National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-06-23T07:23:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Czarnobyl przestał być azylem. Wyjątkowe badanie pokazuje, jak zwierzęta reagują na wojnę
items: Rosyjski dron po raz kolejny uderzył w zoo w Charkowie. Na miejscu byli polscy wolontariusze. Mamy nagranie z miejsca zdarzenia
items: Atak Rosji na kluczowy zabytek Ukrainy. „Równoznaczne ze zbombardowaniem katedry Notre-Dame”
items: Budowali drogę i znaleźli skarb. Zabytkowy dzwon z cerkwi przeleżał w ziemi ponad stulecie
items: Besarabia znajdowała się pod wpływami Rzymu, caratu i ZSRR. Krainę tę do dziś cechuje kulturowa złożoność
items: Wojny robotów. Po raz pierwszy w historii bezzałogowe pojazdy naziemne zdobyły pozycję wroga
items: Nowe badania ujawniają pochodzenie Ukraińców. Naukowcy przeanalizowali DNA ich przodków
items: Runął mur twierdzy w Chocimiu. Symbol chwały polskiego oręża zagrożony
items: Łemkowie przetrwali brutalne próby wymazania tożsamości. Ich kultura wciąż żyje
items: Akcja „Wisła” była zaplanowaną operacją wynarodowienia. Pozory walki z podziemiem skrywały plan czystki
items: Eksponaty prosto z frontu trafiły do Berlina. Wyjątkowe muzeum opowiada o losach wojny w Ukrainie
items: Na wschodnich rubieżach dawnej Rzeczypospolitej rodziła się wielokulturowość. Jej ślady widać do dziś
items: Te tradycje świąteczne łamią schematy. Tak wygląda Boże Narodzenie na świecie
items: Co jadali Bałtowie i Słowianie? Naukowcy wykryli część ich diety w kamieniu nazębnym
items: Zaleszczyki były nazywane polską riwierą. Wojna położyła kres świetności miasta
items: Dniepropietrowsk powstał z imperialnej fantazji. Jedno z największych miast Ukrainy to fascynujący kolos
items: Bucza stała się symbolem tragedii, ale także walki o sprawiedliwość. Agresorów czeka kara
items: Zaporoże to serce kozackiej Ukrainy. Tu historia spotyka się z industrializacją
items: To ukraińskie miasto słynie z soli, ropy naftowej i wielokulturowości. Ślady historii są tam obecne do dziś
items: Niepokorny Sewastopol – serce Krymu i najważniejszy port nad Morzem Czarnym
items: Kulturowa i krajobrazowa mozaika. Oto Półwysep Krymski
items: Rzeź wołyńska była jedną z największych zbrodni w historii. Ukraińscy nacjonaliści nie mieli litości
items: Warzywa i owoce z Czarnobyla? Taki scenariusz wkrótce może się ziścić
items: Wyrafinowana pirotechnika epoki lodowcowej. Naukowcy mają dowody z Ukrainy
items: Ukraińscy żołnierze podczas budowania umocnień odnaleźli cmentarzysko. Pochodzi sprzed 2500 lat

Czarnobyl przestał być azylem. Wyjątkowe badanie pokazuje, jak zwierzęta reagują na wojnę
type: item
date: 2026-06-23T07:22:24.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: czarnobyl
subject: dzikie zwierzęta
subject: ukraina
subject: wojna
description: Wojna w Ukrainie brutalnie przerwała spokój w Czarnobylu. Międzynarodowy zespół naukowców, w tym badacze z PAN, opublikował w „Science” pierwsze tak kompleksowe badanie wpływu wojny na dzikie zwierzęta. Unikatowe nagrania z fotopułapek pokazują, jak dramatycznie zmieniły się zachowania niektórych gatunków.
encoded: Rosyjska inwazja na Ukrainę przyniosła nie tylko dramatyczne skutki dla ludzi, ale i gwałtowne i głębokie zmiany w ekosystemach. Doskonale widać to w Czarnobylskiej Strefie Wykluczenia, która z unikatowego sanktuarium przyrody stała się obszarem intensywnych działań wojennych. Nowe badanie opublikowane przez międzynarodowy zespół naukowców wskazuje, że wojna wymusiła na zamieszkujących te tereny ssakach znaczące zmiany w zachowaniu i aktywności dobowej. To pierwsza tak kompleksowa analiza wpływu wojny na bioróżnorodność, rzucająca nowe światło na to, jak dzikie zwierzęta adaptują się do nagłych i ekstremalnych zagrożeń. Przełomowe badanie wpływu wojny na zwierzęta Badanie zostało przeprowadzone przez międzynarodowy zespół, pod kierownictwem naukowców z Uniwersytetu Albrechta i Ludwika we Fryburgu w Niemczech, przy udziale prof. Nurii Selvy z Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie. Jego wyniki zaprezentowano właśnie na łamach prestiżowego „Science”. Metodologia badania opierała się na analizie danych z sieci fotopułapek, a sama możliwość ich zebrania była wynikiem niezwykłego zbiegu okoliczności. Jeszcze w styczniu 2021 roku, ponad rok przed wybuchem pełnoskalowej wojny, naukowcy rozpoczęli projekt monitoringu populacji rysia euroazjatyckiego w czarnobylskiej strefie. Dzięki temu, po wycofaniu się rosyjskich wojsk (które okupowały ten teren od 24 lutego do 1 kwietnia 2022 roku) i zabezpieczeniu obszaru przez ukraińskie siły zbrojne, badacze zyskali dostęp do danych z 31 urządzeń. To pozwoliło na porównanie aktywności 11 gatunków ssaków w trzech okresach: przed wojną, w trakcie rosyjskiej okupacji i po jej zakończeniu. – Oprócz naszego początkowego projektu badawczego mogliśmy dodatkowo sprawdzić coś, co wcześniej można było badać tylko na poligonach – powiedział jeden z autorów badania, Marco Heurich z uniwersytetu we Fryburgu, w rozmowie z PAP. Zachowania zwierząt na wojnie: aktywność w dzień, unikanie ludzi Wyniki analizy wykazały, że działania wojenne wywołały …

wojna-dzikie-zwierzeta-54be3b5.jpg
width: 6018
height: 3914

Rosyjski dron po raz kolejny uderzył w zoo w Charkowie. Na miejscu byli polscy wolontariusze. Mamy nagranie z miejsca zdarzenia
type: item
date: 2026-06-17T12:19:29.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: atak
subject: drony
subject: rosja
subject: ukraina
subject: wojna
subject: zoo
subject: zwierzęta
description: Wojna w Ukrainie to koszmar nie tylko dla ludzi, ale także dla zwierząt. Po raz kolejny przekonali się o tym podopieczni zoo w Charkowie. 15 czerwca dron agresora uderzył w ich wybiegi, około 100 metrów od polskich wolontariuszy z Fundacji Dobre Jutro. Naszym rodakom udało się nagrać moment ataku.
encoded: Charków to drugie co do wielkości miasto Ukrainy, które cały czas pozostaje celem rosyjskich ataków – uderzają w nie bomby szybujące, rakiety i drony. Dochodzi do niszczenia budynków mieszkalnych i infrastruktury, a w ostatnich seriach zmasowanych uderzeń celem były m.in. obiekty cywilne. Rosja stosuje taktykę podwójnych uderzeń, co skutkuje ofiarami wśród służb i osób próbujących ratować swoich bliskich dotkniętych pierwszym atakiem. Agresorzy nie szczędzą także zwierząt. Strącony rosyjski dron spadł w miniony poniedziałek na teren charkowskiego zoo, zabijając kilkanaście osobników i wywołując ogromny stres u dziesiątek innych. Nieopodal miejsca ataku znajdowali się polscy wolontariusze – Albert Pleśniak i Agnieszka Granis, którzy jechali z transportem leków i sprzętu medycznego z Polski do Donbasu. Dron spadł na zoo w Charkowie Wolontariusze chcieli dostać się do punktu stabilizacyjnego działającego przy 4. Oddzielnej Brygadzie Zmechanizowanej Sił Zbrojnych Ukrainy. Wyruszyli z myślą o Polakach, którzy tam służą. – W ciągu naszego kilkugodzinnego pobytu w Charkowie dwukrotnie ogłaszano alarm przeciwlotniczy. […] W czasie drugiego alarmu zauważyliśmy, że nawigacja w naszych telefonach przestała działać. Wiedzieliśmy, że może to oznaczać aktywne zagłuszanie sygnału, co zwykle świadczy o bardzo wysokim zagrożeniu – opisuje sytuację Albert Pleśniak. – Około godziny 17:16 czasu polskiego przejeżdżaliśmy przez historyczne centrum Charkowa, w pobliżu Parku Szewczenki i znajdującego się tam ZOO. Nagle usłyszeliśmy charakterystyczny dźwięk silnika drona Shahed. […] Bardzo szybko okazało się, że dron znajduje się praktycznie nad nami. Chwilę później został strącony, jednak spadł na teren zoo i eksplodował. Znajdowaliśmy się około 100 metrów od miejsca uderzenia. Wolontariuszom udało się nagrać całe zdarzenie. Uwaga – towarzyszyły im wielkie emocje, więc w relacji padają niecenzuralne słowa. View Ediplayer on the source website Dramatyczna historia zoo w Charkowie. Rosyjskie…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-06-17T132242.231-f9399ff.jpg
width: 2700
height: 1800

Atak Rosji na kluczowy zabytek Ukrainy. „Równoznaczne ze zbombardowaniem katedry Notre-Dame”
type: item
date: 2026-06-16T10:15:03.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: chrześcijaństwo
subject: katedra
subject: kijów
subject: ukraina
subject: wojna
subject: zabytki
description: W wyniku rosyjskich nalotów poważnemu zniszczeniu uległa Ławra Peczerska – prawosławny klasztor w Kijowie, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. To jeden z najważniejszych zabytków Ukrainy.
encoded: Pełnoskalowa rosyjska inwazja na Ukrainę rozpoczęła się 24 lutego 2022 r. Spowodowała znaczne ofiary w ludziach i olbrzymie ruchy ludnościowe. W wyniku bombardowań giną nie tylko wojskowi, ale też cywile. Rosjanie systematycznie niszczą również dziedzictwo kulturowe. Przyświeca temu złowrogi cel: wymazanie historii i pamięci narodu ukraińskiego. Bombardowanie Kijowa Katastrofalny w skutkach był ostatni rosyjski atak z powietrza przeprowadzony w nocy z niedzieli na poniedziałek, którego celem stała się również stolica Ukrainy – Kijów. W wyniku tych nalotów zginęło co najmniej 11 osób. Rosjanie wzięli sobie za cel również dziedzictwo historyczne Ukrainy, co wpisuje się w skomplikowane relacje między tymi krajami. Ławra Peczerska uszkodzona Rosyjski dron uderzył w Ławrę Peczerską. Jest to kijowski zespół klasztorny, założony w XI w. przez św. Antoniego i Teodozjusza. Składa się z cerkwi oraz podziemnych jaskiń, w których spoczywają relikwie świętych. Od wieków stanowi ważne centrum pielgrzymkowe oraz ośrodek nauki i sztuki. Miejsce to można przyrównać do polskiej Jasnej Góry. Wiadomo, że zniszczenia są spore – na terenie Ławry spłonęło ok. 800 metrów kwadratowych dachu Soboru Uspienskiego. Dyrekcja klasztoru przekazała, że ikony i inne cenne zabytki są jednak bezpieczne. Echa ataku na Ławrę Peczerską Świat jest zbulwersowany atakiem na tak ważny zabytek Ukrainy. Szef MSZ Francji Jean-Noel Barrot stwierdził, że dla jego kraju zbombardowanie takie miejsca jest równoznaczne ze zbombardowaniem katedry Notre-Dame. „W kontekście eskalacji wojny w Ukrainie po inwazji Federacji Rosyjskiej, UNESCO potępia odnotowany atak z 15 czerwca, który uderzył w Ławrę Kijowsko-Peczerską, znajdującą się w obrębie obiektu światowego dziedzictwa »Kijów: Sobór Świętej Sofii i powiązane z nim budynki klasztorne, Ławra Kijowsko-Peczerska«, jedno z najważniejszych duchowych i kulturowych miejsc w Ukrainie” – czytamy na stronie ONZ. UNESCO zadeklarowało gotowość do wsparcia w ocenie szkód Ławra Pe…

shutterstock1687994491-1e05ffc.jpg
width: 2550
height: 1720

Budowali drogę i znaleźli skarb. Zabytkowy dzwon z cerkwi przeleżał w ziemi ponad stulecie
type: item
date: 2026-06-07T07:16:24.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: kościoły
subject: Lubelskie
subject: ukraina
subject: wojna
description: Podczas budowy drogi w Hostynnem ziemia odsłoniła niezwykły przedmiot. Mosiężny dzwon, ukryty prawdopodobnie przed wojenną konfiskatą, zachował się w doskonałym stanie. Odnaleziony artefakt z dawnej cerkwi to nie tylko cenny zabytek, ale i symbol burzliwej historii pogranicza. Poznajcie historię przedmiotu, który przetrwał dwie wojny światowe i wysiedlenia ludności.
encoded: Dzieje Hostynnego (woj. lubelskie) sięgają XIV wieku, kiedy to w 1394 roku wieś została wspomniana jako część parafii łacińskiej w Grabowcu. Jednak religijny krajobraz miejscowości przez stulecia definiowała obecność cerkwi – pierwsza z nich wzmiankowana była już w 1472 roku. Przez wieki świątynie w tym miejscu ulegały zniszczeniom, m.in. podczas najazdów tatarskich, ale zawsze je odbudowywano. Kluczowym momentem dla historii odnalezionego niedawno zabytku były lata 1889–1890, kiedy to wzniesiono murowaną świątynię prawosławną. To prawdopodobnie wtedy odlano dzwony, z których jeden przeleżał w ziemi ponad wiek. A o jego odkryciu poinformował w mediach społecznościowych Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków. Przypadkowe spotkanie z historią Do odkrycia doszło 22 maja 2026 roku, podczas prac ziemnych przy budowie drogi gminnej. Operatorzy maszyn, wykonując wykop pod kabel oświetlenia ulicznego w poboczu drogi, natrafili na metalowy obiekt. Znalezisko zlokalizowane było około 230 metrów od dzisiejszego kościoła, który niegdyś pełnił funkcję cerkwi. Choć lokalni mieszkańcy od dawna przypuszczali, że w okolicy mogą znajdować się ukryte przedmioty liturgiczne, wcześniejsze poszukiwania nie przynosiły rezultatów. Aż do teraz. Anatomia artefaktu Odnaleziony dzwon wykonano z mosiądzu, a jego serce z żelaza. Mimo upływu lat w ziemi, zachował się w całości i w bardzo dobrym stanie, bez pęknięć. Jest to przedmiot o znacznych gabarytach: całkowita wysokość wynosi 41 cm; średnica u dołu (tzw. gardło) to 43 cm; obwód dolnej krawędzi sięga 135 cm. Solidna konstrukcja „głowy” dzwonu, zwieńczona 15-centymetrową koroną służącą do zawieszenia, świadczy o kunszcie dawnych ludwisarzy. „Dzwon jest nadal sprawny i wydaje jednolity dźwięk, co prawda nieco stłumiony, ze względu na ułożenie go na ziemi” – podał Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków. Co wiemy o dzwonie? Zabytek posiada bogate zdobienia, które mogą pomóc w jego dokładniejszym datowaniu. Górna część dzwonu ozdobiona jest s…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/06/71057348312973465625123503968660936914314013n-8e52b07.jpg
width: 2897
height: 1447

Besarabia znajdowała się pod wpływami Rzymu, caratu i ZSRR. Krainę tę do dziś cechuje kulturowa złożoność
type: item
date: 2026-05-03T06:33:50.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: europa
subject: mołdawia
subject: ukraina
subject: zsrr
description: Besarabia była krainą, która przez wieki pełniła rolę kluczowego pomostu między Europą Wschodnią, Bałkanami a rozległymi stepami czarnomorskimi. Położona w strategicznym międzyrzeczu Prutu i Dniestru, stanowiła arenę starć wielkich imperiów – osmańskiego i rosyjskiego – co trwale ukształtowało jej unikatowy, wieloetniczny charakter. Współcześnie region ten, podzielony między Republikę Mołdawii a Ukrainę, pozostaje obszarem o niezwykłej złożoności kulturowej.
encoded: Spis treści: Kraina między Prutem a Dniestrem Historia Besarabii od antyku do średniowiecza Panowanie caratu i wielka kolonizacja Między Rumunią a Związkiem Radzieckim Besarabia podczas II wojny światowej Słoneczna stepowa kraina jest dziś poprzecinana politycznymi granicami. Należy jednak podkreślić, że Besarabia zdołała zachować spójność kulturową, opartą na wspólnym dziedzictwie historycznym i silnych więzach lokalnych. Kraina między Prutem a Dniestrem Besarabia zajmuje terytorium o powierzchni około 45 630 kilometrów kwadratowych, co czyni ją regionem o znaczącej skali w kontekście Europy Wschodniej. Jej obszar jest naturalnie ograniczony przez systemy rzeczne. Historycznie to właśnie ten czynnik determinował izolację lub otwartość regionu na wpływy zewnętrzne. Na zachodzie granicę wyznacza rzeka Prut, oddzielająca Besarabię od Mołdawii Zachodniej (części dzisiejszej Rumunii). Z kolei na północy i wschodzie naturalną barierę stanowi Dniestr, oddzielający krainę od Podola i Jedysanu. Południowy kraniec regionu opiera się o Dunaj i wybrzeże Morza Czarnego, obejmując specyficzny obszar stepowy znany jako Budziak. Krajobraz Besarabii Teren Besarabii pokrywają przede wszystkim pagórkowate równiny i płaskie stepy, które w południowej części przechodzą w nizinny krajobraz nadmorski. Średnia wysokość terenu wynosi około 150 m n.p.m., przy czym najwyższym punktem historycznej krainy jest wzniesienie Dealul Bălănești, osiągające 430 m n.p.m. W południowej części Besarabii, zwłaszcza w regionie Budziaku, krajobraz staje się bardziej surowy, przechodząc w otwarte stepy, które przez wieki były domem dla koczowniczych plemion. To tam rzeki Dniestr i Dunaj tworzą system limanów i delt. Granice polityczne Współczesna Besarabia jest podzielona między Mołdawię a Ukrainę. Centralna część historycznego terytorium stanowi trzon niepodległej Mołdawii. To właśnie tam koncentruje się mołdawskie rolnictwo i winiarstwo. Po stronie ukraińskiej znajdują się północne i południowe krańce his…

Besarabia-133450c.jpg
width: 2133
height: 1200

Wojny robotów. Po raz pierwszy w historii bezzałogowe pojazdy naziemne zdobyły pozycję wroga
type: item
date: 2026-04-28T09:59:09.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Technologia
subject: roboty
subject: ukraina
subject: wojna
subject: wojsko
description: Roboty lądowe, znane również jako bezzałogowe pojazdy naziemne, po raz pierwszy w historii odparły wrogie wojska i zajęły ich pozycję – poinformował niedawno prezydent Ukrainy Wołodymyr Ołeksandrowycz Zełenski. Szerokie wykorzystywanie dronów w trakcie wojny w Ukrainie stawia pytania o przyszłość wojska i robotyki. W końcu nikt nie chce realizacji scenariusza „Terminatora”.
encoded: Od początku agresji Rosji na Ukrainę widać, jak skuteczne w obronie mogą być pojazdy bezzałogowe. Zarówno te latające, jak i lądowe. To pokazuje, jak rośnie znaczenie robotyki w wojskowości. Roboty w mundurach – Wojskowa robotyka lądowa szybko zmienia zadania na polu walki. Jednak w dającej się przewidzieć przyszłości jej największy wpływ będzie polegał na rolach wspierających, a nie na bezpośrednim zastępowaniu piechoty. Dlatego choć zdobycie pozycji wroga przez roboty jest momentem przełomowym, nie należy go nadinterpretować – twierdzi w artykule opublikowanym na łamach opiniotwórczego magazynu „The Conversation” Jacob Parakilas. Parakilas jest liderem grupy ds. obrony, bezpieczeństwa i wymiaru sprawiedliwości działającej w ramach think tanku RAND Europe. Ta niezależna organizacja badawcza zajmuje się analizami i doradztwem w takich obszarach, jak obronność i bezpieczeństwo, polityka publiczna, technologie i innowacje oraz edukacja i zdrowie. Badacz podkreśla, że użycie robotów w walkach naziemnych ma wiele ograniczeń. Głównym jest sam teren działania. Bo chociaż na licznych filmach widujemy roboty poruszające się w najeżonym przeszkodami terenie, to działanie w środowisku kontrolowanym to jedno, a przemieszczanie się pod ostrzałem po pełnym pułapek terenie – drugie. Robot nie zrobi wszystkiego – Większość robotów lądowych nadal opiera się na kołach lub gąsienicach z wielu dobrych powodów: prostoty mechanicznej, dostępności części zamiennych i kosztów. Mają one jednak wyraźne ograniczenia w zakresie rodzaju terenu, po którym mogą się poruszać, a nie wszystkie umocnienia przeciwnika znajdują się na końcu utwardzonej drogi – wyjaśnia ekspert. W sytuacji walki na lądzie człowiek jest lepszy, ponieważ może wykonywać wiele zadań i dostosowywać je do potrzeb. Człowiek może się czołgać, wspinać, przeskakiwać przeszkody, poruszać się w okopach. W porównaniu z robotem jest biologiczną maszyną wielozadaniową. I nawet ogromny rozwój robotyki, jakiego jesteśmy świadkami, wcią…

robot-wojskowy-Ukraina-1-fd54881.jpg
width: 1800
height: 1200

Nowe badania ujawniają pochodzenie Ukraińców. Naukowcy przeanalizowali DNA ich przodków
type: item
date: 2026-04-24T10:03:58.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: dna
subject: genetyka
subject: migracje
subject: odkrycia archeologiczne
subject: ukraina
description: Nowe badania kopalnego DNA rzucają światło na pochodzenie mieszkańców dzisiejszej Ukrainy. Region ten od tysięcy lat był miejscem intensywnych migracji i wymiany kulturowej. Mimo tej zmienności naukowcy odkryli trwały komponent genetyczny obecny w populacji od epoki brązu.
encoded: Spis treści: Badania mimo wojny Co kopalne DNA mówi o przodkach Ukraińców? Europejska unia genetyczna Ostatnie dekady przyniosły rewolucję w poznaniu ludzkiego genomu. Postęp w tej gałęzi nauki przyczynił się również do coraz to szerszych analiz kopalnego DNA. W ten sposób określa się badanie materiału genetycznego pochodzącego od osób, które zmarły dawno temu, m.in. w pradziejach. Często takie badania powodują wiele emocji. Tak też było z próbą określenia pochodzenia Słowian na podstawie badań DNA. Tymczasem międzynarodowy zespół naukowców z Ukrainy, Estonii i Wielkiej Brytanii postanowił się przyjrzeć genomowi mieszkańców współczesnej Ukrainy na przestrzeni dziejów. Jakie uzyskano wyniki? Badania mimo wojny Wyniki analiz opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Science Advances”. Z uwagi na duży zakres badania w projekt zaangażowanych było kilkadziesiąt osób. Badaniami kierowała dr Lehti Saag z Instytutu Genomiki Uniwersytetu w Tartu wraz z profesorem Markiem Thomasem z University College London i Pontusem Skoglundem z Instytutu Francisa Cricka. Badanie nie byłoby możliwe bez ukraińskich badaczy, m.in. drugiej autorki artykułu Olgi Utevskiej, która jest obecnie stypendystką MSCA4Ukraine na Uniwersytecie w Tartu oraz licznych archeologów nadal aktywnie prowadzących wykopaliska w Ukrainie – pomimo wojny i obrony przed rosyjskim najeźdźcą. Co kopalne DNA mówi o przodkach Ukraińców? Na potrzeby badań naukowcy przebadali próbki z zębów i kości 91 zmarłych odkrytych na stanowiskach archeologicznych w całej Ukrainie, chociaż najwięcej we wschodniej części kraju. Były to osoby, które żyły od około 9000 roku p.n.e. do 1800 roku naszej ery. Wyniki potwierdziły przypuszczenia badaczy. Materiał DNA był bardzo heterogeniczny, czyli urozmaicony, w tym regionie w ciągu ostatnich 3500 lat do około 500 lat temu. – Krótko mówiąc, nasze badanie ujawnia zróżnicowany zakres pochodzenia przodków w regionie Ukrainy w czasie w wyniku częstych ruchów, asymilacji i kontaktów międzyludz…

ukraina-6bf200c.jpg
width: 6000
height: 4000

Runął mur twierdzy w Chocimiu. Symbol chwały polskiego oręża zagrożony
type: item
date: 2026-04-20T11:42:16.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: architektura
subject: katastrofy
subject: ukraina
subject: zamki
description: Smutne wieści napłynęły z Ukrainy. Słynna twierdza w Chocimiu, będąca symbolem potęgi dawnej Rzeczypospolitej, uległa poważnemu uszkodzeniu. Doszło do nagłego osunięcia się części potężnych murów obronnych.
encoded: Twierdza w Chocimiu, położona na skalistym brzegu Dniestru w obwodzie czerniowieckim, ma niezwykle bogatą historię. Od 1387 roku Mołdawia, do której należał Chocim, była lennem Rzeczypospolitej. Zamek wielokrotnie zmieniał jednak właścicieli na przestrzeni wieków. Należał do Turków, Rosjan, Rumunów oraz Ukraińskiej SRR. Od 1991 roku znajduje się na terytorium niepodległej Ukrainy. Jest to jedna z najważniejszych budowli obronnych na dawnych Kresach. Chocim ściśle związany z polską historią Twierdza chocimska i jej otoczenie były miejscem dwóch kluczowych triumfów wojsk polskich. Odniosły one zwycięstwa w bitwach pod Chocimiem z wojskami tureckimi. Sukcesy te są uznawane za kluczowe triumfy Korony nad siłami Imperium Osmańskiego. W 1621 roku polskimi oddziałami dowodził hetman Jan Karol Chodkiewicz. W 1673 roku zwycięstwo odniósł tu przyszły król, hetman Jan Sobieski. Sukcesy te były związane z talentami wodzów oraz ogromny znaczeniem siły militarnej zamku. Choć twierdza w Chocimiu na przestrzeni wieków znajdowała się pod panowaniem różnych państw, takich jak Rosja czy Rumunia, to właśnie starcia z Turkami przyniosły jej największą sławę militarną. Głośny huk nad Dniestrem Niestety, historyczna konstrukcja nie wytrzymała próby czasu. Znaczna część wielkiego muru twierdzy nagle się osunęła. Nie jest to jednak efekt inwazji Rosjan, chociaż wiele innych zabytków Ukrainy zostało zniszczonych przez najeźdźców. Na szczęście w momencie zdarzenia nikt nie znajdował się w pobliżu. O zdarzeniu poinformował mer Chocimia, Andrij Dranczuk. Informacje przekazał za pośrednictwem mediów społecznościowych. Osunięcie określane jest przez lokalne władze jako bardzo znaczące. W sieci pojawiły się zdjęcia i nagrania dokumentujące skalę zniszczeń. Mur, który przetrwał wieki wojen, uległ siłom natury – obserwatorzy zwracają uwagę na to, że od lat był on nasiąknięty wodą. Szybka reakcja służb Władze miasta i pracownicy Państwowego Rezerwatu Historyczno-Architektonicznego „Forteca Chocimska”…

chocimtwierdza-85288fb.jpg
width: 1575
height: 1050

Łemkowie przetrwali brutalne próby wymazania tożsamości. Ich kultura wciąż żyje
type: item
date: 2026-04-06T13:14:45.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: beskidy
subject: etnografia
subject: polska
subject: ukraina
description: Łemkowie, grupa etniczna, która dziś jest rozpowszechniona na całym świecie, wciąż nosi w sobie geny karpackich pasterzy, upór białochorwackich rolników i traumę historii, która w XX wieku brutalnie przemodelowała ich mapę życia. Jak przetrwać, gdy państwo odbiera dom, rozdziela rodziny i rozrzuca je po różnych zakątkach świata? Wielu wydaje się to niemożliwe, ale Łemkowie po prostu nie mieli innego wyjścia.
encoded: Spis treści: Skąd się wzięli Łemkowie? „Lem”, czyli jak narodziła się nazwa? Kraina cerkwi i chyż Wielka wojna i trauma Thalerhofu Od republiki do schizmy Koniec świata Łemków Gdzie dziś żyją Łemkowie? Historia Łemków udowadnia, że dom to nie tylko cztery ściany i dach. To także język, pieśń i pamięć o przodkach. Komunistyczne władze chciały zniszczyć ich jako grupę, ale, paradoksalnie, skazując Łemków na wygnanie wzmocniły w nich poczucie odrębności i własnej tożsamości. Tym samym Rusinie udowodnili, że kultura może przetrwać nawet najbrutalniejsze próby jej wymazania. Skąd się wzięli Łemkowie? Na pytanie o pochodzenie Łemków nawet historycy i etnografowie nie są w stanie udzielić jednoznacznej odpowiedzi. Na obszarze Karpat przez wieki mieszały się różne ludy. Najlepiej udokumentowana jest teoria kolonizacji wołoskiej. Zakłada ona, że od XII stulecia, wzdłuż grzbietu Karpat, z terenów Siedmiogrodu wędrowali pasterze wołoscy. Twardy lud, przyzwyczajony do życia w trudnych, górskich warunkach, niósł ze sobą unikatowy model gospodarki pasterskiej i prawo wołoskie, które zapewniało osadnikom dużą autonomię. Po drodze, na terenach dzisiejszej Ukrainy, mieszali się z ludnością ruską, co scementowała wspólna religia wschodnia. Na przełomie XIII i XIV. Wieku dotarli na obszar Beskidów, gdzie dalej mieszali się z ludnością polską i słowacką. Zdaniem sławnego badacza Romana Reinfussa, Łemkowie są grupą, która kształtowała się w długim procesie historycznym, wchłaniając i asymilując różne elementy etniczne. Należy jednak podkreślić, że istnieją inne teorie na ten temat. Niektórzy badacze są zdania, że Łemkowie wywodzą się od Białochorwatów, czyli słowiańskiego plemienia, które miało zamieszkiwać te tereny już w VII wieku. Ta koncepcja zakłada, że byli potomkami rdzennej ludności, która przetrwała w górach mimo naporu innych nacji. Jeszcze inne głosy mówią o trackich plemionach z czasów rzymskich, które miałyby być genetycznym fundamentem tej grupy. Co ciekawe, badania genety…

lemkowie-1-d61bbec.jpg
width: 1811
height: 1200

Akcja „Wisła” była zaplanowaną operacją wynarodowienia. Pozory walki z podziemiem skrywały plan czystki
type: item
date: 2026-04-06T10:58:08.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: historia polski
subject: II wojna światowa
subject: polska
subject: prl
subject: ukraina
description: Akcja „Wisła” nie była jedynie wymierzonym w zbrojne podziemie taktycznym manewrem, a precyzyjnie zaplanowanym działaniem, którego celem była ostateczna dekonstrukcja mniejszości ukraińskiej, łemkowskiej i bojkowskiej w granicach państwa polskiego. W ciągu zaledwie kilku miesięcy wymazano z mapy setki wsi, a blisko 140 tysięcy ludzi skazano na wygnanie.
encoded: Spis treści: Droga do nieuchronnego Pretekst i rzeczywistość Machina wojenna przeciwko cywilom Życie na wygnaniu Przez dekady prawda o akcji „Wisła” była fałszowana. Dopiero po 1989 roku możliwe stało się rzetelne zbadanie wydarzeń sprzed lat. Przełomem była uchwała Senatu RP z 3 sierpnia 1990 roku, która potępiła akcję stwierdzając, że zastosowano w niej „właściwą dla systemów totalitarnych zasadę odpowiedzialności zbiorowej”. W sensie militarnym działania komunistycznych władz zakończyły się sukcesem. UPA została odcięta od zaplecza i rozbita. Jednak w sensie moralnym były wielką klęską. Droga do nieuchronnego Akcja „Wisła” była kulminacją procesów, które narastały przez dziesięciolecia. Ich katalizatorem stała się II wojna światowa. Dziedzictwo nienawiści Grunt pod przyszłą tragedię stworzyły dwa podstawowe czynniki. Po pierwsze, II Rzeczpospolita nie zdołała wypracować skutecznego modelu współistnienia z liczną mniejszością ukraińską. Po drugie, reprezentowany przez OUN radykalny nacjonalizm ukraiński rósł w siłę. Jednak to II wojna światowa zerwała wszelkie hamulce moralne. Rzeź wołyńska i czystki etniczne w Galicji Wschodniej pozostawiły w polskiej świadomości zbiorowej głęboką traumę. Obraz płonących wsi i bestialsko mordowanych cywilów stał się pożywką dla nienawiści, która po 1944 roku domagała się odwetu. Nowe, instalowane w Polsce przez Stalina władze doskonale wyczuwały te nastroje. Komuniści, szukając legitymizacji społecznej, chętnie grali kartą narodową, czyniąc z siebie obrońców polskości przed tzw. ukraińskim faszyzmem. Przesunięcie granic i repatriacje Koniec wojny przyniósł drastyczną zmianę granic. Polska straciła Kresy Wschodnie. W nowej doktrynie geopolitycznej Stalina, nasz kraj miał stać się państwem jednolitym narodowo. Rozpoczął się proces wielkich przesiedleń. W latach 1944–1946, na mocy układów między PKWN a USRR, przeprowadzono akcję wysiedleń ludności ukraińskiej z Polski do Związku Radzieckiego. Oficjalnie „dobrowolne” działania szybko…

akcja-wisla-8eac094.jpg
width: 1280
height: 764

Eksponaty prosto z frontu trafiły do Berlina. Wyjątkowe muzeum opowiada o losach wojny w Ukrainie
type: item
date: 2026-03-05T07:44:18.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: berlin
subject: muzeum
subject: ukraina
subject: wojna
description: W czwartą rocznicę początku pełnoskalowej inwazji wojsk rosyjskich na tereny Ukrainy w Berlinie została otwarta muzealna wystawa opowiadająca o losach wojny za naszą wschodnią granicą. Ekspozycja nie tylko tłumaczy przebieg całego konfliktu, ale również prezentuje sylwetki „zwykłych” obywateli, których życie wraz z początkiem walk wywróciło się „do góry nogami”. Główne przesłanie kuratorów brzmi: nie można być obojętnym wobec okrucieństwa.
encoded: Kuratorzy nowo otwartej wystawy, Wieland Giebel i Enno Lenze, zasłynęli już ze swoich inicjatyw mających na celu ukazanie okrucieństwa rosyjsko-ukraińskiej wojny. W 2023 roku przekonali władze Berlina, by przed samym wejściem do tamtejszej ambasady Federacji Rosyjskiej ustawić wrak rosyjskiego czołgu, który został odholowany z frontu w okolicach Kijowa. Tym razem aktywiści wykorzystali powojenne dziedzictwo stolicy Niemiec. W jednym z przeciwlotniczych bunkrów zaprezentowali wstrząsającą wystawę o losach wschodniego konfliktu. „Fizyczna rzeczywistość konfliktu” Wieland Giebel, pytany przez magazyn „The Guardian” o główny cel wystawy, odpowiada, że ma ona zaprezentować odwiedzającym „fizyczną rzeczywistość konfliktu”. I rzeczywiście, od samego początku na własnej skórze można poczuć realia rosyjsko-ukraińskiego konfliktu. Zanim wejdzie się do środka starego bunkru, w którym mieści się ekspozycja, odwiedzający namierzany jest przez rosyjskiego drona – tak samo, jak ma to miejsce na froncie. Na ekranie można dostrzec własną sylwetkę z perspektywy śmiercionośnej maszyny. Całość wystawy skupia się wokół dwóch zagadnień: opisu wojny, która obecnie ma miejsce za naszą wschodnią granicą oraz jej historycznych korzeni wraz z opowieściami o życiu ludzi, których konflikt nieodwracalnie zmienił. Aby wstrząsnąć odwiedzającymi, kuratorzy sięgnęli po wiele obiektów wziętych bezpośrednio z terenów walk. W centralnym miejscu ekspozycji znajduje się srebrnoszary Fiat Scudo z rozbitą przednią szybą, dużą dziurą w dachu i siedzeniami splamionymi krwią. Samochód, który w kwietniu 2025 roku został trafiony przez rosyjskiego drona, używany był jako tzw. społeczna taksówka (ang. social taxi), którą z ukraińskiego Chersonia wywożono osoby starsze i dzieci. W ataku zginął 28-letni Ołeh Salnyk, który na froncie pełnił funkcję pracownika pomocy humanitarnej. Militarne eksponaty W kolejnych salach muzeum dostrzec można inne przedmioty zawierające w sobie historie o wojnie. W jednym z pomieszcze…

bunkier-44a3970.jpg
width: 2813
height: 1875

Na wschodnich rubieżach dawnej Rzeczypospolitej rodziła się wielokulturowość. Jej ślady widać do dziś
type: item
date: 2026-03-01T07:33:51.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: polska
subject: ukraina
subject: zabytki
description: Podole to kraina, której niezwykłość wynika ze specyficznego związku geologii z historią. Charakterystyczne ukształtowanie terenu uczyniło ten historyczny region „tarczą”, chroniącą przed ekspansją Imperium Osmańskiego i najazdami tatarskimi. To właśnie tam, przez stulecia, ścierały się ze sobą cywilizacje wschodu, zachodu i południa. Jaka jest historia Podola? Jakie ślady po sobie zostawiła? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Ziemia pocięta jarami Granice Podola Od książąt, przez ejalet, po zabory Dziedzictwo Podola Podole to obszar, gdzie sielski krajobraz lessowych wąwozów i winnic zderza się z brutalną architekturą militarną. To właśnie tam, w dolinach Dniestru, Zbrucza i Smotrycza, ukształtował się unikatowy system obronny, podyktowany nie tylko wolą polityczną Rzeczypospolitej, ale przede wszystkim specyficzną geologią terenu. Ziemia pocięta jarami Podole zajmuje południowo-zachodnią część Wyżyny Podolskiej. Obszar ten wznosi się średnio na wysokość 300–400 m n.p.m. i łagodnie opada z północy na południe. Kluczowym elementem tamtejszego krajobrazu, który w dawnych czasach determinował osadnictwo i obronność, są głębokie jary, wyżłobione w miękkim podłożu lessowym i wapiennym przez lewobrzeżne dopływy Dniestru. Rzeki takie jak Zbrucz, Smotrycz, Żwan, Studzienica, Uszyca, Murafa czy Boh nie płyną szerokimi dolinami, a meandrują w kanionach o pionowych ścianach, sięgających niekiedy kilkudziesięciu metrów wysokości. To właśnie to specyficzne ukształtowanie terenu sprawiło, że cieki wodne pełniły tam funkcję naturalnych fos. Granice Podola Historyczne Podole to obszar, którego granice ewoluowały na przestrzeni wieków, będąc przedmiotem sporów między Polską, Litwą, Turcją i Rosją. Granicę południową, najtrwalszą ze wszystkich, wyznaczał Dniestr, oddzielająca Podole od Mołdawii (historycznej Bukowiny i Besarabii). Granicę zachodnią stanowił Zbrucz, rzeka będąca symbolem podziału, zwłaszcza w latach 1921–1939, kiedy stanowiła granicę państwową między II Rzecząpospolitą a Związkiem Sowieckim. Granicę północną wyznaczała linia wododziału między dorzeczami Dniestru i Bohu, oddzielająca Podole od Wołynia. Wschodnia, najbardziej „płynna”, sięgała stepów Ukrainy. Współczesne terytorium historycznego Podola administracyjnie wchodzi w skład trzech obwodów Ukrainy: chmielnickiego – to serce Podola z historyczną stolicą w Kamieńcu Podolskim oraz miastami takimi jak Płoskirów (obecnie Ch…

kamieniec-podolski-070bc56.jpg
width: 1745
height: 1200

Te tradycje świąteczne łamią schematy. Tak wygląda Boże Narodzenie na świecie
type: item
date: 2025-12-20T09:46:35.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: australia
subject: boże narodzenie
subject: Czas na święta
subject: dania
subject: finlandia
subject: islandia
subject: japonia
subject: święta
subject: tradycje
subject: ukraina
subject: wenezuela
description: Zbliżają się Święta Bożego Narodzenia, a wraz z nimi tak dobrze znane nam tradycje, jak dwanaście wigilijnych potraw, dzielenie się opłatkiem, prezenty pod choinką czy spotkania z bliskimi. Choć dla wielu z nas to stały element grudniowych celebracji, w niektórych miejscach na świecie obchody wyglądają zupełnie inaczej. W wielu krajach Boże Narodzenie zaskakuje nieoczywistymi zwyczajami, które potrafią zdumiewać, wzruszać, a czasem nawet bawić.
encoded: Spis treści: Islandia Australia Finlandia Ukraina Dania Wenezuela Japonia Choć często narzekamy, że współczesne święta zdominowały pośpiech, konsumpcja i listy zakupów, spojrzenie na to, jak celebrują je inne kultury, potrafi przywrócić perspektywę. Świąteczne tradycje – ukształtowane przez historię, klimat, lokalne wierzenia i rodzinne wspólnoty – bywają zaskakująco różnorodne. W wielu miejscach świata Boże Narodzenie wciąż zachowuje charakter głęboko symboliczny, a nacisk kładzie się nie tyle na prezenty, ile na wspólnotę, rytuał i tradycje przekazywane z pokolenia na pokolenie. To właśnie ta różnorodność pokazuje, że święta mogą przybierać wiele form, a ich istota pozostaje uniwersalna i obejmuje budowanie więzi, pamięć o bliskich oraz poszukiwanie chwili wytchnienia w rytmie codzienności. Islandia – świąteczna tradycja czytania w ramach jólabókaflóð Islandia od dekad pielęgnuje wyjątkowy zwyczaj, który nie ma odpowiednika w innych częściach świata – jólabókaflóð, czyli „świąteczny zalew książek”. To tradycja głęboko osadzona w historii kraju: narodziła się w czasach II wojny światowej, kiedy przywożenie większości dóbr było ściśle ograniczone, a papier nie podlegał reglamentacji. Książki stały się więc najpraktyczniejszym, a zarazem najbardziej symbolicznym podarunkiem. Dziś rytuał ten wspiera lokalny rynek wydawniczy, a także dbałość o język islandzki, który – mimo silnych instytucjonalnych starań – uznawany jest za jeden z najbardziej zagrożonych zanikiem w Europie w perspektywie długoterminowej. W Wigilię, tuż po uroczystej kolacji, rodziny obdarowują się książkami i spędzają wieczór na lekturze – często przy świetle świec, z gorącą czekoladą lub tradycyjnymi słodyczami w zasięgu ręki. To rytuał na tyle uniwersalny, że można go odtworzyć w każdym zakątku świata. W kraju, w którym zimowa noc trwa niemal bez końca, a literatura od pokoleń buduje poczucie wspólnoty, Boże Narodzenie staje się zatem chwilą wyciszenia – czasem, w którym słowo pisane ponownie zbliża…

swieta-91eecf0.jpg
width: 5760
height: 3840

Co jadali Bałtowie i Słowianie? Naukowcy wykryli część ich diety w kamieniu nazębnym
type: item
date: 2025-12-17T07:52:31.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: średniowiecze
subject: ukraina
subject: żywność
description: Ten składnik średniowiecznej diety Rusi Kijowskiej umykał naukowcom. Udało się go zidentyfikować dzięki… kamieniowi nazębnemu. A różnica w diecie zmarłych udowodniła, że część z nich nie była Słowianami. Skąd przybyli?
encoded: Archeolodzy i badacze przeszłości mają ograniczony wgląd w kulinaria przodków. Czasami zachowują się pozostałości pokonsumpcyjne w postaci obgryzionych kości lub przepalone ziarna. Najlepszym źródłem wiedzy są jednak ludzie. Od kilku lat święci triumfy metoda izotopowa – z zębów zmarłych pobierane są próbki kolagenu. Dzięki temu można z pewnym prawdopodobieństwem rekonstruować dietę. Jednak nie zawsze ta metoda daje radę. Nie wszystkie produkty da się w ten sposób wykryć. Niewidzialne proso na Rusi Kijowskiej Międzynarodowy zespół badaczy postanowił zrekonstruować dietę ludzi żyjącej na Rusi Kijowskiej w XI wieku. Ciekawiło ich spożycie prosa. Wyniki opublikowano na łamach czasopisma „Scientific Reports”. Tradycyjne metody badania diety z przeszłości, takie jak analiza stabilnych izotopów z kolagenu kości, mają dużą wadę. Mogą wykryć spożycie prosa tylko wtedy, gdy stanowiło ono więcej niż 20% białka w diecie człowieka. Oznacza to, że jeśli ktoś jadł proso rzadko lub w małych ilościach, ta informacja była dla naukowców ukryta. Izotopy po prostu jej nie „widziały”. Aby ominąć ten problem, badacze skupili się na czymś, co jest biologicznie trwalsze: kamieniu nazębnym. Kamień nazębny to materiał często znajdowany na zębach, który wchłania molekuły z jedzenia. Przyczynia się też do rozwoju próchnicy, a ta choroba znana jest bardzo odległych czasów. Cierpieli na nią już wikingowie. Kamień nazębny to cenne źródło dla archeologów Międzynarodowy zespół badaczy wykonał analizy ludzkich szczątków z średniowiecznego cmentarza Ostriv położonego 100 km na południe od Kijowa. Istniał w czasach Rusi Kijowskiej. Zmarli mieli na zębach duże ilości kamienia nazębnego, co było idealne do analizy. W kamieniu nazębnym szukano miliacyny. Miliacyna to wyjątkowy biomarker, czyli specyficzna cząsteczka chemiczna. Występuje w dużych ilościach tylko w prosie zwyczajnym i jest odporna na rozkład. Próbki pobrano od 31 zmarłych. Dodatkowo od tych samych osób pobrano próbki zębiny w celu przeprow…

proso-7b4af83.jpg
width: 1575
height: 1050

Zaleszczyki były nazywane polską riwierą. Wojna położyła kres świetności miasta
type: item
date: 2025-12-13T10:32:14.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: miasta
subject: ukraina
subject: uzdrowisko
description: Zaleszczyki należą do najpiękniej położonych miast na Podolu. Pod względem topografii i walorów klimatycznych, nie może się z nimi równać żadne inne miejsce w tej części Europy. Nic dziwnego, że w poprzednim stuleciu były jednym z najpopularniejszych wakacyjnych kurortów w Polsce. Jaka jest historia Zaleszczyków? Co uczyniło je miejscem absolutnie wyjątkowym? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Malowniczo położone miasto o wyjątkowych walorach Złoty wiek XX Zanim Zaleszczyki stały się luksusowym kurortem Wojna położyła kres istnieniu kurortu Ślady historii w Zaleszczykach W otoczeniu wielokulturowych Kresów Wschodnich, wśród pięknej natury, wieki temu powstało niezwykłe miasto, które w okresie międzywojennym zyskało miano „polskiej riwiery”. Ten niezwykły przydomek nie został nadany Zaleszczykom na wyrost. Gdy nadbałtyckie plaże pustoszały, w tym pięknym mieście dopiero rozpoczynał się sezon wakacyjny. Malowniczo położone miasto o wyjątkowych walorach Fenomen Zaleszczyków wynika z ich niezwykłej lokalizacji. Dziś miasto rozpościera się na terenie Ukrainy, w rejonie czortkowskim, w obwodzie tarnopolskim. Historycznie należy lokalizować je na Podolu, w pobliżu granicy z Rusią Czerwoną. Miasto powstało na swoistym cyplu, w miejscu gdzie Dniestr tworzy 180-stopniowy meander. Od zachodu, południa i wschodu otaczają je wody rzeki, płynące w głębokim na kilkaset metrów jarze. Przeciwległy brzeg wznosi się na wysokość około 300 metrów nad poziomem rzeki, tworząc naturalne mury kanionu. To właśnie tej osobliwej formacji miasto zawdzięcza wszystkie swoje walory. Wysokie ściany jaru tworzą coś w rodzaju „naturalnej tarczy”, osłaniającej Zaleszczyki przed wiejącym z północy i wschodu wiatrem. W połączeniu z nachyleniem terenu w kierunku południowym, tworzy to wyjątkowy mikroklimat, który bardziej przypomina warunki panujące na wybrzeżu Morza Śródziemnego niż na pozostałym obszarze Podola. Polski biegun ciepła O wyjątkowości tego miejsca świadczą historyczne dane meteorologiczne. W XX wieku średnie letnie temperatury w Zaleszczykach zamykały się w przedziale od 25 do 30 stopni Celsjusza, a w słońcu termometry wskazywały nawet 58 stopni Celsjusza. Mało tego, w letnie południa woda w Dniestrze osiągała temperaturę przekraczającą 30 stopni. To pięknie zlokalizowane miasto było bezsprzecznie najcieplejszym zakątkiem II Rzeczypospolitej, prawdziwym polskim bieg…

Zaleszczyki-bb3fb77.jpg
width: 2681
height: 1600

Dniepropietrowsk powstał z imperialnej fantazji. Jedno z największych miast Ukrainy to fascynujący kolos
type: item
date: 2025-11-23T13:37:32.000Z
creator: Artur Białek
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: miasta
subject: ukraina
description: Dniepropietrowsk, a właściwie Dniepr, powstawał na fundamentach imperialnej fantazji o trzeciej stolicy i sowieckiego przemysłu ciężkiego. Dziś jest jednym z najludniejszych miast Ukrainy – wielkim, nowoczesnym ośrodkiem kulturalno-naukowo-przemysłowym. Jaka jest historia miasta? Jak wyglądało kiedyś, a jak wygląda dziś? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Nazwę miasta zmieniano wielokrotnie Od imperialnej wizji, przez zamknięte miasto, do przemysłowego kolosa Architektoniczne i kulturowe skarby miasta Zlokalizowany w środkowo-wschodniej części Ukrainy Dniepr, stolica obwodu dniepropietrowskiego, jest czwartym najludniejszym miastem w kraju. Rozpościera się w obszarze środkowego biegu Dniepru, na obu brzegach rzeki. O ile sam krajobraz miasta stanowi swoistą mieszankę imperializmu, socrealizmu i nowoczesności, to poza granicami aglomeracji widok maluje szeroka, nizinna dolina rzeczna z charakterystycznymi rozlewiskami, malowniczymi łąkami i rozległymi polami uprawnymi. Nazwę miasta zmieniano wielokrotnie Na wstępie wypada rozprawić się z etymologią nazwy miasta. W XVIII wieku, dzisiejszy Dniepr był znany jako Jekaterynosław. Miasto nazwano tak na cześć jego fundatorki, carycy Katarzyny II. Na przełomie XVIII i XIX stulecia, gdy Paweł I zasiadł na carskim tronie, postanowił zerwać z nazwą nawiązującą do potęgi swojej matki. Przemianował miasto na Noworosyjsk, ale 6 lat później Aleksander I, jego brat i następca, przywrócił pierwotną nazwę. W 1918 roku działacze Ukraińskiej Republiki Ludowej zaproponowali nazwę Siczesław, którą 8 lat później zmieniono na Dniepropietrowsk. Pierwszy człon nawiązywał do Dniepru – geograficznego „kręgosłupa” miasta. Z kolei drugi – do Hryhorija Petrowskiego, ówczesnego przewodniczącego CKW USRR. 19 maja 2016 roku, na podstawie uchwalonej rok wcześniej ustawy dekomunizacyjnej, Rada Najwyższa Ukrainy wydała rozporządzenie, na mocy którego nazwa miasta kolejny raz została zmieniona. W świetle prawa, nawiązanie do komunistycznego działacza, który jest uznawany za jednego ze współwinnych Wielkiego Głodu (Hołodomoru) w latach 1932–1933, było nielegalne. Padło wówczas wiele propozycji. Niektórzy opowiadali się za powrotem do nazw historycznych, inni – za stworzeniem nowej: Siczesław (na cześć Siczy Zaporoskiej), Dniprosław czy Dniepropol. Ostatecznie Rada Najwyższa Ukrainy przegłosowa…

Dnipropetrovsk-GettyImages-1221385182-007bdc9.jpg
width: 5464
height: 3640

Bucza stała się symbolem tragedii, ale także walki o sprawiedliwość. Agresorów czeka kara
type: item
date: 2025-11-10T12:02:08.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: rosja
subject: ukraina
subject: wojna
subject: zbrodnia
description: Do marca 2022 roku Bucza była spokojnym, zielonym miastem w obwodzie kijowskim, cenionym za czyste powietrze i komfortowe warunki życia. Po rosyjskiej inwazji na Ukrainę stała się sceną niewyobrażalnego dramatu. W kwietniu świat obieg tragiczny obraz leżących na ulicach ciał, masowych grobów i zniszczonego sprzętu wojskowego. Obraz, który na zawsze wrył się w globalną świadomość. 33-dniowa okupacja zmieniła Buczę w trwały symbol brutalności imperialnej agresji.
encoded: Spis treści: Narodziny letniska 33 dni koszmaru Dowody obaliły rosyjską propagandę Kręta droga do sprawiedliwości Bucza znajduje się w obwodzie kijowskim, w odległości około 34 km na północny zachód od stolicy Ukrainy. Rozpościera się nad niewielkimi rzekami, Buczą i Rokaczem – dopływami Irpienia. Jej strategiczne znaczenie podkreśla przebiegająca przez miasto międzynarodowa droga M07, łącząca Kijów z granicą polską w Jagodzinie. Przed inwazją, na powierzchni 26,57 kilometra kwadratowego mieszkało około 36 tys. osób. Narodziny letniska Na miejscu dzisiejszej Buczy istniała wieś Jabłuńka. Najstarsze wzmianki na jej temat są datowane na 1630 rok. Początek nowoczesnej Buczy jest nierozerwalnie związany z postępem technologicznym końca XIX wieku. Momentem zwrotnym była budowa linii kolejowej Kijów-Kowel w 1898 roku. Wokół nowo powstałej stacji kolejowej, nazwanej od pobliskiej rzeki Buczą, zaczęli osiedlać się pracownicy kolei. Szybko docenili malownicze krajobrazy i doskonałą jakość powietrza, co przyciągnęło uwagę kijowskiej burżuazji i urzędników. Bucza przekształciła się w popularny kurort i osadę dacz, gdzie elita stolicy wznosiła swoje domy letniskowe. Wiek transformacji Niewielka osada zaczęła się rozwijać w XX stuleciu. W 1938 roku Bucza otrzymała status osiedla typu miejskiego. Prawdziwy przełom nastąpił jednak już w niepodległej Ukrainie. 9 lutego 2006 roku otrzymała prawa miejskie, które weszły w życie 1 stycznia 2007 roku, co przypieczętowało jej status jako dynamicznie rozwijającego się, nowoczesnego ośrodka podkijowskiego. 33 dni koszmaru Gdy 24 lutego 2022 roku rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja Rosji, Bucza znalazła się na jednej z głównych osi natarcia na Kijów. Już 27 lutego w mieście rozgorzały ciężkie walki, podczas których siły ukraińskie zniszczyły dużą kolumnę rosyjskiego sprzętu. Mimo zaciekłego oporu, do 5 marca siły rosyjskie przejęły pełną kontrolę nad miastem. Okupację prowadziły jednostki należące m.in. do 35. i 36. Armii Wschodniego Okręgu…

bucza-c99f07a.jpg
width: 2250
height: 1500

Zaporoże to serce kozackiej Ukrainy. Tu historia spotyka się z industrializacją
type: item
date: 2025-11-09T11:59:27.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: miasta
subject: ukraina
description: Zaporoże to miasto o dwóch obliczach, gdzie historyczne dziedzictwo Kozaków zaporoskich kontrastuje z monumentalnym symbolem radzieckiej industrializacji. To właśnie ten dualizm – duch Siczy i potęga Dnieprogesu – tworzy unikalny, niepowtarzalny charakter tego miejsca. Gdzie znajduje się Zaporoże? Jakie atrakcje oferuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Na obu brzegach Dniepru Historia Zaporoża Skarby Zaporoża W Zaporożu, wspomnienie po Siczy Zaporoskiej, opartej na wolności i oporze wobec scentralizowanej władzy, spotyka się z dziedzictwem narzuconej, tytanicznej modernizacji, która dosłownie i w przenośni zatopiła stary świat. Dniepr, najdłuższa rzeka Ukrainy i centralna oś miasta, był zarówno świadkiem kozackich wypraw, jak i ofiarą inżynieryjnego geniuszu, który na zawsze zmienił jego bieg. Spacer po Zaporożu to podróż przez epoki i idee, od zrekonstruowanych fortyfikacji kozackich na wyspie Chortyca, przez surowe, geometryczne piękno konstruktywistycznej architektury, aż po ukryte perełki techniki i przyrody. Na obu brzegach Dniepru Zaporoże, stolica obwodu zaporoskiego i jedno z najważniejszych centrów administracyjnych, przemysłowych i kulturalnych regionu, znajduje się w południowo-wschodniej części Ukrainy. Miasto majestatycznie rozciąga się po obu stronach Dniepru. To właśnie strategiczne położenie od wieków definiowało jego znaczenie. Nazwa miasta jest nawiązaniem do jego geografii i historii. „Zaporoże” oznacza dosłownie „za progami”, co odnosi się do dziewięciu skalnych progów, które niegdyś przegradzały bieg rzeki, czyniąc żeglugę trudną i niebezpieczną. Te naturalne bariery, które przez wieki wpisywały się w krajobraz regionu, zniknęły w latach 30. XX wieku, zalane wodami zbiornika utworzonego przez tamę Dnieproges. Dziś jedynym wspomnieniem po nich jest nazwa miasta. Dosłowna i metaforyczna oś miasta Dniepr w Zaporożu jest czymś więcej niż tylko rzeką. Najpierw, przez swoje naturalne ukształtowanie, stworzył unikalną kulturę kozaczyzny, której tożsamość była nierozerwalnie związana z wyspami i bogactwem rzeki. W XX stuleciu, ujarzmiona przez człowieka rzeka stała się narzędziem, które zniszczyło ten pierwotny krajobraz, aby stworzyć nową, przemysłową tożsamość miasta. Historia Zaporoża Na historię miasta składa się kilka epok: okres wolności, podboju, rewolucji i transformacji. Każda z …

zaporoze-dfa9e79.jpg
width: 2250
height: 1500

To ukraińskie miasto słynie z soli, ropy naftowej i wielokulturowości. Ślady historii są tam obecne do dziś
type: item
date: 2025-11-02T12:02:07.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: miasta
subject: ukraina
description: Drohobycz to bez wątpienia jedno z najzwyklejszych miast, nie tylko w Ukrainie, ale także w całej Europie. Jego z jednej strony fascynującą, a z drugiej – tragiczną historię ukształtowały znajdujące się pod tamtejszą ziemią bogactwa naturalne oraz niewyobrażalna tragedia Holokaustu. Ślady wspaniałej i dramatycznej przeszłości są tam obecne do dziś. Co czyni Drohobycz miejscem niezwykłym? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
encoded: Spis treści: Drugie pod względem wielkości miasto obwodu lwowskiego Od białego złota, przez gorączkę ropy naftowej, aż po zagładę drohobyckich Żydów Drohobycz widziany oczami artystów Współczesny Drohobycz Architektura Drohobycza w dużej mierze przetrwała pożogę II wojny światowej. To rzadkość na tych terenach. Kamienice wciąż stoją, świątynie wznoszą ku niebu swoje wieże, a rynek nadal tętni życiem. Jednak to, co stanowiło o jego unikatowym charakterze – wielokulturowy gwar, splatające się języki i tradycje Polaków, Ukraińców i Żydów – zostało bezpowrotnie zniszczone. Pozostały tylko ślady dawnych dziejów miasta. Drugie pod względem wielkości miasto obwodu lwowskiego Drohobycz znajduje się w zachodniej Ukrainie. To drugie pod względem wielkości miasto w obwodzie lwowskim (zaraz po Lwowie). Centrum rejonu drohobyckiego znajduje się na Przedkarpaciu, u podnóża Karpat, w Beskidach Brzeżnych. Od Lwowa jest oddalone o około 90 km, a od granicy z Polską – o około 100 km. Od białego złota, przez gorączkę ropy naftowej, aż po zagładę drohobyckich Żydów Miasto wyrosło przy tak zwanym szlaku solnym. Najstarsze wzmianki o ufortyfikowanej osadzie, która zaopatrywała w ten strategiczny surowiec księstwa ruskie, pochodzą z XI wieku, z czasów Rusi Kijowskiej. To właśnie na „białym złocie” zbudowano potęgę tego miejsca. Wieki później miasto przeszło gruntowną transformację. Gdy w pobliżu odkryto pokłady ropy naftowej, Drohobycz stał się wielokulturowym tyglem, w którym aż do drugiej wojny światowej obok siebie żyli Ukraińcy, Polacy i Żydzi. Imperium soli Gdy w XIV stuleciu Kazimierz Wielki przyłączył Ruś czerwoną do Królestwa Polskiego, drohobyckie żupy solne stały się monopolem królewskim, stanowiąc jedno z najważniejszych źródeł dochodu dla skarbu państwa. Technologia pozyskiwania soli w Drohobyczu była unikatowa. Gdy w Wieliczce wydobywano lite bloki skalne, w Drohobyczu sól pozyskiwano z płytko zalegających solanek, czyli słonych podziemnych jezior. Gęsta ciecz była odparowywa…

Drohobycz-bb065a5.jpg
width: 2000
height: 1333

Niepokorny Sewastopol – serce Krymu i najważniejszy port nad Morzem Czarnym
type: item
date: 2025-10-12T07:15:46.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: fakty i mity
subject: krym
subject: rosja
subject: ukraina
description: Sewastopol to miasto o wyjątkowym znaczeniu – zarówno historycznym, jak i strategicznym. Poznaj kluczowe fakty dotyczące powstania Sewastopola, statusu prawnego oraz wpływu na relacje międzynarodowe, szczególnie w kontekście rosyjskiej agresji na Ukrainę.
encoded: Spis treści: Historia Sewastopola – powstanie, wojny i znaczenie militarne miasta Status prawny Sewastopola w świetle prawa międzynarodowego Znaczenie geopolityczne Sewastopola dla regionu Morza Czarnego Miasto Sewastopol, usytuowane na południowym wybrzeżu Półwyspu Krymskiego, od lat pozostaje jednym z najbardziej strategicznych punktów na mapie Europy Wschodniej. Znane z burzliwej historii i kluczowej roli wojskowej, jest nie tylko symbolem dawnych konfliktów, lecz także współczesnym przedmiotem rosyjskiej agresji na Ukrainę. Historia Sewastopola – powstanie, wojny i znaczenie militarne miasta Początki i rozwój Sewastopola od XVIII wieku Sewastopol powstał w 1783 roku, krótko po aneksji Krymu przez Imperium Rosyjskie. Miasto zostało założone jako główny port wojenny oraz baza strategiczna dla nowo utworzonej Floty Czarnomorskiej. Lokalizacja na skalistym wybrzeżu południowego Krymu zapewniała Sewastopolowi wyjątkowe warunki do rozwoju infrastruktury wojskowej i morskiej. W krótkim czasie miasto stało się symbolem rosyjskiej polityki imperialnej nad Morzem Czarnym. Wraz z rozwojem miasta osiedlała się tu liczna ludność rosyjska, ukraińska i tatarska, co nadawało mu wielokulturowy charakter. Z czasem Sewastopol, obok Odessy, stał się jednym z najważniejszych portów czarnomorskich w imperium rosyjskim, przyciągając inwestycje i wpływając na rozwój infrastruktury Krymu. Wojna krymska i II wojna światowa – kluczowe momenty w historii miasta W połowie XIX wieku Sewastopol zyskał międzynarodowy rozgłos za sprawą wojny krymskiej (1853–1856), kiedy to miasto przez 349 dni było oblegane przez koalicję wojsk brytyjskich, francuskich, osmańskich i piemonckich. Obronę Sewastopola uznano za jeden z symboli wojny, a jej dramatyczne okoliczności odcisnęły trwałe piętno na lokalnej pamięci historycznej. Upadek miasta oznaczał początek przemian geopolitycznych w regionie Morza Czarnego. Podczas II wojny światowej Sewastopol był jednym z głównych punktów oporu Armii Czerwonej podcza…

Sewastopol-GettyImages-2164332153-7abf367.jpg
width: 2174
height: 1379

Kulturowa i krajobrazowa mozaika. Oto Półwysep Krymski
type: item
date: 2025-09-21T06:27:34.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: krym
subject: ukraina
description: Półwysep Krymski to miejsce, gdzie na przestrzeni wieków spotykało się wiele kultur. To właśnie ta różnorodność, w połączeniu z niezwykłymi walorami naturalnymi, ukształtowała charakterystyczny krajobraz tego niezwykłego miejsca. Poznajmy nieco bliżej malowniczy Krym.
encoded: Spis treści: Półwysep oddzielający dwa morza Ziemia wielu kultur Półwysep Krymski zachwyca różnorodnością krajobrazu Na przestrzeni wielu lat Półwysep Krymski inspirował poetów, prozaików, malarzy i artystów wielu innych dziedzin. Swoje utwory poświęcili temu miejscu między innymi Adam Mickiewicz, Aleksander Puszkin czy Maria Konopnicka. Romantyczne, orientalne krajobrazy Krymu uwiecznili na płótnie Iwan Ajwazowski i Konstanty Korowin. Co takiego ma w sobie to miejsce, że twórcy utrwalili je w opowieściach, wierszach i pieśniach? Magia Półwyspu Krymskiego kryje się w jego historii i surowych, ale niezwykle malowniczych krajobrazach. Półwysep oddzielający dwa morza Półwysep Krymski „wyrasta” z północnego wybrzeża Morza Czarnego. Ze stałym lądem łączy go jedynie Przesmyk Perekopski. Gdyby nie długi na około 30 km i szeroki na około 9 km pas, Krym byłby wyspą. Od południa oblewa go Morze Czarne. Od zachodu półwysep otaczają wody Zatoki Eupatoryjskiej i Zatoki Karkinickiej. U wschodnich wybrzeży rozlewa się Morze Azowskie, które z Morzem Czarnym łączy się wąską Cieśniną Kerczeńską. Ziemia wielu kultur Na strategicznie położonym półwyspie przez wieki spotykało się wiele kultur i cywilizacji. Pierwszymi znanymi mieszkańcami Krymu byli Taurowie. W VII stuleciu p.n.e. obszar ten zaludnili Scytowie. W następnym wieku zaczęły pojawiać się tam kolonie greckie, a około 480 roku p.n.e., we wschodniej części Krymu, powstało Królestwo Bosporańskie. W XIII wieku Krym opanowali Tatarzy mongolscy i włączyli go do Złotej Ordy. Po rozpadzie państwa powstał Chanat Krymski. Niebawem chanowie zbudowali wielką potęgę, która realnie zagrażała wielu okolicznym państwom, w tym także Polsce. Największe natężenie najazdów na ziemie polskie przypadło na lata 1474–1534. Gdy Turcja przegrała wojnę z Rosją, na mocy traktatu Küczük Kajnardży w 1774 roku chan przyjął zwierzchnictwo Katarzyny II. 9 lat półwysep został włączony w granice Imperium Rosyjskiego. Rozpoczął się wówczas masowy napływ ludnośc…

krym-0c95d91.jpg
width: 1000
height: 667

Rzeź wołyńska była jedną z największych zbrodni w historii. Ukraińscy nacjonaliści nie mieli litości
type: item
date: 2025-08-17T08:44:11.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: historia polski
subject: II wojna światowa
subject: ukraina
subject: wojna
description: Rzeź wołyńska – haniebne ludobójstwo dokonane na Polakach – do dziś jest otwartą, jątrzącą się raną na tkance polsko-ukraińskich relacji. W 1943 roku ukraińscy nacjonaliści obrali sobie za cel wyniszczyć polską ludność na ziemiach, które uważali za swoje. Ich ofiarami padli niewinni cywile – mężczyźni, kobiety, a nawet dzieci, w tym niemowlęta. Do dziś nie udało się określić liczby ofiar. Według różnych szacunków, w serii masowych mordów życie straciło od 80 do 100 tys. mieszkańców Wołynia i Galicji Wschodniej.
encoded: Spis treści: Przeszłość pełna dobrych i złych momentów Postawa Polaków i Ukraińców w okresie międzywojennym Marionetki w rękach Niemców i Rosjan Ludobójstwo dokonane na Polakach Wielu ukraińskich historyków nadal nie przyznaje, że rzeź wołyńska była niczym innym niż jednoznacznym aktem ludobójstwa. W ich narracji tragiczne wydarzenia, do których doszło w latach 1943–1945, nie były zaplanowanymi czystkami etnicznymi, a spontanicznymi, samowolnymi aktami niewielkiej grupy ekstremistów. Sam Stepan Bandera przez niektórych nadal jest postrzegany jako symbol walki o niepodległość Ukrainy. Bez względu na argumentację, fakty są inne. Ludobójstwo pozostaje ludobójstwem. Rzeź wołyńska była planowanym działaniem, następstwem rozkazów, a Bandera to nie bohater, a zbrodniarz. Przeszłość pełna dobrych i złych momentów Relacje polsko-ukraińskie rozpoczęły się na długo przed powstaniem Ukrainy. W połowie XIII wieku najazd Mongołów doprowadził do upadku Rusi Kijowskiej. W następstwie tego, 100 lat później Wołyń i okoliczne ziemie znalazły się pod panowaniem Kazimierza Wielkiego. Dwa stulecia później, na mocy unii lubelskiej część ukraińskich ziem została włączona do Korony Polskiej. Na przestrzeni wieków, Polacy i Ukraińcy żyli obok siebie jak jeden naród i stali ramię w ramię w wielu ważnych chwilach. Oczywiście, bywały między nami spory, nie tylko mniejsze, o charakterze lokalnym. Przykładem niech będzie powstanie kozactwa i ukraińskiego chłopstwa pod przywództwem hetmana kozackiego Bohdana Chmielnickiego. Jednak mimo wielu konfliktów, nasze stosunki przez wiele stuleci można było określać jako co najmniej poprawne, mimo że idea Rzeczypospolitej Trojga Narodów, która miała być odpowiedzią na powstanie Chmielnickiego, nie doczekała się realizacji. Niespełniony projekt polityczny jasno jednak dowodził, że zjednoczenie narodów polskiego i ukraińskiego na zasadach równości było żywą i jakże ważną ideą. Co więc zmieniło się w naszych relacjach, że kilkaset lat później doszło do krwawe…

shutterstock2668036809-6b8f8a9.jpg
width: 1000
height: 667

Warzywa i owoce z Czarnobyla? Taki scenariusz wkrótce może się ziścić
type: item
date: 2025-04-30T11:21:41.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kierunki
subject: Nauka
subject: Traveler
subject: badania naukowe
subject: czarnobyl
subject: rolnictwo
subject: ukraina
description: Według nowych badań tysiące hektarów gruntów rolnych w okolicach Czarnobyla są już wystarczająco bezpieczne, by powrócić pod uprawy. Pola na terenie Poleskiego Państwowego Rezerwatu Radiacyjno-Ekologicznego przebadali naukowcy z Ukrainy i Wielkiej Brytanii.
encoded: Spis treści Historia Strefy Wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej Jak badano, czy grunt wokół Czarnobyla jest bezpieczny? Strefa wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej cieszy się ponurą sławą. Ściągają do niej wielbiciele tzw. „dark tourism”, w poszukiwaniu mocnych wrażeń. Ten postapokaliptyczny krajobraz nie jest jednak aż tak niebezpieczny, jak się powszechnie sądzi. Nowe badania naukowców z Ukrainy i Wielkiej Brytanii dowodzą, że ogromny teren mógłby już być z powrotem wykorzystywany jako pola uprawne. Historia Strefy Wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej Strefa wykluczenia wokół Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej w Ukrainie to obszar o promieniu około 30 km wokół miejsca katastrofy nuklearnej z 26 kwietnia 1986 roku, w reaktorze nr 4. Po wybuchu reaktora doszło do uwolnienia ogromnych ilości promieniotwórczych izotopów, w tym cezu-137, jodu-131 i strontu-90. Ówczesne władze radzieckie ewakuowały ludność z pobliskich terenów – najpierw z miasta Prypeć, a potem z niemal setki okolicznych wsi. W ciągu kilku dni ewakuowano ok. 116 tys. osób. Z czasem liczba przesiedlonych wzrosła do około 350 tys. Niektórzy z nich nielegalnie wrócili i zostali tzw. samosiołami. Wkrótce wokół Czarnobyla ustanowiono strefę wykluczenia – teren uznany za zbyt skażony do zamieszkania. Objęła ona teren w promieniu 30 km wokół elektrowni, ale obszar ten był później modyfikowany w zależności od poziomu skażenia. Strefa szybko stała się siedliskiem dzikiej przyrody – zaobserwowano wzrost liczebności wielu gatunków, w tym wilków, żubrów i rysi. W ciągu kolejnych lat była przedmiotem badań naukowych z zakresu radiobiologii, ekologii i ochrony środowiska. Prowadzili je naukowcy z Ukrainy i wielu innych krajów. Dziś strefa wykluczenia jest zarządzana przez ukraińskie władze jako obszar chroniony. Utworzono tam rezerwat przyrody: Poleski Państwowy Rezerwat Radiacyjno-Ekologiczny. Jak badano, czy grunt wokół Czarnobyla jest bezpieczny? Nowe badania przeprowadzone pr…

GettyImages-1194419249-c660815.jpg
width: 4813
height: 3209

Wyrafinowana pirotechnika epoki lodowcowej. Naukowcy mają dowody z Ukrainy
type: item
date: 2025-04-15T10:37:13.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: ogień
subject: pradzieje
subject: ukraina
description: Paleniska używane do ogrzewania i pieczenia w czasie epoki lodowcowej składały się nie tylko z drewna. Do ich podtrzymywania używano również kości i tłuszczu zwierzęcego.
encoded: Spis treści: Ukraińskie tropy dotyczące kontroli ognia Nie tylko drewno. Co palono w czasie epoki lodowcowej? Jedną z kluczowych umiejętności jeśli chodzi o przetrwanie człowieka w epoce lodowcowej, było rozpalanie i kontrola ognia. Trwają dyskusje, kiedy to się stało. Są pośrednie dowody na to nawet sprzed ponad miliona lat. Ukraińskie tropy dotyczące kontroli ognia Międzynarodowy zespół badaczy pod kierownictwem ekspertów Uniwersytetu Algarve i Uniwersytetu Wiedeńskiego opublikował na łamach „Geoarchaeology” wyniki analiz kilku palenisk odkrytych na terenie Ukrainy. Pochodzą z okresu ostatniego maksimum zlodowacenia, które miało miejsce ok. 23–21 tysięcy lat temu. Są to unikatowe znaleziska, bo z tych czasów archeolodzy znajdują zaskakująco niewiele pozostałości po paleniskach. A to dość zaskakujące zważywszy na to, że był to najzimniejszy okres epoki lodowcowej w Europie. – Wiemy, że ogień był szeroko rozpowszechniony przed i po tym okresie, ale niewiele jest dowodów z okresu największego zlodowacenia – mówi William Murphree, główny autor badania i geoarcheolog z Uniwersytetu Algarve. Co było tego powodem? Nie tylko drewno. Co palono w czasie epoki lodowcowej? Analiza trzech palenisk na pradziejowym stanowisku archeologicznym Korman 9 w Ukrainie pokazuje, że ludzie z ostatniej epoki lodowcowej budowali różne rodzaje palenisk. Co prawda do podsycania ognia używali głównie drewna, ale prawdopodobnie także tłuszczu i odchodów zwierzęcych. Być może dlatego niewiele palenisk nie zachowało się do naszych czasów. Badacze natknęli się też na kości. – Niektóre z kości zwierzęcych znalezionych na stanowisku zostały spalone w ogniu o temperaturze ponad 650 stopni Celsjusza. Obecnie badamy, czy zostały one użyte jako paliwo, czy po prostu przypadkowo spalone – opowiada Marjolein D. Bosch, jedna z autorek i zooarcheolog z Uniwersytetu Wiedeńskiego i Austriackiej Akademii Nauk i Muzeum Historii Naturalnej w Wiedniu. Jednym z interesujących ustaleń było to, że ogniska te osiąga…

ogien-30c1af8.png
width: 900
height: 600

Ukraińscy żołnierze podczas budowania umocnień odnaleźli cmentarzysko. Pochodzi sprzed 2500 lat
type: item
date: 2025-04-02T07:56:46.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytność
subject: ukraina
description: Żołnierze ze 123. Brygady Obrony Terytorialnej odkryli starożytne cmentarzysko z VI–V wieku p.n.e. Na terenie nekropolii odnaleziono artefakty z czasów greckich.
encoded: Spis treści: Ukraińscy żołnierze odnaleźli starożytne cmentarzysko Greckie wpływy w Ukrainie Dramat dziedzictwa kulturowego Ukrainy Do odkrycia doszło w Mikołajowie. To miasto w południowej Ukrainie, ważny port i ośrodek przemysłu stoczniowego, które położone jest nad rzeką Boh, niedaleko jego ujścia do Morza Czarnego. Podczas budowy fortyfikacji wojskowych ukraińscy żołnierze, którzy do wykopów używali koparek natknęli się na szkielety, wśród których zidentyfikowano starożytne artefakty. Ukraińscy żołnierze odnaleźli starożytne cmentarzysko Jak podaje portal Ukraińska Pravda, żołnierz ze 123. Brygady Obrony Terytorialnej imieniem Mykola odnalazł niewielką amforę. O znalezisku poinformował swojego kolegę Jewhena, pasjonata historii i archeologa amatora. Przedmiot został od razu przekazany do muzeum w Mikołajowie. Po analizie naukowców okazało się, że amfora pochodziła ze starożytnej Grecji. Był to przedmiot wykorzystywany w celach rytualnych, podczas ceremonii pogrzebowych. Dalsze wykopaliska wykazały, że żołnierze natrafili na cmentarzysko z VI–V wieku p.n.e. Podczas badań odkryli również oinochoe. To naczynie typowe dla ceramiki starogreckiej, które służyło do czerpania i nalewania wina lub rzadziej wody. Był to dzban o brzuścu owalnym, z oddzieloną szyjką zakończoną charakterystycznym wylewem o trójlistnym kształcie. Wykorzystywano go podczas sympozjonów. Greckie wpływy w Ukrainie Była to część greckiej zabawy, w której brali udział przede wszystkim mężczyźni. Odbywały się zaraz po głównym posiłku. Sympozjon obchodziło się od VI wieku p.n.e. i prawdopodobnie pomysł ten wywodzi się z kultury fenickiej. Tego rodzaju uczty organizowały najczęściej pojedyncze osoby. Przeważnie odbywały się spontanicznie, ale zdarzało się, że planowano je z wyprzedzeniem. – Przedmioty rytualne odnalezione na cmentarzysku w Mikołajewie wykonano specjalnie na potrzeby pochówków i przywieziono z Grecji. Fakt, że naczynia są nienaruszone i nieuszkodzone sugeruje, że pochowane osoby miały …

cmentarzysko-ukraina-e8cb6bd.jpg
width: 690
height: 387