National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-05-21T06:50:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Niezwykły dowód na wczesne udomowienie gołębi. Wskazuje na to ich dieta zbliżona do ludzkiej
items: Relacja ludzi z końmi jest dłuższa, niż sądzono. Te zwierzęta dojono już 5500 lat temu
items: 5000 lat temu mózgi psów drastycznie zmalały. To my za to odpowiadamy
items: Przełomowe badanie genetyczne: wiemy, kiedy pies stał się najlepszym przyjacielem człowieka
items: Lis bawi się jak pies? To tylko pozory – ostrzegają eksperci
items: Nie neolityczny rolnik, lecz rzymski żołnierz. Kto naprawdę sprowadził koty do Europy?
items: Przełomowe odkrycie dotyczące psów. Znacząco się różniły od siebie na długo przed współczesną hodowlą
items: Pluskwa to zwierzę udomowione, koń już nie? Nowa definicja podzieliła biologów
items: Nowe badania wskazują, że koty udomowili starożytni Egipcjanie. Powód był makabryczny
items: Zamarznięte szczenięta z Syberii odsłoniły swoje tajemnice. Pomogły badania genetyczne
items: Czy psy udomowiły się same? Na to wskazuje nowe badanie ich ewolucji
items: Tur to zwierzę, od którego wywodzi się bydło domowe. Czy uda się wskrzesić ten gatunek?
items: Czy psy w Ameryce udomowiono wcześniej, niż sądzono? Dowodem mają być ryby
items: Jak powstały megalityczne budowle w Göbeklitepe? Poznałem prawdę na własne oczy
items: Ile krowa ma żołądków? Odpowiedź jest równie zaskakująca, co pytanie
items: Dlaczego większość psów ma ciemne oczy? Nowe badania wyjaśniają ten fenomen
items: Historia koni w Patagonii. Rdzenni mieszkańcy hodowali te zwierzęta przed przybyciem Europejczyków
items: Unikatowe odkrycie na Zamku w Ojcowie. Najstarsza świnka morska w Polsce
items: Jakie są zwierzęta domowe? W polskich domach można spotkać naprawdę zaskakujące gatunki
items: Udomowienie psa. Jak przebiegał proces oswajania wilka?
items: Jak udomowiono koty? Działo się to w 2 etapach i w co najmniej 3 różnych rejonach świata
items: Po wymarciu człowieka to zdziczałe zwierzęta domowe opanują Ziemię. Które gatunki poradzą sobie najlepiej?
items: Tego z pewnością nie wiedziałeś! Chińczycy także kiedyś udomowili koty

Niezwykły dowód na wczesne udomowienie gołębi. Wskazuje na to ich dieta zbliżona do ludzkiej
type: item
date: 2026-05-21T06:49:29.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: cypr
subject: gołębie
subject: ptaki
subject: udomowienie
subject: wierzenia
description: Gołębie mają długą historię współistnienia z ludźmi. Nie wyobrażamy sobie bez nich krajobrazu miast – są wszechobecne na przykład na krakowskim rynku. Kiedy doszło do ich udomowienia? Do tej pory informacja ta niknęła w mroku historii. Z nowych badań wynika, że doszło do tego zdecydowanie wcześniej, niż przypuszczano.
encoded: Gołębie nie kojarzą się nam jako wyszukane danie, ale wygląda na to, że spożywali je neandertalczycy. Świadczą o tym ślady kości tych ptaków odnalezione w jaskiniach na Gibraltarze. Ta uczta miała miejsce 67 tys. lat temu. Współcześnie gołębie spożywa się na przykład w Egipcie, gdzie traktowane są jako smakołyk. Wielofunkcyjny gołąb Gołębie były cenione jako źródło nawozu (guano), szczególnie w rolnictwie na obszarach suchych, co potwierdzają znaleziska z bizantyjskich osad pustynnych. Czasem trzymano je jako zwierzęta domowe. Są też kojarzone z różnymi wierzeniami religijnymi. Jednak początki ich udomowienia nigdy nie zostały szczegółowo zbadane. Kiedy udomowiono gołębia? Aby rozwiązać ten problem, naukowcy zbadali kości gołębi z miasta portowego Hala Sultan Tekke na Cyprze, które istniało w latach 1650–1150 p.n.e. W tym celu wykorzystali metody archeozoologiczne do identyfikacji ptaków oraz analizę izotopową, w celu zbadania ich diety. Wnioski opublikowano w „Antiquity”. – Wiedzieliśmy, że gołębie musiały zostać udomowione gdzieś na Bliskim Wschodzie lub we wschodniej części Morza Śródziemnego, opierając się głównie na zapisach z Egiptu, ale nie mieliśmy pojęcia kiedy ani jak – mówi główny autor badania, Anderson Carter z Uniwersytetu w Groningen. Wczesne udomowienie gołębi na Cyprze Badanie kości gołębi z późnej epoki brązu w Hala Sultan Tekke na Cyprze wskazuje, że były one częściowo udomowione już ok. 1400 r. p.n.e. Ten wynik jest sensacyjny, bo cofa bezpośrednie dowody na udomowienie gołębi o prawie 1000 lat. Analiza izotopowa wykazała, że ​​gołębie w Hala Sultan Tekke odżywiały się niemal identycznie jak ludzie, co sugeruje, że albo żywiły się pokarmem dostarczanym przez ludzi, albo żyły w ich bliskim sąsiedztwie. – Tak czy inaczej, bardzo prawdopodobne jest, że zostały udomowione lub były na drodze do udomowienia – mówi prof. Canan Çakırlar z Uniwersytetu w Groningen. Najwcześniejsze bezpośrednie dowody na istnienie udomowionych gołębi pochodzą ze stanowiska…

golab-a963d81.jpeg
width: 1575
height: 1050

Relacja ludzi z końmi jest dłuższa, niż sądzono. Te zwierzęta dojono już 5500 lat temu
type: item
date: 2026-05-18T12:45:04.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: europa
subject: konie
subject: pradzieje
subject: udomowienie
subject: zwierzęta
description: Nowe badania, łączące archeologię, genetykę i ślady na kościach dawnych ludzi, pokazują, że konie były dosiadane, dojone i hodowane znacznie wcześniej, niż wskazuje sama analiza DNA. Wczesne próby oswajania podejmowano niezależnie w różnych regionach już około 3500–3000 lat p.n.e.
encoded: Przez lata naukowcy uznawali, że pełne udomowienie konia nastąpiło około 2200–2100 lat p.n.e., co wiązano z pojawieniem się konkretnych mutacji genetycznych, poprawiających wytrzymałość i łagodzących temperament tych zwierząt. Nowe badania interdyscyplinarne, łączące genetykę, archeologię i antropologię fizyczną, sugerują jednak, że historia ta jest znacznie starsza i bardziej złożona. Swoje trzy grosze w tej kwestii dorzucili właśnie badacze związani z Uniwersytetem w Helsinkach. Wnioski opublikowali na łamach „Science Advances”. Wczesne udomowienie konia W interdyscyplinarnym badaniu naukowcy wykazali, że jazda konna, dojenie klaczy i zorganizowana hodowla rozpoczęły się już w IV tysiącleciu p.n.e., czyli setki lat wcześniej, niż dotąd sądzono. Analizy DNA ujawniły istnienie trzech odrębnych populacji koni (nazwanych DOM1, DOM2 i DOM3), które występowały od zachodniej Syberii po Europę Środkową. Wczesne próby oswajania podejmowano niezależnie w różnych regionach już około 3500–3000 lat p.n.e. Kluczowe stało się ustalenie roli linii DOM2, która wywodzi się ze stepów pontyjsko-kaspijskich. To ona stała się przodkiem wszystkich współczesnych koni. Już około 3500–3400 r. p.n.e. w populacji DOM2 zaczęła działać selekcja naturalna i sztuczna, wpływająca na cechy związane z lękiem i wytrzymałością grzbietu, co bezpośrednio wiąże się z jazdą konną. To sugeruje, że proces zmian w relacji człowiek-koń zaczął się w czwartym, a być może nawet piątym tysiącleciu p.n.e. Geny nie mówią wszystkiego Badacze kwestionują pogląd, że udomowienie definiują wyłącznie zmiany genetyczne widoczne po 2200 r. p.n.e. Inne dowody wskazują, że konie z różnych były dojone, dosiadane i hodowane znacznie wcześniej. Oto cztery kluczowe dowody niegenetyczne, które potwierdzają, że ludzie udomowili i wykorzystywali konie (w tym do jazdy) znacznie wcześniej, niż sugerowałyby to same zmiany w DNA: „Syndrom jeźdźca”. W ten sposób określa się to zestaw śladów w ludzkich szczątkach, obejmujący m.in. zmian…

konie-2db5945.jpg
width: 1688
height: 1125

5000 lat temu mózgi psów drastycznie zmalały. To my za to odpowiadamy
type: item
date: 2026-05-07T13:01:09.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: dzikie psy
subject: neolit
subject: psy
subject: udomowienie
description: Nowe badania dowodzą, że mniej więcej 5000 lat temu mózgi psów zmniejszyły się o połowę. Naukowcy łączą ten proces z przejściem ludzi na osiadły, rolniczy tryb życia i selekcją najlepszych psów stróżujących.
encoded: Badania opublikowane w czasopiśmie „Royal Society Open Science”, przeprowadzone pod kierownictwem zooarcheologa Thomasa Cucchiego z francuskiego Narodowego Muzeum Historii Naturalnej, rzucają nowe światło na proces ewolucji psów i jego ścisłe związki z udomowieniem przez człowieka. Choć naukowcy od dawna wiedzieli, że udomowione czworonogi mają znacznie mniejsze mózgi niż ich wilczy przodkowie, najnowsze badanie odpowiedziało od kiedy. Drastyczna redukcja objętości mózgu psów była już faktem około 5000 lat temu. A to zbiega się w czasie z przełomowym momentem w historii ludzkości: przejściem do osiadłego, rolniczego trybu życia. Dzięki zastosowaniu tomografii badacze udowodnili, że zmiana ta była wynikiem długofalowej adaptacji do specyficznych potrzeb człowieka. Od protopsa do osadnika: jakie psy preferowali łowcy, a jakie rolnicy? Naukowcy poddali szczegółowej analizie szczątki 22 prehistorycznych psów i wilków, głównie z terenów dzisiejszej Belgii i Francji, oraz zestawili je z danymi pochodzącymi od 163 współczesnych osobników. Wyjątkowo istotnym elementem badania było uwzględnienie tzw. protopsów – jednego pochodzącego z Belgii sprzed około 35 000 lat, a drugiego z Francji sprzed 15 000 lat. Analiza wykazała, że ich względna wielkość mózgu, mierzona jako stosunek objętości jamy czaszki do długości czaszki, pozostawała na poziomie charakterystycznym dla plejstoceńskich i neolitycznych wilków. Oznacza to, że we wczesnej fazie udomowienia psów, trwającej dziesiątki tysięcy lat przed upowszechnieniem się rolnictwa, ich mózgi nie uległy istotnemu zmniejszeniu. Psy te, choć genetycznie oddzielone od wilków, wciąż pełniły funkcje wymagające wysokiej sprawności poznawczej, prawdopodobnie towarzysząc koczowniczym grupom łowców-zbieraczy w ich codziennych wyzwaniach. Jak rewolucja neolityczna zmieniła psy? Sytuacja uległa wyraźnej zmianie około 5000 lat temu, w okresie późnego neolitu. Badania dowiodły, że psy z tego czasu posiadały mózgi o niemal połowę mniejsze niż wil…

mozgi-psow-348ea44.jpeg
width: 2388
height: 1632

Przełomowe badanie genetyczne: wiemy, kiedy pies stał się najlepszym przyjacielem człowieka
type: item
date: 2026-03-26T06:56:55.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: europa
subject: genetyka
subject: neolit
subject: paleolit
subject: psy
subject: udomowienie
description: Koniec największego badania genetyki psów w Europie. Międzynarodowy zespół naukowców odkrył, że psy zostały udomowione ponad 14 000 lat temu. Co więcej, czworonogi żyjące w przedrolniczej Europie miały ogromny wpływ na pulę genetyczną zwierząt żyjących później – zarówno w neolicie, jak i w czasach współczesnych. To największa analiza genetyczna szczątków psowatych, jaką kiedykolwiek przeprowadzono.
encoded: Spis treści: Rewolucyjne badanie historii psów Jak odróżniono psy od wilków? Europejskie psy są starsze niż sądziliśmy Czy rolnictwo zmieniło psy? Psy wywodzą się od wilka szarego, a proces ich udomowienia zachodził pod koniec ostatniej epoki lodowcowej. Są tym samym pierwszymi zwierzętami, które zamieszkały z ludźmi – jeszcze przed narodzinami rolnictwa. Do tej pory najstarsze potwierdzone dowody genetyczne datowano na około 10 900 lat temu. Analiza DNA starszych szczątków była niezwykle trudna, a badanie samej morfologii kości często nie pozwalało odróżnić psa od wilka. Dzięki nowym technologiom to się zmieniło. Rewolucyjne badanie historii psów W publikacji na łamach prestiżowego czasopisma „Nature”, zespół badaczy z Instytutu Francisa Cricka, Uniwersytetu Wschodniej Anglii oraz Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka, przedstawił wyniki analizy ogromnego zbioru szczątków. Wykorzystano zaawansowaną technikę hybridisation capture, która pozwala „wyłowić” DNA psowatych nawet z próbek silnie zanieczyszczonych bakteriami. Przeanalizowano DNA z 216 kości, w tym 181 próbek pochodzących sprzed neolitu (przed ok. 10 000 lat temu). Próbki te pochodziły ze stanowisk w całej Europie i jej bliskich okolicach. M.in.: ze Szwajcarii, Niemiec, Francji, Belgii, Holandii, Turcji, Szwecji, Danii i Szkocji. Dzięki temu odkryto psa sprzed 14 200 lat. To jeden z najstarszych potwierdzonych genetycznie osobników. Dołącza on do psa sprzed 15 800 lat z Turcji, zidentyfikowanego w powiązanym badaniu, również opublikowanym właśnie „Nature”. Jak odróżniono psy od wilków? Naukowcy sprawdzili, na ile każda próbka jest podobna do współczesnego psa domowego. Identyfikacja powiodła się w przypadku aż 141 z 216 okazów. Nie zabrakło niespodzianek: szczątki z Belgii sprzed 13 700 lat, wcześniej uznawane za psie ze względu na niewielki rozmiar, okazały się genetycznie wilkiem. Potwierdza to, że tylko analiza DNA daje dziś pewność co do gatunku. Zespół potwierdził również, że tzw. pies z Kess…

badanie-genetyczne-historii-psow-b09495e.jpg
width: 1463
height: 975

Lis bawi się jak pies? To tylko pozory – ostrzegają eksperci
type: item
date: 2025-11-30T12:47:24.000Z
creator: Marti Trgovich
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: lisy
subject: natura
subject: ssaki
subject: udomowienie
subject: zwierzęta
description: Czy lisy stają się udomowione? Filmy na TikToku pokazują zwierzęta, które podchodzą do ludzi i zachowują się jak domowe pupile. Ale czy to naprawdę oznacza udomowienie?
encoded: Spis treści: Udomowienie a habituacja – co mówi nauka? Dlaczego lisy podchodzą do ludzi? Lis to nie pies – uważaj, zanim go dotkniesz Czy lisy były kiedyś udomowione w historii ludzkości? Eksperyment Rosjan – kiedy lis naprawdę staje się domowy Czy będziemy kiedyś mieć udomowione lisy? Eksperci nie zostawiają złudzeń Filmy z przyjacielskimi, łagodnymi lisami, które podchodzą do ludzi i jakby chcą się bawić, robią furorę na TikToku. Ale to, że jakiś gatunek jest towarzyski, wcale nie znaczy, że jest udomowiony. W filmie na TikToku, który ma ponad milion wyświetleń, dziki lis bawi się czymś w rodzaju piłki. Pozwala jej stoczyć się ze wzgórza, po czym za nią goni. Wideo jest oznaczone hashtagiem #domesticatedfox. – Pewnie z daleka patrzył, jak psy bawią się w aport – pisze jeden z komentujących. – On też po prostu chce być grzecznym chłopcem. W innym filmie na TikToku dziki lis podchodzi do wyciągniętej ludzkiej ręki. Zauroczony komentujący żartuje: – Skoro nie do głaskania, to czemu wygląda jak do głaskania? Seria viralowych filmów w mediach społecznościowych sprawia, że wiele osób w internecie spekuluje, iż lisy „same się udomawiają”. Czyli stają się coraz bardziej przyjazne ludziom bez świadomej ingerencji człowieka i bez celowej selektywnej hodowli. Ale czy to prawda? Udomowienie a habituacja – co mówi nauka? Żeby uznać zwierzę za udomowione, musi dojść zarówno do zmian behawioralnych, jak i fizycznych. Zwierzęta stają się łagodniejsze, a z czasem często także mniejsze niż ich dzicy krewni. – Ostatecznym rozstrzygnięciem są geny – mówi Blake Morton, badacz zachowania zwierząt z Uniwersytetu w Hull w Wielkiej Brytanii. Nie wystarczy, że w jednym pokoleniu danego gatunku pojawi się łagodniejsze podejście do ludzi. Te zachowania i cechy muszą zostać przekazane potomstwu. Istnieją dowody, że część współczesnych lisów wykazuje drobne oznaki udomowienia. W jednym badaniu stwierdzono, że lisy żyjące w miastach mają krótsze pyski i mniejsze czaszki niż lisy z terenów wiejs…

2025-11-26-132038-Are-foxes-becoming-domesticated--National-Geographic--Sluzbowy--Microsoft-E-72b52ae.png
width: 1311
height: 868

Nie neolityczny rolnik, lecz rzymski żołnierz. Kto naprawdę sprowadził koty do Europy?
type: item
date: 2025-11-28T09:33:20.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: genetyka
subject: koty
subject: udomowienie
description: To, co wiemy o pochodzeniu kota domowego, właśnie się zmienia. Zamiast wędrować do Europy wraz z pierwszymi rolnikami, kot – w swojej „prawdziwie domowej” wersji – pojawia się tu dopiero w epoce rzymskiej. Jego rodowód prowadzi prosto do północnoafrykańskich żbików, a nie do Lewantu, jak sugerowały wcześniejsze hipotezy.
encoded: Długa i niepewna historia udomowienia kota wreszcie zaczyna się wyjaśniać – tak w każdym razie wynika z najnowszych badań. Wcześniejsze teorie, oparte na skąpych dowodach archeologicznych sugerowały, że udomowienie rozpoczęło się na Bliskim Wschodzie wraz z rozwojem rolnictwa około 9500 lat temu. Nowe dowody genomiczne obalają tę hipotezę. Wnioski opublikowano właśnie na łamach „Science”. Pochodzenie twojego mruczka Naukowcy przeprowadzili analizy paleogenomiczne 87 genomów kotów. Próbki pochodziły z okresu liczącego ponad 10 000 lat. Badania te wykazały, że koty domowe najprawdopodobniej pochodzą od żbików północnoafrykańskich, a nie z Lewantu. Współczesne koty domowe genetycznie są najbardziej spokrewnione z dzikimi kotami z Afryki Północnej, na przykład z Tunezji, a mają mniejsze powinowactwo z żbikami lewantyńskimi. To odkrycie rzuca nowe światło na pochodzenie naszych zwierzęcych towarzyszy. Sugeruje, że Afryka Północna jest kolebką współczesnego kota domowego. Koty rzymskich legionów. Późne rozprzestrzenianie się mruczków Kolejnym ważnym wnioskiem jest okres, w którym koty domowe dotarły do Europy. Kopalne DNA każe sądzić, że rozprzestrzenienie z Afryki Północnej do Europy nastąpiło około 2000 lat temu. To znacznie później, niż sądzono. Bo miało się to stać wraz z pierwszymi, neolitycznymi rolnikami kilka tysięcy lat temu. Prawdziwe koty domowe pojawiły się w Europie i południowo-zachodniej Azji dopiero kilka tysięcy lat po neolicie. Wcześniejsze kości kotów znajdowane w Europie i Turcji, datowane na okres neolitu i chalkolitu, zostały zidentyfikowane jako żbiki europejskie (Felis silvestris silvestris), a nie koty domowe. Oznacza to, że wcześniejsze znaleziska w Europie odzwierciedlały starożytną hybrydyzację (krzyżowanie się żbików), a nie wczesne udomowienie. Po pojawieniu się w Europie kotów domowych o rodowodzie północnoafrykańskim na przełomie er, zwierzęta te szybko się rozprzestrzeniły. Często podążały wzdłuż rzymskich szlaków wojskowych, docierając na…

kot-9eb6db4.jpg
width: 1913
height: 1275

Przełomowe odkrycie dotyczące psów. Znacząco się różniły od siebie na długo przed współczesną hodowlą
type: item
date: 2025-11-14T12:03:44.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: psy
subject: udomowienie
subject: zwierzęta
description: Przełomowe badania obalają popularny mit. Przez lata sądzono, że spektakularna różnorodność psów – od malutkich chihuahua po ogromne dogi niemieckie – jest wynikiem intensywnych hodowli rozpoczętych zaledwie 200 lat temu. Tymczasem różnorodność czworonogów odnotowano już wiele tysięcy lat temu.
encoded: Psy to nie tylko ukochane zwierzęta domowe, ale również wielka zagadka dla badaczy przeszłości. Archeolodzy od lat próbują ustalić, kiedy doszło do udomowienia wilka i od kiedy czworonogi na stałe związały się z ludźmi. Szacunki są różne: od 30 do kilkunastu tysięcy lat. Inne zagadnienie dotyczy tego, kiedy psy stały się różnorodne, czyli jak bardzo różniły się budową. Do tej pory uważano, że wyjątkowy zakres zróżnicowania fizycznego, jaki wykazują psy domowe (np. różnice w kształcie czaszki i rozmiarze ciała), jest głównie wynikiem intensywnej selekcji i hodowli, która rozpoczęła się w ciągu ostatnich 200–300 lat. Nowe międzynarodowe badanie ukazało to zagadnienie w nowym świetle. Opublikowano je na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Science”. Przełomowa inwentaryzacja 3D Badacze z Uniwersytetu Exeter i francuskiego CNRS przeprowadzili najbardziej wszechstronną analizę czaszek psowatych w historii – pod lupę wzięto ich blisko 650. Zbadano okazy z okresu od plejstocenu aż po czasy współczesne, włączając w to wilki, wczesne okazy archeologiczne, współczesne rasy oraz psy uliczne. Kluczem do sukcesu okazała się technologia. Zespół międzynarodowych ekspertów stworzył cyfrowe modele 3D każdej czaszki. Używając precyzyjnej metody zwanej morfometrią geometryczną, uczeni byli w stanie zmierzyć nawet subtelne różnice w rozmiarze i kształcie czaszek. Kiedy psy zaczęły się zmieniać? Ustalenia były jednoznaczne: zróżnicowanie psów jest znacznie starsze, niż się wydawało. Najwcześniejszy okaz sklasyfikowany jako pies domowy w tej analizie pochodzi z mezolitycznego stanowiska Veretye w Rosji, datowanego na około 11 000 lat. Niedługo później, około 8200 lat temu, zmienność kształtu czaszki zaczęła gwałtownie rosnąć. – Te wyniki podkreślają głęboką historię naszej relacji z psami. Różnorodność wśród psów to nie tylko zasługa hodowców z epoki wiktoriańskiej, ale dziedzictwo tysięcy lat koewolucji z ludzkimi społecznościami – powiedziała współautorka artykułu, dr Carly Ameen …

shutterstock1493675675-103a4f1.jpg
width: 6720
height: 4480

Pluskwa to zwierzę udomowione, koń już nie? Nowa definicja podzieliła biologów
type: item
date: 2025-09-16T09:27:46.000Z
creator: Bethany Brookshire
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: udomowienie
subject: zwierzęta
description: Mogłoby się zdawać, że kwestia udomowienia zwierząt i roślin została już dawno rozstrzygnięta. Nic bardziej mylnego. W świecie nauki właśnie rozgorzała gorąca dyskusja na ten temat.
encoded: Spis treści Czym jest udomowienie? Nowa definicja, nowy problem Za i przeciw redefinicji udomowienia Nowe spojrzenie na granice udomowienia Żyjący w mieszkaniu pies to bez wątpienia zwierzę udomowione. Krowa na polu także. Ale wychodzący podmiejski kot, który uwielbia życie na wolności, ale nie pogardzi ciepłym kątem na noc? Tu już odpowiedź nie jest taka oczywista. A zwierzęta, które i tak mieszkają w naszych domach, choć wcale tego nie chcemy – są udomowione, czy nie? Nawet wśród biologów nie ma jednej uniwersalnej definicji udomowienia. Niektórzy próbują taką definicję wreszcie stworzyć. Nie bez problemów. Czym jest udomowienie? Nowa definicja, nowy problem Dwie biolożki, Erin Karlsson i Kathryn Lord zderzyły się z tym problemem, badając dawne radzieckie eksperymenty nad udomowieniem lisów. Wraz ze współpracownikami postanowiły wreszcie stworzyć jedną uniwersalną definicję udomowienia. Według niej, udomowione zwierzęta i rośliny to „populacje gatunków, które ewoluowały w odpowiedzi na niszę lub rolę związaną z ludźmi i które nie są w stanie dobrze funkcjonować poza kontekstem ludzkim”. I tu zaczęły się schody. Według tej logiki nie tylko psy, ale i pluskwy czy szczury są udomowione. Ale konie i pszczoły – nie, bo poradziłyby sobie bez ludzi i środowisk przez nich wytworzonych. Inni naukowcy nie zgadzają się więc z definicją Karlsson i Lord. Niektórzy w ogóle kwestionują potrzebę jej stworzenia. Za i przeciw redefinicji udomowienia Nowa definicja wywołała debatę wśród naukowców. Niektórzy, jak biolog Carlos Driscoll, podkreślają znaczenie zmian genetycznych w procesie udomowienia. Według Driscolla jeśli zmiany genetyczne nie nastąpiły, nie można mówić o udomowieniu. Inni, jak archeobotaniczka Amy Bogaard, zwracają uwagę na wzajemne przystosowanie się ludzi i organizmów. Jak sugeruje, udomowienie to relacja międzygatunkowa, a nie jednostronny proces kontrolowany przez człowieka. Nowe spojrzenie na granice udomowienia Karlsson i Lord mają na to odpowiedź. Proponują …

Ktore-zwierzeta-sa-udomowione-ad84219.jpg
width: 6720
height: 4480

Nowe badania wskazują, że koty udomowili starożytni Egipcjanie. Powód był makabryczny
type: item
date: 2025-07-09T07:56:37.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: dna
subject: historia egiptu
subject: koty
subject: starożytny egipt
subject: udomowienie
description: Badania genetyczne wskazują, że koty domowe pochodzą od dzikich starożytnych kotów północnoafrykańskich. Były specjalnie hodowane w Egipcie, ale nie do łapania myszy. Koty zabijano, mumifikowano i składano w ofierze bogom.
encoded: Spis treści Po co Egipcjanie masowo hodowali koty? Inne teorie o pochodzeniu kota Mumifikacja w starożytnym Egipcie powszechnie kojarzona jest z ludźmi. Konserwacja doczesnych szczątków miała umożliwić zmarłym życie pozagrobowe. Jednak liczne wykopaliska dowodzą, że mumifikowano także zwierzęta. Uwagę badaczy zwracają szczególnie tysiące mumii kotów. Nowe badania dowodzą, że hodowla kotów w starożytnym Egipcie była masowa. Po co Egipcjanom było tyle kotów? Przyczyny okazują się makabryczne. Po co Egipcjanie masowo hodowali koty? Dwa nowe artykuły opublikowane w serwisie preprintów bioRxiv rzucają nowe światło na pochodzenie i rozprzestrzenianie się kota domowego (Felis catus). Analizy morfologiczne i genetyczne wskazują na afrykańskie pochodzenie kotów domowych od dzikich kotów nubijskich (Felis lybica). Analiza genetyczna 70 starożytnych szczątków kotów z Europy, Anatolii, Afryki Północnej, Bułgarii i Włoch sugeruje, że obecne koty domowe pochodzą z Afryki Północnej. Ich rozprzestrzenienie po Europie nastąpiło w dwóch falach: pierwsza w I tysiącleciu p.n.e. zaowocowała populacją kotów na Sardynii. A druga, rozleglejsza, dała początek współczesnym europejskim kotom domowym i nastąpiła około 2 tysięcy lat temu. Dużo później koty trafiły do Chin. Co jednak było przyczyną tej populacyjnej eksplozji? Najstarszym genetycznie potwierdzonym kotem domowym jest zmumifikowany osobnik z Egiptu z około 500 roku p.n.e. Naukowcy sugerują, że współczesne koty domowe mogą wywodzić się z praktyk rytualnych starożytnych Egipcjan, którzy masowo mumifikowali koty jako ofiary dla bogów. Szacuje się, że Egipcjanie zmumifikowali nawet 70 milionów zwierząt, z czego znaczna część to koty. „Zapotrzebowanie” na koty do mumifikacji było ogromne, co doprowadziło do ich celowej hodowli na potrzeby religijne. Preferowano oczywiście osobniki łagodniejsze i towarzyskie, co mogło sprzyjać ich udomowieniu i dalszemu rozpowszechnieniu poza Egiptem. Na ofiarę mumifikowano też m.in. ibisy, krokodyle, ma…

mumia-kota-9cd929f.jpg
width: 1000
height: 667

Zamarznięte szczenięta z Syberii odsłoniły swoje tajemnice. Pomogły badania genetyczne
type: item
date: 2025-06-12T13:20:34.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: odkrycia
subject: paleontologia
subject: psy
subject: syberia
subject: udomowienie
subject: wilki
description: Dwa doskonale zachowane szczenięta sprzed 14 tys. lat ponownie wzbudziły sensację. Odkryte w wiecznej syberyjskiej zmarzlinie w 2011 i 2015 roku okazały się siostrami. I nie są, jak wcześniej sądzono, wczesnymi psami.
encoded: Spis treści Zamarznięte szczenięta - dlaczego uznano je za psy? Co jadły wilki w epoce lodowcowej? Wilcze siostry i inne skarby z wiecznej zmarzliny Nowe badania genetyczne dwóch doskonale zachowanych szczeniąt z epoki lodowcowej, odnalezionych na północnej Syberii, sugerują, że były one wilkami, a nie wczesnymi psami domowymi, jak wcześniej przypuszczano. Analiza opublikowana w czasopiśmie „Quaternary Research” dowodzi, że maluszki były siostrami w wieku około dwóch miesięcy. Miały mieszaną dietę. Spożywały zarówno mięso, jak i rośliny, podobnie jak współczesne wilki. Zamarznięte szczenięta - dlaczego uznano je za psy? Zwierzaki, nazwane „szczeniętami z Tumat”, zostały znalezione w 2011 i 2015 roku około 40 km od miejscowości Tumat na Syberii. Ich ciała zachowały się w wiecznej zmarzlinie obok kości mamutów włochatych. Niektóre z tych kości nosiły ślady przetwarzania przez ludzi. Początkowo sądzono, że w tej okolicy ludzie oprawiali upolowane mamuty, a szczenięta to związane z człowiekiem wczesne psy. Jednak nowe analizy przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Yorku – przy współpracy zespołów z Belgii, Kanady, Danii, Niemiec, Rosji i Szwecji – wykazały, że szczeniaki jednak są wilkami. Przeprowadzono analizy genetyczne oraz chemiczne kości, zębów i innych tkanek. Brak jakichkolwiek śladów obrażeń sugeruje, że mogły znajdować się w podziemnej norze, a przyczyną ich śmierci było osunięcie ziemi, które je tam uwięziło. Co jadły wilki w epoce lodowcowej? Szczenięta jadły już stały pokarm, choć wciąż piły też mleko matki. Jedno z nich miało w żołądku mięso nosorożca włochatego, a drugie szczątki małego ptaka (pliszki). Najbardziej zaskakujące było odkrycie niestrawionej jeszcze skóry nosorożca włochatego, co oznacza że szczenięta zginęły niedługo po posiłku. Zapewne jadły młodego nosorożca upolowanego przez dorosłych członków stada. To kolejna niespodzianka – uważano że nosorożce są za duże, jak na ofiary wilków. Być może plejstoceńskie wilki na Syberii były wię…

Ice-Age-Puppies-Tumat-Pups-041ff7c.jpg
width: 1200
height: 800

Czy psy udomowiły się same? Na to wskazuje nowe badanie ich ewolucji
type: item
date: 2025-02-19T09:51:52.000Z
subject: Przyroda
subject: ewolucja
subject: Odkrywca
subject: pies
subject: udomowienie
subject: wilki
description: Spośród kilku teorii udomowienia wilków, coraz bardziej prawdopodobna jest ta, że to one same zdecydowały się żyć w pobliżu ludzi. Nowy matematyczny model pokazuje, że przemiana wilków w psy mogła trwać tylko 8000 lat.
encoded: Spis treści: Jak człowiek mógł kierować ewolucją psa? Teoria samoudomowienia psa Model oswajania wilków To nie koniec debaty o udomowieniu psa Pies jest towarzyszem człowieka od kilkudziesięciu tysięcy lat, a jego przodkiem jest wilk – na ten temat panuje powszechna zgoda. Ale jak właściwie do tego doszło? To pytanie na które wciąż nie mamy jasnej odpowiedzi. Udomowienie psa jest przedmiotem ożywionych debat naukowych. W procesie udomowienia bierze udział nie tylko człowiek – same zwierzęta także przystosowują się do życia obok nas. Zatem czy to ludzie sami wybierali łagodne wilki na swoich towarzyszy? A może niektóre wilki były bardziej tolerancyjne wobec ludzi i same do nich dołączały, skuszone resztkami jedzenia i większym bezpieczeństwem? Jednym z głównych pytań w tej debacie jest to, czy ewolucja miała wystarczająco dużo czasu, by sama wytworzyć nowy gatunek, jakim jest pies. Czy znając mniej więcej moment, od jakiego psy żyją z ludźmi, można obliczyć czy są efektem działania naturalnej ewolucji, czy raczej sztucznego, celowego doboru przez ludzi? Nowy zestaw modeli matematycznych, opublikowany w czasopiśmie „Proceedings of the Royal Society: Biological Sciences” sugeruje, że psy wyewoluowały z wilków naturalnie. Obliczenia pokazują, że w odpowiednich warunkach wilki mogłyby przekształcić się w psy w ciągu około 8000 lat. A to znacznie krócej niż najstarsze archeologiczne dowody na istnienie udomowionych psów. Jak człowiek mógł kierować ewolucją psa? Psy żyją blisko ludzi od co najmniej 30 tys. lat. Alex Capaldi, ekolog z Uniwersytetu Jamesa Madisona w Wirginii mówi: „Istnieją mocne dowody na to, że sztuczna selekcja psów była obecna we wszystkich kulturach w ciągu ostatnich 15 tys. lat”. Innymi słowy, to ludzie wybierali psy z pasującymi im cechami, zamiast pozwolić, aby ewolucja przebiegała własnym torem. Jednak co z czasami wcześniejszymi niż 15 tys. lat wstecz? Tego do tej pory nikt nie zbadał. Jedna z teorii mówi, że ludzie mogli hodować oswojone wilki i u…

udomowienie-psow-4b0940f.jpg
width: 1000
height: 667

Tur to zwierzę, od którego wywodzi się bydło domowe. Czy uda się wskrzesić ten gatunek?
type: item
date: 2025-01-25T12:02:57.000Z
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: dzikie zwierzęta
subject: ssaki
subject: udomowienie
description: Kiedy i gdzie został udomowiony tur? Zwierzę to do dziś jest obiektem badań naukowych. I to pomimo faktu, że tur leśny wymarł prawie 400 lat temu.
encoded: Spis treści: Jak wyglądał tur leśny? Tryb życia tura Ostatni tur Projekt wskrzeszenia tura Nowe badania nad turami Tury leśne (Bos primigenius) wędrowały po Europie, Azji i Afryce przez setki tysięcy lat. Zostały uwiecznione jako malowidła na wielu ścianach jaskiń. Ich udomowienie doprowadziło do powstania niektórych odmian bydła. Krowy i byki stały się dla naszych przodków źródłami siły pociągowej, mięsa i mleka. Wpływ udomowienia turów był ogromny. Dzisiaj ich potomkowie stanowią aż jedną trzecią światowej biomasy ssaków. Jak wyglądał tur leśny? Tur był dostojny, potężny, silny. Ważył od 800 do 1000 kg. Wysokością – 190 cm w kłębie – dorównywał największym współczesnym bykom. Od czubka nosa do nasady ogona mierzył ponad 3 m. Uważa się, że tury były mniejsze od żubrów. Samice miały kolor rdzawobrunatny w sezonie letnim i szarobrunatny w okresie zimowym. Byki były czarne. Obie płcie miały rogi mierzące 70-80 cm. U byków były one bardziej masywne. Rogi turów były bardzo charakterystycznie wygięte. Tryb życia tura Tury były zwierzętami leśnymi. Ich podstawowy pokarm stanowiły trawy. Możliwe, że – podobnie jak łosie – potrafiły zanurzać głowy w wodzie i wyjadać rosnące pod nią rośliny. Zakłada się, że organizacja społeczna stad turów była podobna do tej, jaka występowała udomowionego bydła. Przywódcą był pojedynczy samiec, który miał własną grupę samic. Młode samce, osiągając dorosłość, opuszczały stado, podczas gdy samice w nim zostawały. Ostatni tur Ze względu na jego wyjątkową siłę i wytrzymałość tur leśny był w Europie jednym z najbardziej pożądanych zwierząt łownych. Z początkiem drugiego tysiąclecia naszej ery tury zniknęły z Europy Zachodniej. Od XIV w. spotkać je można było już tylko w Polsce, głównie w lasach mazowieckich. Ostoja tych zwierząt, Puszcza Jaktorowska na Mazowszu, została objęta specjalną ochroną książęcą. Choć wyznaczono strażników, którzy mieli opiekować się turami, liczba zwierząt wciąż spadała. W 1599 roku było ich 24, a dwa lata później – już…

tur-lesny-zwierze-1-1ca6582.jpg
width: 5000
height: 3134

Czy psy w Ameryce udomowiono wcześniej, niż sądzono? Dowodem mają być ryby
type: item
date: 2024-12-05T11:30:17.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Przyroda
subject: ameryka północna
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: psy
subject: udomowienie
subject: wilki
description: Z analiz szczątków zwierząt z rodziny psowatych odkrytych w Ameryce wynika, że dużą część ich diety stanowiły łososie. Zdaniem badaczy to dowód na bliskie relacje człowieka z czworonogami. Być może nawet na ich udomowienie.
encoded: Spis treści: Kontakty z psowatymi wcześniej, niż sądzono Czyje to kości? Psa czy wilka? Piszczel niczym dymiący pistolet Archeolodzy dyskutują od lat, kiedy nasi przodkowie oswoili wilka i od kiedy czworonogi na stałe związały się z ludźmi. Wnioski płynące z różnorodnych analiz są rozbieżne. Na podstawie pomiarów czaszek wskazywano, że stało się to już 30 tys. lat temu. Jednak zdaniem większości badaczy miało do tego dojść zdecydowanie później, około kilkunastu tysięcy lat temu. Dzikie psowate mogły zostać udomowione niezależnie w różnych częściach świata. Teraz badacze z USA uzyskali nowe dowody na ten temat z Alaski. Kontakty z psowatymi wcześniej, niż sądzono Z artykułu opublikowanego właśnie na łamach czasopisma „Science Advances” przez naukowców z Uniwersytetów w Arizonie i Alasce wynika, że do udomowienia psa na kontynentach amerykańskich mogło dojść nieco wcześniej, niż sądzono. Nie 10 tysięcy lat temu, ale dwa tysiące lat wcześniej. – Mamy teraz dowody na to, że psowate i ludzi łączyły bliskie relacje wcześniej, niż wiedzieliśmy, że tak było w obu Amerykach – powiedział główny autor badania dr François Lanoë ze Szkoły Antropologii na Uniwersytecie Arizońskim. Ekspert zwrócił uwagę na to, że wśród badaczy, którzy zajmują się tematyką pierwszego zaludnienia obu Ameryk, trwa dyskusja nad tym, czy ci migranci przeszli przez Cieśniną Beringa (łączącą Azję z Ameryką) kilkanaście tysięcy lat temu wraz z czworonogami. Czyje to kości? Psa czy wilka? W 2018 roku dr Lanoë wraz ze swoimi współpracownikami odkrył kość piszczelową dorosłego zwierzęcia z rodziny psowatych na stanowisku archeologicznym na Alasce o nazwie Swan Point. Miejsce to zlokalizowane jest ponad 110 km od Fairbanks. Naukowcy poddali ten ekofakt datowaniu radiowęglowemu. Okazało się, że zwierzę żyło około 12 tysięcy lat temu, czyli pod koniec epoki lodowcowej. W kolejnych latach archeologom udało się odkryć kolejne szczątki psowatego, które wykazują oznaki możliwego udomowienia, na pobliskim stanowisku…

Udomowienie-wilka-fbd6c95.png
width: 1200
height: 630

Jak powstały megalityczne budowle w Göbeklitepe? Poznałem prawdę na własne oczy
type: item
date: 2024-11-14T07:57:41.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: architektura
subject: atrakcje turystyczne
subject: budynki
subject: neolit
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: świątynie
subject: turcja
subject: udomowienie
description: Słynne kamienne budowle odkryte w Göbeklitepe w Turcji mają około 11 tysięcy lat. Niektórzy nazywają je najstarszymi świątyniami na świecie. Wbrew obiegowej opinii nie pojawiły się nagle i znikąd. Sprawdziłem to na własne oczy.
encoded: Spis treści: Świątynie czy miejsca spotkań. Göbeklitepe pełne znaków zapytania Kim byli ludzie, którzy wznieśli Göbeklitepe? Nie tylko Göbeklitepe. O świątyniach, które zniknęły Nie taki kamień straszny. A Göbeklitepe – nie takie wyjątkowe Kontekst. Słowo klucz w archeologii Archeolog też (czasem) się myli. Historia odkrycia wczesnych osad neolitycznych Göbeklitepe (z języka tureckiego: brzuchate wzgórze) fascynuje nie tylko archeologów, ale też wielu pasjonatów pradziejów. To w tym miejscu, zlokalizowanym na wzgórzach południowo wschodniej Turcji, niedaleko granicy z Syrią, znajdują się jedne z najstarszych na świecie monumentalnych konstrukcji wzniesionych ręką człowieka. Świątynie czy miejsca spotkań. Göbeklitepe pełne znaków zapytania Do tej pory archeolodzy odkopali blisko 10 enigmatycznych budowli (niektóre częściowo), które niektórzy określają mianem świątyń. Są owalne w zarysie. W ich kamiennych ścianach znajdują się wielkie, T-kształtne filary. Nieco większe bloki, osiągające nawet 5–6 metrów wysokości, o takim samym kształcie umieszczone są naprzeciwko siebie wewnątrz tych założeń. Pokryte są płaskorzeźbami, na których widać dzikie zwierzęta. Przyglądam się tym budowlom z kładki, którą zbudowano nad nimi dla niekończącego się tłumu odwiedzających to miejsce. Rocznie przybywa tu od kilku lat nawet paręset tysięcy osób. W 2018 roku Göbeklitepe znalazło się na liście światowego dziedzictwa UNESCO, co jeszcze bardziej wzmogło zainteresowanie. Mijają mnie przede wszystkim liczne, wielopokoleniowe tureckie rodziny. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/11/20241105103419140iOS-6a37695.jpg" width="4032" height="3024" alt="Taj wygląda dzisiejszy krajobraz wokół Göbeklitepe. W czasach świetności osady rosło tu więcej drzew i było bardziej wilgotno" title="Taj wygląda dzisiejszy krajobraz wokół Göbeklitepe. W czasach świetności osady rosło tu więcej drzew i było bardziej wilgotno" /> Co prawda pierwszy badacz stanowiska archeologi…

gobeklitepe-da70211.png
width: 1200
height: 630

Ile krowa ma żołądków? Odpowiedź jest równie zaskakująca, co pytanie
type: item
date: 2024-03-10T09:00:48.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: krowy
subject: mikroby
subject: udomowienie
subject: Wolny czas
subject: zwierzęta
description: Ile krowa ma żołądków? Wyjaśniamy, jak działa skomplikowany układ pokarmowy przeżuwaczy, w tym żołądki krowy.
encoded: W tym artykule: Krowy i jej krewniacy: przeżuwacze Jak trawią przeżuwacze? Ile krowa ma żołądków? Żwacz Czepiec Księgi Trawieniec Mikrobiota przeżuwaczy Krowy i inne przeżuwacze dokonały trudnej sztuki – potrafią trawić twarde ściany komórkowe roślin. Aby to zrobić wytworzyły długi i złożony układ pokarmowy, a jedzenie i trawienie pochłania dużą część ich czasu i energii. Osiągnęły ewolucyjny sukces i potrafią przeżyć wszędzie tam, gdzie znajdą roślinny pokarm. Żołądki krowy to prawdziwa maszyneria, przystosowana do strawienia nawet najtwardszych części roślin. Krowy i jej krewniacy: przeżuwacze Nasze udomowione krowy to zwierzęta gospodarskie, które należą do przeżuwaczy. Według klasyfikacji biologicznej to podrząd ssaków. Przeżuwacze to zwierzęta roślinożerne. Oprócz bydła należą do nich m.in. żyrafy, jelenie, sarny, łosie, antylopy i bawoły. Najmniejsze przeżuwacze to azjatyckie piżmowce, ważące zaledwie około 15 kg. Krowy i reszta udomowionego bydła należą do podrodziny bawołów. To zwierzęta parzystokopytne. Udomowienie bydła nastąpiło mniej więcej 8 tys. lat temu. Krowa domowa to tak naprawdę podgatunek tura europejskiego. Kiedy po raz pierwszy ludzie udomowili bydło? Odpowiedź na to pytanie znaleźli polscy naukowcy Polscy naukowcy odkryli, że ludzkość po raz pierwszy udomowiła bydło ok. 10 000 lat temu. Pierwszy przypadek domestykacji miał miejsce w regionie Środkowego Nilu. Jak trawią przeżuwacze? Układ pokarmowy przeżuwaczy jest złożoną maszyną przystosowaną do rozbijania, trawienia i wchłaniania pokarmu roślinnego. Potrafią one trawić celulozę – polisacharyd, który jest budulcem ściany komórkowej roślin. Człowiek, choć je rośliny, strawić celulozy nie potrafi. Przechodzi ona przez nasz układ pokarmowy jako składnik błonnika. Strawienie celulozy nie jest rzeczą łatwą. Przeżuwacze wytworzyły skomplikowany układ pokarmowy, składający się z wielu elementów niespotykanych u innych grup zwierząt. Kluczowym elementem ich trawienia jest też, jak sama nazwa wskazuje…

krowa-domowa-618c9c0.jpg
width: 3000
height: 1000

Dlaczego większość psów ma ciemne oczy? Nowe badania wyjaśniają ten fenomen
type: item
date: 2023-12-20T14:32:33.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: Edukacja
subject: kolory
subject: oczy
subject: psy
subject: Społeczeństwo
subject: udomowienie
subject: Wolny czas
subject: zwierzęta
description: Naukowcy twierdzą, że to ludzie mogą być odpowiedzialni za kolor oczu udomowionych psów. Ciemne i brązowe ubarwienie ma wyglądać mniej groźnie, dlatego w przeszłości, ingerując w ewolucję psa, wybrano ten odcień.
encoded: W tym artykule: Kolor oczu psów Ludzie chętniej wybierają psy z ciemnymi oczami Ludzie mieli wpływ na tę cechę ewolucyjną psów Gdy patrzymy w oczy psów, zazwyczaj widzimy ciepły i brązowy kolor tęczówki. Oczywiście są rasy, które stanowią wyjątek od tej reguły. To między innymi husky syberyjski, owczarek australijski, border collie, dalmatyńczyk, wyżeł weimarski czy catahoula leopard dog. Kolor oczu psów Nowe badanie, które ukazało się właśnie na łamach „Royal Society Open Science” dowodzi, że kolor oczu czworonożnych przyjaciół człowieka zależy w dużej mierze od samego człowieka. Naukowcy przekonują, że ludzie intuicyjnie wybierają psy, które mają ciemniejsze źrenice, ponieważ wyglądają na mniej groźne i bardziej przyjazne. Za badania odpowiadał zespół pod kierunkiem prof. Akitsugu Konno. To behawiorysta z Uniwersytetu Naukowego Teikyo w Japonii. Wraz z kolegami wybrał zdjęcia 33 ras psów (małych i dużych). Badacze edytowali fotografie, aby rozjaśnić lub przyciemnić oczy zwierząt. W ten sposób każdy pies otrzymał dwie „wersje kolorystyczne”. Ludzie chętniej wybierają psy z ciemnymi oczami Następnie naukowcy pokazali wybrane zdjęcia grupie 142 ochotników (głównie studentów). Badacze chcieli, aby ludzie ocenili psy pod kątem cech, takich jak życzliwość, agresywność, dojrzałość i inteligencja. W artykule naukowym napisano, że ochotnicy dużo częściej oceniali psy z ciemnymi źrenicami jako przyjazne. Wskazywali również, że te zwierzęta wydają się bardziej towarzyskie i mniej agresywne. Co ciekawe, równocześnie uczestnicy badania oceniali te psy jako mniej inteligentne i mniej dojrzałe, przypominające szczenięta. – Uważam, że jaśniejsze tęczówki mają pewną przewagę ewolucyjną w przypadku wilków. Ale udomowienie tych zwierząt spowodowało, że zwierzęta utraciły tę „presję selekcyjną”. U niektórych psów zaczęły pojawiać się ciemniejsze oczy – powiedział cytowany przez „The Guardian” prof. Konno. Psy rozumieją średnio 89 słów. Które rasy są najmądrzejsze? Te psy reagują na w…

kolor-oczu-psow-8af1f37.jpg
width: 1000
height: 666

Historia koni w Patagonii. Rdzenni mieszkańcy hodowali te zwierzęta przed przybyciem Europejczyków
type: item
date: 2023-12-14T07:49:02.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: argentyna
subject: Edukacja
subject: konie
subject: odkrycia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: patagonia
subject: Społeczeństwo
subject: udomowienie
subject: Wolny czas
description: Najnowsze badania w Argentynie wykazały, że rdzenni mieszkańcy Patagonii hodowali konie jeszcze przed przybyciem europejskich kolonizatorów. Badacze twierdzą, że więzi ludzi z końmi sięgają nawet XVI–XVII wieku.
encoded: W tym artykule: Kiedy udomowiono konia? Konno przez Patagonię Konie w argentyńskiej Patagonii udomowiono 100 lat wcześniej, niż zakładano Doskonali jeźdźcy Patagonii Historia udomowienia koni sięga wielu tysięcy lat. Dowody archeologiczne w przeszłości wskazywały, że proces tak zwanej domestykacji tych zwierząt rozpoczął się prawdopodobnie ok. 5–6 tys. lat temu. Dopiero w 2021 roku badania opublikowane na łamach prestiżowego czasopisma „Nature” wykazały, że ludzie udomowili konie nieco ponad 4 tysiące lat temu, w regionie stepów na północ od Kaukazu. Kiedy udomowiono konia? W IV wieku p.n.e. prehistoryczne kultury na terenie dzisiejszej Rumunii i Bułgarii hodowały te ssaki. W trzecim tysiącleciu udomowione konie pojawiły się już w Kotlinie Panońskiej. Co ciekawe, aż do schyłku neolitu, czyli pierwszej połowy III wieku p.n.e., konie domowe nie były powszechne w Europie Środkowej i Zachodniej. Chociaż archeolodzy odkrywali sporadyczne szczątki tych zwierząt w tej części kontynentu. Zupełnie inaczej wygląda sprawa domestykacji koni w Ameryce Południowej i Północnej. Szczątkowe dowody wykazały, że hiszpańscy marynarze w XVI wieku pozostawiali swoje wierzchowce w niektórych częściach obu Ameryk. To odkrycie rzuca nowe światło na historię rdzennych Amerykanów. Wyprzedzili Europejczyków Rdzenni Amerykanie długo walczyli o bycie wysłuchanymi. Ich historią coraz częściej interesują się badacze. Najnowsze odkrycie burzy kolonizatorski mit. Uznano wówczas, że konie z czasem zaczęły być hodowane i stały się częścią historii rdzennych mieszkańców. Jednak naukowcy do tej pory uważali, że prawdziwe udomowienie tego gatunku nastąpiło dopiero w XIX wieku za sprawą europejskich osadników i wielkiej migracji. Konno przez Patagonię Najnowsze badania szczątków odkrytych w argentyńskim regionie Patagonii rzuca zupełnie nowe światło na związki ludzi z końmi. Na łamach czasopisma naukowego „Science Advances” opublikowano właśnie artykuł, który dowodzi, że rdzenni mieszkańcy Patagonii hodow…

patagonia-055aee0.jpg
width: 5400
height: 2700

Unikatowe odkrycie na Zamku w Ojcowie. Najstarsza świnka morska w Polsce
type: item
date: 2023-11-22T09:56:14.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: ameryka południowa
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: udomowienie
subject: Wolny czas
subject: zamki
subject: zamki w Polsce
subject: zwierzęta
description: Świnka morska, czyli kawia, to popularne zwierzątko domowe. Archeolodzy odkryli najstarsze szczątki tego sympatycznego gryzonia na terenie Polski. To znalezisko z Zamku w Ojcowie w woj. małopolskim. Egzotyczne zwierzątko było traktowane jak maskotka. Cieszyło oczy możnych już na przełomie XVI i XVII wieku.
encoded: W tym artykule: Zaskakujące kości – co to za zwierzę? Świnka morska jak pies. Ciekawostka na zamku Czyje oko cieszyła kawia? Świnka morska w Ojcowie. Skąd przybyła? Długa droga kawii do Europy Nowe badania archeologiczne na Zamku w Ojcowie prowadzone są przez dr. Michała Wojenkę z Instytutu Archeologii UJ. Trwają z przerwami od 2006 roku. W trakcie tych badań wydobyto prawie 16 tysięcy szczątków zwierzęcych. Zaskakujące kości – co to za zwierzę? To wśród tej nieprzebranej liczby kości naukowcy natknęli się na nietypową żuchwę. Nie można jej było przypisać do żadnego znanego zwierzęcia żyjącego w Polsce kilkaset lat temu. Analizy wykazały, że jest żuchwa kawii domowej (Cavia porcellus), zwierzątka zwanego dawniej po prostu świnką morską. O tym ustaleniu badacze piszą w czasopiśmie naukowym „Journal of Archaeological Science: Reports”. Naukowcy chcieli mieć pewność, że szczątki te pochodzą faktycznie z czasów funkcjonowania zamku. Co prawda żuchwę odkryto w warstwie ziemi datowanej na podstawie znajdujących się w niej zabytków na I połowę XVII w. Jednak badacze chcieli to potwierdzić.Dlatego w laboratorium w Oxfordzie w Wielkiej Brytanii wykonano datowanie fragmentu żuchwy metodą radiowęglową (C14). Wyniki także potwierdziły koniec XVI lub początek XVII wieku. Świnka morska jak pies. Ciekawostka na zamku – Biorąc pod uwagę wysoką pozycję właścicieli ojcowskiego zamku w XVI–XVII w., możemy przypuszczać, że znaleziona kość kawii należała do zwierzęcia domowego traktowanego jako maskotka i towarzysz człowieka. A nie od zwierzęcia, które było źródłem pożywienia – przekazał National Geographic Polska dr hab. Piotr Wojtal z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt Polskiej Akademii Nauk. Analizy prowadziła również Joanna Religa-Sobczyk z tego samego instytutu, która jest pierwszą autorką artykułu. Autorzy artykułu twierdzą, że obecność egzotycznej kawii domowej na XVII-wiecznym zamku w Ojcowie wskazuje, że ówcześni właściciele zamku nie tylko mieli szerokie kontakty zagran…

unikatowe-odkrycie-na-zamku-w-ojcowie-najstarsza-swinka-morska-w-polsce-ca35324.png
width: 1200
height: 630

Jakie są zwierzęta domowe? W polskich domach można spotkać naprawdę zaskakujące gatunki
type: item
date: 2023-07-24T06:57:17.000Z
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: Dom
subject: koty
subject: pies
subject: przyroda
subject: udomowienie
subject: zwierzęta
description: Są hodowane przez ludzi w celach towarzyskich, użytkowych lub gospodarczych. Często traktujemy je jak członków rodziny, ponieważ zapewniają nam towarzystwo, miłość i wsparcie. Jakie są zwierzęta domowe?
encoded: W tym artykule: Zwierzęta domowe a zwierzęta udomowione Jakie są zwierzęta domowe w Polsce Jakich zwierząt nie wolno trzymać w domu Nietypowe zwierzęta domowe Większość z nas określenie „zwierzęta domowe” kojarzy z najpopularniejszymi pupilami: psami, kotami, chomikami i kawiami (świnkami morskimi). Jednak lista gatunków, jakie można spotkać w naszych domach, jest znacznie dłuższa. Przykłady tego, jakie są zwierzęta domowe, znajdziecie w dalszej części artykułu. Ludzie hodują zwierzęta od zarania cywilizacji. Z badań wynika, że po raz pierwszy zaczęli z tego czerpać korzyści co najmniej 13 tys. lat temu. Z początku były to rzeczy bardzo wymierne: ochrona przed drapieżnikami, mięso, jaja, mleko czy wełna. Jednak zwierzęta, które trzymamy w domu, zapewniają nam co innego. Przede wszystkim pozytywnie wpływają na nasze zdrowie psychiczne. Badania wykazały, że zwierzęta domowe sprzyjają obniżeniu ciśnienia tętniczego krwi i redukcji stresu. Mogą również chronić przed spadkiem funkcji poznawczych w wieku podeszłym. Zwierzę towarzyszące może również zwiększyć aktywność fizyczną, związaną ze spacerami i zabawami. Zwierzęta domowe a zwierzęta udomowione Na początku warto jednak wprowadzić zasadnicze rozróżnienie. Nie wszystkie zwierzęta domowe są zwierzętami udomowionymi. Domestykacja, czyli udomowienie oznacza celowe hodowanie jakiegoś gatunku pod kątem przekształcenia go w zwierzę przystosowane do obecności człowieka. Typowe przykłady to udomowienie psa (co najmniej kilkanaście tysięcy lat temu) i udomowienie kota (co najmniej 10 tys. lat temu). Dzika obsesja. Jakie zwierzęta trzymają w domach Amerykanie? [FOTOREPORTAŻ] Na amerykańskich podwórkach, w garażach, salonach, łóżkach, piwnicach i łazienkach dzikie zwierzęta, trzymane jako domowi pupile, żyją tuż obok ludzi. Uważa się, że w tamtejszych d... Jednak wiele gatunków udomowionych to zwierzęta gospodarskie, takie jak konie, krowy, owce, kozy, kury, kaczki czy gęsi. Tych stworzeń z reguły nie trzymamy w domu. Natomiast …

jakie-sa-zwierzeta-domowe-fot-getty-images-0831e3c.jpg
width: 1888
height: 1588

Udomowienie psa. Jak przebiegał proces oswajania wilka?
type: item
date: 2022-11-09T11:14:59.000Z
creator: Stanisław Szklarek
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: archeologia
subject: Edukacja
subject: psy
subject: środowisko
subject: udomowienie
subject: zwierzęta
description: Udomowienie psa było jednym z najważniejszych ludzkich osiągnięć. Dzięki temu powstało wiele ras psów, z którymi żyjemy na co dzień w domu. Jak psy i ludzie się związali na zawsze? Kiedy i gdzie do tego doszło? Czemu najdłuższy płot na świecie postawiony jest właśnie w obawie przed psami?
encoded: W tym artykule: Historia psa Konsekwencje udomowienia dla psa Ile czasu trwało udomowienie psa? Kiedy udomowiono psa (wilka)? Skąd wiemy o czasie udomowienia wilka? Europa kolebką psów? Czy jednak Syberia kolebką psów? Gdzie w końcu udomowiono psa (wilka)? Dingo – pies domowy, który stał się dziki Każde oswojone przez człowieka zwierzę posiada swojego oryginalnego „dzikiego” przodka. Obecnie wszystkie współczesne psy (Canis familiaris) są potomkami euroazjatyckich wilków siwych (Canis lupus). Przez wieki uważano, że stopniowa ewolucja zmieniła to dzikie zwierzę w oswojonego zwierzaka. Jak naprawdę wyglądała historia psa i kiedy udomowiono wilka? Jak i gdzie pies stał się „przyjacielem człowieka”? Historia psa Zanim doszło do pojawienia się wielu różnorodnych ras psa człowiek musiał sobie „przywłaszczyć” dziki gatunek wilka siwego. Wraz z nastaniem cieplejszej epoki polodowcowej, tj. holocenu, pojawiło się wiele nowych gatunków ssaków. Właśnie w owym czasie człowiek miał dokonać udomowienia pierwszego zwierzęcia. W tym przypadku naukowcy są zgodni, że pierwszym udomowionym gatunkiem był drapieżny wilk, z którego powstał pies domowy. Tryb życia u ludzi i wilków miał pewne podobieństwa. Jak życie w stadzie, posiadanie przywódcy – lidera, polowanie na większe osobniki, wyżywienie całej grupy. W pewnym momencie ludzie zauważyli, że umiejętności wilka mogą być pomocne w polowaniu na inną zwierzynyę Z drugiej jednak strony, same wilki zaczęły się przywiązywać do ludzkich obozowisk, skąd łatwo było zdobyć pożywienie. Możemy w tym przypadku rozróżnić dwa typy domestykacji (inaczej udomowienia): Poskromienie wilka poprzez chwytanie młodych i ich chowanie „w niewoli”, co pozwoliło na oswajanie się z ludźmi. Samoudomowienie wilka – akceptacja dominacji człowieka i towarzyszenie mu w celu zdobycia pokarmu. Który z powyższych scenariuszy pojawił się jako pierwszy? Jest to nadal punkt sporny. Bez wahania stwierdzić można, że dopiero przywiązanie się wilka do człowieka i wejście pa…

psy-udomowiono-o-wile-wczesniej-niz-poczatkowo-sadzilismy-fot-getty-images-151ec89.jpeg
width: 2121
height: 1414

Jak udomowiono koty? Działo się to w 2 etapach i w co najmniej 3 różnych rejonach świata
type: item
date: 2022-10-14T05:49:09.000Z
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: ciekawostki
subject: koty
subject: Lifestyle
subject: Travel
subject: udomowienie
subject: zwierzęta
description: Dzikie koty udomowiono najpierw na Bliskim Wschodzie, a kilka tysięcy lat później trafiły do Egiptu. Ale niezależnie od tego działo się to także w Chinach. Dzięki badaniom naukowym coraz lepiej rozumiemy, jak udomowiono koty.
encoded: W tym artykule: Jak udomowiono koty na Bliskim Wschodzie Koty domowe w starożytnym Egipcie Jak udomowiono koty w Chinach Skąd wzięły się pręgowane koty Koty domowe stwarzają zagrożenie dla przyrody Udomowienie kota wiązane jest ze starożytnym Egiptem. Według sprawdzonych znalezisk, mogło to nastąpić co najmniej 3,5 tys. lat temu. Wiele jednak wskazuje, że doszło do tego znacznie wcześniej i w innym regionie. Zatem jak udomowiono koty i gdzie się to stało? Jak udomowiono koty na Bliskim Wschodzie Kot domowy pochodzi od dzikiego kota nubijskiego (Felis silvestris lybica). Prawdopodobnie pierwszymi ludźmi, którym udało się udomowić koty ponad 9000 lat temu byli pionierzy rolnictwa z Bliskiego Wschodu. Koty przyciągnęła do nich obecność myszy, zwabionych z kolei przez obfitość ziarna. Na Cyprze znaleziono kota pochowanego z człowiekiem już ok. 9,5 tys. lat temu. Naukowcy z Instytutu Jacquesa Monoda w Paryżu wyizolowali próbki mitochondrialnego DNA (które jest dziedziczone wyłącznie po matce) ze szczątków ponad 200 kotów. Pochodziły one z grobów Wikingów, kocich mumii z czasów egipskich oraz z epoki kamienia. Badania genetyczne potwierdziły, że ssaki te zostały udomowione w obszarze Żyznego Półksiężyca. Czyli obszaru, który rozciąga się od Egiptu, przez Syrię, po Mezopotamię. 5 typów kocich charakterów. Fińscy naukowcy przyjrzeli się psychologii kotów Biolodzy wyróżnili 5 typów kocich charakterów. Które rasy kotów są najbardziej strachliwe? Człowiek zyskał drapieżnika łapiącego gryzonie zjadające zboże, a kot – niewyczerpany zapas ofiar. Z badań wynika też, że mózgi udomowionych kotów zmniejszyły się na przestrzeni lat. Dlaczego tak się stało? Mózgi udomowionych kotów są mniejsze z powodu niższej liczby komórek grzebienia nerwowego, które odpowiadają między innymi na reagowanie na zagrożenia. Zwierzaki, które żyją w domach, są znacznie rzadziej narażone na zagrożenia niż te żyjące na wolności. Nie muszą też martwić się o miejsce do spania czy jedzenie. Koty domowe w star…

jak-udomowiono-koty-dzialo-sie-to-w-2-etapach-i-w-co-najmniej-3-roznych-rejonach-swiata-fot-shutterstock-f04a81e.jpg
width: 1000
height: 498

Po wymarciu człowieka to zdziczałe zwierzęta domowe opanują Ziemię. Które gatunki poradzą sobie najlepiej?
type: item
date: 2022-06-11T06:45:28.000Z
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: Przyroda
subject: dzikie psy
subject: dzikie zwierzęta
subject: konie
subject: koty
subject: kozy
subject: krowy
subject: Lifestyle
subject: psy
subject: świnie
subject: udomowienie
subject: zwierzęta
description: Ziemia już jest planetą zwierząt domowych. Gdybyśmy nagle zniknęli z jej powierzchni, to zdziczałe zwierzęta domowe miałyby największe szanse na opanowanie opustoszałej planety.
encoded: W tym artykule: Zdziczałe zwierzęta domowe – krowy Zdziczałe zwierzęta domowe – psy Zdziczałe zwierzęta domowe – świnie Zdziczałe zwierzęta domowe – kury Zdziczałe zwierzęta domowe – konie Zdziczałe zwierzęta domowe – kozy Zdziczałe zwierzęta domowe – koty Łączna biomasa udomowionych ssaków – na którą składają się głównie krowy i świnie – osiąga 60 proc. wszystkich żyjących przedstawicieli tej grupy. Jeśli do tego dodamy zsumowaną masę ludzi, która stanowi 36 proc. masy ssaków, to na dzikie gatunki z tej grupy pozostaje marne 4 proc. Podobnie rzecz się ma z ptakami. 70 proc. ich obecnej biomasy przypada na drób, głównie kurczaki. Dzikie gatunki stanowią tylko 30 proc. masy wszystkich żyjących ptaków. Tak przynajmniej wyliczył zespół prof. Rona Milo z Weizmann Institute of Science w Izraelu. Bezwzględne dane liczbowe potwierdzają te wnioski. Szacuje się, że obecnie Ziemię zamieszkuje 19,5 mld kurczaków, 1,4 mld krów, 980 mln świń, 470 mln psów oraz 373 mln kotów. Do tego trzeba dodać konie, krowy, owce, kozy czy nawet pszczoły miodne. A także zwierzęta, które, choć nie zostały udomowione, to ściśle związały swoje życie z człowiekiem. Są to choćby myszy domowe, szczury, wróble czy bociany białe. Gdyby ludzkość wyginęła nagle w wyniku jakiejś globalnej epidemii, to gigantyczna przewaga liczebna zwierząt domowych i związanych z człowiekiem dałaby im pierwszeństwo w opanowywaniu opustoszałej po nas Ziemi. Z drugiej strony niektóre wersje genów, jakie pod wpływem człowieka znalazły się w ich komórkach, mogłyby im to utrudnić. Krótkie nogi, duże otłuszczenie, oklapłe uszy czy łagodny charakter nie ułatwiłyby walki o byt w naprawdę dzikiej przyrodzie. Z kolei szybki przyrost masy czy wszystkożerność mogłyby okazać się przydatne. Ewolucja się nie cofa, lecz serwuje nowe mutacje. Widać to, gdy pojawiają się zdziczałe zwierzęta domowe. Zdarzyło się już wielokrotnie na wyspach, porzuconych farmach czy w strefach ewakuacji ludzi po rozmaitych katastrofach. To dobry prognostyk te…

po-wymarciu-czlowieka-to-zdziczale-zwierzeta-domowe-opanuja-ziemie-ktore-gatunki-poradza-sobie-najlepiej-fot-getty-images-ee10736.jpeg
width: 2121
height: 1414

Tego z pewnością nie wiedziałeś! Chińczycy także kiedyś udomowili koty
type: item
date: 2016-02-01T17:28:59.000Z
creator: redakcja
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: chiny
subject: koty
subject: udomowienie
description: Koty są najpopularniejszymi zwierzętami domowymi - szacuje się, że jest ich dziś na świecie ponad 500 mln! Te, które znamy, pochodzą od afrykańskiej i bliskowschodniej dzikiej formy, kota nubijskiego, Felis silvestris lybica. Ale właśnie odkryto coś, czego o nich nie wiedzieliśmy.
encoded: Do udomowienia kotów doszło nie tylko w Egipcie i na Bliskim Wschodzie, ale również - niezależnie - w Chinach. Było to w okresie po narodzinach rolnictwa - wynika z nowych badań, przedstawionych w PLOS ONE. W 2004 r. naukowcy ogłosili, że początków związku pomiędzy ludźmi i kotami należy szukać na Bliskim Wschodzie, w okresie 9-7 tys. lat p.n.e., tuż po narodzinach rolnictwa. Jeszcze wcześniej, w 2001 r., w osadzie rolniczej na północy Chin (w prowincji Shaanxi) naukowcy z Chińskiej Akademii Nauk w Pekinie odkryli kości kota, datowane na ok. 3500 r. p.n.e. Nie było jednak jasne, czy kości te można uznać za dowód relacji pomiędzy ludźmi a małymi dzikimi kotami z Chin już w 4. tysiącleciu przed naszą erą. Równie dobrze pierwsze koty mogły zostać udomowione na Bliskim Wschodzie, a do Chin mogły być sprowadzone później - sugerowali naukowcy. Bez ustalenia, do jakiego gatunku należało zwierzę z prowincji Shaanxi, trudno było przesądzać na rzecz jednej z hipotez. W Chinach żyją co najmniej cztery formy małych kotów. W okresie, którego dotyczą badania, nie pojawiał się tam jednak kot nubijski - podgatunek, od którego wywodzą się koty współczesne. Nowe światło na dawne relacje ludzi i kotów rzucają badania prowadzone przez naukowców z francuskiego Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS), Francuskiego Muzeum Historii Naturalnej (MNHN), szkockiego University of Aberdeen, Chińskiej Akademii Nauk Społecznych i Instytutu Archeologii Prowincji Shaanxi. Zespół ekspertów z tych instytucji przebadał kości, stosując metodę geometrycznych analiz kształtu. Metoda ta pozwala rozróżnić podobne kości należące do różnych, niewielkich kotów, w przypadku materiału tak starego, że nie można z niego pozyskać DNA. Naukowcy analizowali żuchwy pięciu kotów znalezione w prowincjach Shaanxi i Henan, datowane na okres 3500-2900 r. p.n.e. Ustalili, że wszystkie należały do drapieżnego ssaka zwanego kotkiem bengalskim (Prionailurus bengalensis). Ten daleki kuzyn kota nubijskiego wciąż żyje…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ea48b0248878bf55aad34610df5053f79d0ca959-d5ac0d5.png
width: 1107
height: 660