Na Tytanie są chmury i morze ciekłego metanu. Widać to na niesamowitych zdjęciach z dwóch teleskopów
Dwa potężne teleskopy połączyły siły, by zbadać chmury Tytana. Ma to pomóc zrozumieć specyficzną atmosferę tego podobnego do Ziemi księżyca Saturna. Na zdjęciach widać nawet metanowe morze!
W tym artykule: Jak zobaczyć powierzchnię Tytana Sensacyjne obserwacje odległego księżyca Na Tytana poleci misja Dragonfly Dalsze badania już wkrótce Tytan jest jedynym księżycem w Układzie Słonecznym o gęstej atmosferze. A także jedynym ciałem planetarnym poza Ziemią, które obecnie ma rzeki, jeziora i morza. Jednak ciecz na powierzchni Tytana składa się nie z wody, lecz z węglowodorów, w tym metanu i etanu. Jak zobaczyć powierzchnię Tytana Atmosfera tego księżyca jest wypełniona gęstą mgłą, która przesłania światło widzialne odbijające się od powierzchni. Przełomowa misja Cassini-Huygens już nie bada tego księżyca Saturna. Na kolejną – Dragonfly – przyjdzie nam jeszcze poczekać. Dlatego obecnie jedyną szansę na przyjrzenie się Tytanowi dają teleskopy. Swoje „oczy” na Tytana zwróciły Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba oraz Teleskopy Kecka na Hawajach. – Czekaliśmy przez wiele lat, by móc wykorzystać Teleskop Webba i jego możliwości badania ciał niebieskich w podczerwieni do przeanalizowania atmosfery Tytana. Interesowały nas fascynujące wzorce pogodowe i skład gazowy atmosfery tego księżyca. A także możliwość przebicia się przez mgłę, co pozwala zbadać cechy tzw. albedo, czyli zdolności odbijania promieni przez powierzchnię – napisali badacze na blogu poświęconym badaniom. Saturn traci Tytana. Księżyc oddala się od planety Czy księżyc Saturna może odlecieć w kosmiczną przestrzeń? Tak, choć nie nastąpi to szybko. – Atmosfera Tytana jest niezwykle interesująca. Nie tylko ze względu na chmury metanu i burze, ale także ze względu na to, co może nam powiedzieć o przeszłości i przyszłości Tytana. Na przykład, czy zawsze miał atmosferę? Byliśmy absolutnie zachwyceni początkowymi wynikami – dodali. Sensacyjne obserwacje odległego księżyca Wstępne wyniki obserwacji pojawiły się 5 listopada. Jako pierwszy przeanalizował je dr Sebastien Rodriguez z Uniwersytetu Paryskiego. – Cóż to była za pobudka! Moja skrzynka e-mailowa puchła od nowych powiadomień. Zaraz po otwarciu oczu włączyłem komputer i zacząłem pobierać dane. Pierwszym, co zobaczyłem tego ranka, była chmura. Chmura nad Tytanem! – opowiada badacz na blogu. Zespół zauważył dwie chmury w atmosferze w pobliżu północnego bieguna księżyca. Naukowcy chcieli wiedzieć, czy mogą śledzić ewolucję tych chmur. Udało im się zapewnić czas obserwacji Teleskopów Keck i ponownie zobaczyli chmury 30 i 54 godziny później. – Wykrywanie chmur jest ekscytujące, ponieważ potwierdza przewidywania z modeli komputerowych dotyczące klimatu Tytana. Modele te sugerują, że chmury mogą formować się na środkowej części półkuli północnej późnym latem, kiedy powierzchnia jest ogrzewana przez Słońce – przekonują badacze. Po otrzymaniu danych zebranych przez Teleskopy Kecka, uczeni zwrócili z prośbą o pomoc do ekspertów od modelowania atmosfery. Jeden z tych ekspertów, Juan Loraz Uniwersytetu Yale, napisał: – To naprawdę ekscytujące! Cieszę się, że to widzimy, ponieważ przewidywaliśmy sporą aktywność chmur w tym sezonie! Nie mamy pewności, czy chmury zarejestrowane 4 i 6 listopada to te same chmury. Ale i tak mamy potwierdzenie sezonowych wzorców pogodowych – podkreślił. Zespół zebrał również widma za pomocą spektrografu bliskiej podczerwieni (NIRSpec) teleskopu Webba. Instrument ten pozwala na dostęp do wielu długości fal, które są blokowane przez ziemską atmosferę w przypadku teleskopów naziemnych, takich jak Keck. Te dane, które są wciąż analizowane, pozwolą określić skład dolnej atmosfery i powierzchni Tytana w sposób, w jaki nawet sonda Cassini nie mogła tego zrobić. Na Tytana poleci misja Dragonfly Informacje dotyczące wzorców pogodowych na Tytanie skomentowała dr Elizabeth „Zibi” Turtle. To szefowa tworzonej właśnie misji NASA Dragonfly. Chodzi o wiropłat, który ma zostać wystrzelony w kierunku Tytana w 2027 roku. Dragonfly wyląduje na styku wydm i lodowych skał. Poznajemy długo oczekiwane szczegóły misji na Tytana Trwają intensywne prace inżynierskie nad ogromnym wiropłatem, który za pięć lat ma zostać wystrzelony w kierunku Tytana. Dragonfly jako pierwszy po sondzie Cassini-Huygens ma badać odległy... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dragonfly-wyladuje-na-styku-wydm-i-lodowych-skal-poznajemy-dlugo-oczekiwane-szczegoly-misji-na-tytana-fot-nasa-jhu-apl-476a773.jpg" width="938" height="528" alt="Dragonfly wyląduje na styku wydm i lodowych skał. Poznajemy długo oczekiwane szczegóły misji na Tytana (fot. NASA/JHU-APL)" title="Dragonfly wyląduje na styku wydm i lodowych skał. Poznajemy długo oczekiwane szczegóły misji na Tytana (fot. NASA/JHU-APL)" /> – To jedne z najbardziej ekscytujących danych, jakie widzieliśmy na temat Tytana od zakończenia misji Cassini-Huygens w 2017 roku. A także jedne z najlepszych, jakie otrzymamy przed przybyciem na ten księżyc Saturna sondy NASA Dragonfly w 2032 roku – powiedziała naukowczyni z Johns Hopkins University, będąca główną badaczką misji Dragonfly. – Analiza powinna pomóc nam dowiedzieć się wiele nowych rzeczy o atmosferze i meteorologii Tytana. Dalsze badania już wkrótce Na tym jednak nie zakończą się badania Tytana prowadzone przez JWST. – Spodziewamy się kolejnych danych z Tytana z kamery bliskiej podczerwieni NIRCam i spektrografu NIRSpec. A także naszych pierwszych danych z instrumentu średniej podczerwieni (MIRI) Webba. Te dane powinny się pojawić w maju lub czerwcu 2023 roku – zapowiadają naukowcy. – Dane z MIRI ujawnią jeszcze większą część widma Tytana, w tym niektóre długości fal, których nigdy wcześniej nie widzieliśmy. Mamy nadzieję, że przyniesie nam to informacje o złożonych gazach w atmosferze Tytana. A także da kluczowe wskazówki do rozszyfrowania, dlaczego Tytan jest jedynym księżycem w Układzie Słonecznym z gęstą atmosferą – dodają. Źródło: University of California w Berkeley. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Dragonfly wyląduje na styku wydm i lodowych skał. Poznajemy długo oczekiwane szczegóły misji na Tytana
Trwają intensywne prace inżynierskie nad ogromnym wiropłatem, który za pięć lat ma zostać wystrzelony w kierunku Tytana. Dragonfly jako pierwszy po sondzie Cassini-Huygens ma badać odległy księżyc gazowego olbrzyma Saturna. Jego celem, jak niemal wszystkich misji NASA, jest szukanie cegiełek życia.
W tym artykule: Gdzie wyląduje sonda Dragonfly? Na Tytanie płyną rzeki ciekłego metanu Uczeni przeanalizowali ukształtowanie powierzchni Tytana Dragonfly będzie jeździć po Tytanie i latać nad nim Dragonfly, czyli ważka to jedna z najciekawszych i najbardziej brawurowych misji NASA. Prowadzony przez specjalistów z Laboratorium Fizyki Stosowanej Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa zespół właśnie wybrał miejsce na Tytanie, w którym osiądzie lądownik niosący wiropłat wielkości SUV-a. Będzie to szerokie na 80 km pole wydm Shangri-La, znajdujące się w pobliżu krateru Selk. Gdzie wyląduje sonda Dragonfly? Region ten został sfotografowany przez sondę Cassini podczas misji na Saturna w latach 2004–2017. Zespół naukowców kierowany przez planetolożkę dr Léę Bonnefoy z Uniwersytetu Cornella ponownie przeanalizował zebrane dane, aby wybrać najwłaściwsze miejsce do posadzenia lądownika z cennym ładunkiem. – Dragonfly wyląduje w równikowym, suchym regionie Tytana. W miejscu, w którym co pewien czas pada deszcz ciekłego metanu, choć zwykle teren ten bardziej przypomina ziemską pustynię, usianą wydmami, wzniesieniami i z kraterem uderzeniowym – napisała w oświadczeniu dr Bonnefoy. W atmosferze Tytana odkryto nietypowe cząsteczki Molekuła pierwszy raz odkryta w kosmosie blisko 40 lat temu, pierwszy raz zsyntetyzowana na Ziemi 14 lat temu, tak nietrwała, że przetrwać może tylko w pustce kosmosu, została odkryta w atmos... Selk to faktycznie bardzo ciekawa lokalizacja. Szacuje się, że jest to geologicznie młody obszar, liczący być może kilkaset milionów lat. Doszło tam do upadku meteorytu, który, poza pozostawieniem krateru, stopił zalegający miejscowo lód. Mogło to prowadzić do interakcji między świeżą ciekłą wodą a cząsteczkami organicznymi obecnymi w zupie węglowodorowej na powierzchni Tytana. Astrobiolodzy są szczególnie zainteresowani chemią prebiotyczną – czyli chemią obejmującą cząsteczki bogate w węgiel. Na Tytanie płyną rzeki ciekłego metanu Jednak obrazy radarowe tego obszaru, pozyskane dzięki sondzie Cassini, mają niską rozdzielczość, wynoszącą w najlepszym wypadku 300 metrów na piksel. – Prawdopodobnie jest tam wiele małych rzek, których nie mogliśmy dostrzec na zdjęciach – twierdzi dr Bonnefoy. Rzeki takie nie są jednak pełne ciekłej wody. Przy temperaturze dochodzącej do minus 179 stopni Celsjusza jest na to zdecydowanie za zimno. Zamiast tego płynie w nich ciekły metan i etan. O istnieniu takich rzek na Tytanie wiemy dzięki danym z lądownika Europejskiej Agencji Kosmicznej Huygens, który był częścią misji Cassini-Huygens. Do historycznego lądowania ma Tytanie doszło w 2005 roku. Lądownik osiadł na ciemnej, pokrytej lodowymi głazami równinie. Zbieranie i przesyłanie danych trwało zaledwie 3 godziny i 14 minut. Potem odseparowany od sondy lądownik zamilkł na zawsze. Uczeni przeanalizowali ukształtowanie powierzchni Tytana Zdjęcia z sondy Cassini oraz z lądownika Huygens pokazały naukowcom Tytana z różnej perspektywy. Za każdym razem, gdy sonda przelatywała obok Tytana – a podczas swojej długiej misji wykonała aż 127 zbliżeń do tego księżyca – rejestrowała informacje o punktach orientacyjnych w rejonie planowanego lądowania Dragonfly. Co więcej, dokonała tego pod różnymi kątami, od nachylenia od 5 stopni do 72 stopni. Analizując, w jaki sposób teren wytwarzał cienie o różnych kształtach w oparciu o kąt widzenia, zespół dr Bonnefoy był w stanie określić topografię regionu w granicach rozdzielczości obrazu. Uczeni nie znaleźli żadnych poważnych przeszkód, których Dragonfly musiałby unikać. Saturn ciekawostki. Władca pierścieni i księżyc z własną atmosferą Saturn to planeta, która ma najpiękniejsze pierścienie w całym Układzie Słonecznym. Oprócz nich wokół gazowego olbrzyma krąży ponad osiemdziesiąt księżyców. Jeden z nich – Tytan €.. Naukowcy obliczyli nawet wysokość krawędzi krateru Selk. Stwierdzili, że waha się ona od mniej niż 200 m w niektórych częściach do 600 m. Oznacza to, że krater jest znacznie wyższy, niż pierwotnie przypuszczano. Dragonfly będzie jeździć po Tytanie i latać nad nim Dragonfly ma być nietypową sondą. Z jednej strony ma przypominać łazika-laboratorium w typie marsjańskiego Perseverance. Ale poza możliwością przemieszczania się po gruncie, będzie wyposażona w system wirników umożliwiających jej latanie w gęstej atmosferze Tytana. W trakcie półgodzinnego lotu ma móc pokonać odległość 16 km. Podczas dwuletniej misji ma to pozwolić na zbadanie obszaru liczonego w setkach kilometrów. Co ciekawe, sonda ma działać autonomicznie i samodzielnie wybierać miejsce przejazdu lub trasę lotu. Start misji planowany jest na rok 2027. Statek kosmiczny ma dotrzeć na Tytana w 2034 roku. Źródła: The Planetary Science Journal, Cornell University. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Saturn ciekawostki. Władca pierścieni i księżyc z własną atmosferą
Saturn to planeta, która ma najpiękniejsze pierścienie w całym Układzie Słonecznym. Oprócz nich wokół gazowego olbrzyma krąży ponad osiemdziesiąt księżyców. Jeden z nich – Tytan – jest większy od Merkurego i ma własną, gęstą atmosferę.
W tym artykule: Saturn ciekawostki: kto odkrył tę planetę? Saturn ciekawostki: planeta ma sześciokąt na biegunie Saturn ciekawostki: jak powstały pierścienie tej planety? Saturn ciekawostki: czy na Enceladusie istnieje życie? Saturn ciekawostki: sekrety Tytana Saturn ciekawostki: woda na „Gwieździe Śmierci” Saturn jest drugą największą planetą w Układzie Słonecznym (po Jowiszu). Nic dziwnego, że jest od Ziemi 95 razy cięższy i ma dziewięć razy większy promień. Jednak jego gęstość to tylko jedna ósma gęstości Ziemi. Planeta składa się z niewielkiego skalistego jądra, które otacza lód. Następnie występują wodór i hel w różnych postaciach: metalicznej, ciekłej, gazowej. Nad tym wszystkim unosi się dwustukilometrowa warstwa chmur. Atmosfera Saturna składa się głównie z wodoru, z niewielkimi domieszkami helu i metanu. Saturn ciekawostki: kto odkrył tę planetę? Szóstą planetę Układu Słonecznego (licząc od Słońca) znali już starożytni Babilończycy, Grecy i Hindusi. Ci ostatni – w V w. n. e. – pokusili się o obliczenie średnicy Saturna. W stosunku do obliczeń wykonanych w XXI wieku pomylili się tylko o 2 tys. km! Odkryto 20 nowych księżyców Saturna. Możesz nazwać jednego z nich Jowisz stracił na rzecz Saturna tytuł księżycowego rekordzisty. Z kolei pierścienie wokół tego gazowego olbrzyma zaobserwowano jeszcze w XVII wieku z pomocą pierwszych prostych teleskopów. Wtedy również odkryto Tytana. Dokonał tego holenderski astronom Christiaan Huygens. Saturn ciekawostki: planeta ma sześciokąt na biegunie W latach 80. XX wieku w okolicach Saturna przelatywały sondy Voyager. Zaobserwowały coś bardzo dziwnego. Był to gigantyczny układ burzowy o nietypowym kształcie sześciokąta. Długość jego boku – wynosząca 13800 km – była większa od średnicy Ziemi. W 2006 roku istnienie tej struktury potwierdzono dzięki zdjęciom zrobionym przez sondę Cassini. Obecnie wiadomo, że w centrum tego układu burzowego znajduje się cyklon. Wiatry wieją w nim z prędkością 135 m/s (486 km/godz.). Metan w pióropuszach wody wyrzucanej spod powierzchni księżyca Saturna Enceladusa. Czy to oznaka życia? Badania wykazały, że znane procesy geochemiczne nie mogą służyć za pełne wyjaśnienie poziomu metanu zmierzonego przez sondę Cassini na lodowym księżycu Saturna. Chociaż najnowsze wyniki... Jak powstała ta dziwna struktura? Część astronomów uważa, że jest efektem istnienia na biegunie Saturna stałego wiru atmosferycznego, który zaburza zwyczajny, pasmowy układ chmur. Jednak jest to tylko hipoteza. Heksagonalny znak na Saturnie nadal stanowi dla naukowców zagadkę. Saturn ciekawostki: jak powstały pierścienie tej planety? Nie jedyną, jaka związana jest z tym globem. Unikatową cechą Saturna są przepiękne pierścienie, które otaczają całą planetę. Są olbrzymie – rozciągają się od 6,6 aż do 120 tys. km nad równikiem. W absolutnej większości składają się z cząstek lodu różnej wielkości i grubości. Mars miał pierścienie jak Saturn. Wskazują na to jego księżyce Skład chemiczny, kształt, wielkość i orbity dwóch satelitów Marsa, Fobosa i Deimosa nie są przypadkowe. Te wydłużone obiekty skalne zryte są kraterami, pozostałością po uderzeniach met... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/047dfdb11fe36b752db39b40d30c5162c2324c5a-63214fb.jpeg" width="938" height="624" alt="Mars pierścienie Podpis: NASA/JPL/Space Science Institute/Gordan Ugarkovic; NASA/Vanit Janthra; kolaż Jan Sochaczewski" title="Mars pierścienie Podpis: NASA/JPL/Space Science Institute/Gordan Ugarkovic; NASA/Vanit Janthra; kolaż Jan Sochaczewski" /> Jak powstały tak niezwykłe twory? Jedna z hipotez mówi, że to pozostałość po dysku protoplanetarnym, z którego narodził się Saturn. Inna, że to resztki nieistniejącego już księżyca tej planety. Jednak istnieje jeszcze trzecia, o wiele bardziej zaskakująca hipoteza. Według niej źródłem pierścieni są kriowulkany, znajdujące się na jednym z księżyców Saturna, Enceladusie. Saturn ciekawostki: czy na Enceladusie istnieje życie? Enceladus nie imponuje rozmiarami. Jest o wiele mniejszy od ziemskiego Księżyca – ma średnicę tylko 500 km i powierzchnię 800 tys. km kw. Już sondy Voyager odkryły, że Enceladus składa się głównie z lodu. W 2005 r. pierwsze zbliżenia sondy Cassini przyniosły rewelację. Okazało się, że nad południowym biegunem księżyca kwitną pióropusze lodu i pary wodnej. Enceladus jest bowiem aktywny wulkanicznie. W każdej sekundzie wypluwa 250 kg materii na wysokość ponad 2 tys. km w przestrzeń kosmiczną. Spada ona na Saturna i – jak się przypuszcza – tworzy jego pierścienie. Uran ciekawostki. Mnóstwo księżyców, niesamowite pierścienie i zapach zgniłych jajek Wyobraź sobie planetę, na której biegunie przez 42 lata może panować dzień polarny. Która ma zapach zgniłych jajek, nietypową cyjanową barwę i kilkadziesiąt naturalnych satelitów. To w... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/uran-ciekawostki-mnostwo-ksiezycow-niesamowite-pierscienie-i-zapach-zgnilych-jajek-fot-getty-images-9d1c085.jpeg" width="938" height="563" alt="Uran ciekawostki. Mnóstwo księżyców, niesamowite pierścienie i zapach zgniłych jajek (fot. Getty Images)" title="Uran ciekawostki. Mnóstwo księżyców, niesamowite pierścienie i zapach zgniłych jajek (fot. Getty Images)" /> Jednak to nie koniec niespodzianek, jakie może kryć Enceladus. Naukowcy podejrzewają, że w niektórych miejscach stosunkowo blisko powierzchni księżyca może znajdować się płynna woda. To mocna przesłanka pozwalająca wierzyć, że na Enceladusie mogą istnieć proste formy życia. Saturn ciekawostki: sekrety Tytana W tej chwili astronomowie potwierdzili istnienie aż 82 księżyców Saturna. Najbardziej znanym z nich – obok Enceladusa – jest Tytan. Tytan jest największym księżycem Saturna. Ma gęstą atmosferę, składającą się głównie z azotu, w pomarańczowym kolorze. Jej grubość szacuje się na od 200 do 880 km. Neptun ciekawostki. Na tej planecie diamenty spadają z nieba! Co wiemy o ósmej planecie Układu Słonecznego? Neptun to ostatnia planeta Układu Słonecznego. Wieją na nim najsilniejsze wiatry w całym Układzie Słonecznym, a z nieba spadają diamenty. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/neptun-ciekawostki-na-tej-planecie-diamenty-spadaja-z-nieba-co-wiemy-o-osmej-planecie-ukladu-slonecznego-fot-tobias-roetsch-future-publishing-via-getty-images-dcd32ce.jpeg" width="938" height="691" alt="Neptun ciekawostki. Na tej planecie diamenty spadają z nieba! Co wiemy o ósmej planecie Układu Słonecznego? (fot. Tobias Roetsch/Future Publishing via Getty Images)" title="Neptun ciekawostki. Na tej planecie diamenty spadają z nieba! Co wiemy o ósmej planecie Układu Słonecznego? (fot. Tobias Roetsch/Future Publishing via Getty Images)" /> Pod spodem, pod warstwą chmur, kryje się lodowy glob, na którym mogą występować jeziora metanu w stanie ciekłym. Z kolei pod lodem mają kryć się podpowierzchniowe zbiorniki ciekłej wody. Czy w warunkach, jakie panują na bardzo chłodnym Tytanie, może istnieć życie? Być może odpowiedzi na to pytanie dostarczy misja Dragonfly. W 2027 r. w kierunku Tytana ma zostać wysłany dron, który będzie latał nad powierzchnią tego księżyca. Ma pracować 2,5 roku, pokonując w tym czasie do 200 km. Tytan ma jeszcze jeden sekret. Naukowcy odkryli niedawno, że księżyc ten oddala się od swojej planety o 11 cm rocznie. Wpływa to na obrót Saturna wokół własnej osi. Planeta zaczyna obracać się szybciej, a jej oś obrotu staje się mniej stabilna. Saturn ciekawostki: woda na „Gwieździe Śmierci” W tym roku niespodziankę naukowcom sprawił jeszcze jeden z wielu księżyców Saturna. To Mimas, siódmy co do wielkości satelita tej planety. Jest znany miłośnikom fantastyki, ponieważ z wyglądu przypomina Gwiazdę Śmierci – zabójczą stację kosmiczną z uniwersum „Gwiezdnych Wojen”. Ciekawostki o kosmosie. Czego jeszcze nie wiemy o Wszechświecie? Ciekawostki o kosmosie bywają intrygujące, zaskakujące, a czasem też trochę straszne. Przede wszystkim uzmysławiają nam jednak, jak mało w gruncie rzeczy wiemy o naturze wszechświata oraz ... Mimo złowieszczej aparycji, Mimas jest jak najbardziej naturalnym lodowym księżycem, składającym się głównie z lodu wodnego. Jednak pod nim może kryć się płynny ocean. O takiej możliwości poinformowali w lutym tego roku geofizycy z instytutu badawczego Planetary Science Institute. Źródło: NASA.
Saturn traci Tytana. Księżyc oddala się od planety
Czy księżyc Saturna może odlecieć w kosmiczną przestrzeń? Tak, choć nie nastąpi to szybko.
W tym artykule: Dlaczego Uran toczy się po orbicie Kiedy Tytan odleci od Saturna Tytan, największy księżyc Saturna, oddala się od swojej planety 11 centymetrów każdego roku. Nie jest to jeszcze nic niezwykłego. Księżyc również oddala się od Ziemi, choć wolniej – 4 cm rocznie. Z tego powodu za miliony lat nie będzie już całkowitych zaćmień Słońca, jedynie obrączkowe. Tarcza Księżyca stanie się mniejsza od słonecznej. Woda na Marsie – co się z nią stało? NASA: może być „uwięziona” w minerałach Gdzie zniknęły oceany pokrywające niegdyś powierzchnię Czerwonej Planety? Rozwiązanie zagadki proponuje nowa teoria dotycząca geologii Marsa. Jak wyliczyli astrofizycy, oddalanie się Tytana wpływa na obrót Saturna wokół jego osi. Planeta zaczyna obracać się szybciej, a jej oś obrotu staje się mniej stabilna. – Jeśli Tytan nadal będzie oddalał się w takim tempie, jak dziś, nachylenie osi obrotu Saturna w ciągu najbliższych kilku miliardów lat znacząco się zwiększy – mówi Melaine Saillenfest z francuskiego CNRS (Centre national de la reserche scientifique). Dlaczego Uran toczy się po orbicie Wraz z Giacomo Larim z włoskiego Uniwersytetu w Pizie Melaine Saillenfest przeprowadził serię komputerowych symulacji. Wynika z nich, że w pewnym momencie orbita Saturna będzie nachylona o 90 stopni w stosunku do „pionu”, czyli będzie zgodna z płaszczyzną orbity (większość planet ma osie ustawione mniej więcej pionowo względem tej płaszczyzny). Gazowy olbrzym będzie toczył się po orbicie niczym beczka. Podobny mechanizm może tłumaczyć, dlaczego tak właśnie zachowuje się Uran. Oś obrotu tej planety jest nachylona 98 stopni w stosunku do „pionu”. Dotychczas sądzono, że winę za to ponosi jakieś kosmiczne zderzenie, które przechyliło oś jego obrotu. Symulacje dotyczące Saturna i jego księżyca wskazują, że taki sam efekt mógł spowodować dawny księżyc Urana. Dawny – bowiem już go nie ma. Stałe oddalanie się księżyca sprawia bowiem, że po pewnym czasie oddala się on od planety na tyle, że jej przyciąganie jest zbyt słabe. Siły przyciągania pozostałych planet lub Słońca mogą wtedy zaburzyć jego orbitę. Zakrzywienie czasoprzestrzeni – skąd się bierze? Jak grawitacja wpływa na przestrzeń i czas Teoria względności opracowana przez Alberta Einsteina przewiduje, że grawitacja to zakrzywienie czasoprzestrzeni. Każda masa zmienia trajektorię pobliskich ciał. Sprawia też, że w jej pobli... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zakrzywienie-czasoprzestrzeni-skad-sie-bierze-jak-grawitacja-wplywa-na-przestrzen-i-czas-fot-getty-images-f6fd6b4.jpeg" width="938" height="613" alt="Zakrzywienie czasoprzestrzeni – skąd się bierze? Jak grawitacja wpływa na przestrzeń i czas (fot. Getty Images)" title="Zakrzywienie czasoprzestrzeni – skąd się bierze? Jak grawitacja wpływa na przestrzeń i czas (fot. Getty Images)" /> Jak wyliczają naukowcy, gdy Tytan będzie dwukrotnie dalej od Saturna niż obecnie, jego orbita będzie niestabilna. Wtedy albo odleci w kosmiczną przestrzeń, albo zacznie szybko zbliżać się do planety i się z nią zderzy. To uruchomi kaskadę zmian orbit wszystkich satelitów Saturna – dodaje Saillenfest. Może też dojść do kolejnych zderzeń. Kiedy Tytan odleci od Saturna Nie musimy jednak obawiać się tej kosmicznej katastrofy. Nastąpi najwcześniej za miliardy lat – o ile w ogóle nastąpi. Do tego czasu Słońce wypali już cały wodór i gdy zacznie spalać hel. Stanie się wówczas czerwonym olbrzymem. Powiększy się tak, że zapewne pochłonie wszystkie planety skaliste: Merkurego, Wenus, Ziemię i Marsa. Jaki los czeka gazowe olbrzymy? Tego nie wiadomo. Astronomowie odkryli niedawno „gorącego Jowisza”, który przetrwał wybuch swojej gwiazdy jako supernowej. Może i w Układzie Słonecznym te planety, które ocaleją, staną się takimi gorącymi olbrzymami. Źródła: New Scientist, ArXiv Interesujesz się kosmosem? Czytaj więcej fascynujących artykułów: Egzoplanety, czyli planety pozasłoneczne. To odległe światy, które dopiero poznajemy W ciągu zaledwie 32 lat od odkrycia pierwszej egzoplanety poznaliśmy ich tysiące. Umieszczony w NASA licznik pokazał liczbę 5000 dokładnie 21 marca 2022 roku. Egzoplanety to pozasłoneczne, o... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/egzoplanety-czyli-planety-pozasloneczne-to-odlegle-swiaty-ktore-dopiero-poznajemy-fot-universal-history-archive-universal-images-group-via-getty-images-86767d5.jpeg" width="938" height="528" alt="Egzoplanety, czyli planety pozasłoneczne. To odległe światy, które dopiero poznajemy (fot. Universal History Archive/ Universal Images Group via Getty Images)" title="Egzoplanety, czyli planety pozasłoneczne. To odległe światy, które dopiero poznajemy (fot. Universal History Archive/ Universal Images Group via Getty Images)" /> Czy Ziemia jest płaska? 10 dowodów obalających ten mit Przedstawiamy mocne argumenty do dyskusji z pseudonaukowcami, którzy wierzą, że Ziemia jest płaska. Potencjalnie niebezpieczna asteroida przemknie w czwartek blisko Ziemi. Czy jest dla nas zagrożeniem? Już w czwartek asteroida, która jest nawet trzykrotnie większa niż Pałac Kultury i Nauki, minie naszą planetę z prędkością ok. 37 500 km/godz. Według agencji kosmicznej NASA jest potencj...
Bańki tytanu kluczem do tajemnicy eksplodujących gwiazd?
Pracujący w zakresie promieni rentgenowskich teleskop pozwolił dostrzec ślady czegoś, co można będzie uznać za element inicjujący eksplozję takiego typu gwiazd, z jakiej powstała Cas A. Ta wielka, stale rozszerzająca się mgławica gorącego gazu jest najmłodszym znanym nam śladem po supernowej, która wydarzyła się zapewne 340 lat temu. Naukowcy poświęcają Kasjopei A wiele uwagi, bo jest relatywnie blisko i można się z niej czegoś dowiedzieć o ewolucji wszechświata.
Gdy gwiazdy eksplodują, ich szczątki pozostają na zawsze w przestrzeni kosmicznej w formie przerzedzającej się mgławicy. Jeżeli jesteśmy odpowiedni blisko możemy ją zbadać nim się „rozpłynie”. Astronomowie są w stanie określić, które szczątki pochodzą właśnie z Cas A. Każda taka eksplozja zostawia ślady w postaci złota i tytanu. Pierwiastki te można znaleźć na różnych planetach i w przestrzeni kosmicznej. View oEmbed on the source website - Naukowcy są przekonani, że większość tytanu, który wykorzystujemy w naszym codziennym życiu powstała właśnie w czasie eksplozji którejś z gwiazd – tłumaczy w informacji prasowej Toshiki Sato, główny autor analizy odkrycia i wykładowca na tokijskiej uczelni Rikkyo. Dodaje, że aż do tej pory nie udało się uchwycić momentu tuż po stworzeniu stabilnej formy tego metalu (stabilnego izotopu). Supernowa może nastąpić na skutek wyczerpania się paliwa wewnątrz masywnej gwiazdy. Może też być skutkiem „obżarstwa”. Jeżeli pochłaniając materię z sąsiedniej gwiazdy przekroczy masę krytyczną (tzw. masę Chandrasekhara), nastąpi wybuch termojądrowy. W pierwszym wypadku, gdy nuklearne źródło energii masywnej gwiazdy wyczerpuje się, jej środek zapada się na skutek oddziaływań grawitacyjnych. Powstaje wówczas albo gwiazda neutronowa o supergęstej budowie, albo (rzadziej) czarna dziura. Gdy resztki zapadającej się dawnej gwiazdy opadają do środka, „odbijają” się od powierzchni gwiazdy neutronowej odwracając proces implozji. Temperatura powstająca w trakcie tego procesu wywołuje fale uderzeniową. Podobna ona jest do efektu wywoływanego przez samolot osiągającego prędkość naddźwiękową. Fala ta rozchodzi się we wszystkie strony zbierając fragmenty zniszczonej gwiazdy. Podczas reakcji jądrowych zachodzących właśnie na tym etapie powstają nowe pierwiastki jak tytan. - Najnowsze trójwymiarowe symulacje sugerują, że kluczową rolę w napędzaniu tej fali uderzeniowej grają neutrino. Subatomowe cząsteczki o niewielkiej masie powstające w trakcie tworzenia się gwiazdy neutronowej uciekają z miejsca narodzin pchając przed sobą bańki stanowiące z kolei +siłę napędową+ fali, uruchamiające ostatecznie etap supernowej – czytamy w informacji prasowej. Właśnie w przypadku Cas A odkryto dowody na napędzaną neutrino eksplozję. Dane z teleskopu Chandra ukazały struktury przypominające palce skierowane od centrum eksplozji na zewnątrz. Zbudowane one były z tytanu i chromu.- Warunki konieczne do stworzenia tych pierwiastków w reakcji nuklearnej odpowiadały wartościom zaobserwowanym w modelach komputerowych symulujących bańki napędzające eksplozję. Pierwiastki tytanu wykryte przez teleskop Chandra w Cas A były stabilnym izotopem – wyjaśnia NASA. Wcześniej, gdy posługiwano się do obserwacji Kasjopeja A teleskopem NuSTAR odkryto jedynie niestabilne izotopy tytanu, które co 60 lat zmieniają się w skand, a potem w wapń (stałe izotopy tego nie robią). Masa stabilnego tytanu wytworzonego przy supernowej Cas A przewyższa całkowitą masę Ziemi. - Nigdy jeszcze nie widzieliśmy takiej sygnatury tytanowych baniek w resztkach supernowej. Udało się tylko dzięki niezwykle ostrym zdjęciom z teleskopu Chandra. Nasze odkrycie to ważny krok w kierunku rozwiązania problemu przejścia wybuchającej gwiazdy w stan supernowej – uważa współautor odkrycia, Keiichi Maeda z uniwersytetu w Kyoto. Na prezentowanym powyżej zdjęciu żelazo wyrażono na pomarańczowo, tlen na fioletowo a krzem na zielono. Tytan zabarwiony na fotografii na jasno niebieski kolor pochodzi z wcześniejszego odkrycia dokonanego teleskopem NASA NuSTAR. Dane z pasma X zebrane przez Chandrę zostały nałożone na zdjęcie w paśmie światła widzialnego wykonane przez teleskop Hubble’a.
W atmosferze Tytana odkryto nietypowe cząsteczki
Molekuła pierwszy raz odkryta w kosmosie blisko 40 lat temu, pierwszy raz zsyntetyzowana na Ziemi 14 lat temu, tak nietrwała, że przetrwać może tylko w pustce kosmosu, została odkryta w atmosferze Tytana, największego z księżyców Saturna.
Naukowcy badający cyklopropenyliden (C3H2) na Ziemi mają problem z wyodrębnianiem i utrzymaniem stabilnej postaci tej molekuły do badań. Karbeny jak C3H2 są wysoce reaktywne, tzn. usilnie dążą to tworzenia bardziej złożonych cząsteczek organicznych. Jakże wielkie więc było zdziwienie naukowców badających Tytana z pomocą radioteleskopu ALMA (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array) w Chile, gdy w górnych partiach atmosfery księżyca Saturna zdołali zidentyfikować niewielkie ilości C3H2. - Kiedy zorientowałem się, że patrzę na cyklopropenyliden, najpierw pomyślałem sobie: no tego to się nie spodziewałem – powiedział Conor Nixon, kierujący pracami z radioteleskopem ALMA planetolog z należącego do NASA Centrum Lotów Kosmicznych Goddarda w Greenbelt, w stanie Maryland. Wyniki pracy jego zespołu naukowego opisano w czasopiśmie ”Astronomical Journal”. Grafika: Cyklopropenyliden wykrywano dotąd tylko w obłokach molekularnych gazu i pyłu, jak widoczny powyżej Obłok Molekularny Byka, ”gwiezdny żłobek” w konstelacji Byka; Conor Nixon / NASA Goddard Space Flight Center Wysoko nad powierzchnią Tytana jest mniej gazów z którymi ta molekuła mogłaby oddziaływać, być może to pozwala jej przetrwać. Pytanie pozostaje, dlaczego C3H2 tam się w ogóle znalazł. Badacze spekulują, że to może być konsekwencja obecności na powierzchni Tytana cząsteczek podobnych do tych, z których na Ziemi powstało życie (to także spekulacja). W azotowej atmosferze tego księżyca jest domieszka metanu. Być może 3,8 – 2,5 mld lat temu podobne, beztlenowe warunki panowały na Ziemi. A C3H2 jako prosta molekuła może być prekursorem złożonych związków z których może powstawać życie. Dlatego tak atrakcyjna wydaje się wizja lepszego zbadania tego miejsca. - To dziwna mała cząsteczka o której raczej w szkole na zajęciach z chemii, czy nawet na studiach licencjackich nie usłyszycie. Na Ziemi też raczej jej nie spotkacie – wyjaśnia w informacji prasowej Michael Malaska z NASA Jet Propulsion Laboratory Astrobiolożka Melissa Trainer z centrum lotów Goddarda określiła Tytana mianem ”żywego laboratorium gdzie przebiegają procesy chemiczne zbliżone do tych, jakie odbywały się miliardy lat temu na Ziemi”. Trainer jest głównym badaczem zespołu mającego pokierować misją sondy Ważka (Dragonfly), która za kilka lat zająć się ma dokładnymi badaniami składu atmosfery największego z 62 księżyców Saturna. View oEmbed on the source website Tytan, ciało niebieskie niemal tak duże jak Mars ma atmosferę cztery razy gęstszą od ziemskiej. Składa się ona głównie z azotu i organicznych cząstek opartych na węglu. To jedyne miejsce w Układzie Słonecznym poza naszą planetą na którego powierzchni istnieje ciecz w stabilnej postaci (o ile nam wiadomo). Zamiast wody zbiorniki wypełnia metanowo-etanowa deszczówka. Jest tam jednak tak zimno, że te gazowe w ziemskich warunkach węglowodory tam utrzymują formę płynną. Podobnie wyglądać miała Ziemia zanim powstało na niej życie.
NASA zapowiada misję na Tytana. Tam może znajdować się życie
Tytan jest światem fascynującym i zupełnie innym niż nasz, a jednak „wiemy, że ma wszystkie potrzebne składniki do powstania życia”, mówi Lori Gaze z NASA.
Na księżyc Saturna poleci misja o nazwie „Dragonfly” czyli „ważka”. To sonda w kształcie czteroramiennego drona, wielkości samochodu i wyposażona w aparaturę do badania dużych cząsteczek organicznych. Na powierzchnię Tytana ma wyruszyć w 2026 i wylądować w 2034 roku. - Nauka robi wrażenie... a misja jest śmiała – mówił Thomas Zurbuchen z NASA – Jestem przekonany, że to dobry czas by to zrobić. Dlaczego akurat Tytan? Księżyc Saturna jest większy niż Merkury (który ma prawa planety) i geograficznie równie złożony co Ziemia. Znajduje się tam bogata w metan atmosfera, lodowe góry oraz jedyne poza ziemskimi w Układzie Słonecznym otwarte morza na powierzchni. Rzeki i jeziora są tam jednak pełne węglowodorów. Jeśli istnieje woda to raczej pod lodową skorupą. Tytan jest światem fascynującym i zupełnie innym niż nasz, a jednak „wiemy, że ma wszystkie potrzebne składniki do powstania życia”, mówi Lori Gaze z NASA. Według niej „Dragonfly” ma pokazać, czy w tym momencie nie dzieją się tam takie procesy jak na Ziemi, gdy zaczynało się tu formować życie. Ważka usiądzie niedaleko równika Tytana, między wydmami złożonymi z węglowodorów. Jej napędem ma być radioaktywny pluton, który przetestowano już w łazikach na Marsie. Osiem wirników na czterech ramionach pozwoli jej jednak na znacznie większe pole obserwacji niż jakiemukolwiek urządzeniu na kołach czy gąsienicach. Komputerowa wizualizacja lądowania i rozpoczęcia prac "Dragonfly" / NASA - Na Tytanie łatwiej jest latać – tłumaczy Elizabeth Turtle z zespołu projektującego i nadzorującego misję z Johns Hopkins Applied Physics Laboratory. Powodem jest gęstsza atmosfera i słabsza grawitacja księżyca. Ważna potrafi sama sobą sterować i manewrować. Sygnały świetlne z Ziemi docierają do niej około 43 minut, co oznacza, że jej sterowanie będzie znacznie większym wyzwaniem niż jakiegokolwiek drona na Ziemi. Ostatni raz NASA obserwowała powierzchnię Tytana w 2005 roku, gdy trafiła tam sonda Huygens i pokazała jego niesamowitą panoramę. Nic nie jest tam oczywiste. - Zamiast ciekłej wody jest tam ciekły metan – pisali naukowcy na łamach Nature – zamiast twardych skał, lód. Zamiast ziemi, cząsteczki węglowodorów opadające z atmosfery. Porównanie wielkości: Ziemia, Tytan i Księżyc. / Wikimedia Commons Na Tytanie panuje temperatura rzędu -180 stopni Celsjusza w umiarkowany dzień. Przy większej ilości tlenu część węglowodorów, z których także na przykład składa się nasza benzyna, po prostu by zapłonęła. To, co fascynuje naukowców to obecność metanu. Ten gaz powstaje między innymi podczas przemiany materii przez mikroorganizmy (na przykład bakterie flory jelitowej zwierząt i ludzi). Ostatnio zaobserwowane wyrzuty metanu na Marsie znów rozbudziły nadzieje na znalezienie tam śladów życia. Jeśli na Tytanie coś żyje, z pewnością jest zupełnie inne od wszystkiego co znamy z Ziemi. Tym bardziej misja ta wydaje się fascynująca i tajemnicza.
Księżyc, Mars, kometa... Gdzie jeszcze lądowaliśmy?
Kometa 67P/Czurimow-Gierasimienko, na której na początku listopada wylądował próbnik sondy Rosetta, była siódmym ciałem niebieskim zdobytym przez człowieka.
1. Księżyc Na naturalnym satelicie Ziemi lądowaliśmy wielokrotnie. Pierwsze były sondy, potem sześciokrotnie na Srebrnym Globie stawał człowiek (pierwszy raz w 1969 roku). Lądowanie na Księżycu było dla ludzkości pierwszym poważnym krokiem w drodze do eksploracji innych światów. 2. Wenus Prób było kilka, dopiero czwarta się udała. Ciśnienie atmosferyczne jest tam tak wysokie, że ziemskie pojazdy były po prostu zgniatane w drodze przez atmosferę. W 1975 roku sonda Wenera 9 jako pierwsza dotknęła powierzchni, wykonała też pierwsze czarno-białe zdjęcia Wenus. Nadawała tylko przez 53 minuty. Kolejne udane lądowania miały podobny efekt. Żadna z sond nie wysyłała na Ziemię danych dłużej niż przez dwie godziny. 3. Mars Jako najbliższa Ziemi planeta od dawna był celem marzeń astronautów. W 1971 roku na jego orbicie umieszczono pierwszy obiekt, w tym samym roku udało się też wylądować na jego powierzchni bezzałogowym pojazdem. Z czasem na Marsie umieszczaliśmy kolejne lądowniki, a wraz z nimi łaziki, dzięki którym dysponujemy dziś masą wysokiej jakości zdjęć oraz bogatą wiedzą na temat budowy i historii Czerwonej planety. 4. Asteroida (433) Eros W 2000 roku naukowcom po raz pierwszy udało się wylądować na asteroidzie. Sonda NEAR Shoemaker miała być tylko orbiterem, ale po zakończeniu udanej misji zdecydowano o posadzeniu jej na powierzchni asteroidy. Dzięki niej zyskaliśmy ponad 150 tys. zdjęć, z czego 69 z samego manewru lądowania. Aparatura sondy działała jeszcze przez dwa tygodnie po nim. Ostatni kontakt z Shoemakerem nawiązano 28 lutego 2001. 5. Asteroida (25143) Itokawa Japońska sonda Hayabusa miała w 2005 roku zbliżyć się do powierzchni asteroidy na odległości kilku centymetrów, a następnie pobrać próbki. Kontakt ten trwał jednak dość długo, można więc uznać go za lądowanie. I to niejedno – Hayabusa zrobiło to dwa razy. Pięć lat później sonda wróciła na Ziemię, po raz pierwszy dostarczając nam materię pochodzącą z planetoidy. 6. Tytan W 2005 roku wylądować na księżycu Saturna udało się lądownikowi europejskiej sondy Cassini. Przebiwszy się przez gęste chmury osiadł na plaży nad morzem metanu. Nadawał stamtąd przez co najmniej 3 godziny i 14 minut, przekazując łącznie około 130 Mbit danych. Podczas lądowania naukowcy zaobserwowali kilka niewytłumaczonych do dziś anomalii, jak ta dotycząca zmiennego kierunku wirowania próbnika wokół własnej osi. 7. Kometa 67P/Czurimow-Gierasimienko Sonda Europejskiej Agencji Kosmicznej Rosetta leciała w jej stronę 10 lat. Znalazłszy się u celu wypuściła lądownik Philae. Nie wszystko poszło zgodnie z planem. Próbnik odbijał się od powierzchni komety, stykając się z nią trzykrotnie. Ostatnim razem osiadł w ten sposób, że jedna z nóg nie miała kontaktu z podłożem. Miejsce lądowania też było inne od zaplanowanego. Wysoki klif przesłonił Philae Słońce, uniemożliwiając tym samym ładowanie akumulatorów. Po ich wyczerpaniu urządzenie przeszło w tryb uśpienia, wcześniej jednak nadając na Ziemię wszystkie oczekiwane dane. Mimo wspomnianych niepowodzeń misję okrzyknięto więc sukcesem. Operatorzy Rosetty twierdzą, że Philae może się jeszcze obudzić – jeśli tylko kometa znajdzie się bliżej Słońca. (Swój udział w misji Rosetty mieli też Polacy) na podst. "Tygodnika Powszechnego"
Sonda Cassini zarejestrowała odbicie światła słonecznego od powierzchni węglowodorowych mórz na Tytanie, księżycu Saturna.
Morza Tytana, w przeciwieństwie do ziemskich, nie zawierają wody. Składają się z węglowodorów, głównie metanu i etanu. Znajdują się w okolicach biegunów księżyca. W strefie równikowej i na niskich szerokościach geograficznych dominują rozległe pola piaszczystych wydm. Najnowszy obraz powierzchni Tytana, który opublikowała NASA, nie jest przedstawiony w rzeczywistych barwach. Zdjęcie wykonano bowiem w podczerwieni za pomocą instrumentu Visible and Infrared Mapping Spectrometer (VIMS). Powstało w czasie sierpniowego przelotu nad Tytanem. Tytan (Fot. NASA) Astronomowie zwracają uwagę na dwa szczegóły widoczne na zdjęciu. Pierwszym z nich jest kompleks chmur metanowych nad północnym biegunem (przypominający pomarańczową strzałkę). Przypuszczalnie zasilają one jeziora i morza na powierzchni satelity. Drugi to odbicie Słońca od powierzchni Kraken Mare, jednego z mórz Tytana. Blask był tak jasny, że oślepił urządzenia sondy. Cassini krąży wokół Saturna i jego księżyców. Misję satelity realizują wspólnie NASA, Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) i Włoska Agencja Kosmiczna (ASI).