Dlaczego komary wybierają właśnie ciebie? Nowe badania pokazują mechanizm ataku krwiopijców
Nowe badania prowadzone przez naukowców z Georgia Institute of Technology oraz MIT starają się poznać tajemnice funkcjonowania komarów. Naukowcy wykonali szereg eksperymentów, aby odkryć, czym kierują się ci mali krwiopijcy podczas swojego żerowania. Wyniki mogą pomóc w opracowaniu skuteczniejszych metod kontroli tych owadów, które w niektórych przypadkach mogą być bardzo niebezpieczne dla człowieka.
Wraz ze wzrostem temperatury coraz częściej „na własnej skórze” odczuwamy funkcjonowanie komarów. Wiosenne oraz letnie wieczory już niedługo wypełnią się charakterystycznym, denerwującym bzyczeniem, a na naszych skórach zaczną pojawiać się pierwsze ślady po ugryzieniach. Komary, które są autorami tych mało przyjemnych zachowań, potrafią być jednak zdecydowanie bardziej niebezpieczne. Te krwiopijne owady przenoszą groźne choroby, takie jak malaria czy żółta febra, przez które rocznie umiera ponad 700 tysięcy osób. Tak duże zagrożenie sprawia, że badania takie jak te prowadzone przez naukowców z USA zdają się mieć bardzo duży sens. Tamtejsi badacze w trakcie licznych eksperymentów starali się poznać czynniki, jakimi komary kierują się w poszukiwaniu źródła krwi. Autorzy badań podkreślają, że otrzymane wyniki pozwolą lepiej zrozumieć ten proces, a co za tym idzie – dokładniej przygotować się do obrony przed tymi owadami. Komary w 3D Naukowcy prześledzili lot komarów w kontrolowanych warunkach za pomocą kamer 3D na podczerwień. Obserwowano, jak owady poruszają się wokół obiektów, reagując na sygnały wizualne i dwutlenek węgla – czynniki przyciągające krwiopijców. Badaczom udało się zebrać aż 20 milionów punktów danych dotyczących pozycji, prędkości i kierunku lotu, co tworzy największą na świecie bazę tego typu informacji. Eksperymentowano z trzema typami obiektów – czarną i białą kulą oraz z człowiekiem. W ten sposób naukowcy potrafili określić, które czynniki najmocniej wpływają na strategie żywieniowe komarów. Należy dodać, że w badaniach uczestniczyły owady z gatunku komara egipskiego, który występuje we wszystkich tropikalnych i subtropikalnych regionach świata. Komary w klubie Pierwszy wniosek, jaki udało się wyciągnąć autorom badań, dotyczy niezależności komarów w trakcie poszukiwań źródła krwi. Powtarzalność ugryzień, którą tak często odczuwamy w letnie wieczory, nie jest konsekwencją stadnych strategii tych owadów. Nie śledzą one zachowań innych krwiopijców, tylko same, na podstawie bodźców środowiskowych, obierają cel ataku. Profesor David Hu z Georgia Tech. porównuje tę sytuację do ludzkiego zachowania w barze. Według matematyka komary działają jak ludzie, których do baru nie przyciąga ściśnięty tłum, tylko napoje, muzyka i atmosfera. Owady są podobnie zachęcane korzystnymi warunkami, a nie liderem lub grupą pokazującą miejsce ataku. Badania nad czynnikami zachęcającymi Badania zostały podzielone na trzy eksperymenty różniące się od siebie celami i poziomem dwutlenku węgla. W pierwszym udział brał czarny obiekt, który skutecznie przyciągał komary, ale tylko wtedy, gdy te już leciały w kierunku kuli. Po doleceniu owady siadały na obiekcie i po jakimś czasie go opuszczały. W przypadku, gdy badacze zamienili czarny przedmiot na biały, a dodatkowo dodano CO₂, komary potrafiły znaleźć źródło, ale tylko z bliskiej odległości. Profesor Hu zauważył, że owady robiły „drugi rzut oka”, czyli dodatkowe zatrzymanie przed zaatakowaniem obiektu. Najmocniejszy wpływ czynników udało się uzyskać, łącząc czarną kulę z emisją CO₂. Komary gromadziły się wokół przedmiotu i przez długi czas pozostawały przy nim. Efekty badań ilustruje strona internetowa założona przez autorów badania. Możemy na niej prześledzić ruch owadów, biorąc pod uwagę różne czynniki testowane również w eksperymencie. Gdzie atakują komary? Na eksperymentach z użyciem martwych obiektów się jednak nie skończyło. Jeden z badaczy, Christopher Zuo, zdecydował się sam wejść do kabiny z komarami, tak by móc określić ruch tych owadów wokół człowieka. Dane, które przeanalizowano później w MIT, ukazują podobne efekty jak w przypadku badań z nieożywionymi obiektami. Komary zachowywały się tak, jakby Zuo był po prostu kolejnym obiektem, a największe skupiska tworzyły się wokół jego głowy i ramion. To te miejsca na ciele jawią się jako najbardziej zagrożone ugryzieniami. Jak kontrolować komary? Ten sam badacz, który na własnej skórze podjął się eksperymentu, podkreśla, że wyniki badań pozwolą na lepszą kontrolę owadów krwiopijnych. Zaleca on stosowanie pułapek ssących wykorzystujących stałe bodźce, takie jak ciągła emisja CO₂ lub światło. Ponieważ komary nie pozostają długo w jednym miejscu, najlepiej jest używać takiego mechanizmu w sposób przerywany – działający wtedy, gdy oba sygnały występują jednocześnie. Źródła: ScienceDaily, ScienceAdvances Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Czarna mamba zabija inaczej niż inne węże. Dlatego odtrutka nie działa
Surowica to antytoksyna, którą podaje się po ukąszeniu przez jadowite zwierzę. To część osocza zawierająca gotowe przeciwciała – wyizolowane najczęściej z krwi zwierząt – dzięki którym organizm nie musi wytwarzać ich samemu. Okazuje się jednak, że podanie odtrutki po ukąszeniu przez czarną mambę… może tylko spotęgować działanie jadu. Najniebezpieczniejszy wąż świata stał się właśnie jeszcze bardziej groźny.
Jad czarnej mamby jest jeszcze bardziej niebezpieczny, niż się spodziewaliśmy. Badanie przeprowadzone na Uniwersytecie Queensland wykazało, dlaczego podanie surowicy po ukąszeniu przez tego węża może być nieskuteczne lub co gorsza – groźne. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Toxins”. Ugryzienie czarnej mamby Mamba czarna to największy jadowity wąż Afryki. Może dorastać nawet do 4,5 metra. Wbrew pozorom nie jest wyłącznie czarna – jej łuski mienią się oliwkowymi, brązowymi i szarymi barwami, a swoją nazwę zawdzięcza ponurej barwie wnętrza pyska. Jeśli tego byłoby mało, jest to także jeden z najszybszych węży świata: potrafi poruszać się z prędkością nawet 24 kilometrów na godzinę. Jej jad jest niezwykle niebezpieczny, a duże węże mogą sięgnąć nawet twarzy człowieka. Uderza szybko, mściwie i wielokrotnie, a każde ugryzienie wydziela nawet do 400 miligramów jadu. To bardzo dużo, bo dawka śmiertelna dla dorosłego człowieka to… 15 miligramów. Ukąszenia gadów z rodziny mamb są odpowiedzialne za około 30 000 zgonów rocznie. Neurotoksyna wydzielana przez węża paraliżuje układ nerwowy ofiary i jest śmiertelna: ugryziony zachowuje świadomość, ale nie ma możliwości poruszania się. Ofiary duszą się po około 7–15 godzinach od ataku. Jad odporny na odtrutkę Nie może być gorzej? Nic bardziej mylnego – najnowsze badania wykazały, że jady trzech z czterech gatunków mamby są bardziej złożone neurologicznie, niż nam się wydawało. To tłumaczy, dlaczego podawanie surowicy było nieskuteczne na ugryzienie czarnej mamby. – Czarna mamba, zachodnia mamba zielona i mamba Jamesona nie używają tylko jednej broni chemicznej, ale przeprowadzają skoordynowany atak na dwa różne punkty układu nerwowego – mówi profesor Bryan Fry, autor badania. Dlaczego surowica nie działa? Skutecznym lekiem na ukąszenie wielu gatunków jadowitych węży jest surowica. To przeciwciała wyodrębniane z osocza zwierząt – często koni, którym wcześniej podaje się odrobinę jadu danego gatunku węża – i podawane bezpośrednio do krwi ugryzionego. To odciąża organizm i pomaga mu zneutralizować toksynę. Okazało się jednak, że w przypadku jadu trzech gatunków mamb jej podanie jest nieskuteczne. Chociaż leczy ona wiotkie porażenie powodowane przez węże, to po początkowym sukcesie powoduje bolesne, niekontrolowane skurcze – porażenie spastyczne wywołane przez toksyczność presynaptyczną. Toksyna atakuje na wszystkich frontach, chcąc jak najszybciej zabić swoją ofiarę. To pierwszy taki przypadek w toksykologii. – Jad najpierw blokuje sygnały nerwowe, uniemożliwiając im dotarcie do mięśni, ale po podaniu odtrutki zostają one nadmiernie pobudzone. To tak, jakby leczyć jedną chorobę i nagle ujawnić inną – mówi Fry. Jak leczyć ugryzienie węża? Badacze twierdzą, że poznanie ograniczeń preparatów przeciwjadowych pomoże lepiej zrozumieć działanie toksyn. Dzięki temu być może uda się stworzyć leki, które lepiej będą radzić sobie z trucizną wydzielaną przez węże, a jeśli nie, to przynajmniej pomóc lekarzom podejmować lepsze decyzje w czasie rzeczywistym i ratować ludzkie życia. W Polsce nie mamy się czego obawiać: czarna mamba zamieszkuje obszar Afryki subsaharyjskiej, a jedynym jadowitym wężem w naszym kraju jest żmija zygzakowata. Jej ugryzienie rzadko stanowi śmiertelne zagrożenie dla człowieka i w jego przypadku podanie odtrutki jest jak najbardziej skuteczne. Źródło: Toxins Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Pijesz piwo? To dlatego komary cię kochają
Ciepły, letni wieczór, skrzący się grill i syk otwieranej puszki. Tę idylliczną chwilę może przerwać tylko irytujący świst skrzydlatego krwiopijcy. Jeśli jesteś jednym z tych, którzy przyciągają komary jak magnes, podczas gdy znajomi pozostają bez szwanku, to holenderscy naukowcy mogą pomóc to zrozumieć. Może chodzić o… piwo.
Najnowsze badania dowodzą, że piwosze przyciągają komary zdecydowanie bardziej, niż osoby stroniące od złotego trunku. To jednak nie jedyny powód, przez który krwiopijcy chętniej wybierają określone ofiary. Ich preferencje przetestowano na dużym festiwalu muzycznym. Kontener pełen komarów Eksperyment był bardzo nietypowy, ponieważ przeprowadzony na holenderskim festiwalu muzycznym Lowlands. To na niego naukowcy z Uniwersytetu Radbound w Nijmegen przywieźli tysiące samic komarów w specjalnych kontenerach. Wśród szalejących festiwalowiczów ustawione zostały specjalnie zaprojektowane klatki wypełnione uciążliwymi owadami. Każda klatka miała maleńkie otwory, dzięki którym komary mogły wyczuć zapach ręki wolontariuszy – tych było około 500 – ale nie mogły ich ugryźć. Kamera rejestrowała, które osoby były dla krwiopijców bardziej smakowitymi kąskami niż ustawiony po drugiej stronie klatki karmnik z cukrem. Kogo komary lubią najbardziej? Uczestnicy badania wypełniali kwestionariusze, które zbierały ich odpowiedzi dotyczące higieny, diety i zachowania na festiwalu. Te badacze porównywali z materiałem wideo i dostrzegli wyraźne schematy. Osoby, które piły piwo, były nawet 1,35 raza bardziej atrakcyjne dla komarów niż ci, którzy stronili od złotego trunku. To nie wszystko – krwiopijcy chętnie wybierali też osoby, które spały z kimś poprzedniej nocy. Jako odstraszacz działał za to niedawny prysznic czy stosowanie kremów z filtrem. – Komary po prostu przepadają za hedonistami – śmieją się naukowcy na łamach opublikowanego przez siebie artykułu. Zebrane dane można dołączyć do znanych nam już wcześniej informacji. Wiemy na przykład, że niektóre niebezpieczne wirusy powodują, że stajemy się dla komarów „smaczniejsi”. Jak zabezpieczyć się przed komarami? Badanie pozwala wyciągnąć wstępne wnioski, ale ograniczyło się tylko do jednego festiwalu. To wciąż nie są wiarygodne informacje na temat tego, dlaczego niektóre osoby bardziej narażone są na ukąszenia komarów. Takie dane pozwoliłby lepiej neutralizować zagrożenia dla zdrowia publicznego, które powodują te uciążliwe owady. Swędzenie to jedno, ale w niektórych częściach świata komary przenoszą groźne choroby – na przykład malarię czy dengę. Póki co musimy posiłkować się tymi informacjami, które mamy: jeśli przeszkadzają nam komary, warto zrezygnować z picia piwa, często brać prysznice i pamiętać o kremie z filtrem. Te uniwersalne porady przydadzą się nie tylko do odstraszania samic komarów, ale także budowania sympatii okolicznych reprezentantów naszego własnego gatunku. Źródło: bioRxiv, phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Żmija nosoroga jest silnie jadowita. Odpowiada za największą liczbę śmiertelnych ukąszeń w Europie
Żmija nosoroga należy do węży, których lepiej nie drażnić. To właśnie ten gatunek jest uznawany za najjadowitszy w Europie. Jednym ukąszeniem może uśmiercić nawet dorosłego, zdrowego człowieka. Jak wygląda żmija nosoroga? Gdzie występuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Jak wygląda żmija nosoroga? Gdzie występuje żmija nosoroga? Tryb życia żmii nosorogiej Zagrożenia dla ludzi Jak wynika z danych WHO, każdego roku aż 2,7 mln ludzi zostaje ukąszonych przez jadowitego węża. Około 138 tysięcy osób umiera w następstwie spotkania z jadowitym gadem. Do największej ilości śmiertelnych wypadków dochodzi w Afryce. Nie wynika to wyłącznie z mnogości występujących tam gatunków jadowitych węże, ale także z niedoboru surowicy. W Europie takie przypadki należą do rzadkości. Dochodzi tu średnio do ok 20 tysięcy ukąszeń rocznie, z czego około 30 przypadków kończy się zgonem. Za większość odpowiada jeden gatunek – żmija nosoroga. Jak wygląda żmija nosoroga? Żmija nosoroga, czyli Vipera ammodytes, należy do średniej wielkości przedstawicieli rodziny żmijowatych (Viperidae). Osiąga do 120 cm długości. Gad ma trójkątną, lekko spłaszczoną i pokrytą drobnymi łuskami głowę, która jest wyraźnie oddzielona od masywnego ciała. Źrenica jest pionowa. Tęczówka cechuje się jasnym ubarwieniem, od szarego, po kremowe. Oczy węża znajdują się na poziomie nozdrzy. Cechą charakterystyczną żmii nosorogiej, której zawdzięcza swoją nazwę, jest pokryty większymi łuskami wyrostek, znajdujący się tuż przy końcu pyska. To właśnie ten anatomiczny detal pozwala najłatwiej odróżnić ten gatunek od innych przedstawicieli rodziny Viperidae. Ubarwienie żmii nosorogiej Lekko zachodzące na siebie łuski przybierają różne kolory. U wielu osobników, tło jest szare lub brązowe, ale zdarzają się też pomarańczowe, rdzawe a nawet żółte żmije. Koniec ogona ma czerwonawe lub żółtawe ubarwienie. W części grzbietowej wyraźnie odznacza się ciemny (ciemnoszary lub czarny) wzór, przypominający charakterystyczny zygzak u żmii zygzakowatej. U samców dodatkowo pojawia się ciemna plama z tyłu głowy, układająca się w kształt litery V. Ubarwienie jest zmienne także w części brzusznej. U niektórych węży spód ciała jest różowawy, natomiast u innych – żółtawy lub żółtobrązowy. Gdzie występuje żmija nosoroga? Gatunek jest najliczniej reprezentowany na Bałkanach. Żmije nosorogie występują na prawie całym Półwyspie Bałkańskim. Ponadto nieco mniejsze populacje żyją także na greckich wyspach, w północno-wschodnich Włoszech i południowej Austrii. Przedstawiciele gatunku Vipera ammodytes są też obecni w Azji Mniejszej, aż do Kaukazu Północnego. Najlepiej czuje się na suchych i ciepłych stanowiskach. Żmija nosoroga przeważnie wybiera kamieniste zbocza, piargi, wydmy i różnorakie tereny porośnięte niską roślinnością. W górach występuje do wysokości 2500 m n.p.m. Można natknąć się na nią także w świetlistych lasach, a nawet w winnicach czy ogrodach. Żmija nosoroga w Polsce W Polsce nie brakuje jadowitych zwierząt. Zdecydowana większość, jak choćby kolczak zbrojny, reprezentuje rząd pajęczaków i nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Jeżeli chodzi o węże, jedynym jadowitym gatunkiem jest żmija zygzakowata. Żmija nosoroga nie występuje w naszym kraju w stanie dzikim i jako gatunek wpisany na listę zwierząt niebezpiecznych dla życia i zdrowia (ma kategorię I), nie może być hodowana w warunkach domowych. Tryb życia żmii nosorogiej Żmija nosoroga jest aktywna nocą. Przedstawiciele tego gatunku zapadają w sen zimowy, trwający od 2 do 6 miesięcy. Budzi się na początku marca. Okres rozrodczy kończy się w maju. Żmije nosorogie są organizmami jajożyworodnymi. Samica rodzi od 4 do 15 młodych. Czym żywi się żmija nosoroga? Żywi się przede wszystkim kręgowcami. Jej ofiarą najczęściej padają drobne ssaki, zwłaszcza gryzonie. Poluje też na niewielkie ptaki i ich pisklęta, ale nie gardzi także innymi gadami, zwłaszcza jaszczurkami. Zagrożenia dla ludzi Jak wspomnieliśmy wcześniej, żmija nosoroga odpowiada za największą ilość przypadków śmiertelnych ukąszeń przez węże w Europie. To jeden z najniebezpieczniejszych przedstawicieli rodziny żmijowatych. Składa się na to kilka czynników. Po pierwsze, jad żmii nosorogiej jest w stanie uśmiercić nawet dorosłego człowieka. Dawka śmiertelna dla człowieka to 25–40 mg (zależnie od masy ciała, stanu zdrowia i miejsca ukąszenia). Po drugie, wąż ma dość agresywną naturę i jest terytorialny. Po trzecie, ma długie zęby jadowe (ok. 1 cm długości), które łatwo przebijają skórę i docierają do mięśni. Po czwarte, nawet młode osobniki, mierzące kilkanaście cm długości, wytwarzają toksynę. Ukąszeniu przez żmiję nosorogą towarzyszy silny ból i odrętwienie ukąszonej części ciała. Po kilku minutach pojawia się obrzęk, który ulega szybkiemu rozprzestrzenieniu. U osoby ukąszonej mogą pojawić się nudności, bóle brzucha i biegunka. Toksyna wywołuje także zaburzenia ze strony układu sercowo-naczyniowego. W tym miejscu należy wskazać na niedociśnienie tętnicze i częstoskurcz. Każde ukąszenie może skończyć się śmiercią ofiary ataku węża, zatem pomoc medyczna jest absolutnie konieczna, gdy dojdzie do ukąszenia. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wałęsak brazylijski to jeden z najjadowitszych pająków. Jego toksyna jest zabójcza, ale może też nam pomóc
Wałęsak brazylijski, znany także jako pająk bananowy, zyskał reputację jednego z najbardziej jadowitych pająków świata. Nie bez powodu. Jego gruczoły jadowe wytwarzają niezwykle silną toksynę, która stanowi realne zagrożenie dla życia ukąszonego człowieka. Jak wygląda wałęsak brazylijski? Gdzie występuje? Na te i inne pytanie odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Czym jest wałęsak brazylijski? Jak wygląda wałęsak brazylijski? Gdzie występuje wałęsak brazylijski? Tryb życia wałęsaka brazylijskiego Jad wałęsaka brazylijskiego Pająki wzbudzają lęk nie tylko u osób cierpiących na arachnofobię. Nic dziwnego, skoro media regularnie (zwykle w okresie letnim) bombardują swoich odbiorców informacjami o „inwazji” niebezpiecznych pajęczaków. Zwyczajowo najmocniej obrywa kolczak zbrojny, ale piętnowane są także inne gatunki, jak choćby zyzuś tłuścioch. Większość tych doniesień jest mocno przesadzona. Żaden z występujących w Polsce pająków nie dysponuje na tyle silnym jadem, by mógł stanowić zagrożenie dla człowieka. Nie można jednak nie wspomnieć, że na świecie żyje wiele gatunków, których lepiej unikać. Jednym z nich jest wałęsak brazylijski, należący do najbardziej jadowitych pająków świata. Czym jest wałęsak brazylijski? Na wstępie wypada wyjaśnić, że nazwa „wałęsak brazylijski” (Phoneutria) nie odnosi się do jednego gatunku, a do rodzaju w obrębie którego rozpoznano osiem gatunków: Phoneutria bahiensis, Phoneutria boliviensis, Phoneutria eickstedtae, Phoneutria fera, Phoneutria keyserlingi, Phoneutria keyserlingi, Phoneutria pertyi, Phoneutria reidyi, Phoneutria depilata. Wszystkie zaliczane są do rodziny Ctenidae. Poza cechami morfologicznymi, łączy je także usposobienie. Osobniki z tego rodzaju należą do najagresywniejszych przedstawicieli królestwa pajęczaków. Jak wygląda wałęsak brazylijski? Pająki zaliczane do rodzaju wałęsak brazylijski osiągają od 17 do 50 mm długości ciała, a rozpiętość ich odnóży sięga 150 mm. Dymorfizm płciowy jest wyraźnie zarysowany (samice są większe od samców). Inaczej niż u pozostałych przedstawicieli rodziny Ctenidae, u wałęsaków brazylijskich występują charakterystyczne kępki włosów (scopulae) na przednio-bocznej powierzchni goleni i stóp nogogłaszczków. Karapaks (brązowy, z czarnymi liniami na krawędziach i czarnym rowkiem tułowiowym) wałęsaka brazylijskiego jest owalny, zaokrąglony w przedniej części i ścięty w tylnej. Z kolei sternum jest ścięte z przodu i szpiczaste z tyłu. Ubarwienie odwłoka w części wierzchniej jest jasnobrązowe, z odznaczającymi się jasnymi kropkami, tworzącymi dwa podłużne rzędy. Zależnie od gatunku, w części spodniej pająk jest czarny, ciemnobrązowy lub żółtawy. Na tym obszarze odznaczają się białe kropki, białe lub czarno-żółte pasy. Odnóża są brązowe. Gdzie występuje wałęsak brazylijski? Wałęsak brazylijski jest gatunkiem neotropikalnym. Zasięg występowania tych pająków obejmuje obszar od Kostaryki, przez Kolumbię, Wenezuelę, Ekwador, Gujanę, Boliwię, Peru, Brazylię i Paragwaj, aż po północną część Argentyny. Jako gatunki zawleczone, występują w Urugwaju i Chile. Zdarza się, że wałęsak brazylijski w bananach trafia do Ameryki Północnej i Europy. Pająki są przypadkowo przewożone wraz z transportem owoców. Należy jednak podkreślić, że do takich sytuacji nie dochodzi zbyt często. Większość doniesień o niebezpiecznych pająkach w skrzyniach z bananami dotyczy całkowicie nieszkodliwych przedstawicieli rodzaju Cupiennius, błędnie identyfikowanych z rodzajem Phoneutria. Tryb życia wałęsaka brazylijskiego Już sama nazwa gatunkowa wskazuje na naturę tego pająka. Wałęsak brazylijski nie przędzie sieci. Zamiast tego wędruje po drzewach i krzewach. Największą aktywność wykazuje nocą. W ciągu dnia kryje się w skalnych szczelinach, zagłębieniach kory, pod kamieniami lub kłodami albo w gniazdach termitów. Gdy zapada zmierzch, rusza na łowy. Dla przedstawicieli rodzaju Phoneutria charakterystyczna jest postawa obronna. Gdy pająk czuje się zagrożony, staje na tylnych odnóżach i zaczyna kołysać się z boku na bok. Dla agresora jest to sygnał, że za chwilę nastąpi atak. Czym żywi się wałęsak brazylijski? Wałęsak brazylijski jest niezwykle sprawnym myśliwym. Swoje ofiary dopada z zaskoczenia, gdy nieostrożnie znajdą się w jego zasięgu lub poluje na nie aktywnie. Żywi się głównie bezkręgowcami, ale w jego jadłospisie pojawiają się także niewielkie kręgowce. Ofiarami wałęsaka brazylijskiego padają przede wszystkim owady z rodziny szarańczowatych, takie jak konik polny i świerszcz. Poluje także na chrząszcze, ćmy, motyle i muchy. Potrafi uśmiercić i pożywić się niewielką jaszczurką lub wężem, a nawet myszą. Jad wałęsaka brazylijskiego Śmiercionośną bronią wałęsaka brazylijskiego jest silny jad. To właśnie tej substancji zwierzę zawdzięcza swoją naukową nazwę – Phoneutria, czyli „morderczyni”. Mimo że wałęsak brazylijski zyskał reputację jednego z najjadowitszych pająków świata, to należy podkreślić, że nie każdy przedstawiciel tego rodzaju stanowi śmiertelne zagrożenie dla człowieka. Wśród najniebezpieczniejszych gatunków wymieniana jest Phoneutria nigriventer, czyli „morderczyni o czarnym brzuchu”. Jad wałęsaka brazylijskiego jest mieszaniną wolnych aminokwasów, serotoniny, histaminy i peptydów. Większość toksyn wyizolowanych z tej substancji oddziałuje na kanały jonowe – potasowe, sodowe i wapniowe. Objawy po ukąszeniu Ofiara ukąszenia odczuwa szereg groźnych dolegliwości, wśród których należy wymienić objawy takie jak: silny ból, potliwość, ślinotok, pobudzenie, arytmia, porażenie nerwowe. Gdy ofiarą ataku pająka jest mężczyzna, ukąszenie wywołuje nietypowy symptom – długotrwały, bolesny wzwód prącia, całkowicie niezwiązany z pobudzeniem seksualnym. Odpowiada za to zawarta w jadzie toksyna Tx2-6, która podwyższa stężenie tlenku azotu w organizmie. Związek ten warunkuje utrzymanie ciśnienia wewnątrznaczyniowego. Można więc powiedzieć, że jad wałęsaka brazylijskiego ma właściwości zbliżone do tych, które wykazują zawierające sildenafil leki na zaburzenia erekcji. Czy ukąszenie wałęsaka brazylijskiego może zagrażać życiu? Otóż tak. Jeżeli osoba ukąszona nie otrzyma pomocy, może nastąpić śmierć. Trzeba jednak podkreślić, że nie zdarza się to zbyt często. Wałęsaki brazylijskie zazwyczaj nie aplikują jadu w objętości, która byłaby zabójcza dla dorosłego, zdrowego człowieka. Zastosowanie w medycynie Koktajl toksyn, który w swoich gruczołach jadowych wytwarza wałęsak brazylijski, ma wysoki potencjał śmiercionośny. Należy jednak podkreślić, że zawarte w jadzie substancje mogą też przyczynić się do rozwoju medycyny. Już od jakiegoś czasu trwają badania nad możliwością produkcji leków nowej generacji, bazujących na substancjach zawartych w tej mieszaninie. Naukowcy pochylają się przede wszystkim nad toksyną Tx2-6. Testy przeprowadzone na zwierzętach laboratoryjnych wykazały, że na skutek działania tej substancji w ich tkankach nastąpił wyraźny wzrost stężenia tlenku azotu. Niewykluczone, że w przyszłości toksyna pomoże w leczeniu zaburzeń wzwodu. Badania dotyczą też możliwości wykorzystania jadu pająka w leczeniu bólu. Jedna z wyizolowanych toksyn, PhTx3, blokuje kanały wapniowe, obniża uwalnianie glutaminianu i zwrotny wychwyt wapnia i glutaminianu. Mechanizm powstawania bólu jest związany z pobudzeniem przez mediatory zapalne nocyceptorów w obszarze zakończeń włókien nerwowych, w następstwie czego następuje uwolnienie glutaminianu. Przekaźnik łączy się z receptorami NMDA i AMPA, a to z kolei prowadzi do zwiększenia napływu wapnia do komórek, co w konsekwencji skutkuje świadomym odczuwaniem bólu. W związku z właściwościami toksyny, istnieje możliwość zastosowania jej w celu zablokowania nadmiernego uwalniania glutaminianu w stanach patologicznych. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Tarantula hawk to pogromca pająków. Użądlenie przez tego owada należy do najboleśniejszych
Tarantula hawk to jedno z tych zwierząt, którego raczej nikt nie chciałby spotkać na swojej drodze. Natura wyposażyła tę błonkówkę w długie żądło i silny jad, a jej użądlenie należy do najboleśniejszych. Jak wygląda tarantula hawk? Gdzie występuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Czym jest tarantula hawk? Gdzie występuje tarantula hawk? Jak wygląda tarantula hawk? Tryb życia błonkówki tarantula hawk Użądlenie błonkówki tarantula hawk Rząd błonkoskrzydłych obejmuje ponad 150 tys. opisanych gatunków. Wiele z nich żyje w Polsce, a największym przedstawicielem błonkówek w naszym kraju jest szerszeń europejski. Należy jednak podkreślić, że na świecie żyją znacznie większe owady. Większe i bardziej jadowite. Jednym z nich jest tarantula hawk. Czym jest tarantula hawk? Wbrew temu, co sugeruje angielskie nazewnictwo, opisywane zwierzę nie jest ani pajęczakiem, ani drapieżnym ptakiem. Zatem co to jest tarantula hawk? Pod tą nazwą kryje się owad z rzędu błonkoskrzydłych, zaliczany do rodziny Pompilidae (nastecznikowatych) w obrębie rodzaju Pepsis. Wraz z pokrewnym rodzajem Hemipepsis, owady te należą do grupy tzw. os samotnic, które są ważnymi regulatorami populacji niektórych stawonogów. Gdzie występuje tarantula hawk? Błonkówki z rodzajów Hemipepsis i Pepsis są ze sobą spokrewnione, ale mają inny zasięg występowania. Przedstawiciele rodzaju Hemipepsis żyją na wszystkich kontynentach świata, z wyjątkiem Antarktydy i obszarów polarnych. Z kolei zasięg występowania rodzaju Pepsis ogranicza się do obu Ameryk. Tarantula hawk, czyli Pepsis thisbe, żyje w Ameryce Północnej. Najwięcej osobników z tego gatunku można spotkać na południowym zachodzie. Szczególnie upodobały sobie tereny pustynne, półpustynie i prerie, gdzie klimat jest gorący i suchy. Jak wygląda tarantula hawk? Tarantula hawk osiąga około 5 cm długości. Mówimy tu zatem o jednej z największych błonkówek. Na głowie owada odznaczają się duże oczy o złożonej budowie i silnie zbudowany aparat gębowy gryzący, zaopatrzony w masywne żuwaczki. Czułki są dość grube, ale niezbyt długie. Pepsis thisbe ma dwie pary cienkich, przezroczystych skrzydeł. Pierwsza jest wyraźnie większa od drugiej. Od tułowia odchodzą trzy pary kończyn i masywny, wyraźnie odznaczający się odwłok. Na jego końcu znajduje się gruczoł jadowy i żądło o długości do 7 mm, ale dotyczy to wyłącznie osobników płci żeńskiej. Skrzydła owada są rdzawo-brązowe. Z kolei odwłok ma charakterystyczną dla rodziny Pepsis i Hemipepsis niebieskoczarną barwę. Tryb życia błonkówki tarantula hawk Tarantula hawk prowadzi samotniczy tryb życia. Dorosłe owady odżywiają się nektarem i pyłkiem kwiatowym. Należy jednak podkreślić, że w stadium larwalnym ich nawyki żywieniowe są zgoła inne. Tutaj dochodzimy do genezy angielskiej nazwy tej błonkówki. Tarantula hawk jest zaliczana do owadów pasożytniczych. Samica poluje na duże pająki z rodziny ptasznikowatych, ale nie w celach żywieniowych. Błonkówka składa na ciele pająka jajo, z którego wykluwa się larwa. Stawonóg jest więc pożywieniem dla jej potomstwa. Strategia polowania Ofiary błonkówek nie mogą polegać na zmysłach wzroku i słuchu. Ptaszniki są za to niezwykle wyczulone na drgania powietrza. Krążąc wokół pająka niczym jastrząb lub inny drapieżny ptak, błonkówka dezorientuje swoją zdobycz. Silnymi skrzydłami wprawia powietrze w ruch, które w pewnym momencie zaczyna nacierać na pająka ze wszystkich stron. Ofiara nie wie, skąd nadejdzie atak. Gdy tarantula hawk wbije żądło w jej ciało, jest już po wszystkim. Co ciekawe, Pepsis thisbe poluje przede wszystkim na pająki płci męskiej. Dlaczego? Wynika to z faktu, że samice rzadko oddalają się od swoich schronień. Gdyby w trakcie pojedynku zdołała wciągnąć osę do nory, myśliwy byłby bez szans. Samce odbywają natomiast wędrówki w poszukiwaniu samic. To czyni je znacznie łatwiejszą zdobyczą. Rozwój larw Należy podkreślić, że celem błonkówki nie jest uśmiercenie pająka. Wstrzyknięty jad nie zabija stawonoga, a doprowadza do wystąpienia paraliżu. Po użądleniu pająk przestaje się ruszać, ale funkcje życiowe nie zanikają. Gdy toksyna zadziała, myśliwy wygrzebuje w ziemi norkę lub znajduje schronienie zbudowane przez inne zwierzę i zaciąga tam zdobycz. Następnie składa na pająku jajo, wychodzi z norki i zasypuje wejście. Po wykluciu larwa zaczyna pożerać pająka żywcem. Co warte podkreślenia, niedojrzałe osobniki sprytnie omijają wszystkie ważne organy, by ich żywiciel jak najdłużej pozostał przy życiu. W tzw. międzyczasie larwa przepoczwarza się w procesie linienia. Osiąga dojrzałość po szóstym przeobrażeniu, które następuje dopiero po kilku tygodniach. Wówczas opuszcza norkę, a do tego momentu przez cały czas pożywia się na wciąż żywym pająku. Użądlenie błonkówki tarantula hawk Żeby móc skutecznie polować na duże pająki, tarantula hawk musi mieć skuteczną broń. Tak jest w istocie. Natura wyposażyła tego owada w silny jad. Użądlenie jest wyjątkowo bolesne. Doskonale obrazuje to skala bólu Schmidta. Zestawienie opracowane przez naukowca z Instytutu Biologicznego Uniwersytetu Arizońskiego jest niczym innym, jak klasyfikacją doznań towarzyszących ogryzieniu lub użądleniu przez owady. Szerszeń europejski, którego użądlenie często jest opisywane jako niezwykle bolesne, wywołujące trudny do zniesienia ból, plasuje się dość nisko na tej liście. Analogiczną pozycję zajmuje pszczoła miodna. Za najboleśniejsze Schmidt uznał użądlenie tzw. mrówki pociskowej, czyli bullet ant. Tarantula hawk uplasowała się na drugim miejscu. Co czuje osoba użądlona? Ból trwa dość krótko. Po użądleniu może pozostać ślad w postaci obrzęku i zaczerwienienia, które ustępuje po około siedmiu dniach. Największe dolegliwości ustępują po około pięciu minutach, jednak dla osób użądlonych ten krótki czas to istna droga przez mękę. Ból jest tak silny, że skłania do krzyku i uniemożliwia podjęcie jakichkolwiek działań. Zdarza się, że osoby użądlone padają na ziemię i zaczynają się miotać. Należy jednak podkreślić, że użądlenie tego owada nie zagraża życiu. Jeżeli u ofiary nie wystąpiła reakcja alergiczna, pomoc lekarska nie jest konieczna. Trzeba też wspomnieć, że do przypadków użądleń dochodzi niezwykle rzadko. Samice tej błonkówki nie są agresywne. Atakują wyłącznie wtedy, gdy zostaną sprowokowane. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Użądlenie osy nie jest najgorsze na świecie, ale może zabić. Które użądlenia bolą najbardziej?
Entomolog dr Justin Schmidt jest znany z opracowania tzw. skali bólu. Użądlenie osy wcale nie jest na niej wysoko, ale może być niebezpieczne dla zdrowia. Co zrobić po użądleniu osy?
W tym artykule: Użądlenie osy a pszczoły Czy jak osa użądli, to umiera? Czy użądlenie osy jest zdrowe Co się robi, jak użądli osa Dlaczego tylko samice mają żądła? Dlaczego nie wszystkie owady mają żądła? Jak nie dać się użądlić – Żądła to sposób obrony insektów w momencie zagrożenia – wyjaśnia biolog dr Justin Schmidt. W swojej książce „The Sting of the Wild” opisuje około tysiąc różnych użądleń, które odczuł na własnej skórze podczas zbierania materiałów. Wyjaśnia, o co chodzi w stworzonej przez niego skali bólu Schmidta. Opowiada też fascynujące historie dotyczące jadowitych owadów. W Polsce często jesteśmy narażeni na użądlenie osy. Co warto wiedzieć na ten temat? Użądlenie osy a pszczoły Zacznijmy od tego, jak bolesne jest użądlenie osy. Pomoże nam w tym skala bólu Schmidta. Mrówki ogniste są już w Europie. Czy jeden z najbardziej inwazyjnych owadów na świecie dotrze do Polski? Na Sycylii znaleziono gniazda mrówki ognistej, jednego z najszybciej rozprzestrzeniających się owadów. Zdaniem badaczy, aż połowa europejskich miast zagrożonych jest inwazją tego gatunku. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mrowki-ogniste-sa-juz-w-europie-czy-jeden-z-najbardziej-inwazyjnych-owadow-na-swiecie-dotrze-do-polski-fot-jesse-rorabaugh-public-domain-3e0f2a8.jpg" width="938" height="619" alt="Mrówki ogniste są już w Europie. Czy jeden z najbardziej inwazyjnych owadów na świecie dotrze do Polski? (fot. Jesse Rorabaugh, Public Domain)" title="Mrówki ogniste są już w Europie. Czy jeden z najbardziej inwazyjnych owadów na świecie dotrze do Polski? (fot. Jesse Rorabaugh, Public Domain)" /> Osa pospolita (Vespula vulgaris) i osa dachowa (Vespula germanica) to najpospolitsze osy w Polsce. Ich użądlenia dają ból oceniany na dwa punkty na skali Schmidta. Ból jest „gorący i dymiący, niemal nonszalancki. Wyobraź sobie, że ktoś gasi cygaro na twoim języku”. Pszczoła miodna (Apis mellifera) uzyskuje więcej, bo ponad dwa punkty na skali bólu. Tyle samo, co szerszeń europejski (Vespa crabro). Opis głosi, że jest wówczas „jak wtedy, gdy rozżarzona główka zapałki odpryśnie i wyląduje na twojej skórze”. Klecanka rdzaworożna (Polistes dominula) to mniej znany gatunek osy. Ma „szczupłą” sylwetkę i osiąga aż trzy punkty na skali bólu Schmidta. Ból przez nią zadany jest „żrący i palący. Jak wylanie zawartości probówki z kwasem solnym na rankę po przecięciu palca kartką papieru”. Siła bólu zależy też od miejsca użądlenia. Najbardziej wrażliwe okolice to nozdrza wraz z górną wargą oraz trzon prącia. W miejscach tych skóra jest wyjątkowo cienka i dobrze unerwiona. Za najboleśniejsze owadzie ukąszenie – ponad cztery punkty na skali bólu Schmidta – uważa się atak mrówki Paraponera clavata. Owad ten występuje w Amazonii. Czy jak osa użądli, to umiera? Ile razy może użądlić osa? W odróżnieniu od pszczoły, jej żądło jest gładkie. Może więc żądlić wielokrotnie i nie umiera, o ile jej np. nie przygnieciemy. Pszczoła natomiast ma haczyki na żądle. Po użądleniu rozrywa swój odwłok i ginie. Czy użądlenie osy jest zdrowe Jad pszczół uznawany bywa za substancję leczniczą. Większą jego część stanowi związek chemiczny zwany melityną. Toksyna ta jest niewielka, ale niezwykle silna. To ona odpowiada za uczucie pieczenia, które odczuwamy tuż po użądleniu. Melityna była uznawana za substancję przydatną w leczeniu reumatoidalnego zapalenie stawów. Jednak badania nie wykazały, by użądlenia pszczół łagodziły objawy tej choroby. Jad osy nie ma właściwości leczniczych. Może natomiast uczulać. U osób mających alergię na jad może dojść do groźnego dla życia wstrząsu anafilaktycznego. To stan, w którym ukąszony człowiek ma problemy z oddychaniem. Dochodzi do obrzęku jamy ustnej, spadku ciśnienia krwi, zawrotów głowy i mdłości. Lekarz może przepisać takim osobom zestaw ratunkowy – strzykawkę z adrenaliną, której podanie złagodzi objawy uczulenia. Co się robi, jak użądli osa Warto zastosować zimne okłady (np. z kostek lodu) i żele zmniejszające reakcję alergiczną, dostępne w aptekach bez recepty. Pomóc może też przetarcie skóry alkoholem. Jeśli ukąszone miejsce stanie się opuchnięte i mocno zaczerwienione, trzeba skonsultować się z lekarzem. Jeśli osoba użądlona źle się czuje, należy zabrać ją ze słońca i położyć. Użądloną kończynę można unieść do góry, żeby zmniejszyć obrzęk. W przypadku użądlenia w usta lub oko należy przepłukać bolące miejsce i jak najszybciej zgłosić się do lekarza. Dlaczego tylko samice mają żądła? Samce owadów nie mają żądeł, choć potrafią udawać, że tak nie jest. – Podwijają koniec odwłoka i uderzają nim w ofiarę. Wówczas instynktownie zrzucamy je na ziemię, a one nie umierają – tłumaczy dr Schmidt. Żądła ewoluowały z pokładełek, czyli kanalików, przez które składane są jaja. Posiadają je, rzecz jasna, jedynie samice. U wszystkich insektów żądło i pokładełka są oddzielonymi strukturami. Wyjątek stanowią pasożytnicze osy. Często wstrzykują jaja do ciała żywiciela wraz z porcją paraliżującego jadu. Larwom łatwiej będzie potem zjeść nieruchomego żywiciela. Nasteczniki mają duże żądła, aby zabijać tarantule, do których składają jaja. Dzięki temu po wylęgnięciu larwy będą mogły żywić się włochatym pająkiem. W skali bólu osy te dostały cztery punkty. Jeśli dojdzie do ukłucia, to dr Schmidt radzi „położyć się i krzyczeć”. Zataczanie się w niekontrolowanej agonii może jedynie przysporzyć nam więcej bólu. Dlaczego nie wszystkie owady mają żądła? Insekty bezżądłowe, takie jak motyle i ćmy, składają jaja na roślinach. Nie wstrzykują ich. – Nie potrzebują pokładełka, więc nie wykształciły się im żądła – tłumaczy Katy Prudic, entomolog z Uniwersytetu Arizony. Owady znikają w alarmującym tempie. To wbrew pozorom bardzo zła dla nas wiadomość Owady mogą nas żądlić lub przestraszać, ale dzięki nim planeta nadaje się do życia. Niektóre ich populacje gwałtownie maleją, a naukowcy próbują zrozumieć, dlaczego tak się dzieje €.. Ostrzega jednak, że niektóre gąsienice mogą jednak zadać ogromny ból. – Nie dotykaj gąsienicy, która wygląda jak włosy Donalda Trumpa. Na pewno cię poparzy – wyjaśnia. Megalopyge opercularis to gatunek, który truciznę wypuszcza przez kolce i należy do jednej z najbardziej jadowitych gąsienic w USA. Jak nie dać się użądlić Dr Schmidt opowiada, że insekty z reguły próbują unikać ukąszeń. Te mogą się dla nich skończyć utratą odnogi, czułków albo części skrzydła, jeśli ofiara odpowie atakiem. To dlatego próbują nam dawać wskazówki. Jedna z nich to barwy ostrzegawcze, jak u żronkowatych w kolorze żywej czerwieni (choć wyglądem przypominają mrówki, to jednak są osy). Inna to głośne bzyczenie wywołane uderzeniami skrzydeł, jak u osy Sphecius speciosus. Uczony przekonuje, że najlepszym sposobem na uniknięcie ukąszenia jest po prostu trzymanie się od niebezpiecznych owadów z daleka. Osy i pszczoły zostawią nas w spokoju, jeśli nie będziemy podchodzić za blisko do ich gniazd albo nie zwabimy ich do siebie słodkimi pokarmami czy napojami. Jednak w przypadku użądlenia pszczoły istnieje jeszcze jedna metoda – wstrzymanie oddechu. Nasz wilgotny, pełen związków chemicznych oddech dla pszczół jest sygnałem obecności drapieżnika. Dr Schmidt twierdzi, że wolne poruszanie się i wstrzymanie oddechu sprawią, że pszczoły nas nie zauważą. Źródło: archiwum NG.
Czy zabójczy dla ludzi jad może leczyć? "Szukamy nowych związków chemicznych, które łagodzą cierpienia chorych" [REPORTAŻ]
Naukowcy odkrywają dobroczynne działanie naturalnych toksyn.
Michael postanowił popływać. Był w Meksyku na wakacjach, z nieba lał się żar. Chwycił spodenki kąpielowe z poręczy fotela, wciągnął je na siebie i wskoczył do basenu. Zamiast fali chłodnego orzeźwienia poczuł jednak przeszywające pieczenie z tyłu uda. Zdarł kąpielówki i goły wyskoczył z basenu. Noga paliła żywym ogniem. W wodzie przebierało odnóżami jakieś żółte stworzonko. Gospodarz domu zawiózł go na pogotowie. Tam lekarze natychmiast rozpoznali przywiezionego w plastikowym pojemniku sprawcę bólu: skorpion Centruroides sculpturatu to jedno z najsilniej jadowitych zwierząt Ameryki Północnej. Ostry ból po ukłuciu przechodzi zazwyczaj w konwulsje, odczuwane jak elektrowstrząsy. Zdarzają się ofiary śmiertelne. Michael miał szczęście – placówka dysponowała antytoksyną. Zrobiono mu zastrzyk i po kilkugodzinnej obserwacji wypuszczono do domu. Mniej więcej po 30 godzinach bóle ustały. Ale to, co stało się potem, było zupełnie nieprzewidziane. Michael od ośmiu lat cierpiał na zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa – przewlekłą, postępującą chorobę autoimmunologiczną. – Codziennie rano bolał mnie krzyż, a w okresach zaostrzenia choroby było tak źle, że nie mogłem chodzić – wspomina. Tymczasem po kilku dniach od ukąszenia skorpiona bóle pleców przeszły jak ręką odjął. Dzisiaj, po dwóch latach, Michael nie ma dolegliwości bólowych i mógł odstawić leki. Bardzo ostrożnie wypowiada się o roli ukąszenia skorpiona w cofnięciu się choroby, bo sam jest lekarzem (z tego powodu też prosił nas o anonimowość). Ale, jak przyznaje, gdyby bóle kręgosłupa wróciły, pozwoliłby się skorpionowi użądlić jeszcze raz. Jad – ciecz, która spływa z kłów, żądeł i kolców różnych żywych istot kryjących się na leśnych ścieżkach, w piwnicach czy pod sągami drewna – to najskuteczniejsze toksyny w przyrodzie. Jad jest trucizną doprowadzoną do perfekcji, jej zadaniem jest natychmiastowe obezwładnienie wroga (lub zdobyczy). To wieloskładnikowa zupa, w której kłębią się toksyczne białka i peptydy (krótsze od białek łańcuchy aminokwasów). Związki chemiczne zawarte w jadzie mogą mieć różne cele, mechanizmy i skutki działania, ale współdziałają ze sobą na zasadzie synergii, wspomagając się nawzajem tak, by razem wywrzeć możliwie najsilniejszy efekt. Część z tych związków atakuje układ nerwowy i wywołuje porażenie mięśni wskutek zablokowania ich połączeń z nerwami. Inne niszczą ważne dla organizmu cząsteczki chemiczne, co powoduje obumieranie komórek i tkanek. Niektóre jady uśmiercają przez spowodowanie zakrzepu krwi i zatrzymanie akcji serca. Inne przeciwnie – przez zahamowanie krzepliwości i wywołanie śmiertelnego krwotoku. Każdy jad ma wiele różnych właściwości i wywiera rozmaite skutki. Dostarczany jest do organizmu ofiary za pomocą wstrzyknięcia – pod skórę lub wprost do krwiobiegu – lub też kontaktowo, przez skórę i błony śluzowe (i tym różni się od innych trucizn, połykanych z pokarmem). W jednym ukąszeniu czy użądleniu ofierze aplikowane są dziesiątki, czasem setki różnych toksyn. Paradoksalnie te właściwości, które czynią z jadu śmiertelną truciznę, są niezwykle cenne dla medycyny. Wiele toksyn zawartych w jadach uderza w te same związki chemiczne, na które należy wpływać, jeśli chce się leczyć pewne choroby. Jad działa szybko i w sposób dopasowany do sytuacji. Cząsteczki substancji aktywnych jadów – tych białek i peptydów będących toksynami i enzymami – „celują” w konkretne cząsteczki chemiczne, są do nich dopasowane jak klucz do zamka. Leki działają w analogiczny sposób – dopasowują się do innych cząsteczek, łączą z nimi i w efekcie osłabiają bądź likwidują ich szkodliwy wpływ na organizm. Znalezienie toksyny, która niszczy tylko jeden, ściśle określony cel molekularny, nie jest łatwe, ale już są na rynku otrzymane z jadów bardzo skuteczne leki o działaniu przeciwmiażdżycowym i przeciwcukrzycowym. Przypuszczalnie do końca bieżącego dziesięciolecia zostaną zarejestrowane leki przeciwrakowe, przeciwbólowe i przeznaczone do leczenia chorób o podłożu autoimmunologicznym, wszystkie otrzymane z jadów. – Chodzi tu nie o kilka pojedynczych preparatów, lecz o całą nową klasę leków – entuzjazmuje się Zoltan Takacs, toksykolog i herpetolog, badacz National Geographic. Jak dotąd przebadano pod kątem zastosowań medycznych niespełna tysiąc toksyn zwierzęcych, a na rynek trafiło kilkanaście ważnych leków. – Do przebadania jest przypuszczalnie do 20 mln toksyn jadowych – mówi Takacs. – To ogromne zadanie. Przed farmakologią jady otwierają zupełnie nowe perspektywy. Toksyny pochodzące z jadów i innych trucizn dają naukowcom wgląd w mechanizmy, za pomocą których różne białka kierują rozmaitymi funkcjami życiowymi na poziomie komórkowym. – Szukamy nowych związków chemicznych, które łagodzą cierpienia chorych – mówi mi Angel Yanagihara z Uniwersytetu Hawajskiego – ale niewykluczone, że przy okazji odkryjemy coś, czego się zupełnie nie spodziewaliśmy. Kierowana po części chęcią odwetu za poparzenie przez jadowitą kostkomeduzę (osę morską), które przeżyła 15 lat temu, badaczka wyodrębniła z parzydełek tej meduzy substancję o działaniu gojącym rany. – Substancja ta nie ma nic wspólnego z samym jadem. Ale prowadząc dokładne badania tego stworzenia, uzyskałam dane, które wykraczały poza to, czego oczekiwałam – wyjaśnia. Istnieje ponad 100 tys. gatunków zwierząt jadowitych: węże, skorpiony, pająki, nieliczne jaszczurki, pszczoły, ośmiornice, wiele gatunków ryb morskich oraz morskie ślimaki należące do rodziny stożków. Samce dziobaków mają na łapach ostrogi wydzielające jad, co czyni z dziobaka jeden z niewielu gatunków jadowitych ssaków. Jadowitość jest cechą, która w ewolucji pojawiała się wielokrotnie i niezależnie od siebie u różnych grup zwierzęcych. Skład jadu u osobników jednego gatunku węża, ale z różnych stanowisk geograficznych, może być różny; inny jest u osobników młodych, inny u dorosłych. Wprawdzie ewolucja doskonaliła jady przez setki milionów lat, lecz ich molekularna budowa jest jeszcze starsza. Ewolucja wykorzystuje do nowych celów najważniejsze związki chemiczne, substancje, tkanki, narządy i układy, którymi już dysponuje. – Natura korzysta z rusztowań, które już ma, to logiczne podejście – mówi Takacs. – Jeśli chce się uzyskać toksynę, która zrujnuje układ nerwowy, najskuteczniej jest wziąć jako matrycę, coś, co w układzie nerwowym działa, dokonać jakichś drobnych zmian, i ma się gotowe rozwiązanie: toksynę. Nie wszystkie jady są zabójcze. Najczęściej jednak mają zabić, a przynajmniej obezwładnić zdobycz. Ludzie są zwykle ofiarami z przypadku. Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że co roku dochodzi do 5 mln ukąszeń (lub użądleń) przez jadowite zwierzęta, co przynosi około 100 tys. ofiar śmiertelnych. Zoltan Takacs, Węgier z pochodzenia, zrezygnował niedawno z pracy na Uniwersytecie Chicagowskim, by stać się przedsiębiorcą w branży toksykologicznej. Można go zobaczyć, jak łapie żmije sykliwe w Sudanie Południowym, w Wietnamie pobiera próbki tkanek niemrawców (jadowite węże z rodziny zdradnicowatych), lub „doi” z jadu żmije gabońskie w Kongu. Chce stworzyć bank zawierający próbki jadów i sekwencji DNA wszystkich jadowitych gatunków na świecie. W ramach poszukiwań wyprawia się też na morze. Porośnięta na brzegu drzewami wysepka Mabualau w archipelagu Fidżi z daleka wydaje się podzwrotnikowym rajem. Z bliska widać, że opanowały ją tysiące skrzeczących głuptaków, fregat i mew. Ich odchody zamieniły płytką wodę wokół wysepki w cuchnącą zupę; smród aż drapie w gardle. Nie czekając na zacumowanie, Takacs wyskakuje za burtę i brodzi do brzegu. Po piaszczystym dnie wiją się tu wiosłogony żmijowate – węże o gładkiej łusce, srebrnobłękitne w czarne paski. Te ziemno-wodne gady oddychają tlenem atmosferycznym. Wyłażą na koralowe brzegi wyspy, zwijają się pod muszlami lub liśćmi, by spokojnie przetrawić pokarm albo – co kilka miesięcy – zrzucić skórę. Wiosłogony polują prawie wyłącznie na węgorzokształtne kongery i mureny – duże ryby drapieżne o ostrych zębach, które trudno wyciągnąć z ich nor. – Wąż potrzebuje silnej i szybko działającej trucizny, która obezwładni ofiarę i umożliwi zdobycie pożywienia przy niewielkim ryzyku odniesienia obrażeń – tłumaczy Takacs. Węże ze swym jadem i ryby z mechanizmami obronnymi prowadzą od wieków swoisty wyścig zbrojeń. Na rafach koralowych żyją też inne jadowite zwierzęta: ukwiały, ośmiornice z rodzaju Hapalochlaena, liczne ryby oraz ślimaki stożki. Każdy ślimak któregoś z 600 gatunków rodzaju Conus jest piękny jak klejnot, ale też każdy wytwarza miksturę zdolną czasem uśmiercić człowieka w ciągu kilku sekund. Po krótkim poszukiwaniu Takacs brodzi wzdłuż brzegu. W jednej ręce trzyma wijącego się wiosłogona, w drugiej ślimaka stożka wielkości pięści. – Najlepsze, co morze ma do zaoferowania – śmieje się. Takacs na łodzi rozkłada polowe laboratorium. Żmijowce są łagodne, więc ryzyko ukąszenia jest bliskie zeru. Takacs używa jednak rękawic. Ma uczulenie na jad – ukąszenie grozi mu nie tylko „normalnym” paraliżem, lecz także wstrząsem anafilaktycznym, który może skończyć się śmiercią. Ma alergię także na antytoksynę, którą wytwarza się z surowicy końskiej. Na cud więc zakrawa, że przeżył sześć ukąszeń jadowitych węży. Pomagam mu, przytrzymując gada za ogon, brzuchem do góry. Takacs chwyta za głowę, rozciąga węża na całą długość i przesuwa palec wzdłuż ciała, chcąc wyczuć serce. Gdy je znajduje po tętnie, mniej więcej na jednej trzeciej długości, licząc od głowy, wbija igłę i pobiera nieco krwi. Nożyczkami anatomicznymi wycina fragment tkanki z ogona, robi kilka zdjęć i wypuszcza węża do wody. Odprowadzamy go wzrokiem. Takacs stale wzbogaca swój bank toksyn. W laboratorium analizuje skład jadów, ich zróżnicowanie międzygatunkowe i wewnątrzpopulacyjne. Bada też mechanizmy sprawiające, że zwierzęta są odporne na własny jad. Ta wiedza umożliwia opracowywanie lepszych leków. Byłam zdziwiona, że Takacs nie pobierał jadu od schwytanych wiosłogonów. Wyjaśnił mi, że w swoich badaniach opiera się głównie na DNA. Sam jad też może dostarczyć ważnych informacji, ale dopiero próbki tkanek, zdaniem Takacsa, można zabrać do laboratorium i wydobyć z nich „projekt” całego zwierzęcia, w tym także wytwarzanych przez nie toksyn. Takacs, gdy jeszcze pracował na Uniwersytecie Chicagowskim, wraz z kolegami wymyślił system (nazwany Designer Toxins), który umożliwia badaczom tworzenie modyfikacji jadów poprzez rekombinację toksyn oraz porównywanie ich właściwości terapeutycznych. System Designer Toxins pozwala wykorzystać miliony lat ewolucji ucieleśnione w jadach. Sprawia, że można stworzyć ogromną liczbę wariantów tych jadów (dotychczas powstało ich ponad milion), co znacznie zwiększa efektywność prac nad nowymi lekami. – Korzystamy z molekularnej różnorodności przyrody – mówi Takacs. Leki z substancji jadowych to nie jest pomysł nowy. I tak na przykład jest o nich mowa w zabytkach piśmiennictwa sanskryckiego z II w. n.e. Wiadomo też, że około roku 67 p.n.e. król Pontu Mitrydates VI Eupator, który wojował z Rzymem, a poza tym interesował się toksykologią, został dwukrotnie uratowany na polu bitwy przez swoich lekarzy, którzy aplikowali mu na rany jad żmii łąkowej. Jad kobry, stosowany od wieków w ludowych chińskich i indyjskich metodach leczenia, wprowadzono na Zachodzie w latach 30. XIX w. jako homeopatyczny preparat przeciwbólowy. Naukowe podejście do przekształcania jadów w lekarstwa zaczęło się w latach 60. XX w., gdy angielski klinicysta Hugh Alistair Reid zaproponował stosowanie jadu węża mokasyna gładkiego w przypadkach zakrzepicy żył głębokich. Odkrył on, że jedna z toksyn zawartych w jadzie tego węża, enzym, któremu nadano nazwę ancrod, ma działanie przeciwzakrzepowe. Zawierający to białko lek (o nazwie arvin) dopuszczono do stosowania w roku 1968. Dzisiaj preparat ten został zastąpiony przez inne środki przeciwzakrzepowe, ale również na bazie jadów węży. Jad brazylijskiej żmii żararaki pospolitej stał się punktem wyjścia całej grupy leków otrzymanych w latach 70., nazwanych inhibitorami konwertazy angiotensyny (I-ACE). Są one dziś powszechnie stosowane w leczeniu nadciśnienia tętniczego. Zaczęło się od obserwacji, że u ukąszonych przez tę żmiję robotników na brazylijskich plantacjach bananów dochodzi do utraty przytomności z powodu gwałtownego spadku ciśnienia krwi. Naukowcom udało się wyizolować z jadu substancję odpowiedzialną za ten spadek. Należało zatem substancję czynną jadu poddać modyfikacjom na poziomie cząsteczkowym, aby była w stanie przetrwać warunki panujące w przewodzie pokarmowym i zostać przyswojona. Udało się taką substancję zsyntetyzować. I ta syntetyczna wersja przeszła badania kliniczne, a w 1975 r., pod nazwą kaptopryl, została zatwierdzona jako lek na nadciśnienie. Inhibitory konwertazy angiotensyny, z których kaptopryl był pierwszy, przyjmują dziś dziesiątki milionów ludzi na całym świecie. Molekularne dary od jadowitych stworzeń dają nadzieję na zwycięstwo w walce z wieloma ciężkimi chorobami. Chorzy na serce powinni być wdzięczni mambie pospolitej, śmiertelnie groźnemu afrykańskiemu wężowi, którego jad zakłóca działanie nerwów i powoduje zaburzenia krążenia. Naukowcy z Mayo Clinic zdołali połączyć peptyd z jadu mamby z peptydem z komórek wyściółki naczyń krwionośnych człowieka i uzyskali preparat (nazwany „centeritide”), który znajduje się obecnie w fazie badań klinicznych. Nie tylko obniża ciśnienie tętnicze, lecz także zmniejsza zwłóknienie zastawek (przerost tkanki łącznej) w niewydolnym sercu, a ponadto osłania nerki przed przeciążeniem nadmiarem soli. W jadzie spokrewnionej z mambą pospolitą czarnej mamby (kształt jej pyska porównuje się do trumny, a ukąszenie może do trumny posłać) odkryto substancję, która ma szansę stać się prekursorem silnego środka przeciwbólowego. Helederma arizońska, jaszczurka występująca na pustyniach południowo-zachodnich obszarów USA, jada posiłki zaledwie trzy razy do roku (w ogonie gromadzi zapasy tłuszczu na miesiące postu), a mimo to poziom cukru w jej krwi utrzymuje się na zadziwiająco stałym poziomie. W 1992 r. endokrynolog John Eng z nowojorskiej lecznicy dla weteranów Bronx/James J. Peters VA Medical Center wyodrębnił z jadu zawartego w ślinie helodermy związek chemiczny regulujący poziom cukru we krwi, a także osłabiający apetyt. Eksenatyd, preparat będący analogiem owego związku, działa jak naturalny hormon: pobudza komórki do radzenia sobie z nadmiernym stężeniem cukru, a pozostaje nieaktywny wtedy, gdy poziom cukru jest w normie. Pomaga osobom chorym na cukrzycę (typu 2.) w wytwarzaniu insuliny i utrzymywaniu prawidłowej masy ciała. Jadowite ssaki, choć bardzo rzadkie, też się tu liczą. Obecnie stosowane leki dla ofiar udaru niedokrwiennego mózgu są skuteczne tylko wtedy, gdy się je poda w ciągu pierwszych trzech godzin po udarze. Będący w fazie badań klinicznych lek wzorowany na przeciwzakrzepowej toksynie zawartej w ślinie nietoperza z gatunku wampir zwyczajny pozwoli na przedłużenie tego czasu do dziewięciu godzin. Nawet stawonogi biorą udział w akcji „od jadu do lekarstwa”. Wspomnijmy przykrą przygodę Michaela w Meksyku. W ramach Designer Toxins Takacs prowadzi prace nad nową toksyną, otrzymaną z połączenia jadów trzech gatunków skorpionów, która ma zdolność wybiórczego blokowania limfocytów T, komórek układu odpornościowego mających swój udział w powstawaniu wielu chorób o podłożu autoimmunologicznym. Opracowanie nowego leku może się okazać przełomowym osiągnięciem. Kilka innych firm farmaceutycznych też prowadzi prace w tym kierunku. Inny przykład. Okazało się, że neurotoksyna, tzw. chlorotoksyna, zawarta w jadzie skorpiona Leiurus quinquestriatus, ma zdolność wiązania się z komórkami raka mózgu. Guzy nowotworowe odnawiają się po leczeniu operacyjnym głównie z tego powodu, że lekarz nie jest w stanie odróżnić komórek „dobrych” od „złych” na obwodzie zmiany nowotworowej. Obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego, najlepsze obecnie dostępne narzędzie diagnostyczne, nie pozwala wykryć skupień mniejszych niż miliard komórek nowotworowych. A to oznacza – jak podkreśla James Olson z Ośrodka Badań nad Rakiem im. Freda Hutchinsona w Seattle – że chirurg musi wyznaczyć granicę między guzem nowotworowym a zdrową tkanką otaczającą przede wszystkim na zasadzie różnic w wyglądzie i teksturze. – To niedoskonała metoda. Komórki glejakowe przeplatają się ze zdrową tkanką i niekiedy część z nich pozostaje nieusunięta. Onkolodzy zajmujący się glejakami, najczęstszymi nowotworami mózgu, stworzyli coś, co można nazwać „molekularną latarką”. Polega to na znakowaniu chlorotoksyny barwnikiem widocznym w podczerwieni. Już przy pierwszej próbie ta „farba nowotworowa”, jak Olson nazywa uzyskany z jadu skorpiona marker, „rozświetliła” nowotwór: – Dosłownie skakaliśmy do góry, bo pojmowaliśmy, jakie to otwiera możliwości. Ta „farba” ujawnia grupy komórek nowotworowych liczącezaledwie 200 sztuk. Można naprawdę obejrzeć nowotwór komórka po komórce – mówi Olson. – A to pozwoli chirurgom dokładniej usunąć raka. Próby kliniczne tej barwiącej toksyny rozpoczną się w tym roku, a jeśli wyniki okażą się pomyślne, będzie można tej metody barwienia używać do innych nowotworów. Na razie jeszcze nie dopuszczono na rynek ani jednego leku opartego na jadzie skorpionów, ale wiadomo już, że zawarte w nich toksyny to bardzo wszechstronny arsenał chemiczny. Podobnie jest ze ślimakami z rodziny stożków i ukwiałami. Jak powtarza Zoltan Takacs, możliwości lecznicze jadów są „szalone”. Niestety istnieje groźba, że źródła tych możliwości znikną, zanim nauczymy się je wykorzystywać. Węże giną tak jak wiele innych zwierząt. Nawet oceany są pod silną presją człowieka; zmieniający się skład wód morskich może pozbawić nas wytwórców jadów, od ślimaków stożków po ośmiornice. – Chroniąc bogactwo gatunkowe, powinniśmy w większym stopniu brać pod uwagę molekularną różnorodność biologiczną – mówi Takacs. To znaczy, że najgroźniejsze trucizny przyrody powinny znaleźć się wysoko na liście priorytetów przy podejmowaniu decyzji dotyczących ochrony środowiska. To może być nasz ratunek. Jennifer S. Holland
Jad - broń doskonała świata zwierząt. Nie tylko węże go używają
Ukąszenia to potężna, bywa, że śmiertelna broń.
Zwierzęta gryzą i żądlą, aby obezwładnić ofiarę, lub w obronie własnej. Ale jad jadowi nierówny – bywają śmiertelne ukąszenia, które prawie w ogóle nie bolą, ale są takie, które nie zagrażają życiu, za to bolą jak diabli. Do kategorii niegroźnych dla życia, ale okrutnie bolesnych należy cios zadany przez dziobaka. To australijskie, przyjaźnie wyglądające zwierzę jest jednym z nielicznych jadowitych ssaków. Samiec dziobaka ma na tylnych kończynach ostrogi jadowe, którymi wprowadza toksynę w ciało agresora. Efektem jest rozdzierający ból, który może przerodzić się w hiperalgezję (przeczulicę) – trwający miesiącami stan nasilonego odczuwania bólu nawet pod wpływem delikatnego dotyku. Przeczulica jest skutkiem uszkodzenia funkcjonowania receptorów bólowych w miejscu wkłucia ostrogi dziobaka. Dojmujący ból potrafią zadawać pająki, np. czarna wdowa (Latrodectus mactans). Jej jad jest 15 razy silniejszy od jadu grzechotnika i bez trudu zabija owady. Ssaki i ptaki zazwyczaj jedynie paraliżuje, bo pająk dysponuje jadem oszczędnie i wstrzykuje bardzo małą dawkę. Jad czarnej wdowy to neurotoksyna, która po przedostaniu się do ciała człowieka wnika do krwiobiegu, a następnie wraz z krwią rozprzestrzenia się po organizmie i uszkadza zakończenia nerwowe zlokalizowane w różnych miejscach. Samo ugryzienie jest niezbyt bolesne, bardzo bolesne są natomiast skurcze mięśni pojawiające się 20–30 minut po ukąszeniu. Najgorsze są bóle kurczowe brzucha, które trwają do 48 godzin. – Objawy wywołane ukąszeniem przez czarną wdowę nazywane są latrodektyzmem i oprócz silnych bólów kurczowych obejmują bóle głowy i wymioty. Wskazana jest też profilaktyka przeciw tężcowi – informuje dr hab. med. Jacek Sein Anand z Pomorskiego Centrum Toksykologii. Na szczęście czarne wdowy są raczej bojaźliwe, chętniej chowają się przed ludźmi niż ich atakują. Helodermy arizońskie też unikają ludzi, ale gdy zostaną do tego zmuszone, gryzą naprawdę boleśnie. Heloderma arizońska jest jedną z trzech jadowitych jaszczurek świata, obok helodermy meksykańskiej i warana z Komodo. Jej jad jest niegroźny dla człowieka, choć po ugryzieniu mogą wystąpić omdlenia i wymioty. Największym problemem nie jest jednak jad, lecz to, że jaszczurka bardzo silnie zaciska szczęki, a zmuszenie jej do ich rozwarcia nie jest wcale łatwe. Dlaczego heloderma tak długo przytrzymuje ofiarę w szczękach? Otóż w odróżnieniu od węży jej jad nie jest wstrzykiwany pod silnym ciśnieniem, lecz spływa pomału małymi wyżłobieniami znajdującymi się w zębach jaszczurki. Za najboleśniejsze owadzie ukąszenie – według skali bólu Schmidta – uważa się atak mrówki Paraponera clavata. Owad ten występuje w Amazonii i w świecie anglojęzycznym nazywany jest bullet ant, bo zadawany przez niego ból porównywalny jest do bólu od postrzału. Twórca skali bólu odczuwanego po użądleniach bądź ukąszeniach, amerykański entomolog Justin Schmidt, porównał boleści wywołane przez Paraponera clavata do chodzenia po rozżarzonych węglach z gwoździami wbitymi w stopy. Tymczasem jedno z plemion amazońskich Indian – Satere Mawe – używa tych mrówek do rytuału inicjacji. Młodzi chłopcy, aby stać się mężczyznami, muszą stać przez 10 minut w trawie pełnej mrówek pocisków i znosić ich ugryzienia. Wielu z nich po takich torturach miesiącami leczy obolałe ciało. Marta Koton-Czarnecka
Pracowaliśmy na zachodnim brzegu półwyspu Synaj, w miejscu gdzie starożytni Egipcjanie przetwarzali miedź. Naszym zadaniem było odnalezienie w szerokich na pół metra dołach śladów ich działalności.
Skorpiony lubią takie nory, dlatego przed rozpoczęciem pracy zawsze dokładnie sprawdzaliśmy, czy pod piaskiem nie czyha jakieś niebezpieczeństwo. Mimo to pewnego dnia podczas kopania poczułam ostre ukłucie. Kiedy wyciągnęłam rękę, była już czerwona i opuchnięta. W Egipcie ukąszenie przez żółte skorpiony może oznaczać śmierć. Ukłucia blisko ośmiu innych gatunków, choć bardzo bolesne, nie są tak groźne. A ja właśnie zostałam ukąszona i nie miałam pojęcia przez co. Wiedziałam, że nie mogę dopuścić do zwiększenia tętna, aby jad jak najwolniej rozprzestrzeniał się po ciele. Próbowałam zachować spokój. Nasz beduiński asystent postanowił zastosować lokalny sposób na leczenie ukąszeń: wykrztusił flegmę, wypluł ją na moją rękę i wtarł. Następnie chwycił zapalniczkę, aby skauteryzować ranę. W ostatniej chwili powstrzymałam go. Na szczęście zaraz przyjechała karetka. W szpitalu lekarz spojrzał na mój nadgarstek pogardliwie: – To jest nic – rzucił. Po tym jak go przekonałam, aby dał mi coś zapobiegawczo, przyszła pielęgniarka z zastrzykiem przeciwjadowym. Podwinęłam rękaw, ale ona wskazała mój pośladek. – W Egipcie tutaj wbijamy igły – powiedziała. Zastrzyk sprawił, że nie mogłam się ruszać. Gdy inspektor wykopalisk usłyszał o moim ukąszeniu, natychmiast przyjechał do szpitala. Widząc mnie leżącą bez ruchu, pomyślał, że umarłam. Na szczęście podobno to znak, że mam przed sobą jeszcze długie życie.