Twój samochód wie o tobie więcej, niż chciałbyś mu zdradzić. Gdzie trafiają nasze dane i czy to bezpieczne?
Nowoczesne samochody to komputery na kołach nieustannie monitorujące nie tylko otoczenie pojazdu, ale też jego wnętrze. Kamery, radary, sensory, GPS oraz nasz własny telefon podłączony do samochodowego systemu sprawiają, że firmy samochodowe mogą wiedzieć o nas więcej niż banki i historia wyszukiwarki. Czy bezpieczeństwo warte jest utraty resztek prywatności?
Każdy kolejny samochód, jakim jeżdżę, ufa mi coraz mniej. Nie chodzi już nawet o to, że im więcej ma systemów wspomagających, tym bardziej uważa, że nie potrafię parkować. Albo zahamować przed kimś nagle skręcającym. Dlatego musi samodzielnie nacisnąć hamulec i tak mocno ścisnąć mnie pasami, iż przynajmniej raz byłam przekonana, że złamał mi żebra. Samochodowi szpiedzy Ja mu też nie ufam. Szczególnie po przeczytaniu informacji o tym, jakie dane zbierają samochody podczas jazdy. A zbierają wszystko – od mimiki twarzy kierowcy, bicia serca, przez informacje drogowe, po punkty docelowe. Co więcej, producenci samochodów sami o tym mówią. Oczywiście jeśli tylko przebrnie się przez zapisane małym druczkiem ich polityki prywatności. Zbierane informacje mogą obejmować dokładne dane lokalizacyjne dotyczące każdego miejsca, do którego jedziesz, informacje o tym, kto znajduje się w samochodzie, czego słuchasz w radiu oraz czy zapinasz pasy bezpieczeństwa, jedziesz za szybko lub hamujesz zbyt gwałtownie. Niektóre firmy mogą zbierać dane, których byś się nie spodziewał – takie jak twoja waga, wiek, rasa czy wyraz twarzy. Dłubiesz w nosie? Niektóre samochody mają kamery wewnętrzne skierowane na fotel kierowcy. A większość z nich posiada połączenie z internetem, dzięki czemu mogą przesyłać te dane podczas jazdy – gdy ty żyjesz w błogiej nieświadomości. – Europejskie firmy motoryzacyjne muszą przestrzegać przepisów RODO. To sprawia, że możemy czuć się stosunkowo bezpiecznie, bo prawo zakazuje sprzedaży zebranych w ten sposób danych bez osobnej, celowej zgody – mówi Anna Niedzicka z Instytutu Transportu Samochodowego. Kto kupuje nasze dane? Nie oznacza to jednak, że europejscy producenci nie zbierają danych. Zbierają, tyle że mają utrudnione wykorzystywanie ich szerzej niż do względów bezpieczeństwa. Dane nie mogą też trafić do podmiotów trzecich. Inaczej ma się sprawa np. w USA, o Chinach nie wspominając. Zacznijmy od tego, że dane o nas, jako o kierowcach, są supercenne i kosztowne. Cenne dla firm ubezpieczeniowych, a kosztowne dla nas. Właśnie firmy ubezpieczeniowe najchętniej kupują dane zebrane przez samochody i wykorzystują je do podnoszenia składek kierowcom. Niektóre firmy samochodowe przyznają, że sprzedają dane, ale nie muszą ujawniać, kto je kupuje. Eksperci twierdzą, że większość konsumentów nawet nie zdaje sobie sprawy, że coś takiego ma miejsce. – Ludzie byliby zszokowani liczbą punktów danych, które ich samochód zbiera i przekazuje innym podmiotom – producentowi lub aplikacjom firm trzecich. To zasadniczo oznacza, że można odtworzyć twoje życie praktycznie sekunda po sekundzie – powiedział cytowany przez BBC Darrell West, pracownik naukowy w Center for Technology Innovation przy Brookings Institute w Waszyngtonie. Tego się już nie wyłączy Amerykańskie prawo federalne ma wkrótce zwiększyć ilość danych, które mogą zbierać samochody. Już niedługo amerykańscy producenci samochodów będą zobowiązani do instalowania kamer biometrycznych na podczerwień i innych systemów analizujących mowę ciała, śledzących ruchy oczu i inne aspekty zachowania kierowcy w celu wykrywania, czy jest zbyt pijany albo zmęczony, by prowadzić pojazd. Otworzy to jednak również dostęp do całkowicie nowego zbioru danych dotyczących twojego zdrowia i nawyków. Nie istnieją żadne przepisy ograniczające to, co producenci samochodów mogą zrobić z tymi informacjami. – Można śmiało powiedzieć, że nie ma już samochodów niezbierających danych. Wszystkie nowe modele aut zbierają ich bardzo dużo i będzie się to wciąż zwiększało. Oczywiście możemy mówić o plusach, jak zwiększeniu bezpieczeństwa na drogach i bezpieczeństwa pasażerów, możliwości szybkiego wezwania pomocy i precyzyjnego określenia lokalizacji. Minusem może być to, że nie możemy tych systemów wyłączyć – mówi Anna Niedzicka. Internet w naszych autach Firma konsultingowa McKinsey ustaliła, że w 2021 roku 50% samochodów poruszających się po drogach miało połączenie z internetem, a do 2030 roku odsetek ten ma wzrosnąć do 95%. Jeśli twój samochód jest podłączony do sieci, powinieneś zainteresować się swoją prywatnością. W 2023 roku Mozilla – twórca przeglądarki Firefox – przeanalizowała polityki prywatności 25 marek samochodowych. Żadna z nich nie spełniła standardów prywatności i bezpieczeństwa stosowanych przez Mozillę do oceny marek. Mozilla stwierdziła, że samochody są „najgorszą kategorią produktów pod względem prywatności, jaką kiedykolwiek analizowaliśmy”. Według raportu Mozilli 19 producentów samochodów przyznało, iż mogą sprzedawać pobrane dane. W 2024 roku śledztwo dziennikarzy „New York Timesa” ujawniło, że General Motors, wykorzystując program OnStar Smart Driver, zbierało bardzo szczegółowe dane o zachowaniu kierowców. W tym informacje o gwałtownym hamowaniu, przekraczaniu prędkości, jeździe nocą, a także dokładnej lokalizacji pojazdów. Informacje te firma sprzedawała brokerom danych, takim jak LexisNexis i Verisk. Dane trafiały później do firm ubezpieczeniowych, które wykorzystywały je do ustalania składek. Możemy oczywiście powiedzieć, że dzięki prawu Unii Europejskiej nasza prywatność jest strzeżona. Jednak jak długo? Źródło: BBC Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Nie tylko Rosja i Wenezuela – te kraje lepiej omijać w 2026. Pełna lista MSZ i przewodnik bezpieczeństwa
Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego
Interwencja USA w Wenezueli i zawieszenie lotów na jemeńskiej wyspie Sokotra to tylko dwa najnowsze przypadki, które pokazują że podróż nie zawsze i nie wszędzie jest bezpieczna. Kierunków, które lepiej omijać w 2026 roku jest znacznie więcej. Oto gdzie – i jak – zaplanować bezpieczną podróż.
Spis treści: Czterostopniowa skala MSZ: jak interpretować ostrzeżenia? Lista krajów odradzanych przez MSZ w 2026 Jak przygotować się do wyjazdu, by nie wpaść w kłopoty? Dokumenty i finanse Lokalne zwyczaje i podstawowe środki ostrożności Pomoc konsula: co może, a czego nie zrobi? Planowanie zagranicznego wyjazdu to nie tylko wybór celu podróży i rezerwacja noclegów, ale także dbałość o własne bezpieczeństwo. Większości problemów można uniknąć, odpowiednio planując podróż. A jeśli już wystąpią – także nie jesteśmy skazani tylko na siebie. Oto nasz przewodnik po bezpieczeństwie w podróży i rekomendacjach Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Czterostopniowa skala MSZ: jak interpretować ostrzeżenia? Kluczowym elementem serwisu „Informacje dla podróżujących” są ostrzeżenia, które MSZ publikuje w dziale „bezpieczeństwo” dla poszczególnych krajów. Pozwalają one szybko ocenić, czy dany kierunek jest aktualnie bezpieczny. Wyróżnia się cztery poziomy: zachowaj (zwykłą) ostrożność – sytuacja jest stabilna, a poziom zagrożenia porównywalny do tego w Polsce; zachowaj szczególną ostrożność – oznacza to, że poziom zagrożenia jest wyższy niż w naszym kraju, co wymaga od turysty większej czujności; MSZ odradza podróże, które nie są konieczne – to sygnał, że sytuacja jest poważna. Za podróże konieczne uznaje się wyjazdy zawodowe lub pilne sprawy rodzinne, a nie turystykę; MSZ odradza wszelkie podróże – najwyższy stopień zagrożenia. Resort rekomenduje rezygnację z wyjazdu nawet w celach zawodowych i rodzinnych. Warto podkreślić, że publikowane treści mają charakter rekomendacji i nie stanowią podstawy do roszczeń, a MSZ nie posiada prawnych instrumentów, by zakazać obywatelowi wyjazdu do jakiegokolwiek państwa. Decyzja wciąż należy do nas. Lista krajów odradzanych przez MSZ w 2026 Serwis nie poprzestaje jednak na czterostopniowych ostrzeżeniach. Jest kopalnią przydatnych informacji – np. w przypadku podróży do Albanii możemy dowiedzieć się m.in. o aktywności sejsmicznej, zasięgu telefonów komórkowych, górskich służbach ratunkowych i bezpieczeństwie na drogach. Dlatego przed każdą podróżą warto dokładnie przeanalizować informacje o danym kraju. W niektórych krajach np. nie ma polskiej placówki konsularnej, odradzane są podróże tylko do konkretnych rejonów lub panują lokalne epidemie. Wśród krajów z najwyższym stopniem ostrzeżeń znajdują się w tej chwili między innymi: Afganistan, Algieria, Białoruś, Burkina Faso, Czad, Haiti, Iran, Jemen, Korea Północna, Liban, Libia, Mali, Rosja, Somalia, Sudan/Sudan Południowy, Syria, Ukraina, Wenezuela. Krajów objętych lżejszymi ostrzeżeniami lub czwartym ich stopniem tylko w niektórych regionach jest znacznie więcej. Jak przygotować się do wyjazdu, by nie wpaść w kłopoty? Przed wyruszeniem w podróż należy wykonać kilka kroków, które mogą znacząco wpłynąć na bezpieczeństwo. MSZ zaleca przede wszystkim rejestrację w systemie Odyseusz. Jest to usługa skierowana do osób przebywających za granicą czasowo lub na stałe, umożliwiająca MSZ kontakt z obywatelem w sytuacjach kryzysowych. Rejestracja podróży zajmuje kilka minut – wystarczy wpisać swoje dane osobowe, dane osób kontaktowych w Polsce, osoby towarzyszące w podróży i etapy podróży (daty, kraj, adres). Kolejnym filarem jest ubezpieczenie zdrowotne. Jeśli podróżujesz po krajach Unii Europejskiej lub EFTA (Islandia, Liechtenstein, Norwegia, Szwajcaria), wyrób darmową Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ). Pamiętaj jednak, że EKUZ nie pokryje kosztów transportu medycznego do Polski (które mogą wynieść dziesiątki tysięcy euro) ani leczenia w placówkach prywatnych, do których często trafiają turyści w nagłych wypadkach. MSZ zaleca więc dodatkowe wykupienie kompleksowej polisy prywatnej. Powinna ona obejmować koszty transportu medycznego, sporty ekstremalne (jeśli planujemy je uprawiać) oraz sytuacje nietypowe. Brak ubezpieczenia transportu medycznego jest jedną z najczęstszych przyczyn poważnych problemów finansowych turystów. MSZ zaleca też obserwowanie konta @PolakzaGranica na serwisie X. Dokumenty i finanse Należy sprawdzić ważność paszportu (niektóre kraje wymagają 6 miesięcy ważności od daty wjazdu) oraz konieczność posiadania wizy. Warto zabrać zarówno paszport, jak i dowód osobisty, trzymając je w osobnych miejscach. MSZ sugeruje posiadanie więcej niż jednego środka płatniczego (gotówka, karta kredytowa, karta wielowalutowa). Warto zapisać numery dokumentów i numer IMEI telefonu, a także pozostawić te dane bliskim w kraju. Lokalne zwyczaje i podstawowe środki ostrożności Podczas pobytu za granicą należy przestrzegać lokalnych praw i zwyczajów, unikając zgromadzeń i demonstracji. Turyści chcący zwiedzać na własną rękę i poza utartymi szlakami powinni ocenić bezpieczeństwo szczególnie dokładnie. Należy być szczególnie ostrożnym przy fotografowaniu – w wielu państwach robienie zdjęć obiektom wojskowym, policji czy budynkom rządowym może prowadzić do aresztowania. W razie problemów można liczyć na pomoc konsula, jednak jego uprawnienia są ograniczone. Pomoc konsula: co może, a czego nie zrobi? W razie problemów, konsul może: wydać paszport tymczasowy w przypadku utraty dokumentu podróży, pomóc w kontakcie z rodziną w celu przesłania środków finansowych, udzielić pomocy w przypadku zatrzymania lub aresztowania (powiadomienie rodziny, przekazanie listy adwokatów), wspierać w poszukiwaniu zaginionych lub w przypadku zgonu obywatela. Warto pamiętać także, czego konsul nie może: opłacać długów, mandatów ani kosztów sądowych, pełnić funkcji adwokata, pośredniczyć w znalezieniu pracy lub mieszkania, podejmować interwencji w sporach cywilnych dotyczących np. jakości usług hotelowych. Jeśli przebywamy w kraju poza UE, gdzie nie ma polskiej placówki, mamy prawo do pomocy konsularnej ze strony przedstawicielstw innych państw członkowskich Unii Europejskiej. Źródło: MSZ Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Wystarczy jedna kontuzja i za wakacje zapłacisz fortunę. O tym trzeba pamiętać
Skuter w Azji, trekking w górach, nurkowanie w lazurowych wodach – brzmi jak raj? Tylko jeśli masz odpowiednią polisę. Inaczej twoje wakacje mogą skończyć się finansowym dramatem.
Spis treści: Tak unikniesz dodatkowych kosztów Jak wybrać ubezpieczenie na wyjazd? Wakacje to dla wielu z nas okazja do spróbowania nowych sportów, niekiedy ekstremalnych. Szczególną popularnością podczas zagranicznych wyjazdów cieszą się snorkeling, górskie wędrówki czy biwakowanie na łonie natury. Niewielu turystów zastanawia się jednak, czy ich ubezpieczenie turystyczne obejmuje takie aktywności. Zanim oddamy się ulubionej formie wakacyjnej zabawy w zupełnie nowym otoczeniu, dobrze jest się ubezpieczyć. O czym należy pamiętać? Tak unikniesz dodatkowych kosztów Eksperci z branży ubezpieczeniowej przypominają, że wiele popularnych sportów nie jest objętych standardowymi polisami podróżnymi. W przypadku choroby lub kontuzji może to skutkować poważnymi konsekwencjami finansowymi i zdrowotnymi. Terra Baykal, menedżer ds. marketingu w renomowanej firmie ubezpieczeniowej World Nomads, podkreśla, że nawet pozornie nieszkodliwe aktywności, takie jak trekking czy biwakowanie, mogą być wyłączone z ochrony ubezpieczeniowej, zwłaszcza jeśli odbywają się na dużych wysokościach. – Polisy mogą zawierać ograniczenia dotyczące wysokości, głębokości czy intensywności aktywności. Przykładowo, nurkowanie swobodne (freediving) czy nurkowanie z akwalungiem może być objęte ochroną tylko do określonej głębokości – tłumaczy Baykal cytowana przez serwis euronews.com. Koszty leczenia za granicą w przypadku poważnych urazów mogą sięgać tysięcy euro. Dodatkowo brak odpowiedniego ubezpieczenia może oznaczać odmowę pokrycia kosztów ewakuacji medycznej, która w trudnych terenach bywa niezbędna. – Koszty ewakuacji helikopterem w przypadku kontuzji w Andach czy Himalajach mogą być ogromne. Bez ubezpieczenia podróżnik zostaje z tymi wydatkami sam – ostrzega Baykal. Jak wybrać ubezpieczenie na wyjazd? Zdarza się, że dopiero będąc na wakacjach, spontanicznie decydujemy się na aktywność, której nie obejmuje nasza polisa. Co wtedy? W pierwszej kolejności należy sprawdzić, czy możliwe jest dokupienie lub zmiana ubezpieczenia w trakcie podróży. Już wybierając ubezpieczyciela, dobrze jest się upewnić, czy oferuje możliwość wykupienia polisy po rozpoczęciu wyjazdu. Zazwyczaj ubezpieczenie wchodzi w życie dopiero o 00:01 następnego dnia po opłaceniu składki. Niektóre, wydawałoby się „powszechne”, aktywności generują wyjątkowo dużo zgłoszeń do ubezpieczycieli. To między innymi jazda na motorze lub skuterze. Ten środek transportu jest szczególnie popularny w Azji Południowo-Wschodniej, np. w Tajlandii czy Indonezji. Zgłoszenia bardzo często dotyczą też trekkingu na dużych wysokościach, zwłaszcza w Peru i Nepalu, gdzie turyści często borykają się z chorobą wysokościową. Dla tych, którzy planują naprawdę ekstremalne przygody, jak np. skoki spadochronowe, wspinaczka lodowa czy nurkowanie jaskiniowe, niezbędna będzie rozszerzona polisa. Każda forma aktywności fizycznej może wiązać się z ryzykiem. Zanim spróbujesz czegoś nowego, sprawdź szczegółowo swoją polisę. Brak odpowiedniego ubezpieczenia może kosztować znacznie więcej niż sama zagraniczna podróż. Źródło: Euronews Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Karta EKUZ stanowi ważny element każdego wyjazdu za granicę. Czym jest i jak działa?
Karta EKUZ to obowiązkowy punkt każdej listy rzeczy i spraw do załatwienia przed zagranicznym wyjazdem. W poniższym artykule zdradzamy, czym dokładnie jest ten unijny dokument, a także podpowiadamy, jak wygląda procedura ubiegania się o niego.
W tym artykule: Co to jest karta EKUZ? Jak działa EKUZ? Kto może wyrobić EKUZ? Jak wyrobić EKUZ? Zakres ochrony – tego EKUZ nie pokrywa Ile się czeka na EKUZ? Jak długo jest ważna EKUZ? EKUZ czy polisa turystyczna – co lepsze? Karta EKUZ to niezbędny element każdego wyjazdu za granicę, o którym nie można zapomnieć podczas planowania swojej podróży. Jak wyrobić ten jakże ważny dokument? Jak długo trzeba czekać na jego wydanie? Na te i inne pytania odpowiadamy w dalszej części artykułu. Co to jest karta EKUZ? Karta EKUZ jest unijnym dokumentem, który potwierdza prawo do świadczeń medycznych za granicą w przypadku nagłej choroby lub wypadku. Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego – bo tak brzmi jej pełna nazwa – honorowana jest przez Wielką Brytanię, państwa członkowskie Unii Europejskiej oraz Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu, w którego skład wchodzi Islandia, Lichtenstein, Norwegia oraz Szwajcaria. Jak działa EKUZ? Europejska Karta Ubezpieczenie Zdrowotnego uprawnia do niezbędnego i przede wszystkim nieplanowanego leczenia w ramach publicznego systemu lokalnej opieki zdrowotnej. Warto jednak pamiętać, że każdy z pacjentów jest traktowany na tych samych warunkach, co obywatele państwa, w którym aktualnie przebywamy. Ponadto nie w każdym przypadku zagraniczne leczenie będzie bezpłatne, a wręcz przeciwnie. Ubezpieczenia, o których warto pamiętać przed podróżami samochodem Przed nami okres wakacyjny, a co za tym idzie częstych, rodzinnych wyjazdów autem. Wielokrotnie jednak jesteśmy zupełnie nieprzygotowani do podróży, a grozi to ogromnymi karami finansowymi i ... Wiąże się to z tym, że jeśli w danym kraju pacjent jest obciążany częścią kosztów za wizytę u lekarza czy leczenia, to ty również poniesiesz identyczne koszty. Zakres współfinansowania może się różnić w poszczególnych państwach. Jeżeli mamy wcześniej zaplanowane zabiegi za granicą lub korzystamy z opieki prywatnej, to musimy się liczyć z tym, że nie są one pokrywane przez EKUZ. Dodajmy, że karta EKUZ ważna jest wyłącznie z dowodem osobistym. Kto może wyrobić EKUZ? O wydanie karty EKUZ mogą ubiegać się wyłącznie osoby, które zgłoszone są do ubezpieczenia zdrowotnego lub osoby posiadające prawo do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych zgodnie z przepisami krajowymi. Wyrobienie karty jest bezpłatne pod warunkiem, że zostały spełnione powyższe wymagania. Dlatego planując zagraniczny wyjazd, warto się zaopatrzyć w taki dokument, tym bardziej, że nic za niego nie płacimy. A jak wiadomo – przezorny zawsze ubezpieczony. Co więcej, z myślą osób niewidomych czy niedowidzących EKUZ posiada specjalne naklejki z tekstem w alfabecie Braille’a. Jak wyrobić EKUZ? Unijny certyfikat, tak jak w przypadku innych tego typu dokumentów, można wyrobić online, za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta (IKP) lub elektronicznej skrzynki podawczej ePUAP. Osoby, które preferują tradycyjne sposoby, mogą osobiście złożyć wniosek w dowolnym oddziale lub delegaturze NFZ. Pobieramy wtedy wskazany formularz, uważnie go wypełniamy i podpisany możemy złożyć w okienku. Istnieje także opcja wysłania wypełnionego wniosku poprzez pocztę tradycyjną lub poprzez e-mail. Jednak ostatnia możliwość tyczy się tylko i wyłącznie przypadków, gdy nasz wyjazd związany jest z obszarem zawodowym. Turystyczne wnioski nie są przyjmowane drogą mailową. Więcej informacji odnośnie wyrobienia karty EKUZ znajdziesz na stronie Narodowego Funduszu Zdrowia. Zakres ochrony – tego EKUZ nie pokrywa Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego uprawnia do ubiegania się o zwrot części wydatków na leczenie za granicą, ale niektóre usługi są wykluczone z ochrony. Refundacja kosztów nie przysługuje w przypadku: planowanych zabiegów – planowane zabiegi, operacje etc. nie podlegają ochronie w ramach EKUZ, pomocy medycznej udzielonej w placówkach niemających zawartej umowy z lokalnym ubezpieczycielem (odpowiednikiem NFZ), zabiegów niebędących koniecznością z medycznego punktu widzenia, transportu medycznego do Polski, transportu zwłok, usług ratownictwa. Ponadto omawiany dokument nie uwzględnia ubezpieczenia OC w życiu prywatnym oraz takich zdarzeń jak np. opóźniony lot czy zgubiony bagaż. Ile się czeka na EKUZ? Jeśli komuś zależy na czasie, warto osobiście udać się do oddziału NFZ, bowiem kartę EKUZ dostaniemy wówczas od ręki. Przy składaniu wniosku online czas oczekiwania wynosi przeważnie 5 dni. Chociaż w okresie wakacyjnym ich rozpatrywanie może się wydłużyć nawet do kilkunastu dni. Aby uniknąć kolejek, radzimy ubiegać się o kartę EKUZ przed sezonem urlopowym – najlepiej między kwietniem a majem. Status złożonego wniosek za pośrednictwem ePUAP czy IKP można śledzić na bieżąco. EKUZ odbieramy wyłącznie osobiście lub poprzez pełnomocnika z upoważnieniem. Istnieje możliwość dostarczenia pocztą, jeżeli zaznaczymy taką opcję we wniosku. Jak długo jest ważna EKUZ? Ważność Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego jest zależna od kilku czynników. Terminy, zgodnie z zasadami obowiązującymi od 2021 roku, zostały wydłużone nawet do 20 lat. Najdłuższy okres, czyli 20 lat, przysługuje osobom, które pobierają świadczenia emerytalne i zarazem osiągnęły wiek emerytalny (kobieta – 60 lat, mężczyzna – 65). EKUZ na okres 5 lat wydawana jest osobom, które także pobierają świadczenia emerytalne, jednak nie osiągnęły wyznaczonego wieku. Jak nie zbankrutować na wakacjach? Wylot tanimi liniami do Barcelony - kilkadziesiąt złotych, powrót - kilkanaście tysięcy i to euro. Jak korzystać z zagranicznych wakacji i nie zbankrutować? Dzieci oraz młodzież, którym przysługuje EKUZ otrzymują kartę ważną do dnia 18. urodzin. Dokument na 3 lata wydawany jest osobom ubezpieczonym, które są zatrudnione, prowadzą działalność gospodarczą lub pobierają zasiłek. Bezrobotni zarejestrowani w urzędzie pracy mogą wnioskować o EKUZ ważną wyłącznie na 2 miesiące. EKUZ czy polisa turystyczna – co lepsze? EKUZ i polisa turystyczna to dwa odrębne rodzaje ochrony. Karty nie należy traktować jako alternatywy dla prywatnego ubezpieczenia – jest to raczej jego uzupełnienie. Polisa ma tę przewagę nad EKUZ, że gwarantuje kompleksową ochronę bez względu na miejsce pobytu. Ubezpieczony może leczyć się w publicznych i prywatnych placówkach medycznych, a ponadto ma dostęp do wielu świadczeń, których karta nie zapewnia. W ramach polisy ochroną można objąć m.in. bagaż, sprzęt sportowy, sprzęt fotograficzny itp. Zakres polisy można rozszerzyć o wiele dodatków – nie tylko tych wspomnianych powyżej, ale też np. o ubezpieczenie mieszkania lub domu na czas wyjazdu, ubezpieczenie chorób przewlekłych, ubezpieczenie sportów ekstremalnych i wysokiego ryzyka czy o OC w życiu prywatnym. Źródło: pacjent.gov.pl.
Z roku na rok podróże są coraz łatwiejsze. Oto najnowsze rozwiązania
Po wielu miesiącach spędzonych w domach jesteśmy głodni podróży. To naturalne. Warto zadbać więc o to, żeby powrót do podróżowania był jak najprzyjemniejszy.
W tym artykule: Podróże kiedyś i dziś Bezpieczne wyjazdy Niemal każdego dnia widzimy, że świat zmienia się bardzo dynamicznie. Szczególnie widać to w ostatnich latach. Ewoluuje nasze podejście nie tylko do ekologii czy mody, ale też do spędzania wolnego czasu i oczywiście podróży – jednym słowem, zmienia się nasz styl życia. Są jednak pewne stałe, które zaszczepili w nas jeszcze rodzice i dziadkowie. Mowa o bezpieczeństwie. Bez względu na to, czy pływamy kajakami na Mazurach, czy przemierzamy szlak górski w Dolomitach, chcemy czuć się komfortowo i swobodnie. To zupełnie zrozumiałe, w końcu wakacje i ogólnie podróże są od tego, żeby wypoczywać, doświadczać – po prostu cieszyć się życiem. Wieża Eiffla znów otwarta dla odwiedzających. To była najdłuższa przerwa jej działaniu Planujesz wyjazd do Paryża? Jedna z największych atrakcji turystycznych stolicy Francji została ponownie otwarta dla zwiedzających. Podróże kiedyś i dziś Wejście do UE, strefa Schengen, tanie linie lotnicze – wszystko to i wiele innych, doprowadziło do tego, że obecnie podróże są łatwiejsze i bardziej dostępne. Wyjeżdżamy coraz częściej i coraz dalej. Jeszcze kilka lat temu mało kto słyszał o city breakach, czyli kilkudniowych wypadach do innego miasta, a dziś wielu ludzi nie wyobraża sobie nie zorganizować kilku takich wycieczek w ciągu roku. Największym zainteresowaniem cieszą się europejskie stolice takie jak Rzym czy Paryż, ale turyści z Polski chętnie odwiedzają też Kraków, Gdańsk i Wrocław. Wraz z rozpowszechnieniem podróży, zaczęły powstawać nowe trendy. Turystyka kulinarna, zrównoważona, zdrowotna… Nietrudno znaleźć ofertę skrojoną pod nasze oczekiwania. Jako że cenimy sobie wspomniane już bezpieczeństwo i swobodę, jeszcze przed wyjazdem myślimy o tym, co zrobić, żeby na wycieczce czuć się jak najbardziej komfortowo. Z pomocą przychodzi wiele ułatwień. Jednym z nich jest oferowana przez Bank BNP Paribas Karta Kredytowa Visa Platinum (RRS0 9,87%*). Laguna "wpadająca" do oceanu to kolejny powód, żeby odwiedzić Islandię Islandia to jeden z tych krajów, które nie muszą szczególnie zabiegać o turystów. Bogactwo naturalne stale przyciąga podróżników z całego świata. Od niedawna Islandczycy mogą poszczyci... Bezpieczne wyjazdy Bezpieczeństwo w podróży kojarzy nam się z ubezpieczeniem. Nic dziwnego. Dzięki Karcie Kredytowej Visa Platinum Banku BNP Paribas możemy skorzystać z bezpłatnego pakietu ubezpieczenia podróżnego, które zapewnia nie tylko nam, ale również naszym bliskim pomoc m.in. w przypadku zachorowania, opóźnienia podróży/spóźnienia na samolot, czy też wsparcie assistance na wypadek nieprzewidzianych zdarzeń w czasie zagranicznych podróży. O tych i pozostałych udogodnieniach warto przeczytać tutaj. W pandemii, kiedy plany potrafią ulec zmianom niezależnie od nas, ważna jest możliwość zwrotu kosztów związanych z niespodziewanym anulowaniem wyjazdu. Usługa Rezygnacja z Podróży dostępna jest z Moim Kontem Premium. Jeżeli wybieramy się na zagraniczne wakacje samolotem, zanim wreszcie ruszymy w podróż, najpierw musimy odczekać swoje na lotnisku. Tu z pomocą przychodzi usługa Dragon Pass. Dzięki niej możemy umilić sobie oczekiwanie na lot, sprawdzając atrakcje oferowane przez salonik lotniskowy lub korzystając ze zniżek w sklepach oraz lokalach gastronomicznych. Jeszcze kilka lat temu wymiana złotówek na miejscową walutę była czymś oczywistym przed wyjazdem zagranicę. Pamiętacie poszukiwania kantorów z najkorzystniejszymi kursami? Na pewno tak. Dziś nie musimy się już o to martwić. Przy transakcji zagranicznej dokonywanej Kartą Visa Platinum Banku BNP Paribas nie pobiera dodatkowej opłaty za przewalutowanie, a kwoty transakcji w walucie obcej przeliczane są na złotówki przez organizację płatniczą Visa. W podróży bardzo często stajemy przed tym dylematem: z jednej strony chcemy zobaczyć i doświadczyć jak najwięcej, ale z drugiej szkoda nam czasu na siedzenie przed komputerem i sporządzanie notatek, dzwonienie do muzeów czy teatrów. W takich chwilach bardzo przydatne jest wsparcie kogoś, kto nie boi się logistycznych wyzwań. I na to jest sposób – pakiet Concierge. Asystent jest nie tylko źródłem informacji o restauracjach, instytucjach kultury i innych atrakcjach turystycznych, ale też służy pomocą w dokonywaniu rezerwacji, również tych związanych z dalszą podróżą. Koniec z marnowaniem czasu na tzw. sprawy organizacyjne. Warto również wspomnieć o programie mam BONUS. Transakcje opłacone kartą Banku BNP Paribas to punkty, które możemy wydać na bilety do kina, vouchery, a nawet podróże czy wynajem auta albo pokoju w hotelu. Tak, świat się zmienia. Na szczęście równolegle cały czas pojawiają się nowe rozwiązania ułatwiające nam codzienne życie, w tym podróże. Jak powiedział Hans Christian Andersen: kto podróżuje, ten żyje dwa razy. Jesteśmy gotowi! _________________________________________________________________________________ RRSO: Rzeczywista roczna stopa oprocentowania wynosi 9.87%, całkowita kwota kredytu (bez kredytowanych kosztów) 29500 zł, całkowita kwota do zapłaty 31210.28 zł, oprocentowanie zmienne 7.2%, całkowity koszt kredytu 1710.28 zł, (w tym: odsetki 1310.28 zł, miesięczna opłata za kartę 0 zł), 11 miesięcznych rat równych w wysokości po 2601.23 zł, 12 rata w wysokości 2596.75 zł. Kalkulacja została dokonana na dzień 08.06.2021 r. Udzielenie kredytu oraz warunki kredytowania uzależnione są od wyniku przeprowadzonej przez Bank analizy zdolności kredytowej Klienta na podstawie przekazanych przez niego informacji. Niniejszy materiał ma charakter wyłącznie reklamowy i informacyjny oraz nie stanowi oferty w rozumieniu Kodeksu cywilnego. BNP Paribas Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie (01-234), ul. Kasprzaka 2, zarejestrowany w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego przez Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie, XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod nr KRS 0000011571, posiadający NIP 526-10-08-546 oraz kapitał zakładowy w wysokości 147 518 782 zł w całości wpłacony.
Dalekie podróże cię przerażają? Oto 7 rad jak rozpocząć przygotowania
Często przed wylotem w nieznane regiony pojawiają się w naszej głowie wątpliwości: jak zaplanować wyjazd, gdzie pojechać, co zabrać? Mamy na to kilka rozsądnych rozwiązań.
Zimą chętnie porzucamy wspaniałą, starą Europę i planujemy dalsze podróże. Dokąd? Drogi są dwie: albo tam, gdzie marzyliśmy, albo tam, gdzie nigdy nie byliśmy, a akurat trwa promocja. W ten sposób wiele osób zaczyna swoje pierwsze dalekie wyprawy. Kupujemy bilet, a potem zaczynamy się zastanawiać: co właściwie warto zobaczyć w danym miejscu i co jest celem naszej podróży? Oto kilka podpowiedzi dotyczących tego, jak przygotować się do pierwszej wyprawy w nieznane. 1. Przewodnik Nie od dziś wiadomo, że w dzisiejszych czasach większość informacji wyszukuje się w internecie i że można tam znaleźć niemal wszystko. Jednak najlepiej zacząć tradycyjnie - od zakupu przewodnika. Daje to możliwość znalezienia wszystkich potrzebnych i podstawowych informacji w jednym miejscu. Kiedy zna się podstawy i ma się wyobrażenie o odległościach w danym kraju czy o szybkości poruszania się poszczególnymi środkami transportu, można zacząć dokładne planowanie i szukanie bardziej szczegółowych informacji. Tu bardzo przydatne są blogi. Pisane są one przez osoby, które były w danym miejscu, zobaczyły i doświadczyły wszystkiego na sobie. Chętnie dzielą się swoją wiedzą, odpowiadają na pytania i podpowiadają jak zorganizować wyjazd. 2. Planowanie Już na początku należy realnie podejść do planu wyprawy – uwzględnić swoje możliwości fizyczne i ograniczenia (związane m.in. z jetlagiem) oraz możliwości komunikacyjne na miejscu. Niestety jadąc do kraju, który jest ogromny (Australia, Brazylia czy Argentyna) lub słabo skomunikowany (np. Birma czy Laos), nie można oczekiwać, że zobaczy się wszystko. Nazbyt ambitne plany mogą zakończyć się nerwami podczas podróży. Dlatego należy podejść do tego spokojnie! Wakacje mają być dla nas przyjemne, nie trzeba zobaczyć wszystkiego, jeśli ma się to odbyć kosztem naszego spokoju. Wybierając się w samodzielnie zorganizowaną podróż można zobaczyć wyjątkowe miejsca, do których nie weźmie nas pilot podczas grupowej wycieczki. Małe miasteczka i wioski są pomijane w wyjazdach zorganizowanych, w związku z tym są rzadko odwiedzane przez turystów, a pokazują najprawdziwsze oblicze kraju. W takich miejscach nie ma iluzji, którą tak często można napotkać w regionach przystosowanych do turystów. Dlatego planowani jest ważne, ale należy robić to z rozwagą i bez założenia, że wszystko należy zobaczyć i poznać od razu. Tu po raz kolejny warto skorzystać z rad tych, którzy byli w miejscu, do którego się wybieramy (m.in. blogerów, członków forów podróżniczych). Na tym etapie internet jest bardzo pomocny. Planując wyjazd należy pamiętać, by czytać dokładnie wszystkie warunki rezerwacji – co jest wliczone w cenę, jakich dodatkowych opłat można się spodziewać i do kiedy można zrezygnować z rezerwacji. Pozwala to uniknąć niechcianych sytuaucji jak np. planowany road trip przez USA, podczas którego wynajmujemy samochód, płacimy, a przy zwrocie kilka mil dalej – bo taką mamy możliwość – trzeba zapłacić kilka razy więcej, bo tak wynika z warunków w przypadku zwrotu auta w innym mieście. Nie dajcie się zmylić konkurencyjnym cenom! Często wynikają z tego, co dokładnie znajduje się w pakiecie danej usługi. 3. Rezerwacje i wizy Zorientujcie się, czy kraj lub kraje, które planujecie odwiedzić wymagają wiz od Polaków. Zdarza się, że wizy turystyczne szybko wyrabia się na granicy, jednak wówczas kosztują one więcej niż przy zakupie w Polsce. Przy ustalaniu planu pierwszej podróży dobrze jest zarezerwować sobie noclegi. Dokonując rezerwacji przez internet należy dokładnie czytać warunki, zwrócić uwagę na to, że większość rezerwacji z kilkudniowym wyprzedzeniem można anulować bez dodatkowych kosztów. Oczywiście można bardziej żywiołowo rezerwować na miejscu, jednak powstaje pytanie, czy to nie strata cennego czasu? Rezerwacje internetowe to szansa na porównanie ofert, sprawdzenie lokalizacji i dostosowanie jej do swoich potrzeb. Ważne jest też to, że w małych miejscowościach często jest jeden hotel albo pensjonat i jadąc w sezonie mogą być problemy z miejscami w nim, bądź zostaną tylko dużo droższe pokoje. Rezerwując z wyprzedzeniem zabezpieczamy się przed niechcianymi nerwami na miejscu. 4. Zdrowie Jest najważniejsze! Dlatego przed wyprawą należy sprawdzić jakie szczepienia są obowiązkowe, a jakie zalecane w rejonie, do którego się wybieramy. Poziom higieny w niektórych krajach nie jest wysoki, dlatego myślenie, że „może się uda” nie jest rozsądne, a infekcje układu pokarmowego – takie jak dur brzuszny, cholera czy żółtaczka, są bardzo popularne. Dodatkowo, należy pamiętać o wykupieniu ubezpieczenia turystycznego. Gdy jesteśmy daleko dobrze mieć świadomość, że w sytuacji, gdy coś się wydarzy, jest asysta ze strony konsultantów firmy ubezpieczeniowej. Należy pamiętać, że lepiej zastosować więcej środków ostrożności niż mniej. 5. Ekwipunek Wasz bagaż jest uzależniony od tego, dokąd lecicie i jakie plany macie na miejscu. To dość oczywiste. Jeżeli ktoś planuje zwiedzanie i przemieszczanie się, to plecak jest obowiązkowy i tu należy pamiętać, że ten sam plecak zakładany na plecy w domu, a po kilku dniach w drodze, chociaż jest w nim ten sam ekwipunek, wagę ma zupełnie różną. Zmęczenie i z reguły brak przyzwyczajenia do noszenia czegoś na plecach powodują zupełnie niepotrzebny dyskomfort. Dlatego w tym wypadku – im mniej tym lepiej. 6. Pamiątki Będąc w egzotycznym kraju chcemy przywieźć do domu egzotyczne pamiątki. Bądźmy jednak ostrożni! Konwencja Waszyngtońska walczy z handlem dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem. I wcale nie trzeba przewozić w bagażu żywego zwierzaka czy nasion. Wystarczy kupić lokalnie wyrabianą biżuterię, rzeźbione figurki czy pasek, by mieć na granicy problemy. Wszystko zależy od tego, z czego zostały one wykonane. Dlatego warto mieć certyfikat pochodzenia przewożonych pamiątek. 7. Niespodziewane sytuacje Będąc w podróży nie sposób zaplanować wszystkiego. Można się jednak zabezpieczyć na wypadek sytuacji najbardziej kłopotliwych. Wybierając się w długą podróż z przesiadkami, na wszelki wypadek zostawcie sobie mały bagaż podręczny z podstawowymi kosmetykami i bielizną – gdyby wasz plecak nie doleciał na miejsce razem z wami będziecie się mniej denerwować. Zróbcie skany wiz i paszportów i wszystkich innych dokumentów podróżnych, tak byście mieli do nich dostęp, jeżeli cokolwiek się wydarzy i stracicie je w drodze. Nie należy też trzymać w jednym miejscu wszystkich pieniędzy czy kart bankomatowych. Najlepiej też nie mieć na koncie dużych sum pieniędzy. Lepiej systematycznie przelewać sobie na nie środki z innego konta. Trzeba być przygotowanym też na to, że w drodze mogą się wydarzyć niespodziewane sytuacji. Dlatego należy mieć elastyczne plany, które można dowolnie zmienić w razie niechcianych niespodzianek.
Ślub znajomych Szwedów był idealnym pretekstem, by całą rodziną wyruszyć do krainy wikingów. Tak tanio, jak to możliwe!
Zapakowanym po brzegi autem – na dachu wózek dziecięcy, w bagażniku namiot, torba z mapami, trochę ubrań i mnóstwo jedzenia – wyruszyliśmy z Gorzowa Wielkopolskiego w kierunku Świnoujścia, skąd odchodził nasz prom do Ystad. Było nerwowo, bo przez ulewę i korki pod Szczecinem o mały włos się nie spóźniliśmy. Odetchnęliśmy z ulgą, gdy stanęliśmy na pokładzie. Nasza wymarzona wyprawa właśnie się rozpoczęła! Szwedzkie Stonehenge Po dniu spędzonym na morzu prosto z Ystad przejechaliśmy do Kåsebergi. Namiot rozbiliśmy na dużym trawiastym parkingu. Jeszcze przed wyjazdem czytaliśmy o obowiązującym w Szwecji prawie publicznego dostępu, zgodnie z którym przy zachowaniu zasady: nie przeszkadzaj – nie niszcz, namiot można rozbić na noc bez opłat w dowolnym miejscu. Liczyliśmy na to, że legalne spanie „na dziko” znacznie obniży koszty wyjazdu. Pierwszej nocy faktycznie się udało. Ten postój nie był przypadkowy. Przyciąg­nęła nas tutaj największa atrakcja okolicy – Ales Stenar, określana przez przewodniki jako szwedzkie Stonehenge. Nad brzegiem morza, na klifie jest 59 głazów, które z lotu ptaka wyglądają jak kadłub statku. Czy jest lepsze miejsce do rozpoczęcia szwedzkiej przygody niż wschód słońca nad mistyczną łodzią wikingów? Do dziś jednak nie wiadomo, kto i po co ustawił głazy. Jedna z teorii mówi, że może to być grobowiec z przełomu VI–VII w. n.e. Mogli go wznieść przodkowie wikingów. Kolejnym naszym przystankiem było Ronneby. Dwie noce w schronisku, dwa dni spotkań ze starymi i nowymi przyjaciółmi. Schronisko znaleźliśmy na terenie byłego nadmorskiego uzdrowiska Brunnspark z pięknymi ogrodami, parkiem i drewnianymi willami. W czasie gdy na werandzie nad wejściem do schroniska suszył się nasz namiot (w Kåseberdze padało), dzieci doceniały uroki dwóch pobliskich placów zabaw. W kościele św. Krzyża górującym nad historycznym centrum miasta odbył się ślub naszych znajomych Szwedów. Na weselu był (a jakże) bufet szwedzki, a dzięki rozbawionym dzieciom poczuliśmy się jak w Bullerbyn. Autorka z rodziną w szwedzkim Stonehenge. (Fot. Archiwum prywatne) Czar Karlskrony Po biesiadzie pojechaliśmy do Karlskrony. Wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO miasto położone na 33 wyspach archipelagu Blekinge jest znakomitym miejscem na krótki, weekendowy wypad. Nas jednak nie zachwyciło przy pierwszym spojrzeniu. Jednak im dłużej po nim spacerowaliśmy, tym bardziej ulegaliśmy jego czarowi. Co rusz odkrywaliśmy jakieś ciekawostki lub widoki, ciągle czując bliskość morza. Plaża z kąpieliskiem, placem zabaw i toaletą, osłonięta od miasta drzewami, z widokiem na przepływające statki też sprawiła nam dużą przyjemność. Dlatego zostaliśmy tu na noc. Rankiem ruszyliśmy do Kristianopel. To miejsce chcieliśmy zobaczyć, bo tak nakazują wszystkie przewodniki, ale spać mieliśmy zamiar „na dziko”. Nawet udało nam się zlokalizować miejsce na uboczu, niestety z tablicą „Rezerwat natury, rozbijanie namiotów zabronione”. Na dalsze poszukiwania płaczące dzieci nie dały nam szans, więc wybraliśmy najprostszą opcję – dobrze oznakowane pole namiotowe. Gdyby nie mocny wiatr, byłoby po prostu idealnie. Kemping poprzedzielany i ogrodzony kamiennymi murami zajmuje połowę wioski. Po zrekonstruowanej prawie w całości koronie murów obronnych dawnej twierdzy wciąż ktoś spaceruje. W wiosce są też urocze drewniane domki z przepięknymi ogrodami. Wrażenie niezwykłe! Morskie klimaty Chcieliśmy też obejrzeć bałtycką wyspę Olandię, która połączona jest z miejscowością Kalmar 7-kilometrowym mostem. Spodziewając się, że trudno będzie znaleźć tani nocleg na wyspie, na której letnią rezydencję ma szwedzka rodzina królewska, obóz postanowiliśmy rozbić w mieście. Okazało się jednak, że Olandia jest fantastyczną bazą wypadową dla wszystkich lubiących morskie klimaty, bez względu na zasobność portfela. Jest wiele kempingów o różnym standardzie, oznakowane kąpieliska oraz parkingi, na których również można postawić namiot. Olandię zaczęliśmy odkrywać 14 lipca, w dniu, w którym księżniczka Wiktoria obchodziła na niej swoje urodziny. Za odpowiednią opłatą można było wziąć w nich udział, jednak my woleliśmy oglądanie latarni morskiej Długi Eryk, która wyznacza jeden z krańców wyspy. Po powrocie z Kalmaru na Olandię ruszyliśmy na południe, by zobaczyć latarnię Długi Jan i „pustynię” Stora Alvaret, czyli wapienną równinę rozciągającą się na 260 km², która również jest na liście UNESCO. Podziwiając widoki i rezerwaty przyrody, dotarliśmy do miejsca, które upodobały sobie ptaki. Tylu ich naraz dotąd nie widzieliśmy i nie słyszeliśmy. Zmachani wiatrem i popiskującymi dziećmi znów zarzuciliśmy pomysł szukania „dzikiego” noclegu. Pani z recepcji na jednym z kempingów wskazała nam zaciszne miejsce, w którym osłonięci od wiatru mogliśmy liczyć kolejne klucze gęsi. Mimo wielkiej miłości do morza zachciało nam się też zajrzeć w głąb Szwecji. Zaplanowaliśmy nocleg niedaleko parku łosi w Glasrikets Ålgpark Nybro. Nie tylko zobaczyliśmy te niezwykłe zwierzaki, ale nawet mieliśmy okazję pogłaskać małego łosia, zrobić sobie zdjęcie z jego mamą oraz nakarmić jego tatę. W drodze powrotnej zaciekawiły nas wielkie jeziora (dużo większe od naszych, ale na szwedzką skalę wcale nie ogromne). Na wyspie Sirkön na jeziorze Åsnen trafiliśmy do raju wędkarzy. W Kristianstad, mając w perspektywie rozbijanie przemoczonego po raz drugi namiotu na mokrej trawie, i to w dniu pierwszych urodzin naszego najmłodszego, zdecydowaliśmy się na dodatkowy wydatek i nocleg w schronisku. Taniej wyszłaby pewnie jedna z chatek przy schronisku, ale wszystkie były zajęte. Namiot wysuszyliśmy w siedmioosobowym pokoju, który dostaliśmy do własnej dyspozycji po opłaceniu trzech miejsc. Najmłodszy szczęśliwy raczkował po suchej podłodze, zajadając ciasteczka z miejscowego sklepu (zamiast tortu). Na zwiedzanie miasta zabrakło nam jednak czasu i pogody. Wróciliśmy do Ystad. Dzień przed wejściem na prom zostawiliśmy sobie na poznanie klimatu miasta, które jest jednym z głównych miejsc akcji serii detektywistycznej szwedzkiego pisarza Henninga Mankella. Tym razem punktu noclegowego poszukaliśmy z wyprzedzeniem (nie chcieliśmy znów robić tego w pośpiechu, przy zmęczonych, popłakujących dzieciach). Przy nadmorskiej drodze nieco za miastem, w sosnowym lesie było kilka parkingów idealnych do rozbicia namiotu. Nasza czwórka spała między drzewami, Niemcy na plaży, a Norwegowie w kamperach za wydmą. Rano spakowaliśmy manatki i stawiliśmy się na promie. Gdy zjechaliśmy w porcie w Świnoujściu, na pierwszym rondzie z impetem wyprzedził nas rodzimy pirat. No tak, to już nie szwedzkie drogi, gdzie nikt się nie wpycha i nie spieszy. Poczucie bezpieczeństwa minionych dwóch tygodni prysło w jednej chwili. Położony w średniowiecznej części Kalmaru zamek jest jedną z największych atrakcji tej miejscowości. (Fot. Shutterstock) Warto wiedzieć: Katarzyna Gucałło - z Gorzowa Wielkopolskiego. Z wykształcenia architekt, teraz zajmuje się dziećmi Katarzyna Gucałło z rodziną. (Fot. Archiwum prywatne) Wybrałam to miejsce, bo: Chciałam, aby moi najbliżsi poczuli pozytywną skandynawską energię. Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Jak twierdzili niektórzy, dwutygodniowa włóczęga z malutkimi dziećmi i namiotem to szaleństwo. Mój patent: Podróżowanie z rodziną. I to nie tylko ze względu na koszty (dzielone na kilka osób, poza tym w wielu miejscach za dzieci się nie płaci), ale przede wszystkim dlatego, że wspólne wspomnienia zostają do końca życia. Nocowanie na parkingach lub na kempingach. Pierwsza opcja jest zdecydowanie lepsza, bo darmowa. Jednak na kempingach jest więcej atrakcji dla dzieci, np. place zabaw. Katarzyna Gucallo, 2013
Kreta całą paczką: moje wielkie greckie wakacje
Nasza paczka liczyła aż osiem osób. Ułożenie planu wyjazdu do łatwych nie należało, ale wyszło świetnie.
Najpierw odpowiedzieliśmy sobie na mnóstwo pytań w rodzaju „gdzie będziemy spać?” i „czym będziemy się poruszać?”, po czym przekopaliśmy strony internetowe w poszukiwaniu najtańszych opcji. Pomoc internetu okazała się jak zwykle bezcenna. Wybraliśmy lot Ryanairem, noclegi w czteroosobowych apartamentach, wypożyczenie aut, bo chcieliśmy sporo się przemieszczać, a jako wyżywienie – wszystko co greckie! W ciepły majowy wieczór wylądowaliśmy w Chanii. Odebraliśmy samochody i tak oto zaczęły się nasze wakacje. Pierwsza refleksja? Drogi są na wyspie tak kręte, że trzeba brać poprawkę na czas jazdy: wychodzi znacznie dłużej, niż się planowało. Ma to swoje zalety – widoki za oknem są wspaniałe! Kolejne dni upływały szybko, zbyt szybko. Spragnieni słońca i plaży pojechaliśmy do Ajos Nikolaos, jednej z najładniejszych nadmorskich miejscowości na Krecie. Dostarczyliśmy sobie porcji greckich mitów, zwiedzając jaskinię Zeusa oraz Knossos, gdzie był więziony potwór Minotaur. Przespacerowaliśmy się po Heraklionie. Wysunięta głęboko w morze twierdza robi ogromne wrażenie. Dopiero w Retimno po raz pierwszy rozdzieliliśmy się na grupki, żeby każdy mógł mieć chwilę dla siebie. Wieczorem ponownie zebraliśmy się na kolacji w lokalnej knajpce. Zwiedziliśmy okolice Chanii, obejrzeliśmy opuszczone klasztory i wykute w skale grobowce w Matalii. Wylegiwaliśmy się na rajskich plażach w lagunie Balos oraz na Elafonissi – wysepce otoczonej tak płytką laguną, że można ją było przejść, brodząc w krystalicznej wodzie. Po leniuchowaniu na piasku zafundowaliśmy sobie przejście wąwozem Samaria, bodaj najdłuższym suchym wąwozem Europy (ma 18 km). Na początku droga wydawała się nam łatwa, ale po kilku godzinach marszu w skwarze i po kamieniach zmieniliśmy zdanie. Bardzo zmęczeni i bardzo z siebie dumni dotarliśmy wieczorem do miejsca noclegu. Czy podobało nam się na Krecie? Bardzo! Czy będziemy ją miło wspominać? Naturalnie! Czy tam wrócimy? Nie, nie wrócimy. Przed nami jeszcze tyle miejsc do odkrycia. Warto wiedzieć: Małgorzata Grelich - mieszka we Wrocławiu, pracuje w firmie informatycznej Małgorzata Grelich. (Fot. Archiwum prywatne) Wybrałam to miejsce, bo: Kreta to piękne góry, doliny, urocze portowe miasteczka i czyste plaże. Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Udało nam się pogodzić oczekiwania 8 osób o różnych preferencjach dotyczących spędzania wolnego czasu. Mój patent: Korzystanie z forów podróżniczych, gdzie można znaleźć informacje o promocjach na bilety, wyjazdy w grupie, sprawdzanie ceny noclegu na różnych stronach internetowych. ________________
Czarnogóra pociągami. Cel: Durmitor za niewielkie pieniądze
Dzięki otwartości i życzliwości mieszkańców zwiedzanie Czarnogóry może być tanie i przyjemne.
Elda, czyli ja, Mati, Ozi i Hah – w takim składzie wyruszyliśmy do Czarnogóry. Naszym celem były góry Durmitor, jedno z wyższych pasm Gór Dynarskich, a także Zatoka Kotorska nad Morzem Adriatyckim, tuż przy granicy z Chorwacją. Nasza wyprawa rozpoczęła się we Wrocławiu. Wyruszyliśmy pociągiem najpierw do Katowic, następnie do Budapesztu, a potem stolicy Serbii – Belgradu. Stamtąd dojechaliśmy autobusem do miasteczka Žabljak (1456 m n.p.m.), które było naszą „bazą wypadową”. Leży w obrębie Parku Narodowego Durmitor, który z trzech stron otoczony jest kanionami. Punktem obowiązkowym na mapie wyprawy powinna być wycieczka nad najgłębszy kanion w Europie – Przełom Tary. Nocowaliśmy u jednej z miejscowych rodzin. Nasi gospodarze, Ljiljana Šepić i jej syn Aljoša, byli bardzo życzliwi. Nigdy nie zapomnę rozmów z nimi, wspólnych posiłków czy biesiad przy lokalnych trunkach (np. rakii). Przed wyjściem w góry Durmitor uzupełniliśmy zapasy wody, bo w Czarnogórze latem temperatury rzadko spadają poniżej 30 stopni. Wzięliśmy także bochenek chleba, kilka pasztetów i kajmak (masa powstająca podczas gotowania mleka z cukrem i ucierania z masłem). Jedną z piękniejszych nocy spędziliśmy w dolinie Lokvice, która otoczona jest potężnymi wapiennymi górami. Spaliśmy w pasterskiej chatce. Około półtorej godziny od doliny Lokvice, poniżej szczytu Obla glava, można znaleźć Jaskinię Lodową (Ledena pećina). Nieco dalej znajduje się najwyższy szczyt Czarnogóry – Bobotov kuk (2523 m n.p.m.), który po wielu trudach udało nam się zdobyć. Po takim wysiłku fizycznym odpoczęliśmy w Zatoce Kotorskiej, gdzie owoce jedliśmy prosto z drzew i łowiliśmy ryby. Warto wiedzieć: Alicja Pawlak - biotechnolog z Wrocławia Alicja Pawlak (Fot. Archiwum prywatne) Wybrałam to miejsce, bo: Góry są moją pasją, a Czarnogóra jest małym krajem, wciąż niezalanym falą turystów. Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Niewiele osób wyobraża sobie spędzenie kilku nocy w górach bez wody, prądu i sklepów, za to przy wielkim wysiłku fizycznym. Mój patent: Najlepszym środkiem transportu jest pociąg. Kupując bilety z wyprzedzeniem, można zapłacić znacznie mniej. Poza tym pociąg sprzyja nawiązywaniu nowych znajomości. Alicja Pawlak
Portugalia i Hiszpania na farmie: Słońce południa
Mój plan podróży był oczywisty: Portugalia i Hiszpania. Chciałam te kraje nie tylko odwiedzić, ale też w nich pożyć.
W Portugalii pracowałam na farmie ekologicznej WWOOF. W Hiszpanii chciałam odkryć Andaluzję, którą znałam tylko z filmów Tony’ego Gatlifa, i przy okazji poprawić swój hiszpański. Z Krakowa przyleciałam do Porto. Spacerowałam ulicami starej Ribeiry oraz wzdłuż brzegów rzeki Duero. Popijałam piwo w kultowym Tendinha Bar. Byłam w Parku Narodowym Peneda-Gerês na północy kraju. Potem wyruszyłam autostopem do Lizbony. Moim kierowcą okazał się jeden z dyrektorów artystycznych Teatru Rossio. Dzięki temu w Liz­bonie zostałam zaproszona na spektakl, a po nim na kolację z innymi pracownikami lizbońskiego teatru. Tam po raz pierwszy spróbowałam bacalhau – pysznego tradycyjnego, suszonego dorsza. Razem z Maximem, studentem z Francji, ruszyliśmy po słońce na południe kraju. W Armação de Pêra nad Oceanem Atlantyckim nasze drogi się rozeszły. Kilka dni spędziłam w miejscowości Albufeira. Wreszcie znalazłam się na farmie. Położona była niedaleko miasteczka Odeceixe, w dolinie rzeki, wśród porośniętych eukaliptusami wzgórz. Uczyłam się sadzenia, siania i dla wszystkich gotowałam. W wolnym czasie odkrywałam okolicę na rowerze, a w pogodne dni wygrzewałam się na plaży Praia de Odeceixe. Miejsce było wyjątkowo urocze – na granicy regionu Algarve oraz słynącego z win Alentejo. Po miesiącu na farmie znalazłam tani lot z Sewilli na Gomerę i przez pięć tygodni cieszyłam się słońcem, zdrowym jedzeniem i pięknymi krajobrazami. Należąca do Wysp Kanaryjskich Gomera przyciąga ludzi ceniących spokój i przyrodę. Na plażach zakładają obozowiska, śpią w jaskiniach. Podczas górskiej wędrówki żywiłam się szczawiem, morską sałatą oraz licznymi kwiatami. Niekiedy byłam zapraszana na świeżo złowioną rybę czy kraba. Przeżycie na tej wyspie jest możliwe także bez pieniędzy! Przez kryzys nie mogłam tam znaleźć pracy. A okazało się, że na koncie mam tylko 2 euro na wydatki. W Valle Gran Rey zatrzymałam się w Casa la Familia, gdzie odbywały się różne wydarzenia kulturalne. Pomagałam w ich organizowaniu, gotowałam dla wszystkich, a w zamian otrzymywałam jedzenie. Poza tym w turystycznych miejscowościach żywność często jest wyrzucana, więc można korzystać z nadmiernego konsumpcjonizmu innych. Były to najbardziej niezwykłe dni mojej podróży. Nigdy nie byłam głodna. Warto wiedzieć: Agnieszka Świątek - teolog, filozof i pedagog specjalny z Tarnowa Agnieszka Świątek. (Fot. Archiwum prywatne) Wybrałam to miejsce, bo: Kocham południe Europy. Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Znalazłam w niej to, czego szukałam, i spędziłam trzy miesiące w podróży, wydając niewielkie pieniądze. Mój patent: Jestem ekologiczna, dlatego praca na farmie była świetnym rozwiązaniem na tanią podróż. Zwiedzałam, pracowałam i nigdy nie byłam głodna. Podróżowałam głównie autostopem.
Nie możesz o tym zapomnieć, jeśli planujesz daleką podróż. W trakcie będzie za późno
- Nie, mi się nic nie stanie - to częsty rodzaj myślenia, który kończy się naprawdę poważnymi kłopotami. Ubezpieczenie w trakcie podróży, szczególnie do dalszych krajów, to coś, o czym warto pomyśleć za wczasu. W razie wypadku
Niezależnie dokąd ruszacie: do Azji, Australii lub Ameryki - trzeba to mieć. Biura podróży oraz linie lotnicze oferują w tym czasie wiele atrakcyjnych ofert. Podczas przygotowań nie zapominajmy o tym, że przed wyjazdem należy zadbać między innymi o zakup odpowiedniego ubezpieczenia, które zapewni ochronę w przypadku nieprzewidzianych zdarzeń. - Lista zagrożeń, które mogą nas spotkać jest bardzo długa, a zachorowanie czy wypadek na drugim końcu świata i często realizowany w następstwie tych zdarzeń transport medyczny do kraju, to koszty sięgające nawet 500 000 zł. Zakup odpowiedniej polisy zapewni nam dostęp do placówek medycznych, ograniczy do minimum formalności oraz zagwarantuje pełne pokrycie na przykład kosztów leczenia. To bardzo ważne szczególnie podczas dalekiej podróży. Stany Zjednoczone, Kanada czy Australia, to kraje gdzie koszty usług medycznych są astronomiczne nawet w porównaniu do Europy Zachodniej. - mówi Piotr Ruszowski, dyrektor sprzedaży i marketingu w Mondial Assistance. Jak wybrać polisę? Ofert na rynku ubezpieczeń jest wiele. Różnią się one zakresem ochrony, wysokością składki oraz przedmiotem ubezpieczenia. Dlatego decydując się na zakup ubezpieczenia warto zwrócić uwagę na kilka kwestii. Podstawową zasadą wyboru polisy jest określenie odpowiedniej sumy ubezpieczenia. Najtańsza polisa może mieć niewystarczającą sumę ubezpieczenia kosztów leczenia, w kraju do którego się udajemy. - Warto również pamiętać aby przed wyjazdem dokonać wszystkich niezbędnych szczepień oraz zabrać ze sobą leki. Jest to szczególnie ważne w przypadku osób z chorobami przewlekłymi. Osoby chorujące przewlekle powinny także pamiętać, o właściwej tzw. zwyżce składki na wypadek powikłań w związku z chorobą przewlekłą. Cukrzycy, astmatycy czy osoby chorując na serce bezwzględnie potrzebują tego elementu, aby polisa dawała realną ochronę. – dodaje Piotr Ruszowski. Co kosztuje najwięcej? Podczas dalekiej podroży najczęściej, w ramach ubezpieczenia turystycznego, korzystamy z takiego wsparcia jak: pomoc medyczna, zwrot kosztów lekarstw, pomoc stomatologiczna oraz hospitalizacja. Należy jednak pamiętać, że wybierają się w dalekie, często egzotycznie i trudno dostępne miejsca, w razie potrzeby przymusowego powrotu do Polski, koszt transportu może wynieść kilkaset tysięcy złotych. Dlatego ważny jest zakup odpowiedniego ubezpieczenia, które pokryje wszelkie koszty, w tym także transportu. - Najdroższy zazwyczaj jest transport air-ambulansem. W każdym przypadku to bardzo drogi i często niezbędny serwis medyczny, bez którego chorego nie da się ewakuować z miejsca wypadku czy choroby. Taki transport z Ameryki Północnej to mniej więcej 250-300 tys. złotych, niewiele mniej w przypadku Azji. Toteż decydując się na dalekie kierunki, należy wybierać polisy z najwyższymi sumami ubezpieczenia na koszty leczenia i assistance. – tłumaczy Piotr Ruszowski. Należy pamiętać, że innej polisy potrzebuje rodzina z małymi dziećmi, a innej samodzielnie podróżujący lub osoba uprawiająca sporty ekstremalne. Świadomość tego co kupujemy i co zawiera polisa jest bardzo ważna, szczególnie w razie problemów ze zdrowiem. Źródło: Grupa Mondial Assistance
Wilno–Tallinn autobusem: Do trzech razy miasto
Po tej podróży moja dusza została w Wilnie, żołądek w Rydze, a serce w Tallinnie.
Przygoda w Wilnie zaczęła się od niespodzianki. Na starym mieście spodziewałyśmy się tłumu turystów, ale na ulicach pusto. Nie ma nikogo, kto wyglądałby na obcokrajowca. Wypatrujemy Ostrej Bramy, sztandarowego zabytku stolicy Litwy. Okazuje się skromna, wciśnięta w mury, piękna. Spacerując po Wilnie, wkraczamy do Republiki Artystów Užupio. Państwa z samodzielną konstytucją, prezydentem, hymnem, rządem, a nawet flagą. Konstytucja Republiki Zarzecze w dowcipny sposób opisuje, czym miała być Republika Artystów – manifestem wolności i dystansu do życia, którego na szczęście w spokojnym i wyluzowanym Wilnie nie brakuje. Przeniesienie się z Wilna do stolicy Łotwy, Rygi, to jak podróż na inną planetę. Huczną, tętniącą życiem i rozświetloną tysiącem latarni. I tanią – w soboty przejazdy komunikacją są za darmo. Po zwiedzaniu starego miasta jedziemy do skansenu etnograficznego. A w nim klimatyczna karczma, stare domostwa z historycznych regionów Łotwy: Kurlandii, Łatgalii, Liwonii i Semigalii. W jednej z chat próbujemy świeżych ziemniaków z twarożkiem i śledziem, aromatycznego miodu, pysznych jagód z cukrem, kiełbasek. Brzuchy po łotewskiej uczcie mamy jeszcze pełne, gdy dojeżdżamy do Tallinna, jednego z najpiękniejszych średniowiecznych miast Europy. Po przekroczeniu bramy Viru, strzegącej wejścia na tallińską starówkę, czuję się jak w bajce. Wąskie uliczki układają się w tajemniczy labirynt. Podziwiam stare kamienice z czerwonymi dachami i wsłuchuję się w stukające pod butami kocie łby. Ze szczytu baszty Kiek in de Kök widzę panoramę miasta. Wyobrażam sobie rycerzy, urocze panny zamiatające bruk fałdami sukni i powozy zaprzężone w rumaki. Agnieszka Pawelec (Fot. Archiwum prywatne) Warto wiedzieć: Agnieszka Pawelec - nauczycielka chemii w gimnazjum, mieszka w TczewieWybrałam to miejsce, bo: Od dawna chciałam poznać Wilno, a Rygę i Tallinn zwiedzić przy okazji. Okazało się, że każde z tych miast jest niezwykłe. Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Kierunek, który obrałam, jest wciąż mało popularny wśród turystów i trochę niedoceniany Mój patent: Wyszukiwanie promocji autobusowych, ale także kolejowych i lotniczych. Śpię w hostelach blisko starówek i szukam miejsc do zwiedzenia za darmo lub za niewielką opłatą. DOJAZD 377 zł --------------------------------------------------- nocleg 310 zł --------------------------------------------------- JEDZENIE 300 zł Agnieszka Pawelec
Walencja jak miejscowi: Wyobraźnia na obrotach
Walencja nie jest dla każdego. I nie chodzi o gruby portfel – ja go nie miałam! – ale o otwartą głowę.
Wyobraź sobie smak zmielonych migdałów zmieszanych ze startą skórką z pomarańczy. Dodaj do tego zapach kwiatów bugenwilli i wszystkie intensywne kolory malw. Teraz wystaw twarz do słońca i rozsmakuj się w świetle poranka. Znajdujesz się właśnie w Królewskich Ogrodach (wejście gratis). To świetne miejsce na śniadanie. Wystarczy wcześniej kupić w piekarni bagietkę, w supermarkecie (najtańsze El Dia, Mercadona, Consum) kilka plasterków surowej podsuszonej szynki jamón serrano, a w warzywniaku dojrzałe pomidory. Po wyjściu z ogrodów udaj się do historycznej części miasta. Zacznij od bramy miasta La Puerta de Serranos (zwiedzanie gratis). W średniowieczu pełniła ona funkcję obronną. Przez wieki wjeżdżali tamtędy wędrowcy z Saragossy i Barcelony oraz ociekające klejnotami orszaki królewskie. Przed południem wsiądź na miejski rower Valenbisi (12 euro za tydzień!) i pojedź nad morze. Szeroka i rozłożysta plaża została uwieczniona w prozie Blasca Ibáñeza i na obrazach Sorolli, którego prace można zobaczyć w Muzeum Sztuk Pięknych – gratis, oraz w Muzeum Sztuki Współczesnej IVAM – w niedzielę gratis, pozostałe dni 2 euro. Zazwyczaj okolice plaż przy metropoliach rażą blichtrem i komercją. Na szczęście nie w Walencji! W El Cabanyal, historycznej dzielnicy rybackiej, spotkasz dziś głównie barwnych Cyganów. I zachwycisz się zwariowaną architekturą domów pokrytych tysiącami wielobarwnych kafelków. Właściciele sami projektowali te cacka. Uwaga! Wkrótce ma tu powstać autostrada i część budynków zniknie. Czas na Miasto Sztuki i Nauki. Zobaczysz je z daleka (wejście na teren gratis, wystawy płatne). To najbardziej spektakularny, najdroższy i najchętniej krytykowany projekt ostatnich lat w Walencji. Tym bardziej powinieneś go zobaczyć! Ciekawe, czy twoja wyobraźnia też będzie pracować jak szalona. Według mnie schody muzeum przypominają kończyny fantastycznego olbrzymiego owada, zaś hemisfera wygląda jak potężny żuk. Rozpocznij wieczór na popularnym Plaza del Carmen albo na uroczym Plaza Tossal. Najlepiej popijając Agua de Valencia, czyli wodę Walencji. To mieszanka szampana, wódki, ginu i soku, którą kupisz w tutejszych barach. Uwaga! Trzeba od razu zamówić całą karafkę – 12 euro. Warto wiedzieć: Natalia Bursiewicz - historyk sztuki, iberystka, mieszka we Wrocławiu Natalia Bursiewicz (Fot. Archiwum prywatne) Wybrałam to miejsce, bo: Kocham Hiszpanię! Tak bardzo, że piszę pracę doktorską na temat tutejszych miast. Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Za niewielkie pieniądze odkrywałam sztukę, kulturę, architekturę, historię, a także smaki jednego z najciekawszych zakątków Hiszpanii. Mój patent: Skontaktować się z tzw. lokalsami (np. przez couchsurfing) i wyciągnąć jak najwięcej informacji (także o cenach) jeszcze przed wyjazdem. Lekcję kontynuować na miejscu. Natalia Bursiewicz, 2013
Jadąc do Włoch, spełniłem swoje największe marzenie i udowodniłem sobie, że wciąż mogę wiele osiągnąć - pisze o swojej wyprawie Krzysztof Chmiel.
Trasę mam dokładnie zaplanowaną: w pierwszym etapie przejechać północne Włochy od Triestu aż pod Mont Blanc, następnie dotrzeć do miejscowości Magreglio, zdążyć na 20 etap Giro d’Italia z metą na Passo dello Stelvio i pokonać przełęcz Passo dello Stelvio i Arlberg. Rower nowy, cztery sakwy spakowane, namiot odnowiony. Jestem gotowy do wyprawy, która ma być rehabilitacją po wypadku rowerowym dla mojej złamanej nogi, ale też dla głowy. Podróż rozpoczynam na dworcu kolejowym w Lublinie, na który odprowadza mnie moja „lepsza połowa”. Dojeżdżam do Katowic i dalej do Pszczyny. Przesiadam się na rower. Pierwszy nocleg mam w Cieszynie – biwakuję na dziko. Czechy i Słowację mijam szybko. W Bratysławie wjeżdżam na szlak rowerowy, którym w jeden dzień przejeżdżam przez Austrię aż do Fertőd na Węgrzech. Dalej jadę do miejscowości Tömörd i tak docieram do Triestu. Zaliczam tylko jedną awarię roweru. Madonna od rowerzystów W Trieście wita mnie ulewa. I tak jadę przez cały dzień aż do Marina Julia, gdzie zatrzymuję się na kempingu. Niestety jest zimno, więc nici z kąpania się w Adriatyku. Muszę zdążyć na 20 etap Giro d’Italia, więc omijam Wenecję. Zresztą po drodze i tak mam dużo pięknych miast. Najpierw Padwa, następnie Teolo, Montagnana, Mantova, Cremona, Pawia, Vercelli i wiele innych. Nad jezioro Viverone też docieram w strugach deszczu. Na kempingu La Rocca jestem uziemiony przez dwa dni. Po przerwie w podróży doliną Aosta ruszam pod Mont Blanc. Wieczorem jestem już w Entrves (około 1300 m n.p.m.). Rozbijam namiot i mam widok na najwyższy szczyt Europy. Wracając, zatrzymuję się na kempingu Plein Soleil nad jeziorem Viverone. Następnie przez Vercelli ruszam do Novary, Galliate, Gallarate. Na przedmieściach Erby w Corogna zatrzymuję się na dziko z namiotem. Z Erby zaczyna się „wspinaczka” aż do Magreglio – miasteczka w Lombardii. To właśnie tu znajduje się kościółek z Madonną del Ghisallo – patronką kolarzy. Historia tego miejsca jest niezwykła i sięga średniowiecza, kiedy to włoskiego hrabię Ghisallo zaatakowali zbójnicy. W lokalnej kapliczce ukazać mu się miała Dziewica Maryja – dzięki jej wstawiennictwu został uratowany. Miejsce stało się punktem na mapie pielgrzymów. Dzięki staraniom lokalnego proboszcza i włoskich kolarzy Madonna del Ghisallo uznawana była za postać ważną także dla rowerzystów. W 1948 r. 31 uczestników Giro d’Italia wysłało do papieża list, w którym prosili o uznanie jej ich patronką. Pius XII udzielił swego błogosławieństwa. Obok kościółka stoi rzeźba kolarza z ręką podniesioną w geście zwycięstwa i kolarza upadającego. Ze skweru, na którym wznosi się pomnik, rozpościera się piękny widok na Alpy, obok jest również muzeum kolarstwa. Po chwili odpoczynku ruszam dalej. Najpierw ostrymi serpentynami do Bellagio i dalej promem do Varenny. Udaje mi się zdążyć na 20 etap Giro d’Italia z metą na Passo dello Stelvio. Docieram do „morderczego” podjazdu 4 km przed Tola. Wtedy zrywam łańcuch. Czekam więc w tym miejscu na kolarzy, naprawiam usterkę i odpoczywam w gronie kibiców. Pojawia się pierwszy kolarz Oliver Zaugg z grupy RadioShack-Nissan. Za nim, w grupkach, następni. Jedzie Sylwester Szmyd! Po 20 minutach przejeżdżają ostatni kolarze, ruszam więc i ja. Włoski policjant idzie mi na rękę i puszcza mnie trasą tylko dla kolarzy. Docieram do Teolo, gdzie zatrzymuję się na kempingu. Mam jeszcze siłę, by wyskoczyć na zakupy do pobliskiego miasteczka Cepina. Trzy przełęcze w dwa dni Jest już 27 maja – dzień, w którym spełnię swoje marzenie. Przygotowywałem się do niego psychicznie i fizycznie przez trzy lata. Jestem gotowy do pokonania Stelvio – najwyższej przejezdnej przełęczy we włoskich Alpach Wschodnich. Dzień wcześniej otrzymuję wiadomość, że przez opady śniegu trasa może być zamknięta. Ale skoro pozwolono na przejazd kolarzy, to może i mnie się uda? Zaraz za Bormio jest pierwsza tablica informująca, ile jeszcze serpentyn zostało do przełęczy. Jest ich 40. Pomimo sporego obciążenia roweru (cztery pełne sakwy) jedzie mi się bardzo dobrze. Sam podjazd nie jest trudny. Widoki tak piękne, że zapomina się o tym, że do końca drogi jeszcze daleko. Podjazd na Stelvio jest dla mnie najdłuższym – 21,5 km, ale i najwspanialszym spełnionym marzeniem. Późniejszy zjazd do miejscowości Prato Allo Stelvio zajmuje mi niecałą godzinę. Z „rozpędu” ruszam na przełęcz Reschenpass znaną sobie ścieżką rowerową (jechałem tędy w ubiegłym roku). Tym razem zatrzymuję się na nocleg w okolicy Burgusio, gdzie rozbijam namiot na parkingu dla rowerzystów. Następnego dnia z austriackiego Landecku skręcam na przełęcz Arlberg. Gdy dojeżdżam do celu (1793 m n.p.m.), załamuje się pogoda. Zjeżdżam więc na biwak w lesie w okolice miejscowości Braz. Jestem zadowolony. W dwa dni zaliczyłem trzy przełęcze: Passo dello Stelvio, Reschenpass i Arlberg, licząc w pionie 6006 m. Następnego dnia wyjeżdżam z Alp doliną Walgau. Nad Jezioro Bodeńskie docieram koło południa. Ścieżkami rowerowymi mijam urokliwe niemieckie miasteczka: Lindau (Bodensee), Friedrichshafen, Meersburg. Zatrzymuję się na kempingu Birnau-Maurach koło miejscowości Uhldingen-Mühlhofen. Obieram kurs na Ulm nad Dunajem. Dalej przez Donauwörth, Ingolstadt ponownie do Regensburga. Tu żegnam się z Dunajem i ruszam w kierunku Czech. Z Pragi jadę do miasteczka Rumcajsa – Jiczyna – i potem do skalnego Czeskiego Raju. Dalej kieruję się na Železný Brod i wjeżdżam na przełęcz Szklarską (886 m n.p.m.). Po minięciu Szklarskiej Poręby zatrzymuję się na odpoczynek pod Piechowicami. Stąd mam tylko około 20 km do Jeleniej Góry, z której wracam do Lublina. Chociaż wciąż nie mogę w to uwierzyć, moja wyprawa udała się i to pomimo kilkumiesięcznej przerwy w rowerowej jeździe po wypadku. Przejechałem 3280 km przez 9 państw: Polskę, Czechy, Słowację, Węgry, Austrię, Słowenię, Włochy, Liechtenstein i Niemcy. Plany na kolejną wyprawę? Ponownie południowe Włochy, ale tym razem zwiedzenie muzeum Lamborghini i Ferrari, na pewno Florencja i poważniejsza jazda w Alpach. Chciałbym przejechać przez większość przełęczy powyżej 2000 m n.p.m., zaczynając od Colle della Lombarda w Alpach Zachodnich, a kończąc pokonaniem trasy wysokogórskiej Grossglockner Hochalpenstrasse. Przez Europę rowerem: Rower to życie. (Fot. Marco Toniolo/Corbis) Warto wiedzieć: Krzysztof Chmiel - modelarz z Lublina Krzysztof Chmiel (Fot. Archiwum prywatne) Wybrałem to miejsce, bo: Rok wcześniej przejechałem z Polski do Włoch i z powrotem przez Alpy. Pojechałem historycznym rzymskim szlakiem cesarskim Via Claudia Augusta z Ostygli do Donauwörth nad Dunajem. Teraz chciałem zobaczyć etap Giro d’Italia Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Udało mi się zrealizować wszystko, co zaplanowałem. 28 dni spędziłem na rowerze, pokonując 3280 km Mój patent: Umiem nieźle gotować. Zawsze sam przygotowuję posiłki i dzięki temu stosunkowo mało pieniędzy wydaję na jedzenie. Bary i restauracje nie są konieczne na mojej trasie. Zakupy robię w supermarketach, w których jest znacznie taniej niż w małych sklepach. DOJAZD 170 zł --------------------------------------------------- nocleg 350 zł Podczas swojego wyjazdu spałem łącznie na siedmiu kempingach. --------------------------------------------------- transport 19 zł Z lokalnego transportu korzystałem raz. Pieniądze te wydałem na podróż promem we Włoszech. --------------------------------------------------- jedzenie 820 zł
Ubezpieczenia, o których warto pamiętać przed podróżami samochodem
Przed nami okres wakacyjny, a co za tym idzie częstych, rodzinnych wyjazdów autem. Wielokrotnie jednak jesteśmy zupełnie nieprzygotowani do podróży, a grozi to ogromnymi karami finansowymi i przerwaniem urlopu. Nie warto ryzykować straty pieniędzy i czasu.
Artykuł sponsorowany OC - niezbędne minimum Najważniejszy oraz obowiązkowym ubezpieczeniem jest polisa OC. Bez niej nie możemy się poruszać samochodem. Nawet jeden dzień w przerwy w wykupionym ubezpieczeniu może skutkować karami finansowymi dla posiadacza pojazdu. Przy zakupie polisy warto skorzystać z porównywarki OC, która wskaże nam najtańszą ofertę. Należy pamiętać, że zakres ubezpieczenia OC jest taki sam we wszystkich firmach oferujących polisy. W Polsce ubezpieczenie takie zawierane jest na samochód, a nie na osobę kierującą pojazdem. Zatem, jeśli podczas użytkowania samochodu użyczonego ulegnie on uszkodzeniu, właściciel pojazdu ma prawo dochodzić swoich roszczeń wobec kierującego pojazdem. Zasadniczo polisa OC chroni przed roszczeniami związanymi z kolizjami i wypadkami, jak również przed uszkodzeniami na przykład podczas wysiadania z zaparkowanego samochodu. Od 1 maja 2014 roku, czyli wejścia Polski do Unii Europejskiej, na podstawie Porozumienia Wielostronnego polskie ubezpieczenie OC jest honorowane w krajach: Andora, Austria, Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Cypr, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Islandia, Litwa, Łotwa, Malta, Niemcy, Norwegia, Polska, Portugalia, Rumunia, Szwajcaria, Szwecja, Słowacja, Słowenia, Wielka Brytania, Włochy, Węgry, Serbia. W tych krajach nie musimy posiadać żadnych dodatkowych dokumentów potwierdzających posiadanie polisy OC. Pozostałe kraje wymagają posiadania Międzynarodowego Certyfikatu Ubezpieczeniowego, czyli tak zwanej “Zielonej Karty”. Potwierdza ona obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu. Zielona Karta obowiązuje w krajach, które przystąpiły do Systemu Zielonej Karty tj.: Albanii, Białorusi, Bośni i Hercegowinie, Czarnogórze, Iranie, Izraelu, Macedonii, Maroko, Mołdawii, Rosji, Tunezji, Turcji i Ukrainie. Zielona Karta wydawana jest w języku polskim oraz języku angielskim lub francuskim. Ubezpieczyciel przejmuje wypłatę należnego odszkodowania spowodowanego szkodą w wysokości określonej w ubezpieczeniu lub zgodnie z prawem kraju, po którym porusza się pojazd. Przed wyjazdem należy bezwzględnie sprawdzić datę ważności polisy, ponieważ w przypadku jej braku za szkody płacić będziemy z własnej kieszeni, a kwoty te są znacznie wyższe poza granicami Polski. Autocasco w Polsce i zagranicą AC to dobrowolna polisa ubezpieczenia pojazdów mechanicznych, która chroni przed uszkodzeniem, zniszczeniem, utratą i kradzieżą, w zależności od zakresu wybranego ubezpieczenia autocasco. W wypadku tej polisy należy wpierw zastanowić się, na jakich elementach ochrony samochodu zależy nam najbardziej i dopiero na tej podstawie dokonać wyboru oferty. Wiele towarzystw ubezpieczeniowych ochronę auta przed kradzieżą dołącza jako opcję dodatkowo płatną. AC może występować w wariancie chroniącym pojazd jedynie na terenie kraju oraz zabezpieczającym go również zagranicą. Decyzję taką podejmujemy przy zakupie polisy, ponieważ później nie ma możliwości dodatkowego ubezpieczenia AC na czas wyjazdu czy wakacji. Warto również sprawdzić warunki naprawy zepsutego pojazdu tak, aby dodatkowy wydatek w postaci wizyty w warsztacie samochodowym poza granicami kraju, nie był dla nas zaskoczeniem. Naprawy mogą zostać dokonane tylko do wysokości kwot zawartych w ubezpieczeniu. Część ubezpieczycieli pozwala na takie decyzje we własnym zakresie, bez kontaktu z firmą, inne jednak zobowiązują właściciela pojazdu do kontaktu i współdziałania w tym zakresie z organem wystawiającym polisę. Konieczne jest również zebranie niezbędnej dokumentacji w celu poświadczenia faktycznie wykonanych czynności w aucie objętym AC. Warto również pamiętać, aby przed podróżą samochodem sprawdzić czy nasze ubezpieczenie obowiązuje tylko na terenie kraju, do którego udajemy się docelowo czy również w krajach, przez które będziemy podróżować. To częsty błąd szczególnie młodych kierowców, którzy nie biorą pod uwagę przejazdu przez państwa, w których AC nie obowiązuje. Assistance, czyli wygoda Ubezpieczenie Assistance to dobrowolne ubezpieczenie zabezpieczające najczęściej pomoc techniczną, medyczną oraz informacyjną. Zakres polisy zależy od wybranego przez klienta zakresu ochrony. Pomoc taka najczęściej obejmuje wsparcie medyczne i techniczne podczas wypadków i kolizji. Jest to szczególnie przydatne podczas zagranicznych podróży, gdzie najczęściej barierą, w skutecznym i szybkim załatwieniu spraw kierowcy, pozostaje język. Warianty Assistance są różne w zależności od firmy udzielającej polisy i mogą one obejmować: pojazd zastępczy, holowanie, informacje o najbliższym serwisie, umożliwieniu kontynuowania podróży lub powrotu do domu. Co robić, gdy dojdzie do kolizji? Zasady obowiązujące w większości krajów Unii Europejskiej są zbieżne z tymi obowiązującymi w Polsce. Jeśli zatem w wypadku nikt nie został ranny, uczestnicy byli trzeźwi i ich stan nie wzbudza naszego niepokoju, należy spisać wszystkie dane od uczestników kolizji i napisać oświadczenie. Ważnym jest, aby dokument został napisany w języku zrozumiałym dla wszystkich uczestników zdarzenia, jeśli to konieczne nawet w kilku wersjach językowych. Jeżeli nie ma zgody między uczestnikami w kwestii przebiegu zdarzenia, należy wezwać policję, która ustali winnego. Jeśli wypadek nastąpił z naszej winy skorzystamy z polisy OC, która gwarantuje poszkodowanemu wypłatę odszkodowania. Z zasady należy jak najszybciej skontaktować się ze swoim ubezpieczycielem po takim zdarzeniu, ponieważ pomoże on zachowaniu wszelkich standardów, które obowiązują w ramach ubezpieczenia samochodu. Ubezpieczenie turystyczne - również ważne! Wyjeżdżając za granicę, pamiętajmy o “assistance” dla nas samych - czyli ubezpieczeniu turystycznym. EKUZ, na który liczy wielu turystów, ma swoje ograniczenia. Przede wszystkim nie pokryje kosztów ratownictwa i transportu medycznego - nie sprawdzi się także w krajach, które nie są członkami Unii Europejskiej. Koszt ubezpieczenia turystycznego jest niewielki: zwykle jest to kilka - kilkanaście złotych za dzień pobytu poza granicami Polski. W cenie możemy mieć np. ubezpieczenie bagażu, sprzętu foto, czy assistance podróżne, które przyda się gdy będziemy potrzebowali zorganizować pomoc tłumacza, czy wsparcie w razie innych problemów. O czym jeszcze nie wolno zapomnieć przed podróżą? Sprawdźmy: stan techniczny naszego samochodu i aktualny przegląd techniczny; czy posiadamy ubezpieczenie samochodu, czyli niezbędne OC oraz ewentualne ubezpieczenia dodatkowe, a także “Zielona Kartę” w przypadku podróży, do krajów nią objętych. To niezbędne minimum. Pamiętajmy, że w krajach przez które będziemy się poruszać, mogą obowiązywać inne przepisy dotyczące na przykład posiadanego wyposażenia w pojeździe. Dla przykładu na terenie Słowacji w samochodzie powinno znajdować się dokładnie tyle kamizelek odblaskowych, ile jest miejsc w pojeździe oraz odpowiednia liczba żarówek dla danego pojazdu. Z kolei na terenie Niemiec obowiązuje bezwzględny nakaz stosowania opon zimowych w warunkach oblodzenia, śniegu lub błota pośniegowego.
Nasze ostatnie studenckie wakacje musiały być wyjątkowe: autostopem i pod namiotem
Armenia, Górski Karabach, Gruzja. Wędrowaliśmy przez dwa miesiące. Spacerowaliśmy po lodowcu, cofnęliśmy się w czasie w wioskach Swanetii. Poznaliśmy setki kierowców, wysłuchaliśmy tysięcy toastów, wypiliśmy morze wina i kieliszek 30-letniego koniaku. To wszystko za nieco ponad 600 zł od osoby. Wystarczyło nawet na wysłanie pocztówek i zakupy. Uwaga, czołgi Dojazd z Warszawy do Armenii zajął nam sześć dni. Po drodze znaleźliśmy się m.in. w gruzińskim miasteczku Khulo. Dzięki zaproszeniu kierowcy zaliczyliśmy lokalną imprezę. Za każdym razem urzeka mnie gruzińska gościnność. Podczas przyjęć stół uginał się od jedzenia – mięs, serów i chaczapuri – zapiekanych placków z serem. A na grillu skwierczały szaszłyki. I obowiązkowo wino oraz czacza – bimber winogronowy. Pomiędzy gośćmi krąży specjalny kielich do wznoszenia toastów. Zazwyczaj wykonany jest z plastikowej butelki, ma litr pojemności, uprawnia do wzniesienia toastu i wypicia alkoholu do dna! Po gruzińskiej imprezie ciężki był poranek. Ale posileni ruszyliśmy w dalszą drogę. Do Armenii wjechaliśmy przez przejście graniczne w pobliżu miasteczka Bavra. Pustki. Zdawać by się mogło, że znaleźliśmy się w miejscu zapomnianym przez wszystkich. Pierwsze różnice między Gruzją a Armenią? W Gruzji po wielu drogach leniwie spacerują krowy, które ostentacyjnie ignorują samochody. W Armenii przez ulice przebiegają stada owiec poganiane przez konnych pasterzy. Domy budowane są z tufu – wulkanicznej, lekkiej skały. Płoty i ogrodzenia z pordzewiałych wraków samochodów. Takie było pogranicze. Turystyczna wiza pozwalała nam na trzytygodniowy pobyt. Armenia to maleńki kraj – niecałe 30 tys. km² (mniej niż powierzchnia woj. mazowieckiego). Byliśmy przekonani, że w 21 dni zdążymy ją przejechać. Ale nie udało się, dlatego nasz pobyt przedłużyliśmy o dwa tygodnie. Armenia to kraj gór. Naturze udało się stworzyć tu chyba wszystkie możliwe górskie formy i uroki. Jest ośnieżony i niebotyczny wulkan Aragac, którego zdobycie pokrzyżowała nam pogoda, są góry łagodne, miękkie od długich kłosów traw, są góry zielone, skryte w gęstwinie lasów i mgieł, są góry martwe, palące rozżarzonymi w słońcu skałami. A pomiędzy tą górską wariacją lśni jezioro Sewan, morze Armenii ocalone przed niszczycielską mocą gospodarczych pomysłów ZSRR. Namiot można rozbić niemal wszędzie. A dzięki gościnności mieszkańców podróżnik z plecakiem na pewno nie umrze z głodu. Przemierzając Armenię, dowiedzieliśmy się od jednego z kierowców, że turyści mogą wjechać do Górskiego Karabachu. Ormianie mówią, że kto raz go zobaczy, będzie chciał się tam żenić, żyć i umrzeć. Ostre górskie granie ciągnące się po horyzont i zalesione doliny robią wrażenie. Nawet jeśli granicę pokonuje się w malutkim aucie, w którym jakimś cudem mieści się pięciu rosłych chłopaków, dwoje polskich turystów i ich dwa wielkie plecaki. Pierwszej nocy kierowca zostawił mnie i Tomka na poboczu. Przedarliśmy się przez chaszcze, by na polanie rozstawić namiot. Dopiero rankiem zauważyliśmy znak „Uwaga, czołgi”. Byliśmy na pograniczu, gdzie kilka dni wcześniej doszło do wymiany ognia pomiędzy żołnierzami Azerbejdżanu i Karabachu. Wtedy obiecaliśmy sobie, że już nie będziemy zbaczać ze szlaku. Ale jeszcze tego samego dnia złamaliśmy nasze postanowienie, bo kierowca wiozący swojego ojca do dzikich gorących źródeł zabrał także i nas. Kąpaliśmy się nocą w „jacuzzi” pośrodku lasu. Woda bulgotała i parzyła. Tuż obok nas jeden z Ormian – pewnie w przypływie alkoholowego geniuszu – gotował w źródle parówki… Wieże między kukurydzą Republika Górskiego Karabachu naprawdę nas oczarowała. Spotkaliśmy wiele gościnnych osób. Choć znacznie mniej wylewnych i hałaśliwych niż mieszkańcy Armenii. Tu chyba każdy ma swoją bolesną historię. Opowiadali nam o wojnie, latach przesiedleń i prześladowań. Odwiedziliśmy m.in. Steppanakert – stolicę republiki, która jest dziś zadbanym, czystym, tętniącym życiem miastem. Ale wystarczy pojechać do pobliskiego Sushi, by zobaczyć miasto gruzów i zniszczenia. Poznaliśmy wszystkie zabytki oznaczone na naszej mapie. Dotarliśmy też na górskie łąki, o których nikt nie mógł nam z całą pewnością powiedzieć, czy były Ormian, Azerów, czy mieszkańców Karabachu, a każda z naszych map zapatrywała się na nie inaczej. Pojechaliśmy do gruzińskiego regionu Swanetia. Odwiedziliśmy wioskę Ushguli, która dzięki swojej architekturze wpisana jest na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W Swanetii w każdej wiosce natkniemy się na średniowieczne wieże obronne wyrastające między zagonami kukurydzy, wznoszące się między kurnikiem a chlewikiem. Każdy szanujący się gospodarz miał kiedyś swoją wieżę, by bronić się przed sąsiadami. Swanowie uchodzą w Gruzji za bardzo wojowniczych i bardzo upartych. Są też bohaterami wielu kawałów. A gdy opuści się wioski, gdzie dzieci, kury i warchlaki bawią się wspólnie w strumykach płynących średniowiecznymi uliczkami, wjedzie się w góry tak niewyobrażalnie piękne, że trudno je opisać. Na własne oczy trzeba zobaczyć lodowce, łąki, skaliste stoki, wodospady i potężne jodły… Do Gruzji można wracać bez końca. Warto wiedzieć: Anna Bunikowska - weterynarz, pochodzi ze Słupska Anna Bunikowska (Fot. Archiwum prywatne) Wybrałam to miejsce, bo: Zawsze mnie ciągnie w nieznane, a nigdy wcześniej nie byłam w Armenii. Poza tym mieliśmy z Tomkiem bardzo ograniczony budżet, więc w grę wchodziły tylko kraje bez drogiej wizy wjazdowej. Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Poruszaliśmy się jedynie autostopem, nie wydaliśmy nawet złotówki na transport publiczny. Mój patent: Nie ma lepszego sposobu na poznanie kraju i ludzi niż podróż autostopem. I nieważne, czy będziemy siedzieć w szoferce tira, klimatyzowanej limuzynie, czy śmierdzącym benzyną i tanim tytoniem gracie. Nie trzeba rezerwować biletów, czekać na dworcach, rozszyfrowywać rozkładów jazdy. Wystarczy wyjść na drogę i wyciągnąć rękę.
Uzbekistan poza sezonem: Droga do Samarkandy
44 stopnie w cieniu? Nic dziwnego, że latem w Uzbekistanie nie ma turystów. I że ceny spadają!
Zanim się o tym przekonaliśmy, musieliśmy wyrobić sobie uzbeckie wizy. Ta do 15 dni kosztuje 70 dol. i wyrabia się ją w ambasadzie Uzbekistanu w Warszawie w jeden dzień. Warto rozważyć zebranie 10 osób, bo przy takiej grupie kosztować będzie jedynie 15 dol. Niezależnie od tego potrzebne jest zaproszenie. Można je kupić w biurach podróży za 40–50 euro, ale ja polecam wcześniejsze nawiązanie znajomości przez couchsurfing.org W internecie znaleźliśmy bilety na trasie Brno–Moskwa–Taszkent za niewiarygodne 650 zł w obie strony. Z Wrocławia do Pragi pojechaliśmy tanimi liniami autobusowymi za 1 zł, zaś w czeskich pociągach skorzystaliśmy z 50-procentowej zniżki dla grup (działa nawet przy dwóch osobach). Targowanie w Uzbekistanie W ciągu 10 dni przemierzyliśmy cały Uzbekistan. Zaczynając w stolicy, czyli Taszkencie, przez jedno z najdłużej zamieszkanych miast świata Samarkandę, słynną z dywanów Bucharę, magiczną Chiwę, a na Mo’ynoq nad brzegami wyschniętego Jeziora Aralskiego, gdzie piasek zasypuje upiornie wyglądające wraki statków, kończąc. Wstęp do wszelkiego rodzaju zabytków wszędzie był płatny. Oficjalnie. Czasem wystarczyło poczekać do wieczora lub wejść z drugiej strony obiektu (zupełnie legalnie) za darmo. Poza tym tam nawet ceny biletów do muzeów można negocjować. W naszym przypadku hasłem zniżkowym było „studenty z Polszy”. W efekcie nigdzie za wstęp nie zapłaciliśmy więcej niż 3 dol. Oczywiście stołowaliśmy się tylko tam gdzie miejscowi. A jedzenie w Uzbekistanie to bajka! Rewelacyjna baranina, pyszny płow, czyli ryż na rosole z rodzynkami i marchewką... Za obiad z deserem i piwem w jednej z najbardziej znanych restauracji Buchary zapłaciliśmy 5 dol. Owoce kupowaliśmy na bazarach. Arbuzy kosztowały po złotówce. Nie zbankrutowaliśmy też z powodu hoteli. W kultowym Bahodir B&B w Samarkandzie za nocleg zapłaciliśmy 6 dol., zaś w najlepszym hotelu w Chiwie (pokój z z klimatyzacją, wi-fi i śniadaniem) – 5 dol. Ceny wyjściowe były kilka razy wyższe, ale my nie zapominaliśmy o środkowoazjatyckiej tradycji targowania się. Przemieszczanie się w Uzbekistanie to już wyższa szkoła jazdy. Pociąg z Taszkentu do Samarkandy kosztuje 8 dol. Ten dla turystów co najmniej 25 dol. Teraz trzeba tylko przekonać konduktora, że jest się Uzbekiem... Odkryliśmy też, że bilety na samolot najlepiej kupować na lotnisku albo w rozsianych po mieście aviakassach. Ceny były tam dwukrotnie niższe niż w internecie. I to w erze wyszukiwarek tanich linii lotniczych! Na krótkich trasach polecamy taksówki. Z tym że taksówkarzem może być każdy. Wystarczy zatrzymać samochód i ustalić cenę. Przeciętna cena to 80 groszy za kilometr. Do Uzbekistanu najlepiej zabrać dolary. Zamiast kupować je w kantorze, najlepiej odwiedzić portal walutomat.pl, gdzie można oszczędzić nawet 4–5 proc. Uzbecką wersją „walutomatu” jest bazar. Przekonaliśmy się o tym dość szybko. Na lotnisku kurs dolara do suma wynosił 1900, obsługa lotniska zaproponowała 2100, pierwszy taksówkarz 2400. Wszystkich zbyliśmy, by w końcu wymienić pieniądze przy dworcowym bazarku w Taszkencie, gdzie za jednego dolara dostaliśmy 2850 sumów. Zresztą wymiana waluty na czarnym rynku to bardzo przyjemne zajęcie. Padają pytania, skąd jesteśmy, jak przebiegły mistrzostwa Europy w piłce nożnej i co sądzimy o Uzbekistanie. I co ważne, nigdy nas nie oszukano nawet na suma. Warto wiedzieć: Michał Szypniewski - student prawa z Gdyni Michał Szypniewski. (Fot. Archiwum prywatne) Wybrałam to miejsce, bo: Lubię obalać stereotypy. Ten region cieszy się wyjątkowo kiepską reputacją, a w rzeczywistości jest fascynujący i – wbrew pozorom – bezpieczny Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Wykorzystałem wszelkie znane mi sposoby, by nie wydać więcej niż to konieczne. A jednocześnie niczego sobie nie musiałem odmawiać Mój patent: Wybierz kraj, w którym za niewielkie pieniądze możesz podróżować tanio i szczęśliwie. A potem bądź konsekwentny!
Dublin i Bristol - couchsurfing: Piwo z porzeczkami
Plan był prosty, prawie doskonały. Cztery tanie loty w trzy dni, by zobaczyć dwa miasta. Za to jakie!
Są miasta, w których każdy pobyt, nieważne, ile by trwał, będzie za krótki. Bristol zdecydowanie do nich należy. Trudno, my mamy tylko jeden dzień (przyleciałyśmy tanimi liniami z Warszawy, jedziemy do Dublina, by stamtąd wrócić do Polski przez Oslo). W Bristolu chcemy poczuć klimat starego angielskiego miasta. Nie tak zatłoczonego i brudnego jak Londyn, ale z typowymi dla niego piętrowymi autobusami, taksówkami (tu niebieskimi), wąskimi domkami, a przede wszystkim tłumami Anglików, którzy na widok słońca jak na komendę wskakują w szorty (jest 17 stopni!) i zalegają w parkach. Zaczynamy od typowego English breakfast, czyli jajek, bekonu, kiełbasek, parówek, tostów i fasolki w sosie pomidorowym. Uwaga! Tylko dla głodomorów niemających problemów z trawieniem. Wybieramy jedną z małych kafejek poza ścisłym centrum. I jesteśmy raczeni historią o przodku marynarzu i jego szmuglerskich wyczynach. Więcej takich historii w restauracji The Hole in the Wall przypominającej o przemytniczej przeszłości okolicy. Wszystkie niemal atrakcje Bristolu są w zasięgu ręki, a dokładniej nóg. Bez pośpiechu można przejść się po Queen Square, dizajnerskim Pero’s Bridge, nabrzeżem rzeki Avon, zahaczyć o informację turystyczną i udać się do katedry, aby odpocząć w cieniu budynku, którego historia sięga XII w. A przynajmniej spróbować odpocząć, jeśli nie przeszkadzają nam krzyki dzieci grających w piłkę przy ścianie świątyni. Na relaks lepiej się więc wybrać do Castle Park, oglądając przy okazji ruiny kościoła św. Piotra zbombardowanego, podobnie jak większość miasta, podczas II wojny światowej. Budynek nie został odbudowany, stając się pomnikiem tragicznych wydarzeń. Stąd już krok do Broadmead, dzielnicy zakupowej. Uwaga, można stracić dużo czasu i jeszcze więcej pieniędzy! Jeśli nie utknęliśmy na dobre w galeriach, łapiemy autobus do Clifton, a stąd spacerem do najpiękniejszego miejsca w mieście – Clifton Suspension Bridge. Wysoki na 75 m most z drugiej połowy XIX w. malowniczo łączy dwa strome brzegi rzeki Avon. Zapiera dech w piersiach, zwłaszcza gdy widać zapaleńców wspinających się po pionowej ścianie klifu. Rada: w całym Bristolu nie ma skrytek na bagaże, warto znaleźć więc wcześniej „coucha”, u którego zostawimy walizki, inaczej czeka nas zwiedzanie na ślimaka – wszystko ze sobą. Wnioski: wbrew ludowym opowieściom o deszczowej Anglii okulary przeciwsłoneczne się przydają. Do nabycia w Primark za 1 funta. Koszt pobytu w Bristolu: 200 zł. (Fot. FPM) Dublin calling Wystarczy pierwszy widok z okna autobusu na przedmieściach miasta i już rozumiesz, co znaczy „Kocham cię jak Irlandię”. A Dublin bez wątpienia jest miejscem, które zostawia cię z niedosytem i chęcią powrotu. Na początek tradycja dnia poprzedniego, czyli śniadanie, wersja irlandzka. Już bardziej zbliżona do naszych norm – kanapki na ciepło z warzywami, tosty albo bajgle. Ale jest i miejscowy akcent – na każdym talerzu ląduje też sterta chipsów. Jak się szybko orientujemy, chipsy/frytki/zapiekane ziemniaki dodawane są do każdego dania kuchni irlandzkiej. Irlandia ma bogatą i długą historię, którą jednak można streścić w trzy minuty. Do perfekcji opanowali to przewodnicy SANDEMANs New Europe, którzy oprowadzają po Dublinie za darmo. Wycieczki ruszają codziennie o 11 i 14, oferując trzy godziny pasjonującej podróży po najciekawszych punktach miasta: City Hall, Dublin Castle, Christ Church ze zmumifikowanym kotem i szczurem do obejrzenia w podziemiach (tzw. dubliński Tom&Jerry), Temple Bar i pomnik Ofiar Głodu. Spacer kończymy na kampusie Trinity College. Dołączamy do tłumu studentów zalegającym wokół boiska do krykieta, gdzie właśnie rozgrywa się mecz. Nawet nie próbujemy zrozumieć zasad – gra, w której jedna osoba rzuca, druga odbija, a jakieś dziesięć wokół nie robi nic, chyba jest poza wyobraźnią kontynentalnych Europejczyków. Prosto ze źródła Obowiązkowym punktem zwiedzania Dublina jest browar Guinnessa. Nie należy wierzyć stronie internetowej, że zwiedzanie trwa godzinę. Trzeba przeznaczyć co najmniej dwie, bo warto. Na wszystkich czeka nagroda – piwo wliczone w cenę biletu. Niestety bez soku porzeczkowego, więc zaraz po wyjściu kierujemy swoje kroki do jednego z licznych barów w okolicy. Tam zagaduje nas jeden ze stałych bywalców. Small talk przeradza się w trzygodzinną rozmowę okraszoną kilkoma guinnessami. Budżet alkoholowy dramatycznie się kurczy, ale lekcja historii, kultury i irlandzkiej mentalności prosto ze źródła – bezcenna. Scenariusz na wieczór następnego dnia jest oczywisty. Ale najpierw trochę ruchu na świeżym powietrzu. Po około półgodzinnej jeździe kolejką docieramy do Howth, jednego z kilku miejsc na przedmieściach Dublina, gdzie można podziwiać klify malowniczo opadające do morza. Pogoda robi się coraz bardziej irlandzka – silny wiatr i złowrogie ciemne chmury na horyzoncie skutecznie skracają nasz spacer. Pora wrócić do miasta i zacząć świętować z dublińczykami początek weekendu. Gorączkę piątkowej nocy zaczynamy w... kościele. Kto by pomyślał, że w katolickiej Irlandii można wypić w nawie głównej, a zatańczyć w podziemiach, tuż pod dawnym ołtarzem. Poprzestajemy na jednym piwie, odstraszeni cenami, które nie grzeszą konkurencyjnością. Zaliczając kolejne punkty na trasie naszego clubbingu, omijamy szerokim łukiem okolice Temple Bar – opanowane przez turystów zatraciły irlandzkość, windując jednocześnie ceny złotego trunku. Zamiast tego przechadzamy się Essex Quay na brzegu rzeki Liffey, od czasu do czasu zahaczając o bary przyciągające ciekawym wystrojem, muzyką i mało turystycznym towarzystwem. Na końcu docieramy do MESSrs Maguire. Widok baru przyprawia o zawrót głowy – nie z powodu wypitego już alkoholu, ale ogromnego wyboru piw, jakie oferuje, wiele z nich własnej produkcji. Tutaj zdecydowanie trzeba zostać na dłużej. I starać się nie myśleć o tym, że następnego dnia o 6 rano jest lot przez Oslo (tylko 40 min na przesiadkę!) do Warszawy. Rada: planując wydatki, nie zapomnij o specjalnym budżecie na alkohol – nawet jeśli nie jesteś wielkim fanem piwa ani whisky. W końcu jedziesz poznać kraj i wszystko co w nim najlepsze. Wnioski: rdzenni mieszkańcy są bardzo łatwo rozpoznawalni i to nie po rudych włosach. Po pierwsze – nie rozróżniają światła czerwonego i zielonego dla pieszych. Zasada jest prosta – jeśli nic nie jedzie, to przechodzisz. W przeciwnym wypadku możesz nawet zostać zatrzymany przez policjanta zaniepokojonego tym, że stoisz. Po drugie – deszcz jest zjawiskiem powszechnie ignorowanym. Gdy zaczyna padać, dzieci nie przestają się bawić na placu, a dorośli nie przyspieszają kroku. Koszt pobytu w Dublinie: ok. 450–500 zł, w zależności od tego, jak bardzo uzależnisz się od guinnessa z sokiem porzeczkowym. Romantyczne klify Howth niedaleko Dublina. (Fot. FPM) Warto wiedzieć: Agnieszka Szulakowska - analityk rynku telekomunikacyjnego, mieszka w Warszawie, pochodzi z Tarnobrzega Agnieszka Szulakowska (Fot. Archiwum prywatne) Wybrałam to miejsce bo: Chciałam się napić prawdziwie irlandzkiego guinnessa z prawdziwie irlandzkim Irlandczykiem Moja podróż jest wyjątkowa bo: Się udała! Wszystko według planu Mój patent: Couchsurfing, promocje lotnicze, sprawdzona ekipa, dużo cierpliwości i jeszcze więcej energii. A przede wszystkim podejście „jestem w podróży, nie na wczasach”.
Na wakacje zwykle jeździmy z bliskimi, przyjaciółmi lub znajomymi. A co, jeśli zrezygnujemy z ich towarzystwa i wyjedziemy na urlop samotnie?
Aby podróżować solo, nie trzeba być singlem. Dla niektórych jest to po prostu sposób na zdystansowanie się od codziennych spraw, odprężenie, czy wyciszenie i poznanie bardziej siebie w sytuacjach, kiedy jesteśmy zdani tylko na siebie. Podróżowanie solo to również większe możliwości poznania mieszkańców danych regionów, które są znacznie większe niż w przypadku podróżowania w grupie. W takich sytuacjach, stajemy się bardziej otwarci na kulturę, stawiamy mniej barier. Podczas samotnych wyjazdów w grę nie wchodzą różnorodne konflikty, pomiędzy osobami organizującymi wyjazd. Zmian nie trzeba poddawać dyskusji, a przede wszystkim można poznać wielu ludzi, na których w przypadku wyjazdu w kilka osób, po prostu jesteśmy zamknięci. Kierunki samotnego podróżnika Barcelona, Amsterdam, Ateny, czy Londyn, to miejsca, które z jednej strony naładowane są atrakcjami turystycznymi, z drugiej oferując niezliczone możliwości spotkania ciekawego towarzystwa stają się idealną destynacją dla podróżujących solo, informuje serwis Tripsta. Przykładowo w październiku w Londynie można na nowo odkryć historię znanego detektywa – Holmes’a. The Museum of London proponuje odwiedzającym wystawę „Sherlock Holmes pod mikroskopem”. Fani teatru mają szansę zobaczenia klasyki dramatu w wykonaniu słynnej Royal Shakespeare Company. Również do Londynu zaprasza „BFI London Film Festival”, które jest jednym z najbardziej oczekiwanych wydarzeń kulturalnych stolicy Zjednoczonego Królestwa. Natomiast Amsterdamie, w tym samym czasie można wziąć udział w „Origin Chocolate Event”. Organizatorzy wydarzenia twierdzą, że pod jego wpływem, jego uczestnicy stają się jej oddanymi koneserami. Dla tych, którzy chcą uciec od nadciągającej jesieni dobrym pomysłem może być słoneczna Barcelona. To tam, pomiędzy wizytami w kinach, muzeach i galeriach, można zawsze odpocząć w plenerze, w temperaturze plus 25 stopni Celsjusza. Nie będąc amatorem ekstremalnych przeżyć warto skorzystać z doświadczeń osób podróżujących solo, lub sięgnąć do powszechnie dostępnych baz informacji. Indeks Global Peace Index wskazuje listę miejsc ocenia 162 kraje pod względem „przychylności” mieszkańców oraz Happy Place Index, który szacuje stan zadowolenia mieszkańców z poziomu życia w 151 krajach. Z danych wynika, że najlepiej odwiedzić: Islandię, Kanadę, Japonię, Australię, czy kraje skandynawskie. Jako idealne destynacje „solo travelersi” proponują również: Wietnam, Kambodżę, Tajlandię, czy Laos. „Locals” na wagę złota Nikt tak nie pokaże danego miejsca, jak człowiek, który w nim żyje. Tu z pomocą przychodzą różne serwisy ułatwiające nawiązanie kontaktu z mieszkańcami danego regionu. Do najpopularniejszych należy np. couchsurfing.org, meetup.com czy tzw. „Greeter Program”. Samotnie podróżujące kobiety mogą dołączyć do The Women's Travel Group, dzięki czemu mają szansę na znalezienie bezpiecznego noclegu podczas egzotycznych podróży. Ciekawostką jest społeczność voulezvousdiner.com, dzięki niej można umówić się na obiad w prywatnym domu. Poznawaniu nowych ludzi szczególnie sprzyjają hostele, dlatego hotel warto wybrać w momencie, kiedy naprawdę chcemy odpocząć. Dla tych, którzy chcą poznać lokalną społeczność, lepszym pomysłem będzie nocowanie w małym pensjonacie prowadzonym przez właścicieli. Oferty prywatnych kwater można również znaleźć w specjalnych serwisach internetowych, np. airbnb.com. Co robić na miejscu? Będąc samotnym podróżnikiem, warto przemyśleć co konkretnie chce się robić i działać zgodnie z planem. W takich sytuacjach pewniej będziemy się poruszać z punktu A do punktu B. Podczas podróży warto przestawić się na wczesne wstawanie. Wykorzystać mniejszy ruch na drogach i w komunikacji miejskiej. Dobrze jest mieć plan awaryjny – muzeum może być w remoncie, pogoda może nie sprzyjać. Mimo wszystko, „solo wakacji” nie powinno się traktować, jako wycieczki życia – nie trzeba nikogo zadowolić, żałować, że czegoś się nie zobaczyło. Ponad wszystko samotny podróżnik jest panem własnego losu i może zmienić rozkład dnia pod wpływem impulsu. Będąc samotnym podróżnikiem warto wyposażyć się w lekturę autorstwa Janice Leith Waugh pt: The Solo Traveler's Handbook oraz dołączyć do Facebookowej społeczności: Solo Travel Society. Cenne informacje można również znaleźć na blogach osób, które tematem nie tylko są zainteresowane, ale praktykują go na co dzień, podczas „samotnych podróży”. Sporo informacji można się dowiedzieć już na miejscu: od sprzedawców, taksówkarzy czy kelnerów, który dużo chętniej rozmawiają z samotnikami przemierzającymi dany kraj. W pojedynkę, ale bezpiecznie Ważne, aby przed samotnym wyjazdem zaktualizować numer ICE (z ang. in case of emergency) dla kraju, w którym się przebywa. Warto też umawiać się na regularne telefony o stałych porach dnia do znajomych, lub rodziny. Dobrze, aby na bieżąco informować o aktualnym miejscu pobytu, zaplanowanych wycieczkach, przestrzega Tripsta. Warto również skompletować dane kontaktowe do ambasady oraz skopiować dokumenty tożsamości. Możemy je zostawić w hotelu, w którym się zatrzymaliśmy. W przypadku problemów lepiej samemu wybierać osoby do pomocy spośród obcych. Noszenie dwóch telefonów nie zaszkodzi, ten drugi powinien być starszego typu. Może się przydać, gdy w smartfonie wyczerpie się bateria.
Chcesz ruszyć motocyklem w świat? Oto wszystko, co powinieneś wiedzieć
Turystyka motocyklowa to nowy trend wśród Polaków. Nic dziwnego – wiatr we włosach i przygoda wydają się kuszące.
Alpy z kuchenką: Zdobyć górę gór - Matterhorn
Odwaga i siła są niczym bez rozwagi, napisał Edward Whymper, pierwszy zdobywca Matterhornu
Do Zermatt przyjechaliśmy z Polski samochodem (nie było łatwo – czterech facetów, cztery wielkie plecaki i 21 godzin w drodze). Zamiast na kawę do kawiarenek w centrum my idziemy w górę. Naszym pierwszym celem jest Hörnli Hütte (3260 m), obok którego rozbijamy namioty. Szczęśliwi, choć zmęczeni jemy i pijemy to, co przynieśliśmy na plecach. Potem każdy zaszywa się w swoim śpiworze. Silne podmuchy wiatru i twarde kamienie, na których się rozbiliśmy, przypominają, że jesteśmy w samym sercu Alp. Zasypiam obok Matterhornu – jednego z najtrudniejszych czterotysięczników, zalicza­nego obok K2 w Karakorum, Alpamayo w Andach, Cerro Torre w Patagonii czy Ama Dablam w Himalajach do najpiękniejszych szczytów świata. Czego trzeba do szczęścia więcej? Rano „lampa”, żadnej chmurki. Z jednej strony masyw Monte Rosy. Z drugiej Matterhorn. Widzimy całą jego grań, którą będziemy wchodzić, mały punkt – schron Solvay na 4000 m oraz końcowy, śnieżno-lodowy odcinek prowadzący na szczyt. Góra niemalże na wyciągnięcie ręki. Góra, która onieśmiela. Delektujemy się śniadaniem na lodowcu. Turystyczne kuchenki ratują nas przed słonymi cenami posiłków w alpejskim schronisku. Napoje mamy zapewnione dzięki płaskiemu kamyczkowi wciśniętemu w skałę, po którym do kubków spływa czysta woda. Nagle słychać dźwięk startującego helikoptera. To Air-Zermatt, elitarna służba ratownicza niosąca pomoc poszkodowanym w rejonie. Coś wydarzyło się na grani Matterhornu. Helikopter startuje z zawieszonymi na linie ratownikami, a następnie leci w stronę schronu Solvay. Powraca z poszkodowanym Hiszpanem oraz jego kompanami. Po obiedzie (liofilizaty) krótki rekonesans ściany Matterhornu. Podchodzimy do grani Hörnli Ridge. Po około 40 minutach wspinania i podchodzenia zawracamy, nie chcąc się przeforsować. Ćwiczymy jeszcze zjazdy i asekurację partnera, gdy nagle zaczyna się burza. Grad uderza w nasze kaski, uciekamy do namiotów. Wokół nas walą pioruny. 20-minutowa nawałnica przynosi grubą warstwę śniegu i znacznie obniża temperaturę powietrza. Martwimy się, że skała podczas jutrzejszej wspinaczki nie będzie już sucha... Atak na Matterhorn Pobudka o trzeciej w nocy. Mrok przerywają rozświetlające niebo błyskawice. W pośpiechu kompletujemy sprzęt. Kiedy jemy śniadanie, widzimy sznur jasnych punkcików – to światło czołówek przewodników i ich klientów ze schroniska. Startujemy i my. Pierwsze promienie słońca muskają szczyty Monte Rosa. Związanie się liną oznacza, że nie ma miejsca na kompromisy, zbędne i długie przerwy. Każdy musi dostosować tempo do osoby idącej z przodu. Bezpieczniejsza i szybsza byłaby wspinaczka w parach, ale niestety nie dysponujemy dwiema linami. Zespół otwierają i zamykają bardziej doświadczeni wspinacze, w naszym przypadku Arek i Robert, ja z Witkiem jesteśmy w środku. Mamy dosyć dobre tempo jak na czteroosobowy zespół. Odczuwam pragnienie (błędem było zabranie tylko litra wody!). Rozpuszczam śnieg w ustach. Skała jest krucha, wchodzenie po niej wymaga ostrożności. W końcu po czterech i pół godzinie „drapania w górę” docieramy na wysokość 4 tys. m do schronu Solvay. To mały drewniany budynek wciśnięty w poszarpaną grań góry. Strasznie chce mi się pić, robi mi się zimno. Jestem odwodniony i bardzo słaby. Z Witkiem zostaję w schronie – Arek i Robert będą atakować szczyt. Zamykają się drzwi schronu. Na sześć godzin. W końcu wracają! Są szczęśliwi, zdobyli szczyt, górę gór – Matterhorn – 4478 m. Dla mnie już samo dojście do schronu Solvay i przekroczenie magicznej granicy 4 tys. m jest dużym sukcesem. Z relacji Arka dowiaduję się, że wspinaczka powyżej schronu jest jeszcze trudniejsza, m.in. z powodu zamarzniętych lin, na których w wielu miejscach trzeba się podciągać. Z kolei ostatni odcinek przed szczytem to stroma śnieżna grań. Trudną technicznie Płytę Mosleya pokonujemy, zjeżdżając na linie. Uświadamiamy sobie, że jeśli nie zaczniemy schodzić w szybszym tempie, to na grani może zastać nas noc. Podczas zejścia kilka razy gubimy trasę. A może tylko nam się wydaje, że szliśmy właściwą… Kruchość skały, groźba niekontrolowanego lotu w dół sprawiają, że droga powrotna jest bardziej niebezpieczna niż wchodzenie na szczyt. W końcu docieramy do namiotów. Rano jedziemy w stronę jeziora Schwarzsee (2800 m). Po południu docieramy do Trockener Steg (2900 m.). Dzięki uprzejmości jednego z pracowników stacji kolejki nocujemy na ławach w poczekalni kolejki. Po odnalezieniu łazienki myjemy się w ciepłej wodzie w umywalce. Zdobyć górę gór. (Fot. Shutterstock) Nagroda na Breithorn Na Breithorn udajemy się „na lekko”, choć to nadal oznacza kilka kilogramów w plecaku. Początkowo idziemy pomiędzy szczelinami lodowymi a tyczkami będącymi granicą stoku narciarskiego. Na ostatnie 100 m zakładam raki. Śnieg jest zmrożony, a podejście strome. Ostatnie metry podchodzę z trudem. Kilka kroków, krótki odpoczynek. Po dojściu na szczyt zmęczenie nagle znika. Pozostaje tylko radość ze zdobycia pierwszego czterotysięcznika. I podziwianie okolicznych szczytów, które wkrótce przykryją nadciągające chmury. Widzimy dwa kolejne czterotysięczniki obok masywu Monte Rosy – Castor i Pollux. Następnym razem? Warto wiedzieć: Tomasz Wójt - adwokat z Łodzi Tomasz Wójt. (Fot. Archiwum prywatne) Wybrałem, to miejsce ponieważ: W górach wysokich oddycham pełną piersią. To miejsce, w którym nabieram dystansu i sił do rozwiązywania codziennych problemów. Bo góry potrzebne mi są do życia Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Jej koszt jest niższy od kilkudniowego pobytu nad polskim morzem Mój patent: Dojazd własnym samochodem (w kilka osób), spanie w namiocie, jedzenie z Polski, topienie śniegu, uśmiech i szacunek dla osób z odmiennych kultur i krajów.
W mieście zakochanych chciałem odszukać wampiry, ucałować nagrobek Oscara Wilde’a i zjeść mnóstwo croissantów.
Podobno w Paryżu mieszkają wampiry, te najstarsze, znudzone życiem w Transylwanii. A ucałowanie nagrobka Oscara Wilde’a przynosi szczęście w miłości. Przeszukując przez ponad dwa tygodnie oferty tanich linii lotniczych, odświeżyłem sobie w głowie wszystkie obejrzane filmy, przeczytane książki, zasłyszane piosenki o Paryżu. Im dłużej szukałem, tym coraz bardziej chciałem już tu być. W końcu znalazłem – przełom maja i czerwca. Akurat nie wypadają żadne święta, nie ma jeszcze wakacji. Idealnie. Nie będzie dzikich tłumów turystów – myślałem i snułem plany zwiedzania. Naiwny. Już wiem, że Paryż bez turystów to coś niemożliwego. W labiryncie uliczek Ale z pewnością nie każdy turysta w tym mieście pragnie spotkania z wampirami. Ja tak. Opowieści o nich pociągają mnie od czasów filmu Wywiad z wampirem. W moim przypadku to jakaś swoista nieuleczalna obsesja połączona z wiarą, że istoty owe nie tylko istnieją, ale również niebawem odmienią moje życie, czyniąc mnie jednym z nich. Postanowiłem je odszukać w Muzeum Wampirów (Le Musée Des Vampires). Znajduje się w podparyskim Lilas, na północnym wschodzie miasta, zagubione w labiryncie małych uliczek. Dotarcie na miejsce zajęło mi blisko godzinę. Niestety drzwi były zamknięte. Urocza dziewczyna opowiada mi, że muzeum jest prywatne, założone przez pisarza i wykładowcę Jacques’a Sirgenta, który poświęcił całe swoje życie badaniom nad wampirami. I że otwierane jest ono wyłącznie na specjalną prośbę przedstawioną panu Jacques’owi, ale akurat nie ma go w mieście. Szkoda, bardzo szkoda – powtarzam w myślach. Tym bardziej że dowiedziałem się też, iż wizyta w muzeum oznacza kolację z gospodarzem, mroczne opowieści oraz degustację czerwonego napoju. No cóż, pozostaje powrót do Paryża i spacer po Champs-Élysées. Wciąż niepocieszony siadam w parku i na obiad zjadam bagietkę i oliwki. Cały czas liczę pieniądze, żeby zmieścić się w kosztach ok. 1400 zł. Na razie jest dobrze. Mój „obiad” kosztował mniej niż 6 euro. Miałem też farta, bo obok piknik urządziła sobie grupka Hiszpanów i poczęstowali mnie winem. Po chwili poczułem się już lepiej. Resztę dnia spędziłem, błądząc po Paryżu, i było cudownie. Zabłądzić w tym mieście jest tak samo bosko, jak znaleźć się w nim po raz pierwszy. Zmęczenie nawet mi posłużyło. Zasnąłem bowiem bez trudu w wieloosobowym pokoju w tanim hostelu. Nawet nie przeszkadzała mi para baraszkująca za ścianą. Następnego dnia obieram drugi cel – pocałować nagrobek Wilde’a. Najpierw jednak objadam się croissantami. Poprzestaję na trzech rogalikach o różnych smakach po 1,5 euro za sztukę. Maślane zwyciężają. Czas na zwiedzanie. Oczywiście będąc w Paryżu, trzeba zrobić to co wszyscy, czyli popatrzeć na miasto z wieży Eiffla. Stojąc w trzygodzinnej kolejce (winda na sam szczyt 13 euro, na drugi poziom 8 euro, dla oszczędnych pozostają schody za 4,5 euro), byłem świadkiem trzech oświadczyn. Banalne? Może. Romantyczne? Na pewno. Na górze widoki zapierają dech, jednak dziki tłum szybko odbiera radość. Próbuję uciec od tłumu nad Sekwaną i średnio mi się to udaje. Pośpiesznie zwiedzam katedrę Notre Dame i zachwycam się gargulcami, które sprawiają wrażenie żywych. Następnie plac Pigalle i Moulin Rouge. Na ulicy kupuję ogromnego naleśnika z bananami i czekoladą za 3,5 euro. To na obiad. Nasycony i zasłodzony, z przewodnikiem w dłoni zmierzam w kierunku Rue des Degrés – najkrótszej ulicy Paryża, która ma zaledwie 5,75 m długości i składa się z 14 schodków. Od nich wzięła się zresztą nazwa ulicy – degrés to po francusku „stopnie”. Przy ulicy nie ma żadnych budynków, drzwi czy okien. Tutaj były kręcone sceny do filmu Pan Ibrahim i kwiaty Koranu. Tak dla porównania – wyczytałem, że najdłuższą paryską ulicą jest Rue Vaugirard w dzielnicy Montparnasse, licząca ponad 4 km, a najszerszą 140-metrowa Avenue Foch w 16. dzielnicy. Ulec pokusie Przyszedł czas na najsłynniejszy paryski cmentarz Père-Lachaise. O swoim głównym celu już wspomniałem – muszę pocałować nagrobek Oscara Wilde’a, ponieważ gest ten zapewnia podobno niebywałe szczęście w miłości. Po drodze odwiedzam, jak każdy Polak w Paryżu, miejsce spoczynku Fryderyka Chopina, jak każdy obywatel świata – grób Jima Morrisona, jako miłośnik Francji – grób Édith Piaf, gdzie wzruszony przysłuchuję się, jak grupa osób śpiewa szeptem Non, je ne regrette rien. Gdy docieram do grobu Wilde’a, drżą mi kolana. Jestem tu, gdzie jest pochowany Mój pisarz, autor ukochanego cytatu: Jedynym sposobem pozbycia się pokusy jest uleganie jej. Niestety. Modernistyczny pomnik stworzony przez Jakuba Epsteina, przedstawiający anioła w locie, otoczono szklaną barierą. No i nici z pocałunków. No cóż, w przeszłości tysiące całusów szkodziły ponoć pomnikowi. Cmokam więc szklaną taflę. W sumie cel zaliczony, odhaczony. Na koniec zostawiłem sobie najbardziej paryskie muzeum – Luwr. Wizja czekania w kilkugodzinnej kolejce zniechęciła mnie wystarczająco. Decyduję się więc na wizytę w położonym na lewym brzegi Sekwany Muzeum d’Orsay. Po drodze bagietka, czerwone wino i słoik oliwek zjedzone na trawniku w Ogrodzie Luksemburskim, pogapienie się na ludzi. I dopiero po tej sjeście obcowanie w towarzystwie dzieł. Edgar Degas, Paul Gauguin, Claude Monet, Vincent van Gogh i inni. Między nimi wielki obraz Williama-Adolphe’a Bouguereau zatytułowany Dante And Virgil In Hell, czyli Dante i Wergiliusz w piekle, a na nim… demoniczne wampiry. Ten obraz z magnetyzującą sceną „ukąszenia” przez wampira powstał ok. 1850 r. No i znalazłem dowód na to, że wampiry są w Paryżu! Warto wiedzieć: Albert Finers - pedagog z Poznania Albert Finers (Fot. Archiwum prywatne) Wybrałem to miejsce, bo: Zostałem nakarmiony filmami i książkami o Paryżu. Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Mogłem nie tylko poznać główne atrakcje miasta, ale kilka razy zabłądzić, porozmawiać z paryżanami. Ta podróż była sprawcą małych i dużych wzruszeń. Mój patent: Stawiam na tanie linie lotnicze. Staram się być elastyczny i zawsze znajduję bilet w przyzwoitej cenie. Poza tym śledzę promocje. Wtedy można upolować loty nawet za złotówkę. Albert Finers
Wakacje w Hiszpanii za 70 tys. zł? To się zdarza i wcale nie milionerom, ale przeciętnym Kowalskim. Jak to możliwe? Rachunki za usługi medyczne wystawiane podczas zagranicznych wakacji potrafią zrujnować przebywających na urlopie turystów. Sprawdź, jak bardzo...
Koszty zagranicznego leczenia potrafią być olbrzymie! A powody hospitalizacji w czasie wakacji – przeróżne. - Od niegroźnych chorób leczonych w prywatnych placówkach medycznych za granicą, po skomplikowane złamania i poważne choroby, wymagające natychmiastowego powrotu i kontynuacji leczenia w kraju - mówi Andrzej Paduszyński, Dyrektor Departamentu Ubezpieczeń Indywidualnych w Compensa TU S.A. Vienna Insurance Group. - Każda taka sytuacja powoduje koszty, a ich górną granicę nieraz nawet trudno oszacować. Jak duże potrafią być koszty leczenia, które ponoszą turyści za granicą? Niebotyczne! Trudno wyobrazić sobie wczasy w Hiszpanii za więcej niż 65 tysięcy. - Duży wpływ na rachunek za leczenie ma zakres świadczeń, a często także odległość miejsca pobytu od Polski. Odpowiednio dobrane ubezpieczenie powinno dawać możliwość 100-procentowego pokrycia kosztów ewentualnego leczenia za granicą, a zwłaszcza usług, za które płaci się najwięcej - tłumaczy Paduszyński. Oto zestawienie, w którym podane zostały sumy zawierające wszystkie koszty pomocy udzielonej poszkodowanym, m.in. przelot do Polski, przejazd ambulansem na i z lotniska, asystę medyczną czy bilet dla osoby towarzyszącej. Hiszpania: 67 084 zł Niemal 70 000 zł kosztowało leczenie jednego z klientów ubezpieczyciela, który podczas wakacyjnego pobytu w Hiszpanii miał wypadek i złamał lewe biodro. W konsekwencji tego zdarzenia musiał wrócić do Polski specjalnie zorganizowanym lotem sanitarnym. Dania: 44 598 zł W tym przypadku przebywająca w Danii osoba doznała krwawienia wewnątrzczaszkowego, czyli udaru. Konieczna okazała się hospitalizacja, a następnie powrót do Polski lotem sanitarnym z asystą służb medycznych. Rachunek wyniósł prawie 45 000 zł. Argentyna: 43 160 zł Nieszczęśliwe wypadki zdarzają się także z dala od domu. Jeden z klientów ubezpieczyciela przebywał w Argentynie, gdzie uległ wypadkowi i złamał miednicę. Musiał wrócić do Polski w pozycji leżącej – suma usług medycznych wyniosła ponad 43 000 zł. Tajlandia: 27 617 zł Inna osoba wróciła w asyście lekarza z Tajlandii, po tym jak wskutek przypadkowego zdarzenia doznała złamania podudzia i jednocześnie pęknięcia miednicy. Koszt tej interwencji wyniósł łącznie blisko 28 000 zł. Tajlandia: 9 118 zł Mniej kosztował powrót do kraju innego turysty spędzającego urlop w Tajlandii. Rachunek za wcześniejszy powrót samolotem do Polski wyniósł nieco ponad 9 000 zł. Przyczyną interwencji medycznej było w tej sytuacji złamanie szyjki kości udowej. - Praktyka pokazuje, że ubezpieczenie na wyjazd powinno gwarantować pokrycie kosztów leczenia na minimalnym poziomie kilkudziesięciu tysięcy złotych. W skrajnych przypadkach przydatna może okazać się suma sięgająca nawet kilkuset tysięcy złotych. Najczęstszym problemem klientów jest decyzja o zakupie polisy ze zbyt niską sumą ubezpieczenia, która niestety nieraz okazuje się niewystarczająca – dodaje Paduszyński. Źródło: Compensa TU S.A. Vienna Insurance Group
5 powodów, dla których warto ubezpieczyć swoją podróż
Sprawdziliśmy, na co najczęściej skarżą się nieubezpieczeni podróżni oraz jakie ubezpieczenie wybrać, by takich sytuacji uniknąć.
Zanim w najlepsze rozpocznie się sezon urlopowy, namawiamy, by odpowiednio się do niego przygotować. Co to znaczy? Przede wszystkim uczyć się na… cudzych błędach. Tym bardziej, jeśli wyjazd organizujemy na własną rękę, tzn. będziemy odpowiadać sami za siebie i sami będziemy ponosić ewentualne koszty nieprzewidzianych zdarzeń. Sprawdziliśmy na co najczęściej skarżą się nieubezpieczeni podróżni oraz co zrobić, by takich sytuacji uniknąć. Oto 5 powodów, dla których warto ubezpieczyć swoją podróż: 1. Nieoczekiwana rezygnacja z wyjazdu? Nie ponosisz jej kosztów Wymarzony wyjazd, planowane od dawna wakacje, a ty nie możesz jechać. Wszystko gotowe: kupiłeś bilet lotniczy, zapłaciłeś za wycieczkę, ale z przyczyn niezależnych od siebie musisz zrezygnować z wyjazdu. W takiej sytuacji powinieneś liczyć się z tym, że koszty rezygnacji z podróży pokryjesz z własnego portfela. Chyba że… wykupiłeś stosowne ubezpieczenie kosztów rezygnacji z podróży. Dlatego już na etapie planowania wyjazdu, warto wziąć pod uwagę taką nieprzewidzianą sytuację. 2. Unikasz wysokich kosztów leczenia A więc stało się: podczas wyjazdu złamałeś nogę, dziecko użądliła osa albo nasiliła się dawna alergia. Jeśli nie masz ubezpieczenia, leczenie za granicą to niemały wydatek. Zapłacisz za konsultacje z lekarzem, w razie potrzeby – za zabiegi i dodatkowe badania zlecone przez lekarza, a jeśli leczenia nie będzie można odłożyć do czasu powrotu do kraju, także za koszty pobytu w szpitalu. Dlatego zawsze przed wyjazdem za granicę warto rozważyć zakup ubezpieczenia kosztów leczenia i transportu za granicą . To podstawowe i najważniejsze ubezpieczenie turystyczne. Przyda się w sytuacji nagłej choroby lub w razie wypadku poza granicami Polski. Wówczas ubezpieczyciel zwróci poniesione wydatki. Dodatkowo w przypadku wykupionego ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW), możesz liczyć na odszkodowanie z tytułu trwałego uszczerbku na zdrowiu. I jeszcze jedno! Zbieraj wszystkie rachunki za leczenie. Przy wypłacaniu odszkodowania zakład ubezpieczeń będzie wymagał oryginałów dokumentów. 3. Niebotyczne ceny transportu medycznego do kraju nie zrujnują twojego budżetu Jeśli już coś się stanie, konieczny może okazać się przyspieszony powrót do kraju. Koszty takiego transportu potrafią być niewyobrażalnie wysokie! Zwłaszcza, gdy podróżujesz ze złamaną nogą na noszach albo ambulansem lotniczym. Coś o tym wie pewna trzydziestolatka, która podczas pobytu w Indonezji została potrącona przez samochód. Sytuacja skończyła się dość nieprzyjemnie – otwartym złamaniem palca stopy, które wymagało natychmiastowej interwencji chirurgicznej. Transport medyczny do szpitala, operacja, 22 dni hospitalizacji, pokrycie kosztów podróży i zakwaterowania osoby towarzyszącej, bilety lotnicze… długo, by wymieniać. Oprócz bolesnego wspomnienia, kobieta przywiozła z podróży rachunek na ponad 75 tys. zł! Pewnie inaczej, wyglądałyby te wakacje, gdyby turystka dysponowała ubezpieczeniem z assistance (pomocą w podróży). To całodobowa usługa, która uwzględnia organizację i pokrycie dodatkowych kosztów rekonwalescencji (zazwyczaj do 7 dni), zwrot kosztów transportu do kraju w sytuacji nagłego zachorowania ubezpieczonego albo członka jego rodziny. W ramach ochrony przewidziana jest zazwyczaj także pomoc w sytuacji zgubienia albo kradzieży dokumentów. Jak to działa? Ubezpieczony, w razie wypadku lub choroby ma możliwość całodobowego kontaktu z polskojęzycznym centrum alarmowym, które organizuje niezbędną pomoc na całym świecie. 4. Jeśli stracisz bagaż, odzyskasz jego równowartość Miałeś szczęście, bo walizka bez uszczerbku przetrwała podróż samolotem. Niestety, zainteresował się nią ktoś w hotelu albo została zniszczona jeszcze w czasie transportu komunikacja miejską. Jeśli posiadasz ubezpieczenie bagażu podróżnego, należy ci się wypłata odszkodowania. Jego wysokość ustala się według udokumentowanej przez ubezpieczającego wartości bagażu. Masz więc spore szanse na odzyskanie równowartości zguby. Odszkodowanie możesz otrzymać po powrocie do kraju. 5. Jesteś fanem aktywnego wypoczynku, pomyśl o rozszerzeniu ubezpieczenia Osoby, które w czasie podróży mają zamiar uprawiać sporty, powinny pomyśleć o odpowiednim rozszerzeniu ubezpieczenia. Dotyczy to dodatkowej ochrony np. podczas uprawiania sportów ekstremalnych czy sportów wysokiego ryzyka. Podróżujesz z własnym sprzętem sportowym? Nie rozstajesz się z nartami, deską do surfingu albo po prostu ukochanym rowerem? W takim razie powinieneś pomyśleć o ubezpieczeniu tych często kosztownych przedmiotów. Taka ochrona obejmuje utratę lub uszkodzenie, związane z transportem, przechowywaniem lub użytkowaniem w czasie podróży. Wszystkie wymienione wyżej rodzaje ubezpieczeń podróżnych znajdziesz na: erv.pl
Podróż lotnicza to nie tylko wielka frajda, ale czasami także niemiłe niespodzianki. Jak ubezpieczyć się na wypadek turbulencji nie tylko w samolocie?
Zbyt dużo pasażerów zgłoszonych na lot, opóźniony lub odwołany rejs, a do tego zgubiony bagaż. Czy można ubezpieczyć się od wszelkich zdarzeń, jakie mogą nas spotkać podróżując samolotem? Na pewno trzeba się ubezpieczyć, ale warto wiedzieć, że nie każda polisa zapewni nam święty spokój, gdy podczas wyprawy coś pójdzie nie tak - mówi Andrzej Bućko, prawnik z warszawskiego oddziału Federacji Konsumentów. Pieniądze na pewno otrzymamy w przypadku rezygnacji z imprezy turystycznej czy biletu lotniczego. A co z innymi sytuacjami? Bućko radzi, by wszyscy podróżnicy przed wylotem przeczytali choć raz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z 2004r. określające zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania czy opóźnienia lotu. Bo mało kto wie, że wówczas należy się nam odszkodowanie, ale też posiłki, napoje, dwie rozmowy telefoniczne czy możliwość wysłania e-maila. A co jeszcze powinniście wiedzieć? Sprawdźcie poniżej. Na pytania czytelników Travelera odpowiada nasz ekspert, Magdalena Oszczak, menedżer ds. Produktu i Oceny Ryzyka Sprzedażowego AXA. Na jakich trasach lotniczych opłaca się wykupić ubezpieczenie, które zagwarantuje nam wypłatę pieniędzy np. za opóźnienie czy odwołanie lotu? Ubezpieczenie opóźnienia lotu warto wykupić zawsze, bez względu na to, czy jest to podróz po Europie czy translatlantycka. Trzeba tylko pamiętać, że dotyczy ono lotów rejsowych - regularnych, a nie przewozów czarterowych. Warto wiedzieć, że ubezpieczenie opóźnienia lotu jest częścią ubezpieczenia pakietu ubezpieczeń podróżnych, nazywanych potocznie Travel (w zakres którego wchodzi ubezpieczenia kosztów leczenia i assistance, NNW, bagażu podróżnego oraz OC). Czy kupując bilet lotniczy automatycznie zostajemy ubezpieczeni przez przewoźnika, czy raczej trzeba wykupić samemu ubezpieczenie podróżne? Nie jesteśmy automatycznie ubezpieczani. Na stronie przewoźnika można wykupić ubezpieczenie, chociaż radzę wejść bezpośrednio na strony internetowe towarzystw ubezpieczeniowych i porównać oferty zanim na klawiaturze komputera wciśniemy klawisz enter. Co w przypadku, gdy kupujemy najtańszy bilet lotniczy, który jest bezzwrotny, a jednak rezygnujemy z podróży. Jest ubezpieczenie, które zagwarantuje nam zwrot pieniędzy? Tak. Ubezpieczenie od rezygnacji z biletu lotniczego. Dla ubezpieczyciela nie ma żadnego znaczenia, czy bilet zakupiony jest w tanich czy regularnych liniach. W przypadku nagłych zdarzeń jak: nieszczęśliwy wypadek, nagłe zachorowanie, przedwczesny poród, śmierć, poważna szkoda w miejscu zamieszkania, możne skorzystać z ubezpieczenia i odzyskać koszty zakupu biletu. Czy otrzymam pieniądze z ubezpieczenia w przypadku gdy nie zostanę wpuszczony do samolotu przez nadkomplet pasażerów? Nie ma takiego ubezpieczenia. Jednak w przypadku nadkompletu pasażerów, podróżnemu należy się odszkodowanie regulowane przez Unię Europejską. Pasażer ma prawo do odszkodowania w wysokości od 250 do 600 euro - w zależności od długości trasy i zwrotu pieniędzy za bilet Co w przypadku odwołanego/opóźnionego lotu? Można się ubezpieczyć na taką ewentualność, czy raczej należy liczyć na odszkodowanie od przewoźnika? Można się ubezpieczyć w przypadku opóźnienia lotu, najczęściej dotyczy to opóźnień powyżej 5 godzin. W przypadku odwołania lub opóźnienia wielogodzinnego, to przewoźnik zobowiązany jest do pokrycia kosztów transportu do hotelu, kosztów noclegu i wyżywienia. Jaka jest szansa na odszkodowanie, gdy spotyka nas taka sytuacja: mamy bilety z Hiszpanii do Brazylii. Do Hiszpanii musimy dolecieć z Polski inną linią lotniczą, która w ostatniej chwili odwołuje lot i nie załapaujemy się już na kolejną podróż? Ubezpieczyć się można od rezygnacji z lotu z przyczyn wymienionych w warunkach ubezpieczenia, a więc także od takiej sytuacji. Warto pamiętać, że ubezpieczeniu podróżnemu podlega bowiem lot łączony. Jak najkorzystniej ubezpieczyć bagaż i na jaką kwotę maksymalnie można to zrobić? Standardowa suma ubezpieczenia bagaży to 200 – 400 euro, ale można się ubezpieczyć również na 1 tys euro. Jeśli przewozimy samolotem bardzo cenne rzeczy jak biżuterię, szklane przedmioty, instrument muzyczny, to czy można je doubezpieczyć? Niestety, nie. Ubezpieczenie bagażu podróżnego dotyczy rzeczy codziennego użytku zabieranych w podróż. Wartościowe rzeczy jak złoto, srebro, platyna, środki płatnicze (np. karty kredytowe i debetowe), biżuteria, zegarki, klucze, antyki, zbiory kolekcjonerskie są wyłączone z ochrony ubezpieczeniowej. Z przedmiotów wartościowych ubezpieczyć możemy sprzęt elektroniczny: telefony, aparat fotograficzny, kamerę, czy laptop.