr, były archeolog i wykładowca na Uniwersytecie Narodowym im. Wasyla Suchomlynskiego w Mikołajowie, a obecnie wojskowy (ukraińskie służby celowo nie podają nazwisk żołnierzy dla ich bezpieczeństwa). Do muzeum przekazano także szczątki z nekropolii, które będą teraz analizowane. Naukowcy chcą dowiedzieć się, kto dokładnie został pochowany na tym cmentarzysku, aby rzucić światło na starożytną historię Ukrainy. – Odkrycie to stanowi ważny krok nie tylko w archeologii, ale także w zrozumieniu zwyczajów i codziennego życia ludzi, którzy mieszkali tu tysiące lat temu – przekazali badacze z muzeum w Mikołajewie. Dramat dziedzictwa kulturowego Ukrainy Pomimo trwającej wojny, w Ukrainie wciąż prowadzone są wykopaliska archeologiczne. Naukowcom zależy na tym, aby badania trwały nieprzerwanie pomimo bombardowań, ponieważ każde kolejne odkrycie stanowi potwierdzenie wielowiekowej historii i dziedzictwa tego kraju. W ubiegłym roku archeolodzy m.in. prowadzili wykopaliska na XI-wiecznym cmentarzu we wsi na południe od Kijowa. Odnaleźli tam szczątki mężczyzn pochowane ze średniowieczną bronią, a także specyficzne pochówki kobiet, które miały szyje owinięte sznurami z brązu. Z kolei we wsi Kryłos w zachodniej Ukrainie badacze odnaleźli gliniane figurki przedstawiające byki. Analiza wykazała, że artefakty z gliny powstały ok. 2500 lat temu. Badania naukowe i konserwacja zabytków w Ukrainie są również ważne dlatego, że dziedzictwo tego kraju jest niszczone w tempie niespotykanym od II wojny światowej. Wykazała to praca naukowców z 2023 roku, która ukazała się na łamach prestiżowego czasopisma „Antiquity”. W trakcie pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę na masową skalę, w tempie niespotykanym od 1945 roku, niszczone są zabytki i stanowiska archeologiczne. Źródło: Ukraińska Pravda Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Ślady przeszłości w Ukrainie. Archeolodzy odkryli gliniane figurki z epoki żelaza
We wsi Kryłos w zachodniej Ukrainie archeolodzy odnaleźli gliniane figurki przedstawiające byki. Analiza wykazała, że artefakty z gliny powstały ok. 2500 lat temu.
Spis treści: Gliniane figurki odkryte w zachodniej Ukrainie Jaką funkcję pełniły artefakty? Ślady kultury scytyjskiej Każde odkrycie archeologiczne w Ukrainie po 24 lutego 2022 roku, gdy Rosja rozpoczęła pełnoskalową inwazję na ten kraj, ma zupełnie inny wymiar. To nie tylko światło na przeszłość Ukrainy, ale także ratowanie jej dziedzictwa, które od wybuchu wojny jest nieprzerwanie niszczone. Co więcej, wyniki badania, którego wyniki opublikowano na łamach czasopisma „Antiquity”, pokazują, że zabytki Ukrainy są niszczone przez wojska rosyjskie w tempie niespotykanym od II wojny światowej. Gliniane figurki odkryte w zachodniej Ukrainie Właśnie dlatego archeologia na terenach Ukrainy jest dzisiaj niezwykle ważna, bo stanowi swoiste potwierdzenie wielowiekowej historii i dziedzictwa naszego wschodniego sąsiada. We wsi Kryłos w obwodzie iwanofrankiwskim na zachodzie Ukrainy, w rejonie halickim, archeolodzy odkryli figurki z gliny, które przedstawiały byki. To regon, w którym w przeszłości odkryto wiele stanowisk archeologicznych, a także zabytków z okresów sięgających starożytności. Miejsce to jest również naznaczone straszną i trudną historią II wojny światowej. W latach 1943–1944 podczas rzezi wołyńskiej nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA zamordowali tutaj 10 Polaków. – „Pracowaliśmy w pobliżu wału obronnego we wsi Kryłos, w pobliżu Komnat Metropolitalnych. Spodziewaliśmy się znaleźć fragmenty z okresu książęcego, ale zamiast tego natknęliśmy się na warstwę kulturową z wczesnej epoki żelaza. Znaleźliśmy dwie gliniane figurki byków, które świadczą o kulcie rolniczym tamtych czasów – mówi ukraiński archeolog Andrii Fihol w rozmowie z Ukrinformem. Jaką funkcję pełniły artefakty? Fihol zwraca uwagę na to, że ludzie wówczas przede wszystkim odwzorowywali otaczającą ich rzeczywistość. Tworzyli dzieła na podstawie tego, co znali, co było częścią ich życia. Nie wiadomo, czy figurki miały wartość kultową lub rytualną. Prawdopodobnie były po prostu efektem artystycznej ekspresji lub formą dziecięcej zabawki. Obok figurek znajdowało się również koło od pradawnego wozu, który mógł pochodzić z IX lub X wieku p.n.e. – Epoka żelaza jest w dużej mierze związana ze Scytami, którzy stworzyli swoją kulturę już w VII wieku p.n.e. na ziemiach Ukrainy. Większość artefaktów nawiązuje do ich rzemiosła kowalskiego z V–III wieku p.n.e. – napisali w oświadczeniu badacze. Odkrycia te zostaną przekazane do zbiorów Muzeum Historii Starożytnego Halicza. Epoka żelaza, z której pochodzą figurki byków, to okres w dziejach ludzkości następujący po epoce brązu. Żelazo stało się wówczas głównym surowcem do wytwarzania narzędzi. Ślady kultury scytyjskiej Na terytorium Ukrainy epoka żelaza rozpoczęła się XII wieku p.n.e. W regionie halickim odkrywano jednak w przeszłości artefakty znacznie późniejsze. Najstarsze to ślady kultury z ok. 5500 r. p.n.e. To pokazuje, że obszar ten był zamieszkiwany przez blisko 7000 lat. Najwięcej znalezisk ma związek ze Scytami. To koczowniczy lud pasterzy i wojowników konnych, których bała się niemal cała Eurazja. Udało im się podbić Wielki Step. Nie pozostawili po sobie pisma, ale ich kulturę bardzo często opisywali starożytni kronikarze, również rzymscy. Lud ten wyróżniał się przede wszystkim niezwykłymi umiejętnościami w sztuce wojennej i jeździeckiej. W okresie od VII wieku do III wieku p.n.e. Scytowie zamieszkiwali północne obszary Morza Czarnego. Wojownicy ci mieli pić krew pierwszego zabitego przeciwnika. Krwią również mieli pieczętować zawierane przymierza. Wiadomo, że Scytowie pojawiali się także na ziemiach polskich. Przez lata archeolodzy uważali, że ich obecność na naszych terenach wiązała się z grabieżami. Jednak ślady znalezione m.in. we wsi Chotyniec w województwie podkarpackim sugerują, że ludzie ci w niektóre rejony Polski zamieszkiwali. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Wojna zmienia zachowania ptaków. Zobacz przejmujące zdjęcia
Podczas wojny życie zwierząt, w tym ptaków, zmienia się dramatycznie pod wpływem działań militarnych. W Ukrainie dokumentowane są przypadki, w których ptaki doświadczają urazów i stresu związanego z eksplozjami oraz innymi zagrożeniami.
Spis treści: Orliki zmieniają trasę migracji Żurawie spadają z nieba Bociany uparcie odbudowują gniazda Mniej ptaków, więcej gryzoni Ptaki ranione na wojnie Ptaki pod ostrzałem Ptaki kontra drony W trakcie konfliktów zbrojnych tradycyjne naukowe metody gromadzenia danych są bardzo utrudnione. W tej sytuacji ważną rolę odgrywa nauka obywatelska, w której zwykli ludzie, za pośrednictwem mediów społecznościowych oraz wolontariatu, pomagają zbierać informacje w czasie rzeczywistym. Dzięki temu, że dokumentują środowiskowe, humanitarne i społeczne konsekwencje wojny, naukowcy mogą analizować te dane i oceniać, w jakim stopniu podczas wojny cierpi środowisko. Orliki zmieniają trasę migracji Pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę trwa już prawie 3 lata. W tym czasie trasy, którymi ptaki zwykle migrują oraz obszary, gdzie zatrzymują się na odpoczynek, również są pod obstrzałem. To prowadzi do dezorientacji zwierząt i może być dla nich śmiertelne. Pierwszy oficjalny dowód bezpośredniego wpływu wojny na migrację ptaków to zmiana zachowania orlika grubodziobego (Aquila clanga). Co roku wiosną ptaki te zwyczajowo leciały przez Ukrainę w kierunku Polesia w południowej Białorusi na swoje tereny lęgowe. W tym roku zmieniły trasę migracji. Korzystając z danych dotyczących działań wojennych i lokalizatorów GPS umieszczonych na orlikach, przeanalizowano wpływ konfliktu na zachowania migracyjne 19 orlików grubodziobych. Okazało się, że ptaki znacznie oddaliły się od zwyczajowej trasy migracyjnej wykorzystywanej w latach poprzedzających wojnę. Naukowcy doszli do wniosku, że na zachowanie tych ptaków mogły wpłynąć hałas i światło pochodzące z operacji wojskowych. Zmiany trasy migracji były bowiem większe na obszarach, na których trasa migracji zbiegała się z większą aktywnością wojskową. Ponadto orliki przeleciały w tym roku więcej kilometrów, a ich migracja trwała dłużej. Przy czym robiły mniej przystanków na żerowanie i odpoczynek. Według badań, ptaki zużywały z tego powodu więcej energii, co mogło zmniejszyć ich sukces lęgowy, a także wpłynąć na datę pojawienia się piskląt. Jednocześnie nie zauważono zmian w migracji orlików poza terytorium Ukrainy. Żurawie spadają z nieba Jak donosili mieszkańcy miasta Krzemieńczuk w środkowej części kraju, podczas ataków rakietowych żurawie szare (Grus grus) spadały martwe z nieba. Ptaki tego samego gatunku obserwowano również przelatujące nad Charkowem w nietypowym dla sezonu jesiennego kierunku wschodnim. Kilka minut później ptaki wracały w stronę południowo-zachodnią. Prawdopodobnie żurawie próbowały uniknąć niebezpieczeństwa związanego z ostrzałem. Bociany uparcie odbudowują gniazda Jednym z gatunków ptaków, który cierpi z powodu utraty miejsc lęgowych w wyniku niszczenia ludzkich domostw podczas wojny, jest bocian biały (Ciconia ciconia). Sezon lęgowy bocianów monitorowali wolontariusze z regionu Czernihowa tuż po wybuchu pełnoskalowej wojny. Walki na tych terenach trwały do 4 kwietnia 2022 roku. Hałas był tam jednak obecny jeszcze przez miesiąc z powodu rozminowywania terytorium przez ukraińską armię, czemu towarzyszyły również potężne eksplozje. W rezultacie bociany zajęły swoje gniazda znacznie później niż zwykle, co mogło wpłynąć na ich sukces lęgowy. W wielu miastach w Ukrainie bociany powróciły do całkowicie zniszczonych wiosek, w których sporo domów uległo uszkodzeniu na skutek ostrzałów i bombardowań. Bociany powracają przez wiele lat do tych samych gniazd i wiele par zaczęło odbudowywać zniszczone gniazda na ruinach dawnych domów. Według wojskowego z obwodu donieckiego, nawet podczas ataku bombami fosforowymi bociany nadal pozostawały na swoich terenach lęgowych, latając nad toksycznymi oparami białego fosforu powstałymi w wyniku eksplozji. Inną ważną konsekwencją wojny jest to, że ptaki są ranne zarówno na obszarach frontowych, jak też w miastach i wsiach podczas ostrzałów. W szczególności gołębie, jaskółki i inne małe ptaki masowo giną na obszarach miejskich. Mniej ptaków, więcej gryzoni Populacje ptaków w Ukrainie kurczą się przerażająco szybko. Monitoring przeprowadzony na wschodzie kraju, gdzie wojna trwa od 2014 roku potwierdził, że w wyniku działań wojennych populacje utracono aż 4 gatunki ptaków z Parku Narodowego Meotyda nad Morzem Azowskim: mewa orlica (Ichthyaetus ichthyaetus), której kolonia lęgowa liczyła 3 tys. osobników (przed wojną była to największa kolonia tego gatunku w Europie); pelikan kędzierzawy (Pelecanus crispus), którego pierwsza kolonia lęgowa w Ukrainie liczyła 17 par; ostrygojad (Haematopus ostralegus), rybitwa czubata (Thalasseus sandvicensis), której kolonia liczyła około 60 tys. par. Na terenach przyfrontowych – opuszczonych przez ludzi – gwałtownie wzrosła liczba gryzoni. Jest to skutek porzucenia magazynów zbożowych, a także zawieszenia działalności rolniczej na terenach zaminowanych i pozostawiania plonów na polach. Wzrost liczebności gryzoni wpłynął z kolei na wzrost liczebności ptaków drapieżnych i sów. Według jednego z mieszkańców obwodu charkowskiego, który zaobserwował duże skupisko sów w okolicy, na zaminowanych polach żerowało około 200 sów polujących na gryzonie. Również na tym obszarze ptaki często jednak padają ofiarą ostrzałów i wybuchów. Ptaki ranione na wojnie Ukraińscy żołnierze regularnie znajdują ranne i martwe ptaki w pobliżu linii frontu. Zwierzęta najczęściej odnoszą tam obrażenia od fal uderzeniowych towarzyszących eksplozjom. Wojskowi próbują ratować takie ptaki na własną rękę, a jeśli obrażenia zagrażają życiu, w miarę możliwości przekazują je pod opiekę wolontariuszy i weterynarzy. Od wolontariuszy ratujących ranne ptaki można dowiedzieć się o pustułce zwyczajnej (Falco tinnunculus), która została znaleziona w miejscu wybuchu pocisku przeciwlotniczego C-300 przez mieszkańców miasta Pokrowsk i przekazana do ośrodka rehabilitacji. Jedna z jednostek poinformowała nas o orle cesarskim (Aquila heliaca) znalezionym pod haubicą 777. Na Zaporożu żołnierze znaleźli gadożera (Circaetus gallicus) z urazem głowy spowodowanym eksplozją. W obwodzie donieckim z kolei trafiono na myszołowa (Buteo buteo) ze wstrząsem mózgu, który został trafiony falą eksplozji kierowanych bomb lotniczych. Ptaki pod ostrzałem Pojawiają się również doniesienia o wielu innych gatunkach ptaków, które padły ofiarą ostrzału: orzeł włochaty (Hieraaetus pennatus), kobuz (Falco subbuteo), puszczyk zwyczajny (Strix aluco), uszatka (Asio otus). W lesie w obwodzie Charkowskim żołnierze znaleźli i uratowali sowę uszatkę (Asio otus), zaplątaną skrzydłem w drut i zwisającą z gałęzi drzewa. W tym samym rejonie znaleziono inną sowę uszatkę zaplątaną w druty za nogę. Druty te są pozostałością po elektronice przeciwczołgowych rakiet kierowanych, często znajdowanych w lasach na drzewach i krzewach, stanowiących zagrożenie dla ptaków. Ptaki zaplątane w te druty ryzykują amputację kończyn, jeśli próbują się z nich samodzielnie wydostać. Z jednego z powiadomień od wojska przyszła informacja, że sowy lubią polować w nocy na skraju okopów. To z kolei nie jest łatwe do wyłapania przez kamerę termowizyjną, a ptaki mogą być uważane przez wojsko za zagrożenie, dlatego ryzykują postrzał. Personel wojskowy broniący miast twierdzi, że podczas eksplozji ptaki często tracą orientację w przestrzeni i lecą w nieznanym kierunku, wpadając w budynki. Ptaki kontra drony Kolejne niebezpieczeństwo dla ptaków podczas wojny stanowią drony, gdyż zdarza się, że ptaki interpretują je jako zagrożenie i przystępują do ataku. Zachowanie takie było obserwowane przez wojskowych u myszołów i srok (Pica pica). W przyszłości ptaki staną przed kolejnym wyzwaniem, ponieważ Chiny opracowały nowy model dronów zwiadowczych Little Falcon. Drony te można niestety łatwo pomylić z żywymi ptakami ze względu na ich wygląd i sposób ruchu skrzydeł. Badania dofinansowano ze środków Ministra Nauki w ramach Programu „Regionalna inicjatywa doskonałości”. Umowa nr RID/SP/0010/2024/1.
Kijów to stolica niezłomności. Mimo wojny miasto wciąż odwiedzają turyści
W trzecim roku wojny na pełną skalę ukraińska stolica zachowała swoją siłę, dynamikę i piękno. Rodzą się tu dzieci i powstają nowe firmy, kwitnie życie teatralne i kulturalne, budują się drogi i kreślą się plany na przyszłość. Kijów żyje pełnią życia i rozwija się pomimo ostrzałów i przerw w dostawach prądu oraz braku bezpośrednich połączeń lotniczych ze światem.
W tym artykule: Gdzie zamieszkać? Co zobaczyć w Kijowie? Muzea, teatry i sale koncertowe Co zjeść w Kijowie Dbając o bezpieczeństwo Od autorki Jedynym sposobem na dotarcie do Kijowa jest droga lądowa. Samochodem, autobusem lub pociągiem — transport z polskich miast kursuje do stolicy Ukrainy niemal co godzinę. Najwygodniejszą i najszybszą opcją jest pociąg. O bilety należy zadbać z wyprzedzeniem. Należy pamiętać, że w Ukrainie obowiązuje godzina policyjna od 00:00 do 05:00 rano. Oznacza to, że przebywanie na zewnątrz w tym czasie jest zabronione, a jeśli przyjedziesz do stolicy o tej porze, będziesz musiał poczekać do rana na dworcu, a być może nawet na przedmieściach, ponieważ nocą transport może nie mieć pozwolenia na dotarcie na miejsce. Gdzie zamieszkać? Stolica Ukrainy gościnnie oferuje opcje zakwaterowania na każdą kieszeń. Od 10 euro za łóżko w hostelu po 5-gwiazdkowy hotel za kilkaset euro za pokój. Jeśli planujesz wynająć mieszkanie w bloku mieszkalnym, lepiej wybrać opcję na niższym piętrze z wiatą lub parkingiem w pobliżu. Po serii ataków rakietowych na infrastrukturę energetyczną stolica wprowadziła stabilizacyjne przerwy w dostawie prądu. W celu uniknięcia przeciążenia sieci energetycznej zasilanie elektryczne jest od czasu do czasu wyłączane kilka razy dziennie. Bądź przygotowany na to, że w blokach będziesz musiał chodzić po schodach, zamiast jeździć windą, i że często będziesz musiał zaopatrzyć się w wodę z uwagi na przerwy w dostawie. Co zobaczyć w Kijowie? Latem i jesienią lwia część najciekawszych atrakcji znajduje się w pobliżu kluczowej arterii wodnej miasta – rzeki Dniepr. Miłośnicy długich spacerów znajdą tu dla siebie idealne miejsca. Położony w centrum miasta Park Maryjski oferuje jeden z najlepszych panoramicznych widoków na Kijów i brzegi Dniepru. Spacer można zakończyć wędrówką do Szklanego Mostu, z którego roztacza się niesamowity widok na okolicę. Następnie warto zejść na Plac Pocztowy w pobliżu Kijowskiego Dworca Rzecznego i przespacerować się wzdłuż wybrzeża. Deptak Obołoński i kręte ścieżki przytulnego Parku Natalka zaprowadzą cię do otwartego w tym roku mostu dla pieszych w kształcie fali. Spacer przez odrestaurowane parki wzdłuż lewego brzegu Dniepru od stacji metra Liwobereżna do River Mall zajmie kilka godzin i zapewni piękne widoki na Ławrę Kijowsko-Peczerską oraz Pomnik Matki Ojczyzny w tle. Jeśli pragniesz poczuć klasyczny klimat miasta, udaj się na Andrzejowski Zjazd. Na jego szczycie znajduje się cerkiew o tej samej nazwie, z której roztacza się panoramiczny widok na okolicę. Wspaniała panorama Starego Miasta rozciąga się również z dzwonnic Ławry Kijowsko-Peczerskiej oraz Sofii Kijowskiej. Muzea, teatry i sale koncertowe Wśród popularnych miejsc w mieście warto wymienić WDNCh (w polskim tłumaczeniu występuje pod nazwą WOGN, będącą skrótem od „Wystawa Osiągnięć Gospodarki Narodowej”). Na jej rozległym terenie można podziwiać architektoniczny zespół budynków w stylu sowieckiego klasycyzmu, połączony z nowoczesnymi ideami. W ponad 20 lokalizacjach odbywają się wystawy, targi, koncerty oraz różnorodne festiwale. Tuż obok WDNCh znajduje się Skansen Pirogowo, na którego terenie zgromadzono klasyczne przykłady ukraińskiej architektury z różnych regionów. Aby zwiedzić oba miejsca w ciągu jednego dnia, warto wypożyczyć rower. Jeśli pogoda i nastrój dyktują zwiedzanie Kijowa pod zadaszeniem, do dyspozycji jest wiele muzeów, prywatnych galerii, wystaw i centrów handlowych. Należy jednak pamiętać, że dużo wystaw muzealnych zostało tymczasowo przeniesionych z powodu wojny ze względów bezpieczeństwa. Jednak w miejsce wystaw stałych odbywają się wystawy współczesne, więc ten punkt można bezpiecznie wpisać do swojego programu. Warto zwrócić uwagę na projekty Ukraińskiego Domu i Centrum Sztuki Pinczuk. Kolejnym elementem życia kulturalnego stolicy jest scena koncertowo-teatralna. Teatr na Podolu, Akademicki Teatr Muzyczny i Dramatyczny im. Lesi Ukrainki, Teatr na Lewym Brzegu Dniepru, Opera Narodowa Ukrainy, Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. Iwana Franki w Kijowie — wybór miejsca i repertuaru warto zaplanować wcześniej, ponieważ zakup biletów w dniu przedstawienia jest praktycznie niemożliwy. Co zjeść w Kijowie Kijów można nazwać kulinarną stolicą świata. Tutejsza branża restauracyjna stale się rozwija we wszystkich segmentach, od street foodu po restauracje premium. Chcąc poznać kulinarne oblicze miasta, warto odwiedzić kilka miejsc. Na początek, zajrzyj do restauracji ze street foodem „Kijowska Perepiczka” na ul. Bohdana Chmielnickiego. Potem odwiedź restaurację „Musafir”, gdzie serwowane są pyszne dania kuchni krymskotatarskiej lub „Sto Rokiv Tomu Vpered” [red. — „Sto Lat Temu Naprzód”], by spróbować tradycyjnych ukraińskich potraw. Warto również wpaść do kawiarni-piekarni „Zawertajło”. Jeśli chcesz odkryć kuchnie świata w jednym miejscu, koniecznie odwiedź „Kyiv Food Market”, znajdujący się w dawnej fabryce w pobliżu stacji metra Arsenalna. Na szczególną uwagę zasługują kijowskie kawiarnie, które dosłownie wypełniły stolicę. Polecam szczególnie „Sense”, kawiarnię i księgarnię, która niedawno została otwarta na Chreszczatyku oraz „ONE LOVE espresso bar” naprzeciwko Kościoła św. Mikołaja. Czym jest ukraińska tożsamość? Nowy odcinek podcastu "National Geographic Traveler: Zjawiskowo" 24 lutego Rosja rozpoczęła pełnoskalową inwazję na terytorium Ukrainy. Rosjanie nie atakują tylko obiekty wojskowe, ale niszczą również szkoły, teatry, szpitale i inne obiekty cywilne. J... Dbając o bezpieczeństwo Chociaż Kijów znajduje się kilkaset kilometrów od linii frontu, miasto jest od czasu do czasu atakowane przez pociski rakietowe i drony z Rosji. Pomimo wysokiej jakości systemów obrony powietrznej, czasami dochodzi do uderzeń w obiekty cywilne. Ponadto, podczas działań obrony powietrznej, części zestrzelonych pocisków i dronów mogą stanowić zagrożenie, więc konieczne jest zadbanie o bezpieczeństwo. W przypadku zagrożenia atakiem, w całym mieście rozlega się alarm przeciwlotniczy. Powiadomienie jest jednocześnie wysyłane przez aplikację mobilną Telegram. Oznacza to konieczność zejścia do schronów znajdujących się na podziemnych stacjach metra, parkingach i w specjalnie wyposażonych pomieszczeniach. Trudno przewidzieć długość i częstotliwość alarmów powietrznych — mogą one trwać od kilku minut do kilku godzin. W tym czasie centra handlowe, restauracje i inne placówki są zamknięte. Warunki te często utrudniają planowanie czasu i dnia, ale mieszkańcy Kijowa, podobnie jak wszyscy na Ukrainie, już się do nich dostosowali. Od autorki Próby zdobycia miasta w lutym i marcu 2022 roku oraz ciągłe próby jego zniszczenia przez wojnę czynią stolicę jeszcze silniejszą. Dosłownie — poprzez budowę fortyfikacji wokół miasta, a przenośnie — poprzez jednoczenie i wzmacnianie ducha mieszkańców. Kijów przez wieki był i pozostaje symbolem niezłomności, siły i ducha wolności. Przyjedź i przekonaj się sam! Olga Didok, doświadczona podróżniczka, dziennikarka, Liderka zespołu PR touroperatora Join UP!
Najdłuższa rzeka Ukrainy. Potężny Dniepr wspiera ten kraj w wojnie z Rosją
Najdłuższa rzeka Ukrainy to Dniepr. Jest na pierwszym miejscu poza podium wśród najpotężniejszych rzek Europy. Szczególnie w południowej części Ukrainy Dniepr stanowi ważne wsparcie dla walki z rosyjskim najeźdźcą. Od stuleci odgrywał ważną rolę we wschodniej Europie.
W tym artykule: Jaka jest najdłuższa rzeka Ukrainy? Ile jest rzek na terenie Ukrainy? Ciekawostki na temat rzek w Ukrainie Rzeki od tysiącleci odgrywały kluczową rolę w rozwoju pierwotnych tkanek miejskich. Pierwsze miasta zakładano właśnie nad ciekami wodnymi. Bo bez nich ludzie nie mogą się obyć. Woda potrzebna jest przede wszystkim do picia, ale też do szeregu innych kluczowych czynności. Nie inaczej jest w przypadku najdłuższej rzeki Ukrainy, która przecina ten kraj na dwie części: zachodnią i wschodnią. Dniepr jest dla Ukraińców takim samym ważnym symbolem narodowym, jak dla Rosjan Wołga. Jaka jest najdłuższa rzeka Ukrainy? Dniepr jest czwartą najdłuższą rzeką Europy. Pod względem długości wyprzedzają ją: Wołga, Dunaj i Ural. Jest to jednocześnie najdłuższa rzeka Ukrainy. Całkowita długość tej rzeki wynosi 2200 km. Ale uwaga. Jej źródło nie znajduje się w tym kraju, ale w Rosji. Niewielki ciek rozpoczyna się na płaskowyżu Wałdaj, około 150 km na zachód od Moskwy. Płynie głównie na południe, ale nieco meandruje. Blisko 500 km płynie przez region Kurska, potem wpływa do Białorusi. Po 600 km trafia w końcu do Ukrainy od północnej części tego kraju. Mija Kijów, potem skręca na południowy-wschód w stronę Dniepropietrowska, a następnie na południowy-zachód wpływa do Morza Czarnego. Jej przebieg na terenie Ukrainy można przyrównać do litery S. W granicach Ukrainy ma długość 981 km. Dniepr jest żeglowny na swojej większej części – blisko 1700 km. Ze względu na swoje rozmiary na Dnieprze wybudowano kilka elektrowni wodnych. Największa to Dnieproges (Dnieprzańska Elektrownia Wodna) w południowo-wschodniej części Ukrainy. Jest to największa z sześciu elektrowni wodnych zbudowanych na Dnieprze. Obecnie znajduje się w krytycznym stanie po ostrzałach wojsk rosyjskich. Ta hydroelektrowania powstała w latach 1927-1932. Zapora hydroelektrowni mierzy 760 m długości i 60 m wysokości. Tak wielka tama spiętrza Zbiornik Dnieprzański o powierzchni 420 km kw. powierzchni i 170 km długości. Ile jest rzek na terenie Ukrainy? To nie powinno zaskoczyć, że na obszarze Ukrainy jest olbrzymia liczba rzek, bo kraj ten zajmuje 603 550 km2. Rzek i strumieni jest sumie ponad 63 tysiące. Ich łączna długość to ponad 206 tys. km. Warto jednak zauważyć, że większość z tych cieków wodnych jest maleńka. 93% jest krótsza niż 10 km. Jeśli chodzi o rzeki średniej długości, to jest ich 81 o łącznej długości 15 488 km. Do dużych rzek Ukrainy należą m.in. Dunaj, Tysa, Dniepr, Prypeć, Desna czy Dniestr. Większość mniejszych rzek należy do dorzeczy Dniepru (27,7%), Dunaju (26,3%), Dniestru (23,7%) i południowego Buh (9,3%). W Ukrainie jest 117 rzek, których długość przekracza 100 km. Jedynie 13 z nich jest dłuższych niż 500 km. W zasadzie cały obszar Ukrainy należy do zlewiska Morza Czarnego i Azowskiego. Rzeki Ukrainy zazwyczaj płyną w kierunku południowym. Jest kilka wyjątków. Są to rzeki zlokalizowane na północnym-zachodzie, gdzie przeważa przepływ na północ do rzeki Prypeć, dopływu Dniepru, albo do Wisły. Ta ostatnia przepływa przez Polskę do Morza Bałtyckiego. Ukraińskie rzeki są zasilane przez opady deszczu, topniejący śnieg, wody gruntowe i lodowce. Warto jednak zauważyć, że w strefie stepowej prawie wszystkie opady od razu wyparowują lub wsiąkają w glebę. Z kolei rzeki na równinach są zasilane głównie przez topniejący śnieg. Dramat dziedzictwa kulturowego Ukrainy. Jest niszczone w tempie niespotykanym od II wojny światowej Pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę to nie tylko dramat ludzi. Na masową skalę, w tempie niespotykanym od 1945 roku, niszczone są przez wojska Putina zabytki i stanowiska archeologiczne. To ... Ciekawostki na temat rzek w Ukrainie Podwodna rzeka Ukraina może pochwalić się niezwykłą rzeką. W 2010 roku naukowcy z angielskiego Uniwersytetu w Leeds dzięki wykorzystaniu sonaru odkryli pod powierzchnią Morza Czarnego podwodny ciek. Jest to słona rzeka, którą przepływają 22 tysiące sześciennych wody na sekundę. To jedyna taka rzeka odkryta do tej pory. Limany w Ukrainie Ciekawostką jest też fakt, że niektóre ukraińskie rzeki, w tym Dniepr i Dniestr, uchodzą do Morza Czarnego poprzez limany. Są to płytkie i jednocześnie słone zbiorniki wodne, które powstały w wyniku zatopienia przez wody morskie wylotu nadbrzeża i odcięcia go od morza mierzeją lub tzw. kosą. Limany są charakterystycznymi formami dla wybrzeża Morza Czarnego. Są szczególnie częste w okolicach Odessy. Tam do morza uchodzi na przykład Dniestr. Również Dniepr uchodzi do limanu Morza Czarnego. Dniepr wsparciem dla wojsk Ukrainy Dniepr jest nieocenionym wsparciem dla wojsk ukraińskich w obronie z rosyjskim najeźdźcom. Od wielu miesięcy front w południowej części kraju oparty jest właśnie o kilkusetkilometrowy odcinek Dniepru rozciągający się od wybrzeża Morza Czarnego (Chersoń) po Zaporoże. W pierwszej fazie wojny ukraińska artyleria zniszczyła szereg mostów, by okupanci z nich nie skorzystali. W dolnej części biegu rzeka ta miewa nawet kilka kilometrów szerokości, co utrudnia jej forsowanie. Porohy Dniepru Poniżej miasta Dniepr zlokalizowane były progi skalne przegradzających nurt największej z rzek Ukrainy. Obecnie są one zalane na skutek spiętrzenia wody przez zapory. To w tym rejonie leży historyczne Zaporoże, gdzie w XVI wieki powstawały sicze zamieszkane przez zbiegłych chłopów i awanturników określanych jako kozacy. Stworzyli niezależną społeczność, która słynęła z wojaczki. Dniepr przyciągał ludzi od tysiącleci Dorzecze Dniepru było zamieszkane od czasów starożytnych. Wzdłuż tego cieku wodnego rozwinął się system szlaków w IV-VI wieku. Łączył Morze Czarne z Bałtykiem, umożliwiał zatem transport produktów ze strefy śródziemnomorskiej do nadbałtyckiej. Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych, nieskończonego Wszechświata oraz podróży? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska”. Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Ukraina zażąda reparacji od Rosji również za szkody klimatyczne. Rachunek może wynieść nawet 32 mld dolarów
Eksperci szacują, że emisja gazów cieplarnianych w związku z wojną w Ukrainie, którą wypowiedziała Rosja, to nawet ok. 175 mln ton dwutlenku węgla. Kijów będzie domagał się pieniędzy od Moskwy za straty spowodowane działaniami zbrojnymi. Do reparacji zamierza wliczyć również szkody klimatyczne.
W tym artykule: Wojna Rosji z Ukrainą generuje więcej dwutlenku węgla, niż 175 krajów świata Ukraina może pozwać Rosję o szkody klimatyczne Co powoduje największą emisję dwutlenku węgla? 24 lutego 2022 roku Rosja dokonała pełnoskalowej inwazji na terytorium Ukrainy. Planem Moskwy było przede wszystkim szybkie zdobycie terenów wschodnich i zajęcie Kijowa. To wszystko się nie udało, bo Ukraińcy stawili silny opór napastnikowi. Wojna trwa już ponad 2 lata i na razie wszystko wskazuje na to, że Federacja Rosyjska nie zamierza się wycofać, a Ukraina tym bardziej nie zamierza się poddać. Wojna Rosji z Ukrainą generuje więcej dwutlenku węgla, niż 175 krajów świata Jednak trwająca wojna to nieustannie rosnące straty, nie tylko w ludziach, ale także w gospodarce, infrastrukturze czy dziedzictwie kulturowym. W ubiegłym roku czasopismo „Antiquity” opublikowało raport, według którego inwazja Rosji na Ukrainę powoduje, iż na masową skalę, w tempie niespotykanym od 1945 roku, wojska Putina niszczą zabytki i stanowiska archeologiczne. Ale konflikt, jak każdy inny, powoduje również szkody klimatyczne. Eksperci z Initiative on Greenhouse Gas Accounting of War (IGGAW) szacują, że pierwsze dwa lata wojny Rosji z Ukrainą spowodowały emisję gazów cieplarnianych, które odpowiadają zużyciu około 175 milionów ton dwutlenku węgla. Uważa się, że to może w dużym stopniu przyczynić do dalszego wzrostu globalnego ocieplenia. A to z kolei doprowadzi do jeszcze większych zmian pogodowych i intensyfikacji ekstremalnych zjawisk. Ukraina może pozwać Rosję o szkody klimatyczne Z raportu IGGAW wynika, że emisje dwutlenku węgla w ciągu pierwszych dwóch lat konfliktu były większe niż roczny ślad węglowy 175 krajów świata. Specjaliści obliczyli, że ta dodatkowa emisja gazów cieplarnianych, a właściwie zwalczanie jej skutków, może kosztować nawet 32 miliardy dolarów. Rosja i Ukraina: skomplikowana historia, która łączy i dzieli dwa kraje Stulecia rozlewu krwi, dominacja obcych sił i wewnętrzne podziały doprowadziły do tego, że Ukraina znalazła się w niepewnej sytuacji między Wschodem a Zachodem. I Ukraina zamierza teraz wpisać tę kwotę do listy szkód, za które odpowiada Rosja i za które zadośćuczynienia będzie domagał się od Moskwy Kijów. – Będzie to istotna podstawa w sprawie o reparacje, którą wysuniemy przeciwko Rosji – przekazał w oświadczeniu Rusłan Striłeć, minister ekologii i zasobów naturalnych Ukrainy. – Ta analiza stanowi najbardziej aktualny i dokładny obraz skutków klimatycznych rosyjskiej inwazji, jaki posiadamy. Pomaga rozwiać mgłę wojny, która zasłania także koszty środowiskowe konfliktu – dodał ukraiński minister. Co powoduje największą emisję dwutlenku węgla? W raporcie wskazano, że jedna trzecia emisji wynika bezpośrednio z samego konfliktu i działań wojskowych. Chodzi przede wszystkim o zużycie paliwa przez armię rosyjską. Znaczna część emisji to również renowacja zniszczonych przez wojnę budynków, dróg i całej infrastruktury. A także wszelkie pożary, przekierowanie samolotów komercyjnych na dłuższe trasy czy ataki na infrastrukturę energetyczną. – Rosja szkodzi Ukrainie, ale także naszemu klimatowi. Powinna za to zapłacić Federacja Rosyjska, mająca dług wobec Ukrainy i innych krajów „globalnego południa”, które najbardziej ucierpią na skutek szkód klimatycznych – wskazywał Lennard de Klerk, główny autor raportu IGGAW. Eksperci twierdzą, że emisja CO2 spowodowana była również ucieczką przed wojną kilku milionów Ukraińców. Uchodźcy zarówno wewnętrzni, jak i zewnętrzni wygenerowali prawie 3,3 mln ton dwutlenku węgla. Naukowcy zwrócili jednak uwagę, że szkody klimatyczne wojny są wciąż słabo poznane. Bardzo możliwe, że emisyjność tego konfliktu w rzeczywistości jest znacznie większa. I będzie się zwiększała dopóki, dopóty Rosja nie zaprzestanie napaści na wolny i suwerenny kraj. Źródło: New Scientist Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Najwyższy szczyt Bieszczad to wyjątkowe miejsce. Co można z niego zobaczyć?
Jej nazwa wcale nie jest polska, a w jej szczycie znajduje się ukryta jaskinia. Przy odrobinie szczęścia można z niej dostrzec pięć krajów. Tarnica, czyli najwyższy szczyt Bieszczad, to wyjątkowa góra.
W tym artykule: Swoją nazwę Tarnica zawdzięcza językowi rumuńskiemu Tarnica należy do Korony Gór Polski Wewnątrz szczytu Tarnicy znajduje się jaskinia Najwyższy szczyt Bieszczad to wyjątkowy punkt widokowy Z Tarnicy można zobaczyć 5 krajów Szlak na Tarnicę z Wołosatego jest najpopularniejszy Szlak na Tarnicę z Mucznego – dla samotników Najwyższy szczyt całego pasma Bieszczad leży na Ukrainie Wznosząca się na wysokość 1346 m.n.p.m. Tarnica to najwyższy szczyt polskiej części Bieszczad. Geograficznie należy do Bieszczad Zachodnich, a bardziej szczegółowo – do tzw. Pasma Połonin. Obok połonin Caryńskiej i Wetlińskiej to właśnie Tarnica jest najpopularniejszym turystycznym punktem Bieszczad. I nie bez powodu – należy do najpiękniejszych i najbardziej atrakcyjnych widokowo miejsc w całym paśmie. Swoją nazwę Tarnica zawdzięcza językowi rumuńskiemu Najwyższy szczyt Bieszczad to góra o charakterystycznym kształcie. Jej grzbiet jest wydłużony, ale nierównomiernie. Widać w nim wyraźne wgłębienie, przypominające siodło. To Przełęcz pod Tarnicą, zwana też Przełęczą Siodło lub Siodłem pod Tarnicą. Po rumuńsku „tarnița” (czytane „tarnica”) opisuje właśnie takie „siodłowate” miejsce w górach. Niższy koniec tego siodła to szczyt zwany Tarniczką. Może i nie są najwyższe na świecie, ale i tak zachwycają! Oto najpiękniejsze góry w Polsce Polska nie jest krajem górskim, jednak żeby móc przeżyć niezapomnianą przygodę w malowniczej okolicy, nie trzeba wyjeżdżać za granicę. Gdyby zsumować długość wszystkich szlaków pies... Tarnica należy do Korony Gór Polski Oprócz Tarnicy tworzy ją jeszcze 27 najwyższych szczytów wszystkich pasm górskich naszego kraju. Koronę Gór Polski zatwierdzono w 1997 roku. Inicjatorami przedsięwzięcia byli Marek Więckowski i Wojciech Lewandowski z miesięcznika „Poznaj Swój Kraj”. Aby wejść na wszystkie jej szczyty, trzeba pokonać ponad 30 tysięcy metrów deniwelacji. To przy okazji doskonały sposób na poznanie także tych mniej znanych polskich pasm górskich – np. Gór Złotych czy Gór Bardzkich. Wewnątrz szczytu Tarnicy znajduje się jaskinia „Jaskinia w Tarnicy” zaczyna się kilkanaście metrów od szczytu, przy żółtym szlaku turystycznym. Ma długość 16 metrów i schodzi na 6 metrów w dół. Odkryto ją bardzo niedawno, bo w 2003 roku. Naturalne procesy erozji otworzyły wtedy wejście do tzw. studzienki otwierającej jaskinię. W roku 2008 dyrekcja Bieszczadzkiego Parku Narodowego zdecydowała o zasypaniu wejścia do jaskini, ze względu na bezpieczeństwo turystów. Najwyższy szczyt Bieszczad to wyjątkowy punkt widokowy Z Tarnicy niemal we wszystkich kierunkach rozpościerają się zachwycające widoki na Bieszczady. Widać zarówno polską, jak i ukraińską część pasma. Doskonale widoczne są przede wszystkim najbliższe szczyty: Krzemień, Kopa Bukowska, Szeroki Wierch i Halicz. Nieco dalej w kierunku północno-zachodnim – nasze dwie najpiękniejsze połoniny: Caryńska i Wetlińska, a także Wielka i Mała Rawka oraz Krzemieniec. Poza tym szczyty ukraińskie, m.in. Pikuj, Kiczera i Czeremcha. Przy dobrej widoczności dostrzeżemy też Tatry, leżące w odległości ponad 220 km oraz szczyty Beskidu Niskiego (140 km). Nieco łatwiej jest dostrzec bliżej położne ukraińskie pasmo Gorganów. To jedne z najdzikszych gór Europy. Z Tarnicy można zobaczyć 5 krajów To jednak nie wszystko. Pasjonat dalekich obserwacji Sławomir Cyzio na swoim blogu h300.pl opisał, jak z Tarnicy udało mu się dostrzec i sfotografować góry położone w 5 krajach. Przy dobrej pogodzie z Tarnicy oprócz polskiej i ukraińskiej części Bieszczad można dostrzec ich część słowacką, a także pasma w Rumunii oraz słynną z upraw winorośli wulkaniczną górę Tokaj na Węgrzech. Tak dalekich obserwacji autor bloga dokonał zimą 2020, przy słonecznej pogodzie z cyrkulacją przejrzystego, arktycznego powietrza. Atrakcje Podkarpacia – sprawdź, jakie miejsca warto zobaczyć w południowo-wschodniej Polsce Atrakcje Podkarpacia to zdecydowanie więcej niż tylko zamki, kościoły czy skanseny. To także górskie szczyty, szlaki turystyczne i parki narodowe. Odkryj z nami piękno tego regionu! Szlak na Tarnicę z Wołosatego jest najpopularniejszy Zdobywanie Tarnicy można rozpocząć z dwóch miejsc. Pierwsze to Wołosate, wioska stanowiąca punkt wypadowy na wiele popularnych bieszczadzkich szlaków. Stąd na najwyższy szczyt Bieszczad prowadzi szlak niebieski. To najkrótszy pieszy szlak na Tarnicę. Jego przejście zajmuje około 2,5 godziny. Pokonujemy w tym czasie przewyższenie wynoszące 610 m. Można też wybrać się nieco dłuższą trasą, z lepiej skomunikowanych Ustrzyk Górnych. To szlak czerwony, z przewyższeniem 741 m i czasem przejścia około 3 godzin. Są i bardziej ambitne możliwości. Z Wołosatego prowadzi na Tarnicę także szlak czerwony, przez okoliczne szczyty: Rozsypaniec i Halicz. Ta trasa ma długość ponad 14 km, przewyższenie 841 m. Na jej pokonanie trzeba zarezerwować aż 8 godzin. Szlak na Tarnicę z Mucznego – dla samotników Ciekawą opcją jest rozpoczęcie wędrówki w Mucznem. Ta położona na końcu utwardzonych dróg osada kiedyś była miejscem niedostępnym dla zwykłych obywateli. Stał tu bowiem ośrodek wypoczynkowy dla komunistycznych dygnitarzy. Budynek stoi do dziś, ale stał się Centrum Promocji Leśnictwa. Teraz nocleg może zarezerwować tu każdy. Maleńkie Muczne oferuje także inne opcje noclegowe. W wioseczce tej rozpoczyna się szlak oznaczony kolorem żółtym, który następnie przechodzi w niebieski. To świetny wybór dla turystów nie lubiących tłumów. Droga na Tarnicę z Mucznego jest znacznie rzadziej uczęszczana. Co prawda szlak jest dość długi – ma ponad 8 km i przewyższenie 841 m. Ale przez dłuższy czas prowadzi górskimi grzbietami, a nie lasem. Mamy więc możliwość podziwiania widoków dużo dłużej. Po drodze zdobywamy także dwa inne bieszczadzkie szczyty – Krzemień i Bukowe Berdo. Na tę wycieczkę trzeba przeznaczyć przynajmniej 4 godziny. Najwyższy szczyt całego pasma Bieszczad leży na Ukrainie Bieszczady to pasmo górskie leżące w trzech krajach: Polsce, Ukrainie oraz na Słowacji. Potraktowane jako całość Bieszczady mają inny najwyższy punkt. Jest nim ukraińska góra Pikuj o wysokości 1408 m.n.p.m. To jednocześnie najwyższy punkt Bieszczadów Wschodnich, leżących w całości w Ukrainie. Pikuj to także bardzo atrakcyjny turystycznie szczyt. Wystaje kilkaset metrów ponad otaczające go doliny, więc oferuje niezapomniane widoki. Może właśnie dzięki swojej wybitności (czyli wysokości wobec otoczenia) od wieków jest szczytem granicznym. Do rozbiorów biegła przezeń granica między Polską a Węgrami. Potem – między Monarchią Habsburgów a Austro-Węgrami. Tuż przed II wojną światową znajdowała się na nim z kolei granica polsko-czechosłowacka.
Najwyższy szczyt Ukrainy jest popularnym celem wycieczek. Kiedyś przebiegała tędy granica Polski
Czarnohora to bez wątpienia najpopularniejsze pasmo górskie u naszych wschodnich sąsiadów. Nic dziwnego, bo to właśnie tam wznosi się najwyższy szczyt Ukrainy. Przed laty przebiegała tam granica polsko-czechosłowacka, a dziś miejsce to jest obiektem pielgrzymek rzeszy górołazów, którzy pragną postawić stopę na wierzchołku Howerli. Ile metrów mierzy najwyższa góra Ukrainy? Jak dostać się na sam szczyt? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Ile metrów mierzy Howerla? Gdzie znajduje się najwyższy szczyt Ukrainy? Historia najwyższego szczytu Ukrainy Historia wejść na Howerlę Wejście na Howerlę Howerla, najwyższy szczyt Ukrainy, to obowiązkowa góra do zdobycia dla wszystkich, którzy chcą „posiąść” Koronę Europy. Nie jest tak wysokim wierzchołkiem jak choćby najwyższy szczyt Niemiec, ale czy należy to rozpatrywać w kategoriach wady? Niekoniecznie. Mniejsza wysokość to łatwiejsze podejście, a to czyni Howerlę bardziej dostępną. Mimo że wierzchołek tylko nieznacznie przekracza granicę dwóch tysięcy metrów, ze szczytu i tak rozpościerają się fantastyczne widoki. Ile metrów mierzy Howerla? Howerla jest nie tylko najwyższym szczytem Ukrainy, ale także najwyższym wierzchołkiem Beskidów. Wznosi się na wysokość 2061 m n.p.m. Stoki góry mają ok. 1100 metrów wysokości. Gdzie znajduje się najwyższy szczyt Ukrainy? Howerla należy do Beskidów Wschodnich. Znajduje się w północno-zachodniej części pasma Czarnohory (obszar Karpackiego Parku Narodowego). Malownicze zbocza góry są porośnięte lasami bukowymi i iglastymi, powyżej których rozpoczyna się piętro łąk subalpejskich. Historia najwyższego szczytu Ukrainy Zanim omówimy szlaki wiodące na sam szczyt Howerli, najpierw rzućmy okiem na bogatą historię góry. W tym miejscu trzeba bowiem wspomnieć, że Howerla przez długi czas stanowiła naturalną granicę. Pierwsze samotne zimowe pokonanie Trasy Zakarpackiej przez Ukrainkę 14 lutego 2022 r. Alina Kosovska dokonała pierwszego zimowego przejścia w pojedynkę przez największą atrakcję ukraińskich Bieszczadów. Kilka dni później, ruszyła do walki o swój kraj. Do 1772 roku roku przebiegała tam linia graniczna oddzielająca Koronę Królestwa Polskiego od Królestwa Węgier, a przed II wojną światową obszar ten był naturalną granicą polsko-czechosłowacką. Po aneksji Rusi Podkarpackiej góra była granicą polsko-węgierską, do 28 września 1939 roku (formalnie do 31 grudnia 1945 roku). Na szlakach do dziś można natknąć się na dawne słupki graniczne. Historia wejść na Howerlę Pierwsze udokumentowane wejście na najwyższy szczyt Ukrainy jest datowane na 16 marca 1897 roku. Zdobywcą tej niewymagającej góry był Józef Schneider, pionier narciarstwa w Karpatach Wschodnich. Swoje wejście na szczyt opisał w pierwszym polskim podręczniku narciarstwa. Wiele zimowych wejść zapisali na swoim koncie także bracia Tadeusz i Marian Smoluchowscy. Wejście na Howerlę Istnieje kilka szlaków prowadzących na szczyt, dzięki czemu w drodze powrotnej nie trzeba powtarzać trasy wejścia. Najczęściej wybierane są szlaki zielony i niebieski, ale bardziej wytrwali piechurzy mogą wybrać szlak żółty, który dalej przechodzi w czerwony. Każdy rozpoczyna bieg przy bazie turystycznej Zaroślak. W 1881 roku stanęło tam schronisko o nazwie „Schronisko w Czarnych Górach pod Howerlą”. W 1909 roku budynek spłonął. Odbudowano go w 1912 roku, ale cztery lata później rozpętał się kolejny pożar. Kolejna odbudowa jest datowana na 1927 rok, jednak w czasie II wojny światowej schronisko kolejny raz zostało strawione przez ogień. Po 1970 roku władze ZSRR utworzyły tam bazę sportową, a obiekt przestał spełniać swoją pierwotną funkcję. Obecnie na miejscu znajdują się domki letniskowe, hotel, a w sezonie działają tam stoiska gastronomiczne i stragany z pamiątkami. Dojazd do Zaroślaka Do bazy turystycznej, będącej punktem wypadowym do dalszej wędrówki, bez problemu można dojechać samochodem. Wystarczy tylko uiścić opłatę za wjazd do Karpackiego Parku Narodowego. Wypada jednak wspomnieć, że droga prowadząca na parking pod Zaroślakiem jest w fatalnym stanie. Dla niżej zawieszonych pojazdów końcowy odcinek może okazać się zbyt dużym wyzwaniem, warto o tym pamiętać. Punkt, w którym uiszcza się opłatę, jest zlokalizowany w miejscowości Zawojela. Przed wjazdem, strażnik spisuje numer rejestracyjny auta i liczbę podróżujących w nim osób. Udziela też ostrzeżenia o ewentualnych utrudnieniach i zagrożeniach, jakie można napotkać na szlakach (zimą szlak zielony często jest zamykany ze względu na zagrożenie lawinowe). Szlak żółty i czerwony Ścieżka oznaczona kolorem żółtym rozpoczyna się przy Zaroślaku i prowadzi w stronę Jeziora Niesamowitego. Polodowcowy zbiornik rozlewa się na wysokości 1750 m n.p.m. Do samego jeziora droga wiedzie gęstym lasem. Nie ma tam stromych podejść, ale też nie da się podziwiać górskich widoków. Na szczęście dalej szlak żółty zmienia się w czerwony i prowadzi granią masywu. Po drodze na Howerlę trzeba zdobyć kilka wysokich szczytów. Pierwszym jest wznoszący się na 1933 m n.p.m. Turkuł. Dalej grzbiet prowadzi na wierzchołek Dancerza (1855 m n.p.m.). Kolejna góra to Pożyżewska (1822 m n.p.m.). Następny punkt na mapie to Breskuł (1911 m n.p.m.). Dalej szlak prowadzi prosto na szczyt Howerli. Szlak zielony Szlak oznaczony kolorem zielonym jest nieco dłuższy od niebieskiego, ale za to łagodniejszy. Początkowo obie trasy biegną jedną drogą. Początkowy odcinek wiedzie lasem świerkowym. Nie powinno to jednak nikogo zniechęcać, bo już po kilkunastu minutach gęste zarośla ustępują polanie. Stamtąd wychodzi się na niczym nieosłoniętą grań. To nie scena z bajki - tak wygląda jedno z kijowskich osiedli Comfort Town w Kijowie to przykład, jak można w ciekawy sposób odświeżyć radziecką architekturę. Jedni uważają, że budynki przypominają klocki Lego, a inni porównują kijowskie osiedle... Pod Małą Howerlą (1762 m n.p.m.) niewymagające dotąd podejście staje się coraz bardziej strome. Za przedwierzchołkiem droga nieco wypłaszcza się, ale ostatni odcinek to kolejna stromizna. To jednak ostatni wysiłek bo stamtąd jest już niedaleko do szczytu. Wejście szlakiem niebieskim powinno zająć około dwie i pół godziny. Szlak niebieski Nieco krótszy, za to bardziej stromy i mniej widokowy szlak niebieski także przebiega północnym grzbietem Howerli. Ta trasa jest bardziej wymagająca, więc nadaje się dla osób z nieco lepszą kondycją. Droga omija Małą Howerlę, a w zamian prowadzi przez Plecze. Na szczycie Howerli Wierzchołek najwyższego szczytu Ukrainy jest płaski i rozległy, więc nawet przy dużym ruchu turystycznym nie jest tam ciasno. Stoi tam metalowy krzyż, na miejscu którego do 1991 roku stał słup z tablicą poświęconą pamięci czerwonoarmistów (zlikwidowany przez organizację społeczną „RUCH”). Ustawiono tam także kilka obelisków. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Język łemkowski przez lata był uznawany za dialekt ukraiński. Dziś jest już odrębnym językiem
Dziś nikt już nie ma wątpliwości, że język łemkowski ma status odrębnego języka. Jakie są jego cechy charakterystyczne? Od kiedy w Polsce uznawany jest za język mniejszościowy? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Czym jest język łemkowski? Cechy języka łemkowskiego Historia języka łemkowskiego Problemy z klasyfikacją języka łemkowskiego Język łemkowski dziś W 2023 roku do matury z języka łemkowskiego przystąpiły zaledwie dwie osoby. Nie oznacza to jednak, że mowa Łemków znika z przestrzeni publicznej. Posługujący się nią Rusini długo walczyli, by ich język zyskał należny mu status. Swoją mowę pielęgnują do dziś, o czym najlepiej świadczy obecność łemkowskiego w przestrzeni publicznej, szkołach i mediach. Czym jest język łemkowski? Mówiąc o języku Łemków, na myśli trzeba mieć należący do wschodniosłowiańskiej grupy językowej wariant języka rusińskiego. Posługują się nim Łemkowie zasiedlający obszar Zakarpacia, wschodniej Słowacji, Polski, Rumunii, Węgrzech, Serbii (Wojwodiny) i Chorwacji. W serbskiej Wojwodinie ma status języka urzędowego. W Polsce i na Słowacji jest językiem mniejszościowym. Dialekty języka łemkowskiego Jako że język łemkowski jest używany w wielu krajach, należy wyróżnić w nim pewne geograficzne odmiany. Dialekty używane w Polsce, Wojwodinie i na Słowacji wykazują sporo cech charakterystycznych dla pozostałych języków słowiańskich. Należy tu wskazać choćby na stały akcent wyrazowy na przedostatniej sylabie i formy czasu przeszłego składające się z imiesłowu i krótkiej formy czasownika „być”. Polska dla ciekawskich: Skarby z drewna Małopolska i Podkarpacie - tu znajdziecie przepiękne drewniane cerkwie, które doceniło nawet UNESCO, umieszczając na swojej prestiżowej liście dziedzictwa kultury. Przeczytajcie opowieść J... Największą odrębność wykazuje dialekt używany w Wojwodinie. Ta odmiana łemkowskiego wykazuje bliski związek ze wschodnimi gwarami języka słowackiego, a w kwestii fleksji i fonologii blisko mu do zachodniosłowiańskiej grupy językowej. Cechy języka łemkowskiego Każdy język ma pewne cechy charakterystyczne. W przypadku łemkowskiego należy wskazać między innymi na: pełnogłos, zjawisko polegające na występowaniu między spółgłoskami grup „-oro-”, „-ere-”, „-olo-”; końcówkę t' w trzeciej osobie liczby mnogiej; akcent na przedostatniej sylabie; mianowniki przymiotników liczby mnogiej zakończone końcówką „-y”; końcówkę „-om” w narzędniku żeńskich rzeczowników; końcówkę „-oj” w dopełniaczu żeńskich przymiotników; ściągnięte końcówki przymiotników; obecność partykuły pytającej „ci”. Pisownia Podobnie jak w przypadku innych języków wschodniosłowiańskich, pisownia w języku łemkowskich opiera się na cyrylicy, czyli alfabecie cyrylickim. Należy jednak podkreślić, że w piśmie Łemków obecne są pewne osobliwości – indywidualne cechy spotykane wyłącznie w rusińskim wariancie cyrylicy. Słownictwo W słownictwie łemkowskim można doszukać się wielu wyrazów wspólnych z językiem ukraińskim i wszystkimi jego dialektami. Nie brakuje w nim także zapożyczeń polskich i słowackich, a należy podkreślić, że asymilując gwary słowackie, Łemkowie w dużej części przejęli także wyrazy węgierskie. Poza tym występują także zapożyczenia rumuńskie, które najprawdopodobniej zostały przejęte bezpośrednio od Wołochów, choć nie można wykluczyć, że część została zaczerpnięta z gwar ukraińskich. Historia języka łemkowskiego Najstarsze znane teksty o cechach łemkowskich pochodzą z XVI wieku. Trzy stulecia później, w 1871 roku, opublikowany został pierwszy manifest odrębności języka łemkowskiego. Już wtedy pojawiały się nieliczne publikacje łemkowskie, ale dopiero w 1911 roku czasopisma i książki spisane tym językiem zaczęły być regularnie publikowane. Problemy z klasyfikacją języka łemkowskiego Podobnie jak język kaszubski, mowa Łemków przez długi czas miała w Polsce niejasny status. W toku dyskusji próbowano wypracować porozumienie i ustalić, czy Łemkowie porozumiewają się dialektem języka ukraińskiego, czy raczej odrębnym językiem słowiańskim. Michał Łesiów i Janusz Rieger przedstawiali zdanie, że Łemkowie posługują się ukraińską gwarą. Z kolei Henryk Fontański uzna łemkowski za odrębny język z grupy języków wschodniosłowiańskich. Język czy dialekt? Wielu językoznawców, którzy opowiadali się za uznaniem odrębności łemkowskiego, zaliczyło go do grupy rusińskiego kompleksu językowego. Swoim zasięgiem obejmował Beskid Niski (w Polsce i na Słowacji), Ruś Zakarpacką (na Ukrainie) i niektóre serbskie i chorwackie wysepki. Nie zmieniało to jednak faktu, że łemkowski przez dziesiątki lat był uważany za jeden z ukraińskich dialektów. Uznaniu łemkowskiego za odrębny język nie sprzyjała polityka władz Polski Ludowej. W 1947 roku rozpoczęła się akcja „Wisła”, w ramach której Łemkowie wraz z Ukraińcami zostali wysiedleni z południowo-wschodnich terenów kraju. Po 1989 roku nikt już nie miał wątpliwości w tej kwestii W rezultacie aż do 1989 roku łemkowski oficjalnie miał status dialektu ukraińskiego. Dopiero gdy ustrój komunistyczny zaczął chylić się ku upadkowi mniejszości narodowe w Polsce znalazły się w znacznie lepszej sytuacji (dotyczy to także mniejszości etnicznych). W sierpniu 1989 roku powołano do życia Komisję Mniejszości Narodowych i Etnicznych. Ich sprawami zaczęło zajmować się Ministerstwo Kultury i Sztuki (wcześniej takie kompetencje miało MSWiA). Zarejestrowano wówczas Stowarzyszenie Łemków, czyli pierwszą powysiedleńczą organizację łemkowską. Nauczanie języka łemkowskiego było jednym z kluczowych punktów w jej statucie. Język łemkowski dziś Mniejszości etniczne w Polsce nie mają zbyt dużej reprezentacji. Najliczniejszą grupę tworzą Łemkowie, a mimo to i tak niewiele osób posługuje się swoim językiem. Według danych z Narodowego Spisu Powszechnego z 2021 roku, przynależność do tej grupy zadeklarowało 13 607 osób. Zaledwie 6147 przedstawicieli mniejszości używa łemkowskiego, a 1229 zadeklarowało używanie w domu wyłącznie jednego języka. Himalaje Beskidów. Szlakiem cerkwi Beskidu Niskiego Pod względem wysokości nie są to Himalaje, ale Beskid Niski ma coś wyjątkowego, swój własny Tybet – kilkadziesiąt drewnianych cerkwi przycupniętych na wzgórzach. Zwiedzamy! Nie należy jednak myśleć, że łemkowski zanika w przestrzeni publicznej i życia publicznego. To prawda, ma niewielu użytkowników, a mimo to jest obecny na dwujęzycznych tablicach z nazwami miejscowości (np. w gminie Uście Gorlickie). Jest nauczany w kilkunastu szkołach. Ma się dobrze w kulturze popularnej (zespół Lemko Tower nagrywa płyty w łemkowskim). Jest obecny w publikacjach prasowych, audycjach radiowych i w przestrzeni wirtualnej. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Niedaleko Kijowa odnaleziono tajemnicze pochówki. Kobiety miały szyje owinięte pierścieniami z brązu
Archeolodzy prowadzili wykopaliska na XI-wiecznym cmentarzu we wsi na południe od stolicy Ukrainy. Odnaleźli tam szczątki mężczyzn pochowane ze średniowieczną bronią, a także specyficzne pochówki kobiet, które miały szyje owinięte sznurami z brązu.
W tym artykule: Wykopaliska na nekropolii z początków Rusi Kijowskiej Tajemnicze praktyki pogrzebowe Zmarli mogli pochodzić z regionu Bałtyku Kiedy powstała Ruś Kijowska? Od 24 lutego 2022 roku w Ukrainie trwa inwazja Rosji na terytorium tego kraju. Rosjanie atakują nie tylko infrastrukturę strategiczną. Celem ataków padają budynki mieszkalne i strefy zamieszkałe przez cywilów. Wojna (która de facto w kraju trwa od 2014 roku) to również dramat dziedzictwa kulturowego tego kraju. Ostatnie badania opublikowane w czasopiśmie „Antiquity” wykazały, że ukraińskie zabytki i stanowiska archeologiczne są niszczone w tempie niespotykanym od II wojny światowej tempie. Wykopaliska na nekropolii z początków Rusi Kijowskiej Niektóre wykopaliska musiały zostać wstrzymane, głównie ze względu na bombardowania. Naukowcy z Ukraińskiego Instytutu Archeologii prowadzili badania na cmentarzysku z XI wieku. Nekropolia znajdowała się we wsi Ostriwie, na południe od Kijowa. Została odkryta już w 2017 roku, a wykopaliska trwały tam aż do momentu eskalacji wojny w 2022 r. Główni autorzy wykopalisk, Wsiewołod Iwakin i Wiaczesław Baranow, ostatnio zaprezentowali swoje badania z cmentarzyska w Amerykańskim Instytucie Archeologicznym. Spotkanie odbyło się w dniach 4–7 stycznia w Chicago. Archeolodzy poinformowali, że w ciągu 5 lat badań udało im się odkryć 107 pochówków ludzi z przełomu X i XI wieku. Tajemnicze praktyki pogrzebowe Naukowcy zwrócili uwagę na wyjątkowy sposób pochówku zmarłych. Mężczyzn w grobach składano wraz z toporami, grotami włóczni, a niekiedy także z mieczami. Natomiast szkielety kobiet miały na szyjach nietypowe poskręcane pierścienie z brązu, które przypominały sznury. To nie scena z bajki - tak wygląda jedno z kijowskich osiedli Comfort Town w Kijowie to przykład, jak można w ciekawy sposób odświeżyć radziecką architekturę. Jedni uważają, że budynki przypominają klocki Lego, a inni porównują kijowskie osiedle... Portal Live Science podaje, że ukraińscy naukowcy podczas konferencji opisali odkryte przez nich praktyki pogrzebowe. Według badaczy zmarłych ułożono w tradycyjny sposób, w pozycji leżącej na plecach z wyciągniętymi kończynami. W większości grobów znajdowały się pozostałości drewnianych trumien. W niektórych grobach odkryto pozostałości ofiar pogrzebowych. Co ciekawe, było to głównie jedzenie. W pojemnikach, które znajdowało się u stóp zmarłych odkryto kości kurczaków i skorupki jaj. Tylko niektórych ludzi pochowano z bardzo cennymi przedmiotami. To między innymi pierścionki i bransoletki z brązu, broszki i naszyjniki z muszli. Zmarli mogli pochodzić z regionu Bałtyku Ukraińscy archeolodzy odnaleźli także kamienny ołtarz, który mógł być wykorzystywany do rytuałów chrześcijańskich lub nawet przedchrześcijańskich. Autorzy odkrycia twierdzą, że niektóre zabytki są podobne do tych, które odnaleziono w regionie Bałtyku. To sugeruje, że część osób pochowanych na cmentarzu mogła pochodzić z tego regionu. Naukowcy postawili hipotezę, że pogrzebane na cmentarzu osoby, mogły być najemnikami lub wojownikami walczącymi dla Rusi Kijowskiej. To średniowieczne państwo, które istniało m.in. na terytorium dzisiejszej Ukrainy. Pierwsze wzmianki o księstwie pochodzą z IX wieku. Najstarsze źródło „Powieść minionych lat” wskazuje, że państwo powstało ok. 862 roku. Rządzone było przez dynastię Rurykowiczów pochodzenia wareskiego. Kraj zamieszkiwany był przez plemiona wschodniosłowiańskie, z których w okresie późniejszym powstały narody rosyjski, ukraiński i białoruski. Centrum państwa ruskiego zostało w roku 882 przeniesione z Nowogrodu do Kijowa. Kiedy powstała Ruś Kijowska? Historycy wskazują, że pomimo tego, iż dominującą grupą ludności Rusi była od początku ludność słowiańska, to jednak jej powstanie wiązane jest z Waregami. Czyli skandynawskimi wikingami, którzy prowadzili handel na szlaku aż do Morza Czarnego. Okres świetności Rusi Kijowskiej przypada na okres rządów Włodzimierza Wielkiego, który panował w latach 960–1015. Za jego czasów Ruś przyjęła chrzest w 988 roku. Późniejszy władca Jarosław Mądry również prowadził politykę, która przyczyniła się do umocnienia królestwa. Ukraińscy naukowcy sugerują, że wojownicy z cmentarzyska mogli służyć jednemu z tych dwóch władców. Teza o bałtyckim pochodzeniu zmarłych z cmentarza ma jednak jedną nieścisłość. Archeolodzy przypomnieli, że plemiona bałtyckie miały w zwyczaju kremację swoich zmarłych. Co ważne, żaden z grobów w Ostriwie nie był pochówkiem kremacyjnym. Badacze podejrzewają jednak, że zmiana praktyki mogła wynikać z tradycji, która wówczas obowiązywała na terytorium Rusi Kijowskiej, a która związana była z chrystianizacją regionu. Źródło: Live Science. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Brutalne praktyki starożytnych Scytów. Wojownicy robili kołczany ze skóry pokonanych wrogów
Nowe badania wykazały, że Scytowie wytwarzali kołczany ze skóry pokonanych wrogów. Odkrycie jest kolejnym dowodem na wyjątkową bezwzględność i brutalność tego koczowniczego ludu z azjatyckich stepów.
W tym artykule: Brutalne praktyki i zwyczaje Scytów Kołczany z ludzkiej skóry Pierwszy dowód na wykorzystywanie skóry człowieka przez Scytów Scytowie w starożytności budzili postrach niemal w całej Eurazji. Koczowniczy lud ze stepu słynął ze swojej brutalności, a wrogowie mieli drżeć na myśl o konfrontacji z nim. Według jednej z legend Scytowie byli potomkami samego Heraklesa. Wzmianki o nich pojawiają się nawet w Biblii. O wojownikach pisali również kronikarze, tacy jak Pompejusz Trogus, Strabon i Diodor Sycylijski. Brutalne praktyki i zwyczaje Scytów Znani byli głównie z tego, że byli znakomitymi jeźdźcami i łucznikami. Źródła wskazują również, że wojownicy mieli wypijać krew pierwszego zabitego przeciwnika. Co więcej, wypiciem krwi zatwierdzali również najróżniejsze przymierza. Nowe badania rzucają nowe światło na bezwględne praktyki Scytów. Analiza próbek skórzanych artefaktów, które należały do wojowników ze stepu, wykazała, że do produkcji kołczanów (futerał na strzały) używali ludzkiej skóry. W badaniu brał udział zespół naukowców z wielu instytucji, a wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie naukowym „PLOS One”. – Skóra była jednym z najważniejszych materiałów Scytów. Używano jej między innymi do produkcji odzieży, butów i kołczanów. Jednak nasza wiedza na temat konkretnych gatunków zwierząt wykorzystywanych do produkcji skór scytyjskich dotychczas była ograniczona – napisali autorzy w artykule. Kołczany z ludzkiej skóry Naukowcy podkreślili, że to pierwsze badanie, które wykorzystało metody paleoproteomiki do analizy 45 próbek skórzanych artefaktów i dwóch przedmiotów wykonanych z futra, które należały do koczowników. Fragmenty odzyskano z 18 pochówków, które pochodziły z 14 różnych stanowisk w południowej Ukrainie. To pierwsze takie odkrycie w Polsce. Pod Jarosławiem odnaleziono grób scytyjskiego wojownika W Sobiecinie pod Jarosławiem w województwie podkarpackim archeolodzy odnaleźli grób scytyjskiego wojownika. Pochodzi sprzed 2500 lat. Jego odkrywcy podkreślają, że to wyjątkowe znalezisko n... – Nasze wyniki pokazują, że Scytowie do produkcji skór używali głównie gatunków udomowionych, takich jak owce, kozy, bydło i konie, podczas gdy futra wytwarzano z dzikich zwierząt, takich jak lisy, wiewiórki i koty – napisali badacze. Jednak najbardziej zaskakującym odkryciem jest obecność dwóch próbek ludzkiej skóry. – To pierwszy bezpośredni dowód na twierdzenie starożytnego greckiego historyka Herodota, że Scytowie używali skóry swoich martwych przeciwników do wyrobu skórzanych trofeów – podkreślili uczeni. Naukowcy twierdzą, że produkcja skór nie jest sprzeczna z koczowniczym trybem życia. Scytowie posiadali wyrafinowane technologie produkcji takich przedmiotów. Pierwszy dowód na wykorzystywanie skóry człowieka przez Scytów Herodot pisał również, że scytyjscy wojownicy używali czaszek swoich ofiar jako kubków do picia krwi wrogów. Historyk opisywał, że Scytowie zdejmowali skórę ze swoich ofiar i odrywali ich paznokcie. Ze skór robili kołczany na strzały. Jednak – jak podkreślili autorzy – do tej pory archeolodzy musieli ufać kronikom Herodota na słowo. Badacze podkreślili jednak, że ludzka skóra została wykorzystana do pokrycia górnej części kołczanów. Dolny fragment futerału był wykonany ze skóry zwierzęcej. To sugeruje, że część ciała człowieka była jedynie trofeum, które mogło stanowić „ozdobnik” wyposażenia lub miało na celu wzbudzanie postrachu wśród przeciwników. Z kolei inna teoria głosi, że zwyczaj ten mógł być związany z pewnymi rytuałami lub obrzędami religijnymi koczowników ze stepu. Autorzy zwrócili uwagę na fakt, że Scytowie nie byli pierwszymi, którzy używali ludzkiej skóry do produkcji wyrobów skórzanych. Z drugiej strony najnowsze odkrycie rzuca nowe światło na specyficzne praktyki Scytów. Źródło: PLOS One. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Dramat dziedzictwa kulturowego Ukrainy. Jest niszczone w tempie niespotykanym od II wojny światowej
Pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę to nie tylko dramat ludzi. Na masową skalę, w tempie niespotykanym od 1945 roku, niszczone są przez wojska Putina zabytki i stanowiska archeologiczne. To prawdziwy dramat dziedzictwa kulturowego Ukrainy.
W tym artykule: Inwazja Rosji na Ukrainę. To też cios w pamięć narodu Sytuacja dziedzictwa w odbitych regionach Eksperci w terenie. Skala zniszczeń poraża Skala zniszczeń wielka, ale trudna do oszacowania Grupa naukowców z Ukrainy i Stanów Zjednoczonych postanowiła sprawdzić, w jakim stanie jest ukraińskie dziedzictwo kulturowe w związku z prowadzoną przez ten kraj wojną obrończą z Rosją. W terenie przyglądali się zarówno kościołom, muzeum i stanowiskom archeologicznym. Swoje porażające wnioski opublikowali na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Antiquity”. Inwazja Rosji na Ukrainę. To też cios w pamięć narodu Rosyjska inwazja na Ukrainę rozpoczęła się 24 lutego 2022 r. Spowodowała znaczne ofiary w ludziach i olbrzymie ruchy ludnościowe. Rosjanie systematycznie niszczą dziedzictwo kulturowe. Przyświeca temu złowrogi cel: wymazanie historii i pamięci narodu ukraińskiego. Eksperci zwracają uwagę na to, że w muzeach w okupowanych regionach, w tym w Chersoniu, Melitopolu i Mariupolu, zbiory zostały wywłaszczone i przeniesione do Rosji. Nie zawsze podejście do zabytków jest systemowe. Czasem artefakty są po prostu kradzione przez żołnierzy rosyjskich i przez nich sprzedawane. Sytuacja dziedzictwa w odbitych regionach Naukowcy zwracają uwagę na to, że w rejonach odbitych z rąk okupantów sytuacja dziedzictwa bywa też trudna. Na przykład w Czernihowie i Charkowie występują miny lądowe i niewybuchy, które ograniczają dostęp do wielu obszarów i nie można ocenić, jak duże są szkody wyrządzone przez barbarzyńską armię Putina. Naukowcy próbują obecnie udokumentować masowe zniszczenia ukraińskiego dziedzictwa kulturowego. Wykorzystują w tym celu dane satelitarne. Eksperci w terenie. Skala zniszczeń poraża Grupa ekspertów udała się w teren i przyjrzała się obiektom w obwodzie kijowskim. Okazało się, że poważnie zniszczone są grody: Makarów i Wyszogród oraz Bilohorodka. Uszkodzone są też średniowieczna twierdza w Szestowicy z X–XII wieku i kurhany Boldyni Hora w obwodzie czernihowskim. Zniszczonych jest też wiele kościołów i obiektów zabytkowych z XI–XII w. Do wyobraźni przemawiają zniszczenia kopców Boldyni Hora. Jest ich tam w sumie 230 kopców. Jest to jedno z największych XI-wiecznych cmentarzysk na Ukrainie. Niektóre z tych dobrze zachowanych kurhanów osiągają wysokość do 6 m i średnicę ponad 20 m. Ze śledztwa ekspertów wynika, że w lutym i marcu 2022 r. wojsko rosyjskie wielokrotnie atakowało kurhany artylerią i rakietami. Ukraińcy byli zmuszeni okopywać się wśród nich. Rosyjska inwazja przyczyniła się też do zniszczenia lub uszkodzenia tysięcy stanowisk archeologicznych, z których wiele znajduje się pod ziemią i wcześniej nie było rejestrowanych. Rosja i Ukraina: skomplikowana historia, która łączy i dzieli dwa kraje Stulecia rozlewu krwi, dominacja obcych sił i wewnętrzne podziały doprowadziły do tego, że Ukraina znalazła się w niepewnej sytuacji między Wschodem a Zachodem. Skala zniszczeń wielka, ale trudna do oszacowania Eksperci zwracają uwagę na to, że wojna trwa i dlatego trudno jest dokładnie oszacować straty dziedzictwa kulturowego Ukrainy. Można jednak wyrobić sobie pewien obraz. W tej, w dużej mierze pozycyjnej wojnie lądowej, „ukraińskie dziedzictwo kulturowe jest niszczone w tempie niespotykanym od 1945 roku” – uważają eksperci. – Przyszła identyfikacja i dokumentacja zniszczonego dziedzictwa kulturowego będzie wieloetapowym procesem, wykorzystującym teledetekcję, a przede wszystkim wizyty terenowe. W sytuacji, gdy działania wojenne jeszcze się nie skończyły, ważne jest, aby naukowcy, specjaliści w organach ochrony dziedzictwa kulturowego i działacze społeczni gromadzili informacje na temat skali i charakteru zniszczeń i destrukcji obiektów dziedzictwa archeologicznego – podkreślają naukowcy w „Antiquity”. Źródło: Antiquity Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Comfort Town w Kijowie jak scena z bajki. Stolica Ukrainy, jakiej nie znacie
Comfort Town w Kijowie to przykład, jak można w ciekawy sposób odświeżyć radziecką architekturę. Jedni uważają, że budynki przypominają klocki Lego, a inni porównują kijowskie osiedle do domków z popularnej gry planszowej Monopoly. Zapraszamy w podróż po niegdyś jednej z najpopularniejszych dzielnic stolicy Ukrainy.
W tym artykule: Kijów i jego inne oblicze Comfort Town w stolicy Ukrainy Kijowskie osiedle (nie)idealne Jedna z najpopularniejszych dzielnic Kijowa Architektura XX wieku, a w szczególności państw byłego bloku wschodniego, to w przeważającej części szare, pozbawione charakteru bloki (Tak, mam świadomość, że podpadam właśnie entuzjastom brutalizmu). Różnią się czasem kształtem, niekiedy odcieniem szarości, bardzo często wielkością, ale łączy je jedno – bylejakość. Kijów i jego inne oblicze Dekadę temu, w jednej z poprzemysłowych dzielnic Kijowa, na terenie opuszczonej fabryki gumy, władze zdecydowały się stworzyć przestrzeń, w której ludzie będą mogli mieszkać. Miało to być miejsce, które przestanie kojarzyć się z komunistycznym dziedzictwem. Zadanie nie było łatwe. Okolica miała stać się przyjazna, ale i tania zarazem. Do zrealizowania projektu zatrudniono ukraińską pracownie Archimatika. Dmytro Vasyliev, Aleksandr Popov i Olga Alfiorova pracowali nad tym, żeby stworzyć coś z niczego. Vasyliev, który był liderem przedsięwzięcia, kiedy pierwszy raz zobaczył miejsce, w którym ma stworzyć dzielnicę przyciągającą ludzi w przyszłości, załamał ręce. Uznał, że jedyną bronią którą posiadają, aby wygrać z bezbarwnym, industrialnym pejzażem, jest kolor. Architekci, mając niewielki budżet, zdecydowali się na niedrogie w budowie bloki, składające się z modułów o dwuspadowych dachach. Proste konstrukcje pomalowane zostały w pastelowe kolory. Rosja i Ukraina: skomplikowana historia, która łączy i dzieli dwa kraje Stulecia rozlewu krwi, dominacja obcych sił i wewnętrzne podziały doprowadziły do tego, że Ukraina znalazła się w niepewnej sytuacji między Wschodem a Zachodem. Możemy zobaczyć tam odcienie różu, niebieskiego, zielonego, żółtego, czy fioletowego. Budynki mają od dwóch do szesnastu kondygnacji, co w połączeniu z feerią barw, daje efekt olbrzymiej różnorodności. Postawione ciasno budynki z lotu ptaka wyglądają jak wyjątkowo kolorowe klocki Lego lub domki i hotele z Monopoly. Porównania są całkiem trafne, ponieważ architekci inspirowali się tymi popularnymi zabawkami dla dzieci. Comfort Town w stolicy Ukrainy Osiedle zostało zaplanowane tak, żeby mieszkańcy mieli w jego obrębie wszystko, czego potrzebują do codziennego życia. We wnętrzu tej kolorowej miejskiej dżungli znajdziemy sklepy, przedszkole, dwie szkoły, bibliotekę, siłownie, a nawet basen. Dla fanów gastronomii powstały tam również lokalne kawiarnie. Co ważne, osiedle zaplanowano tak, aby pomiędzy domami znajdowały się spore przestrzenie publiczne: dziedzińce, place zabaw, obszary zieleni, fontanny oraz rzeźby. – Mieszkam w Comfort Town od roku i muszę ci powiedzieć, że to cudowne miejsce! – mówi mi Maryna Tkachenko, mieszkanka Kijowa. – Przez 18 lat mieszkałam w Borschagivka. Teraz, kiedy mam porównanie mogę śmiało powiedzieć, że kocham Comfort Town – dodaje. Warto zwrócić również uwagę, że w przeciwieństwie do sowieckich bloków, które często były ciasnymi klitkami dla wielopokoleniowych rodzin, budynki w Comfort Town zostały zaprojektowane z myślą o – nomen omen – komforcie lokatorów. Mieszkania tutaj są dużo większe niż te budowane po 1950 roku. Mają takie „udogodnienia”, jak dodatkowy salon i odrębne sypialnie. Kijowskie osiedle (nie)idealne Niektórzy z moich rozmówców mówią wprost: albo je kochasz, albo nienawidzisz. Tak właśnie jest w przypadku Comfort Town. Dla jednych intensywność i różnorodność kolorów to zbyt duża awangarda, a taka „pasteloza”, kojarzy się częściej z tandetą i kiczem. Inni natomiast, którzy nigdy wcześniej nie widzieli tej części Kijowa, zakochują się w niej od pierwszego wejrzenia. – Trudno mi powiedzieć co inni myślą o takiej kolorystyce. Wiem natomiast jedno. Ci, którzy przeprowadzają się do Comfort Town, kochają to miejsce – mówi pani Svitlana, która wraz z mężem mieszka w tej barwnej kijowskiej dzielnicy. – Wygląd to jednak nie wszystko. Przez to, że dzielnica powstała na terenie dawnej fabryki, okolica jest trochę zanieczyszczona – dodaje pani Svitlana. Innym minusem, z którym muszą mierzyć się codziennie mieszkańcy Comfort Town jest duży rozmach osiedla, który daje się we znaki pieszym. Żeby opuścić teren osiedla, muszą nadrabiać kilkaset metrów. Nic dziwnego, w końcu całość znajduje się na powierzchni ok. 40 hektarów. Nie pomaga to, że przestrzeń otoczono płotem, który miał sprawiać poczucie bezpieczeństwa. W rezultacie osiedle przypomina wielki, zamknięty gród. Jedna z najpopularniejszych dzielnic Kijowa Niezależnie od tego, czy komuś Comfort Town się podoba, czy nie, jest to dziś dzielnica, w której sprzedawało się najwięcej mieszkań w całym kraju. W 2020 roku odnotowano, że w lutym było to ponad 200. Przed eskalacją wojny w Ukrainie i inwazją Rosji 24 lutego 2022 roku, żyło tu prawie 20 tysięcy osób. Podczas jednego z ataków dronów na Kijów uszkodzony został jeden z budynków kolorowej dzielnicy. W sumie w Comfort Town znajduje się ponad 8500 mieszkań. Pewne jest jedno. Kiedy nawet pogoda w Kijowie przytłacza szarością, Comfort Town rozświetla stolicę Ukrainy i prawy brzeg miasta swoimi kolorami. – To najlepsze miejsce do życia – podsumowuje Olga, która mieszka tu już od 5 lat i została w Ukrainie po ataku Rosjan. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Średniowieczny Kijów – najwspanialsze miasto Słowian
W czasach świetności Ruś Kijowska była jednym z najważniejszych państw w Europie. Średniowieczny Kijów – stolica Rusi – wyróżniała się wyjątkową architekturą. A liczba mieszkańców miasta przewyższała ówczesny Londyn, Paryż czy Rzym.
W tym artykule: Ruś Kijowska i średniowieczna Europa Średniowieczny Kijów – drugi Konstantynopol Sobór św. Sofii w Kijowie Upadek Rusi i podbój Kijowa W X–XI wieku Kijów był jednym z najważniejszych ośrodków handlowych i politycznych w Europie. Przez stolicę Rusi Kijowskiej przebiegał Jedwabny Szlak – dawna droga handlowa łącząca Chiny z Bliskim Wschodem i Europą. Rozkwit handlu i potęgę Rusi zatrzymały dopiero podboje Mongołów i wewnętrzne rozbicie państwa. Ruś Kijowska i średniowieczna Europa Pierwsze państwo utworzone przez Słowian powstało w VII wieku. Już wcześniej jednak ludy słowiańskie prowadziły ożywioną wymianę handlową z Arabami. Południowi Słowianie zostali podporządkowani Chazarom i Bułgarom, koczowniczym ludom pochodzenia tureckiego. Z czasem Bułgarzy sami przyjęli język słowiański. Na północy z kolei Słowianie wschodni byli od końca VIII w. nękani przez wikingów, którym również zależało na handlu z Bizancjum i Arabami. Wikingowie, którzy nazywali siebie Rusami, z czasem założyli dwa państwa wokół Nowogrodu i Kijowa. Udało im się uzależnić plemiona słowiańskie od siebie w celu pozyskiwania nowych towarów, siły roboczej i niewolników. W momencie kiedy władca Nowogrodu podbił Kijów, powstała Ruś Kijowska. Władcy Rusi nosili też słowiańskie imiona i przyjmowali ich wierzenia. Bizancjum stało się ważnym sprzymierzeńcem. W 988 r. władca Włodzimierz I Wielki przyjął chrzest i ożenił się z siostrą cesarza Anną. Wojska Rusinów pomagały cesarstwu w pokonaniu Bułgarów, a także tłumieniu powstań na Krymie i w Azji Mniejszej. Skąd pochodzą Słowianie i jaki jest rodowód Piastów? Najnowsze badania DNA zaskoczyły wszystkich Skąd się wzięli Słowianie i społeczność państwa Piastów? Odpowiedzi na te pytania miały przynieść najnowsze badania DNA. Przeanalizowano szczątki kilkuset osób. Wyniki zaskoczyły wsz... Średniowieczny Kijów – drugi Konstantynopol Wraz ze związaniem się z Bizancjum i przyjęciem chrztu rozpoczął się szybki rozwój Kijowa. Książę Włodzimierz zabronił kultu słowiańskich bożków i sprowadził budowniczych z Bizancjum, aby postawić świątynię na wzór wschodniorzymski. Była to Cerkiew Dziesięcinna, bogato zdobiona marmurami, mozaikami i freskami. Prawdziwej metamorfozy dokonał jednak późniejszy książę Jarosław I Mądry, który panował na Rusi w latach 1019–1054. Książę Jarosław pragnął uczynić z miasta prawdziwą metropolię – drugi Konstantynopol. Ufundował na wzór stolicy Bizancjum wielką Złotą Bramę z nadbudowaną cerkwią Zwiastowania. Łącznie powstały trzy bramy połączone wielkim murem drewniano-ziemnym. Na głównej ulicy Jarosław I postawił Sobór św. Ireny i Sobór św. Jerzego. W 1051 r. powstał natomiast pierwszy na Rusi klasztor – Ławra Peczerska. Klasztor został ulokowany w skalnych jaskiniach naddnieprzańskich w Kijowie. W tamtym okresie średniowieczny Kijów stał się jednym z najbogatszych i największych miast w Europie. Zamieszkiwało w nim ok. 30–50 tys. ludzi. Przewyższał więc takie miasta jak Rzym, Paryż czy Londyn. Sobór św. Sofii w Kijowie Najbardziej reprezentatywną nową budowlą był sobór św. Sofii (zwany Sofijskim), który przyćmiewał swą monumentalnością wiele obiektów z europejskich stolic. Ta pięcionawowa świątynia miała aż 13 kopuł z najwyższą w centralnej części założenia. Greccy malarze i ich ruscy uczniowie ozdobili cerkiew wielkoskalowymi malowidłami i kolorowymi mozaikami. Dzisiaj są to bezcenne dzieła malarskie z tamtego okresu na Rusi. Sobór Sofijski jest dobrym przykładem wpływów sztuki bizantyńskiej, choć można w nim również odnaleźć wpływy rodzime. W późniejszym okresie wiele miast ruskich będzie rozwijać swój oryginalny styl. W 1240 r. sobór zrujnowano, a daleko później odbudowano, zmieniając jego kształt na bardziej barokowy. Zabytek wpisany jest na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Upadek Rusi i podbój Kijowa Jeszcze w XI w. Kijów zaczął tracić na znaczeniu. Ruś Kijowska zaczęła dzielić się na mniejsze dzielnice – podobnie jak w Polsce dzielnicowej – gdzie teoretycznie Kijów był dzielnicą najważniejszą. W XIII w. pojawił się nowy wróg – Mongołowie. Książęta ruscy nie zdołali odeprzeć najeźdźców. Osamotniony Kijów po długim oblężeniu został brutalnie zdobyty i splądrowany w 1240 r. Atakujący musieli przeczekać na przybycie specjalnych machin oblężniczych, aby zniszczyć fortyfikacje. O ile letni szturm się powiódł, to walki trwały w samym mieście aż do grudnia. Było to wstrząsające wydarzenie, które rozeszło się echem po Europie. Z bogatego miasta wywieziono liczne dobra i kosztowności a mieszkańców wymordowano. Zapowiadało to rychłą inwazję Mongołów na Europę. ŹRÓDŁA: Roman Michałowski, 2009, „Historia powszechna. Średniowiecze", Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa Łukasz Jończyk, 2010, „Rola Ruryka i ludów skandynawskich w powstaniu Rusi Kijowskiej", „Pisma Humanistyczne", nr 7, str. 11–19 Vojeslav Molè, 1964, „Kijów. Sztuka", [w:] „Słownik starożytności słowiańskich. Encyklopedyczny zarys kultury Słowian od czasów najdawniejszych", str. 409–413 Andrzej Michałek, 2005, „Słowianie wschodni", Wydawnictwo Bellona, Warszawa Nasz ekspert Stanisław Szklarek Zamiłowanie do historii sztuki zaprowadziło go na studia archeologiczne. Zawsze chciał zgłębiać tajemnicze zjawiska kultury i dzielić się pasjonującą wiedzą. Uzależniony smakosz herbat i trochę przynudzający adorator architektury.
W ukraińskiej jaskini odkryto figurki należące do pradawnej kultury. Tajemnicze artefakty mają ponad 5000 lat
Archeolodzy odnaleźli pięć glinianych figurek, które przedstawiały kobiety. Naukowcy twierdzą, że należały do kultury Cucuteni-Trypole i mają ok. 5000 lat. Prawdopodobnie zostały złożone w ramach tajemniczego rytuału.
W tym artykule: Jaskinię odkryto już w XIX wieku Figurki wykorzystywano podczas tajemniczych rytuałów Ludzie z kultury Cucuteni-Trypole zakładali olbrzymie osady W ukraińskiej gipsowej jaskini Werteba, która znajduje się w obwodzie tarnopolskim, badacze odnaleźli pięć kobiecych figurek. Archeolodzy ustalili, że mają one ponad 5000 lat i należały do kultury Cucuteni-Trypole. Badania z 2014 roku wykazały, że stanowisko archeologiczne Talianki (obwód czerkaski) było w epoce miedzi największą osadą neolitycznej Europy. Jaskinię odkryto już w XIX wieku Odkrycia dokonali w marcu 2023 roku archeolodzy z Muzeum Regionalnego w Borszczowie. Badania odbywały się, pomimo że kraj od 24 lutego 2022 roku zmaga się z rosyjską inwazją. Najnowszymi wykopaliskami kierował Mykhailo Sokhatskyi, badacz kultury Cucuteni-Trypole i dyrektor muzeum. Archeolodzy odnaleźli w sumie pięć glinianych figurek, które zostały ukryte w nieznanym wcześniej otworze w ścianie jaskini. Werteba została odkryta przypadkiem w 1822 roku. W XIX wieku odkryto pierwsze ślady pradawnej kultury, która kształtowała się na terenach dzisiejszej Ukrainy. Jaskinia składa się z wielu wąskich i rozgałęzionych korytarzy, które mogą mieć nawet 8 km długości. W przeszłości odnaleziono tu ponad 1000 ozdobnych naczyń ceramicznych oraz pozostałości neolitycznych artefaktów. Badacze znaleźli również narzędzia krzemienne, a także inne gliniane figurki, które przedstawiały ludzkie postacie. Figurki wykorzystywano podczas tajemniczych rytuałów Wiele przedmiotów ukryto w trudno dostępnych miejscach jaskini. Naukowcy twierdzą, że artefakty były zbierane w jaskini przez ponad 1000 lat i pochodziły z okresu od 3870 do 2710 r. p.n.e. Już w przeszłości pojawiały się teorie, że Werteba była miejscem kultu i tajemniczych rytuałów. Jaskinia straciła na znaczeniu ok. 2500 r. p.n.e. Ma to związek prawdopodobnie z upadkiem lokalnych populacji rolniczych. Archeolodzy odnaleźli glinianą figurkę, która przedstawia prehistoryczne bóstwo Niezwykle rzadką figurkę znaleziono w niemieckiej Bawarii. Naukowcy uważają, że to bogini wody z epoki żelaza. Figurki odnalezione w tym roku zostały przez archeologów określone jako totemy. Prawdopodobnie używano ich podczas świętych rytuałów. Ukraińscy badacze twierdzą, że artefakty mogły być składane w jaskini, aby prosić o bezpieczeństwo i ochronę bogów. Otwór, w którym umieszczono posążki, został dodatkowo zabezpieczony specjalną pieczęcią, którą wykonano z kłów dzika. Badacze przyznają, że nie spotkali się wcześniej z taką praktyką w Europie. W miejscach związanych z kulturą Cucuteni-Trypole odnajdywano wprawdzie szczątki dzików, ale były to niezwykle rzadkie znaleziska. Kły dzika najczęściej odkopywano w grobowcach. Podczas rytuałów używano kości zwierząt udomowionych, takich jak psy, owce, kozy lub krowy. Ludzie z kultury Cucuteni-Trypole zakładali olbrzymie osady Kultura Cucuteni-Trypole zwana jest również kulturą ceramiki malowanej. Badania wykazały, że największe osady w dzisiejszej Ukrainie mogły być zamieszkiwane nawet przez 30 tys. mieszkańców. Dowody archeologiczne wskazują, że siedliska złożone były z prostokątnych i długich budynków z glinianymi ścianami. Budynki wsparto na masywnych słupach. Wśród budynków identyfikowano warsztaty. Oznacza to, że społeczności te zajmowały się rzemiosłem. Kultura ta dominowała na dużym obszarze Europy Wschodniej w okresie późnego neolitu i epoki miedzi, w latach 6000–2750 p.n.e. Ludzie z kultury Cucuteni-Trypole trudnili się również rolnictwem, a także hodowlą zwierząt. Co ciekawe, ich osady zazwyczaj istniały zaledwie 60–80 lat. Po tym czasie były palone, co prawdopodobnie było elementem ich kultury. Do tej pory nie wyjaśniono jednak, co oznaczał ten zwyczaj. Właśnie dlatego nowe odkrycia mogą rzucić nowe światło na tajemnice kultury ceramiki malowanej. Źródło: Arkeonews. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".