Afryka walczy ze śmiertelnymi wirusami. Marburg w Ugandzie, ebola w już w dwóch państwach
Sytuacja w Afryce jest alarmująca. Śmiertelnie groźne wirusy Marburg i Ebola uderzyły jednocześnie w Ugandzie oraz Kongu. Bilans ofiar przekroczył 430 osób, a sytuację pogarsza fakt, że ebolę wywołał rzadki szczep Bundibugyo, na który wciąż nie ma zarejestrowanej szczepionki.
W Ugandzie oraz Demokratycznej Republice Konga doszło do nagłego pogorszenia sytuacji epidemiologicznej, w związku z nowymi ogniskami wirusów Marburg i Ebola. W Kongu bilans ofiar eboli przekroczył już 430 osób przy ponad 1400 zakażeniach. W Ugandzie ebola wywołała 20 potwierdzonych zakażeń i dwa przypadki śmiertelne. Teraz, w Ugandzie potwierdzono także izolowany przypadek wirusa Marburg u dziecka. Sytuacja jest alarmująca – w obu krajach ebolę wywołał rzadki szczep Bundibugyo, na który brak zatwierdzonej szczepionki. Pojawienie się obu patogenów jednocześnie to ogromne zagrożenie. Gorączka Marburg w Ugandzie W Ugandzie oficjalnie potwierdzono przypadek gorączki Marburg w zachodniej części kraju, w dystrykcie Kyegegwa. Zakażenie zdiagnozowano u półtorarocznego dziecka, które zmarło, a wirusa wykryto dzięki rutynowym pracom nadzorczym prowadzonym w związku z trwającą równolegle w tym regionie epidemią eboli. Chociaż Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) została poinformowana o jednym przypadku, pojawiają się doniesienia o drugim, co skłoniło między innymi ambasadę USA w Kampali do wydania ostrzeżeń dla podróżnych. Władze Ugandy deklarują, że sytuacja jest opanowana, a osoby, które miały kontakt z zakażonym dzieckiem są pod obserwacją i nie wykazują objawów. Historia występowania tego wirusa w Ugandzie jest długa – od momentu jego identyfikacji w 1967 roku odnotowano tam już pięć większych ognisk choroby. Mimo dużego doświadczenia lokalnych służb w opanowywaniu epidemii, wyzwaniem pozostaje fakt, że wirus Marburg pojawił się w tym samym czasie, gdy kraj walczy z ebolą. Ebola i trudna sytuacja w Kongu Sytuacja epidemiologiczna jest znacznie trudniejsza w sąsiedniej Demokratycznej Republice Konga, która zmaga się ze znacznie większą falą zachorowań na ebolę, wywołaną rzadkim szczepem Bundibugyo. Najnowsze dane mówią o 1406 zakażeń i 438 ofiarach śmiertelnych. Wskaźnik śmiertelności przekracza 31%. Epidemia najgorzej wygląda w prowincji Ituri i Kiwu Północne, ale rozprzestrzenia się na nowe obszary, docierając nawet do Kisangani, położonego setki kilometrów od początkowych ognisk. Ze względu na brak zarejestrowanej szczepionki na ten konkretny szczep wirusa, lekarze wspólnie z WHO rozpoczęli badania kliniczne nad nowymi formami terapii. Testowo podaje się pacjentom przeciwciała monoklonalne MBP134 oraz lek przeciwwirusowy remdesivir. Marburg i ebola: jedne z najgroźniejszych wirusów na Ziemi Wirusy Marburg i Ebola należą do tej samej rodziny Filoviridae i pod mikroskopem wyglądają podobnie – jak poskręcane pałeczki. Rezerwuar tych wirusów w przyrodzie pozostaje nieznany, jednak dominująca hipoteza wskazuje na nietoperze owocożerne, a także niektóre gatunki małp i gryzoni. Przenoszenie na ludzi następuje poprzez bezpośredni kontakt z krwią, wydzielinami, czy wydalinami zakażonych osób lub zwierząt. Choroby szerzą się nie tylko przez kontakt z chorymi, ale i podczas tradycyjnych obrzędów pogrzebowych. Po okresie inkubacji, trwającym od 2 do 21 dni dla eboli i od 4 do 16 dni dla gorączki Marburg, u pacjentów pojawiają się gwałtowne objawy grypopodobne: wysoka gorączka, dreszcze oraz silne bóle mięśni i stawów. Bardzo szybko dochodzi do pogorszenia stanu zdrowia, pojawiają się wymioty, krwawa biegunka oraz rozległe objawy krwotoczne, prowadzące do zgonu. Śmiertelność jest bardzo wysoka – w przypadku gorączki Marburg wynosi ona do 80%, natomiast gorączka Ebola zabija od 25% do nawet 90% zakażonych osób. Źródła: Interia, Główny Inspektorat Sanitarny, CNBC Africa Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Medycyna to rzecz nie tylko ludzka. Szympansy w Ugandzie leczą i siebie i swoich kolegów
Biolodzy badający szympansy w lesie Budongo w Ugandzie zaobserwowali że potrafią leczyć nie tylko swoje własne rany – opatrują także kolegów. Używają do tego celu liści i kory roślin. Wygląda na to, że taki szympansi „gabinet lekarski” to prapoczątek medycyny ludowej.
Spis treści Szympansi „lekarze” leczą nie tylko siebie – przyjmują też pacjentów Medyczna i higieniczna wiedza szympansów z Ugandy Cztery miesiące obserwacji życia szympansów w lesie Budongo w Ugandzie dostarczyły naukowcom ekscytujących danych. Często obserwowano małpy opatrujące rany – i to nie tylko sobie, ale też swoim towarzyszom. Szympansy podczas takiej „praktyki lekarskiej” używały liści i kory określonych gatunków roślin. Okazało się, że mają one m.in. właściwości antyseptyczne i znieczulające. Szympansi „lekarze” leczą nie tylko siebie – przyjmują też pacjentów Podczas badań w Ugandzie zespół naukowców z Uniwersytetu w Oksfordzie, kierowany przez dr Elodie Freymann, zaobserwował łącznie 41 przypadków opieki zdrowotnej wśród szympansów: 34 przypadki samoleczenia i 7 przypadków troski o innych. Las Budongo od wielu lat jest miejscem obserwacji szympansów. Swoje pionierskie badania prowadziła tu m.in. Jane Goodall. Udokumentowano np. sytuację, w której dorosły szympans ostrożnie czyścił ranę innego osobnika, a następnie przykładał do niej przeżute fragmenty roślin, przypominające opatrunki. Tego rodzaju opieka sugeruje istnienie empatii i zrozumienia stanu zdrowotnego innych osobników, co do tej pory rzadko obserwowano w świecie dzikich zwierząt. Próby leczenia ran są wśród szympansów był udokumentowane już wcześniej, jednak te z lasu Budongo robiły to wyjątkowo często. Lecz dlaczego właściwie musiały to robić? Odpowiedzią są między innymi zwyczaje tych małp. Szympansy oczywiście czasem ulegają wypadkom, czasem za ich rany odpowiadają zastawione przez ludzi sidła, ale dość często walczą one między sobą. Konflikty w grupach są na porządku dziennym, a rękoczynów dokonują najczęściej samce między sobą. Medyczna i higieniczna wiedza szympansów z Ugandy Techniki stosowane przez szympansy to m.in.: lizanie ran, lizanie palców i przecieranie nimi ran, przykładanie części roślin, przeżuwanie, a potem przykładanie roślin. Wybór tych roślin nie był przypadkowy – wiele z nich posiada potwierdzone działanie przeciwbakteryjne, przeciwzapalne, przeciwgrzybicze lub przeciwbólowe. Widziano, jak szympansy żuły roślinę Alstonia boonei i korę drzewa Scutia myrtina czy jadły liście Christella parasitica. Użycie tych roślin mogło pomóc w walce z pasożytami i bakteriami oraz łagodzić ból i obrzęk. To nie wszystko – zaobserwowano też zachowania służące higienie: podcieranie się liśćmi po kopulacji czy defekacji. Najwyraźniej początki wiedzy medycznej nie wymagają szczegółowej analizy składu roślin. Szympansy mają „ludową wiedzę” na temat leczniczych roślin i używają jej w codziennym życiu. Jak nabyły tę wiedzę i jak ją sobie przekazują – do tego potrzeba dalszych badań. Źródło: Frontiers of Ecology and Evolution Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
„Jezioro Wiktorii obumrze w ciągu 50 lat”. Afryka potrzebuje radykalnych zmian, by chronić skarby natury
– W ciągu następnych 50 lat, jeśli nie podejmiemy radyklanych kroków, jezioro Wiktorii obumrze z powodu tego, co do niego wlewamy – powiedział Peter Anyang ’Nyong’o, gubernator hrabstwa Kisumu w Kenii. Największe afrykańskie jezioro jest zalewane zanieczyszczeniami i eksploatowane ponad normę.
W tym artykule: Brudna woda na ulicach Urbanizacja i wycinka lasów Co w niej pływa? Jezioro Wiktorii jest największym jeziorem Afryki. Ma niemal 60 tys. km kw. Powierzchni i jest drugim na świecie największym pod względem powierzchni jeziorem słodkowodnym. Jego wody zamieszkują hipopotamy, wydry, krokodyle i żółwie. W przeszłości było niezwykle bogate w ryby, jednak wiele gatunków już zostało wyniszczonych ze względu na masowe odławianie. Zresztą połowy wciąż są jednym z najpoważniejszych zagrożeń dla bioróżnorodności Jeziora Wiktorii. Wielu Ugandyjczyków, z których 80 proc. żyje z rolnictwa, zostało zmuszonych do przeniesienia się nad brzeg Jeziora Wiktorii lub znalezienia pracy w branżach takich jak leśnictwo i rybołówstwo. Każdego roku z jeziora odławianych jest ok. miliona ton ryb. Sytuację dodatkowo pogarsza kłusownictwo. Szacuje się, że bliskość jeziora zapewnia środki utrzymania i życia nawet 30 milionom ludzi. Brudna woda na ulicach W ostatnich tygodniach poziom wody w Jeziorze Wiktorii znacznie wzrósł. Ale myliby się ten, kto sądzi, że to dobra wiadomość. W końcu ostatnimi laty – w wyniku ocieplenia klimatu – jezioro stopniowo wysychało. Tymczasem obecnie trwające deszcze (które mogą potrwać nawet do połowy sierpnia) sprawiły, że poziom wody podniósł się o metr, w porównaniu z poziomem z października. Podniesienie poziomu wody spowodowane jest też zwiększonym dopływem wywołanym działalnością człowieka wokół Jeziora Wiktorii i 23 rzek, które je zasilają. Niektóre z tych rzek płyną aż z Burundi, a działania na całej linii rzek mają wpływ na sytuację w jeziorze. – Rzeki doprowadzające wodę do jeziora Wiktorii z krajów położonych powyżej rzeki podwoiły swoje wpływy. Częściowo z powodu ulewnych deszczów. Ta woda przepływa przez Sudan Południowy, Sudan i kończy swoją drogę w Morzu Śródziemnym – powiedział Sam Cheptoris, minister wody i środowiska w Ugandzie. Jezioro Wiktorii ma tylko jedno ujście, Biały Nil. Uwalnianie wody w Jinja (dolnym biegu Nilu w Ugandzie) wzrosło do 2200 metrów sześciennych na sekundę, w porównaniu z 1000 m sześciennych na sekundę w październiku ubiegłego roku. – Uganda musiała zmierzyć się z taką ilością opadów w latach 1961–1964 i 1996–1998, co spowodowało wzrost poziomu rzek i jezior w regionie, ale obecna sytuacja jest znacznie gorsza z powodu degradacji środowiska i urbanizacją – powiedział Cheptoris,. Urbanizacja i wycinka lasów To głównie ludzkie działania przyspieszyły szybki wzrost wód Wiktorii. – Utrata pokrywy leśnej, wkraczanie na tereny podmokłe, brzegi jezior i brzegi rzek, w tym złe praktyki użytkowania gruntów, doprowadziły do erozji gleby, prowadząc do zamulenia naszych zbiorników wodnych – powiedział Alfred Okot Okidi, stały sekretarz Ugandyjskiego Ministerstwa Wody i Środowiska. Okidi dodał, że urbanizacja zwiększyła ilość nieprzepuszczalnych powierzchni, takich jak drogi, dachy i chodniki, zmniejszając przenikanie wody do gleby i zwiększając ilość wody odprowadzanej do kanalizacji burzowej i innych zrzutów. Znaczny wzrost poziomu wód w Jeziorze Wiktorii to zagrożenie dla okolicznych mieszkańców. Ponad 200 000 osób mieszkających tuż nad brzegami jeziora i rzek zostało przesiedlonych lub pozostawionych bez domów. Zniszczone zostały nieruchomości warte miliony szylingów ugandyjskich – od domów po duże kurorty nadmorskie. Zanieczyszczona woda z jeziora wpłynęła także na ujęcia wody pitnej, jakość systemów sanitarnych, miejsca pomocy medycznej, drogi czy elektrownie. Charles Olaro, dyrektor ds. medycznych w Ugandyjskim Ministerstwie Zdrowia, stwierdził, że wylanie wód z jeziora może zwiększyć ryzyko wystąpienia chorób takich jak cholera, czerwonka, malaria i schistosomatoza. Rwąca woda porywa za sobą także przybrzeżne rośliny i masy ziemi, które niszczą infrastrukturę wodną. Co w niej pływa? Zagrożeniem jest nie tylko podnoszący się poziom wody, ale głównie to, co w niej pływa. Mieszkańcy przybrzeżnych miejscowości z Kenii, Tanzanii i Ugandy wypuszczają do wody coraz więcej zanieczyszczeń. Pierwotnie okoliczne mokradła pozwalały naturalnie filtrować wodę, która później trafiała do jeziora, ale teraz na tych bagiennych terenach wzrósł poziom zanieczyszczeń – które prostą drogą trafiają do wód Wiktorii, grożąc zabiciem lokalnej przyrody. Na początku lipca rząd centralny Ugandy zagroził zwolnieniem urzędników, którzy nie podjęli działań przeciwko ludziom stawiającym budynki mieszkalne w wrażliwych obszarach wokół jeziora, w tym chronionych strefach mokradeł, jezior, rzek i rezerwatów leśnych. Zgodnie z polityką ugandyjskiego Ministerstwa Wody i Środowiska można się osiedlać w odległości minimum 100 metrów od brzegów rzek, 30 metrów od terenów podmokłych i 200 metrów od brzegu jeziora. Kultywacja na stromych zboczach również musi zostać zatrzymana, aby ograniczyć erozję gleb i spływy ziemi z pagórkowatych obszarów do zbiorników wodnych. Dora Byamukama, członkini parlamentu Ugandy we Wschodnioafrykańskim Zgromadzeniu Ustawodawczym (EALA), powiedziała, że kraje dzielące Jezioro Wiktorii mają podobne przepisy, ustanowione przez odpowiedni krajowy organ zarządzania środowiskiem każdego kraju w porozumieniu z EALA. Niemniej jednak oczekuje się, że oddziaływanie ludzi na pogarszającą się sytuację w Jeziorze Wiktorii będzie kontynuowane, m.in. w wyniku wydobycia żwiru, leśnictwa czy rolnictwa. – Zmiany klimatu stają się bardziej dotkliwe niż kiedykolwiek wcześniej, ale jeśli nie powstrzymamy działalności człowieka wzdłuż brzegów jezior, rzek i rezerwatów leśnych, grozi nam katastrofa, na udźwignięcie której kraje afrykańskie nie mają środków – ostrzegł Revocatus Twinomuhangi z Wydziału Geografii, Geoinformatyki i Klimatu na Uniwersytecie Makerere w Kampali w Ugandzie.
Generał dziecięcej armii Kony’ego winny zabójstw, gwałtów i porwań
Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (ICC) uznał Dominica Ongwena, wiceszefa ugandyjskiej organizacja terrorystycznej Armia Bożego Oporu (LRA) winnym 61 przestępstw, w tym zabójstw, gwałtów i zniewolenia dzieci w celu szkolenia ich na bojowników LRA.
Główny organ sądowniczy ONZ w siedzibą w Hadze rozpoczął proces przeciwko 45-letniemu dziś Ongwenowi w styczniu 2015 roku. Dominic Ongwen sam kiedyś był dzieckiem-żołnierzem. Z czasem awansował na zastępcę Josepha Kony, dowódcy istniejącej od 1987 roku Armii Bożego Oporu. - Jego wina została udowodniona bez cienia wątpliwości – stwierdził przewodniczący składu sędzia Bertram Schmitt. Prawnicy Ongwena mają 30 dni na złożenie apelacji. MTS jeszcze nie zdecydował o wymiarze kary dla Ugandyjczyka. View oEmbed on the source website Oceniano działania Ongwena w północnej Ugandzie od 1 lipca 2002 roku do 31 grudnia 2005 roku. Zastępca Kony’ego nosił wówczas przydomek „biała mrówka”. Udowodniono mu m.in. aktywny udział w serii masakr ludności cywilnej. Od stworzenia LRA zamordowało w Afryce Środkowej 100 tys. osób. Członkowie organizacji porwali ponad 60 tys. dzieci z myślą o werbowaniu ich do struktur organizacji. Te, których przemocą i narkotykami nie udało się zmusić do zabijania innych, zabijano. Ongwen zaprzeczał wszystkim zarzutom. Jego prawnicy przyjęli linię obrony mającą pokazać Ugandyjczyka raczej jako małoletnią ofiarę LRA, niż dorosłego człowieka odpowiedzialnego za nakręcanie fali przemocy. Pięcioletni proces przed ICC jest o tyle wyjątkowy, że faktycznie pierwszy raz stanął przed Trybunałem ktoś kto był jednocześnie sprawcą i ofiarą zbrodni wojennych i przeciwko ludzkości. Dominic Ongwen został porwany przez członków LRA gdy szedł do szkoły. - Sąd ma świadomość cierpień, których doświadczył Dominic Ongwen, ale proces dotyczy zbrodni popełnianych przez niego jako dorosłego człowieka i jednego z dowódców Armii Bożego Oporu – podkreślił sędzia Schmitt. Podczas 234 rozpraw prokurator ICC Fatou Bensouda przedstawił zeznania 109 świadków i ekspertów. Zespół broniący Ongwena miał 63 świadków i swoich ekspertów. Przed sądem reprezentowano w sumie interesy 4095 ofiar organizacji LRA i samego Ongwena. Część z nich była obecna na sali sądowej w czasie rozpraw i podczas ogłaszania werdyktu.
Nasza dziennikarka ruszyła w podróż przez parki narodowe Ugandy. "To jak metafizyczny dreszcz"
- Doświadczenie nieporównywalne z czymkolwiek innym - pisze Paulina Wilk o swojej podróży, a zwłaszcza o spotkaniu z gorylami.
Figa odbija się od mojego ramienia i spada na ziemię. Zaraz po niej druga – trzeba mieć refleks i uskakiwać. Zadzieram głowę. Między gałęziami kilkanaście zwinnych czarnych sylwetek – rozsiadają się rozparte wysoko w koronach. Rozgryzają owoce i zrzucają resztki. Trwa śniadanie. Słońce wzeszło ledwie godzinę temu, ale tam, na szczytach drzew, z każdą chwilą jest coraz goręcej. Szympansy muszą się spieszyć. Jeden z samców zsuwa się w dół pnia. Rozdziawia pysk i na chwilę jego zakrzywione poczerwieniałe kły przypominają, że jest dzikim, niebezpiecznym zwierzęciem. Ale kiedy pokłada się, drapie i zakłada nogę na nogę, wygląda na niesfornego chłopca. Budowa ludzkiego i szympansiego DNA pokrywa się w ponad 98 proc. Ten odmienny skrawek oznacza ponad 35 mln istotnych różnić, mimo to, gdy samiec przelotnie patrzy mi w oczy, zamieram w poczuciu, że dobrze się znamy. Nie ma czasu na wzruszenia, trzeba się ruszać. Kilkadziesiąt małp błyskawicznie zeskakuje na ziemię i zwinnymi ruchami przemieszcza się w gęstwinie. W porównaniu z nimi jesteśmy w tym splątanym tropikalnym lesie wyjątkowo nieporadni. A nawet zabawni – w górskich butach, oddychających spodniach, kapeluszach typu safari. Objuczeni plecakami, aparatami i lornetkami próbujemy dotrzymać kroku pokrzykującym małpom. Benson, strażnik Parku Narodowego Kibale, przerzuca ciężki karabin na drugie ramię, ociera pot z czoła i uśmiecha się. – Mamy dzisiaj szczęście, to najważniejsza część stada. Widzisz tego starego samca? To prezydent, ci dwaj to premier i wicepremier. No i są samice z młodymi – wylicza zadowolony. W Kibale, jednym z ostatnich lasów deszczowych w Ugandzie, żyje duża populacja tych małp, ale odkąd z pobliżu zbudowano drogę szybkiego ruchu, trudniej je wytropić. Bardzo nie lubią hałasu. Benson przewiduje, że wkrótce przeniosą się w głąb parku, bliżej leśnych słoni, które nawet strażnikom pokazują się raz na kilka miesięcy. Zachwyt i wina Kilka godzin jazdy na południe od Kibale, przy granicy z Demokratyczną Republiką Konga, wyrasta nieprzenikniony las Bwindi. Mieszkają w nim rodziny goryli swobodnie poruszające się pomiędzy krajami. Ich tropienie wymaga dobrej kondycji, są jeszcze szybsze niż szympansy, a jedyną dostępną dla ludzi szczelinę w górzystym lesie otwiera przewodnik z maczetą. Ale wszystko to: wielogodzinne zmęczenie, ukąszenia owadów, otarcia i pot zalewający oczy – znikają, gdy staje się oko w oko z potężnym posrebrzonym samcem i jego rodziną. Nawet twardziele przyznają, że takie spotkanie przynosi metafizyczny dreszcz. I odrobinę goryczy, która miesza się z ekscytacją. Ostatnie wielkie małpy żyją wyłącznie na obszarach chronionych, w tych samych rejonach, z których wywodzą się nasi przodkowie. Są przypomnieniem i przestrogą. Wieczorem w hotelikach, przy zimnym piwie zostawiającym wodne kręgi na stołach z mahoniu, przysłuchuję się rozmowom innych podróżników – w nich też zachwyt miesza się z poczuciem winy. Słońce się zniża, ale ruch wzdłuż drogi nie ustaje. Pędzimy motorem po wybojach, wokół wiruje czerwonawy pył. Mam go w oczach, we włosach, na języku. Zostawiliśmy za sobą Fort Portal, położone na zachodzie miasto, które w ostatnich latach wyrosło na buzujące centrum handlu. Mijamy pola zielonych bananów, kukurydzy i plantacje herbaty. Pod uprawy wycięto tu już olbrzymie połacie lasów tropikalnych, a teraz szybko rosnąca populacja zagraża ostatnim dzikim obszarom. Ponad 35 mln ludzi na zaledwie 236 tys. km². Każdego dnia padają kolejne drzewa. Przy poszarpanym asfaltowym poboczu kipi życie. Zbite z byle czego stragany obstawione kopczykami pomidorów, ziemniaków, cytryn i mango. W pylistej zatoczce warsztat naprawy motorów połączony ze sklepem meblarskim. W worach powciskany na sztorc maniok i węgiel drzewny. Przy pompach – kolejki. Kobiety i dzieci idą niespiesznie, biodra się kołyszą, a wyciągnięte szyje balansują – na głowach żółte kanistry z wodą. Od największych po maleńkie, noszone przez najmłodszych. Nikt nie idzie bez celu. Ludzi wcale nie ubywa po zmroku. Lampa motoru wyławia ze smolistej ciemności kolejne sylwetki. W oddali, na wzgórzach, ściana ognia – porusza się lekko jak płomienny grzebień. Nadeszła pora wypalania traw. Godzinę po zmroku dojeżdżamy na miejsce. Pomiędzy jeziorami kraterowymi Toro, na wysokości 1,5 tys. m n.p.m., właśnie serwowana jest kolacja. Zupa z orzeszków ziemnych, tilapia pieczona z ziołami, a na deser ostry czekoladowy pudding doprawiony tutejszym chili. Przy stolikach nakrytych białymi obrusami, w towarzystwie lamp naftowych i gekonów, rozmawiają goście z Austrii, Belgii i Holandii. Sztućce lekko stukają o talerze, w tle gra Coltrane. Magda sprawdza, czy piece na werandzie są już rozpalone. Sebastian przygotowuje drinki. 5 lat temu przyjechali do Ugandy z małym synem i tu, na zachodnich wzgórzach, stworzyli jeden z najbardziej luksusowych i wysmakowanych hoteli w kraju. Wszystko – od menu i mebli po papierowe origami kołyszące się na nitkach pod sufitem – jest dziełem ich rąk i wyobraźni. Noc w jednym z eukaliptusowych domków Papaya Lake Lodge, z widokiem na turkusowe jezioro i barwne ptaki, to atrakcja dla gości z grubszym portfelem. Ale można wpaść na obiad i drinka przy basenie. Dać się zahipnotyzować słońcu zachodzącemu łagodnie za szczytami Ruwenzori, po kongijskiej stronie. 20 lat temu na tutejszy pięciotysięcznik – Szczyt Małgorzaty kojarzony z jednym ze źródeł Nilu – wspinał się Reinhold Messner. Teraz wrócił – z rodziną i przyjaciółmi. Jest w podróży sentymentalnej. Siedzimy przy hotelowym kominku, z trudem powstrzymując ekscytację. Messner przegląda książkę o Jerzym Kukuczce, otworzyliśmy ją na ich wspólnym zdjęciu. Chyba się wzruszył, bo po dłuższym milczeniu mówi wreszcie: – To był wspaniały człowiek. Wypytuje, co skłoniło młodych Polaków do stworzenia hotelu w Ugandzie. Popija żołądkową gorzką i zapewnia, że jeszcze tu wróci. Uroki Kampali Na biegnącej przez centrum Kampali Jinja Road gigantyczny przedwieczorny korek. Nic niezwykłego, codzienność mieszkańców blisko dwumilionowej stolicy składa się z czekania. Tylko kierowcy motorów przeciskają się szybciej. Wracamy z targowiska w Owino, plątaniny ciasnych alejek pokrytych blaszanym dachem. W zaduchu kipi tam handlowy półświatek. Na hakach wiszą płaty koziego mięsa, oskubane kurczęta. Znachorki handlują ziołowymi specyfikami, korą drzewną, skórami z węży i koralami o tajemnej mocy. Ale największe wrażenie robią szwaczki. Ściśnięte przy maszynach na pedały, obsypane stertami ubrań nie podnoszą nawet głów. Godzinami reperują używaną odzież, przywracają życie zniszczonym, poblakłym strojom. Nic nie ląduje na śmietniku – w nieustannym obrocie są skrawki papieru, ścinki drzewne, a nawet wygrzebywany z dna Jeziora Wiktorii piach. W zatłoczonym mieście każdy zarabia, jak może, dlatego szyby w samochodzie są zasunięte, a drzwi zablokowane. Przy zakorkowanej ulicy sposób na przetrwanie znaleźli członkowie plemienia Karamojong. Kobiety i dzieci krążą między samochodami, stukają w szyby i proszą o jałmużnę. Są na dnie hierarchii niewybaczającego miasta, mimo że stanowią jedną z najbardziej unikalnych grup etnicznych Afryki. Żyją na północnym wschodzie kraju, wywodzą się od nomadów, którzy w XVII w. zawędrowali tu z bydłem z Etiopii. Żyją w manyattach – wioskach otoczonych plecionym płotem. Lud Karamojong pozostał wierny skromnemu, tradycyjnemu życiu, mimo że w przeszłości zmuszano ich m.in. do przyjęcia zachodnich strojów, a Ugandyjczycy z zachodu traktują ich z wyższością. Jeszcze 10 lat temu podróż na północ kraju była wykluczona ze względu na aktywność niesławnej Armii Bożego Oporu, w której szeregach walczyli nawet kilkuletni żołnierze. Od 2005 r. ten rejon jest bezpieczny. Pustkowia i góry parku Kidepo pozostały dzikie. Wciąż są rzadko odwiedzane i dają możliwość obserwowania lwów, słoni czy bawołów w zupełnym odosobnieniu. Pomnik Mahatmy Prąd Nilu jest za silny, nie damy rady go pokonać. Nie dość, że naszą ciężką drewnianą łódź popycha maleńki silnik, to w odruchu serca postanowiliśmy holować dryfującą łódkę rybaków, którym zabrakło benzyny. Musimy zawrócić, przybijamy na chwilę do brzegu, akurat tam, gdzie stoi niewielki pomnik Mahatmy Gandhiego. Życzył sobie, by jego prochy rozsypać nad pięcioma największymi rzekami świata. Jakieś 200 m stąd John Hanning Speke w 1862 r. odkrył źródło Nilu, jedno z wielu, jak się później okazało. Był pierwszym Europejczykiem, który dotarł do brzegu Jeziora Wiktorii. Jego dokonania upamiętnia niepozorny monument wśród drzew i blaszana tabliczka wystająca z wody ponad domniemanym źródłem. Rzeka rozlewa się majestatycznie, ale odkąd w okolicy budowane są hydroelektrownie i tamy, turystów ubywa. Zamiast spienionych wód i kolejek do raftingu oglądam płowiejące w słońcu pontony i plotkujące nad spokojną wodą praczki. W pobliskiej Jinja, niegdyś ważnym przemysłowym mieście pełnym Hindusów, teraz więcej europejskich i chińskich twarzy. Dwie uliczki starych azjatyckich budynków tworzą urokliwą enklawę pełną zgiełku – znak, że ożyły cukrownie i browary, a handel z Kenią znów rozkwita. Droga biegnąca przez Jinję jest jedną z najbardziej zapchanych na świecie. Ciężarówki wyładowane bananami i maniokiem ciągną za sobą czerwony kurz aż spod wzgórz Ruwenzori. Za dwa, trzy dni odetchną w Mombasie. INFORMATOR ■ Kiedy lecieć do Ugandy? Najlepiej pomiędzy grudniem a marcem, a potem od czerwca do sierpnia. Wtedy możemy liczyć na stosunkowo nieduże opady i bardzo przyjemne temperatury. ■ Wiza i waluta Wizę na 30 dni można otrzymać na lotnisku w Entebbe lub na każdym innym przejściu granicznym. Do aplikacji należy dołączyć dokumenty informujące o celu pobytu i 2 fotografie. Walutą jest szyling ugandyjski; 900 UGX = 1 zł. ■ Dojazd Nowe, szybkie połączenia z Warszawy przez Dauhę oferują Qatar Airways. Koszt: 3,5 tys. zł. Regularne połączenia zapewniają też Brussels Airlines i KLM (ok. 3,8 tys. zł). Wszystkie samoloty lądują w Entebbe, 30 km od Kampali. ■ Transport Do większych miast, jak Fort Portal, Mbarary czy Entebbe, jeżdżą wygodne autokary, także nocne. W Kampali korzystaj z minibusów (tu znane jako taxi) – kilkaset km za kilkadziesiąt zł. W miastach i między wioskami najlepiej i najtaniej podróżuje się motorami (boda-boda). ■ Nocleg Bushpig Hostel, Kampala. Nowy i zaskakująco tani hostel w jednej z najelegantszych i najbezpieczniejszych dzielnic Kampali – na wzgórzu Kololo. Prosto urządzone pokoje i dormitoria, łóżka z moskitierą, śniadania w cenie. Od 45 dol. za pokój. Mist Lodge, Bwindi. Czysty hotel w wiosce Buhoma, kilka minut piechotą od wejścia do Parku Narodowego Bwindi. Od 30 dol. za pokój. Apoka Rest Camp, Kidepo Valley. Domki, które dawniej służyły strażnikom parku, odnowiono i udostępniono. Brak luksusów, w zamian: wieża obserwacyjna i dobra lokalizacja, blisko tras dzikich zwierząt. Od 5 dol. za łóżko w dormitorium. ■ Jedzenie Typowym posiłkiem jest matoke, czyli purée z zielonych bananów. Warto spróbować też luwombo, czyli dania z mięsa i warzyw gotowanego w liściach bananowca. ■ Warto wiedzieć Tropienie goryli w Bwindi kosztuje 650 dol. i wymaga wcześniejszej rezerwacji online. Za godzinę z szympansami zapłacimy 150 dol. Ndere Center w Kampali (Ntinda, 4505 Kira Rd.) dwa razy w tygodniu organizuje 3-godz. prezentację unikalnej muzyki i tańców grup etnicznych z różnych części kraju. Paulina Wilk
Głodne szympansy żerują na uprawach rolnych i… porywają dzieci. Powód: wycinka ugandyjskich lasów
Wraz z kurczeniem się leśnych siedlisk w Ugandzie, szympansy szukają jedzenia na polach rolników. I czasem porywają ich dzieci.
Życie nie rozpieszczało Ntegeki Sematy i jej rodziny utrzymujących się z poletka położonego na górskich zboczach w zachodniej Ugandzie. Z trudem produkowali tyle żywności, aby wykarmić siebie samych i zarobić dodatkowo niewielkie pieniądze, a teraz jeszcze grupa wygłodniałych, bezczelnych szympansów zagrażała ich źródłu utrzymania, a może nawet bezpieczeństwu. Szympansy podchodziły bliżej od roku czy dwóch, wałęsając się po wiosce Kyamajaka w poszukiwaniu pożywienia, zrywając banany z drzew, kradnąc mango i papaje i wszystko inne, co było dla nich kuszące. Ale 20 czerwca utrapienie zamieniło się w koszmar. Tego dnia potężny szympans, najpewniej dorosły samiec, porwał małego synka rodziny Sematów, Mujuni, i zabił go. – Szympans wszedł do ogródka, gdy przekopywałam ziemię – opowiadała Ntegeka Semata podczas wywiadu w 2017 r. Pracująca kobieta miała pod opieką czwórkę swoich małych dzieci. Gdy odwróciła się, aby wziąć dla nich wodę do picia, szympans złapał dwulatka za rękę i uciekł. Krzyki chłopca ściągnęły mieszkańców wioski, którzy wraz z matką ruszyli w pogoń. Ale zwierzę było brutalne i silne i szybko zadało chłopcu śmiertelne rany. – Szympans urwał dziecku ramię, zadał rany głowy, otworzył żołądek i wyciągnął nerki – powiedziała Semata. Następnie schował zmasakrowane ciało w trawach i uciekł. Mujuni zmarł w drodze do szpitala. Sytuacja nadal jest trudna i dla ludzi, i dla szympansów. Ataki na dzieci nie ustają – w tym regionie dotychczas były trzy ofiary śmiertelne, kilka przypadków obrażeń i kilka zdarzeń, gdy o włos uniknięto porwania. Utrata siedlisk w niektórych rejonach zachodniej Ugandy wydaje się główną przyczyną tego stanu rzeczy – lasy znajdujące się poza parkami narodowymi zostały wytrzebione w celu pozyskania pól oraz budulca i opału. Zmiany demograficzne oraz krajobrazu w okręgu Kagadu (na którego terenie leży Kyamajaka) położonym na wschód od Jeziora Alberta i gór Ruwenzori, i w sąsiadujących okręgach zachodzą bardzo szybko. Bogata wulkaniczna gleba stwarza sprzyjające warunki rodzinom utrzymującym się z małych poletek, na których uprawiają kukurydzę, maniok i owoce oraz w mniejszych ilościach tytoń, kawę, trzcinę cukrową i ryż. To tylko fragment artykułu. Więcej w sierpniowym wydaniu National Geographic Polska (8/2020).
Goryl Rafiki zabity przez kłusowników. Był przedstawicielem zagrożonego gatunku
Śmierć goryla Rafiki jest dla Ugandy „ogromnym ciosem” – poinformowała Uganda Wildlife Authority. Samiec rzadkiego goryla górskiego zginął od włóczni, z ręki nielegalnych myśliwych.
Rafiki zaginął 1 czerwca, a jego ciało zostało odkryte przez grupę poszukiwawczą następnego dnia. Goryl został zabity ostrym przedmiotem – najprawdopodobniej włócznią – który przebił jego skórę i wbił się w narządy wewnętrzne. Niestety, obrażenia jakich doznało zwierzę, były śmiertelne. Zespół UWA wyśledził podejrzanego w pobliskiej wiosce. W miejscu zamieszkania mężczyzny znaleziono m.in. sprzęt myśliwski. Podejrzany przyznał, że wraz z trzema innymi mężczyznami polowali na terenie parku na mniejsze zwierzęta. Mężczyzna twierdzi, że zabił goryla w samoobronie, kiedy został przez niego zaatakowany – podaje UWA. Wszystkich czterech kłusowników, odpowiedzialnych za śmierć goryla, aresztowano. Mężczyźni prawdopodobnie zostaną postawieni w stan oskarżenia na mocy ustawy o ochronie dzikiej przyrody, która została uchwalona w ubiegłym roku. Jeśli są uzna ich za winnych zabicia przedstawiciela zagrożonego gatunku, może im grozić dożywocie lub grzywna w wysokości 5,4 miliona dolarów. Rafiki znaczy „przyjaciel” Rafiki był ulubieńcem całej Ugandy, co można wyczytać nawet z jego imienia. W języku suahili Rafiki znaczy bowiem „przyjaciel”. UWA podała, że na świecie żyje jedynie nieco ponad 1000 goryli górskich. Rafiki miał około 25 lat i był przywódcą grupy 17 goryli górskich zamieszkujących Park Narodowy Bwindi w południowo-zachodniej Ugandzie, przyzwyczajonych do kontaktu z ludźmi. – Śmierć Rafiki powoduje, że stado jest niestabilne i istnieje możliwość jego rozpadu. W tej chwili nie ma przywódcy i może zostać przejęte przez dzikiego goryla – komentuje Bashir Hangi z UWA. UWA podkreśla, że jeśli ten scenariusz się spełni, grupa dowodzona przez dziko żyjącego goryla zacznie unikać obecności ludzi. To znacząco wpłynie na miejscową turystykę. Goryle górskie – jako zagrożony gatunek – przyciągają do parku Bwindi wielu obserwatorów. Mniej turystów oznaczałoby także problemy dla UWA. Organizacja utrzymuje się głównie z pieniędzy od zwiedzających. Ratujmy goryle Goryl górski żyje jedynie na obszarach chronionych w Demokratycznej Republice Konga, Rwandzie i Ugandzie. W Ugandzie można je znaleźć w parku narodowym Bwindi i sieci parków w górach masywu Virunga, rozciągających się na granicach trzech krajów. W 2018 roku goryl górski został usunięty przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody z listy krytycznie zagrożonych gatunków. A to dzięki intensywnym wysiłkom aktywistów działających na rzecz ochrony środowiska i zwalczających kłusownictwo. Obecnie, zgodnie z klasyfikacją IUCN, goryl górski to gatunek zagrożony. Katarzyna Grzelak
Bici, poniżani, wyganiani. Homoseksualiści ze Wschodniej Afryki szukają swojego miejsca
Spojrzenie na społeczność LGBTQ w Afryce. Ludzie, których orientacja seksualna była powodem prześladowań tworzą własne wspólnoty oparte na wsparciu i bardzo ciasnych więzach.
W 2013 roku w Ugandzie weszła w życie ustawa wymierzona przeciwko homoseksualistom, nazywana także prawem “zabić gejów”. To z jednej strony sprawiło, że międzynarodowe organizacje LGBTQ zaczęły śmiała pomagać podobnym w Ugandzie, a z drugiej wyciągnęło większość aktywistów na środek sceny. To, w kraju gdzie przemoc jest coraz większym problemem, stawia ich w pozycji zagrożenia zdrowia, czasem i życia. Mimo, że prawo zniesiono w 2014 roku Uganda do dziś jest bardzo niebezpiecznym miejscem dla homoseksualistów. Fotograf Jake Naughton (sam będący gejem) postanowił dotrzeć i przyjrzeć się ich sytuacji w 2017 roku. Udało mi się poznać grupy wspierające osoby LGBTQ, posłuchać historii ludzi, których atakowano, prześladowano, zmuszano do ucieczki z powodu tożsamości płciowej. Trafił także do duchownych, którzy wbrew powszechnej niechęci starają się im pomagać. ZOBACZ GALERIĘ! Tekst: Sarah Stacke Zdjęcia: Jake Naughton Źródło: NG.com
Odszedł ostatni nosorożec biały północny. Tego gatunku nie uda się ocalić
Nigdy nie zobaczymy już żywego nosorożca białego północnego. Sudan, ostatni samiec, miał 45 lat.
45-letni Sudan cierpiał od dawna z powodu zakażenia, które wdało mu się w nogę. Dyrekcja rezerwatu Ol Pejeta w Kenii, gdzie przebywał, zdecydowała się na eutanazję. - Był ambasadorem swojego gatunku i zostanie zapamiętany za to ile zrobił by podnieść świadomość zagrożeń, przed którymi stoją nie tylko nosorożce, ale tysiące innych gatunków w obliczu wyginięcia z powodu działalności człowieka - powiedział agencji AP dyrektor rezerwatu Richard Vigne. Nosorożec biały północny był jednym z dwóch podgatunków Ceratotherium simum. Ze względu na różnice w budowie niektórzy uznawali go zresztą za osobny gatunek Ceratotherium simum cotton. Ich nieszczęście polegało na tym, że zamieszkiwały tereny niespokojne politycznie. W Sudanie, Demokratycznej Republice Konga, Republice Środkowoafrykańskiej czy Ugandzie siedlisk było dla nich coraz mniej, a te, które wciąż dawały zwierzętom schronienie, budziły zainteresowanie kłusowników. Z Sudana pobrano materiał genetyczny w nadziej, że dzięki nowoczesnej biotechnologii w przyszłości może uda się przywrócić gatunek do życia Z pewnością nosorożec pozostanie symbolem tego jak mocne ludzkość powinna mieć wyrzuty sumienia. Źródło: AP
Wyznacza trendy w modzie, nadaje ton w muzyce, jest symbolem afrykańskiego dobrobytu. A jednak turyści przyjeżdżają do Ugandy przede wszystkim dla dzikich górskich goryli.
Kolejną typową afrykańską noc, ciepłą i parną, spędzam na małym parkingu w centrum Kampali, stolicy i największego miasta Ugandy. Na twardych siedzeniach autobusu Dżuba–Kampala rozłożyli się do snu „obcy”: Sudańczycy, Erytrejczycy, Kenijczycy. Miejscowi Ugandyjczycy znikli w ciemnościach i poszli nocować do domów, gdy tylko kierowca zgasił silnik. W Nairobi, stolicy sąsiedniej Kenii, byłoby to nie do pomyślenia. Nawet ci, którzy mieszkają kilka minut drogi od autobusu, ze względów bezpieczeństwa poczekaliby do rana. Ale Kampala to inny świat. Jest spokojnie, ludzie czują się tu bezpiecznie. Uganda - przewodnik i informacje praktyczne MODNA JAK UGANDYJKA Na parkingu przy małych gazowych lampkach toczy się życie. Z małego radia postawionego na żółtej beczce po oleju mruczy ugandyjskie reggae. W skrzynkach stoi coca-cola, na węglach ktoś piecze bataty. Te słodkie ziemniaki wydają się kusząco kruche, gorące i słodkie. Sprzedawca rozpoławia je nożem i sypie sól albo smaruje chili. Nie mamy zbyt wielu ugandyjskich szylingów, ale na szczęście bataty to najtańsze jedzenie. Idzie je kupić Samson, Erytrejczyk, z którym się zaprzyjaźniłem po drodze. Uciekł z kraju przed służbą wojskową. Najpierw szukał szczęścia w Etiopii, potem w Sudanie. Teraz chce zrobić biznes w Ugandzie, bo to kraj bogaty. – Chyba coś z handlem rozkręcę – marzy, kończąc jeść słodkiego ziemniaka. Nie ukrywa, że pociąga go legendarny dobrobyt Ugandy, mierzony, rzecz jasna, afrykańską miarą. Dla przybysza z południowego Sudanu to prawdziwy raj. Nawet piaszczysta sudańska droga, na której nasza opona wystrzeliła chyba z kilkanaście razy, tutaj zmienia się w asfaltową równą wstążkę. To także źródło wszelkich towarów. Importuje się stąd wszystko: żywność, elektronikę, książki, a przede wszystkim alkohol. Z Ugandy czerpie się też modę, kulturę i w ogóle wszelkie idee. Słucha się nawet ugandyjskiej muzyki, a kobiety ubierają się według wzorców przywiezionych z Kampali. Dla władz chrześcijańsko-animistycznego południowego Sudanu ubrania te zwykle są zbyt śmiałe, dlatego lokalne media co jakiś czas apelują, by sudańskie kobiety ubierały się skromnie. Nie tak jak te w Kampali! O świcie budzę Samsona i proponuję, abyśmy poszli na kawę. Sprzedawcy powoli rozkładają na ziemi gazety i książki. Nazwa ugandyjskiej stolicy ma swoje korzenie w bantu i pochodzi najpewniej od słowa mpala oznaczającego typ antylopy, które władca Bugandy – jednego z królestw tworzących Ugandę – miał w zwyczaju trzymać właśnie na okolicznych wzgórzach. Dziś te wzgórza należą do miasta, chaotycznie porastają je wieżowce i małe budynki. Nie mam wątpliwości, że miejscowość, a przynajmniej jej centrum, to jedna z najprzyjemniejszych afrykańskich stolic. Zaskakuje dużo zieleni, a w parkach są ławki! DYKTATURA DEKALOGU Odwiedzając Kampalę, można zresztą odnieść wrażenie, że Uganda jest kawałkiem Europy, tyle że umieszczonym na Czarnym Lądzie. Podobnie jak przyjeżdżając do Ente-bbe, dawnej stolicy kraju uchodzącej za prawdziwą wizytówkę Ugandy (to tu znajduje się międzynarodowe lotnisko). W 1976 r. miasto to zasłynęło z dramatycznej akcji izraelskich komandosów pod nazwą „Operacja Entebbe” lub „Operacja Piorun”. Z rąk terrorystów odbito wówczas ponad stu porwanych pasażerów Air France, a samo zdarzenie doczekało się kilku ekranizacji. Obecnie pod rządami nieusuwalnego prezydenta Yoweriego Museveniego państwo cieszy się spokojem i w porównaniu z resztą Afryki rozwija się dość szybko. W ostatnich latach udało się nawet wyprzeć z kraju ściganego przez Międzynarodowy Trybunał Karny przywódcę Armii Bożego Oporu Josepha Kony’ego. Ten na wpół opętany zbrodniarz wojenny w latach 80. postanowił stworzyć w Ugandzie chrześcijańską republikę opartą na… dekalogu. W tym celu porywał dzieci i wcielał je do formacji partyzanckich. Ale dziś o tamtych niespokojnych czasach Ugandyjczycy starają się nie pamiętać. RYTUAŁY NAGANIACZY Entebbe leży u brzegów Jeziora Wiktorii. Rozciągają się tu luksusowe rezydencje, białe domki z kolumnami w stylu kolonialnym, zadbane ogrody. Po drodze z Kampali można odwiedzić ogród botaniczny z fragmentem lasu deszczowego. To ulubione miejsce niedzielnych pikników dla mieszkańców stolicy. Nad brzegiem jeziora gra się w piłkę siatkową, grilluje i popija piwo, wpatrując się w stalową toń Wiktorii. Ale ta sielanka to tylko połowa prawdy. Smak afrykańskiego chaosu czuć choćby na dworcu autobusowym (matatu park), prostym placu, z którego odchodzą minibusy – matatu. Są tu ich setki, a może nawet tysiące. Na dworzec jadę ulubionym i najtańszym w tej części kontynentu środkiem transportu, czyli boda-boda. Są to motocyklowe lub rowerowe taksówki. Zazwyczaj zabierają jednego pasażera. Mojemu „taksówkarzowi” zupełnie nie przeszkadzał prawie stulitrowy plecak, który miałem ze sobą. Jednak gdy wchodzimy w zakręt, kierowca musi dodawać gazu, bo plecak przechyla się na bok, ciągnąc za sobą cały motocykl. Z Entebbe postanawiam jechać do Masindi i Parku Narodowego Murchison Falls. Tyle że w gęstwinie samochodów parkujących na matatu park nie sposób bez czyjejś pomocy trafić na minibus jadący do Masindi. Hałas, spaliny i niewiarygodny tłok sprawiają, że nawet miejscowi są zagubieni. Na placu włóczą się roznosiciele smażonej kassawy (placków z manioku), sprzedawcy trójkątnych samosów (chrupiących, tłustych pierożków) oraz taniej chińskiej elektroniki, zegarków, grzebieni, chusteczek. Głównymi aktorami są jednak naganiacze. Celebrują rytuał, bez którego chyba żaden z pasażerów nie może odjechać. Każdy z pojazdów obsługuje co najmniej pięć osób. Nieustannie krzyczą, walą rękami w błotnik, trąbią, to zapuszczają silnik, to go gaszą. Co jakiś czas robią nawet małą rundę po ulicach, udając, że już odjeżdżają i czas najwyższy decydować się na transport. Ja również zostaję mimowolnym uczestnikiem rytuału naganiaczy. Gdy nagabywany mówię, że jadę do Masindi, uśmiechają się szeroko. Jeden z nich zdejmuje z moich ramion plecak i odbiera z rąk torbę. Idę za nim, starając się nie stracić go z oczu. Kiedy wsiadam do środka matatu, naganiacze triumfują. Natychmiast zaczynam pełnić funkcję żywej reklamy. – Muzungu wybrał nasze matatu! – zaczepiają po drodze innych pasażerów. Do Masindi droga zajmuje mi około pięciu godzin. Ściśnięty na tylnym siedzeniu matatu mogę obserwować Ugandę. Kraj jest zadbany, przynajmniej w tych regionach, przez które przejeżdżam. W miejscowościach, w których się zatrzymujemy, natychmiast podbiega tłum sprzedawców. Krążąc wokół pojazdu, próbują nawiązać kontakt z którymś z pasażerów i skusić go nanizanymi na patyki szaszłykami zanurzonymi w miskach z lodem, butelkami coca-coli czy obranymi pomarańczami albo przynajmniej małym słodkim ciastkiem. Transakcje zawierane są w biegu, bo matatu właściwie nie staje, tylko zwalnia, cały czas wolno się tocząc. Czasem, gdy pojazd gwałtownie rusza, nagle rozlega się wrzask któregoś z pasażerów, bo w kurzu za samochodem biegnie zdyszany sprzedawca, aby oddać resztę. Ale spokojnie: nie zdarza się, aby ci ubodzy handlarze nie oddali komuś należnych pieniędzy. BODĄ NAD WODĘ Z Masindi jadę do wioski nad Jeziorem Alberta. Tu można znaleźć tani, choć bardzo prosty nocleg, a stamtąd wcześnie rano pędzę na przystań do Murchison Falls. Widziałem już parki narodowe Kenii, Tanzanii i uznaję, że Park Narodowy Murchison Falls, największy w Ugandzie, będzie doskonałym dopełnieniem obrazu afrykańskiej natury. Powstał w 1926 r. i obejmuje obszar pagórkowatej równiny ciąg-nącej się wzdłuż rzeki o nazwie Nil Wiktorii. Jego przyrodą zachwycali się m.in. Winston Churchill i Theodore Roosevelt. Podobno od ich czasów miejsce to niewiele się zmieniło. Do przystani, z której wyrusza statek wycieczkowy do wodospadów Murchisona, dojeżdżam motocyklem. To boda- boda, ale tym razem terenowe. Rejs trwa kilka godzin i wkrótce po odbiciu od brzegu, jak wszystkim turystom, udziela mi się podniecenie. Jak inni biegam z aparatem po pokładzie, namiętnie fotografując rozmaite ptaki, drzemiące na brzegu krokodyle czy pławiące się w rzece hipopotamy. Trudno oderwać oczy od szmaragdowej żywej zieleni. Wydaje się, że pod kożuchem błękitnego afrykańskiego nieba mieści się jedno z ostatnich miejsc niezmienionego przez cywilizację świata. Powoli dopływamy do wodospadów. Najpierw słychać szum, jakby się przytknęło ucho do muszli. Z każdą chwilą ten pogłos potężnieje. Wyobrażam sobie, co musiał czuć brytyjski odkrywca tego miejsca Samuel Baker, gdy w 1864 r. wynurzył się ze szmaragdowej gęstwiny i ujrzał tę spadającą z wysokości 43 m strugę wody. Stateczek podpływa jak może najbliżej. Niemal czujemy spadający słup wody, pokład drży. To wprawdzie nie największy, ale na pewno jeden z najpiękniejszych wodospadów świata. Jeszcze niedawno, bo do 2006 r., park był zamknięty dla zwiedzających. Istniało bowiem zagrożenie atakami partyzantów Armii Bożego Oporu. Dziś partyzantów wyparto na tereny Sudanu i Konga, ale zanim wyruszy się w podróż do tego parku, koniecznie trzeba sprawdzić stan bezpieczeństwa. W Afryce sytuacja może zmieniać się z dnia na dzień. CZEKAJĄC NA GORYLE Po wizycie w parku Murchison Falls marzę już tylko o zobaczeniu goryli górskich. Można je spotkać tylko w trzech krajach: Ugandzie, Rwandzie oraz w Kongu. Tropienie goryli górskich to prawdziwe safari i jak przekonywali mnie spotkani turyści, jedna z kilku rzeczy, którą chociaż raz w życiu trzeba zrobić. Uganda wydaje się najrozsądniejszym wyborem, choćby dlatego, że prawdopodobieństwo wytropienia goryli zamieszkujących tutejszy Las Bwindi sięga stu procent! Ja jednak, mając jeszcze trochę czasu do powrotnego lotu do Polski, zdecydowałem się wybrać sąsiednią Rwandę. Cena górskiego safari jest porównywalna, bo pół tysiąca dolarów, ale chcę też zobaczyć kraj opisany w „Hebanie” Ryszarda Kapuścińskiego. Kuszą mnie słowa mistrza reportażu: „Przed nami rozciągają się w nieskończoność góry wysokie, ale łagodne. Są szmaragdowe, fioletowe, zielone i całe w oprawie słońca. Góry Rwandy promieniują ciepłem, życzliwością, kuszą urodą i ciszą, krystalicznym bezwietrznym powietrzem, spokojem i doskonałością swoich linii i kształtów”. Niestety w rwandyjskim mieście Ruhengeri (nazywanym po 2006 r. także Musanze) spotyka mnie rozczarowanie. Okazuje się, że właśnie wstrzymano wycieczki w góry. Strażnicy parkowi tłumaczą, że wśród goryli panuje jakaś wirusowa choroba i obecność turystów może stanowić dodatkowe zagrożenie zdrowotne. – Proszę spróbować za tydzień, może za dwa – tłumaczą. Ale to dla mnie zbyt długo. Wieczorem, popijając w jednej z lepianek bananowe piwo, próbuję znaleźć dobrą stronę całej sytuacji. Fakt, że nie zrealizowałem swojego wielkiego marzenia, jakim było zobaczenie goryli, rodzi nadzieję, że moja przygoda z Ugandą będzie miała kiedyś jeszcze swój dalszy ciąg.
Z okazji trwającego festiwalu Brave do Wrocławia przyjadą w piątek przedstawiciele UNESCO: Mechtild Roesler – Kierownik Sekcji Europy i Ameryki Północnej oraz Sławomir Ratajski – Sekretarz Generalny Polskiego Komitetu ds. UNESCO.
Organizatorzy festiwalu Brave od kilku lat prezentują ginące tradycje i rytuały, walcząc przeciwko wypędzaniu ich z kultury, a tym samym dbając o światowe niematerialne dziedzictwo kulturowe. W programy kolejnych edycji imprezy wpisywane są wydarzenia, które znajdują się na oficjalnej Liście Światowego Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. W tym roku były to azerskie pieśni mughan, wykonywana przez światowej sławy muzyka Alima Qasimova. Tegoroczny festiwal, podobnie jak jego ubiegłoroczna edycja, został objęty patronatem UNESCO, a wizyta przedstawicieli tej ważnej światowej organizacji bez wątpienia potwierdza jego rangę i niezwykłą rolę w zakresie kultury. Goście spędzą we Wrocławiu dwa dni, spotkają się z m.in. z dyrektorem artystycznym Festivalu Brave – Grzegorzem Bralem, odwiedzą Halę Stulecia oraz wezmą udział w koncercie Toumani Diabete w Teatrze Muzycznym Capitol. Mechtild Roesler, która pełni w UNESCO obowiązki Kierownika Sekcji Europy i Ameryki Północnej, związana jest z tą organizacją od 1991 roku. Zajmuje się głównie światowym dziedzictwem kulturalnym, jego ochroną i utrzymaniem. Organizuje międzynarodowe konferencje poświęcone tym zagadnieniom, wykłada także na uczelniach wyższych, m.in. na Uniwersytecie w Cottbus w Niemczech. Do tej pory opublikowała 7 książek i ponad 50 artykułów, stale współpracując z trzema międzynarodowymi czasopismami. Sławomir Ratajski – Sekretarz Generalny Polskiego Komitetu ds. UNESCO, odpowiada za realizację różnorodnych działań UNESCO w Polsce. Komitet ten pełni funkcje doradczą, edukacyjną, koordynacyjną oraz informacyjną w zakresie kultury, sztuki, nauki oraz praw człowieka. Organizatorzy Festivalu Brave, obok artystycznego i duchowego wsparcia jakim do tej pory obdarzają dzieci z Ugandy, postanowili im pomóc także w bardziej namacalny sposób. W Centrum Festiwalowym na wrocławskim Rynku rozpoczęła się zbiórka ubrań i będzie trwała aż do soboty. Możliwe jest również udzielenie pomocy finansowej, przeznaczonej na edukację małych mieszkańców Ugandy – na roczną naukę w szkole dla jednego ucznia wystarczy bowiem tylko ok. 100 dolarów! Już rok temu podczas Brave Festival mogliśmy podziwiać młodych tancerzy z Ugandy. W miniony poniedziałek czwórka dzieci, biorących udział w tegorocznym projekcie Brave Kids, zaprezentowała swoje taneczne umiejętności na wrocławskim rynku. Codziennie, wraz z innymi dziećmi z Nepalu i Polski, aktywnie biorą udział w warsztatach, aby podczas koncertu finałowego wspólnie wystąpić na letniej scenie Teatru Lalek. Dla Esther, Derricka, Fahadhi i Erica przyjazd do Polski to wielka przygoda, możliwość przyjrzenia się z bliska innej kulturze i obyczajom. Niestety wielu ich rówieśników nie otrzymało takiej szansy. Znaczna część dzieci w Ugandzie zmuszonych jest do życia w trudnych warunkach, nie mają wsparcia ze strony rodziny, ani możliwości chodzenia do szkoły. Mieszkańcy Ugandy stale borykają się z poważnymi problemami: biedą, chorobami, niepokojem społecznym. – Każda forma wsparcia jest dla Ugandyjczyków niezmiernie ważna, a okazuje się, że wystarczy ok. 100 dolarów, aby przez cały rok jeden uczeń mógł uczęszczać do szkoły! – mówi koordynator projektu Brave Kids Anastazja Gołaj. Tak właśnie spontanicznie, zrodził się wśród organizatorów imprezy pomysł, aby wykorzystać okazję i przygotować zbiórkę ubrań oraz pieniędzy na edukację dla dzieci z Ugandy. Odzież, która zostanie zebrana podczas festiwalu Brave zostanie przekazana podopiecznym inicjatywy „Breakdance Project Uganda”, którą trzy lata temu rozpoczął Abramz Tekya. Obserwując sytuację w kraju i biorąc pod uwagę swoje doświadczenia z dzieciństwa, postanowił założyć organizację, która oferuje bezpłatne zajęcia breakdance dla dzieci i młodzieży. – Taniec stał się niezwykłą platformą porozumienia, a naszą misję realizujemy pod hasłem: breakdance na rzecz przemian społecznych – mówi Abramz. – U nas dzieci nie tylko uczą się tańczyć, ale otrzymują duchowe wsparcie, mogą spędzić czas z innymi w bezpiecznym i przyjaznym miejscu – dodaje. Zbiórka ubrań w Centrum Festiwalowym potrwa do najbliższej soboty. Natomiast wszystkie osoby, które chciałyby sfinansować ugandyjskim dzieciom naukę w szkole, proszone są o zgłaszanie się do Centrum Festiwalowego, bądź o kontakt mailowy: centrum@bravefestival.pl , lub telefoniczny 71 794 35 86 85