Uchodźcy z Ukrainy dzielą się wstrząsającymi historiami. „Połowę serca zostawiłam za sobą”
Z dnia na dzień stracili domy, a ich rodziny rozdzielono. Szukając schronienia w Polsce, uchodźcy z Ukrainy zastanawiają się, co będzie dalej. Są ich już setki tysięcy.
W tym artykule: Uchodźcy z Ukrainy szukają schronienia w Europie. Każda ucieczka to wielki rodzinny dramat „Masz wybór: uratuj dzieci albo zostań z mężem” Historie uchodźców uciekających z Ukrainy Pobudka przy wybuchach. Szukanie paszportu w pośpiechu. Traumatyczna podróż pociągiem po ciemku, aby uniknąć rosyjskich wojsk. Nadzieja na „przytulny kąt”, w którym będzie można się schronić. Historie uchodźców są pełne żalu. Łączy je cierpienie. Zapewne nie da się go uniknąć w sytuacji, gdy ponad milion osób jest zmuszonych do opuszczenia swoich domów i stawienia czoła surowej rzeczywistości. Uchodźcy z Ukrainy szukają schronienia w Europie. Każda ucieczka to wielki rodzinny dramat Irina Lopuga była jedną z uchodźczyń jadących przed dwa dni w sznurze samochodów do położonego niedaleko granicy Przemyśla. Razem z mężem mieli wystarczająco dużo czasu, żeby porozmawiać. Tym razem nie o marzeniach o kupnie własnego domu czy zwiedzaniu Egiptu, ale o przetrwaniu. „Rozmawialiśmy o tym, że cały świat wywrócił się do góry nogami”. Kiedy dotarli do granicy, musieli się rozstać. Ukraińcy w wieku od 18 do 60 lat otrzymali rozkaz pozostania w domu i wspierania ruchu oporu. Dołączają do nich kobiety, które po raz pierwszy trzymają w dłoniach broń oraz cywile gotujący pierogi i przygotowujący koktajle Mołotowa. Mąż Iriny pomagał w ewakuacji kościoła w Kijowie. Tuż przed wyjazdem „odwrócił się i wybuchnął płaczem”. Potem ona, dzieci, ich pies – wszyscy pobiegli. „Masz wybór: uratuj dzieci albo zostań z mężem” Teraz stanowią niewielką część jednej z największych fal uchodźców od dziesięcioleci. Wszyscy próbują znaleźć własny kąt w podenerwowanej Europie. Obawiając się o własne bezpieczeństwo, Europejczycy - zwłaszcza Polacy - witają wyczerpanych Ukraińców na przejściach granicznych. – Bardzo trudno jest zostawić męża w domu. Masz wybór: uratuj dzieci lub zostań z nim – mówi Neyla Tkaczenko. Uchodźcy z Ukrainy próbują zaznać trochę normalności w namiotach w punkcie przyjmowania uchodźców w Medyce w Polsce. Wielu z nich czeka na dalszą podróż do innych miejsc w Europie. Historie uchodźców uciekających z Ukrainy Valentyna Turchyn uciekła do Polski z miasta Czerkasy w Ukrainie razem ze swoją matką (również Valentyną Turchyn) i trzema córkami: pięcioletnią Mayą, w różowym płaszczu, siedmioletnią Tanyą i 16-letnią Galyną. 72-letnia Ludmyła Kuczebko w Żytomierzu zostawiła za sobą alarmy powietrzne. Martwi się o syna, który został w Kijowie. Prosi Boga, by ocalił nie tylko jego, ale całą Ukrainę. Mogli się za każdego pasażera w każdym pociągu. „Dziś modlimy się nie tylko za Ukrainę – modlimy się też za Rosję, za naszych tamtejszych braci i siostry”. – Urodziliśmy się w Ukrainie i kochamy naszą ojczyznę. To jest piękny kraj. Bóg dał jej wszystko: lasy, pola… moje drogocenne pola – dodaje. W Ukrainie uczyły się tysiące afrykańskich studentów, wśród nich Blessing Oyeleke, 25-letna studentka medycyny z Nigerii. Uciekła z Tarnopolu. W tłumie ewakuujących się uchodźców doświadczyła chaosu i rasizmu, ale o pięciu latach spędzonych w kraju mówi, że były „jak marzenie”. Siostry Ludmyła i Nelya Tkachenko, lat 35 i 41, z Kijowa martwią się o swoje dzieci, które przyjechały z nimi do Polski. Powstrzymują łzy, myśląc o swoich mężczyznach i rodzinach, które wciąż są na Ukrainie. Nelya mówi, że nie ma jej ani tu, ani tam. „Połowę serca zostawiłam za sobą, połowę przyniosłam ze sobą”. 33-letnia Iryna Butenko i jej ośmioletnia córka Kateryna Falchenko uciekły z Charkowa w panice. Kiedy wreszcie pojawił się pociąg – mówi Iryna – „biegłyśmy, a oni strzelali z tyłu”. Nie myśli o powrocie. Mała Katia czuje się teraz bezpieczna: „Nikt do nas nie strzela ani nie grozi. Moja mama jest zawsze przy mnie”. 42-letnia Iryna Novikova wyjechała z Kijowa z córką w mgnieniu oka – bez przebierania się, mycia zębów i wzięcia prysznica przed podróżą. „W takiej chwili nie potrzebujesz tego. Nie wiem, jak biegłam; moje nogi po prostu mnie niosły”. Córka powiedziała jej, że zbliża się atak, ale „po prostu nie mogła w to uwierzyć”. Amoakohene Ababio Williams, lat 26, pochodzący z Ghany, mówi, że został oddzielony od swojej ukraińskiej żony Sattennik Airapetryan i ich rocznego syna Kyle'a Richarda, wraz z innymi czarnymi mężczyznami, tuż przed dotarciem do polskiej granicy po ucieczce z Odessy. „Myślałem, to koniec. Może już jej nie zobaczę”. Udało mu się jednak wrócić do rodziny. Opracowanie: Mateusz Łysiak
Branża turystyczna pomaga uchodźcom z Ukrainy. Darmowe noclegi i przejazdy to nie wszystko
Uchodźcy wysiadający na dworcach kolejowych i autobusowych w Polsce często pytają, jak dostać się pod konkretny adres lub gdzie mogą wykupić nocleg. Branża turystyczna wyszła naprzeciw ich potrzebom.
W tym artykule: Branża turystyczna łączyły siły w pomocy dla uchodźców Te informacje mogą pomóc uchodźcom Bezpieczny powrót do Europy i bezpłatne noclegi Agresja Rosji wobec Ukrainy jest odczuwalna niemal na całym świecie. Od rozpoczęcia rosyjskiej inwazji z Ukrainy uciekło już ponad pół miliona osób. Uchodźcy najczęściej szukają schronienia w Polsce. Tysiące Ukraińców przekroczyło też granice ze Słowacją, Rumunią, Mołdawią i Węgrami. Branża turystyczna łączyły siły w pomocy dla uchodźców Z kraju objętego wojną uciekają ludzie w różnym wieku i o różny statusie materialnym. Część z nich ma w Polsce rodzinę lub przyjaciół. Niektórzy dopiero na miejscu szukają noclegów. Jeszcze inni do Polski przyjeżdżają na chwilę, żeby stąd wyjechać dalej na zachód. Jeszcze zanim liczba uchodźców z Ukrainy zaczęła być podawana w setkach tysięcy, Polacy zmobilizowali się i zaczęli organizować zbiórki żywności, odzieży oraz środków medycznych. W wielu miejscach magazyny są już pełne. Tu znajdziesz listę zaufanych organizacji niosących pomoc Ukraińcom. W pomoc Ukraińcom angażuje się też branża turystyczna. Dla większości uchodźców przekroczenie polskiej granicy to nie koniec podróży, a jedynie początek jej kolejnego etapu. PKP Intercity jako jedno z pierwszych przedsiębiorstw turystycznych w Polsce zaoferowało pomoc uciekającym przed wojną. Od 26 lutego wszyscy obywatele Ukrainy mogą poruszać się pociągami obsługiwanymi przez przewoźnika za darmo. Do bezpłatnego biletu upoważnia ukraiński paszport. Taka forma pomocy ma potrwać co najmniej przez kolejne cztery tygodnie. Wzorem PKP Intercity darmowe przejazdy dla uchodźców z Ukrainy zaoferowały również Koleje Wielkopolskie, Koleje Mazowieckie, Koleje Dolnośląskie oraz Śląskie. Podobną akcję zorganizował również Flixbus. W mediach społecznościowych przewoźnika czytamy, że zgłoszenia na bezpłatne podróże z Przemyśla i Rzeszowa są przyjmowane online. Bezpłatne bilety można także nabyć w aplikacji Koleo.pl. Rosjanie zniszczyli największy samolot na świecie. Antonov był w Polsce jeszcze w tym roku Jeszcze dwa lata temu tysiące Polaków oglądały, jak największy samolot na świecie lądował w Warszawie. W trakcie walk w Ukrainie maszyna została zniszczona. Te informacje mogą pomóc uchodźcom Po przyjedzie do miast, Ukraińcy nie muszą martwić się o bilety na przejazd autobusem, tramwajem czy metrem. Gdańsk, Warszawa i Kraków oferują im bezpłatną komunikację. Kto regularnie porusza się Uberem, pewnie wie, że za kierownicą często siedzą Ukraińcy. Firma także wspiera uchodźców i wolontariuszy. Kursy na granicę dla osób, które chcą pomóc, są bezpłatne. Przed wyjazdem należy jednak pamiętać o tym, żeby wcześniej umówić się na odebranie konkretnej osoby lub rodziny. Na wielu przejściach granicznych panuje chaos. Uciekający przed wojną, zwłaszcza kobiety z dziećmi, nierzadko boją się wsiadać do obcych samochodów bez uprzedniego kontaktu. Fotoreportaż z Ukrainy zaatakowanej przez Rosję. Miasta ogarnął chaos Rosyjska inwazja na Ukrainę jest prowadzona drogą lądową, morską i powietrzną. Tak sytuacja wygląda od środka. Bezpieczny powrót do Europy i bezpłatne noclegi Brutalna inwazja rosyjska zastała część Ukraińców na wakacjach między innymi w Egipcie czy Turcji. Ponieważ przestrzeń lotnicza nad Ukrainą została zamknięta dla cywilnych samolotów, turyści mają utrudniony powrót do Europy. Część polskich biur podróży, w tym TUI i ITAKA, oferuje Ukraińcom darmowe miejsca w samolotach czarterowych do Polski. A co z noclegami? Tu pomoc niesie między innymi popularna platforma turystyczna Couchsurfing. Ukraińcy zostali zwolnieni z opłat. Powstała również specjalna grupa, na której uchodźcy mogą kontaktować się z gospodarzami. Airbnb z kolei oferuje pomoc w zorganizowaniu i opłaceniu noclegów dla 100 tys. osób z Ukrainy. Brian Chesky, dyrektor i współzałożyciel serwisu ogłosił w mediach społecznościowych, że pilnie potrzebne są domy w Polsce, Niemczech, na Węgrzech i w Rumunii. Większość przedsiębiorstw turystycznych organizuje zbiórki pieniędzy oraz darów. Angażując się w nie, pamiętajmy o tym, żeby przekazywać ubrania i przedmioty, które rzeczywiście będą potrzebne ludziom w marcu. Stroje kąpielowe i słomkowe kapelusze odpadają. Pomoc uchodźcom to nie czyszczenie szaf.
„Afgańska dziewczyna” Sharbat Gula została ewakuowana z Afganistanu do Włoch
W latach 80. Sharbat Gula stała się symbolem afgańskiego konfliktu i wojen. Dopiero teraz bezpiecznie opuściła ojczyznę.
W tym artykule: Sharbat Gula – „afgańska dziewczyna” z okładki National Geographic Kryzys uchodźczy Sharbat Gulę zna cały świat, choć pewnie mało kto wie, że tak właśnie nazywa się słynna „afgańska dziewczyna” z okładki National Geographic (1985 r.). Jej zielone oczy i przeszywające spojrzenie z miejsca stały się nieoficjalnym symbolem wojen oraz uchodźców. Mimo sławy jej życie nieszczególnie się zmieniło. Sama Sharbat długo nie wiedziała, że jest rozpoznawalna za granicą. Fatima jest pierwszą kobietą-przewodnikiem w Afganistanie. „Wyzwania zawsze były częścią mojego życia” Bycie przewodnikiem, oprowadzanie ludzi po mieście, często wiąże się z koniecznością zejścia z utartych szlaków. Jednak Fatima musiała wręcz wytyczyć swoją drogę na nowo. 22-latka jes... Sharbat Gula – „afgańska dziewczyna” z okładki National Geographic Lata mijają, a „afgańska dziewczyna” nadal nie została zapomniana przez media. Dziś to już dojrzała, blisko 50-letnia kobieta. Do niedawna mieszkała w Afganistanie zajętym przez talibów. To już czas przeszły, bo w obawie o swoje życie, podobnie jak setki afgańskich rodzin, zwróciła się z prośbą o pomoc do włoskiego rządu. Jak poinformowali przedstawiciele biura premiera Mario Draghiego, kobieta została już ewakuowana do Włoch, gdzie umieszczono ją w „bezpiecznym schronieniu”. Nie wiadomo, kiedy dokładnie Afganka przyleciała do Rzymu. Sharbat nie jest wyjątkiem. Jej przeniesienie do Włoch to część większego programu ewakuacji obywateli Afganistanu do Włoch. Na miejscu jest im udzielane wsparcie nie tylko finansowe, ale też pomoc w zintegrowaniu się z nowym, obcym kulturowo społeczeństwem. Historia Sharbat Guli nie jest wesoła. Kobieta straciła oboje rodziców podczas ataku radzieckich wojsk na jej wioskę. Następnie razem z babcią i rodzeństwem trafiła do obozu dla uchodźców w Pakistanie. Właśnie tam powstało słynne zdjęcie. Nastoletnia wówczas Sharbat uczęszczała na zajęcia do nieoficjalnej szkoły. Do 2002 r. nie wiedziała, że jej twarz jest znana na całym świecie. Dopiero po 17 latach fotograf Steve McCurry mógł zidentyfikować dziewczynę ze słynnego zdjęcia. Wcześniej utrudniały to między innymi rządy talibów. W 2002 r. Sharbat miała 3 córki (czwarta zmarła niedługo po porodzie) oraz męża. Razem z rodziną mieszkała w Afganistanie. Od tamtej pory światowe media co jakiś czas interesują się jej życiem. Niestety najczęściej nie są to pozytywne doniesienia. W 2012 r. mąż Afganki zmarł, a w 2016 r. została aresztowana przez pakistańską policję pod zarzutem sfałszowania dokumentu tożsamości. Schronienie we Włoszech jest w pewnym sensie domknięciem klamry w życiu Sharbat. Kobieta od małego uciekała z objętej konfliktami ojczyzny. Tym razem udzielono jej pomocy w legalny i humanitarny sposób. Nie wiadomo, czy Afganka wyjechała do Włoch sama, czy razem z rodziną. Połowa populacji Jemenu cierpi z powodu głodu. Tysiącom dzieci grozi śmierć z niedożywienia Wojna domowa w Jemenie trwa nieprzerywanie od 2015 roku. Ofiarami konfliktu są nie tylko żołnierze, ale również ludność cywilna. Organizacje humanitarne przewidują, że 400 tysiącom jemeń... Kryzys uchodźczy Podobnych historii są tysiące. Ostatni kryzys związany z przejęciem władzy przez talibów wybuchł w Afganistanie w sierpniu 2021 r., ale Afgańczycy podkreślają, że w ich kraju nigdy nie było i nie będzie spokojnie. Całe rodziny od lat uciekają z Afganistanu za granicę. Wśród uchodźców dużą grupę stanowią Hazarowie – prześladowana mniejszość etniczna. Mało komu udaje się bezpośrednio dostać do Europy lub w inne bezpieczne miejsce. Najpierw tysiące emigrantów trafiają do obozów, w których żyją w skrajnych warunkach nawet po kilka lat. Zobacz, jak wygląda życie w obozie dla uchodźców na Lesbos. Najbezpieczniejszym sposobem na dostanie się do Europy są korytarze humanitarne. W ramach inicjatywy uchodźcom gwarantuje się nie tylko podróż, ale również program integracyjny w nowym miejscu zamieszkania. Pomysł od początku jest popierany przez działającą na całym świecie Wspólnotę Sant’Egidio oraz Federację Kościołów Ewangelickich we Włoszech i Konferencję Episkopatu Włoch. Dlaczego to tak ważne? Emigranci uciekający do Europy, są łatwym łupem dla handlarzy ludźmi. Dzięki korytarzom humanitarnym mogą uniknąć ryzyka porwania. Istotnym aspektem jest również wspomniana wcześniej integracja. Ucieczka od wojny i ubóstwa to dopiero początek nowego życia. Źródło: Independent
Tak wygląda życie w obozie dla uchodźców. Reportaż z Lesbos
Jeszcze kilka miesięcy temu moja wiedza o tej greckiej wyspie ograniczała się do znajomości kilku teorii tłumaczących jej nazwę. Dziś kiedyś słyszę Lesbos, myślę o tysiącach uchodźców, którzy utknęli u bram Europy. Latem 2021 r. mogłem poznać ich lepiej.
W tym artykule: Solidarna codzienność Małe wielkie marzenia Uchodźcy podają czas w miesiącach Podziel się wszystkim, co masz Wychowani w obozie Lesbos to nie jest popularny kierunek wakacyjny. Mimo że ta przepiękna wyspa leży zaledwie kilka kilometrów od Turcji, wczasowicze konsekwentnie jej unikają. Kiedy mówię, że te wakacje spędzam razem ze wspólnotą Sant'Egidio w Grecji na Lesbos, moi rozmówcy zazwyczaj dziwią się albo myślą, że sobie z nich żartuję. Ja sam nie wiem jeszcze, co mam myśleć. Lecę do obozu dla uchodźców. Co i kto mnie tam zastanie? Najbardziej boję się tego, że psychicznie nie wytrzymam cierpienia ludzi, zwłaszcza kobiet i dzieci. Z listy książek, które miały mnie do tego wyjazdu przygotować, nie przeczytałem żadnej. Bo czy na takie spotkanie da się w ogóle przygotować? Solidarna codzienność Szybko wchodzę w rytm życia na Lesbos. Każdy dzień ma taki sam rozkład jazdy. Po wspólnym śniadaniu rozjeżdżamy się do Szkoły Pokoju lub Szkoły Angielskiego. Nie mam jeszcze dzieci i nie wiem, jak się z nimi bawić, dlatego wybieram pomoc w nauce dorosłym. Klasa liczy ponad 30 osób, a poziom jest bardzo zróżnicowany. Są uczniowie, którzy znają angielski w stopniu komunikatywnym, ale większość z nich dopiero uczy się przedstawiać i opowiadać o sobie. Największym wyzwaniem dydaktycznym są dla nas osoby, które nie potrafią pisać. Podczas pierwszej lekcji dosiadam się do rodzeństwa z Syrii. Dwie nastoletnie siostry pilnie notują wszystko to, co pojawia się na tablicy. Ich nieco młodszy brat wydaje się zagubiony. Zaglądam mu do zeszytu i widzę, że nie zna alfabetu łacińskiego. Stara się coś pisać, ale litery są koślawe. Mimo bariery językowej udaje nam się dogadać. – Na Lesbos jesteśmy od 18 miesięcy. Nie podoba mi się w obozie. Są szczury i węże – mówi Faris prostymi zdaniami. W trakcie lunchu rozmawiam też z jego siostrami. Są nieufne, ale wcale im się nie dziwię. Jestem nowy, a one w swoim krótkim życiu już wielokrotnie zdążyły zawieść się na innych ludziach. Krótka przerwa na schłodzenie się, a potem jedziemy do Restauracji Solidarności. Tam uchodźcy mogą zjeść w godnych warunkach, ale nie tylko. Jesteśmy tam też po to, żeby ich wysłuchać, poznać nierzadko bardzo trudne historie, zaprzyjaźnić się, dowiedzieć się, jak możemy pomóc. Gratką dla najmłodszych jest plac zabaw. Uśmiechy na twarzach dzieci i wzruszonych rodziców pokazują, jak ważne są dla nich te chwile, kiedy mogą poczuć się normalnie. Małe wielkie marzenia Po kilku dniach pomagania w Szkole Angielskiego uczniowie przyzwyczajają się do mnie. Witają mnie serdecznymi uśmiechami, machają na dzień dobry, niektórzy nawet pamiętają moje imię. Lunch to czas, kiedy możemy porozmawiać ze sobą na tematy niekoniecznie związane z lekcjami. Od tego w końcu są w szkołach przerwy. Rozmawiam z trójką młodych chłopaków z Afganistanu. Są nastolatkami i tak jak ja dziesięć lat temu mają głowy pełne marzeń. – Chcę zostać fotografem. Już teraz oglądam na YouTube filmiki z profesjonalnymi tutorialami – opowiada pełen zapału Abdul-Muhsen. Imponuje mi jego determinacja i to, że jest pełen nadziei, choć na chwilę obecną sam nie wie, czy i kiedy będzie mógł rozwinąć skrzydła jako fotograf. W jego wieku nie miałem tyle wiary w siebie. – Robię zdjęcia tam, gdzie mogę. Lubię fotografować ludzi, ale tęsknię za plenerami na łonie natury. W obozie jak na razie mam ograniczone możliwości – kontynuuje. Marzenia to trudny temat. Rozmawiamy o nich podczas jednej z ostatnich lekcji. Młodsi, mniej doświadczeni przez wojnę uchodźcy z dumą opowiadają o tym, że w przyszłości chcą iść na studia i zostać lekarzami, architektami czy nauczycielami. U niektórych starszych osób nie widzę tego entuzjazmu. – Marzę już tylko o tym, żeby moje dzieci mogły pójść do szkoły, bo ja nie miałem takiej szansy – mówi Taarank po dłużej chwili zastanowienia. Uchodźcy podają czas w miesiącach Spędzam solidarne wakacje z uchodźcami na greckiej wyspie Lesbos, ale w samym obozie dla uchodźców jestem tylko dwa razy. Tyle wystarczy, żeby zobaczyć, w jak trudnych warunkach mieszkają ludzie, którzy w ojczystych krajach zostawili całe swoje życie. Przed czym uciekają? – Nie da się żyć w miejscu, gdzie bombardowania są na porządku dziennym – słyszę od syryjskiej rodziny. – Jesteśmy Hazarami. W Afganistanie groziłaby nam śmierć – mówi mi młody mężczyzna z Kabulu, ojciec trójki dzieci. – Uciekłam z Somalii, bo chcę żyć na własnych zasadach. W moim kraju kobiety nie mogą decydować o tym, kogo poślubią – opowiada 20-letnia Somalijka. Ilu ludzi, tyle historii. W sumie ponad 4 tys. Tyle osób mieszka obecnie w obozie na Lesbos. Wszystkich łączy to, że marzą o bezpiecznym życiu dla siebie i dla rodziny. Kiedy i czy w ogóle się tego doczekają? Nie wiedzą. Życie w obozie to życie w stanie zawieszenia. Teoretycznie czas na przyznanie azylu politycznego to około 6 miesięcy. Nie spotykam jednak nikogo, kto byłby na Lesbos zaledwie od pół roku. 10 miesięcy, 15 miesięcy, 26 miesięcy… Uchodźcy podają czas w miesiącach. Rzeczywiście brzmi to bardziej optymistycznie niż „ponad dwa lata”. Jakie warunki panują w obozie dla uchodźców? Przede wszystkim jest bardzo gorąco. Namioty i baraki stoją na byłym terenie wojskowym. Drzew dających cień jest zatem niewiele. Podczas naszego pobytu na Lesbos temperatury sięgają niemal 40 st. C. To wymarzona pogoda na wczasy w hotelu z dostępem do morza, ale nie na życie w namiocie, gdzie potrafi być jeszcze goręcej. Dostęp do wody jest ograniczony, a na prysznic każdy ma 7 minut. Dla muzułmanek, które muszą zdjąć z siebie wszystkie warstwy ubrań, a potem je założyć to zdecydowanie mało. Podziel się wszystkim, co masz Tego dnia jest wyjątkowo gorąco. Poranek spędzam właśnie w obozie. Jest ciężko. Przy takim upale woda kończy się jeszcze szybciej, a każdy skrawek cienia jest na wagę złota. Niestety tutaj cienia nie znajdę. Obóz został zbudowany na terenie byłego poligonu wojskowego. Z oczywistych przyczyn nie rośnie tu więc zbyt wiele drzew. Naliczyłem ledwie kilka. Kiedy razem z przyjaciółmi z Francji zaglądamy do namiotu młodej pary z Syrii, musimy wyglądać już na bardzo zmęczonych. – Proszę, usiądźcie – zachęca nas Maatuq – Czego się napijecie? Woda, kawa, a może herbata? – dopytuje. Korzystamy z krzeseł i chwytamy niemal oszronione butelki wody. Nasz nowy znajomy tłumaczy, że razem z narzeczoną szukają azylu politycznego, ponieważ w Syrii groziłaby im śmierć. – Nie zgadzamy się z reżimem. Mamy liberalne poglądy – mówi. Tego samego dnia dostajemy też ciepły obiad od rodziny Afgańczyków. Nie mogę wyjść z podziwu, że ludzie, którzy nie mają prawie nic, potrafią się tym dzielić. Podobnie jak mieszkańcy obozu, którzy zgłaszają się do pomocy w prowadzonej przez nas restauracji. Każdego dnia grono wolontariuszy się powiększa. Co dostają w zamian za pomoc nam? Poczucie przynależności do większej grupy ludzi z podobnymi ideami. Wychowani w obozie Moją uwagę zwracają dzieci. Jest ich bardzo dużo. Niektóre z nich urodziły się już w obozie i nie znają innej rzeczywistości niż piach i szare namioty z minimalnym wyposażeniem. W środku nie ma nawet stołów. Do szkoły chodzą tylko nieliczne najzdolniejsze, które są w stanie nauczyć się podstaw języka greckiego. Reszta snuje się między barakami i szuka jakichkolwiek rozrywek. Okazuje się, że zabawą może być kruszenie styropianu lub wbijanie gwoździ w deskę. To bardzo przykry widok. Co będzie z tymi małymi ludźmi, którzy od najmłodszych lat doświadczają beznadziei i niesprawiedliwości? Czy uda im się dostać w bezpieczniejsze miejsce i zacząć życie od nowa? Bardzo bym chciał, żeby tak właśnie było. Niestety rzeczywistość nie wygląda optymistycznie. Już na lotnisku w Atenach czytam, że Grecy budują mur obronny przed uchodźcami. Kilka dni później dowiem się o stanie wyjątkowych na polsko-białoruskiej granicy. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Caminantes, czyli wenezuelscy uchodźcy. "Poznałam część Kolumbii, do której zagraniczni turyści rzadko zaglądają"
Im dalej od granicy, tym miejscowi Kolumbijczycy są mniej chętni do pomocy. W Ekwadorze opinie są podobne. Wenezuelscy imigranci przynieśli przestępczość, bez nich nie było tylu kradzieży ani morderstw, słyszałam to od wielokrotnie podczas podróży - pisze Ewa Treszczotko, podróżniczka, która w czasie pandemii postanowiła przemierzyć drogę z Bogoty do Rio de Janeiro. W czasie swoich podróży pracuje jako wolontariuszka, m.in. w ośrodkach dla uchodźców.
W Bogocie na dworcu autobusowym Salitre rozsypują mi się miętówki. Nastolatek siedzący obok spontanicznie pomaga mi posprzątać ten bałagan. Zaczynamy rozmawiać. Próbował dostać się na Curacao, ale przez wygasający paszport musi wrócić do ojczyzny, aby wyrobić nowy. Chłopak biegnie do dworcowego sklepu i kupuje mi kawę, croissanta i jabłko. Nie wiem, co powiedzieć. To ja czekam na autobus do Pamplony, gdzie będę wolontariuszką w organizacji pozarządowej pomagającej wenezuelskim uchodźcom, a już 7 km od lotniska to wenezuelski, chudy jak szkapa, w rozwalających się klapkach nastolatek stawia mi kawę. Muszę marnie wyglądać po 3 pociągach, 2 samolotach i 2 taksówkach, od kiedy wyruszyłam z domu na Podlasiu 30 godzin temu. Chłopak opowiada, że kilka lat temu grał w piłkę nożną w reprezentacji juniorów w Wenezueli i dzięki sportowi miał więcej możliwości rozwoju. Aby się odwdzięczyć, pożyczam mu śpiwór na nocną podróż. Jedzie do Cucuty tym samym autobusem. Wiem, że będzie zimno. Ja mam kurtkę, bluzę i skarpety, a on nie. Tacy są Wenezuelczycy, podzielą się tym co mają, choć ostatnimi laty mają tak niewiele. Pokaleczone stopy, problemy żołądkowe i ból głowy to najczęstsze, codzienne dolegliwości caminantes (fot. Ewa Treszczotko) 400 kanapek, dwa wiadra ciastek On The Ground International to mała organizacja charytatywna, którą założyła Bethani King, młoda Amerykanka, która sama była wolontariuszką w Libanie, 12 km od granicy z Syrią i na greckiej wyspie Lesbos w obozie afgańskich uchodźców. Jest nas kilkoro, ja z Polski, Kanadyjka, dwie Amerykanki, kilku Kolumbijczyków i Wenezuelczycy. Co wieczór robimy 400 kanapek, rano kolejne 400. Gotujemy 600 jajek, przygotowujemy dwa wiadra ciastek, skrzynkę bananów, worek mandarynek i kilka butli z wodą. Tak zaczyna się dzień na wolontariacie. Dzielimy się na dwie grupy. Ktoś jedzie z lokalnym kierowcą w góry, w stronę Bucaramangi, aż do wybudowanego przez organizację schroniska w La Laguna. Druga grupa jedzie w stronę Cucuty, gdzie jest upalnie i zazwyczaj sucho. Rozdajemy jedzenie uchodźcom spotkanym w drodze, dajemy wskazówki jak dostać się do schronisk. Spotykamy się z uśmiechami i wdzięcznością. Zawsze kogoś podwozimy. Poza nami w regionie działa Czerwony Krzyż, Hope, Solidarities Internacional i wiele innych organizacji. Codziennie współpracujemy z namiotem pomocy humanitarnej i lokalnymi schroniskami. Nasza mała organizacja zapewnia codziennie posiłek ponad 100 osobom. Granica Kolumbii z Wenezuelą jest zamknięta oficjalne od roku, więc dane statystyczne o liczbie wenezuelskich uchodźców (4 miliony od 2015 roku) są oderwane od rzeczywistości. Przy słynnym moście Simona Bolivara między kolumbijskim miastem Cucuta a wenezuelskim San Antonio, granicy “dwóch światów”, siedzą grupy lokalnych gangów. Zmieniam zdanie, jednak nie chcę zrobić tu zdjęcia i nie wysiadam z samochodu, gdy widzę, że grupka prawie otacza nasze auto i wpycha ręce przez pół otwartą szybę. Dałam im reklamówkę kanapek z uśmiechem na ustach i prawdopodobnie tym gestem uchroniłam się od kradzieży. Kompletnie ich zaskoczyłam. Cenę ucieczki dyktują partyzanci To pierwsza granica, na której nie widziałam ani jednego policjanta lub żołnierza. Mundurowi biegają po rzece Tachira, gdzie nielegalna przeprawa przez granicę to codzienność. Niektórzy idą za darmo, inni płacą dolara, 5$, 10$ albo tracą cały przybytek. Zależy to od “widzimisię” partyzantów lub innych nieoficjalnych pośredników kontrolujących przeprawę. – Jak nie pada przez parę tygodni i stan rzeki jest nisko, można pokonać granicę nie zamaczając nawet stóp. Tak samo jest na granicy Kolumbii z Ekwadorem i Ekwadoru z Peru – słyszałam od uchodźców. Lubię luźne rozmowy z caminantes, gdy pokonam już barierę bycia "gringą" - kimś obcym. – Nie mogę dostać się do Peru przez przepisy. Można tylko polecieć samolotem, bo granice lądowe są zamknięte, a poza tym nie wpuszczają ludzi z europejskim paszportem – ja też mogę im ponarzekać. – Czemu więc nie pójdziesz tak jak my, por la trocha (przez rzekę)? Tu granice są zawsze otwarte. Nikt nie sprawdza tu, jak zmieniają się przepisy związane z pandemią – doradzali mi uchodźcy. Imigranci, bieda i kartele Hiperinflacja i korupcja doprowadziły doprowadziły do exodusu Wenezuelczyków. Poza wojskowymi, politykami i mieszkańcami kilku bogatych dzielnic w Caracas, ludzie żyją w ubóstwie. Jak mówią ironicznie Wenezuelczycy "nie ma już nawet czego kraść". Spadek ceny ropy na międzynarodowym rynku i skrajnie nieodpowiedzialne zarządzanie gospodarką od dekady zmieniło Wenezuelę nie do poznania. W grudniu 2020 w Wenezueli odbyły się wybory parlamentarne. Wygrała je partia urzędującego prezydenta Nicolasa Maduro, za którego kadencji kraj popadł w ruinę. Partia opozycyjna zbojkotowała wybory i wycofała się, zarzucając nieuczciwość warunków wyborczych. – Jak to możliwe, że znów wygrali? – zapytałam dwie wenezuelskie kobiety z czwórką dzieci, które podwoziliśmy. – Z głosowaniem było tak: jak nie poszłam zagłosować, znaczyło, że jestem za opozycją. Kto nie głosował, nie dostał paczki z jedzeniem w styczniu. Jedzenie albo głos. My Wenezuelczycy nie rozumiemy prezydenta Maduro. Który ojciec chce źle dla własnych dzieci? A prezydent to ojciec narodu – powiedziała jedna z nich. Im dalej od granicy, tym miejscowi Kolumbijczycy są mniej chętni do pomocy. W Ekwadorze opinie są podobne. Wenezuelscy imigranci przynieśli przestępczość, bez nich nie było tylu kradzieży ani morderstw – słyszałam to wielokrotnie podczas podróży. W Ekwadorze prowadzenie schronisk jest prawnie zakazane, w Peru wysłano czołgi na granicę z Ekwadorem, aby powstrzymać nielegalną migrację caminantes. Zagrożenia czyhające na pieszych uchodźców to pogryzienie przez bezpańskie psy, rabunek przez swoich rodaków, fałszywa podwózka, która kończy się kradzieżą dobytku, a również gwałty. Co z kartelami narkotykowymi? Mam wrażenie, że nie ma tego tematu. W departamencie Norte de Santander w Kolumbii kwestia karteli narkotykowych, tak żywa dwie dekady temu, dziś nie budzi emocji. – Owszem, kartele wciąż działają. Zajmują się teraz tylko interesami. W Kolumbii jest spokój z kartelami, bo one skupiają się stricte na biznesie, a szerzenie przemocy i władza już ich nie obchodzi. Oni nikogo nie zaczepiają, ani nikt ich. Co innego z guerillą (partyzantką). Ten temat nie jest zamknięty. Przyznanie nagroda Nobla dla prezydenta Santosa za historyczny pokój z ELN (Armia Wyzwolenia Narodowego, jedna z grup partyzanckich w Kolumbii) to farsa – tłumaczył mi Kolumbijczyk John, nasz lokalny kierowca, który przez 15 lat pracował jako żołnierz. Poznałam część Kolumbii, do której zagraniczni turyści rzadko zaglądają. Praca przy pomocy humanitarnej "w terenie" wymaga empatii i odwagi, otwiera oczy i serce. Na poprawie sytuacji w Wenezueli coraz mniej zależy społeczności międzynarodowej. Zadłużony kraj na skraju bankructwa, geopolitycznie traci na wartości jako potencjalny partner, zarówno w oczach USA i Unii Europejskiej, jak i Chin czy Rosji. Przyszłość Wenezueli to wielka niewiadoma. Nazywam się Ewa Treszczotko. Z wykształcenia jestem specjalistą ds. stosunków międzynarodowych, kulturoznawcą Ameryki Łacińskiej i trenerką fitness. Odwiedziłam do tej pory 66 państw (stan na luty 2021). Moje motto w podróży to "Dam radę. Uda mi się". W styczniu 2021, balansując między dynamicznymi restrykcjami linii lotniczych, rozpoczęłam kolejną podróż, tym razem przez Amerykę Południową od Bogoty do Rio de Janeiro. Pracuję jako wolontariuszka w każdym miejscu, które odwiedzam w zamian za nocleg. Pomagam w organizacjach charytatywnych, na farmach, w hostelach i szkołach językowych. Integruję się z lokalną ludnością, poznając ich prawdziwe, codzienne życie. O tym, gdzie byłam i co mnie spotkało, dowiedzie się z moich mediów społecznościowych: Instagram: https://www.instagram.com/ewa_treszczotko/ Facebook: https://www.facebook.com/evatreszczotko Patronat medialny podróży: National Geographic Traveler Polska
W Paryżu podpisano protokół o korytarzach humanitarnych. Do Europy przyleci 300 uchodźców z Bliskiego Wschodu
Kryzys uchodźczy szybko zszedł z pierwszych stron najważniejszych gazet na świecie, ale problem jest cały czas aktualny. Z powodu wojny oraz ubóstwa tysiące ludzi z Bliskiego Wschodu, oraz Afryki szukają schronienia głównie w państwach europejskich. 300 z nich już niedługo będzie mogło rozpocząć nowe życie we Francji.
W tym artykule: Korytarze Humanitarne dla uchodźców w Europie Sytuacja uchodźców w pandemii Kolejny przełom w sprawie uchodźców ubiegających się o schronienie nad Loarą. Francuscy ministrowie spraw wewnętrznych i zagranicznych oraz przewodniczący Wspólnoty Sant’Egidio i Semaines Sociales de France podpisali w Paryżu wznowienie protokołu o korytarzach humanitarnych. Dokument zakłada, że w ciągu najbliższych dwóch lat uchodźcy z Iraku i Syrii, przebywający obecnie w Libanie, zostaną przyjęci we Francji. Priorytetem są osoby i rodziny będące w szczególnie trudnej sytuacji życiowej. Korytarze Humanitarne dla uchodźców w Europie Odnowiony protokół nawiązuje do podobnej umowy podpisanej w 2017 r. Wówczas na wjazd do Francji pozwolono 504 uchodźcom. Korytarze humanitarne działają we Włoszech od 2016 r. Dotąd dzięki tej inicjatywie w Europie udało się przyjąć ponad 3500 ludzi uciekających z Syrii, Iraku, Libii, Etiopii i Lesbos. Rozlokowano ich we Włoszech, Francji, Belgii oraz Andorze. W ramach korytarzy humanitarnych uchodźcom zagwarantowano nie tylko bezpieczną podróż samolotem, ale też program integracyjny w nowym miejscu zamieszkania. Pomysł korytarzy humanitarnych od początku jest popierany przez działającą na całym świecie Wspólnotę Sant’Egidio oraz Federację Kościołów Ewangelickich we Włoszech i Konferencję Episkopatu Włoch. Jest to samofinansująca się inicjatywa, którą można wdrożyć w pozostałych krajach europejskich. Dlaczego to tak ważne? Uchodźcy, którzy uciekają z ojczyzn do Europy, są łatwym łupem dla handlarzy ludźmi. Dzięki korytarzom humanitarnym mogą uniknąć ryzyka porwania. Istotnym aspektem jest również wspomniana wcześniej integracja. W końcu ucieczka od wojny i ubóstwa to dopiero początek starań o nowe, lepsze życie. Sytuacja uchodźców w pandemii Pandemia nie oszczędza nikogo. Sytuacja jest szczególnie trudna w krajach ubogich. Do takich zalicza się Liban, gdzie uchodźcy trafiają w pierwszej kolejności. Ze względu na panujące obostrzenia i ryzyko zakażenia koronawirusem ucieczka z kraju wiążę się z dodatkowymi trudnościami. Dzięki korytarzom humanitarnym wśród Europejczyków stopniowo rośnie świadomość potrzeby solidarności z potrzebującymi. Nawet w trudnym czasie pandemii mogą oni liczyć na ogromne wsparcie.
Nie da się tego oglądać obojętnie! Przejmujące zdjęcia śpiących dzieci, które musiały uciekać przed wojną
Większość obrazów jakie do nas docierają z obszarów dotkniętych kryzysem migracyjnym przedstawia chaos – tłumy ludzi przekraczające morze malutkimi łódkami, pontonami, tłoczącymi się przed punktami imigracyjnymi, próbujących przedostać się przez ciasne przejścia graniczne. Na przeciw nich uzbrojeni strażnicy oraz opancerzone samochody i armatki wodne. Fotograf Magnus Wennman pokazał dramat uchodźców od innej, cichej strony.
Jego cykl zdjęć zatytułowany “Tam gdzie śpią dzieci” pokazuje dramat uchodźctwa przez pryzmat pojedynczego człowieka, małego dziecka. Niedawno zdjęcia te zostały wyróżnione trzecią nagrodą w kategorii Ludzie/Historie w zeszłorocznym konkursie World Press Photo. Według UNICEFu ponad 2,5 miliona syryjskich dzieci dotkniętych jest kryzysem migracyjnym. To trochę ponad połowa łącznej liczby ludzi, którzy uciekli z ogarniętej wojną Syrii. A przecież i z innych krajów Bliskiego Wschodu wciąż uciekają ludzie w obawie przed wojną, głodem i ubóstwem. Dzieci te straciły często swoich rodziców oraz szanse na edukację, niektóre cały swój niewielki dobytek noszą ze sobą w długich marszach do “lepszego” świata. Jak pokazują zdjęcia Wennmana straciły także coś, co dla wielu z nas jest rzeczą oczywistą – prawo do spokojnego snu.
"Skakanka z kabla". Poruszający reportaż z obozu-miasta
Obóz dla uchodźców zaprojektowano w dziewięć dni. Po roku mieszkało tu 140 tys. ludzi. To jedno z największych miast Jordanii, którego nikt nie nazywa miastem.
Na Champs Élysées tłok i ścisk. Kobiety w chustach na głowie z rękami pełnymi zakupów. W miejscowym supermarkecie można dostać puszki z ananasem i paczki kakao. W kiosku lizaki, zapalniczki, kostki mydła. Obok jest sklep AGD: lodówki, klimatyzatory i grzejniki, bo noce na pustyni bywają bardzo zimne. Jest jeszcze fryzjer, jubiler, golibroda, wypożyczalnia sukien ślubnych, pizza na telefon. Piekarz wypieka pity – przykleja placek do wewnętrznej strony rozgrzanego do czerwoności owalnego pieca i wyjmuje je po kilku sekundach – brązowe i chrupiące. Lodziarz sprzedaje dzisiaj pięć smaków: czekoladowy, truskawkowy, mango, cytrynowy i ciasteczkowy. Przyszykowałby więcej, ale generator prądu zasila tylko jedną zamrażarkę. W restauracji obok podłogę wyłożyli linoleum, na ścianie zawiesili sztuczny bluszcz i na plastikowych ceratach podają kurczaka z grilla w sosie czosnkowo-śmietanowym. Wszyscy oblizują palce. Zobacz galerię. Ci, którzy nie mają własnego sklepu, rozkładają kramy na ziemi. Wystarczy płachta materiału albo drewniana skrzynka. Na nich leżą produkty pierwszej potrzeby: karty telefoniczne i mocne papierosy dla mocnych facetów. Po Champs Élysées ludzie chodzą szybkim krokiem. Nikt nie zatrzymuje się popatrzeć na wystawy, bo nie znaleźli się tu dla przyjemności, tylko załatwić najpilniejsze sprawunki: kupić coś do jedzenia, znaleźć ciepły sweter na zimną noc i koniecznie buty dla najmłodszego syna, bo znowu biega na bosaka. Przez tłum przeciskają się dzieciaki, które na taczkach pchają większe zakupy – butle oleju, worki z ryżem albo z suszonymi ziarnami pszenicy, ale też sprzęt domowy: garnki, szczotki, pralki. A czasem na taczkach wiozą ludzi, których stać na opłacenie transportu. Według statystyk pracuje ok. 13 proc. dzieci. Głównie chłopcy. Tłumy nóg w plastikowych sandałkach, rozklapcianych adidasach, zakurzonych lakierkach wzbijają w górę rdzawy pył. Champs Élysées – paryski szyk na jordańskiej pustyni, główna ulica Zaatari, do niedawna drugiego co do wielkości obozu dla uchodźców na świecie i piątego miasta w Jordanii. Choć po roku żyło tu 140 tys. ludzi, nikt nie nazywa tego miejsca domem. Zdradliwy płacz Mężczyźni raczej nie chodzą po Champs Élysées. Sprawunki załatwiają kobiety i dzieci, a oni siedzą i palą. Tak jak Ajeed, właściciel knajpki z lepiącymi się stolikami. Pije gęstą jak smoła kawę, której ziarna zmielił z kardamonem. Ręcznikiem leniwie odgania muchy. Pochodzi z Homs na zachodzie Syrii, niedaleko granicy z Libanem. Kiedy armia rządowa wkroczyła do miasta, schował się w piwnicy razem z sąsiadami. Wydał ich płacz dziecka. Żołnierze wyważyli drzwi, wyciągnęli wszystkich na zewnątrz. Kobietom zerwali burki z głów, żeby sprawdzić, czy pod czarnym strojem nie ukrywa się bojownik Wolnej Armii. Mężczyzn ustawili pod ścianą. Strzelili. Między nogi. Dzieci Ajeeda patrzyły. Ośmioletni syn do dzisiaj budzi się w nocy zasikany. A dziecko sąsiada osiwiało. Chłopiec miał wtedy 12 lat. Ajeeda zamknęli w więzieniu. Nie było miejsca, żeby usiąść. Jedna kromka chleba dziennie – z dżemem pełnym mrówek. Sikało się do butelki. Wypuścili go po czterech dniach, nie wie czemu. Niektórzy nie wyszli w ogóle. O tym, co robiono z kobietami, mężczyźni wolą nie wiedzieć. Ajeed spakował to, co miał, i ruszył na południe – do Jordanii. Był styczeń 2013 r. Teraz w Zaatari podaje kawę, wcześniej był biznesmenem. Pomaga mu dwóch kuzynów – jeden prawnik, drugi stolarz. Siedzą przy kawie, palą i opowiadają w kółko te same historie: bombardowania, ostrzał, zatrzymania, więzienie, ucieczka, bombardowania, ostrzał, zatrzymania. Dzwonią do rodziny, która została w Syrii, i też tylko o tym słyszą: bombardowania, ostrzał, zatrzymania, więzienie. O Zaatari nie mają za wiele do powiedzenia. Tu nic się nie zmienia. Perspektyw nadal brak. Miasto z niczego Pięć lata temu była tu pustynia: piach, skorpiony i słońce. Bliżej szosy widać było kilka gajów oliwnych ze skarlałymi drzewami i domki rozstawione wzdłuż drogi. Wieś Zaatari. Do największego miasta w okolicy, Al-Mafrak, 10 km. Do syryjskiej granicy – 12. Poznaj najsłynniejsze obozy uchodźców na świecie! Zdaje się, że nawet tu nikt już nie pamięta, jak zaczął się konflikt w Syrii. Był rok 2011. Arabska Wiosna, entuzjazm ludzi, upadające reżimy. Tunezja, Libia, Egipt. Syryjczycy też spróbowali. Ale prezydent Baszar al-Asad przeciwko pokojowym demonstracjom wystawił czołgi. Zaczęli walczyć – jedni na południu, inni na północy. Brakowało wspólnego frontu. Po pięciu latach w Syrii trwa krwawa wojna domowa: sami Syryjczycy gubią się w tym, kto z kim walczy. Siły rządowe, rebelianci, islamscy ekstremiści, etniczne grupy i ugrupowania spoza Syrii – każdy ma inne cele, a wszystko napędzane jest rywalizacją o wpływy w regionie. To oczywiste, że wojna najdotkliwiej uderza w cywilów, którzy nigdy nie wiedzą, kto za chwilę uzna ich za wroga. Są torturowani, bombardowani, ostrzeliwani. 11 mln ludzi opuściło swoje domy. To połowa Syryjczyków. Jakieś 7 mln szukało schronienia w obrębie własnego kraju. Ale już prawie 5 mln uciekło za granicę – tam, gdzie oprócz bezpieczeństwa nie ma dla nich nic. Jako uchodźcy nie mogą pracować, są zależni od pomocy, zredukowani do 2100 kcal na dzień, które przysługuje im według międzynarodowych standardów. Pierwsi uchodźcy pojawili się w Jordanii jesienią 2011 r. Pod koniec lipca roku 2012 przez gaje wokół wsi Zaatari pociągnięto drogę prosto na pustynię. Na piachu rozstawiono kilka przenośnych toalet, niewielkie namioty z logo UNHCR – Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców, i jeden większy: centrum rejestracji. Wszystko zajęło dziewięć dni. Obóz oficjalnie otwarto 29 lipca 2012 r. Na początku mieszkało tu około stu rodzin, ale już wtedy wyznaczono granice: 2 km długości i 4 km szerokości. Miało tu zamieszkać 60 tys. ludzi. We wrześniu, po dwóch miesiącach funkcjonowania, populacja obozu Zaatari liczyła 30 tys. osób. W listopadzie 65 tys. A w lutym 2013 r. było ich już 76 tys. W marcu 2013 r. przestano publikować statystyki. Każdego dnia z granicy przywożono autokarami trzy tysiące osób. Średnio co minutę syryjsko-jordańską granicę przekraczał nowy uchodźca. Choć przecież większość przychodziła w nocy – długie kolumny ludzi osłanianych przez kilku bojowników z Wolnej Armii Syrii, albo pojedyncze rodziny, które już dawno porzuciły samochód z dobytkiem i niosły tylko rzeczy naprawdę niezbędne: ciepłe ubrania, pieniądze i biżuterię na sprzedaż. W sumie przez Zaatari przewinęło się ponad 430 tys. ludzi. Kontener luksusu Pierwsze namioty stawiano dość chaotycznie.Każdy walczył o miejsce blisko polowego szpitala, punktu dystrybucji chleba i wjazdowej bramy. Ale kolejne dzielnice wytyczano już od linijki. Ich powierzchnię wysypano białym żwirem – w lecie będzie się mniej pylić, w zimie nie zrobią się kałuże. Zbudowano obóz inny niż wszystkie. Zaplanowany. Dwanaście dzielnic z równo biegnącymi ulicami. Ze szpitalami, meczetami i szkołami, latarniami wzdłuż głównych ulic (pokrytych asfaltem) i porządnymi łazienkami, do których 80 ciężarówek codziennie rano dowozi wodę, a wieczorem zabiera nieczystości. Dość szybko, bo już w październiku 2012 r. (dwa miesiące po otwarciu), zaczęły się pojawiać kontenery – dary od bogatych sąsiadów. Na przykład Arabii Saudyjskiej. Stały się synonimem luksusu. W którym uchodźczym obozie na świecie mieszka się w kontenerach? – pytano. Zazwyczaj na uciekinierów czekają namioty albo bida chatki zbudowane z połamanych desek i plastikowych butelek. Dzienny koszt utrzymania Zaatari to 0,5 mln dolarów. Uchodźcom trzeba dostarczyć jedzenie i wodę. Całość zarządzana jest z base campu, kilkunastu kontenerów ustawionych za zasiekami, które stanęły na miejscu owego dużego namiotu do rejestracji. To tu mieszczą się siedziby ponad stu organizacji pozarządowych obsługujących obóz. Jedni odpowiedzialni są za higienę, inni za wywóz śmieci, jeszcze inni za edukację, zapobieganie przemocy wobec kobiet, zdrowie, rejestrację, kontakt z mediami albo też budowanie społeczności. Najlepszy obóz na świecie O obozowej rzeczywistości opowiadają przede wszystkim kobiety. Często to one zarabiają, pracując dla organizacji pozarządowych. I utrzymują całe rodziny. Tak jak Mariam, która kończyła literaturę angielską, a teraz sprawdza stan obozowych łazienek – betonowych budynków ustawionych co kilka ulic. Na ekranie smartfona zaznacza, które toalety są czyste, gdzie urwano krany itd. Wielu jej tej pracy zazdrości. Choć ma 25 lat, rodzice ciągle nie chcą wydać jej za mąż. Mariam chciałaby znaleźć męża. Jeden z przyjaciół rodziny był nią nawet zainteresowany, ale ojciec dziewczyny odprawił go z kwitkiem – nikt przy zdrowych zmysłach nie pozbywa się tutaj źródła stałego dochodu. O tym wszystkim Mariam opowiada cichym głosem w kontenerze, który zdążyła kupić jeszcze jesienią 2013 r., kiedy na czarnym rynku schronienie z metalu (w teorii rozdawane za darmo) kosztowało około 50 dol. Dwa miesiące później jego cena wrosła dziesięciokrotnie, bo wszyscy szykowali się na zimę. Temperatura miała spaść poniżej zera, zapowiadano śnieg. Już zaczynały się deszcze. Pomimo tak pieczołowicie wysypywanego białego żwiru, ziemia w Zaatari zamieniała się w rdzawą maź oblepiającą buty grubą warstwą. Woda zalewała namioty, ludzie budzili się w środku nocy w błotnistej kałuży. Wichury zrywały linki, zwalały brezentowe schronienie na śpiące w środku rodziny. Kontener – to było wtedy marzenie każdego uchodźcy w Zaatari. Ten, w którym mieszka Mariam, ma 18 m2 powierzchni i blaszane ściany. Żadnych skosów, same linie proste. Szara podłoga, biały sufit. Zaduch niewietrzonego pomieszczenia. Zakratowane okna, których zimą nikt nie otwiera. Trzy materace pod ścianą, sterta koców. Lampka na baterie słoneczne. W metalową ścianę wbite cztery gwoździe, na których można powiesić torbę. Pustka. Mariam wstaje rano, przed szóstą. Przyrządza rodzicom śniadanie, szykuje się do pracy, która zajmuje jej osiem godzin dziennie. Dzięki temu może kupić, co tylko chce: kartę telefoniczną, jedzenie, cieplejsze ubrania. Resztę oddaje rodzicom. Do domu wraca o piątej, gotuje obiad. Owszem, chciałaby wtedy zajrzeć do obozowej biblioteki, ale wieczorem nie wychodzi. Nawet do łazienki. Ludzie dużo gadają o tym, co się dzieje, kiedy jest ciemno. Nie mówią wprost. Oficjalne statystyki tego nie pokazują, ale wiadomo, że chodzi o prostytucję i gwałty. Święta samowolka Bardzo szybko, bo chyba już dwa miesiące po utworzeniu, Syryjczycy sami zaczęli decydować o tym, jak będą mieszkać. Przesuwali namioty, żeby być bliżej znajomych z tej samej wioski (większość Syryjczyków w Zaatari, bo statystyki mówią o nawet 80 proc., pochodzi z południowej prowincji Dara), nie zważali na wytyczone przez zarządców ulice, organizowali przestrzeń tak, żeby to im było wygodniej w niej żyć. Bogatsi odkupywali kontenery od biedniejszych, łączyli je w podkowę i tworzyli namiastki domów z dziedzińcem. Ci, którzy mieli pieniądze albo kontakty, otwierali wzdłuż głównej ulicy biznesy, budując Champs Élysées. Samozwańczy elektrycy podłączali kontenery do słupów wysokiego napięcia plątaniną kolorowych kabli. Kto mógł, budował latrynę. Po nocy nikt nie chciał chodzić do wybetonowanych łazienek – za daleko, za ciemno. Ścieki szły w pustynny piach. Samowolka jako wyraz buntu przeciwko bezczynności. Namiastka kontroli nad swoim życiem. Rowerem po champs Élysées Po czterech latach od powstania obozu wiele się w nim zmieniło. Część ludzi wróciła do Syrii, część wyszła z obozu (można to zrobić, zdobywając finansowe gwarancje od jordańskich znajomych), część opuściła Zaatari nielegalnie. Zostało 80 tys. ludzi. Wojna domowa w Syrii staje się coraz bardziej okrutna i coraz mniej zrozumiała. Uchodźcy zdają sobie sprawę, że w Zaatari zostaną na dłużej. Próbują w tym nienormalnym mieście stworzyć namiastkę normalności. I tak pojawiły się rowery – teraz z dalszych części do centrum, na Champs, nie trzeba już iść godzinę, wystarczy kwadrans pedałowania. Budowana jest elektrownia na baterie słoneczne. Prąd, który do tej pory płynął przez 11 godzin w ciągu doby, będzie teraz dostępny dzień i noc w każdym kontenerze. Trwają prace kanalizacyjne. Działają dwa szpitale i dziewięć klinik. A także dziewięć szkół i 27 ośrodków kultury. Zdarzają się nawet kontenerowe pałace z fontannami na dziedzińcach. Ludzie tutaj naprawdę nie lubią siedzieć bezczynnie – w doniczkach sadzą kwiaty, na tyłach domów na pustynnym piasku hodują bakłażany i słoneczniki. Nie muszą już stać w kolejkach, bo dostali e-karty, którymi mogą robić zakupy w dwóch supermarketach w Zaatari. Na nich 20 dinarów, czyli równowartość 107 zł. Coraz częściej sami decydują, co zjedzą. Ale pieniędzy z pomocy międzynarodowej wystarcza na podstawowe produkty: ryż, jajka, olej, jakieś warzywa, tuńczyka w puszce. Skakanka z kabla Większość syryjskich uchodźców w Jordanii, których liczbę szacuje się nawet na milion osób, przebywa poza obozami. Od bezczynnego życia na kupony wolą jakąkolwiek suterenę, niewielki pokoik, chociaż garaż, nawet namiot z jutowych worków i nielegalną pracę przy zbiorze pomidorów – ryzykują deportację, byleby nie siedzieć w obozowym zamknięciu. Bo obóz to ochrona, ale również więzienie. Nie można go opuścić bez rządowego pozwolenia, trzeba siedzieć na miejscu i czekać, aż skończy się wojna. Doskonale wie o tym Ali, który z żoną i siódemką dzieci mieszka w jednym kontenerze. Są tu od prawie trzech lat. Myśleli, że przyjechali najwyżej na dwa miesiące. Ali chciałby pracować, ale pracy dla niego nie ma. Raz w miesiącu sprząta obóz – to jedyna opcja dla mężczyzn, żeby coś dorobili. Nie może się doczekać tego dnia – wreszcie jest coś do roboty. O tym, co będzie, gdy najstarszy syn za rok skończy liceum, Ali woli nie myśleć. Bo obozowym dzieciom nie wolno zdawać na jordańskie uniwersytety, przynajmniej na razie. Kończą szkołę i dołączają do bezczynnego życia rodziców. Ali stara się nie myśleć również o tym, co za kilka lat będzie z jego córeczką urodzoną w Zaatari (co miesiąc rodzi się tu 80 dzieci). Może będą już w Syrii? Bo co to za dzieciństwo na tym piachu, gdzie skakanki dziewczynki robią sobie z elektrycznych kabli? Co to za dzieciństwo, w którym Alego nie stać nawet na kupienie tandetnych chińskich zabawek na Champs Élysées? A i tak dzieciaki Alego mają szczęście. W najtrudniejszej sytuacji są te, których rodzice decydują się mieszkać nielegalnie poza obozem. Wśród nich pracuje ponad jedna trzecia nieletnich. Głównie na farmach, gdzie zbierają oliwki i pomidory. Na Champs jak zwykle – ścisk i tłok. W garach z gorącą wodą gotuje się kukurydza, na głęboki olej wrzucają falafela, w witrynie wykładają słodkie drożdżowe ciasteczka – prawie jak nasze pączki. W kawiarniach mężczyźni rozpalają sziszę, czuć delikatny zapach jabłkowego tytoniu. W perfumerii właściciel miesza własne zapachy: „Czerwony Anioł”, „Noc Miłości” i – najpopularniejszy – „Eau de Liberty”, wodę wolności. Champs, wymawiane jak Szam, tak Syryjczycy nazywają Damaszek – serce kraju, za którym zawsze tęsknią, do którego nie mają jak wrócić. Bo ten Damaszek ze złocistym meczetem Umajjadów, w którego wypolerowanych posadzkach przegląda się słońce, z tysiącletnim sukiem, w którego arkadach sprzedawano najlepsze lody na świecie (obtoczone w grubo siekanych pistacjach) – tamten Damaszek, tamta Syria istnieją tylko w ich pamięci. A to tutaj to tylko pustynna fatamorgana. Każdy by chciał, żeby jak najszybciej zniknęła.
Wojna, bieda i niedoścignione ambicje. Paul Salopek o tym, dlaczego ludzie porzucają swoje domy
ONZ szacuje, że ponad miliard ludzi – jedna na siedem żyjących dziś osób – migruje, przenosząc się w obrębie własnych krajów albo poza ich granice. Miliony uciekają przed przemocą: wojną, prześladowaniami, przestępczością, politycznym chaosem. Wielu innych migruje, aby odnaleźć w dalekich stronach ekonomiczną ulgę. U podstaw tego exodusu leży system zglobalizowanego rynku, rozregulowany klimat i ludzkie pragnienia podsycane przez współczesne media. Jak wyglądają migracje i jakie tragedie kryją za sobą ludzkie wędrówki?
Migracje ludności na świecie – czemu migrujemy? Od prawie siedmiu lat chodzę z migrantami. Zimą 2013 r. wyruszyłem z Herto Bouri, stanowiska archeologicznego w północnej Etiopii, na którym znaleziono skamieniałości Homo sapiens. Zacząłem odtwarzać na piechotę, migrację, która zdefiniowała rodzaj ludzki – naszą pierwszą kolonizację Ziemi w epoce kamienia. W moim marszu chodzi o opowieść. Relacjonuję to, co widzę na ścieżkach naszego pierwotnego odkrywania planety. Od początku wiedziałem, że moja trasa będzie nieokreślona. Antropolodzy sugerują, że nasz gatunek wyszedł z Afryki 600 wieków temu i w końcu dotarł, idąc w zasadzie bez celu, do czubka Ameryki Południowej – ostatniego nieznanego krańca kontynentów i punktu docelowego także mojej podróży. Byliśmy migrującymi myśliwymi i zbieraczami. Nie znaliśmy pisma, koła, udomowionych zwierząt ani rolnictwa. Migrując przez puste plaże, kosztowaliśmy skorupiaków. Ustalaliśmy kierunek, patrząc na klucze wędrownych żurawi. Cele podróży trzeba było dopiero wynaleźć. Do tej pory tropiłem tych zapomnianych migrantów przez 16 000 km. Dziś przemierzam Indie. Nasze współczesne życie, tak bardzo powiązane z domem, od tamtej złotej ery nieskrępowanej eksploracji zmieniło się nie do poznania. Ale czy aby na pewno? Kroczę przez świat w tempie 24 km na dzień, często pośród wysiedlonych. W Dżibuti sączyłem herbatę z migrantami na smętnych postojach ciężarówek. Spałem obok nich w zakurzonych namiotach oenzetowskich obozów dla uchodźców w Jordanii. Słuchałem ich opowieści o bólu. Odwzajemniałem ich śmiech. Oczywiście nie jestem jednym z migrantów. Jestem uprzywilejowanym piechurem. Mam w plecaku kartę bankową i paszport. Ale dzieliłem z migrantami niedole dyzenterii i wielokrotnie byłem zatrzymywany przez ich nemezis – policję. (Erytrea, Sudan, Iran i Tadżykistan odmówiły mi wiz; Pakistan wydalił mnie, a potem wpuścił z powrotem). Co można powiedzieć o tych wypędzonych braciach i siostrach? O ogromnych krainach cienia, które zamieszkują? Choć, to paradoksalne, krainach dobrze widocznych. Głód, ambicje, strach, polityczny opór – powody migracji nie są tak naprawdę istotne. Ważniejsze jest zrozumienie, w jaki sposób sama migracja kształtuje odmienną klasę istot ludzkich – ludzi, dla których idea „domu” obejmuje dziś otwarta drogę, bezkresną i ryzykowną linie możliwości, która zaczyna się gdzieś daleko, a kończy u twego progu. To, jak przyjmiesz ten napływ – z otwartymi ramionami czy kulać się za wysokim murem – też nie jest istotne. Bo bez względu na to, jak zareagujesz: współczuciem, czy lękiem, rozbudzona na nowo mobilność ludzkości już cię zmieniła. Zmiany klimatyczne – główna przyczyna masowych migracji Pierwsi migranci, jakich spotkałem, byli martwi. Leżeli pod niewielkimi stosami kamieni w Wielkim Rowie Afrykańskim. Kim byli? Trudno orzec. Najbiedniejsi ludzie świata przybyli z wielu odległych krain i zginęli w etiopskiej Kotlinie Danakilskiej, jednej z najgorętszych pustyń świata. Wchodzą na te straszne pustkowia, żeby dotrzeć do Zatoki Adeńskiej. Tamtejsze morze jest bramą do nowego (choć nie zawsze lepszego) życia poza Afryką – nędznie opłacanej pracy w miastach i na plantacjach daktyli na Półwyspie Arabskim. W niektórych grobach niewątpliwie leżeli Somalijczycy – migranci wojenni. W innych zapewne uciekinierzy z Erytrei. Lub wyczerpani susza Oromowie z Etiopii. Wszyscy liczyli na to, że prześlizgną się przez nieoznaczona granice Dżibuti. Zabłądzili. Padli w skwarnym słońcu. Czasami umierali z pragnienia, widząc już morze na horyzoncie. Idące za nimi kolumny wyczerpanych migrantów, pospiesznie grzebały ciała. Od jak dawna składamy tak nasze kości na opuszczonych szlakach Rogu Afryki? Od bardzo dawna. Od samego początku. W końcu to ten sam korytarz, którym pierwsi migranci wychodzili z Afryki w czasach plejstocenu. Pewnego dnia w słabym cieniu jakichś głazów natknąłem się na grupę strachów na wróble – chudych Etiopczyków, którzy chyba myśleli, że jeśli znieruchomieją, staną się niewidzialni. Kilku było robotnikami najemnymi, ale większość stanowili rolnicy z etiopskich wyżyn. Powiedzieli mi, ze coroczne deszcze stały się bardzo nieprzewidywalne. Trwanie przy spękanych od słońca polach oznaczało powolną śmierć głodową. Lepiej było spróbować szczęścia na oceanie białego światła, którym jest Kotlina Danakilska, nawet gdyby miało się nigdy nie wrócić. Byli swego rodzaju pionierami, migrantami klimatycznymi. Bank Światowy obliczył ostatnio, że do roku 2050 katastrofalne skutki zmian klimatycznych mogą zmusić do migracji ponad 140 mln ludzi z subsaharyjskiej Afryki, południowej Azji i Ameryki Łacińskiej. W samej tylko wschodniej Afryce na szlaki może wyruszyć 10 mln uchodźców klimatycznych. W Etiopii fala może osiągnąć 1,5 mln osób – ponad 15 razy tyle, ile dziś przedziera się przez Kotlinę Danakilską, żeby dotrzeć na Bliski Wschód. Migrując na północ Wielkimi Rowami Afrykańskimi, rozmyślałem nad tym, jak to jest odczuć potrzebę opuszczenia znanego świata, który się rozpada, domu, w którym samo niebo jest przeciwko tobie. Wszędzie dookoła wiły się niewidzialne linie frontu narastającej wojny o tereny między Afarami i Issami – dwoma konkurującymi ludami pasterskimi, których płytkie studnie wysychały, a pastwiska marniały z powodu bezustannych susz. Ich członkowie strzelają do siebie z powodu kępy suchej trawy albo kubka zapiaszczonej wody. Innymi słowy, walczą o przetrwanie. Oto źródło naszej najstarszej historii migracji. Drastyczne zmiany klimatu i mordercze okresy głodu wyparły, zdaniem ekspertów, pierwsze fale ludzi z Afryki. Jak silna jest potrzeba odejścia? Porzucenia tego, co kochasz? Migracja w nieznane z całym dobytkiem upchniętym w kieszeń? Silniejsza niż strach przed śmiercią. W Kotlinie Danakilskiej natknąłem się na siedem niepochowanych ciał. Kobiety i mężczyźni leżeli obok siebie, twarzami ku niebu, zmumifikowani na polu ciemnej lawy. Skwar był obezwładniający. Szakale odgryzły dłonie i stopy tych migrantów. Mój towarzysz, Houssain Mohamed Houssain, pokręcił głową. Jest Afarem, potomkiem hodowców wielbłądów, dawnych królów pustyni. Te niedawne fale ruchów migracyjnych, jego lud nazywa hahai – „ludźmi wiatru” – duchami, które suną przez krainę. Houssain zrobił zdjęcie. – Pokazujesz im to – powiedział gniewnie – a oni mówią: „Och, mnie to się nie zdarzy!”. Jeden z nieszczęsnych migrantów wcisnął się pod skalną półkę. Z pewnością rozpaczliwie szukał cienia. Buty ustawił obok swego nagiego ciała, do każdego włożył starannie zwiniętą skarpetkę. Wiedział, że nie będzie więcej chodzić. Wojna i bieda – druga tragiczna przyczyna migracji. Kim są migranci? Idąc przez kontynenty, uczysz się patrzeć w dół. Doceniasz znaczenie stóp. Interesujesz się obuwiem. To naturalne. Ludzki charakter odbija się oczywiście na twarzy. Oczy zdradzają szczerość, kłamstwo, ciekawość, miłość, nienawiść. Natomiast dobór butów (lub nawet ich brak) świadczy o osobistej geografii: o bogactwie lub biedzie, wieku, rodzaju wykonywanej pracy, wykształceniu, płci, zamieszkiwaniu w mieście lub na wsi. Wśród niezliczonych migrantów świata sprawdza się swoista obuwnicza taksonomia. Migranci ekonomiczni – te pozbawione środków do życia miliony, które mają czas planować – faworyzują obuwie biedoty XXI w.: tanie chińskie tenisówki na wszelkie okazje. Z kolei uchodźcy wojenni uciekający przed przemocą muszą brnąć po swych przeklętych drogach w klapkach, tekstylnych mokasynach, sandałach, szpilkach, butach ze szmat itd. Migrują z płonących miast, porzucają wsie i farmy. Zakładają każde buty, jakie nawiną im się pod rękę. Pierwszy raz zobaczyłem takie eklektyczne stosy obuwia przed namiotami uchodźców na wyżynach Jordanii. – Budzę się w tych górach – płakała Zaeleh al Khaled al Hamdu, syryjska staruszka obuta w wyszywane koralikami domowe pantofle. Na pomarszczonych policzkach i podbródku miała wytatuowane maleńkie, niebieskie kwiatuszki. Machnęła kościstą ręką w stronę obcych szczytów, które ją otaczały. – Czuję się, jakbym niosła te góry na plecach. Ciężar. Waga. Przytłoczenie rozpaczą. Górzyste brzemię bezradności. To znak migranta wojennego. Albo tak nam mówią nasze telewizje, gazety i telefony komórkowe. Zdjęcia agencyjne wojennych wysiedleńców – kolumny udręczonych ludzi maszerujących ciężko, ze zwieszonymi ramionami wzdłuż płonących dróg. Albo rodziny stłoczone w przeciekających łodziach na Morzu Śródziemnym, z cierpieniem w oczach, całkowicie bezbronne. Ale te migawki z życia migrantów – oglądane oczyma bogatego świata – są ograniczone, mylące, a nawet wyrachowane. W Jordanii tygodniami chodziłem od jednego zakurzonego namiotu do drugiego. Marnieje tam co najmniej pół miliona Syryjczyków. To zaledwie jeden bolesny odłamek z ok. 12 mln migrantów wyrzuconych z miejsc zamieszkania przez najkrwawszą wojnę domową na Bliskim Wschodzie. Wojna kradnie ci przeszłość i przyszłość. Ci Syryjczycy nie mogli wrócić do gruzów swoich domów w Idlibie, Hamie czy Damaszku. Nikt inny ich nie chciał. Utknęli. Wszystkim, co im zostało, była nędzna teraźniejszość. Wielu pracowało nielegalnie na farmach. Poprawiali swoją sytuację, zbierając pomidory za półtora dolara dziennie. Kiedy przechodziłem obok, machali do mnie. Radośnie karmili mnie uprawami swoich pracodawców. (Mieszkańcy biednej Jordanii zachowali trochę sympatii dla swych jeszcze biedniejszych syryjskich migrantów). Poili mnie całymi litrami herbaty z dzikim tymiankiem. Trzepali brudne koce i ścielili je, prosząc, żebym usiadł i odpoczął. – My tu marzymy tylko o kurczakach – zażartował pewien człowiek. W Syrii jadł trawę, by przeżyć. W pewnym namiocie młoda kobieta schowała się za rozwieszoną narzutą na łóżko i wyszła zza niej w swojej najlepszej sukni – różowej, w srebrne paski. Była w zaawansowanej ciąży, a jej uroda napełniła mnie spokojem, który rozpłynął się w butwiejącym namiocie, po czym odleciał niepowstrzymanie na pustynię. Próbuję powiedzieć, że migranci mogą być wszystkim, ale nie są bezsilni. Nie są niedojrzałymi ofiarami kreowanymi przez lewicowców rozmiłowanych w cierpieniu. Jeszcze mniej przypominają karykaturalnych migrantów-najeźdźców, których obawiają się prawicowi populiści i bigoci – barbarzyńskimi hordami, które przybywają odebrać nam pracę, domy, opiekę społeczną, rasową tożsamość, religię, partnerów seksualnych i wszystko inne, co ważne i dobre w bogatych krajach, które ich przyjmują. (Od czasów neolitycznych populacje Europy były najeżdżane i całkowicie zmieniane przez fale imigrantów z Azji Centralnej i wschodniej części basenu Morza Śródziemnego. Bez takiego mieszania krwi nie byłoby współczesnych Europejczyków). Nie. Migranci, wśród których chodziłem, to brodaci farmaceuci i młode pasterki kóz. Sklepikarze i intelektualiści. Słowem – najzwyklejsi ludzie, którzy zmagają się z mizernymi możliwościami. Wspominając swych zmarłych, chowają twarze w dłoniach i płaczą. Ale często są niewiarygodnie silni. I wspaniałomyślni. – Proszę iść, mister – szepnęła syryjska nauczycielka w Turcji, wyprowadzając mnie na świeże powietrze z klasy w obozie migrantów. Jej uczniowie rysowali ścinanie głów i wieszanie w ramach swojej arterapii. Zauważyła, że umilkłem. Martwiła się o moje odczucia. Tysiąc sześćset przebytych piechotą kilometrów dalej na wschód, na Kaukazie, rodzina ormiańskich uchodźców z Syrii wołała: „Proszę nie wchodzić!”, każąc mi czekać przed swoim rozpadającym się domem, podczas gdy sami pośpiesznie zastawiali stół, choć nie było ich na to stać. Wprowadzili się ostatnio do tego domu, który kiedyś należał do etnicznych Azerów wyrzuconych podczas trwającego wiele lat konfliktu o Górski Karabach. Azerów znalazłem 190 km dalej. Nie chcieli moich pieniędzy w kawiarni w obozie migrantów. – Czekamy na pokój tak długo – powiedział Nemat Husejnow, właściciel kawiarni. Miał wiele owiec w roku 1988, kiedy rozpoczął się ten konflikt, który pomimo zawieszenia broni w 1994 r. trwa nadal. Dom. Nie zawsze możesz wybierać buty do dalekiej wędrówki. Migranci nie domagają się naszej litości. Proszą tylko o nasze zainteresowanie. Nade mną litowali się, bo szedłem nadal. Ruchy migracyjne: jak wyglądają zewnętrzne i wewnętrzne migracje? — Mogę poćwiczyć mój angielski? To byli nastoletni chłopcy i dziewczynki z Pendżabu. W zeszłym roku miałem za sobą ponad 11 tys. km powolnej migracji. Przemierzałem gorące, czarne drogi spichlerza Indii. Pięcioro, dziesięcioro lub więcej młodych ludzi dziennie wychodziło ze swoich domów, które mijałem, i podbiegało do mnie. Pocąc się i dysząc z wysiłku, prezentowali niewprawnie swoje angielskie słownictwo i składnię przez kilkaset metrów, po czym zostawali w tyle. Uczyli się do egzaminów w ramach międzynarodowego systemu testów z języka angielskiego. Wysokie oceny były konieczne do wypełnienia standardów biegłości w angielskim niezbędnych do uzyskania wiz do Nowej Zelandii, Australii, Wielkiej Brytanii, Kanady i USA. W tych pogawędkach, znanych od epoki kamienia – „Kim jesteś?” „Skąd pochodzisz?” „Dokąd idziesz?” – nie było nic beztroskiego. To było zadanie domowe. Miasteczko Faridkot stanowiło wyspę pośród morza pszenicy. Około 100 prywatnych szkół języka angielskiego przygotowywało tam dziesiątki tysięcy młodych Hindusów do opuszczenia ojczyzny. Pola Pendżabu zostały już zajęte. Nadzieje na przyszłość w rolnictwie są niewielkie. Uczniowie chcieli dołączyć do 150 mln migrują robotników i przeskoczyć przez granice, by znaleźć pracę. Pendżab przeżywał ewakuację. – Zostają tylko ci, którzy nie mogą sobie na to pozwolić – powiedział Gulabi Singh, właściciel szkoły językowej. Wyglądało na to, że sam jest zaskoczony tą informacją. Przeciętny koszt emigracji to 14 tys. dol., czyli 23 razy tyle, ile wynosi średni roczny dochód w Indiach. Właśnie przyszedłem z Azji Centralnej. W Uzbekistanie mój towarzysz podróży regularnie przekradał się do Kazachstanu, by pracować bez dokumentów na placach budów. Po kontaktach z policją pozostały mu blizny. W Kirgistanie i Tadżykistanie spotykałem migrantów, którzy latali do Moskwy, by pracować na kasach albo wdychać trucizny w koszmarnych zakładach chemicznych. Afgańczycy na mojej trasie zerkali na wszystkie kontynenty, byle uciec przed wojną. I tak dalej. Ale świat zmienią prawdopodobnie ci, którzy pozostaną. Wewnętrzne migracje – pęd ze wsi do miasta – przemieszczają do 139 mln obywateli Indii. W Chinach ta wartość zbliża się do ćwierci miliarda. W Brazylii, Indonezji, Nigerii, Meksyku – wszędzie – trend jest taki sam. Trzy czwarte ludzi chodzących dziś po planecie migruje w obrębie własnych granic. Rodzą się nowe klasy średnie. Stare dynastie polityczne podupadają. Mega miasta eksplodują – i załamują się. Olśniewające innowacje zderzają się z ogromnymi rozczarowaniami. Całe systemy wiedzy (tradycyjne rolnictwo), gromadzone przez tysiąclecia, są wyrzucane za burtę. Zasoby środowiskowe nikną lawinowo. Nic nie może stanąć na drodze bezprecedensowej sile pragnienia. W porównaniu z nią histeria otaczająca międzynarodowych migrantów na globalnej Północy wygląda jak blada impreza towarzysząca. Idąc przez Indie, przyłączałem się do ludzkich strumieni płynących po drogach. Widziałem ludzi tłoczących się na przystankach autobusowych. Siedzących na dachach pociągów. Pracowitych biedaków bezustannie przybywających i odchodzących. Raczej wcześniej niż później świat będzie musiał okiełznać niezwykłą energię kryjącą się za tak masowymi aspiracjami. Migrantka, która będzie sterować przeznaczeniem naszego gatunku w tym stuleciu, zobaczyła, że przybywam z daleka. Ludzie zawsze to widzą. Nie mogła mieć jeszcze 18 lat. Było to w pełnej bezpańskich krów wiosce w Biharze, jednym z najbiedniejszych stanów Indii. Udawałem się do Mjanmy, a ona podeszła i uścisnęła mi rękę. – To miejsce jest bardzo, bardzo nudne – powiedziała po minucie rozmowy. – Moi nauczyciele są nudni. Co mam robić? Roześmiałem się. W jej oczach lśniły ambicja i inteligencja. Niebawem ta biharska dziewczyna będzie migrować, do jednego z rosnących jak nowotwory, indyjskich miast. Żaden mur nie będzie dość wysoki, by ją zatrzymać. Gdzie wyląduje? Gdzie my wszyscy wylądujemy? Nikt nie wie.
Codzienność nieletnich mężatek, które uciekły przed wojną w Syrii [FOTOREPORTAŻ]
Uciekły przed piekłem, szukają schronienia w małżeństwie i nie zawsze znajdują to, na co liczą. Dla wielu syryjskich rodzin w Turcji wczesne małżeństwo to sposób na zabezpieczenie przyszłości.
Gdy rozpoczęła się wojna w Syrii nawet te rodziny, które sprzeciwiały się takim małżeństwom zaczęły wydawać swoje córki by zapewnić im ochronę. Teraz stają przed podobnymi dylematami. W sąsiadujących z Syrią krajach, na przykład w Turcji, młode dziewczęta stają się samotnymi matkami, a problem małżeństw z nieletnimi zdaje się być ignorowany. Przemysłowe miasto Kayseri w Anatolii stało się schronieniem dla około 60 tysięcy syryjskich uchodźców. Fotografka Özge Sebzeci spędziła wiele czasu dokumentując ich codzienność i jej wymiar, o którym mówi się niewiele – małżeństwa i rozwody wśród syryjskich dzieci. Kobieta rozmawiała z dziewczynkami oraz ich matkami by spróbować zrozumieć źródło problemu. Pomogli jej w tym przyjaciele z dobrymi kontaktami w syryjskiej społeczności. Część z matek młodych żon sama została równie wcześnie wydana za mąż, jednak większość nie. Według Funduszu Ludnościowego Narodów Zjednoczonych przed wojną takich małżeństw było znacznie mniej, wzrost nastąpił wraz z pogorszeniem się sytuacji ludności cywilnej. Powody takich dramatycznych decyzji są różne: od ekonomicznych, gdy wydanie córki za mąż to po prostu zmniejszenie obciążeń budżetu rodziny o 1 osobę, aż po względy bezpieczeństwa, gdy w ten sposób chce się ochronić dziecko przed wykorzystaniem przez mężczyzn spoza społeczności. W Turcji prawo pozwala na małżeństwo najwcześniej w wieku 18 lat lub 17, ale tu już tylko za zgodą rodziców. Małżeństwa sankcjonowane religijnie u młodszych są praktykowane w kraju, jednak utrzymywane są najczęściej w sekrecie. Są celowo niezauważane, co może tłumaczyć brak jakichkolwiek interwencji w tych sprawach w obozach dla uchodźców, gdzie tłumaczy się to często tradycją. - Czasem zdarza się, że syryjskie rodziny zapraszają na śluby tureckich sąsiadów – opowiada Sebzeci – Ci przychodzą i mówią, że panna młoda jest bardzo młoda... ale nic z tym nie zrobią. Jedna z panien młodych urodziła w szpitalu mając 15 lat. Policja zabrała ją do specjalnego schronienia, ponieważ nie mówiła po turecku. Wręczono jej dokument do podpisania, w którym stwierdza, że nie będzie mieszkać z mężem do ukończenia 18 roku życia. Nie ma jednak sposobu by to wyegzekwować. Co tydzień dziewczyna przychodzi na posterunek meldować, że nie mieszka z nim, choć prawda jest zupełnie inna. Większość z dziewcząt mówiła o swoim losie otwarcie, jednak kilka z nich nie chciało pokazać się bez sięgających podłogi zasłon. Fotografka nie mogła także sfotografować samych ceremonii. By pokazać zjawisko wybrała ujęcie metaforyczne – pokazując dziewczęta za zasłonami. Kluczem do poprawy sytuacji rodzin i dzieci jest edukacja, w tym nauka języka tureckiego. Dzięki temu, jak przekonuje Sebzeci, szybciej i sprawniej przebiegnie proces integracji w Turcji z resztą społeczeństwa. Wzrośnie poziom bezpieczeństwa i nie będzie trzeba go szukać wydając dzieci za mąż. Źródło: NG.com
732 sieroty uciekły przed wojną na Nową Zelandię. Polscy uchodźcy w XX wieku
„Obóz Polskich Dzieci w Pahiatui nazywaliśmy naszą małą Polską”. Tak pisze o swoich uchodźczych latach Maria Chwieduk, która jako mała dziewczynka w latach 40. trafiła do Nowej Zelandii. Wspomnień polskich tułaczy, tych pozytywnych i tych przerażających, jest więcej. I to one przypominają najlepiej, że historia Polski to także historia polskich uchodźców.
Pewnej ciepłej środy 1941 r. w odległej Azji Centralnej 14 922 polskich dzieci zasypiało, będąc więźniami sowieckich gułagów. Następnego dnia rano obudziły się uchodźcami. 30 lipca wspomnianego roku generał Władysław Sikorski podpisał z rosyjskim ambasadorem Iwanem Majskim układ przywracający stosunki dyplomatyczne z ZSRR, wprowadzający amnestię dla polskich więźniów i powołujący polską armię. Na mocy tego układu polscy żołnierze mieli jak najszybciej opuścić Rosję i udać się do półkolonialnego Iranu. Nie opuścili jej jednak sami. Pod płaszczykiem armii z ZSRR uciekać zaczęli również polscy cywile, którzy stanowili niemal połowę wszystkich uchodzących z Rosji. W następnych miesiącach, gdy polscy żołnierze zaczynali już opuszczać Iran, by walczyć na afrykańskich frontach, rząd RP na uchodźstwie rozpoczął bezprecedensową akcję rozmieszczania ewakuowanych z nimi kobiet, dzieci i starców po całym świecie. W ciągu dwóch lat kilkadziesiąt tysięcy Polaków trafiło m.in. do Libanu, Palestyny, Afryki Wschodniej i Południowej, Indii, Meksyku czy wreszcie Nowej Zelandii. To było 70 lat temu. Jeszcze żyją ostatni naoczni świadkowie. A my dziś tak łatwo zdążyliśmy zapomnieć, że Polacy też byli uchodźcami, że jesteśmy jednym z najbardziej doświadczonych uchodźstwem narodów w Europie. W ciągu ostatnich 250 lat Polacy musieli uciekać przed prześladowaniami po każdym z rozbiorów, po nieudanych powstaniach listopadowym i styczniowym, w czasie obydwu wojen światowych, z powodu marca 1968 r. czy po wprowadzeniu stanu wojennego w 1981 r. Gdyby to zsumować, okazałoby się, że miliony Polaków uciekało, a wiele z najważniejszych dzieł naszej kultury powstało na wygnaniu. Nie bez przyczyny polski hymn mówi o marzeniach powrotu do ojczyzny z uchodźczej tułaczki, a czytając Pana Tadeusza, zaczynamy i kończymy wątkami uchodźczymi. Polskość bowiem w takim kształcie, w jakim ją znamy, nie istniałaby bez uchodźstwa. Największa liczba Polaków uciekać musiała podczas II wojny światowej. A z nich wszystkich najdłuższą trasę przebyły 732 sieroty, które wraz z setką opiekunów z rosyjskich gułagów trafiły do Nowej Zelandii. Nieznanego kraju oddalonego od ojczyzny o ponad 17 tys. km. Wiele lat później tych dorosłych już mieszkańców Oceanii poproszono o powrót pamięcią do uchodźczych przeżyć. Jest to poruszająca lektura. W swoich dziecięcych wspomnieniach niewiele mówią oni o kwestiach ideologicznych czy politycznych, skupiają się na szczegółach. Ot, na przykład na karabinach, tych prawdziwych bądź zrobionych z patyków. Pamiętają też wyraźnie niepewność, głód, śmierć, samotność oraz strach. I uśmiechy lub z rzadka otrzymane łakocie. Bo pamięć dziecka rejestruje piekło wojny oraz ucieczki inaczej niż pamięć dorosłego. Bardziej bezpośrednio, czasem wręcz baśniowo. W ten sposób zebrano kilkadziesiąt intymnych wspomnień. Powybierałem z nich fragmenty i ułożyłem chronologicznie, dzięki czemu możemy poznać dzieje pokonywania najdłuższego polskiego szlaku uchodźczego. Te świadectwa tworzą jedną wspólną historię trudów dziecięcej ucieczki. Rosja, 1941 „W sierpniu dotarła do naszego kołchozu wiadomość, że Polacy zostali objęci amnestią. Byliśmy podnieceni, ale ostrożni, bo mogła to być tylko pogłoska puszczona przez kogoś, kto nas chciał pocieszyć i dodać nadziei cierpiącym ludziom. Pierwszym zwiastunem lepszych dni była dostawa leków od Amerykanów, które miały powstrzymać epidemie tyfusu, szkarlatyny i odry. Przysłali też zapasy żywności i odzieży, ale mało tego dotarło do nas. Odzież zamienialiśmy u Rosjan na żywność”. (Halina Fladrzyńska) „Wsiadłyśmy wraz z chorą mamą i ruszyłyśmy w nieznaną podróż. Razem z innymi dojechaliśmy do stacji, skąd towarowym wagonem w skwarze dotarliśmy do Dżambułu. Tu pod gołym niebem bardzo dużo Polaków czekało na dalszą podróż. Ktoś w białym fartuchu, sprawdzał stan zdrowia. Gdy podeszli do mamy leżącej na ziemi, jeden z nich powiedział, że ona jest konająca. Położono ją na prześcieradle i czterech ludzi zaniosło ją do szpitala, a my przechodziłyśmy agonię serca. Mama pożegnała nas wzrokiem, bo od dłuższego czasu nie jadła, nie piła i nie mogła mówić, ale wszystko rozumiała, co się do niej mówiło. Zdjęła z szyi uciułane oszczędności i dała mi je. (...). Starsi nocowali pod gołym niebem, a nas, sieroty, zaprowadzono do jakiegoś pomieszczenia, gdzie przetrwałyśmy noc. Rano zaprowadzono mnie do szpitala, ale mamy już tam nie było i nie chciano nam wskazać miejsca, gdzie ją zabrali. Trzeba się było śpieszyć, bo pociąg na nas czekał. Wsiedliśmy do wagonu z drewnianymi ławkami ustawionymi po jednej stronie. Mniejsze dzieci umieszczono na siatkach, inne zmuszone były siedzieć na podłodze. Przejeżdżaliśmy przez Czemkent, Taszkent, Leninabad, Samarkandę, Bucharę, Czargan i Aszchabad, a wysiedliśmy w Krasnowodzku nad Morzem Kaspijskim. Nie pamiętam, jak było z posiłkami, ale zdaje mi się, że dostawaliśmy coś do jedzenia. (…) Tymczasem grupami prowadzono nas do łaźni, gdzie odbyła się dezynfekcja naszych rzeczy. Maszynką obcięto nam włosy. Zabrano nam wszystkie rzeczy i dokumenty, zostawiając nas w tym, co mieliśmy na sobie. Wyglądaliśmy jak niewolnicy – wycieńczeni, bladzi, smutni i wystraszeni. (…) Nareszcie przypłynął okręt towarowy – weszliśmy na pokład i płynęliśmy, stojąc stłoczeni. Jedną kobietę zatratowano i zmarłą wyrzucono za burtę do Morza Kaspijskiego. (…) Gdy okręt odbijał od brzegu, dobiegli trzej mężczyźni. Chcąc się dostać na statek, wskoczyli do morza i płynęli. Już byli blisko okrętu, starali się czegoś uchwycić, by wdrapać się na pokład, zabrakło im jednak sił i utonęli w głębinach. Z wewnątrz tego okrętu dochodził nas jęk chorych junaczek, do których nie wolno było się zbliżać, by nie zarazić się tyfusem lub inną zakaźną chorobą. Słońce prażyło niemiłosiernie, język przysychał do podniebienia z pragnienia, więc nasza opiekunka zwilżała nam usta umoczoną w wodzie watą”. (Józefa Wrotniak) Iran, 1942 „Po przybyciu do Teheranu umieszczono nas w obozie przejściowym dla Polaków. Pierwszy raz od naszej deportacji z Polski otrzymaliśmy porządne posiłki. Po upływie miesiąca wysłano nas do Isfahanu. Podróż autobusami przez pustynny kraj, w gęstych tumanach kurzu, była bardzo uciążliwa. (…) W Isfahanie dzieci umieszczono w różnych zakładach rozproszonych po mieście. Rozpoczęliśmy szkołę, dostawaliśmy pożywne posiłki i życie stało się do wytrzymania”. (HF) „Pewnego dnia przyszła smutna wiadomość, że zginął tragicznie gen. Władysław Sikorski, naczelny wódz i premier Rządu Polskiego na Uchodźstwie. Wszystkie wybuchnęłyśmy głośnym płaczem. Ze śmiercią generała straciłyśmy nadzieję na powrót do wolnej ojczyzny”. (JW) Morze Arabskie, 1944 „Byłam zapisana z Bogdą na wyjazd do Południowej Afryki, ale dostałam serię ataków malarii i musiałam iść do szpitala. Po powrocie zastałam 50 pustych łóżek. Wszystkie koleżanki, które tworzyły moją rodzinę przez dziewięć miesięcy, wyjechały i byłam znowu sama. Byłam zdruzgotana i płakałam tygodniami. Do Ahwazu, co w języku irańskim znaczy piekło i gdzie latem w cieniu temperatura przekracza 50ºC, dojechaliśmy wczesnym popołudniem. Umieszczono nas w obozie przejściowym, w dawnej stajni po kawalerii irańskiej. Rzeczy złożyliśmy w żłobach, spaliśmy na twardych pryczach. Czas spędzaliśmy na pisaniu listów – potem okazało się, że nigdy nie były wysłane. (…) 4 października wyjechaliśmy pociągiem do portu Chorramszahr, przy ujściu rzek Tygrysu i Eufratu. (...) Stąd ewakuowano uchodźców do Indii, Afryki Wschodniej i innych krajów. (…) W ciszy i parami weszliśmy na statek „Sontay”. Zeszliśmy w dół, do olbrzymiej ciemnej, trochę śmierdzącej sali. Oprócz sterty materaców nie miała żadnego umeblowania. Nocą wyłaziły szczury. Byłam przerażona! Przez dwa lata chorowałam na malarię i anemię. Mdlałam, kiedy było gorąco. Jak ja tu będę spać? (...) Całe dnie spędzaliśmy na pokładzie i graliśmy godzinami dużymi, ciężkimi piłkami – siedem piłek niechcący wypadło za burtę. Żołnierze uczyli chłopców sztuki bokserskiej i zachwycali się ukrytym talentem Tadka Ostrowskiego. Niedługo potem pierwszy umarł w Obozie w Pahiatui na wylew krwi do mózgu. Pewnej nocy mieliśmy wielkiego stracha. Wielki wstrząs i brzęk wypadających szuflad pełnych sztućców obudził prawie wszystkich, była bieganina i sprawdzanie przez załogę. Rano były szepty i domysły. Dopiero w Wellingtonie kapitan van Poulsen potwierdził, że mina otarła się o bok okrętu i poszła dalej. Nie mówił nam wcześniej, żeby nie wywołać popłochu”. (Dioniza Gradzik) Nowa Zelandia, 1944 „Po kilku dniach, 31 października, dopłynęliśmy do zatoki Wellington, stolicy Nowej Zelandii, i ujrzeliśmy obraz jak z bajki. (…) Na brzegu czekały na nas tłumy uśmiechających się ludzi. Powiewały flagi polska i nowozelandzka. Na statku powitał nas sam premier Peter Fraser (…) Panie z Czerwonego Krzyża, wojskowi i harcerze zajęli się rozlokowaniem nas w wagonach, podano nam posiłki. Przez całą sześciogodzinną jazdę pociągiem do obozu w Pahiatui przy każdej stacji witali nas dorośli i dzieci, machając do nas chusteczkami i podając nam kwiaty”. (JW) Gdy przybyliśmy do Obozu Polskich Dzieci w Pahiatui, ujrzeliśmy wszędzie rzędy szarych wojskowych baraków. Przywykliśmy już do obozów, ale ten był zgoła inny. Panowała tu cudowna świeżość – zielone trawniki, trochę drzew i jakieś szczególne poczucie szczęścia. Może powiem inaczej – nie było tu grozy ni strachu. (…) Niedługo po przyjeździe podano nam pierwszy w Nowej Zelandii posiłek. Jakby cudem wszystkie 732 dzieci zdołano pomieścić w kilku salach jadalnych. Każde dziecko otrzymało talerz i ustawiło się w kolejce przed otwartą ladą z barwnymi i smacznymi potrawami. Byłam oszołomiona taką ilością jedzenia, bo do niedawna pamiętałam nieustający głód i ciągłe poszukiwanie żywności. Odruchowo chciałam ukryć jedzenie na potem, bo myślałam, że może nie być tego więcej po tak wspaniałym początku. Ale krążyła wśród nas nasza polska nauczycielka i zachęcała do jedzenia, zapewniając nas, że jutro będzie go pod dostatkiem”. (Irena Ogonowska) „Nauczycielka rozpoczęła pierwszą lekcję, mówiąc nam, że język angielski składa się tylko z pięciu samogłosek, które wymawia się na 18 różnych sposobów, z którymi musimy się zapoznać. Potem napisała na tablicy przykłady (…) Nie miałyśmy pojęcia, o czym ona mówi. (…) Nie wiem, kto był bardziej zaniepokojony tym, co ma nastąpić – nauczycielka Nowozelandka czy my. Gdy spotkałam ją po latach i wspominałyśmy życie w obozie, dowiedziałam się, że im też było trudno uporać się z nauczaniem w tej niezwykłej sytuacji”. (HF) „W obozowej sali wyświetlane były regularnie kreskówki oraz filmy o kowbojach, Indianach i piratach. W pamięci utkwił mi szczególnie żľeglarz Popeye i jego szpinak. Czasem oglądaliśmy też filmy dokumentalne o wojnie. Pod ich wpływem zaczęliśmy wyrabiać własną broń: pistolety z kawałków drewna oraz miecze z gałęzi drzew, i bawiliśmy się w dobrych i złych. Nieustannie kłóciliśmy się, czyja jest tym razem kolej grać rolę złych. Nikt nie chciał nimi być, bo ci zwykle musieli umierać”. (Józef Jagiełło) Nowa Zelandia, 1945–1946 „Na początku 1945 r. niektóre dzieci z obozu w Pahiatui zaczęły otrzymywać listy od ojców, którzy służyli w Wojsku Polskim na Uchodźstwie. Nie miały z nimi kontaktu od wielu miesięcy i nietrudno wyobrazić sobie, jak wielkie poruszenie wywołało to wydarzenie. (…) Dzieci, które dostały przesyłkę, były szczęśliwe, bo wiedziały, że ich ojcowie żyją. Jednak my, którzy takich listów nie otrzymaliśmy, byliśmy bardzo zmartwieni i niepokoiliśmy się. Pocieszano nas, że korespondencja mogła zaginąć, gdyż wiele statków przewożących pocztę zostało storpedowanych i zatopionych przez wroga. (…) W listach były załączone pieniądze, co u dzieci wywołało wielkie podniecenie. Specjalnie dla nich zorganizowano wycieczkę do miasta na zakupy. Koledzy z mojego baraku, którzy dostali przesyłkę, wrócili z mnóstwem cudownych rzeczy, takich jak temperówki, scyzoryki, zegarki i oczywiście cukierki. Przywieźli również opowieści o wspaniałym sklepie, w którym wydali pieniądze”. (JJ) W czerwcu 1946 r. po demobilizacji Wojska Polskiego w Anglii przybył do Nowej Zelandii mój ojciec. Było jeszcze ciemno i padał deszcz, gdy pewnego ranka mój starszy brat Staszek przyszedł po mnie pod sypialnię w baraku dla dziewcząt. (...) Boisz się? – zapytał. – Tak – odpowiedziałam. – Ja też – powiedział Staszek. Cieszyliśmy się, że tata żyje, ale byliśmy też pełni lęku. Przecież nie widzieliśmy go od kilku lat, ale okazało się, że nasze obawy były bez podstaw. Ojciec dał mi zegarek. W panice powiedziałam: – Ja nie znam się na zegarku. – Ojciec odpowiedział spokojnie: – To ja cię nauczę. Od tego momentu byliśmy przyjaciółmi. (Maria Skiba) Nowa Zelandia, 1949 15 kwietnia 1949 r. obóz rozwiązano, a nowe polskie władze zaczęły się upominać o małych obywateli żyjących za oceanem. Nowozelandzki premier Peter Fraser odpowiedział w sposób następujący: „Proponujemy, by dzieci, które osiągną 18. rok życia, miały możliwość wyboru powrotu do swojej ojczyzny lub pozostania w Nowej Zelandii. Informuję, że pomożemy tym, którzy chcą wrócić do Polski, a witamy tych, którzy w naszym kraju chcą pozostać. Życzeniem naszego rządu jest to, żeby ci młodzi ludzie mieli nieograniczoną wolność wyboru oraz żeby ich wybór był oparty wyłącznie na ich przyszłym szczęściu”.
Tak ucieka się przed śmiercią... Zobacz poruszający fotoreportaż użytkownika naszej strony
Szymon Barylski na początku marca znalazł się na granicy grecko-macedeńskiej. To, co zobaczył, chwyta za serce.
W tym więzieniu ludzie mieszkają z własnej woli. To azyl dla uchodźców [FOTOREPORTAŻ]
Holenderska rządowa agencja udostępniła uchodźcom puste więzienia. Stworzono w nich ośrodki dla szukających schronienia. Zobaczcie fotoreportaż Muhammeda Muheisena, który podpatrywał ich życie.
Tekst: Melody Rowell Źródło: National Geographic News
To najbardziej prześladowana mniejszość etniczna. Zobacz Rohingjów na zdjęciach fotografa National Geographic
Ta muzułmańska mniejszość, zamieszkująca północno-zachodnią Birmę, nie istnieje dla prawa. Jej członkowie nie mają obywatelstwa, prawa głosu, opieki społecznej. Na swoich zdjęciach zarejestrował ich fotograf National Geographic - Marcin Zaborowski.
„Niezarejestrowani” to pierwsza z trzech części długoterminowego projektu fotograficznego o uchodźcach Rohingja, a jednocześnie debiut dokumentalny autora - Marcina Zaborowskiego. W październiku 2013 r. fotograf National Geographic oraz korespondent Polskiej Agencji Prasowej - Paweł Skawiński, wyruszyli do Bangladeszu, by poznać i opowiedzieć historie Rohingjów. To etniczna, muzułmańska mniejszość, zamieszkująca północno-zachodnią Birmę. Prześladowani od dziesięcioleci przez buddyjską większość, a w szczególności wojskową juntę, uciekają do pobliskiego Bangladeszu. Szacuje się, że w wyniku czystek etnicznych (coraz częściej określanych przez zachodnich ekspertów mianem ludobójstwa), na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci do Bangladeszu uciekło od 300 do 500 tysięcy uchodźców. Zaledwie 30 tysięcy znalazło schronienie w oficjalnych obozach (Kutupalong i Nayapara) wspieranych w podstawowy sposób przez UNHCR, Muslim Aid oraz inne organizacje, których działalność jest często mocno ograniczana przez władze Bangladeszu. Pozostałe dziesiątki tysięcy to tzw. niezarejestrowani, mieszkający w nieoficjalnych obozach (tzw. makeshift camps) oraz w regionie Cox Bazar. Nie posiadają statusu uchodźcy, nie mają prawa do edukacji, legalnej pracy, a dzieci urodzone na terenie Bangladeszu nie mają żadnych praw ani obywatelstwa. Zaborowski i Skawiński przeprowadzili ponad 40 wywiadów z członkami Rohingja, przedostali się do dwóch obozów dla uchodźców, pomimo zakazów i braku legalnej drogi. Rozmawiali również z uchodźcami od lat zamieszkującymi wioski rybackie i siedliska na wybrzeżu Cox Bazar. Spotykali się z buddyjskimi uchodźcami politycznymi z Birmy, działaczami społecznymi pracującymi z uchodźcami, byłymi pracownikami ONZ oraz innych organizacji pozarządowych. Zobacz wybrane fotografie "Niezarejestrowanych" >>>
Poprzez historię do współczesnego Iranu. Radosław Fiedler śladami polskich uchodźców
W 1942 roku do Iranu przybyło 116 tysięcy polskich uchodźców. 75 lat później ich śladem ruszył Radosław Fiedler z przyjaciółmi. "Bardziej niż na odwiedzeniu nekropolii, zależało nam na dotarciu do świadków".
Iran kusi na wiele sposobów: dla jednych są to mniej lub bardziej wymagające szlaki w górach Zagros, dla innych sposób na poznanie obcej kultury i poszukiwanie śladów dawnej Persji. Na miłośników ciepłych kąpieli, czekają natomiast plaże Morza Kaspijskiego. Cel naszej podróży był jednak zupełnie inny. Postanowiliśmy ruszyć śladami polskich uchodźców z czasów II wojny światowej. Bardziej niż na odwiedzeniu nekropolii, zależało nam na dotarciu do świadków. Wydawało się, że po upływie 75 lat od przybycia Polaków do Iranu – będzie to karkołomne zadanie. Historia tułaczki Polaków W 1942 r. do Iranu przybyło 116 tysięcy polskich uchodźców. Byli tam zarówno żołnierze jak i cywile, a wśród nich ponad 13 tysięcy dzieci. Polacy przybyli do Persji dwiema drogami: lądową z Samarkandy i Aszchabadu do Meszhedu a potem do Indii, oraz morską z Krasnowodzka do Pahlewi (dzisiejszy Bandar-e-Anzali) a potem przez Ahwaz na Bliski Wschód. Jedynie dziesiątej części tych, którzy znajdowali się w Związku Sowieckim, udało się wydostać z „więzienia narodów”*. Było to możliwe dzięki staraniom generała Władysława Andersa i władz na uchodźstwie oraz zainteresowania Armią Polską rządu Wielkiej Brytanii, który wynegocjował u Stalina zgodę na ewakuację. Gdyby pozostali na „nieludzkiej ziemi”, większości groziłaby śmierć z niedożywienia i chorób. Nie bez wyrzeczeń i zaskoczeń Po roku przygotowań wyruszyliśmy w drogę: Radosław, Marek, Marek Oliwier Fiedlerowie, Tomasz Siuda i Piotr Baranowski. Udało nam się wpakować do wynajętego Peugeota Parsa i pokonaliśmy tym pojazdem w dwa tygodnie ponad 6 tys. kilometrów. Nie było to łatwe, ponieważ ruch drogowy w Iranie jest bardzo chaotyczny, a drogi zakorkowane. Powszechna opinia na temat Iranu jest raczej jednostronna: fanatyzm, terroryzm, religijna dyktatura i broń jądrowa to główne skojarzenia, które zachodnie media zdają się tylko podsycać. Mile zaskoczyła nas, tak jak większość turystów i podróżników, niesamowita gościnność i życzliwość Irańczyków. Bez względu na to, czy poruszaliśmy się po zatłoczonych ulicach wielkiego Teheranu, gorącego Ahwazu czy mistycznego Meszhedu, co chwilę słyszeliśmy dookoła pozdrowienia i szereg powodowanych ciekawością pytań. Zanim zdążyliśmy opowiedzieć dokładnie kim jesteśmy i skąd przychodzimy, już po chwili byliśmy podejmowani herbatą, a jeśli spotkanie trwało dłużej niż 5 minut od razu była nam oferowana strawa, ghalyan (fajka wodna w Polsce nazywana sziszą) czy nocleg. Więcej niż uprzejmość Bardzo podobne spostrzeżenia mieli polscy uchodźcy 75 lat wcześniej. Żołnierz Armii Andersa Józef Czapski, zaraz po przybyciu do portu w Pahlevi zanotował: Pierwsze wrażenie Iranu, to niesłychana uprzejmość ludności, więcej niż uprzejmość – serdeczność. Wszystkie dzieci i wielu starszych machają nam rękami. W Kuczanie, gdzie się zatrzymaliśmy, by coś zjeść, przynosi nam dwóch młodzieńców winogrona za darmo. Tak bez pieniędzy przejeżdżają tu wszyscy nasi od paru tygodni, więc gesty tych ludzi są zupełnie bezinteresowne. Po dotarciu na gościnną ziemię irańską, niektórzy postanowili zamieszkać tu na zawsze i założyć rodziny. Natomiast dla większości był to okres przejściowy, w drodze do ojczyzny. Połączonym wysiłkiem powstały szkoły i sierocińce, zakłady pracy, towarzystwa naukowe, wydawano prasę i książki. Pomimo tych starań, wielu Polaków zmarło po dotarciu do portu kaspijskiego w Pahlevi. Blisko dwa tysiące grobów tych właśnie osób znajduje się na największej polskiej nekropolii w Teheranie, jednej z pięciu chrześcijańskich nekropolii z kwaterami polskimi. Zgodnie z zapiskami historyków, w pierwszych kilku tygodniach pobytu w Iranie polskich uchodźców trzeba było chować w kocach, ponieważ jedyna w Teheranie składnica trumien została opróżniona w ciągu pierwszych kilku dni. Jednakże bardzo gorący, a miejscami upalny Iran wraz z bezinteresownie życzliwymi i gościnnymi mieszkańcami, okazał się wybawieniem dla polskich uchodźców. Co się zachowało? Cmentarze to jedne z ostatnich śladów polskości w Iranie. W niektórych miejscach, jak np. w dzielnicy Khagani w polskim niegdyś Isfahanie, zachowało się jedynie kilka budynków, które służyły za sierociniec. Na ulicy Chahar Bagh zbudowana przez Polaków manufaktura tytoniu właśnie jest w trakcie remontu. W klasztorze szarytek, w którym niegdyś znajdował się Zakład nr 2 („Dwójka”) zostały już tylko dwie siostry w podeszłym wieku, a o szwajcarskich Lazarzystach niegdyś prowadzących Zakład nr 3 („Trójka”) dowiedzieliśmy się, że „bracia pomarli już dawno, a klasztor zamknięto”. Próżno tego typu miejsc szukać także w samym Teheranie. Po 75 latach świadkowie wydarzeń, o ile żyją, weszli już w dziewiątą dekadę swego życia i nie chcą rozmawiać o przeszłości. Ambasada RP w Teheranie pomogła nam odnaleźć panią Eleonorę Barską, urodzoną w 1926 roku. Z Iranem związała się na dobre i złe. Zapytana czy nie żałuje swej decyzji o pozostaniu w Persji – odpowiedziała krótko, że nie, choć życie jej nie rozpieszczało. Koszmar sowieckich łagrów, dwa małżeństwa, śmierć dziecka oraz rozwód, a po nim samotność, to los nie do pozazdroszczenia. „Ja już nie pamiętam Polski, poza tym wszystko się zmieniło” – wyznała. Nowogródek w którym przyszła na świat jest dziś na terytorium Białorusi. Nie każdego jednak los doświadczył tak dotkliwie. Doktor Reza Nikpour, przewodniczy Towarzystwa Przyjaźni Irańsko-Polskiej, syn pani Heleny Stelmach i Aliego Mohhameda Nikpoura, chętnie opowiadał nam o swojej zmarłej w kwietniu 2017 r. mamie. Jej irański mąż nie ukrywał smutku - „To była najpiękniejsza kobieta na świecie.” wyznał, trzymając w dłoni fotografię swojej ukochanej żony. Czy pamięć przetrwa? Nieodwołalnie odchodzi pokolenie boleśnie doświadczone wojną, deportacjami i tułaczką, trwającą niekiedy całe życie. Nie oznacza to, że ślady zacierają się bezpowrotnie. Najmilszym zaskoczeniem okazał się Ahwaz. Ponad milionowe miasto, zagłębie naftowe blisko irackiej granicy, gdzie odczuwalna temperatura wynosi 50 stopni. Okazało się, że tutejszy chrześcijański cmentarz, na którym znajduje się polska kwatera, w ostatnim roku przeszedł renowację sfinansowaną ze środków fundacji Muytabe Ghaestouniego. Przedtem nekropolia była niemal wysypiskiem śmieci. Podczas wojny w Ahwazie zorganizowano obóz tranzytowy dla Polaków, których Brytyjczycy przerzucali następnie do Afryki Wschodniej lub na Bliski Wschód (głównie Palestyna i Liban). Cafe Polonia Po gorącym Ahwazie, Isfahan wydaje się wręcz rajem. Prawdopodobnie ze względu na sprzyjające warunki klimatyczne to tutaj zorganizowano schronienie dla 2600 polskich dzieci. W mieście spotkaliśmy się z panem Aminem Fakharim, miejscowym animatorem kultury, który jest na dobrej drodze do odtworzenia działającej w czasie i po wojnie kawiarni polskiej „Cafe Polonia”. Przed laty było to jedno z ulubionych miejsc spotkań, a także kontaktu miejscowych Irańczyków z Polakami. Amin snuje plany, że w odtworzonym miejscu mieszkańcy Isfahanu poza zajadaniem się polskimi pączkami będą mogli oglądać wernisaże i przedstawienia teatralne. Projekt jest też okazją do współpracy między twórcami z Polski i Iranu. Inicjatywa powstała dzięki mrówczej, historycznej pracy Amina i jego współpracowników. W Teheranie natomiast poznaliśmy niezwykle energiczną Irankę imieniem Roksana, która bada różne wątki z życia polskich wygnańców, szczególnie dziewcząt i kobiet. Interesuje ją, jak odnalazły się w Iranie i jak były odbierane w tak odmiennej kulturze. Roksana prowadzi niezależny teatr – tuż pod nosem konserwatywnych ajatollahów. Z przedstawieniami o polskich uchodźcach jeździ także do Wrocławia, Krakowa i Warszawy. Dzięki pracy takich ludzi jak Muytaba, Amin, Roksana i Reza pamięć o Polsce i wydarzeniach które połączyły nasze narody jest wciąż żywa. Jesteśmy pod wielkim wrażeniem irańskiej gościnności i zgadzamy się co do tego, że to ludzie są największym i niepowtarzalnym atutem Iranu. * sowieckie łagry Tekst: Radosław Fiedler
Sytuacja na Półwyspie Koreańskim z dnia na dzień robi się coraz bardziej niebezpieczna.
W 2009 roku opublikowaliśmy tekst o uchodźcach. Masowe ucieczki z Korei Północnej rozpoczęły się już w latach 90, gdy głód pochłonął blisko milion ludzi. Dziś, w kontekście rosnącego niebezpieczeństwa, przypominamy jego treść. 3000 km najeżonej niebezpieczeństwami podróży przez Chiny to dopiero początek. Później przed uchodźcami stanie większe wyzwanie: stworzenie sobie nowego życia. Listopadowy chłód wdziera się przez okna odrapanego bloku w Yanji, chińskim mieście oddalonym o 16 km od granicy. Na trzecim piętrze ktoś zatrzymuje się przed drzwiami. Wewnątrz dwie przerażone uciekinierki z Korei Północnej pochylają głowy, spodziewając się najgorszego. Jeśli policja złapie je bez dokumentów, będą deportowane do ojczyzny, gdzie najpewniej zostaną skazane na lata ciężkich robót. Ściga je też były szef, właściciel stron z internetową pornografią. W ostatnich latach Czerwona i Biała (imiona, które nadałem im w swoich notatnikach na wypadek konfiskaty przez policję) były niewolnicami. Musiały się rozbierać i prowadzić obsceniczne rozmowy przed kamerą internetową. Zbiegły stamtąd zeszłej nocy dzięki pomocy misjonarzy, którzy zapewnili im schronienie w tym mieszkaniu. – Jesteście tam? – odezwał się ktoś za drzwiami. – Otwórzcie. Biała rozpoznała ten głos: należał do człowieka, który pomógł im w ucieczce. Pospieszyła do drzwi i uchyliła je odrobinę. W progu stał mężczyzna trzymający w ręku torbę ryżu. – Na pewno jesteście głodne – powiedział. Kobiety poprowadziły go do kuchni, gnąc się w ukłonach wdzięczności. Już po chwili słychać było ożywioną rozmowę. Misjonarz przyniósł wiadomość: – Bądźcie gotowe do drogi. Właśnie dostaliśmy telefon. Wzdłuż ciągnącej się na długości 1 450 km granicy między oboma państwami, pośród chińskich miast i wiosek, ukrywa się ok. 50 tys. mieszkańców Korei Północnej. Niezliczone rzesze przyjeżdżają tutaj tylko na kilka miesięcy, a następnie prześlizgują się z powrotem do ojczyzny, wioząc ze sobą jedzenie i pieniądze. Wielu jednak nie może lub nie chce powrócić. Muszą dokonać radykalnych wyborów: pozostawać w ukryciu, padając ofiarą bezwzględnych pracodawców, lub spróbować swoich sił na szlaku przemytniczym, przemierzając niebezpieczną trasę przez Chiny i południowo-wschodnią Azję. Wielu trafia na donosicieli i zostaje złapanych. Ale dzięki pomocy wolontariuszy i przemytników inkasujących ponad 3 000 dol. za zorganizowanie przeprawy 15 tys. z nich udało się dotrzeć do Korei Południowej. Tam, pozbawieni niezbędnych w rynkowej gospodarce umiejętności, muszą rozpoczynać życie od początku. Dlaczego podróż z jednego państwa koreańskiego do drugiego musi oznaczać pokonanie niemal połowy azjatyckiego kontynentu? Otóż czterokilometrowy pas strefy zmilitaryzowanej (wytyczony w 1953 r., po wojnie koreańskiej) jest najlepiej strzeżoną granicą świata, przez którą mysz się nie prześliźnie. Bariera ta oddziela dyktaturę, w której ludzie umierają z głodu, od państwa doskonale prosperującego, prawdziwej gospodarczej potęgi. Po obu stronach tej międzypaństwowej, a zarazem międzysystemowej granicy stoją dwie uzbrojone po zęby armie. W tej sytuacji uciekinierom z komunistycznego skansenu pozostaje tylko droga przez Chiny. Masowe ucieczki z Korei Północnej rozpoczęły się w latach 90., po tym jak klęska głodu przyniosła śmierć co najmniej milionowi ludzi. Chiny (zwłaszcza olbrzymia populacja koreańsko-chińska zamieszkująca opisywany region) początkowo otwarcie udzielały pomocy desperatom przedzierającym się przez granicę. Północnokoreański rząd nie ustawał jednak w protestach, więc Chiny zmieniły politykę. Rozpoczęły się najazdy policji na wioski i osady oraz przepłaszanie uchodźców. W Korei Północnej przekroczenie granicy bez zezwolenia grozi wyrokiem do pięciu lat więzienia w obozie pracy, a nawiązanie kontaktu z misjonarzami lub innymi ludźmi pomagającymi w ucieczkach do Korei Południowej uznawane jest za zdradę państwa i karane głodem i torturami. Część ofiar zostaje stracona w wyniku pokazowych egzekucji. Organizacje humanitarne oraz światowi przywódcy wywierają naciski na chiński rząd, próbując zmusić go do respektowania umów międzynarodowych i nadania zbiegom z Korei Północnej statusu uchodźców, który przysługuje im ze względu na drastyczność kar grożących w wyniku deportacji. Chińczycy wciąż jednak uznają ich za emigrantów ekonomicznych i w miesiącach poprzedzających olimpiadę w 2008 r. nasilili deportacje. Większość uchodźców próbuje przeprawiać się przez Tuman, rzekę płynącą na jednej trzeciej długości granicy między oboma krajami. Latem jest na tyle płytka, że daje się ją przejść, zaś zimą pokonanie tej przeszkody ułatwia lód. Chiński brzeg wygląda niewinnie – zaledwie kilku żołnierzy, żadnych płotów pod napięciem. Po stronie koreańskiej co kilkaset metrów stoją bunkry przypominające stanowiska myśliwskie. Odwiedzając chińską stronę, zapytałem kierowcę, dlaczego granica nie jest lepiej chroniona. – Koreańczycy myślą, że uda im się złapać wszystkich, nim dotrą w pobliże rzeki, a Chińczycy są pewni, że znajdą każdego zbiega, jeśli tylko zechcą – uśmiechnął się w odpowiedzi. Gdyby nie widoczne strażnice na drugim brzegu rzeki nic nie sugerowałoby ponurej rzeczywistości panującej w Korei Północnej: dziesiątki karnych obozów, w których przetrzymuje się obywateli oskarżanych o niewystarczającą lojalność; głód i niedożywienie dotykające przynajmniej czwartą część 23-milionowej populacji; służby mundurowe złożone z miliona pracowników, szpiegujących i prześladujących pozostałych mieszkańców. Tuż nad brzegiem rzeki widać spółdzielcze gospodarstwa rolne, w większej części pozbawione elektryczności. Jednopasmowy most prowadzi do Namyang, miasta szarych bloków, po którego pustych ulicach jeżdżą nieliczne pojazdy wojskowe oraz rowery. Jedynym kolorowym elementem w zasięgu wzroku jest olbrzymie malowidło ścienne przedstawiające Kim Ir Sena, założyciela Korei Północnej i ojca aktualnego przywódcy, Kim Dzong Ila. Obu traktuje się jak bóstwa. Dla Czerwonej, której rodzina mieszka w pobliżu granicy, Chiny miały urok raju. – Widziałam światła wielu bloków i elektrowni – wspomina. – Chiny wyglądały tak bogato... Kobieta wychowywała się na wsi w prowincji Hamgyong Namdo, skąd pochodzi większość zbiegów. – Widziałam, jak ludzie chorowali i umierali, żywiąc się tylko trawą i korzonkami. Później zauważyła, że z sąsiednich bloków niemal zniknęły kobiety. Przeszły przez granicę. Aż do roku 2003 liczba mężczyzn i kobiet, którzy decydowali się na ucieczkę, była porównywalna, dziś jednak kobiety stanowią trzy czwarte zbiegów. Mężczyźni służą w wojsku lub pracują na farmach, więc kobietom łatwiej wymknąć się z domu czy pracy. Czerwona uciekła podczas deszczowej lipcowej nocy. Nastolatka czuła, że stanowi ciężar dla swojej rodziny, odrzuciła także pracę polegającą na czytaniu wiadomości o „Ukochanym Przywódcy” – Kim Dzong Ilu – przez miejski radiowęzeł. W ucieczce towarzyszyła jej ciotka. Po przekupieniu strażników sumą 15 dol. kobiety dotarły do rzeki. Omdlewającymi z wysiłku rękami Czerwona wiosłowała na tratwie skleconej z powiązanych rurek. Ciotka, zniesiona prądem, zmuszona była się cofnąć. Przerażona, zaledwie 15-letnia Czerwona ruszyła przed siebie sama. Wkrótce zaopiekowała się nią Koreanka, którą kiedyś sprzedano Chińczykowi za żonę. Przez kolejne trzy lata dziewczyna pracowała jako pomywaczka i pomocnica na farmie. W ręce producentów pornografii i przed kamerę tuż obok Białej dostała się, gdy ukradła pieniądze swego pracodawcy i uciekła do Yanji. Biała też przeszła przez rzekę nocą. Wcześniej mieszkała w mieście przemysłowym w północnej części kraju, opiekując się chorą matką i dwójką młodszego rodzeństwa. Pomimo pracy w fabryce pałeczek oraz sprzedawania owoców na ulicznym straganie nie była w stanie zarobić na utrzymanie rodziny i zazwyczaj chodziła głodna. Kiedy zaczepił ją mężczyzna oferujący pracę w chińskiej fabryce komputerów, zgodziła się, naiwnie licząc, że zarobi na lekarstwa dla matki. Roztrzęsiona po przedarciu się przez granicę dziewczyna wskoczyła do samochodu, nie zadając żadnych pytań. Oszukano ją. Następny rok spędziła w zamkniętym pokoju, zmuszona do świadczenia usług seksualnych. Z biura mieszczącego się dwa piętra nad targiem w Seulu, stolicy Korei Południowej, pastor Chun Ki-won telefonicznie dał sygnał, że zbiegowie mogą wyruszyć na szlak. Założyciel misji Durihana (Dwa złączone w jedność), jednej z wielu chrześcijańskich organizacji powstałych w Korei Południowej, które skupiają się na niesieniu pomocy uchodźcom, zaplanował setki ucieczek, dzięki czemu mieszkańcy Korei Północnej uwięzieni w Chinach dotarli do bezpiecznych schronień na południu, w USA oraz innych krajach. Chun należy do zróżnicowanej grupy aktywistów, pracowników organizacji humanitarnych, przemytników i podobnych mu misjonarzy, którzy panują nad azjatyckim szlakiem przemytniczym. Jedni próbują w ten sposób przyspieszyć upadek Korei Północnej, inni starają się nawrócić mieszkańców tego kraju na chrześcijaństwo. Większość jednak decyduje się na działanie kierowana współczuciem. Podejmowanie ryzyka to rzecz pastorowi nieobca. W 2002 r. chińska policja aresztowała go w pobliżu granicy z Mongolią – na szlaku, który sam wytyczył. Razem z nim wpadło dziewięcioro uciekinierów z Korei Północnej – zostali deportowani do kraju i od tamtego czasu słuch po nich zaginął. Chun spędził 9 miesięcy w więzieniu, następnie odesłano go do Korei Południowej i zakazano wjazdu do Chin. Jego aresztowanie wywołało spore poruszenie w ojczyźnie i przybliżyło opinii publicznej losy północnokoreańskich uciekinierów. O Białej i Czerwonej pastor dowiedział się dzięki temu, że zakochany internetowy klient Białej odkrył, że dziewczyna jest więzioną uciekinierką i poinstruował ją, jak za pomocą sieci skontaktować się z Durihaną. Ostrożne prośby wysyłane przez Białą w e-mailach pomogły Chunowi uruchomić chińskie kontakty i uwolnić dziewczyny. Obawiając się, że rozwścieczony szef Czerwonej i Białej będzie chciał je odzyskać, Chun przesunął dziewczyny na początek kolejki oczekujących na przemyt przez granicę. Kiedy obie kobiety nerwowo oczekiwały na sygnał do wyruszenia w drogę, kilka kilometrów dalej kolejny zbieg z Korei Północnej, którego nazwę Czarnym, modlił się o szybką możliwość kontynuowania ucieczki. Misjonarz zaaranżował nasze spotkanie na tyłach restauracji w Yanji. Mimo przejmującego wiatru Czarny miał na sobie jedynie cienką ortalionową kurtkę. Jego twarz nosiła ślady krańcowej udręki. Czarny przeszedł przez zamarzniętą Tuman przed dwoma laty. Był jednym z nielicznych zbiegów z wyższym wykształceniem. Podczas pracy na stanowisku strażnika w Pjongjang czuł się coraz bardziej rozczarowany korupcją, która toczyła „robotniczy raj”. Przez kilka lat uciułał kilkaset dolarów niezbędnych na wynajęcie pośrednika, który przerzuciłby go wraz z narzeczoną do Chin. Najpierw zawieziono ich nad Tuman. Kiedy nadszedł czas na przeprawę, Czarny przestraszył się, że jadąc samochodem, wzbudzą podejrzenia, zdecydowali się więc na siedmiogodzinną przeprawę przez góry, która kosztowała go utratę czucia w palcach stóp. – W porównaniu z tym, co wydarzyło się później, przejście przez Tuman było łatwizną – wspomina Czarny. Podobnie jak Biała, on też został oszukany przez pośrednika, odsprzedany gangowi i zmuszony do wielokrotnego przemycania narkotyków i pieniędzy przez rzekę. – Najczarniejsze chwile nadeszły później – jego narzeczoną sprzedano podstarzałemu narkomanowi i stracił z nią kontakt. Zdecydował się jednak posłuchać rady krążącej między zbiegami: „Kieruj się na krzyż”. W okolicach Yanji ponad 30 kościołów udzielało pomocy uchodźcom. Dopóki pastorzy nie przyciągali zbytniej uwagi, mogli działać bez kłopotów. Kiedy Czarny znalazł schronienie w kościele, został gorliwym czytelnikiem Pisma Świętego i modelowym przypadkiem nawrócenia. Pastora Chuna cieszył każdy zbieg przyjmujący chrześcijaństwo, był jednak świadomy, że nawrócenia mogą być powierzchowne, spowodowane koniecznością przeżycia. – Wielu z nich tak naprawdę nie jest chrześcijanami – wyznał. – Niczym się to dla nich nie różni od wiary w boga pod postacią Kim Ir Sena. Zmiana zachodzi tylko w głowach, nie w sercu. Wiara Czarnego sprawiała jednak wrażenie szczerej. Podczas naszej rozmowy nad miską parującego rosołu Czarny sięgnął pod koszulę i wydobył mały drewniany krzyż. – Marzę o wstąpieniu do seminarium w Korei Południowej – oznajmił – a potem chcę powrócić do mojej wioski i głosić ewangelię. Kiedy wspomniałem, że za posiadanie Biblii grozi kara śmierci, odpowiedział: – Ja tylko wykonuję Boży Plan. Nadszedł oczekiwany moment. Pastor Chun otrzymał zgodę wspólników na rozpoczęcie ucieczki – zbiegów czekała trwająca 3 220 km podróż pociągiem z Pekinu do prowincji Junnan, a potem wędrówka przez góry w stronę Laosu oraz przejście przez dżunglę na brzeg Mekongu. Po pokonaniu tej przeszkody uchodźcy docierają do Tajlandii, gdzie obywatele Korei Północnej mogą ubiegać się o azyl polityczny. Najpierw wyruszą Biała z Czerwoną. Czarny musi poczekać kilka dni na kolejną grupę. W towarzystwie chińskiego przewodnika obie kobiety zostały odwiezione nocą do Pekinu i pozostawione w pobliżu dworca kolejowego, tuż przed restauracją KFC. Według planu powinny wsiąść do pociągu jadącego do Kunming, stolicy Junnanu, gdzie miały dołączyć do kolejnej trójki uciekinierów. Wyruszyłem tym samym pociągiem. Instrukcje, jakie zbiegowie otrzymali od Chuna, były zwięzłe: módlcie się, siedźcie cicho, a gdy policja zacznie sprawdzać dokumenty, udawajcie, że śpicie albo schowajcie się w ubikacji. Jeśli zostaniecie aresztowani, nie ujawniajcie nazwisk ludzi, którzy wam pomogli. W wagonie Czerwona i Biała wspięły się na kozetki tuż pod sufitem i skuliły pod kocami. Od czasu do czasu spoglądały nerwowo przez okna, obserwując, jak zamarznięte pola i miasta spowite smogiem ustępują miejsca zielonym łąkom i sadom. Podczas 40-godzinnej podróży służby ochrony kolei kilkakrotnie sprawdzały bilety i dokumenty pasażerów, ale kobiety ukryte na posłaniach umknęły ich uwagi. W Kunming Biała i Czerwona wmieszały się w tłum wypełniający olbrzymią dworcową poczekalnię. Już po chwili napotkały kolejnych zbiegów. Grupie przewodził 30-letni mężczyzna, były taksówkarz, posługujący się znośną chińszczyzną. Towarzyszyła mu 18-latka w berecie. Trzecim uciekinierem była 57-letnia kobieta usiłująca dotrzeć do córki, której już wcześniej udało się przedostać do Korei Południowej. Grupa znalazła sobie miejsce pośród tłumu i rozpoczęło się oczekiwanie na wynajętego przez Chuna przewodnika, który miał przeprowadzić ich do Tajlandii. Z głośników co chwilę słychać było wojskowe hymny, a w pobliżu przechodziły grupki żołnierzy. Zbiegowie ukryli się za filarem, szeroko otwartymi oczyma obserwując panujący wokół rwetes. Wyczuwając, że za chwilę mogą przyciągnąć uwagę jakiegoś urzędnika, zaprosiłem wszystkich do pokoju hotelowego. Przez kolejne kilka godzin popijając colę z hotelowego barku, zachwyceni uciekinierzy oglądali filmy w telewizji. – Jaki on przystojny – westchnęła jedna z kobiet na widok Toma Cruise’a, o którym nie słyszała nigdy wcześniej. – Nie jestem sobie w stanie wyobrazić, co będzie dalej – oznajmiła Biała, przełączając na inny kanał. – Chcę tylko dotrzeć do Korei Południowej. To cywilizowany i zamożny kraj. Powierzchowne dopasowanie się do nowych okoliczności nie powinno być dla niej trudne. Przebrała się w obcisłe dżinsy (nielegalne w Korei Północnej) i frywolną bluzkę, spod której wystawał naszyjnik. Czerwona też znalazła kolorową odzież, sprawiała jednak wrażenie zagubionej. Zaskoczyłem ją pytaniem o plany. – Może nauczę się angielskiego i obsługi komputerów – odparła pospiesznie. Nikt nie zastanawia się nad tak odległą przyszłością. Wreszcie nadszedł sygnał od przewodnika. Cała piątka zebrała bagaże i pospiesznie wyszła. Ubrany w luźną koszulę i spodnie koloru khaki pastor Chun mógł uchodzić za turystę podziwiającego rozbłyski porannego światła w wodach Mekongu. Za jego plecami, rozbrzmiewając warkotem motocykli i okrzykami ulicznych sprzedawców, budziło się do życia tajskie miasto. Po drugiej stronie rzeki, w Laosie, kilka osób poruszało się w obejściach na granicy lasu. Chun przyleciał poprzedniej nocy z Seulu do Bangkoku i pojechał nad Mekong, by spotkać się z Białą, Czerwoną oraz resztą zbiegów. Jego podopieczni utknęli jednak w Chinach, więc pozostała mu jedynie modlitwa. Po odebraniu grupy z hotelu w Kunming przewodnik wynajęty przez Chuna przewiózł ją przez góry do kryjówki w pobliżu granicy z Laosem. Tam spędzili kilka dni. W związku z nadchodzącym świętem państwowym władze Laosu zaostrzyły kontrolę graniczną i przewodnik uznał, że przeprawa w tym momencie byłaby zbyt ryzykowna. Wkrótce do oczekujących dołączył Czarny, wyczerpany podróżą przez całe Chiny w pociągu pełnym uciekinierów. – Omal nie wpadłem – opowiadał. – Gdy policja zaczęła sprawdzać dokumenty, udałem, że jestem pijany w sztok i zostawili mnie w spokoju. Informacja o opóźnieniach zmartwiła pastora. – To najniebezpieczniejszy etap podróży. Muszą pieszo przejść przez Laos – tłumaczył, gdy staliśmy na brzegu Mekongu. – Mają jakieś 50 proc. szans, że im się uda. Powołanie do zostania dobrym samarytaninem pastor poczuł w wieku 40 lat. Zrezygnował wtedy z kierowania hotelem i wstąpił do seminarium. Chun ustanowił swoisty rekord – pomógł w ucieczce 700 mieszkańcom Korei Północnej. Nieudanych wypraw było zaledwie kilka. Pastor – dziś już ponad 50-letni, z widocznymi śladami siwizny we włosach – nie jest jednak świętym z obrazka. Misjonarze, z którymi kontaktuje się w Chinach, narzekają czasem na jego apodyktyczność i brak rozwagi. Najlepszy przewodnik, jakiego zatrudnia, szmuglował kiedyś narkotyki, sam pastor zaś lubi się uskarżać na brak wdzięczności. – Wie pan, że ze wszystkich, którym pomogłem, zaledwie 30 osób zadzwoniło, żeby mi podziękować? – żalił się. Zaraz jednak dodał: – To nie są źli ludzie. Po prostu nie rozumieją, że ktoś im pomaga, nie oczekując nagrody. Po trzech tygodniach spędzonych w kryjówce uciekinierzy otrzymali rozkaz przemarszu przez tereny Złotego Trójkąta – między Chinami, Birmą, Laosem i Tajlandią, gdzie wśród upraw dominują plantacje opium i króluje bezprawie. Przez 16 godzin pokonywali lasy i strumienie pełne pijawek, aż dotarli do Laosu. – Wciąż szliśmy pod górę, a ja co kilka kroków upadałem, płacząc ze zmęczenia – wspomina Czarny. Kolejnej nocy przewieziono ich w pobliże Mekongu, skąd musieli przedostać się przez rzekę otoczoną wieżami wartowniczymi. Po tajskiej stronie czekała na nich ciężarówka. Grupa została odwieziona na przystanek autobusowy, skąd po 10 godzinach dotarła do schroniska Durihany w Bangkoku. Tam po raz pierwszy od wielu tygodni zjedli solidny posiłek. – Nasze modlitwy zostały wysłuchane – rozpłakał się z radości Czarny. Następnego ranka misjonarze odwieźli uciekinierów do południowokoreańskiej placówki dyplomatycznej, gdzie uchodźcy poprosili o azyl polityczny. Nic nie przygotowuje mieszkańców Korei Północnej na wrażenie wywierane przez Seul. – Stałam, dotykając własnej twarzy i próbując odgadnąć, czy to wszystko dzieje się naprawdę – opowiadała Czerwona, wspominając przeżycia towarzyszące widokowi budynków i ulic przesuwających się za oknami lądującego samolotu. Później czekała ich jeszcze jazda autobusem wzdłuż rzeki Han przez centrum miasta, stanowiące uosobienie zamożnego i dynamicznego państwa, które dla wielu uchodźców było o wiele bardziej skomplikowane i obce, niż się spodziewali. To, co mieszkańcy Północy wiedzą o Południu, jest zniekształcone przez północnokoreańską propagandę (Południe to ziemia wroga, zamieszkana przez zbrodniczych kapitalistów) i migawki z telenowel. Wielu z nich ma zupełnie fantastyczne wyobrażenia na temat „południowego raju” i swoich szans na szybki sukces. Po przesłuchaniu zbiegów odesłano do obozu Hanawon, gdzie przez dwa miesiące będą uczestniczyli w obowiązkowych kursach poświęconych kulturze Korei Południowej oraz poznawali nowe umiejętności, takie jak podróżowanie metrem czy otwieranie konta w banku. Zagwarantowano im obywatelstwo i wypłacono zapomogę – ok. 5 000 dol. podzielonych na niewielkie raty. Dostali też dodatek mieszkaniowy. W połowie lat 90. kilkudziesięciu uchodźców, którym co roku udawało się przedrzeć, mogło liczyć na huczne powitanie i atrakcyjne gratyfikacje: większość zbiegów to byli wysoko postawieni członkowie partii komunistycznej z Pjongjang i wojskowi – cenne źródła danych wywiadowczych. Od roku 2006 zdecydowaną większość z 2 000 uciekinierów stanowią jednak prości ludzie uciekający przed krańcowym ubóstwem. Są słabo wyedukowani, po latach niedojadania i obserwowania, jak członkowie ich rodzin umierają z głodu, wielu zapada na poważne choroby, także psychiczne. Tak twierdzi Andriej Lankow, ekspert z Uniwersytetu Kookmin w Seulu. Życie na Południu jest nieporównywalnie lepsze, a zbiegowie mogą się cieszyć nieznaną dotąd wolnością, brak im jednak poczucia przynależności. – Większość mieszkańców Korei Południowej nie zwraca uwagi na ich niedolę – mówi Lankow. – A obojętność wobec cierpień to jedna z najtrudniejszych do zniesienia form przemocy. Zapukałem do drzwi mieszkania na 12. piętrze bloku w Incheon. Czerwona przywitała mnie ubrana w dżinsy, jej włosy były ufarbowane na rudo. Z dumą pokazywała mi mieszkanie, do którego wprowadziła się przed siedmioma tygodniami – dwa idealnie czyste pokoje pozbawione jakichkolwiek mebli, poza materacem rzuconym na podłogę w sypialni i biurkiem, na którym królował komputer. – Kimichi! – zawołała, używając koreańskiej prośby o uśmiech i próbując uchwycić mnie w obiektywie nowego aparatu. Niczym rodowita nastolatka z Korei Południowej z wprawą załadowała obrazy oraz film do komputera i przesłała je do mojej żony w Stanach. Miałem wrażenie, że nieczęsto przyjmuje gości. – Masz tutaj wielu przyjaciół? – zapytałem. Dziewczyna gwałtownie pokręciła głową. – Jak mam znaleźć przyjaciół, skoro nie potrafię zrozumieć tego społeczeństwa? Przyznała, że rzadko wychodzi z domu, świadoma swojego obcego akcentu i trudności ze zrozumieniem najeżonego angielszczyzną języka Południowych Koreańczyków. Kursy językowe i nauka fryzjerstwa dużo ją kosztowały, a ona musiała ograniczać się do 400 dol. zapomogi. Mając tylko świadectwo szkoły średniej, była skazana na wykonywanie nisko płatnych prac. Rzuciła właśnie posadę na stacji benzynowej i zastanawiała się nad pracą w kawiarni. – Podczas rozmów kwalifikacyjnych boję się przyznać, że jestem z Północy. To zawsze wywiera złe wrażenie. W pobliskiej restauracji zjedliśmy posiłek złożony z ryb i ryżu, a Czerwona robiła kolejne zdjęcia, chichotała, wysyłała SMS-y do zaprzyjaźnionych uciekinierów. – Życie nie jest tutaj łatwe – powiedziała przed powrotem do swojej kryjówki – ale i tak się cieszę, że tu jestem. Biała wraz z pięcioma innymi kobietami dzieli szpitalny pokój w Chonan, miasteczku w pobliżu obozu dla przesiedleńców Hanawon. Tuż po przyjeździe wykryto u niej raka tarczycy. Gdyby wciąż znajdowała się w Korei Północnej czy nawet w Chinach, śmierć byłaby nieuchronna. Tu miała szanse na przeżycie. Blizna pooperacyjna przecinała jej gardło. W pamięci miałem młodą kobietę, krzykliwie ubraną i obdarzoną tubalnym śmiechem. Teraz stała przede mną w workowatej piżamie, a z jej ust wydobywał się jedynie ochrypły szept. – Zadzwoniłam do pastora, żeby mu podziękować – powiedziała. – Durihana pomaga opłacić mój pobyt w szpitalu, a czasem przychodzi Chun i wspólnie się modlimy. Jak uświadomił mi później pastor, Biała została chrześcijanką – „prawdziwą, wierzącą z całego serca”. Miała już okazję odwiedzić mieszkanie, do którego się wprowadzi. – Najpierw kupię sobie lodówkę – planowała – i będę gotować północnokoreańskie dania. Przyglądałem się jej zdumiony. Jakim cudem ta dziewczyna, mająca za sobą rok spędzony w zamkniętym pokoju, trzy miesiące pobytu w przeludnionym obozie dla uchodźców i kolejne trzy leżenia w szpitalu, podczas których dowiedziała się o śmierci matki i uwięzieniu brata, może promieniować taką świętością? Odprowadziła mnie do taksówki, a kiedy wyjrzałem przez okno samochodu, Biała wciąż stała na chodniku, uśmiechając się w stronę nieba. Czarny wprowadził się do mieszkania w centrum Seulu. Na jego ścianie wisi ten sam drewniany krzyż, który z takim oddaniem pokazywał mi w Chinach, a pośród zgromadzonych na podłodze książek leży otwarta Biblia. Nie zdążył jeszcze kupić żadnych mebli. – Wszystko jest o wiele trudniejsze, niż się spodziewałem – przyznał 40-latek. Jego marzenie o wstąpieniu do seminarium prysło, gdy dowiedział się, że przyjmują studentów tylko do 35. roku życia. Teraz pracował na budowie. – Musiałem szybko zarobić pieniądze, żeby sprowadzić brata i siostrę z Korei Północnej. Za każdym razem, gdy w rozmowie wymsknęła mu się jakaś skarga, szybko zaczynał przepraszać. – Mieszkanie tutaj przyniosło mi ogromną ulgę. Kiedy czytam o demonstracjach w Seulu, czuję radość. Gdybym wziął udział w czymś takim na Północy, wylądowałbym w więzieniu. Wezwaliśmy taksówkę i pojechaliśmy do dzielnicy studenckiej, pełnej tanich knajpek. Powietrze wibrowało dźwiękami klaksonów, a za oknami samochodu migały znaki i sylwetki przechodniów. Pośród hałaśliwego gwaru nowej ojczyzny mężczyzna zamknął oczy i zasnął. Był bezpieczny. Był wolny.
Ta historia wyciska łzy! Kunkush to kot, który z Grecji dotarł za swoją rodziną aż do Norwegii
To opowieść o potężnej sile przywiązania, oraz o tym, że zawsze warto pomagać. Pewna rodzina musiała uciekać z ogarniętego wewnętrznym konfliktem Iraku. Uciekali razem z kotem, ale zostali rozdzieleni. Zwierzę szło za swoimi ludźmi i z pomocą innych w końcu ich odnalazło.
Biały puchaty kot ma na imię Kunkush, a o jego niesamowitej eskapadzie napisał "The Guardian" w 2016 roku. Jego rodzina, matka i pięcioro dzieci, musiała uciekać z Iraku. Udało im się przedostać na wyspę Lesbos. Wyruszyli w listopadzie 2015 roku. Tylko tego miesiąca na tej greckiej wyspie wylądowało 100 tysięcy uciekających przed wojną ludzi. Podczas biegu z pontonów na brzeg kot wystraszył się i zgubił. Kilka dni później kota ktoś zobaczył w pobliskiej wiosce, udało mu się bezpiecznie wydostać na ląd. W tym czasie jego rodzina była już w dalszej drodze. Kunkush został przygarnięty przez lokalnego weterynarza, dostał imię Dias (czyli po grecku Zeus). Po miesiącu opieki wolontariuszka przewiozła do samolotem do Berlina, gdzie rozpoczęto poszukiwania jego ludzi. W lutym okazało się, że są bezpieczni i trafili do Norwegii. Moment gdy rodzina znów może zobaczyć ukochane zwierzę wyciska łzy z oczu. Zobaczcie zresztą sami. View oEmbed on the source website Źródło: The Guardian
Ci ludzie uciekli przed piekłem. Poruszające zdjęcia uchodźców, którzy zamieszkali w opuszczonej szkole
Opuszczony ośrodek w 2016 zyskał nową rolę - miejsca do mieszkania, nauki i zabawy dla 250 uchodźców.
W historiach o uchodźcach, którzy uciekli do Grecji często pojawia się jedno słowo – utkwić. Uciekając przed konfliktami w Syrii, Afganistanie i innych krajach, ci szukający azylu ludzie natrafiają na blokady drogowe i zamknięte granice. Choć przepływ uchodźców jest teraz wolniejszy niż w zeszłym roku, nie zatrzymał się. Ponad 1300 uchodźców przybyło do Grecji w czerwcu, które dołączyły do pozostałych 57 tysięcy osób. Wiele obozów jest przepełnionych i coraz trudniej jest uchodźcom znaleźć miejsce do spania na czas oczekiwania na dalszą podróż poza granice Grecji. Jednak jedna grupa uchodźców znalazła tymczasowy dom w nieużywanej szkole w Atenach. Kampus w Atenach został opuszczony w 2013 roku, a tej wiosny odkryła go na nowo grupa wolontariuszy, która przekształciła go w miejsce do spania. Uchodźcy otrzymali nie tylko dach nad głową – wolontariusze przygotowują tam dla nich posiłki, uczą greckiego i dostarczają sprzęt, by dzieci mogły grać w koszykówkę i piłkę nożną na miejscowym podwórku. - Nie czujesz się dobrze, jeśli nic z tym nie robisz – mówi Aris Messinin, fotograf mieszkający w Grecji, który udokumentował życie uchodźców w szkole. Messinis opowiada, że na początku było mu ciężko robić zdjęcia, zakazano mu zwłaszcza robienia zdjęć kobietom. – Za pierwszym razem trudno było się do nich zbliżyć, bo wszyscy się bali – twierdzi. Jednak z czasem pojawiły się rezultaty, a teraz Messinis planuje powrót do szkoły, by zaktualizować swój projekt i zobaczyć, jak radzą sobie mieszkańcy. - Potrzebujemy tego typu działań od prawdziwych wolontariuszy – podkreśla. To nie pierwszy przypadek, kiedy budynek rządowy zostaje przekształcony w dom dla uchodźców. Na początku 2016 roku nieużywane więzienie w Holandii stało się domem dla uchodźców. Źródło: National Geographic News
Jak to jest, gdy tysiące uchodźców przechodzą przez twoją wieś
Mieszkańcy małej miejscowości w Słowenii są serdeczni, ale targają nimi mieszane emocje – codziennie tysiące uchodźców przetaczają się przez ich ulice.
Tekst Meghan Collins Sullivan Zdjęcia Ciril Jazbec Rigonce, małe miasteczko w Słowenii było cichym, nieco sielankowym miejscem na granicy z Chorwacją. Rolnicy uprawiali ziemię, a sąsiedzi ciepło pozdrawiali się na ulicach. To wszystko zmieniło się tydzień temu. Jednej nocy muczenie krów, pianie kur i odgłosy traktorów ustąpiły rykowi silników czołgów, poleceniom wydawanym po arabsku i niekończącemu się szumowi łopat helikopterów. To właśnie tędy tysiące migrantów – głównie uchodźców z ogarniętych wojną Syrii, Afganistanu i Iraku szły w kierunku Unii Europejskiej – do Niemiec i Austrii. Większość z nich w podróży była od kilku miesięcy – przemieszczali się łodziami, pociągami oraz piechotą, zanim tu dotarli. Byli też miesiące za innymi, którzy wcześniej dostali się do Europy przez Syrię i Węgry. Ale kiedy Węgrzy zamknęli swoją granicę z Serbią, migranci zmienili trasę. I tak wylądowali w Rigonce, miasteczku z 176 mieszkańcami, w większości katolikami. Jego władze przekonują, że przeszło przez nie 70 tys. migrantów. – To katastrofa – powiedział 19-letni Janja Hribar. – Nasze krowy uciekły. Kiedy pierwszy raz się tu pojawili, migranci przelewali się główną ulicą, która jest tak wąska, że ledwie mijają się dwa auta. Stoi przy niej około 20 domów z ogródkami, w których rośnie sałata czy kapusta. Po drodze migranci wyrzucali śmieci, przykrywając kraj warstwą plastikowych butelek, papieru, koców i ubrań. Wieśniacy byli przytłoczeni. Wielu z nich mieszkało tu od pokoleń. Wychodzili z domów, stawali przy płotach i patrzyli się ze zdziwieniem. – Wcześniej to było spokojne miejsce, bezproblemowe – mówi mieszkaniec Branko Proselc. - Nie zamykaliśmy domów, aut, traktorów. Mieszkamy przy granicy, ale nigdy nie mieliśmy z tym kłopotów. Tymczasowy tłum zebrał się w polu, wygrodzonym barierkami i kordonem policji. Tam czekali na decyzję, czy mogą iść dalej – do obozów dla uchodźców w Niemczech i Austrii. Wielu mieszkańców wsi chciało udzielić im gościny. – Widziałem pokojowo nastawione twarze, współczuliśmy rodzinom z dziećmi – mówi Proselc, który próbował razem z władzami znaleźć sposób na dostarczenie migrantom zapasów czystej wody do hydrantów na polach. Ale nie było tak spokojnie. Grupa młodych ludzi ciągle wszczynała bójki. – Byli głośni, straszyli ludzi – mówi Proselc. – Rodziny z dziećmi się ich bały. Stłoczeni, migranci chowali się pod kocami, bo po zmroku temperatura spadała poniżej zera. Palili śmieci, by się ogrzać, co martwiło mieszkańców. – W nocy, kiedy palą plastikiem, robi się problem – mówi 63-letni Stanko Vucajnk, lokalny emeryt. – Od tego dymu zacząłem kaszleć, musiałem brać antybiotyk. Na pewno jest sposób, by zamiast plastikiem palili drewnem. Niektórzy mieszkańcy zastanawiali się nawet, czy nie ściąć wcześniej upraw zboża i kukurydzy, zanim ulegną skażeniu. – Jesteśmy rolnikami, żyjemy z tej ziemi, a to mała wieś – mówi Albin Jurkas, emerytowany żołnierz. – Niektórzy z tych ludzi są chorzy, przynoszą do Europy różne choroby. I to wszystko po nich już tu zostanie. Od początku 2015 roku do Europy dostało się ponad 700 tys. migrantów i uchodźców. – Nie jesteśmy niecierpliwi, nie jest dla nas problemem to, jakiej narodowości są ci ludzie, ale nie wiemy, czy oni tu zostaną, czy pójdą dalej – mówi Proslec. Wielu we wsi pochodzi z rodzin, które wiedzą, co to znaczy być przesiedlonym. Najstarsi mieszkańcy Rigonce, włączając w to ojca Prosleca, mają za sobą obozy pracy w nazistowskich Niemczech. Dlatego też niektórzy z nich zajęli się pomocą migrantom. Ana Petric, 57-letnia sprzątaczka, udostępniła swój ogródek organizacji pozarządowej, która gotowała dla uchodźców posiłki. Anka Vucajnk zadbała o ubrania dla dzieci. Twierdzi też, że jej pięcioletni syn taszczył 11 litrów wody na pole zanim uruchomiono jej dostawy za pomocą hydrantów. Dzieci i tak nie mogły chodzić do szkoły, bo autobus nie miał jak przejechać przez główną ulicę. I o ile większość mieszkańców Rigonce nie wyrażała niechęci względem migrantów, o tyle stawali się wściekli na myśl o tym, skąd ci ostatni przyszli – z Chorwacji. – Słowenia i Chorwacja nie współpracują – mówi Jurkas. – Chorwacja wysyła do nas wielu uchodźców. Nie byliśmy gotowi, bo nikt nam nie powiedział, że oni tu przyjdą. To było dla nas zaskoczenie. Podczas pierwszych dni napływu migrantów do wsi, przybywali w tysiącach, wylewając się z pociągów, idąc pieszo przez granicę z Choracją. Nie do końca wiedzieli, gdzie powinni iść. Wielu z nich błądziło. Prezydent i rząd Słowenii zastanawiali się nad wzniesieniem płotu wzdłuż granicy z Rigonce, jednak wielu mieszkańców się temu sprzeciwiło. Niektórzy sugerowali, że takie rozwiązanie powinny zastosować raczej Grecja i Turcja. Inni przekonywali, że migrantów powinno się przepuścić do Niemiec i Austrii. Ale nawet ci ostatni zastanawiali się, co będzie, gdy Niemcy zaczną odsyłać imigrantów z Afganistanu, by zniechęcić ich przed dalszym napływem. – Jeśli Niemcy i Austria zamkną granice, nie damy sobie rady z tymi ludźmi – mówi Proselc. – Od samego początki żyjemy w strachu. Jak będzie wyglądało nasze życie, gdy oni tu zostaną? Martwi się też o przyszłość Europy. – Jest ich tak wielu, że boję się, iż ich dalszy napływ oznaczać będzie koniec spokoju w krajach, do których idą. Razem z nimi przyjdą rzeczy, których tu nie chcemy.
Co zabierzesz, gdy masz 10 minut na opuszczenie domu? Ten film zostawi w tobie ślad
Działający w ramach ONZ Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców stworzył film, gdzie gwiazdy światowego kina recytują poemat Jenifer Toksvig "What They Took With Them". To wiersz złożony z relacji uciekających ludzi. Zobacz, posłuchaj
Lista artystów biorących udział w projekcie naprawdę robi wrażenie: Cate Blanchett, Keira Knightley, Juliet Stevenson, Peter Capaldi, Stanley Tucci, Chiwetel Ejiofor, Kit Harington, Douglas Booth, Jesse Eisenberg oraz Neil Gaiman. Jenifer Toksvig stworzyła "What They Took With Them" łącząc w logiczny ciąg z pozoru poszatkowane relacje uchodźców. Z tekstu wyłania się obraz tego jak niewiele może pozostać po dotychczasowym życiu w obliczu tragedii oraz tego jak czasem niewiele trzeba by zachować tożsamość. Jednak najsilniejsze w tym obrazie jest to jak otwiera oczy na to, że uchodźcy to nie liczby, zagrożenie, obcy czy niebezpieczni inni. To ludzie, których dotknęła tragedia i ich jedynym marzeniem jest móc żyć i zacząć od nowa, mając za fundament te okruchy życia, które udało im się uratować. Przy okazji Światowego Dnia Uchodźcy polski oddział UNHCR przetłumaczył tekst i przygotował napisy do filmu. Każdy, KAŻDY powinien obejrzeć to video. Źródło: UNHCR Polska
Uratowani z morskiej burzy. Setki żyją, tysiące wciąż giną
Kevin McElvaney dołączył do grupy "SOS Méditerranée", która ratuje setki uchodźców próbujących dostać się przez zdradzieckie Morze Śródziemne do Europy.
W ostatnich latach z powodu konfliktów w zachodniej Afryce oraz na Bliskim Wschodzie przez Morze Śródziemne tysiące ludzi próbują przedostać się do Europy. Podczas tych niebezpiecznych prób zginęło już około 5 tysięcy osób. Po ostatnich dramatycznych wydarzeniach w Turcji uczęszczany szlak przez Turcję do Grecji został zamknięty dla wielu uchodźców. Ci próbują szczęścia ruszając z libijskich portów, zdominowanych przez przemytników. Droga stamtąd jest o wiele bardziej ryzykowna. Ztłoczeni na małych pontonach mają do przebycia o wiele dłuższą i bardziej niebezpieczną drogę. Zobacz galerię zdjęć. McElvaney od pewnego czasu bierze udział w akcjach dokumentujących życie uchodźców z Azji i Afryki. Uczestniczył także w rejsach statków ratujących uchodźców z wywróconych tratw i pontonów. Jednej nocy członkowie załogi statku Aquarius wydarli morzu 607 osób. Akcja trwała 14 godzin wśród szalejącej morskiej burzy. - Zacząłem rozumieć co to znaczy naprawdę być uchodźcą - mówi fotograf - tyle rzeczy im się przytrafiło, wielu z nich podjęło decyzję: albo zginąć, albo uciekać do Europy. Nie ma dla nich drogi odwrotu. Głównym problemem według McElvaney'a jest Libia. Tamtejsze porty są pod kontrolą przemytników i uzbrojonych milicji. Ludzkie życie nie ma tam wielkiej wartości. Jeden z uchodźców opowiedział fotografowi o tym jak zmuszono go do wejścia na pokład pontonu, a przy próbie odmowy przez innego człowieka - tamten został zastrzelony. Ale nie tylko opowieści o dramatach poruszyły McElvaney'a. Wyrazy wdzięczności były równie uderzające. - Podczas pierwszej akcji podjęliśmy uciekiniera z Wybrzeża Kości Słoniowej. Spojrzał na południe i powiedział - Libia, niedobrze, dziękuję! Merci! Nie musiał mi mówić więcej. Tekst: Delaney Chambers Źródło: National Geographic News
To nie są liczby! Setki, tysiące uchodźców – to rodziny, matki, ojcowie i dzieci [RELACJA Z LIBANU cz. 3.]
To prawdziwi ludzie, których życie złamała wojna. Nasz wysłannik odwiedzał rodziny syryjskich uchodźców w libańskiej przygranicznej prowincji Akkar i słuchał ich opowieści. Zobacz w jakich warunkach mieszkają i poznaj ich losy.
Trwająca od 5 lat wojna w Syrii wrosła w codzienność – także w Europie. Ludzie przyzwyczaili się do rosnących liczb ofiar, pokrzywdzonych, uciekających. Za tymi numerami kryją się prawdziwi ludzie i tysiące złamanych żyć. Zobacz galerię. Tekst i zdjęcia: Błażej Grygiel
Mały samochód, który robi wielką różnicę – mobilna klinika stworzona przez Polaków dla uchodźców z Syrii [RELACJA Z LIBANU cz. 2.]
Mały samochód z grupą niezmordowanych lekarzy w środku jest jedyną szansą na pomoc dla syryjskich uchodźców. Nasz wysłannik towarzyszy misji Polskiego Centrum Pomocy Międzynarodowej w libańskim regionie Akkar, tuż przy syryjskiej granicy.
Nieduży odpowiednio oznakowany van staje się izbą przyjęć tam, gdzie zaparkuje. W bagażniku kartony z lekami, wewnątrz pojazdu przygotowane miejsce do posadzenia lekarza i pacjenta. W razie wrażliwszych badań można zamknąć boczne drzwi do samochodu. To kolejny taki pojazd służący jako mobilna klinika i karetka PCPM. Poprzedni został zniszczony, gdy obok niego wysadził się w powietrze zamachowiec samobójca. Śledząc karetkę, dojeżdżamy do obozowiska w okolicy miejscowości Bire. Obóz to grupa kilku dużych namiotów rozstawionych na nieużywanym polu. Same schronienia zbudowane są z tego, co było akurat dostępne – folia, fragmenty opakowań, płachty czy bannery. Spod przerw między niektórymi widać srebrny materiał - specjalna przeciwpożarowa folia, która wraz z czerwoną tabliczką to znak, że w tym miejscu zostało przeprowadzone przeszkolenie z bezpieczeństwa przeciwpożarowego. Nie można w pełni wyeliminować zagrożenia, gdy trzeba ogrzać się w namiocie podczas mroźnej nocy, ale warto próbować je minimalizować. W obozie mieszka około 60 osób, wszystkie pochodzą z jednej rodziny, właściwie klanu. Przyjazd specjalnie oznakowanej karetki nie wywołuje większego zamieszania. Przeciwnie, dopiero stopniowo zaczynają się pojawiać mieszkańcy. 5 stopni w klapkach Najpierw dzieci, żywo zainteresowane uśmiechającymi się przybyszami. Same odpowiadają uśmiechami, nie przerywają zabaw, ganiając się między namiotami, ścigając mieszkające w okolicy koty, czy zaczepiając domowe psy (w obozie naliczyłem 3: szczeniaka na uwięzi i dwa dorosłe, oba w bardzo złym stanie). Po chwili pojawiają się kobiety i wreszcie mężczyźni. Spora grupa ustawia się w kolejce po leki oraz spotkanie z lekarzem. - To głównie podstawowe leki przeciwgorączkowe i przeciwzapalne - opowiada dr Joanna Gradek, pracująca tu jako wolontariusz z ramienia PCPM. Najczęściej walczy tu z infekcjami górnych dróg oddechowych. Trudno się dziwić, jest 6 grudnia, a dzieci biegają w klapkach albo boso. Jesteśmy na miejscu przed 11:00, zatem grzeje nas słońce wprost z bezchmurnego nieba. Ale już za 5 godzin zajdzie, a temperatura spadnie do kilku stopni. W takich warunkach trudno uniknąć choroby. To walka z czasem. - Nie ma mowy o profilaktyce, trudno o niej mówić, kiedy dzieci nie mają butów przy 5 stopniach ciepła – mówi dr Gradek – Możemy dać odżywki, witaminy, możemy tym wzmacniać, ale tutaj nie ma zapewnionych podstawowych potrzeb dla tych ludzi. To jednak nie wszystko, bo zdarzają się praktycznie wszystkie rodzaje kłopotów: od zapaleń uszu, przez świerzb i inne pasożyty, astmę, aż po urazy. Przy naprawdę poważnych przypadkach wymagających hospitalizacji lekarze przekazują pacjentów szpitalom z pomocą karetek Czerwonego Krzyża. To jednak często nie koniec szukania pomocy dla danego pacjenta. W Libanie nie ma powszechnej opieki zdrowotnej, za wszystko trzeba płacić, pobyt w szpitalu to około 170$ za dobę. Lekarze z PCPM odwiedzają także mieszkających w wynajmowanych mieszkaniach. Podczas jednego dnia potrafią zbadać nawet 30-40 pacjentów, którzy rozrzuceni są po górskich osiedlach, gdzie sam dojazd zajmuje sporo czasu. Obszar, na którym działają, nie jest liczony w kilometrach – to raczej pole o promieniu dwóch godzin dojazdu. Kręte górskie drogi sprawiają, że liczenie kilometrów w linii prostej po prostu nie ma sensu. W klinice prowadzonej przez PCPM pracuje 3 lekarzy i ginekolog położnik. Łącznie pod opieką programu pozostaje 1500 rodzin (każda to średnio 5 osób). Nie ma nic za darmo O wynajmowanych pomieszczeniach pisałem już wcześniej – ale obozowiska namiotowe także nie powstają tak ot, gdziekolwiek. Nie ma samowoli, za możliwość postawienia namiotów na czyjejś ziemi Syryjczycy z obozu, który odwiedziliśmy płacili 1000$ rocznie jako wspólnota. Jeśli któremukolwiek z mężczyzn uda się znaleźć pracę dającą 50$ miesięcznie – jest to sukces, zatem łatwo policzyć jakim taki koszt jest wyzwaniem. A praca pojawia się i znika, uchodźcy najczęściej znajdują zatrudnienie w prostych dorywczych pracach, zatem trudno o ciągłość. Dlatego nikogo nie dziwi tu fakt, że chłopcy w wieku 12-13 lat idą do pracy tak samo jak ich starsi bracia i ojcowie. Każdy przyniesiony grosz się liczy. W kolejnych odwiedzanych przez nas podczas pobytu w Libanie rodzinach uchodźców powtarza się ten sam model. Czekając na cud W jednej z miejscowości w regionie Akkar odwiedzamy Mohameda. W Syrii był właścicielem małego sklepu spożywczego. W Libanie znalazł schronienie w zimnym niewykończonym domu, gdzie mieszka z tą częścią rodziny, którą udało mu się sprowadzić. Dzięki pomocy PCPM jest w stanie opłacić czynsz, bo praca albo jest, albo jej nie ma, a potrzeba dachu nad głową i ogrzania się w zimie nie znika. Mężczyzna jest jedną z tych osób, które przez okno widzą kraj, który musieli zostawić. Otwarcie mówi, że serce mu się kraje, gdy patrzy codziennie na miejsce, do którego nie może wrócić. Od rodzinnej miejscowości dzieli go i jego rodzinę kilkanaście kilometrów, czasem mniej, jednak nie ma mowy o powrocie przed końcem wojny. Zresztą, tego co będzie po jej zakończeniu też nikt nie jest pewien. - Na tej wojnie wszystkie siły – wojsko rządowe, Amerykanie, Rosja, opozycja, islamiści – walczą przeciwko syryjskim cywilom – mówi z rozgoryczeniem Mohamed. Trudno jest odmówić mu racji. Autor: Błażej Grygiel
Gdy wybuchła wojna, liczba mieszkańców tego miasteczka się podwoiła. Liczba domów już nie [RELACJA Z LIBANU cz. 1.]
Nasz wysłannik śledzi misję Polskiego Centrum Pomocy Międzynarodowej w Libanie. Polscy lekarze i wolontariusze pomagają tam uciekającym przed wojną Syryjczykom.
Bire to mała miejscowość muzułmańska w regionie Akkar, tuż pod granicą syryjską. Z okolicznych wzgórz można spokojnie obserwować syryjską stronę, a blisko granicy widać nawet ślady ostrzałów na budynkach. Właśnie tutaj przedostało się wiele rodzin uciekając przed piekłem wojny. Przed kryzysem było tu 8 tysięcy mieszkańców. Gdy zaczął się kryzys pojawiło się drugie tyle uciekinierów z Syrii. Uchodźcy szukają schronienia gdziekolwiek – ich domami stają się często opuszczone budowy, piwnice, garaże, składziki, budynki gospodarcze – liczy się każdy dach. To pierwsza podstawowa potrzeba, by móc zbudować sobie życie. Oczywiście natychmiast pojawiają się nowe problemy. Rozmawiając z rodzinami uchodźców oraz członkami PCPM można prześledzić, jak wygląda droga człowieka, który musiał porzucić wszystko i uciekać. W nowym miejscu rozpoczęcie wszystkiego od nowa brzmi łatwo tylko na papierze albo w naiwnych piosenkach. Domowe ognisko Budynek nie jest wykończony, co zresztą nikogo nie dziwi. Szare, betonowe ściany są dobrym schronieniem przed wiatrem czy opadami, ale w zimie pokazują swoją wadę. Centralne ogrzewanie to coś, o czym można jedynie pomarzyć, a zimny mur nie nagrzewa się łatwo. W środku pojedynczego dużego pomieszczenia stoi nieduży piec na olej opałowy. To centrum domu – daje ciepło, ale jest drugim (zaraz po czynszu) najważniejszym bohaterem budżetu domowego. Tuż za prostymi drzwiami zasłona z koców, jedna z wielu prób zatrzymania bezcennego ciepła. Dywany na podłodze to nie synonim luksusu, raczej jedyna forma izolacji od zimnej betonowej podłogi. Piec ogrzewa obszar w promieniu 1-1,5 metra. Jest godzina około 16:00, za godzinę zajdzie Słońce, a temperatura z kilkunastu może spaść do zera lub poniżej. Jeżeli grudzień w Libanie kojarzy wam się tylko z ucieczką od polskiej zimy, rozwieję marzenia – w górach wcale nie jest ciepło, noce potrafią być mroźne. Niewielki piec olejowy oraz koce to niestety za mało. Bez innych wspomnień Gospodarz, Yusif mówi z uśmiechem, choć widać na jego twarzy co przeszedł wraz z rodziną. Trafił tutaj wraz z ciężarną żoną Zawoidą i synkiem. Uciekli z Aleppo, rok po rozpoczęciu wojny. - Nie chcieliśmy opuszczać Syrii, bo kochamy nasz kraj, ale nie mieliśmy wyboru – tłumaczy Yusif. Z domu wyszli tak, jak stali. Zabrali ze sobą tylko ubrania i dokumenty. Te ostatnie pozwoliły im przekraczać kolejne punkty kontrolne by wyjść z miasta. Konflikt w Syrii ma wiele stron: siły rządowe, opozycję czy ISIS. Każda z nich to osobna bariera i śmiertelne zagrożenie dla uciekających cywili. - Tutaj pracuję jako nauczyciel angielskiego w syryjskiej szkole – mówi mój rozmówca – ale nierzadko się zdarza, że nie dostaję wynagrodzenia na czas, a w zeszłym roku nie zapłacono nam za 2 ostatnie miesiące. Szkoła uzależniona jest od dotacji. Najstarszy syn nauczyciela, Mohammet, urodził się w Syrii, ale pierwsze wspomnienia będzie miał z czasów wojny. Kolejne dwie córeczki, 4-letnia Maria i 8-miesięczna Hamsa, nie znają innej rzeczywistości niż uchodźcza. Chodzą do syryjskiej szkoły, ale ich edukacja kosztuje. - Czasami nie jemy by zaoszczędzić na szkołę – przyznaje Yusif. Twierdzi, że nie tylko jego jedynym marzeniem jest wrócić do kraju, gdzie czuje się u siebie. Codziennie dzwoni do swojego ojca, który został w Aleppo. Ten za każdym razem ma mu mówić to samo zdanie: „Jeszcze żyję.” To „jeszcze” brzmi o wiele mocniej, gdy dowiaduję się, że dwa dni temu dom ojca Ysuifa został zrównany z ziemią. Polska pomoc Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej pomaga syryjskim uchodźcom na szereg sposobów – jednym z nich jest opłacanie ogromnych czynszów za schronienie. Z jednej strony pomaga to najuboższym znaleźć schronienie, z drugiej daje możliwość zarobienia Libańczykom na miejscu, a przez zmniejsza ich rezerwę wobec uciekinierów. - Pomoc humanitarna jest dla nich niewystarczająca dlatego szukają pracy – mówi Wojciech Wilk, prezes Fundacji PCPM – a to sprawia, że jest ogromna konkurencja na rynku, bezrobocie Libańczyków rośnie, a płace spadają. O ile na przykład za dniówkę murarza na prowincji płacono 20$, dziś Syryjczyk weźmie 5$. To co my robimy, wspierając Syryjczyków, podaje Libańczykom jakieś dodatkowe źródło dochodu. Liban to miejsce, które już wcześniej miało swoich uchodźców – około pół miliona Palestyńczyków, którzy trafili tutaj w 1948 roku. Dlatego ani władze, ani ludność nie chcą słyszeć o obozach. Około 80% uchodźców z Syrii wynajmuje miejsca do mieszkania, z czego ok. 25% mieszka w garażach, piwnicach itd., ok. 50% mieszka w mieszkaniach – to jednak takie miejsca, jak to gdzie spotkałem Yusifa – surowe, zimne, zapewniające tylko ściany i dach. Oprócz pomocy w opłacaniu czynszów PCPM między innymi rozwija projekt szkoleń zawodowych, z bezpieczeństwa przeciwpożarowego, pomoc w przygotowaniu do zimy oraz działanie kliniki mobilnej, która niesie darmową pomoc medyczną. Zobacz również: "Nie możemy zapomnieć o Aleppo. Przeczytaj jeśli chcesz pomóc, tu znajdziesz odpowiedź jak to zrobić" Autor: Błażej Grygiel
Patrząc na nie trudno być obojętnym. Kartki świąteczne, które pokazują realistyczne święta
Organizacja "Lekarze świata" przygotowała w tym roku wyjątkową akcję. Zbierają środki na swoją pracę i pomoc potrzebującym na całym świecie z pomocą kartek świątecznych. Nie znajdziecie na nich typowych cukierkowych scenek
Kartki świąteczne od "Lekarzy świata" to smutne obrazy gdzie biblijne historie o narodzeniu Jezusa z Nazaretu towarzyszą wojennym obrazom. Matka Boska i Józef jako uciekający przed wojną emigranci, gwiazda betlejemska, która okazuje się być rakietą balistyczną. Ilustracje już odbiły się szerokim echem wśród zachodniej pracy oraz mediów internetowych. - Podczas każdych świąt przekazujemy sobie obrazki z przeszłości Ziemi Świętej, pokazujące ją jako krainę szczęścia – mówi Leigh Daynes z “Lekarzy Świata” - nie ma to nic wspólnego z humanitarnym kryzysem, który obecnie tam trwa. Konflikt na Bliskim Wschodzie doprowadził do największej migracji ludności od czasów drugiej wojny światowej. Według danych ONZ około 65 milionów ludzi musiało opuścić swoje domy uciekając przez wojną. Połowa z nich pochodzi z Syrii, Somalii lub Afganistanu. Około 28 milionów to dzieci. Źródło: Doctors of the world