Polska hitem świątecznych wyjazdów. Europejczycy ruszają nad Wisłę na Wielkanoc
Polska coraz wyraźniej zaznacza swoją obecność na turystycznej mapie Europy, przyciągając zagranicznych podróżnych nie tylko latem czy zimą, ale również w okresie świątecznym. Najnowsze dane pokazują, że liczba rezerwacji niemal się podwoiła rok do roku, co potwierdza rosnące zainteresowanie Polską jako celem krótkich, wiosennych wyjazdów.
Po okresie zimowych podróży Polska utrzymuje wysoką dynamikę ruchu turystycznego także wiosną, a szczególnie w czasie Wielkanocy. Z danych platformy Kiwi.com wynika, że liczba pasażerów planujących podróż do Polski wzrosła o około 80%. To wyraźny sygnał zmiany w sposobie planowania świątecznych wyjazdów przez Europejczyków, którzy coraz częściej wybierają krótkie city breaki zamiast tradycyjnych, rodzinnych obchodów. Wielkanoc 2026 w Polsce. Skąd przyjeżdżają do nas turyści? Wyraźny wzrost zainteresowania Polską w okresie wielkanocnym widoczny jest w danych dotyczących ruchu pasażerskiego z różnych części Europy. Jak wskazuje raport Kiwi.com, szczególnie aktywne pozostają rynki Europy Zachodniej – przede wszystkim Hiszpania, Wielka Brytania oraz Włochy. To właśnie obywatele tych krajów, obok Czechów i Rumunów, najliczniej planują przyjazd do Polski w czasie świąt. Co więcej, dynamiczne wzrosty odnotowano też w przypadku podróżnych z Grecji, Węgier i Hiszpanii, gdzie liczba pasażerów zwiększyła się nawet trzykrotnie. Dane te pokazują, że Polska nie tylko utrzymuje zainteresowanie wśród najważniejszych grup turystów, ale skutecznie przyciąga również nowych odwiedzających z różnych części kontynentu. Eksperci podkreślają również, że zmienia się sposób postrzegania Wielkanocy jako okresu podróżniczego. – Dla wielu podróżnych Wielkanoc to pierwsza po zimie okazja, by wybrać się na krótki zagraniczny wyjazd. Zamiast spędzać święta wyłącznie przy rodzinnym stole, coraz więcej osób decyduje się na „podróżniczą” Wielkanoc, łącząc lokalne tradycje z odkrywaniem nowych europejskich miast – mówi Daniela Chovancová, Senior PR & External Communications Manager w Kiwi.com. Jak dodaje: „Po udanym sezonie bożonarodzeniowym, kiedy Polska przyciągała głównie turystów z Hiszpanii, Wielkiej Brytanii i Rumunii, obserwujemy teraz kontynuację tego trendu wiosną. Polska nie tylko utrzymuje dynamikę wzrostu, ale ją rozszerza, przyciągając również coraz więcej podróżnych z Węgier”. Tanie loty i rosnący ruch. Polska zyskuje na popularności Rosnące zainteresowanie Polską jako kierunkiem wiosennych wyjazdów przekłada się bezpośrednio na wyniki największych portów lotniczych. Szczególnie wyraźnie widać to w Warszawie, gdzie łączny ruch na Lotnisku Chopina oraz Lotnisku Warszawa-Modlin zwiększył się o ponad 100% rok do roku. To właśnie stołeczne lotniska stają się główną bramą dla zagranicznych turystów przylatujących na krótki, świąteczny wypoczynek. W przypadku Modlina skala wzrostu jest jeszcze bardziej spektakularna – liczba pasażerów rezerwujących loty za pośrednictwem Kiwi.com wzrosła aż o 250%, co wiąże się przede wszystkim z intensywnym rozwojem połączeń obsługiwanych przez tanich przewoźników. Bardzo dobre wyniki notują również Katowice, gdzie liczba podróżnych zwiększyła się o blisko 95%, potwierdzając rosnącą rolę regionalnych lotnisk w obsłudze ruchu turystycznego. Istotnym czynnikiem napędzającym ten trend pozostaje dostępność cenowa. Z danych Kiwi.com wynika, że średni koszt biletu lotniczego do Polski spadł o 24% w porównaniu z ubiegłym rokiem, co znacząco poszerza grono potencjalnych podróżnych. Największe obniżki odnotowano na trasach średniego zasięgu, gdzie ceny spadły o niemal 30%, podczas gdy w przypadku połączeń długodystansowych pozostają one względnie stabilne. Połączenie niższych cen i coraz szerszej siatki tanich lotów sprawia, że Polska staje się konkurencyjną alternatywą dla innych europejskich kierunków na city break, szczególnie dla osób poszukujących krótkich, intensywnych wyjazdów opartych na lokalnych, autentycznych doświadczeniach. Źródło: Kiwi.com Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
W Dolinie Królów w Egipcie odkryto zagadkowe inskrypcje. „Niektóre wyglądały dziwnie”
Przez stulecia nikt nie zwracał większej uwagi na część znaków widocznych w grobowcach faraonów w Dolinie Królów. Dopiero dokładna analiza wykazała, że niektóre napisy pochodzą aż z Indii. To może być jeden z najciekawszych śladów po starożytnych podróżach do Egiptu. Odczytane inskrypcje pokazują, że do Doliny Królów docierali także przybysze spoza świata śródziemnomorskiego.
Dolina Królów należy dziś do największych atrakcji turystycznych Egiptu. Leży na zachodnim brzegu Nilu, niedaleko współczesnego Luksoru. W skalnych grobowcach złożono tam kilkudziesięciu faraonów. Pierwsze groby wykuto wśród skalnych rozpadlin w połowie II tysiąclecia p.n.e. Zakładano, że w ten sposób będą lepiej chronione przed rabusiami. Większość z nich padła jednak łupem złodziei jeszcze w starożytności. Dolina Królów przyciągała przybyszy już w starożytności Wiemy, że zarówno piramidy, jak i Dolina Królów były celem „turystów” już w starożytności. Zachowały się tam liczne inskrypcje pozostawione w języku greckim, co było naturalną konsekwencją podboju kraju faraonów przez Aleksandra Wielkiego. Również dziś turyści chcą zobaczyć Dolinę Królów. To właśnie tam znajduje się słynny grobowiec Tutanchamona. Jednym ze zwiedzających w ostatnich latach był prof. Ingo Strauch z Uniwersytetu w Lozannie w Szwajcarii. W swojej pracy naukowej specjalizuje się w studiach nad sanskrytem oraz buddyzmem. Dziwne znaki na ścianach grobowców zaskoczyły badacza Podczas oglądania ścian grobowców, pokrytych tysiącami greckich i łacińskich graffiti, Strauch zauważył znaki, które wydały mu się dziwne i niepasujące do alfabetu greckiego. Jako specjalista od indyjskiej epigrafiki rozpoznał w nich cechy pisma z Indii. Kluczem do rozwiązania zagadki była specyficzna litera „n”, typowa dla południowych Indii i języka tamilskiego. Okazało się, że napisy te umykały egiptologom przez stulecia, ponieważ badacze Egiptu nie znają pisma indyjskiego. Prof. Strauch razem z dr Charlotte Schmid zidentyfikowali łącznie około 30 takich inskrypcji, ukrytych w dziesięciu różnych grobowcach. Wynikami analiz podzielili się w lutym na konferencji naukowej w Indiach. Żeglarze i kupcy z Indii docierali do Egiptu regularnie Dzięki ostatnim badaniom wiemy, że między I a IV wiekiem n.e. indyjscy żeglarze regularnie przemierzali morskie szlaki do Egiptu. Szukali złota, przypraw i innych rzadkich towarów. Pierwsze ślady obecności osób z Indii w Egipcie odkrył polsko-amerykański zespół naukowców w porcie Berenike nad Morzem Czerwonym. Wśród znalezisk znalazł się między innymi posąg Buddy. Wygląda więc na to, że kupcy z dalekiego kontynentu nie tylko handlowali, ale byli też ciekawi świata. W wolnych chwilach mogli zapuszczać się głęboko do serca Egiptu. Cikai Korran zostawił po sobie podpisy w kilku grobowcach Praktyka podpisywania się na zabytkach jest stara jak świat, co dobrze pokazuje ten „indyjski” przypadek. Dziś uznajemy ją za naganną. Jednym z niesfornych indyjskich turystów był człowiek o imieniu Cikai Korran. Jego imię pojawia się aż osiem razy w pięciu różnych grobowcach w Dolinie Królów. Korran używał tamilskiej formuły „vara kanta”, co oznacza „przyszedł i zobaczył”. To wyraźne nawiązanie do greckich napisów turystycznych. Sugeruje ono, że indyjscy przybysze znali lokalne zwyczaje i zwiedzali nekropolię podobnie jak inni odwiedzający. Szczególną uwagę badaczy zwróciła lokalizacja napisów indyjskiego przybysza. W grobowcu Ramzesa IX jego podpis widnieje na wysokości ponad pięciu metrów nad wejściem. Z kolei w grobowcu nr 14 napis Korrana jest jedynym odkrytym graffiti, co może świadczyć o jego determinacji, by uwiecznić swoją obecność. Do Egiptu docierali nie tylko kupcy, ale też wysłannicy władców Kolejną ważną postacią jest Indranandin, którego sanskrycka inskrypcja znajduje się w grobowcu nr 1, czyli KV1. Podpisał się on jako posłaniec króla Kshaharaty, władcy z zachodnich Indii. To wskazuje, że do Egiptu docierali nie tylko kupcy, ale także oficjalni dyplomaci. Starożytny Egipt był bardziej otwarty na świat, niż długo sądzono Inskrypcje na grobowcach pokazują, że obecność mieszkańców Indii w starożytnym Egipcie mogła być znacznie szersza, niż dotąd przypuszczano. Wygląda na to, że prawie dwa tysiące lat temu w Dolinie Królów spotykali się przedstawiciele różnych królestw i odległych krain. Możliwe, że w tym miejscu, podobnie jak dziś, słychać było wiele języków, a między zwiedzającymi dochodziło do kontaktów i wymiany doświadczeń. Źródła: Międzynarodowa Konferencja Tamilskiej Epigrafiki, SmithsonianMag Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
To jeden z najbardziej zielonych regionów w Polsce. Znakomity kierunek na wiosenny weekend
Lubuskie należy do najmniej oczywistych regionów turystycznych Polski, a jednocześnie skrywa zaskakująco wiele atrakcji: dziką przyrodę parków narodowych, unikatowe geoparki, zabytkowe pałace oraz winnice. Region słynie z ogromnej liczby lasów i jezior, ale też z niezwykłych historii związanych z dawnymi fortyfikacjami czy architekturą sakralną. Jeśli zastanawiasz się, co zobaczyć w Lubuskiem, ten przewodnik pokaże miejsca, które najlepiej oddają charakter tej części Polski.
Spis treści: Park Narodowy „Ujście Warty” – raj dla miłośników ptaków Park Mużakowski – polsko-niemieckie arcydzieło ogrodowe UNESCO Geopark Łuk Mużakowa – niezwykła historia zapisania w krajobrazie Szlak Kościołów Drewnianych Regionu Kozła Lubuski Szlak Wina i Miodu – powrót do winiarskich tradycji Jezioro Sławskie – największe jezioro regionu Międzyrzecki Rejon Umocniony – jeden z największych systemów bunkrów w Europie Zespół pałacowo-parkowy w Żaganiu Bulwar Nadwarciański w Gorzowie Wielkopolskim Park Miłości im. Michaliny Wisłockiej w Lubniewicach Łagów Lubuski – perła między jeziorami Położone przy granicy z Niemcami województwo lubuskie jest jednym z najbardziej zielonych regionów kraju. Lasy zajmują tu niemal połowę powierzchni, a krajobraz tworzą jeziora, rzeki, wzgórza morenowe i rozległe doliny rzeczne. Dzięki temu region przyciąga zarówno miłośników natury, jak i osoby zainteresowane historią oraz turystyką kulturową. Na mapie atrakcji znajdują się tu m.in. Park Narodowy „Ujście Warty”, transgraniczny Park Mużakowski wpisany na listę UNESCO, Międzyrzecki Rejon Umocniony czy liczne winnice. W ostatnich latach Lubuskie coraz mocniej zaznacza swoją obecność na turystycznej mapie Polski. Park Narodowy „Ujście Warty” – raj dla miłośników ptaków Jednym z najcenniejszych przyrodniczo miejsc w regionie jest Park Narodowy „Ujście Warty”, utworzony w 2001 roku. Obejmuje on rozległe tereny ujścia Warty do Odry oraz system rozlewisk, łąk i starorzeczy. Park zajmuje około 8 tysięcy hektarów i jest uznawany za jeden z najważniejszych obszarów ptasich w Europie. Obserwowano tu ponad 270 gatunków ptaków, a w okresie migracji pojawiają się setki tysięcy osobników. Największą atrakcją są: ptasie migracje jesienne i wiosenne, rozległe mokradła i rozlewiska, specjalne wieże obserwacyjne dla birdwatcherów. Dzięki naturalnemu charakterowi doliny Warty park zachował krajobraz przypominający dawne rozlewiska wielkich europejskich rzek. Park Mużakowski – polsko-niemieckie arcydzieło ogrodowe UNESCO Na pograniczu Polski i Niemiec znajduje się Park Mużakowski, jeden z najpiękniejszych parków krajobrazowych Europy. Jego twórcą był XIX-wieczny arystokrata Hermann von Pückler-Muskau, który zaprojektował ogromne założenie ogrodowe o powierzchni ponad 700 hektarów. Park został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 2004 roku. Cechą charakterystyczną tego miejsca jest krajobrazowa kompozycja złożona z: szerokich łąk i polan, krętych alei spacerowych, mostów nad Nysą Łużycką, historycznych budowli parkowych. Dziś Park Mużakowski jest jednym z najważniejszych punktów turystycznych regionu i przykładem transgranicznej współpracy w ochronie dziedzictwa kulturowego. Geopark Łuk Mużakowa – niezwykła historia zapisania w krajobrazie W pobliżu Parku Mużakowskiego znajduje się także Geopark Łuk Mużakowa, unikatowy obszar geologiczny powstały w wyniku działania lodowca. Jego charakterystyczny półkolisty kształt widoczny jest nawet na zdjęciach satelitarnych. Na terenie geoparku znajdują się: kolorowe jeziorka pokopalniane, ślady dawnych kopalni węgla brunatnego, ścieżki edukacyjne pokazujące procesy geologiczne. Eksploatacja złóż węgla trwała tu do 1973 roku, a późniejsza rekultywacja doprowadziła do powstania niezwykle malowniczego krajobrazu. Szlak Kościołów Drewnianych Regionu Kozła W południowo-wschodniej części województwa znajduje się Szlak Kościołów Drewnianych Regionu Kozła. Trasa o długości około 23 kilometrów łączy trzy wyjątkowe świątynie: kościół w Klępsku, kościół w Chlastawie, kościół w Kosieczynie. Budowle te są cennymi przykładami drewnianej architektury sakralnej z XVI i XVII wieku. Ich wnętrza zdobią polichromie przedstawiające sceny biblijne, ornamenty roślinne i symbole religijne. Szczególnie znany jest kościół w Klępsku, którego dekoracje malarskie tworzą jeden z najlepiej zachowanych zespołów malowideł protestanckich w Polsce. Lubuski Szlak Wina i Miodu – powrót do winiarskich tradycji Lubuskie jest dziś jednym z najważniejszych regionów winiarskich w Polsce. Tradycje produkcji wina sięgają tu średniowiecza, a współczesny rozwój branży przyspieszył po utworzeniu Lubuskiego Szlaku Wina i Miodu w 2007 roku. Na szlaku znajduje się kilkadziesiąt miejsc związanych z lokalną produkcją: winnice, pasieki, gospodarstwa agroturystyczne, restauracje serwujące regionalne produkty. Coraz większą popularnością cieszą się także wydarzenia takie jak Winobranie w Zielonej Górze, które jest jednym z największych festiwali winiarskich w Polsce. Jezioro Sławskie – największe jezioro regionu Jednym z najchętniej odwiedzanych miejsc wypoczynkowych jest Jezioro Sławskie, największe jezioro województwa lubuskiego. Jezioro ma powierzchnię ponad 800 hektarów i oferuje: szerokie plaże i kąpieliska, mariny dla żeglarzy, trasy dla kajakarzy i rowerzystów. Miejscowość Sława zyskała dzięki temu miano „lubuskiej riwiery”, przyciągając turystów z całej Polski. Międzyrzecki Rejon Umocniony – jeden z największych systemów bunkrów w Europie Jedną z najbardziej niezwykłych atrakcji historycznych regionu jest Międzyrzecki Rejon Umocniony (MRU). To ogromny system fortyfikacji zbudowany przez III Rzeszę w latach 30. XX wieku. Kompleks obejmuje: ponad 100 bunkrów, sieć podziemnych tuneli o długości kilkudziesięciu kilometrów, systemy transportowe i techniczne. Obecnie część obiektów udostępniono do zwiedzania, a podziemia stały się również zimowiskiem dla tysięcy nietoperzy, co nadaje temu miejscu dodatkowe znaczenie przyrodnicze. Zespół pałacowo-parkowy w Żaganiu Wśród najważniejszych zabytków regionu znajduje się zespół pałacowo-parkowy w Żaganiu, jeden z największych kompleksów rezydencjonalnych w zachodniej Polsce. Barokowy pałac otacza rozległy park krajobrazowy z: starymi alejami drzew, mostami i kanałami wodnymi, historycznymi pawilonami. W ostatnich latach miejsce to zyskało dodatkowy rozgłos jako jedna z najciekawszych atrakcji turystycznych regionu, przyciągając coraz większą liczbę odwiedzających. Bulwar Nadwarciański w Gorzowie Wielkopolskim W Gorzowie Wielkopolskim warto odwiedzić Bulwar Nadwarciański, czyli nowoczesną przestrzeń rekreacyjną nad rzeką Wartą. To popularne miejsce: spacerów i jazdy na rowerze, wydarzeń kulturalnych, spotkań mieszkańców i turystów. Bulwar pokazuje, jak miasta regionu starają się wykorzystywać potencjał rzek i nadrzecznych krajobrazów. Park Miłości im. Michaliny Wisłockiej w Lubniewicach W niewielkich Lubniewicach znajduje się niezwykłe miejsce – Park Miłości im. Michaliny Wisłockiej. Inspiracją do jego powstania była postać słynnej lekarki i autorki książki „Sztuka kochania”. Park nad jeziorem Lubiąż oferuje: romantyczne alejki spacerowe, instalacje artystyczne, miejsca odpoczynku z widokiem na wodę. To jedna z najbardziej oryginalnych atrakcji turystycznych Lubuskiego. Łagów Lubuski – perła między jeziorami Jednym z najbardziej malowniczych miasteczek regionu jest Łagów Lubuski, położony pomiędzy dwoma jeziorami: Trześniowskim i Łagowskim. Nad miejscowością góruje średniowieczny zamek joannitów, a okolicę otacza Łagowski Park Krajobrazowy. Dzięki temu miejsce to stało się popularnym kierunkiem weekendowych wyjazdów. Źródło: National Geographic Traveler, atrakcjelubuskie.pl Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Zapomnij o Barcelonie. Oto 7 hiszpańskich miasteczek, które zachwycają bardziej niż oblegane metropolie
Hiszpania bije rekordy popularności, ale jej prawdziwe oblicze kryje się w miejscach zapomnianych nawet przez lokalsów. Te miasteczka – w tym jedno z najlepszą oliwą świata – oferują tyle samo historii i przygód, co gwarne metropolie. Oto absolutne „ukryte perły”, które zachwycają autentyczną architekturą oraz lokalną kuchnią.
Spis treści: Beget Aínsa Combarro Priego de Córdoba San Martín del Castañar Zumaia Trujillo Hiszpania, jako drugi najczęściej odwiedzany kraj na świecie, dobrze rozumie problem nadmiernej turystyki. W 2025 roku kraj ten ustanowił rekord, przyjmując 96,8 mln gości. Niestety, większość podróżnych nie zapuszcza się poza największe miasta ani popularne wyspy, co stanowi obciążenie dla mieszkańców i godzi w autentyczność kultury, która tak przyciąga turystów. Tymczasem podróżni mogą ominąć wielkie metropolie i odwiedzić mniej znane zakątki tego pięknego kraju. W małych miasteczkach i wioskach przyjezdni odnajdą zupełnie inne oblicze Hiszpanii – takie, w którym życie płynie innym rytmem, a ludzie są silniej związani z ziemią oraz ze sobą nawzajem, pozostając otwartymi i gościnnymi. Na szczęście nawet w najbardziej odległych osadach bogata sztuka, kultura, pradawna historia i dobry posiłek są zawsze na wyciągnięcie ręki. Oto kilka hiszpańskich miejscowości, o których ty (a być może nawet przeciętny Hiszpan) prawdopodobnie nigdy nie słyszałeś, a które warto rozważyć przy planowaniu podróży. 1. Beget Warto tu przyjechać dla: wysokogórskiej kuchni i historycznych szlaków. Stwierdzenie, że to miejsce znajduje się z na uboczu, byłoby niedopowiedzeniem. Do lat 60. XX wieku nie prowadziła tu żadna droga dostępna dla samochodów, a zasięg telefonii komórkowej pojawił się dopiero w 2023 roku. Ta skąpana w miodowych barwach wioska, ukryta w sercu katalońskich Pirenejów, „jest dla kultury Katalonii tym, czym Passeig de Gràcia dla Barcelony: skarbem z brukowanymi uliczkami, kamiennymi mostami i zachwycającą przyrodą” – mówi Xavier Pladeveya, właściciel Can Jeroni, jednej z dwóch restauracji w Beget. Rekomenduje on odwiedzenie XII-wiecznego kościoła Sant Cristòfol (Iglesia de Sant Cristòfol de Beget) przed udaniem się na posiłek inspirowany darami natury danej pory roku. Wędrowcy mogą również potraktować Beget jako punkt startowy na szlaku Camí de Nord (Droga Północna). Ścieżka ta wiedzie przez prastare dębowe lasy chronionego obszaru Alta Garrotxa, pokrywając się fragmentami z trasą, którą pokonywali hiszpańscy wygnańcy uciekający do Francji podczas wojny domowej (1936–1939). 2. Aínsa Warto tu przyjechać dla: spektakularnych szlaków i obserwacji ptaków. W aragońskiej części Pirenejów, na zachód od ich katalońskiego odcinka, leży miasteczko Aínsa, oddalone o zaledwie 15 kilometrów od Parku Narodowego Ordesa y Monte Perdido. – Aínsa, poza tym że jest zachwycającym średniowiecznym miastem, ma przywilej strategicznego położenia, które pozwala odkrywać Pireneje – mówi Marta Romero, właścicielka pięcioosobowego butikowego hotelu Tierra Buxo w sąsiedniej wiosce Arcusa. Marta wraz z zespołem organizuje kameralne wyprawy trekkingowe po parku narodowym oraz do opuszczonych wiosek, gdzie odwiedzający mogą zanurzyć się w historii i kulturze regionu. Zespół współpracuje także z lokalnymi inicjatywami ochrony ptaków. Dzięki temu turyści mogą odwiedzić rezerwat ptaków drapieżnych w Eco Museo de la Fauna Pirenaica (Centrum Ptaków Pirenejskich), znajdujący się przy murach twierdzy w Aínsie, albo obserwować ptaki w ich naturalnym środowisku przez teleskop ustawiony na przeszklonym tarasie hotelu. – Każdego roku gościmy coraz więcej osób zainteresowanych ornitologią – dodaje Romero. 3. Combarro Warto tu przyjechać dla: kwintesencji nadmorskiej architektury. Choć ta malownicza galisyjska wioska rybacka leży na trasie popularnej pielgrzymki Camino de Santiago, Combarro stanowi część rzadziej uczęszczanego odcinka duchowego (Variante Espiritual). Oznacza to, że prawdopodobieństwo dzielenia uliczek z tłumami plecakowiczów jest tu znacznie mniejsze. Ta spokojna zatoka nieopodal miasta Pontevedra słynie z kamiennych hórreos rozsianych wzdłuż linii brzegowej. Te unikatowe, wyniesione konstrukcje (jest ich około 60), tradycyjnie służące do przechowywania ziarna i żywności, stały się symbolem architektury Galicji. Najlepiej prezentują się oglądane z brzegu podczas odpływu. Aby uniknąć tłumów, María Traveso z inicjatywy Galicia Slow Tourism zaleca odwiedziny poza miesiącami letnimi – nawet jeśli wiąże się to z częstszymi opadami deszczu. 4. Priego de Córdoba Warto tu przyjechać dla: najlepszej oliwy z oliwek na świecie. Priego de Córdoba posiada wszystkie cechy typowej wioski z południa Hiszpanii: białe fasady domów, kaskady purpurowych kwiatów i rozległe widoki ze wzgórz. Jednak prawdziwym skarbem tego miejsca jest oliwa z oliwek extra virgin. Francisca García, menedżerka regionalnej certyfikacji oliwy, podkreśla, że organizacja World’s Best Olive Oils przez 14 lat z rzędu uznawała ten andaluzyjski region za producenta „najlepszej oliwy na świecie”. Tłocznie takie jak Aceites Vizcántar organizują wycieczki po tysiącletnich gajach, obejmujące wizyty w zakładach ekstrakcji, degustacje oraz posiłki na łonie natury, których motywem przewodnim jest oliwa. García zaleca odwiedziny w miesiącach zbiorów – od listopada do stycznia – aby zobaczyć tłocznie w pełnym toku pracy. Poleca również wędrówki szlakami górzystego Parku Naturalnego Sierras Subéticas, a szczególnie trekking na najwyższy szczyt okolicy, La Tiñosa. – Będziecie mogli zobaczyć tam rolników, którzy własnoręcznie zbierają swoje oliwki – dodaje García. 5. San Martín del Castañar Warto tu przyjechać dla: historycznych miejsc i zabytków. San Martín del Castañar leży około 70 kilometrów na południe od Salamanki, w samym sercu pasma Sierra de Francia. Starannie zachowana architektura pozwala gościom przenieść się o całe wieki wstecz – można tu podziwiać średniowieczne kamienne domy z rustykalnymi drewnianymi balkonami, rzymskie ścieżki i mosty, drugą najstarszą arenę walk byków w Hiszpanii oraz XV-wieczną zamkową wieżę strażniczą, która dziś służy jako centrum obsługi turystów. Szlaki turystyczne wychodzące z wioski otaczają kasztanowce, nawiązujące do jej nazwy (castaña oznacza po hiszpańsku kasztan). Jeden z nich to Camino de los Espejos (Droga Luster) – licząca ponad 9 kilometrów trasa łącząca sztukę z naturą. 6. Zumaia Warto tu przyjechać dla: cudów geologii i wina txakoli. Wystarczy godzina drogi na wschód od Bilbao, by dotrzeć do Zumaii i podziwiać jeden z najbardziej niedocenianych cudów geologicznych Kraju Basków – Flysch. To przybrzeżne formacje skalne, powstałe z naprzemiennych warstw miękkich i twardych osadów, które wyrastają z dna oceanu niczym ciasto francuskie (mille-feuille) lub – jak podaje oficjalna strona Geoparku – „stara księga odkrywająca ponad 15 milionów lat historii”. – Z miejscowości Deba można przejść do Zumaii nadmorskim szlakiem Ruta del Flysch – mówi Isabel Etxaniz, właścicielka rodzinnej winiarni o znaczącej nazwie Flysch. Podczas odpływu warto pospacerować po skałach i zanurzyć stopy w naturalnych basenach. Aby spróbować lokalnego txakoli – lekko musującego białego wina – wystarczy udać się do dowolnej restauracji w mieście. Miłośnicy sztuki powinni wybrać się na 30-minutową przejażdżkę do pobliskiego Chillida Leku, spokojnego sanktuarium rzeźby na świeżym powietrzu autorstwa słynnego Eduardo Chillidy. Z kolei na tych, którzy marzą o kolacji w nagrodzonej gwiazdką Michelin restauracji Elkano (znajdującej się w Getarii, 6 km od Zumaii) czeka potężny, maślany grillowany turbot, smakujący jak słodkie wody Morza Kantabryjskiego. 7. Trujillo Warto tu przyjechać dla: starożytnej historii i sztuki regionalnej. Jeśli przymknie się oko na wszechobecny kult Francisco Pizarro – konkwistadora i lokalnego bohatera – Trujillo w regionie Estremadura ukaże nam bogactwo historyczne dorównujące Lizbonie czy Madrytowi (miasto leży w równej odległości od obu tych stolic). Najlepszym sposobem na poznanie Trujillo jest spacer z przewodnikiem, takim jak Guadalupe Parrón z biura Guía Turismo Trujillo. Wycieczka rozpoczyna się na Plaza Mayor (gdzie stoi posąg Pizarro), z przystankami przy perłach architektury mauretańskiej, takich jak Aljibe (podziemna cysterna) oraz X-wieczny zamek Alcazaba, znany fanom serialu „Gra o Tron” jako lokalizacja filmowa. W poszukiwaniu sztuki regionalnej warto wybrać się do oddalonego o 30 minut Romangordo. Lokalni muraliści tworzą tam na fasadach budynków i drzwiach barwne sceny upamiętniające dawne zawody i życie codzienne. Wykorzystują do tego technikę trampantojo (trompe l’oeil), która sprawia, że dwuwymiarowe powierzchnie zyskują trójwymiarową głębię. Źródło: National Geographic
Urlopy znajomych wywołują frustrację wśród Polaków. To paliwo dla branży turystycznej
Współczesne podróżowanie coraz częściej rozgrywa się nie tylko na lotniskach i w hotelach, lecz także – a może przede wszystkim – w mediach społecznościowych. Użytkownicy dzielą się relacjami z egzotycznych wyjazdów, publikują zdjęcia z rajskich plaż czy górskich trekkingów i na bieżąco dokumentują kolejne doświadczenia. Choć tego typu treści mają inspirować, u wielu odbiorców wywołują mniej pozytywne emocje, takie jak frustracja czy zazdrość. Paradoksalnie jednak właśnie to poczucie niedosytu (określane dziś mianem travel envy lub holiday jealousy) staje się jednym z nieoczywistych motorów napędzających współczesną turystykę.
Zjawisko zazdrości o podróże w dużej mierze wpisuje się w szerszy kontekst tzw. FOMO (ang. fear of missing out), czyli lęku przed pominięciem ważnych doświadczeń. Jak wskazują badania opublikowane w czasopiśmie „Computers in Human Behavior”, FOMO definiowane jest jako niepokojące przekonanie, że inni uczestniczą w bardziej wartościowych wydarzeniach lub przeżywają coś lepszego od nas. Mechanizm ten ma głębokie podłoże społeczne – poczucie bycia wykluczonym z grupy mogło w przeszłości stanowić realne zagrożenie dla przetrwania. W erze cyfrowej, gdy codzienna aktywność znajomych jest stale dostępna online, bodźce wywołujące FOMO są znacznie częstsze i intensywniejsze. W konsekwencji emocje te mogą negatywnie wpływać na dobrostan psychiczny, zwiększając poziom lęku czy obniżając nastrój, ale jednocześnie przekładają się na konkretne decyzje konsumenckie – w tym rosnącą skłonność do rezerwowania wyjazdów, które mają pozwolić „nadrobić” obserwowane w sieci doświadczenia. Travel envy w liczbach. Kto najczęściej zazdrości wakacji z Instagrama? Choć mogłoby się wydawać, że to przedstawiciele najmłodszego pokolenia są najbardziej podatni na wpływ treści publikowanych w mediach społecznościowych, dane wskazują na zupełnie inny mechanizm. Najsilniejsze emocje związane z obserwowaniem cudzych podróży deklarują bowiem młodsi millenialsi, czyli osoby w wieku 25-34 lat. To właśnie w tej grupie co piąty respondent przyznaje, że „zdecydowanie zazdrości” influencerom ich wyjazdów, a niemal co dziesiąty świadomie ogranicza kontakt z wakacyjnymi relacjami w sezonie urlopowym, aby nie pogarszać sobie nastroju. Zjawisko to nie jest przypadkowe, ponieważ osoby w tym wieku stanowią jednocześnie najliczniejszą grupę użytkowników Instagrama w Polsce – korzysta z niego aż 4,7 mln osób między 25. a 34. rokiem życia, co przekłada się na ponad jedną trzecią wszystkich użytkowników tej platformy. W rezultacie częstsza ekspozycja na starannie wyselekcjonowane obrazy luksusowych wyjazdów sprzyja nasileniu porównań społecznych, które u części odbiorców przeradzają się w frustrację. W tej samej grupie wiekowej aż 13,4% osób deklaruje bowiem negatywne emocje wynikające ze śledzenia relacji z cudzych podróży, a dla niemal 5% tego typu treści potrafią nawet obniżyć satysfakcję z własnych wakacji. Jednocześnie obserwowanie takich materiałów nie prowadzi jednak wyłącznie do zniechęcenia – przeciwnie, ponad jedna trzecia młodszych millenialsów i najstarszych przedstawicieli pokolenia Z przyznaje, że publikacje podróżnicze motywują ich do planowania własnych wyjazdów. Oznacza to, że zazdrość o cudze wakacje częściej uruchamia potrzebę działania niż wycofania. – Reakcja na wakacyjne treści influencerów często wynika ze sposobu, w jaki prezentują oni swoje życie jako luksusowe, estetyczne i pozbawione pośpiechu, w rytmie slow travel. Dlatego tego typu materiały jednocześnie inspirują i budzą emocjonalne napięcie. Nie zawsze chodzi o to, żeby pojechać tam, gdzie influencer, tylko żeby przeżyć urlop na podobnym poziomie – podkreśla Ankica Ćaleta, CEO My Luxoria. W konsekwencji Instagram staje się jednym z głównych źródeł inspiracji turystycznej – wskazuje go ponad połowa Polaków – co znajduje odzwierciedlenie również w danych międzynarodowych, według których aż 85% milenialsów planuje urlop pod wpływem treści znalezionych w social mediach. – Influencerzy pokazują gotowe scenariusze podróży [...], co w praktyce skraca proces planowania i zwiększa prawdopodobieństwo podjęcia decyzji o wyjeździe – dodaje Katarzyna Turosieńska z Polskiej Izby Turystyki. Dochody i styl życia mają wpływ na „wakacyjną zazdrość” Mechanizm tzw. travel envy nie ogranicza się jednak wyłącznie do osób w określonym wieku, lecz wyraźnie nasila się w grupach funkcjonujących w mniej stabilnym rytmie życia zawodowego i finansowego. Największy poziom frustracji związanej z obserwowaniem relacji z zagranicznych wyjazdów deklarują osoby pracujące w niepełnym wymiarze godzin – aż 17,2% z nich przyznaje, że treści podróżnicze publikowane w sieci wpływają negatywnie na ich samopoczucie. Co więcej, wakacyjną zazdrość wobec influencerów deklaruje w tej grupie 41,9% respondentów, a wśród studentów odsetek ten wzrasta nawet do 55,3%. Wynika to z faktu, że w sytuacji, gdy styl życia i możliwości finansowe wciąż się kształtują, publikowane w mediach społecznościowych obrazy egzotycznych podróży zaczynają pełnić funkcję punktu odniesienia dla wyobrażeń o przyszłości oraz „docelowym” standardzie życia. Odwrotną tendencję można zaobserwować wśród osób o najwyższych dochodach, gdzie dominującą reakcją pozostaje obojętność wobec tego typu treści – deklaruje ją niemal sześciu na dziesięciu badanych. W konsekwencji różnice w odbiorze wakacyjnych relacji widoczne są również ze względu na płeć: zazdrość wobec cudzych podróży deklaruje 40,1% kobiet i 32,6% mężczyzn, przy czym kobiety częściej wskazują, że tego rodzaju materiały stanowią dla nich inspirację do planowania własnych wyjazdów. – Influencerzy nie sprzedają samego kierunku czy hotelu, ale wizję całego doświadczenia – podkreśla Ankica Ćaleta. Dlatego dla wielu młodych Polaków kluczowe znaczenie zaczynają mieć takie elementy jak prywatność, estetyka przestrzeni czy możliwość samodzielnego kształtowania rytmu dnia podczas urlopu. Jednocześnie rosnąca rola mediów społecznościowych wpływa na podwyższenie oczekiwań wobec podróży, które nie zawsze mają odzwierciedlenie w rzeczywistości. Jak zaznacza Katarzyna Turosieńska z Polskiej Izby Turystyki, „krótkie, starannie wyselekcjonowane kadry nie pokazują całego kontekstu: sezonowości, natężenia ruchu turystycznego czy realnych warunków”. Z tego powodu branża coraz częściej apeluje o świadome podejmowanie decyzji zakupowych oraz weryfikowanie warunków rezerwacji przed podjęciem ostatecznej decyzji o wyjeździe. Źródła: The List, My Luxoria Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Podróżuje solo po świecie, ale nie jest sama. W każdym kraju szuka... tymczasowego chłopaka
Podróże solo przestały być niszą i stały się jednym z wyraźnych trendów współczesnej turystyki. Samotne wyjazdy coraz częściej traktowane są jako sposób budowania niezależności, wzmacniania poczucia sprawczości i odkrywania własnych granic. Jednak dla niektórych kobiet podróż w pojedynkę oznacza coś więcej niż tylko czas dla siebie – w kolejnych krajach szukają partnerów, choć... wyłącznie na czas wyjazdu.
Już w 2024 roku kobiety podróżujące solo odpowiadały za 52,67% przychodów generowanych w tym segmencie rynku turystycznego, a prognozy wskazują, że w 2026 roku aż 84% osób wybierających samotne wyjazdy stanowić będą właśnie kobiety. Rosnąca popularność takiego stylu podróżowania nie zawsze oznacza jednak skupienie wyłącznie na introspekcji czy zwiedzaniu. Coraz częściej mówi się o nowym zjawisku – budowaniu krótkotrwałych relacji w trakcie wyjazdów. Jednym z przykładów jest Orsolya Lorincz, która odwiedzając kolejne egzotyczne destynacje, świadomie szuka „tymczasowych chłopaków”, z którymi dzieli doświadczenia, zanim wyruszy w kolejną podróż. „Tymczasowi partnerzy” jako strategia podróżowania solo Orsolya Lorincz wywołała burzliwą dyskusję w sieci po tym, jak opublikowała nagranie przedstawiające swój nietypowy „trik podróżniczy”, które w krótkim czasie osiągnęło blisko cztery miliony wyświetleń. 34-latka z Rumunii rozpoczęła samotne podróże w 2016 roku, kiedy – jak sama wyznała – zrezygnowała z pracy i sprzedała mieszkanie, aby sfinansować wyjazdy do kolejnych krajów. Z czasem zaczęła nawiązywać krótkotrwałe relacje z poznanymi na miejscu mężczyznami, traktując je jako element swoich doświadczeń w drodze. Jak tłumaczyła w rozmowie z „What’s The Jam”, takie znajomości zazwyczaj trwają około tygodnia. – Zależy jak długo zostaję w danym kraju – powiedziała. Partnerów poznaje głównie za pośrednictwem aplikacji randkowych, a ich rola polega na wspólnym spędzaniu czasu, pokazywaniu lokalnych atrakcji czy towarzyszeniu jej w codziennych aktywnościach. – To tylko tymczasowy chłopak, z którym możemy spędzać czas i wspólnie robić różne rzeczy. Oprowadzają mnie po okolicy, przygotowują śniadanie, kupują jedzenie i napoje, a czasami nawet zatrzymuję się u nich w domu, jeśli dobrze się dogadujemy – wyjaśniła. Jak dodała, nie traktuje tych relacji jako formy darmowych wycieczek, lecz raczej okazję do poznania miejsca z perspektywy mieszkańca. – Mam ich za darmowych przewodników i towarzyszy do wspólnego spędzania czasu – zaznaczyła. Takie znajomości kończą się wraz z jej wyjazdem z kraju i – jak twierdzi – nie wiążą się z dalszymi zobowiązaniami. Viralowa strategia podróżnicza dzieli internautów Zdaniem Lorincz krótkotrwałe relacje zawierane podczas podróży mają także wymiar praktyczny, ponieważ umożliwiają poznanie lokalnej kultury w sposób niedostępny dla osób korzystających wyłącznie z usług biur podróży. – Kiedy znasz miejscowych, mogą ci pokazać sekretne miejsca lub tradycje, o których biura podróży nawet nie wspominają – podkreśliła, dodając, że dzięki temu może doświadczyć kraju „w bardziej wyjątkowy sposób”. Taki model podróżowania pozwala jej przyjeżdżać i wyjeżdżać bez konieczności dostosowywania planów do nikogo. – Korzyścią jest to, że mogę swobodnie przyjeżdżać i wyjeżdżać z kraju, kiedy chcę, i nie muszę koordynować swoich działań z partnerem – powiedziała. Jednocześnie przyznała, że w przyszłości nie wyklucza stabilnej relacji z osobą o podobnym stylu życia: „Idealnie byłoby znaleźć partnera, który również kocha podróżować i chciałby żyć w ten sposób”. Opublikowane przez nią nagranie wywołało skrajne reakcje wśród internautów. Część użytkowników komentowała z humorem, że „to po prostu networking”, inni zauważali, że „gdy mężczyźni robią to samo, nikt nie ma z tym problemu”. Nie zabrakło jednak też krytycznych głosów – niektórzy określali takie podejście jako kontrowersyjne, a nawet „smutny znak czasów”. Sama podróżniczka przyznała z kolei, że po publikacji materiału otrzymała dziesiątki wiadomości od osób z różnych krajów, deklarujących chęć pokazania jej swojego miasta podczas kolejnych wizyt. – Dostałam co najmniej 50 propozycji od ludzi z całego świata, którzy napisali, że mogę odwiedzić ich kraj i być ich dziewczyną przez tydzień – zdradziła. Nic dziwnego, że takie podejście budzi mieszane opinie. Kobietom, które nie mają ochoty na podobne eksperymenty – jako również solo podróżniczka – polecałabym zatem alternatywę w postaci... randek w pojedynkę. W przeciwieństwie do spotkań aranżowanych za pośrednictwem aplikacji randkowych, takie wyjścia pozwalają uniknąć elementu zaskoczenia. Ponadto posiłki w restauracji czy kawiarnianym ogródku spożywane w samotności mogą sprzyjać poczuciu sprawczości, autonomii i uważności, ponieważ to ty wybierasz tempo, miejsce i sposób przeżywania chwili bez presji konwersacji czy dostosowywania się do czyichkolwiek preferencji. Co więcej, badania wskazują, że samotne jedzenie może pomagać w skupieniu się na bieżącej chwili, uważniejszym smakowaniu potraw i refleksji. A to z kolei wzmacnia samoświadomość i poczucie własnej wartości, zwłaszcza gdy jest to wybór dobrowolny i świadomy. A towarzystwo, nawet jeśli ogranicza się do własnych myśli i obserwacji, bywa równie satysfakcjonujące jak najbardziej angażująca rozmowa – często pozwalając odpocząć, uporządkować myśli i wrócić do codzienności z większą jasnością umysłu czy poczuciem wewnętrznej równowagi. Źródła: Daily Mail, New York Post, Alibaba, Instagram, What’s The Jam Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Rekordowy rok dla Polski. Turyści zostawili miliardy złotych
Z roku na rok Polska przyciąga coraz więcej turystów – zarówno z zagranicy, jak i z rynku krajowego. Rosnące zainteresowanie krótkimi wyjazdami typu city break, zwiedzaniem historycznych centrów miast oraz aktywnym wypoczynkiem w górach i nad morzem przekłada się na konkretne liczby. Najnowsze statystyki pokazują dynamiczny wzrost ruchu turystycznego i rekordowe wyniki, które plasują nasz kraj w ścisłej czołówce europejskich destynacji rozwijających się najszybciej.
Polska należy dziś do najszybciej rosnących rynków turystycznych w Europie. Z danych Eurostatu wynika, że w 2025 roku ustąpiła pod względem tempa wzrostu ruchu turystycznego jedynie Malcie. Tendencję tę potwierdzono również podczas konferencji w siedzibie Głównego Urzędu Statystycznego, gdzie zaprezentowano najnowsze analizy dotyczące liczby noclegów i obłożenia obiektów. Coraz większa konkurencyjność cenowa, rozbudowana infrastruktura oraz różnorodność oferty – od zabytkowych miast po parki narodowe – sprawiają, że Polska konsekwentnie umacnia swoją pozycję jako atrakcyjny cel podróży w skali całego kontynentu. Rekordowy wzrost turystyki w Polsce w 2025 roku 6 lutego 2026 roku w siedzibie Głównego Urzędu Statystycznego w Warszawie zainaugurowano Obserwatorium Turystyki, a zaprezentowane podczas konferencji dane jednoznacznie potwierdziły, że polski rynek podróży wszedł w fazę wyraźnej, stabilnej ekspansji. W 2025 roku z noclegów w krajowych obiektach skorzystało 58,9 mln turystów, co oznacza wzrost o 11,6% rok do roku. Skala tego przyrostu pokazuje, że odbicie po pandemii nie tylko się utrwaliło, lecz przekształciło w trwały trend wzrostowy. Równolegle liczba przyjazdów zagranicznych osiągnęła poziom 15,2 mln, rosnąc o 13,1%, a więc szybciej niż ruch krajowy. Oznacza to, że Polska nie tylko odzyskuje turystów, ale skutecznie przyciąga nowych gości z zagranicy, umacniając swoją pozycję w europejskiej konkurencji. Podczas wystąpienia wiceminister sportu i turystyki Ireneusz Raś oraz prezes GUS Marek Cierpiał-Wolan zwracali uwagę, że tak wysoka liczba nocujących stanowi dowód odporności sektora i rosnącego zaufania podróżnych. W konsekwencji zwiększyła się również liczba udzielonych noclegów (o 7% w skali roku), co pozwoliło Polsce zająć drugie miejsce w Unii Europejskiej pod względem dynamiki wzrostu. Wyższe obłożenie hoteli, apartamentów i pensjonatów przełożyło się bezpośrednio na poprawę rentowności branży, a tym samym na większe inwestycje i dalszy rozwój infrastruktury. Naturalnym następstwem rosnącej liczby gości były także wyższe wydatki turystyczne, które w 2025 roku osiągnęły 94 mld zł. To o 9,5% więcej niż w 2024 roku i aż o 38,7% więcej niż w 2019 roku, co dowodzi, że sektor nie tylko wrócił do poziomów sprzed pandemii, lecz wyraźnie je przekroczył. Szczególnie dynamicznie wzrosły wydatki turystów zagranicznych, co oznacza większy napływ środków do gospodarki i dalsze wzmacnianie pozycji Polski jako atrakcyjnego, konkurencyjnego celu podróży w Europie. Najem krótkoterminowy i największe miasta napędzają wzrost Dynamiczny rozwój rynku w 2025 roku widoczny był nie tylko w tradycyjnych hotelach, lecz także w segmencie najmu krótkoterminowego. Szacuje się, że aż 44,8 mln noclegów zrealizowano w obiektach rezerwowanych za pośrednictwem platform internetowych, co uplasowało Polskę na siódmym miejscu w Unii Europejskiej. Tak wysoki wynik potwierdza wyraźną zmianę preferencji podróżnych: coraz częściej wybierają oni apartamenty i mieszkania oferujące większą elastyczność, prywatność oraz konkurencyjną cenę. W konsekwencji rośnie presja konkurencyjna wobec tradycyjnych hoteli, szczególnie w największych miastach i najbardziej obleganych regionach turystycznych. Najwięcej rezerwacji odnotowano w województwie mazowieckim – 11 mln, co wynika przede wszystkim z silnej pozycji Warszawy jako centrum biznesowego i turystycznego. Na kolejnych miejscach znalazły się Małopolska z wynikiem 10,3 mln oraz Dolny Śląsk z 7,1 mln noclegów. Warto zauważyć, że choć Małopolska pozostaje jednym z liderów, w ujęciu rok do roku odnotowała niewielki spadek, co można tłumaczyć bardzo wysoką bazą odniesienia z poprzednich lat. Jednocześnie szybki wzrost widoczny był w województwach pomorskim i kujawsko-pomorskim, co wskazuje na rosnące zainteresowanie północną i centralną częścią kraju. Koncentracja ruchu turystycznego w największych ośrodkach miejskich pozostaje wyraźna. Warszawę odwiedziło 8,7 mln turystów, Kraków 5,2 mln, a Gdańsk 2,9 mln. Osiem z dziesięciu najbardziej obleganych powiatów zanotowało wzrost liczby odwiedzających, co potwierdza utrzymującą się tendencję do wyboru destynacji o rozwiniętej infrastrukturze i szerokiej ofercie kulturalnej. W efekcie to właśnie metropolie oraz kluczowe regiony turystyczne w największym stopniu napędzają krajowe rekordy, jednocześnie wyznaczając kierunki dalszego rozwoju polskiego rynku podróży. Źródła: Główny Urząd Statystyczny, etravel.pl Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Turystyka w 2026 roku będzie rozwijać się najszybciej w historii. Ale nie tam, gdzie się spodziewamy
W 2025 roku ponad 1,5 mld turystów wyjechało za granicę, a rok 2026 zapowiada się na historyczny rekord: dynamiczny wzrost podróżnych przewiduje się w krajach, które do tej pory nie były turystycznymi potentatami. Które państwa zaskoczą świat w najbliższych miesiącach?
Liczba podróży międzynarodowych wzrosła globalnie w zeszłym roku o 4% i zbliżyła się do średniej sprzed pandemii. Chociaż według danych UN Tourism Europa nadal pozostaje niekwestionowanym liderem jeśli chodzi o turystykę – Stary Kontynent jak magnes przyciąga ludzi z całego świata – najszybszy wzrost odwiedzających obserwujemy w krajach takich jak Brazylia, Etiopia, Bhutan czy Seszele. Ich sukces nie jest przypadkiem. Chociaż Europę odwiedza 800 mln turystów rocznie, to notuje ona wzrost „zaledwie” o 6%. Inni depczą nam po piętach, rosnąc nawet 37% rokrocznie. Gdzie pojedziemy na wakacje w 2026 roku? Brazylia – 37% więcej turystów. To wszystko dzięki sprytnej strategii i nowym połączeniom Mieszkańcy Brazylii zdają się rozumieć, że turystyka jest ogromną siłą kraju. To dlatego w ostatnich latach prowadzone są przemyślane, zunifikowane działania rządu i sektora prywatnego. Publiczno-prywatne partnerstwa pozwoliły na stworzenie dogodnych połączeń lotniczych z wieloma miejscami w Europie, Ameryce czy Azji. Lot do Rio de Janeiro jest teraz prostszy niż kiedykolwiek i nie wymaga wielomiesięcznego planowania. W Brazylii szczególnie uwidacznia się także trend świadomego podróżowania. Przyciąga ona turystów, którzy oczekują nie tylko komfortu, ale także angażują się w kontakt z lokalną kulturą, szukają autentycznych przeżyć i rozwiązań przyjaznym środowisku. Widać to po wzroście liczby podróżujących rodzin oraz wydłużeniu pobytów. Powstają luksusowe apartamenty, ale z możliwością spaceru po fawelach. Gdzie na wakacje 2026? Nie tylko do Rio Branża stara się także promować różnorodność kraju i przyciągać turystów do miejsc położonych dalej od znanych metropolii. Przykładem jest Belém i jej rynek Ver-o-Peso oraz rozwijająca się scena gastronomiczna wykorzystująca składniki z Amazonii. Eksperci wskazują, że prawdziwe bogactwem Brazylii są dziesiątki „wersji” tego kraju, a coraz bardziej popularne staje się odkrywanie mniej znanych miast i regionów Egipt – nowy rozdział turystycznego potentata i 20% wzrost Egipt wraca na turystyczną mapę z przytupem, od razu notując wzrost o 20%. Główną atrakcją okazało się otwarcie długo wyczekiwanego Wielkiego Muzeum Egipskiego niedaleko Gizy – inwestycji zapowiadanej przez dekady, która przyciągnęła zarówno tych, którzy czekali na jej inaugurację, jak i turystów powracających po wcześniejszych rozczarowaniach. Zmienia się nie tylko liczba, ale i profil odwiedzających. Coraz więcej rodzin i kobiet decyduje się na podróż do Egiptu – co odnotowują touroperatorzy, tacy jak Johnny Prince z Timbuktu Travel, podkreślając blisko 50% wzrost zapytań o wyjazdy rodzinne i solo w 2025 roku. Coraz popularniejsze staje się powolne zwiedzanie kraju, a nie tylko siedzenie w hotelu: rejsy tradycyjnymi, drewnianymi i kameralnymi dahabijami po Nilu, wizyty w lokalnych wioskach czy wycieczki rowerowe. Etiopia, Bhutan i Seszele – zaskakujące gwiazdy turystyki 2026 Etiopia – 15% wzrost, powrót do bezpieczeństwa i zrównoważonego rozwoju Wschodnioafrykański kraj przez lata omijany był z powodu konfliktu w Tigraju, ale to zdaje się zmieniać – wzrost o 15% był najwyższym wskaźnikiem w całej Afryce. Jako przyczyny podaje się rosnącą liczbę połączeń, zwiększenie bezpieczeństwa oraz powstanie wygodnej platformy Visit Ethiopia. W 2025 kraj przyciągnął zarówno turystycznych wyjadaczy, jak i młodych, aktywnych podróżników. Nie ma się co dziwić, bo Etiopia słynie z niepowtarzalnych atrakcji – od gór Simien, przez świątynie Lalibeli, po wyjątkowe społeczności Doliny Omo, które od lat kultywują niesamowite tradycje. Bhutan – aż 30% turystów więcej chce przeżyć głębokie doświadczenie. Pomimo dodatkowych opłat Bhutan od lat broni się przed napływem nadmiernej ilości turystów. To wyjątkowa polityka „niskiej liczby odwiedzających wysokiej wartości” (ang. high value, low volume) realizowana poprzez obowiązkową opłatę Sustainable Develompent Fee (czyli „podatku zrównoważonego rozwoju”), która wynosi obecnie 100 dolarów za noc, jednak cena potrafi się zmieniać w zależności od sezonu. Opłata finansuje infrastrukturę i pomaga dbać o środowisko. Mimo to kraj w 2025 roku zanotował aż 30% wzrost liczby turystów. Według Yeishana Goela z Himalayan Echoes Bhutan przyciąga poszukiwaczy głębokich doświadczeń duchowych, spotkań z mnichami, tkaczami i mieszkańcami odległych dolin. Goście wybierają piesze wędrówki czy wyprawy motocyklowe. Seszele – 13% więcej turystów wybrało zadbane plaże Wyspiarski kraj chce zerwać ze swoim wizerunkiem plażowego, turystycznego raju – a przynajmniej go rozszerzyć. Zdecydowanie się to udaje! Seszele chcą dbać o swoje środowisko naturalne i to podoba się turystom – kraj ściśle chroni aż 30% swoich wód oceanicznych i inwestuje duże środki w ekoturystykę. Dzięki temu udało mu się nie stracić swojej wyjątkowej tożsamości. Dzięki integracyjnemu podejściu (np. na Seszelach nie ma prywatnych plaż) rośnie liczba podróżujących rodzin czy podróżników nastawionych na wellness i kontakt z naturą. Turyści zachwycają się spacerami, nurkowaniem czy poznawaniem kuchni kreolskiej. Czemu turyści przyjeżdżają akurat w te miejsca? To nie przypadek, że na turystycznych mapach pojawiają się nowi gracze, którzy zawzięcie gonią Europę. To kraje, które inwestują nie tylko w nowe połączenia lotnicze, ale także w bezpieczeństwo i promocję. Wpisują się też w trendy – promują ekoturystykę, slow travel czy – niekiedy – luksusowe podróżowanie. Łączy je także autentyczność doświadczeń, którą lokalne władze zdają się rozumieć. Wzrost popularności nowych kierunków to także efekt rosnącego przeciążenia tradycyjnych destynacji – takich jak Paryż, Wenecja czy Barcelona. Nowe miejsca oferują alternatywę dla zatłoczonych miast, umożliwiając głębszy kontakt z przyrodą i kulturą lokalną oraz korzystanie z atrakcji w mniej skomercjalizowanych warunkach. Turystyka w 2026 roku to przede wszystkim jakość – najbardziej zyskają kraje, które potrafią połączyć innowacyjność, dbałość o środowisko i dobro mieszkańców, co skutkuje autentycznością turystycznego doświadczenia... i niezapomnianymi wakacjami. Źródła: BBC, UN Tourism, bhutan.travel, Seychelles Tourism Board Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Świat ma dość turystów? Tu tego nie odczujesz. Oto 10 najbardziej gościnnych miejsc
W czasach, gdy w wielu popularnych kurortach coraz częściej mówi się o nadmiarze turystów, gościnność przestaje być oczywistością, a staje się wartością samą w sobie. Nikt nie chce przyjechać na wymarzony urlop tylko po to, by poczuć, że jest nieproszonym gościem. Dlatego przy wyborze kierunku coraz więcej osób zwraca uwagę nie tylko na krajobrazy czy atrakcje, lecz także na nastawienie mieszkańców. Gdzie więc podróżni mogą liczyć na autentycznie życzliwe przyjęcie i poczucie, że są naprawdę mile widziani?
Rosnące zjawisko overtourismu sprawia, że w części najpopularniejszych regionów świata relacje między turystami a lokalnymi społecznościami stają się napięte. W niektórych miejscach wprowadzane są dodatkowe opłaty, limity odwiedzających czy restrykcje mające ograniczyć napływ gości – jak dzieje się to choćby w niektórych regionach Hiszpanii czy w alpejskich obszarach północnych Włoch. Równocześnie istnieją destynacje, które wciąż budują swoją markę na otwartości i wysokiej jakości obsługi. To właśnie one znalazły się w najnowszym zestawieniu najbardziej gościnnych miejsc na świecie na 2026 rok, przygotowanym w ramach corocznego plebiscytu Booking.com Traveller Review Awards. Montepulciano, Toskania – gościnność w sercu włoskiej krainy wina Montepulciano to przykład miejsca, w którym turysta od pierwszych chwil czuje się bardziej gościem niż klientem. Położone na wzgórzu w południowej Toskanii miasto zachowało średniowieczny układ ulic i kamienną zabudowę, dzięki czemu spacer po jego stromych zaułkach ma niemal filmowy charakter. Gościnność budowana jest tu wokół lokalnych tradycji – od rodzinnych trattorii po niewielkie enoteki, w których właściciele chętnie opowiadają o winie Vino Nobile di Montepulciano. Region uchodzi za jeden z najważniejszych obszarów winiarskich we Włoszech, ale mimo renomy nie zatracił kameralności. Mieszkańcy przyzwyczajeni są do odwiedzających, lecz wciąż utrzymują bezpośredni, serdeczny kontakt, co sprawia, że pobyt ma charakter osobisty, a nie anonimowy. Otaczające miasto wzgórza, gaje oliwne i winnice dodatkowo wzmacniają poczucie spokoju i autentyczności. Warto dodać, że właśnie tu kręcono sceny „włoskiego miasta” w filmie „Zmierzch: Księżyc w nowiu”, choć w fabule miejsce to występowało jako Volterra. Magong na Tajwanie – tradycja, świątynie i azjatycka serdeczność Magong, położone na archipelagu Penghu, łączy nadmorskie krajobrazy z silnie zakorzenioną kulturą religijną i społeczną. Jednym z najważniejszych punktów miasta jest świątynia Mazu, uznawana za jedną z najstarszych na Tajwanie, której początki sięgają XV wieku. To wokół takich miejsc koncentruje się życie wspólnotowe, co przekłada się na wyjątkowo otwarte podejście do przyjezdnych. Lokalne targi, niewielkie restauracje serwujące owoce morza i spokojne portowe uliczki tworzą atmosferę, w której łatwo nawiązać kontakt z mieszkańcami. Gościnność w Magong nie ma charakteru komercyjnego – wynika raczej z kulturowego przywiązania do uprzejmości i wzajemnego szacunku. Dla turystów oznacza to poczucie bezpieczeństwa i autentycznego zainteresowania, a nie jedynie obsługę nastawioną na zysk. San Martín de los Andes – argentyńska natura i przyjazna społeczność San Martín de los Andes leży nad jeziorem Lácar w andyjskiej części Patagonii i przyciąga miłośników przyrody przez cały rok. Miejscowość rozwijała się jako ośrodek turystyki aktywnej, jednak zachowała niewielką skalę i bliskie relacje między mieszkańcami a odwiedzającymi. W okolicy znajdują się wulkany, lasy, rzeki i rozległe tereny Parku Narodowego Lanin, co sprzyja trekkingowi, wędkarstwu, sportom zimowym i wodnym. Lokalne pensjonaty i restauracje często prowadzone są przez rodziny, które budują atmosferę opartą na bezpośrednim kontakcie i trosce o komfort gości. Dzięki temu nawet w sezonie miasteczko nie sprawia wrażenia anonimowego kurortu, lecz miejsca, w którym turysta szybko staje się częścią lokalnej codzienności. Harrogate, czyli najbardziej przyjazne miasto Wielkiej Brytanii Harrogate łączy elegancką historię uzdrowiskową z wyraźnym poczuciem wspólnoty. Miasto słynie z zadbanych parków, kwietnych rabat i architektury przypominającej czasy wiktoriańskie, ale to mieszkańcy nadają mu reputację jednego z najbardziej gościnnych miejsc w kraju. Niezależne sklepy, kawiarnie i restauracje tworzą środowisko, w którym goście traktowani są z uwagą i życzliwością. Jednocześnie atmosfera jest swobodna, bez przesadnej formalności, co sprzyja dłuższym pobytom. Uznane hotele, takie jak Hotel du Vin & Bistro czy Rudding Park, dodatkowo wzmacniają wizerunek miasta jako miejsca, gdzie wysoki standard idzie w parze z ciepłym podejściem do przyjezdnych. Fredericksburg w Teksasie – wino, historia i południowa gościnność Fredericksburg powstało jako niemiecka osada, co do dziś widać w architekturze i lokalnych tradycjach. Położone w regionie Hill Country miasteczko liczy około 10 tysięcy mieszkańców, ale przyciąga ponad milion turystów rocznie, głównie dzięki rozwijającej się scenie winiarskiej. Mimo rosnącej popularności zachowało kameralny charakter, a właściciele winnic, butikowych hoteli i restauracji budują relacje z gośćmi w oparciu o bezpośredni kontakt. Południowa uprzejmość i spokojne tempo życia sprawiają, że odwiedzający czują się tu mile widziani, a nie traktowani wyłącznie jako źródło dochodu. Pirenópolis – kolonialny klimat i brazylijska serdeczność Pirenópolis to niewielkie miasto w stanie Goiás, znane z kolonialnej zabudowy i brukowanych ulic. Jego siłą jest połączenie historycznego charakteru z naturalnym otoczeniem pełnym wodospadów i szlaków. Mieszkańcy przywiązują dużą wagę do lokalnych festiwali, muzyki i wspólnego spędzania czasu, co przekłada się na otwartość wobec turystów. Restauracje i bary sprzyjają długim, spokojnym spotkaniom, a atmosfera nie jest zdominowana przez masową turystykę. Dzięki temu Pirenópolis pozostaje miejscem, w którym łatwo poczuć autentyczne, południowoamerykańskie ciepło. Swakopmund i namibijska przygoda w europejskim stylu Swakopmund leży między pustynią Namib a Atlantykiem i łączy krajobrazy ekstremalne z architekturą o niemieckich korzeniach. Kolonialna przeszłość widoczna jest w nazwach ulic i zabudowie, co tworzy nietypowe połączenie kultur. Miasteczko stało się centrum sportów przygodowych, ale uniknęło niekontrolowanej ekspansji typowej dla wielu kurortów. Lokalne pensjonaty i operatorzy wycieczek słyną z troski o gości, oferując pomoc i indywidualne podejście. Gościnność w Swakopmund wynika z poczucia wspólnoty i zależności od turystyki, która traktowana jest jako partnerstwo, a nie jedynie biznes. Takayama – tradycyjna japońska gościnność w górskim wydaniu Takayama zachowała starą zabudowę z okresu Edo, drewniane domy kupieckie i browary sake, które tworzą spójny historyczny krajobraz. Japońska koncepcja omotenashi, czyli uprzejmej, dyskretnej troski o gościa, jest tu szczególnie widoczna. Lokalne ryokany, sklepy i restauracje kładą nacisk na detale i szacunek wobec odwiedzających. Festiwal Takayama oraz skansen Hida Folk Village przyciągają turystów, ale miasto nie zatraciło równowagi między ruchem turystycznym a codziennym życiem mieszkańców. Noosa Heads – australijski luz i naturalna równowaga Noosa Heads oferuje połączenie plaż, jezior i terenów chronionych Parku Narodowego Noosa. Mieszkańcy przywiązują dużą wagę do stylu życia opartego na równowadze między naturą a rekreacją, co przekłada się na otwarte podejście do gości. Kawiarnie, targi i lokalne wydarzenia budują atmosferę swobody, a turystyka rozwija się w zgodzie z ochroną środowiska. Dla odwiedzających oznacza to komfortowy wypoczynek bez presji i nadmiernego pośpiechu. Kłajpeda – nadbałtycka gościnność i morska tradycja Klaipėda wyróżnia się starówką z XVIII-wieczną zabudową o niemieckim rodowodzie oraz silnym związkiem z morzem. Portowy charakter miasta łączy się z rozwiniętą ofertą kulturalną i licznymi festiwalami. Mieszkańcy przyzwyczajeni są do odwiedzających, ale zachowują bezpośredni, serdeczny styl bycia. Bliskość Mierzei Kurońskiej i bałtyckich plaż sprawia, że Kłajpeda jest dobrym miejscem zarówno na krótki wypad, jak i dłuższy pobyt, w którym goście mogą poczuć się swobodnie i bezpiecznie. Źródła: Daily Mail, Booking.com Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Te europejskie kraje są wolne od tłumów. Znajdziesz w nich ciszę i spokój
W czasie gdy wiele europejskich ikon turystyki zmaga się ze skutkami overtourismu, a najsłynniejsze miasta i kurorty przeżywają prawdziwe oblężenie, wciąż istnieją miejsca, gdzie podróżowanie wygląda zupełnie inaczej. Zamiast kolejek do atrakcji i przepełnionych starówek można tam liczyć na przestrzeń, spokój i autentyczny kontakt z lokalnym krajobrazem oraz kulturą. Które kraje Europy należą dziś do najmniej odwiedzanych przez turystów?
Europa od lat pozostaje najchętniej odwiedzanym kontynentem świata, jednak turystyczna popularność rozkłada się bardzo nierównomiernie. Podczas gdy część państw notuje rekordowe napływy gości, inne pozostają na uboczu głównych szlaków podróżniczych. Analiza przygotowana przez organizatora rejsów Riviera Travel, oparta na danych Eurostatu dotyczących liczby noclegów w obiektach turystycznych, wskazuje, które europejskie kraje przyciągają najmniej zagranicznych odwiedzających i tym samym mogą być dziś jednymi z ostatnich bastionów spokojnego podróżowania. Najrzadziej odwiedzane kraje Europy Na czele zestawienia państw o najmniejszej liczbie noclegów turystycznych w Europie znalazł się Liechtenstein, który według danych za 2024 rok odnotował jedynie 228 579 noclegów w oficjalnych obiektach zakwaterowania. Skala ta wyraźnie kontrastuje z jego położeniem w samym sercu Alp, między Austrią a Szwajcarią, co teoretycznie powinno sprzyjać dużemu ruchowi turystycznemu. Stolica, Vaduz, przyciąga panoramą doliny Renu, zamkiem książęcym oraz nowoczesnymi instytucjami kultury, takimi jak Kunstmuseum Liechtenstein czy Muzeum Narodowe. Jednocześnie kraj jest często odwiedzany w formule krótkiej wycieczki z sąsiednich regionów, co ogranicza liczbę nocujących gości. W efekcie Liechtenstein pozostaje miejscem o alpejskim charakterze, rozbudowanej sieci szlaków pieszych i winnicach, lecz bez presji masowej turystyki. Drugą pozycję zajmuje Macedonia Północna, z wynikiem około 2 180 510 noclegów. Mimo wzrostu zainteresowania regionem Bałkanów kraj ten wciąż pozostaje na uboczu głównych europejskich szlaków turystycznych. Najważniejszym punktem na mapie jest Ochryda, wpisana na listę UNESCO, której zabytkowa zabudowa i położenie nad jeziorem tworzą krajobraz porównywany z najbardziej rozpoznawalnymi destynacjami południa Europy. Dziedzictwo bizantyjskie i osmańskie widoczne w architekturze sakralnej, kamienne uliczki i klasztory na zboczach wzgórz budują silny kontekst historyczny. Stolica, Skopje, łączy elementy antyczne, osmańskie i współczesne, a rozwijające się regiony winiarskie dodatkowo poszerzają ofertę turystyczną kraju. Podium zamyka Luksemburg, gdzie liczba noclegów sięgnęła ok. 3,6–3,7 mln. Mimo roli ważnego centrum instytucjonalnego Unii Europejskiej, kraj nie doświadcza natężenia ruchu typowego dla sąsiednich państw. Miasto Luksemburg oferuje spektakularne połączenie nowoczesnej zabudowy z rozległym systemem średniowiecznych fortyfikacji wpisanych na listę UNESCO. Kilkanaście minut od stolicy rozciąga się region Mullerthal, nazywany „Małą Szwajcarią”, z siecią szlaków prowadzących przez lasy, wąwozy i formacje piaskowcowe. Mniej oblegane europejskie państwa Tuż za podium w zestawieniu państw o relatywnie niewielkiej liczbie noclegów turystycznych plasuje się Łotwa, która w 2024 r. odnotowała ok. 4,7 mln noclegów – wyraźny wzrost względem roku poprzedniego, ale wciąż niski na tle najpopularniejszych kierunków kontynentu. O jej atrakcyjności decyduje Ryga, uznawana za jedno z najważniejszych centrów architektury secesyjnej w Europie, a także dostęp do dzikiego wybrzeża Bałtyku i rozległych terenów leśnych. Piąte miejsce zajmuje Czarnogóra (ok. 5,2 mln noclegów), gdzie kontrast między adriatyckim wybrzeżem a surowym interiorem górskim buduje wyjątkową różnorodność krajobrazową. Zatoka Kotorska z miastem Kotor oraz Park Narodowy Durmitor pokazują, że niewielka powierzchnia kraju nie przekłada się na ubogą ofertę. Szósta w rankingu Estonia (ok. 6,4 mln noclegów) łączy dobrze zachowane średniowieczne centrum Tallina z krajobrazem wysp i lasów północnej Europy, tworząc profil kierunku kulturowo-przyrodniczego. Dalej znajduje się Albania (ok. 7,4 mln noclegów), gdzie Riwiera Albańska, miasta UNESCO (Berat i Gjirokastra) oraz górskie regiony północy budują alternatywę dla przepełnionych kurortów śródziemnomorskich. Ósma Litwa (8,6 mln noclegów) przyciąga barokowym Wilnem i krajobrazem Mierzei Kurońskiej, oferując połączenie historii, natury i nowoczesnej sceny kulinarnej. W dalszej części zestawienia znalazła się Malta (11,3 mln noclegów), której bogate dziedzictwo – od świątyń megalitycznych po barokową Vallettę – równoważy stosunkowo niewielką skalę ruchu turystycznego. Listę zamyka Serbia (12,6 mln noclegów), gdzie dynamiczny Belgrad łączy intensywne życie kulturalne z dostępem do regionów winiarskich i formacji przyrodniczych, takich jak Đavolja Varoš. Wspólnym mianownikiem tej grupy jest wyraźny wzrost zainteresowania przy jednoczesnym zachowaniu przestrzeni, która pozwala doświadczać europejskiego dziedzictwa poza głównym nurtem turystycznym. Źródła: Riviera Travel, Time Out Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Słynny bebok nie straszy już dzieci. Dzisiaj ta postać stała się wizytówką śląskiej stolicy
Bebok – mara, której imieniem przez stulecia uciszano i przywoływano do porządku niesforne dzieci – dziś ma zupełnie inną postać. Niegdyś przerażający stwór, współcześnie przeistoczył się nieodzownego towarzysza turystycznych spacerów po Katowicach. Jak to się stało, że słowiański demon stał się współczesnym elementem śląskiego folkloru? Jak wygląda bebok? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Co to za stwór? Funkcja wychowawcza beboka Jak wyglądał bebok? Portret potwora Gdzie mieszkał bebok? Od demona do maskotki Strach towarzyszy ludziom od zawsze, ale współcześnie przyjmuje zupełnie inne, racjonalniejsze oblicze niż przed wiekami. Dziś coraz mniej osób boi się zjaw, duchów i innych niestworzonych mar. Ale w czasach, gdy jedynym źródłem światła w domu był chybotliwy płomień świecy lub lampy naftowej, każdy cień wydawał się być bestią. A wszystkie one miały swoje imię. Co to za stwór? Dziś słowo „bebok” brzmi nieco zabawnie, ale przed wiekami nie było do śmiechu nikomu, kto je usłyszał. Nazwa ta wskazuje na złośliwego demona z wierzeń słowiańskich. Trudno określić, kiedy narodziła się wiara w tego stwora. W Polsce najstarszym źródłem wymieniającym jego imię najprawdopodobniej jest dialog „Ziemianin” z 1565 roku, autorstwa księdza Jana Dymitra Solikowskiego, wybitnego publicysty polskiego renesansu. Z czasem wiele straszydeł z panteonu słowiańskich demonów popadło w zapomnienie. Ale nie bebok. W XIX stuleciu wiara w tego stwora wciąż była żywa w Małopolsce i Wielkopolsce, gdzie powiedzenia „jak nie bydzies jád, to cie bebák zjé” i „cicho bądź, bo cię bobok weźmie” były niezawodnymi narzędziami wychowawczymi. Wskazują na to choćby zapiski etnografa Oskara Kolberga. Z kolei Bogdan Baranowski zauważył, że w okolicach Puszczy Sandomierskiej funkcjonowała wówczas pokrzepiająca kołysanka, służąca oswojeniu dziecięcych lęków: Dodo moje, dodo Ścigało mnie bobo Ręce, nogi miało Ukochać mnie chciało. Funkcja wychowawcza beboka Jeszcze w XVI wieku bebok był zjawą, której bali się wszyscy, jak wskazuje „Słownik etymologiczny języka polskiego”, autorstwa Aleksandra Brücknera. Z czasem stał się postrachem niegrzecznych dzieci. Wskazują na to nie tylko ludowe podania, ale także słowo „bobo”, które jest rdzeniem nazwy demona. Mamy tu do czynienia z reprodukcją sylab (bo-bo), która jest typowa dla mowy dziecięcej. Paradoks polega na tym, że to samo słowo – „bobo” – w języku polskim oznacza małe dziecko, a w sferze demonologicznej – potwora, który temu dziecku zagraża. Wygląda zatem na to, że bebok jest niczym innym, jak mrocznym odbiciem dziecięcej niewinności. Strach jako narzędzie kontroli Dlaczego rodzice straszyli dzieci bebokiem? Dziś takie praktyki wydają się okrutne, ale należy podkreślić, że w dawnych społecznościach wiejskich i robotniczych, dzieciństwo wyglądało zupełnie inaczej. Rodzice, zajęci ciężką pracą, nie mieli czasu na nieustanny nadzór nad potomstwem. Nie było niań, monitoringu ani bezpiecznych placów zabaw. Dzieci bawiły się same, często w otoczeniu maszyn rolniczych, głębokich stawów czy zwierząt hodowlanych. W takiej rzeczywistości bebok pełnił funkcję „wirtualnego ogrodzenia”. Był najskuteczniejszym systemem prewencyjnym. Wystarczyło zaszczepić w umyśle dziecka wiarę, że w niebezpiecznych miejscach czyha potwór, by samo zrezygnowało z ich eksploracji. Bebok? A może babok? Strach niejedno ma imię Choć „bebok” jest formą dominującą na Górnym Śląsku, nazwa potwora, o którym mowa, jest zróżnicowana regionalnie. W Małopolsce i Wielkopolsce częściej spotyka się formę „babok”. Drobna różnica samogłoskowa nie zmienia jednak natury zjawy. Bez względu na to, jak nazywano tego potwora, mowa była o istocie porywającej niegrzeczne dzieci. Jak wyglądał bebok? Portret potwora Najbardziej przeraża to, co jest nieznane. Wiele demonów wymyka się precyzyjnym opisom, ale nie bebok. W przekazach ludowych był opisywany różnorako. Niemniej jednak na podstawie dawnych opisów można zrekonstruować pewien archetyp. Dominujący obraz przedstawia beboka jako istotę niewielką. Miał on mierzyć od 50 do 100 cm. Niski wzrost miał swoje uzasadnienie. Niewielki demon mógł skutecznie ukrywać się w zakamarkach, gdzie pozostawał niewidoczny. Jednocześnie był wystarczająco wysoki, by zagrozić dziecku. Bebok łączył cechy ludzkie ze zwierzęcymi. Poruszał się na dwóch nogach, ale był nadmiernie owłosiony, co zbliżało go do słowiańskiego Leszego. Zamiast stóp miał kopyta. Ta cecha stanowiła wyraźne nawiązanie do ikonografii diabelskiej, sugerując piekielne pochodzenie stwora. Zgodnie z niektórymi podaniami z terenu Śląska, miał oczy umieszczone z trzech stron głowy. Ta szczególna cecha miała zapewniać mu wszechwiedzę – bebok widział wszystko, co robi dziecko, nawet gdy wydawało się, że nie patrzy. Atrybuty beboka Niski, ale piekielnie skuteczny porywacz dzieci nie wyruszał na łowy z pustymi rękami. Bebok miał swoje „rekwizyty grozy” – proste, za to dobrze spełniające swoją funkcję: wór – służył do porywania niegrzecznych dzieci. Wizja zostania wrzuconym do ciemnego wora i wyniesionym w nieznane była jedną z najsilniejszych traum w dziecięcej wyobraźni; kij – to narzędzie bezpośredniej kary cielesnej. Bebok nie bawił się w dyplomację – „dycki trzimje we garśći kryja kerům pjere bachory” (zawsze trzyma w garści kij, którym bije bachory). Gdzie mieszkał bebok? Kluczowym elementem mitologii beboka jest jego terytorium. Był demonem przydomowym, ale nie domowym w ścisłym sensie. Nie mieszkał w izbie czy za piecem, jak opiekuńcze duchy, a w piwnicy, na strychu, w chlewie i stajni czy w okolicach domu, zwłaszcza gęsto porośniętych. Dlaczego właśnie tam? To proste. Właśnie w tych miejscach był najbardziej potrzebny rodzicom, którzy chcieli kontrolować swoje pociechy. Od demona do maskotki W XXI wieku, gdy elektryczność rozświetliła najciemniejsze piwnice, a systemy monitoringu zastąpiły mitycznych strażników, bebok stracił rację bytu jako „straszak”. Nie popadł jednak w zapomnienie. Na Śląsku nie tylko przetrwał, ale przeżywa prawdziwy renesans, jednak w nieco innej formie. Współczesny bebok jest niski, często uśmiechnięty, ma duże, sympatyczne oczy i – co kluczowe – wchodzi w interakcje z ludźmi w sposób przyjazny. Szlak beboków w Katowicach Centrum tego odrodzenia są Katowice. To właśnie tam, w sercu metropolii, narodził się pomysł, by uczynić z beboka symbol miasta, na wzór wrocławskich krasnali. W stolicy Górnego Śląska znajdują się 122 figurki w 109 lokalizacjach. To nie jest już tylko niszowa ciekawostka, a realna atrakcja turystyczna. Istnieją dedykowane trasy: piesza – pozwalająca przy okazji poszukiwania figurek zwiedzić historyczne dzielnice, takie jak Nikiszowiec; rowerowa – opracowana dla tych, którzy chcą „zaliczyć” wszystkie figurki bez zbędnego nadkładania drogi. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
„Podróbki” Bali, Santorini i Rzymu są nowym hitem. Te miejsca wypierają zatłoczone klasyki
Najpopularniejsze kierunki turystyczne coraz częściej zmagają się z nadmiernym ruchem odwiedzających. Tłumy na ulicach historycznych centrów, kolejki do atrakcji i rosnąca presja na lokalną infrastrukturę stają się problemem zarówno dla mieszkańców, jak i samych podróżnych. Okazuje się jednak, że wiele z tych obleganych miejsc ma swoje mniej oczywiste, a równie urokliwe odpowiedniki, które pozwalają doświadczyć podobnego klimatu bez poczucia masowości.
Idea „duplikatów” popularnych destynacji turystycznych nie jest nowa, jednak w obliczu rosnącej liczby podróżnych zyskuje zupełnie nowe znaczenie. Wraz z tym, jak kolejne miejsca trafiają na listy „must see”, rośnie też zainteresowanie alternatywami oferującymi podobne krajobrazy, architekturę czy styl życia, ale w spokojniejszej, mniej komercyjnej odsłonie. Teraz platforma Airbnb, analizując dane wyszukiwania użytkowników, wskazała lokalizacje, które mogą stać się najciekawszymi zamiennikami zatłoczonych kurortów, metropolii i wakacyjnych klasyków w nadchodzącym sezonie podróżniczym. Słoneczne alternatywy dla zatłoczonych klasyków wakacyjnych Coraz więcej podróżnych świadomie odchodzi od najbardziej obleganych kurortów, poszukując miejsc oferujących podobne walory krajobrazowe i estetyczne, lecz funkcjonujących w bardziej kameralnej skali. Tym samym zamiast przepełnionego w sezonie Santorini ich uwagę przyciąga Altea na hiszpańskim wybrzeżu Costa Blanca. To miasteczko o białej zabudowie, stromych brukowanych uliczkach i punktach widokowych nad Morzem Śródziemnym przywodzi na myśl greckie pejzaże, ale zachowuje znacznie spokojniejszy rytm życia. Centralnym punktem starówki jest kościół z charakterystyczną, kobaltową kopułą, a lokalne galerie, niewielkie place i rodzinne restauracje nadają temu miejscu autentyczności, której coraz częściej brakuje najbardziej znanym wyspom. Podobnie działa zestawienie Bali z Croyde w hrabstwie Devon. Choć brytyjskie wybrzeże różni się klimatem od Indonezji, oba miejsca łączy silna kultura surfingu oraz bliskość natury. Szeroka piaszczysta zatoka, wydmy i zielone wzgórza tworzą przestrzeń sprzyjającą aktywnemu wypoczynkowi, a niewielka skala miejscowości sprawia, że podróż nabiera bardziej lokalnego, wspólnotowego wymiaru. W podobny sposób szkocką Skye można zastąpić wyspą Barra, znaną z jasnych plaż, surowych wzgórz i niewielkiej społeczności, gdzie krajobraz i poczucie przestrzeni dominują nad infrastrukturą turystyczną. To jednak nie wszystko. Zamiast popularnej Marbelli rekomendowana bywa Denia – portowe miasto z historycznym zamkiem górującym nad starówką i rozległymi plażami regionu Walencji. Łączy ono dostęp do morza z bogatym dziedzictwem architektonicznym i codziennym rytmem życia mieszkańców, oferując śródziemnomorską atmosferę bez nadmiernego rozmachu typowego dla luksusowych kurortów. Natomiast w Azji alternatywą dla zatłoczonego Phuket jest Koh Yao Noi w Zatoce Phang Nga. Wapienne klify wynurzające się z morza, plantacje kauczuku i niewielkie wioski rybackie budują krajobraz bliższy tradycyjnej Tajlandii niż globalnym centrom turystycznym. Mniej znane miasta i krajobrazy jako odpowiedź na overtourism Rosnące zmęczenie podróżnych nadmiernym tłokiem w najbardziej rozpoznawalnych europejskich metropoliach sprawia, że coraz częściej wybierane są mniejsze miasteczka oferujące porównywalną wartość kulturową, lecz funkcjonujące w spokojniejszej skali. Właśnie dlatego zamiast przeciążonego ruchem turystycznym Rzymu uwagę przyciąga Genua – miasto o silnym dziedzictwie morskim i kupieckim, którego pałace wpisane na listę UNESCO, wąskie uliczki historycznego centrum i czynny port tworzą autentyczną tkankę miejską, a nie wyłącznie scenografię dla zwiedzających. Podobny mechanizm widać w zestawieniu Dubrownika z niewielkim Perastem. Gdy chorwackie miasto zmaga się z napływem wycieczkowców, Perast oferuje tę samą estetykę Adriatyku (kamienne pałace, weneckie dziedzictwo i widok na zatokę), lecz w warunkach pozwalających rzeczywiście doświadczać przestrzeni. Z kolei podróżni rozczarowani komercjalizacją Pragi kierują wzrok ku Tbilisi, gdzie historyczna zabudowa, tradycja winiarska i dynamiczna scena kulturalna tworzą środowisko w mniejszym stopniu podporządkowane masowej turystyce. Drewniane balkony starego miasta, łaźnie siarkowe oraz twierdza Narikala budują kontekst historyczny, który naturalnie łączy się z nową gastronomią i życiem nocnym. Ten sam schemat przenosi się na krajobrazy przyrodnicze. Zamiast dalekiej wyprawy do Wielkiego Kanionu Kolorado część podróżnych wybiera Tolmin w Alpach Julijskich. Głębokie wąwozy, turkusowe rzeki i skalne ściany oferują równie spektakularną rzeźbę terenu, lecz w środowisku bardziej dostępnym i mniej obciążonym presją turystyczną. W efekcie zmiana destynacji nie oznacza rezygnacji z wrażeń – przeciwnie, pozwala odzyskać poczucie realnego kontaktu z miejscem, które w najbardziej znanych lokalizacjach bywa dziś trudne do osiągnięcia. Źródła: Airbnb, Time Out Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
10 nieoczywistych pomysłów na weekend w Polsce. Nie tylko góry i morze
Szukasz pomysłu na weekend z rodziną lub z przyjaciółmi? Oto 10 kierunków w Polsce, które potrafią zaskoczyć nawet doświadczonych piechurów. W gronie dziennikarzy National Geographic Traveler przygotowaliśmy propozycje podróżnicze po Polsce dla osób szukających nieoczywistych miejsc, bliskości natury i autentycznych regionalnych klimatów. Poza popularnymi szlakami czekają tu dzikie krajobrazy, pogranicza kultur, uzdrowiska z czystym powietrzem i niezwykłe formy geologiczne, które pokazują Polskę z zupełnie innej strony.
Spis treści: Kraina Lessowych Wąwozów – polska Toskania w wersji dzikiej Hajnówka – brama do Puszczy Białowieskiej i wielokulturowości Roztoczański Park Narodowy – kraina wody, lasów i koników polskich Łuk Mużakowa – geologiczny fenomen i krajobraz jak z innej planety Śląsk Cieszyński – pogranicze kultur i tradycji Gołdap – uzdrowisko na końcu Polski Mazury Zachodnie – cisza, przestrzeń i mniej oczywiste jeziora Kościerzyna – serce Kaszub Chojnice – historia i brama do Borów Tucholskich Akwedukt w Fojutowie – inżynieria w środku lasu Polska wciąż potrafi zaskakiwać nawet doświadczonych podróżników. Poza oczywistymi kierunkami – Tatrami, Trójmiastem czy Krakowem – istnieją miejsca mniej znane, a jednocześnie niezwykle różnorodne krajobrazowo i kulturowo. To regiony, w których natura, historia i lokalna tożsamość tworzą wyjątkowy klimat, często porównywany do zagranicznych destynacji. Poniższa lista to inspiracyjny przegląd 10 miejsc w Polsce, które nie są masowe, a potrafią dostarczyć intensywnych wrażeń: od surowych form geologicznych, przez wielokulturowe pogranicza, po obszary idealne dla osób szukających ciszy, aktywności i autentyczności. Kraina Lessowych Wąwozów – polska Toskania w wersji dzikiej Kraina Lessowych Wąwozów w województwie lubelskim to największe skupisko wąwozów lessowych w Europie, powstałych w wyniku wielowiekowego oddziaływania wody opadowej, procesów erozyjnych i specyficznej budowy geologicznej lessu. Miękka, pylasta skała sprzyjała tworzeniu głębokich parowów, które dziś osiągają kilkanaście metrów głębokości i ciągną się kilometrami, tworząc naturalne korytarze i labirynty. Charakterystyczną cechą tego obszaru jest silna zmienność krajobrazu w zależności od pory roku. Wiosną wąwozy są wilgotne, intensywnie zielone i pełne ptasich siedlisk, latem dają przyjemny cień, jesienią zachwycają paletą barw lessowych ścian i liści, a zimą przybierają niemal baśniowy charakter. Region ma także duże znaczenie przyrodnicze i kulturowe. Wąwozy pełnią funkcję naturalnych korytarzy ekologicznych, a otaczające je pola i sady tworzą mozaikowy krajobraz typowy dla wschodniej Polski. To właśnie tutaj można obserwować tradycyjne formy rolnictwa, stare sady i lessowe drogi, które od wieków służyły lokalnym społecznościom. To miejsce szczególnie docenią: miłośnicy pieszych wędrówek, nordic walkingu i fotografii krajobrazowej, osoby szukające alternatywy dla zatłoczonych parków narodowych, turyści zainteresowani geoturystyką, krajobrazami rolniczymi i ciszą. Dodatkowym atutem regionu jest bliskość Kazimierza Dolnego, znanego z artystycznej atmosfery, Nałęczowa o uzdrowiskowym charakterze oraz lokalnych winnic i gospodarstw agroturystycznych, co pozwala połączyć aktywny wypoczynek z elementami turystyki kulinarnej i enoturystyki. Hajnówka – brama do Puszczy Białowieskiej i wielokulturowości Hajnówka to miasto położone na styku kultur, które od lat pełni rolę głównej bramy do Puszczy Białowieskiej. Jednocześnie jest to miejsce o wyraźnie zaznaczonej tożsamości lokalnej, kształtowanej przez prawosławie, tradycje białoruskie, polskie i dawne wpływy pogranicza wschodniego. Ta różnorodność widoczna jest zarówno w architekturze, jak i w codziennym życiu mieszkańców. Miasto stanowi ważny punkt dla turystyki przyrodniczej, oferując łatwy dostęp do szlaków pieszych, rowerowych i ścieżek edukacyjnych, prowadzących w głąb jednego z najcenniejszych ekosystemów Europy. Puszcza Białowieska zachowała naturalne procesy przyrodnicze, które w innych częściach kontynentu zanikły setki lat temu, co czyni ją wyjątkowym miejscem do obserwacji fauny i flory. Największe atuty Hajnówki to: bliskość ostatniego pierwotnego lasu nizinnego w Europie, Sobór Świętej Trójcy – monumentalna świątynia o wyjątkowej akustyce i nowoczesnej bryle, spokojne tempo życia oraz kontakt z naturą bez nadmiaru komercyjnej infrastruktury. Hajnówka pełni także funkcję centrum kultury regionu, gdzie odbywają się wydarzenia związane z muzyką cerkiewną, folklorem i tradycją wschodniego pogranicza. Lokalna kuchnia, oparta na prostych, sezonowych składnikach, stanowi dodatkowy element poznawania regionu. To kierunek idealny dla osób szukających ciszy, refleksji i autentycznego kontaktu z przyrodą, a także dla podróżników zainteresowanych kulturą pogranicza i turystyką odpowiedzialną, opartą na szacunku dla środowiska naturalnego. Roztoczański Park Narodowy – kraina wody, lasów i koników polskich Roztoczański Park Narodowy obejmuje fragment Wyżyny Roztoczańskiej, gdzie łagodne wzniesienia, źródłowe rzeki i rozległe kompleksy leśne tworzą harmonijny, niemal sielankowy krajobraz. To obszar o wyjątkowo dobrze zachowanej równowadze przyrodniczej, w którym natura wciąż wyznacza rytm życia. Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów parku są koniki polskie, czyli potomkowie dawnych tarpana. Zwierzęta te żyją na specjalnych ostojach w warunkach zbliżonych do naturalnych, pełniąc ważną rolę w utrzymaniu otwartych przestrzeni i różnorodności biologicznej. Ich obecność jest nie tylko atrakcją turystyczną, ale również częścią czynnej ochrony przyrody. Roztocze wyróżnia się dużą ilością wód powierzchniowych i źródlisk, dzięki czemu rzeki zachowują krystaliczną czystość i naturalny charakter. Doliny rzeczne tworzą siedliska dla wielu gatunków ptaków, płazów i bezkręgowców, co czyni region atrakcyjnym dla miłośników obserwacji przyrody. Roztocze zachwyca: krystalicznie czystymi rzekami, idealnymi do kajakarstwa i spokojnych spływów, trasami pieszymi i rowerowymi o niskim stopniu trudności, dostosowanymi także do rodzin z dziećmi, bogactwem flory i fauny strefy przejściowej, gdzie spotykają się wpływy wschodnie i zachodnie. To doskonałe miejsce na slow travel, regenerujący wypoczynek blisko natury oraz reset od miejskiego hałasu, bez konieczności rezygnowania z komfortu i dostępnej infrastruktury turystycznej. Łuk Mużakowa – geologiczny fenomen i krajobraz jak z innej planety Park Mużakowski to unikatowa formacja polodowcowa, powstała w wyniku działalności lądolodu, który zdeformował warstwy geologiczne, tworząc charakterystyczny, łukowaty układ terenu. Obszar ten rozciąga się po obu stronach granicy polsko-niemieckiej i jest jednym z najbardziej niezwykłych krajobrazów geologicznych w Polsce. Najbardziej rozpoznawalnym elementem regionu są kolorowe jeziora poeksploatacyjne, powstałe na terenach dawnego górnictwa węgla brunatnego. Ich intensywne barwy – od mlecznego błękitu, przez zieleń, po głęboką czerwień – są efektem naturalnych procesów chemicznych zachodzących w wodzie i podłożu, a nie ingerencji człowieka. Łuk Mużakowa to także przykład miejsca, gdzie przyroda przejmuje tereny poprzemysłowe, stopniowo przekształcając je w atrakcyjne krajobrazowo przestrzenie. Dawne wyrobiska, hałdy i kanały wodne stały się dziś elementem szlaków pieszych i rowerowych, umożliwiających poznanie historii regionu w terenie. Dlaczego to miejsce zaskakuje? krajobrazem przypominającym Islandię lub Park Yellowstone, rzadko spotykanym w tej części Europy, możliwością eksploracji dawnych terenów górniczych w bezpiecznej, udostępnionej formie, statusem światowego geoparku UNESCO, podkreślającym jego znaczenie naukowe i edukacyjne. To propozycja dla osób ciekawych nieoczywistej przyrody, geologii i turystyki poznawczej, a także dla podróżników, którzy chcą zobaczyć, jak natura i historia przemysłu mogą współistnieć w jednym krajobrazie. Śląsk Cieszyński – pogranicze kultur i tradycji Śląsk Cieszyński to region o wyjątkowo złożonej historii, w którym przez stulecia przenikały się wpływy polskie, czeskie i austriackie, pozostawiając trwały ślad w krajobrazie kulturowym. Ta wielowarstwowość widoczna jest nie tylko w architekturze miast i wsi, ale także w codziennych zwyczajach, języku i kuchni regionalnej, które do dziś stanowią ważny element lokalnej tożsamości. Jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc regionu jest Cieszyn – miasto podzielone granicą, gdzie jedna część należy do Polski, a druga do Czech. Naturalna granica na rzece Olzie przez lata kształtowała specyficzny model współistnienia dwóch społeczności, co dziś przekłada się na wyjątkową atmosferę pogranicza i bogatą ofertę kulturalną. Śląsk Cieszyński wyróżnia się również silną tradycją protestancką, rzadką w skali kraju. Zabytkowe kościoły, cmentarze i instytucje społeczne świadczą o długiej historii współistnienia różnych wyznań i kultur. Obok nich funkcjonują lokalne festiwale, wydarzenia folklorystyczne i regionalna kuchnia, w której widoczne są wpływy kuchni środkowoeuropejskiej. Najważniejsze wyróżniki regionu: Cieszyn jako miasto podzielone granicą, będące symbolem historii pogranicza, silna tożsamość lokalna oraz widoczne tradycje protestanckie, bliskość Beskidów, oferujących liczne szlaki górskie i widokowe trasy spacerowe. To idealny kierunek dla osób zainteresowanych historią, etnografią i turystyką kulturową, które chcą poznać region o wyraźnym charakterze i autentycznym dziedzictwie. Gołdap – uzdrowisko na końcu Polski Gołdap, położona na północno-wschodnim krańcu kraju, jest jednym z najbardziej wysuniętych na wschód miast w Polsce i jednocześnie miejscem, które kojarzy się z ciszą, przestrzenią i czystym środowiskiem naturalnym. Region ten uchodzi za jeden z obszarów o najlepszej jakości powietrza, co w połączeniu z naturalnymi warunkami klimatycznymi stworzyło podstawy do rozwoju funkcji uzdrowiskowej. Status uzdrowiska wynika z połączenia specyficznego mikroklimatu, bogactwa zieleni oraz infrastruktury nastawionej na zdrowie i rekreację. Centralnym punktem jest park zdrojowy z tężniami solankowymi, które sprzyjają poprawie funkcjonowania układu oddechowego i ogólnemu odprężeniu. Gołdap to także miejsce całorocznego wypoczynku. Zimą region przyciąga miłośników sportów zimowych dzięki trasom narciarskim i biegowym, latem natomiast oferuje rozbudowaną sieć szlaków pieszych i rowerowych, prowadzących przez lasy, wzgórza i tereny przygraniczne. Na miejscu znajdziesz: tężnie solankowe i park zdrojowy sprzyjające regeneracji organizmu, zimą trasy narciarskie, latem szlaki piesze i rowerowe, bliskość granicy oraz krajobrazy nawiązujące do Suwalszczyzny. To propozycja dla osób szukających zdrowotnego wypoczynku bez tłumów, kontaktu z naturą i miejsca, w którym można zwolnić tempo oraz zadbać o dobre samopoczucie. Mazury Zachodnie – cisza, przestrzeń i mniej oczywiste jeziora Mazury Zachodnie to część Pojezierza Mazurskiego, która pozostaje poza głównym nurtem masowej turystyki, dzięki czemu zachowała kameralny, spokojny charakter. Brak dużych kurortów i imprezowych marin sprawia, że region ten wybierają osoby ceniące kontakt z naturą, przestrzeń i autentyczność. Krajobraz Mazur Zachodnich tworzą rozległe jeziora połączone kanałami, pagórkowate tereny polodowcowe oraz lasy, które sprzyjają wypoczynkowi aktywnemu, ale bez presji tłumów. To obszar szczególnie atrakcyjny dla żeglarzy, którzy preferują spokojną żeglugę i noclegi w naturalnym otoczeniu, a nie zatłoczone porty. Region oferuje: doskonałe warunki do żeglarstwa i sportów wodnych, w tym kajakarstwa i paddleboardingu, mniejsze miejscowości z lokalną gastronomią i rodzinnymi pensjonatami, krajobrazy sprzyjające turystyce niespiesznej, długim spacerom i wycieczkom rowerowym. Mazury Zachodnie to propozycja dla tych, którzy nie szukają festiwalowej atmosfery, lecz chcą doświadczyć jezior w ich najbardziej naturalnej, spokojnej odsłonie. Kościerzyna – serce Kaszub Kościerzyna uznawana jest za jedno z najważniejszych miast Kaszub, regionu o silnie zakorzenionej tożsamości językowej, kulturowej i obyczajowej. Miasto pełni funkcję lokalnego centrum administracyjnego i kulturalnego, a jednocześnie zachowuje kameralny charakter, typowy dla kaszubskich miejscowości. Dzięki położeniu wśród jezior i lasów Kościerzyna stanowi doskonałą bazę wypadową do zwiedzania Kaszub: zarówno tych bardziej turystycznych, jak i mniej znanych, spokojnych zakątków. W okolicy znajdują się liczne trasy piesze i rowerowe, a także obiekty prezentujące dziedzictwo materialne i niematerialne regionu. Na uwagę zasługują: kultura kaszubska oraz rozwinięte regionalne muzealnictwo, kuchnia oparta na lokalnych produktach, prostych recepturach i sezonowości, dostęp do tras pieszych i rowerowych, prowadzących przez lasy i pagórkowaty teren. To dobry wybór dla osób chcących poznać Polskę regionalną „od środka”, z dala od masowych atrakcji, w rytmie wyznaczanym przez lokalne tradycje i przyrodę. Chojnice – historia i brama do Borów Tucholskich Chojnice to miasto o wyraźnie średniowiecznym rodowodzie, którego układ urbanistyczny i zabytkowa zabudowa do dziś przypominają o jego strategicznym znaczeniu handlowym i obronnym. Jednocześnie jest to jedno z najważniejszych miast regionu, pełniące rolę naturalnej bramy do Borów Tucholskich – jednego z największych kompleksów leśnych w Polsce. Zachowane fragmenty murów miejskich, bramy oraz historyczne centrum tworzą spójną przestrzeń, w której historia przenika się z nowoczesnym życiem lokalnym. Chojnice oferują bogaty kalendarz wydarzeń kulturalnych, festiwali i inicjatyw społecznych, które przyciągają zarówno mieszkańców, jak i turystów zainteresowanych kulturą regionalną. Miasto wyróżnia się: zachowanymi murami obronnymi i zabytkowym układem starego miasta, rozwiniętą ofertą kulturalną, obejmującą wydarzenia plenerowe i instytucje kultury, świetnym położeniem dla aktywnej turystyki leśnej, rowerowej i kajakowej. Dzięki bliskości lasów, jezior i rzek Chojnice są idealnym miejscem dla osób, które chcą połączyć zwiedzanie historycznego miasta z aktywnym wypoczynkiem na łonie natury. To przykład miasta, które harmonijnie łączy funkcję historyczną i przyrodniczą. Akwedukt w Fojutowie – inżynieria w środku lasu Akwedukt w Fojutowie to największa i najbardziej imponująca budowla hydrotechniczna tego typu w Polsce, zlokalizowana w sercu Borów Tucholskich. Obiekt powstał w XIX wieku jako element rozbudowanego systemu melioracyjnego i do dziś stanowi przykład zaawansowanej myśli inżynieryjnej swojej epoki. Konstrukcja umożliwia skrzyżowanie dwóch cieków wodnych na różnych poziomach – jedna rzeka przepływa nad drugą, nie mieszając się z jej nurtem. To rozwiązanie, rzadko spotykane na skalę krajową, budzi zainteresowanie zarówno miłośników historii techniki, jak i osób poszukujących nietypowych atrakcji turystycznych. Dlaczego warto tu przyjechać? unikatowa hydrotechniczna konstrukcja, wyróżniająca się skalą i precyzją wykonania, położenie wśród Borów Tucholskich, sprzyjające spacerom i aktywnemu wypoczynkowi, ciekawy punkt na trasie rowerowej lub kajakowej, łatwy do połączenia z innymi atrakcjami regionu. Akwedukt w Fojutowie jest dowodem na to, że polska infrastruktura historyczna potrafi być równie fascynująca jak klasyczne zabytki architektury, a jednocześnie doskonale wpisuje się w naturalny krajobraz otaczających lasów. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Urokliwa wieś niedaleko polskiej granicy mierzy się turystycznym problemem. Obiekt może opuścić listę UNESCO
Głosy mieszkańców słowackiej wsi Vlkolínec pokazują, że wraz ze wzrostem prestiżu danego miejsca nie zawsze rośnie komfort życia jego mieszkańców. Tłumy turystów, które zaczęły oblegać miejscowość po wpisaniu jej na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, na trwałe zmieniły lokalny krajobraz i codzienne funkcjonowanie wsi. Dziś mieszkańcy apelują o wykreślenie Vlkolínca z tego zaszczytnego grona i przywrócenie normalności w swojej miejscowości.
Wieś Vlkolínec została w 1993 roku wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Gremium doceniło oryginalną drewnianą architekturę, której powstanie datuje się na XIX wiek. Innym czynnikiem, dzięki któremu wioska została włączona do tego prestiżowego grona, był fakt, że Vlkolínec był wówczas zamieszkiwany przez niemal 30 osób. 33 lata później liczba mieszkańców słowackiej wsi jest zdecydowanie mniejsza, a jednym z powodów tego stanu rzeczy jest wzrost turystycznej popularności tego urokliwego miejsca. Dom jak muzeum – z czym musi się mierzyć Vlkolínec? Vlkolínec stał się jedną z najpopularniejszych atrakcji turystycznych naszego południowego sąsiada. Co roku wioskę odwiedza około 100 tys. turystów, chętnych zanurzyć się w realiach XIX-wiecznej wsi. Problem polega na tym, że większość odwiedzających, podziwiając piękno tamtejszej zabudowy, nie bierze pod uwagę komfortu życia jej mieszkańców. Choć w Vlkolíncu znajdują się pokazowe domostwa udostępnione do regularnego zwiedzania, spragnieni wrażeń turyści zaglądają również do innych – zamieszkanych – domów, zakłócając w ten sposób codzienne życie mieszkańców. Obywatele słowackiej wsi podkreślają, że problem nadmiernego ruchu turystycznego pojawił się po wpisaniu osady na listę UNESCO. Od tamtej pory odwiedzający przestali traktować Vlkolínec jako miejsce czyjegoś życia, rozpoczynając intensywną ekspansję turystyczną. Drewniane chałupy wraz z ich mieszkańcami – w oczach przyjezdnych – stały się namacalnymi eksponatami skansenu etnograficznego, w który przeobrażono wieś. Jak turystyka zmieniła słowacką wieś? Mieszkańcy Vlkolíńca muszą mierzyć się z wieloma problemami wynikającymi ze zmian zachodzących w osadzie. Wzmożony ruch turystyczny przyczynił się m.in. do masowej emigracji z wioski – od 1993 roku, kiedy została wpisana na listę UNESCO, populacja miejscowości zmniejszyła się niemal o połowę. Obecnie na stałe osadę zamieszkują cztery rodziny, łącznie 14 osób. Zmiany dotyczą również wyglądu współczesnego Vlkolíńca. Niepohamowany napływ turystów wymusił na zarządcach wprowadzenie licznych zakazów. Problem w tym, że restrykcje te często nie są przestrzegane. Mimo obowiązującego zakazu poruszania się po wsi rowerami, mieszkańcy regularnie skarżą się na turystów wybierających właśnie ten środek transportu. Miejscowość dotknęło także zjawisko komercjalizacji turystyki. Mnożące się stoiska z pamiątkami oraz bary serwujące jedzenie na wynos rażąco kłócą się z oryginalnym wyglądem wioski. Niekontrolowany rozwój turystyki prowadzi do sytuacji, w której rdzenni mieszkańcy zaczynają mieć mniej praw niż przyjezdni, zatrzymujący się na chwilę turyści. Już teraz obywatele Vlkolíńca nie mogą hodować zwierząt, ani uprawiać niewielkich działek, co dawniej było naturalnym elementem wiejskiego życia. Czy wieś opuści prestiżowe grono UNESCO? Ekspert ds. dziedzictwa kulturowego Miloš Dudáš podkreśla, że Vlkolínec został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO ze względu na swój „żywy” charakter. To fakt, że wieś była faktycznie zamieszkana, sprawił, iż nie była ona „martwym skansenem”, lecz tętniącym życiem miejscem z unikalną drewnianą architekturą. Problem polega na tym, że popularyzacja osady przyniosła jej zarówno prestiż, jak i odebrała – wcześniej docenianą – autentyczność. Wieloletni mieszkaniec Vlkolíńca, Anton Sabucha, w rozmowie ze słowackim dziennikiem „Denník N” mówi o działalności międzynarodowej organizacji wprost: – UNESCO chroni domy, ale nie ludzi. Słowa te w jasny sposób pokazują, jak mieszkańcy wsi postrzegają przynależność do listy UNESCO. Pozostaje jednak pytanie, czy ewentualne wykreślenie Vlkolíńca z listy faktycznie doprowadziłoby do zmniejszenia liczby turystów. Pewne jest natomiast, że konserwatorskie restrykcje narzucone przez organizację z siedzibą w Paryżu byłyby wówczas łatwiejsze do zniesienia. Nie jest to jednak jedyna – ani nawet największa – bolączka mieszkańców tej słowackiej wioski. Źródło: The Slovak Spectator Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Dziennikarz Travelera poleciał do Tel Awiwu. „Tego napięcia nie da się znieść”
MSZ odradza podróże do Izraela. Turyści i pielgrzymi z Polski podróżują tam z... aplikacją ostrzegającą przed nalotami. Sprawdziliśmy, jak wygląda sytuacja w Tel Awiwie w 2026 r.
Spis treści: Pielgrzymi i plażowicze Życie na promenadzie Kulinarna codzienność z telefonem w ręku Ślady na murach Napięcie trudne do zniesienia Ta podróż bardzo się różniła od innych. Zanim w ogóle spakowałem walizkę, musiałem dopełnić procedur, o których jeszcze kilka lat temu bym nie pomyślał, planując podróż nad Morze Śródziemne. Pierwszy krok: rejestracja w systemie „Odyseusz” polskiego MSZ – na wypadek konieczności nagłej ewakuacji. Drugi: złożenie wniosku o ETA-IL. To nowy, bezwzględny wymóg izraelskich służb granicznych – elektroniczne zezwolenie na wjazd, bez którego nie zostanę wpuszczony na pokład samolotu. Ale najważniejsza była instalacja aplikacji „Tzeva Adom” (Red Alert). To system wczesnego ostrzegania zintegrowany z obroną cywilną, który wyciem syreny informuje o nadlatujących rakietach i daje sekundy na znalezienie schronienia. Codziennie przed wylotem śledziłem też doniesienia z Bliskiego Wschodu. Zastanawiałem się nie nad tym, nie jaka będzie pogoda, ale czy przestrzeń powietrzna pozostanie otwarta. To była podróż nerwowa od samego początku. Pielgrzymi i plażowicze Ląduję na lotnisku Ben Guriona w ciągu dnia. Jestem tu pod koniec stycznia, kilka dni po tym, gdy duża część grupy Lufthansy zawiesiła rejsy nocne do Tel Awiwu. Ryzyko operacyjne i trudności w identyfikacji zagrożeń po zmroku uznano za zbyt wysokie. Ze mną turyści i pielgrzymi z Polski, którzy przylecieli bezpośrednio LOT-em (nasz narodowy przewoźnik, podobnie jak linia Wizz Air, realizuje połączenia do Tel Awiwu). Hala przylotów jest cichsza niż zwykle. Czekając na bagaż, wdaję się w rozmowę z mężczyzną stojącym obok. To Marek, pilot wycieczek, który właśnie przyleciał z grupą z Polski. Mimo że nasze MSZ odradza podróże (komunikat „Nie podróżuj”), on jest tu regularnie. – Ludzie pytają mnie: czy tam nie strzelają? – mówi, obserwując przesuwające się walizki. – Odpowiadam im faktami: konflikt toczy się punktowo. Jerozolima czy Galilea to miejsca, które żyją z turystów i są relatywnie bezpieczne. Pielgrzymi mają inną motywację niż plażowicze. Dla nich chęć dotknięcia miejsc świętych jest silniejsza niż strach. Często mówią mi: „Z Bogiem bezpieczniej niż w domu”. Oczywiście omijamy szerokim łukiem północną granicę z Libanem i okolice Strefy Gazy. Odbieramy bagaże. On rusza do swojej grupy, która mimo wojny chce zobaczyć Jerozolimę. Ja wsiadam do taksówki i jadę do Tel Awiwu. Statystyki są nieubłagane – z rekordowych 4,5 miliona turystów w 2019 roku, ruch skurczył się o blisko 80 procent. Życie na promenadzie Melduję się w hotelu Metropolitan – recepcjonistka mówi, że niemal wszystkie pokoje są zajęte. Wybór tego miejsca był strategiczny: druga linia zabudowy od morza, ale przede wszystkim dostępność schronu, do którego biegnie się stąd niespełna minutę. Wychodzę na miasto, by przyjrzeć się, jak Tel Awiw funkcjonuje w trzecim roku konfliktu. Największy dysonans poznawczy czeka na nadmorskiej promenadzie (Tayelet). To tutaj skupia się życie towarzyskie i sportowe miasta. W niedzielę rano wzdłuż wybrzeża mijają mnie biegacze, spacerowicze, rowerzyści i użytkownicy hulajnóg elektrycznych. Na plażach Gordon, Frishman i Bograshov słychać charakterystyczny, rytmiczny stukot piłeczek – to matkot, narodowy sport plażowy Izraela. Plażowiczów nie jest jednak zbyt wielu, jakaś grupka ćwiczy w siłowni na świeżym powietrzu, inni odpoczywają na kocach albo leżakach. Ten sielankowy obrazek jest jednak pocięty elementami wojennymi. Pomiędzy turystami spacerują patrole. To charakterystyczny widok dla dzisiejszego Izraela: młode żołnierki i żołnierze z długą bronią automatyczną przewieszoną przez ramię. Nie wszyscy są na służbie – piją kawę, jedzą lody, rozmawiają, ale broń jest nieodłącznym elementem ich garderoby, tak naturalnym jak plecak czy torebka. W witrynach wielu lokali, wciśnięte między reklamy piwa a menu, widnieją naklejki z napisem „Peace” oraz wszechobecne flagi narodowe. Na deptaku spotykam też parę turystów z Polski. Przylecieli bezpośrednim rejsem. – Wahaliśmy się – przyznaje mężczyzna. – Ale znajomi na miejscu mówili: przyjeżdżajcie. I faktycznie, tu na deptaku czujemy się bezpiecznie, choć z tyłu głowy mamy świadomość zagrożenia – słyszę. Kulinarna codzienność z telefonem w ręku Idę na rynek Levinsky. Sklepy z orzechami, przyprawami i chałwą pełne są klientów. Wchodzę do słynnej restauracji M25. Jest pełno. Kucharze w otwartej kuchni serwują podroby i steki, panuje gwar. Ale zachowanie gości uległo zmianie. Telefony komórkowe nie są schowane w kieszeniach czy torebkach. Leżą na stołach, ekranami do góry. To nowy odruch społeczny – ciągłe monitorowanie powiadomień z aplikacji alarmowych. Ludzie jedzą, piją wino, śmieją się, ale każde wibrowanie telefonu sprawia, że rozmowy cichną na ułamek sekundy. To życie w stanie ciągłego czuwania. Podobnie jest w Jaffie. Na Pchlim Targu sprzedawcy wykładają perskie dywany bezpośrednio na asfalcie. W kultowej knajpie „Dr Shakshuka” wita mnie tekturowa makieta właściciela, Bino Gabso. W środku turyści mieszają się z miejscowymi, ale jest ich garstka w porównaniu z 2019 roku, gdy byłem tu pierwszy raz. Wbrew powszechnym wyobrażeniom o mieście funkcjonującym w cieniu konfliktu, życie nocne w Tel Awiwie nie zamarło. Po zmroku wąskie uliczki przylegające do targu Carmel (Shuk HaCarmel) wypełniają się ludźmi. Bary i restauracje, które w ciągu dnia sąsiadują ze straganami, wieczorem przeżywają oblężenie. Frekwencja jest na tyle wysoka, że znalezienie wolnego stolika „z marszu”, bez wcześniejszej rezerwacji, jest w wielu miejscach niemożliwe. Tłum gości wylewa się z lokali na chodniki, a gwar rozmów i muzyka trwają do późnych godzin nocnych, ignorując napiętą sytuację geopolityczną. Ślady na murach Choć miasto za wszelką cenę stara się zachować normalność, wojna zostawiła tu swoje fizyczne podpisy. Spacerując po centrum, wciąż można dostrzec na elewacjach niektórych budynków wyrwy i uszkodzenia tynku. To ślady po odłamkach irańskich rakiet, które spadły na aglomerację Tel Awiwu podczas ostatnich zmasowanych ataków w czerwcu 2025 roku. Najbardziej wymownym miejscem jest jednak Dizengoff Square (Plac Dizengoffa). Centralnym punktem placu jest fontanna, wokół której oraz na jej betonowych krawędziach ustawiono setki zdjęć osób porwanych. Obok fotografii znajdują się instalacje artystyczne, w tym puste krzesła. Przechodnie zatrzymują się tu w milczeniu, konfrontując turystyczną codzienność miasta z tragedią, która rozgrywa się zaledwie 70 kilometrów na południe. A potem idą do jednej z knajp w pobliżu na lunch. Napięcie trudne do zniesienia Pobyt w Tel Awiwie kończę z tym samym niepokojem, z którym tu przyjechałem. Czy lot powrotny się odbędzie? Czy przestrzeń powietrzna nie zostanie nagle zamknięta? Turystyka w Izraelu w 2026 roku to nie wypoczynek, to ciągłe zarządzanie ryzykiem. Miasto żyje, restauracje karmią, słońce świeci, a pielgrzymi wciąż modlą się w Jerozolimie. Ale pod tą warstwą rutyny pulsuje napięcie, którego nie da się zignorować i którego na dłuższą metę nie mógłbym znieść. Dlatego cieszę się, kiedy po dwóch dniach jestem już w samolocie powrotnym do Polski. Aplikację „Tzeva Adom” odinstalowuję dopiero po wylądowaniu w Europie. Nasz autor Michał Cessanis Od 14 lat redaktor prowadzący i sekretarz redakcji National Geographic Traveler oraz autor podróżniczej serii „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN i TVN Style. Dziennikarz, który od lat życie spędza w drodze, łącząc pasję do eksploracji z rzetelnym warsztatem reportażysty. W swoich tekstach szczególną wagę przywiązuje do detali, historii spotykanych ludzi oraz ochrony dzikiej natury. Autor książek: „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Jako ambasador plebiscytu „Cuda Polski National Geographic Traveler” z równą pasją odkrywa nieznane zakątki kraju, co najdalsze krańce globu. Ma w genach ciekawość świata i otwartość na inne kultury. Nie straszne są mu ekstremalne warunki czy bariery językowe – dla niego to nie przeszkody, lecz paliwo do działania i tworzenia angażujących opowieści.
Alpejski raj na granicy wytrzymałości. Igrzyska pogłębiają kryzys włoskiego regionu
Już w lutym i marcu tego roku we Włoszech odbędą się Zimowe Igrzyska Olimpijskie oraz Zimowe Igrzyska Paraolimpijskie. Choć dla regionu to ogromne wydarzenie sportowe i promocyjne, mieszkańcy alpejskich miejscowości biją na alarm. Ich zdaniem gwałtowny napływ turystów – zarówno w trakcie igrzysk, jak i po ich zakończeniu – może poważnie nadwyrężyć Dolomity, które od lat zmagają się z problemem nadmiernej turystyki.
Nadchodzące zawody zostaną rozegrane m.in. w Mediolanie oraz w Cortinie d’Ampezzo (prestiżowym kurorcie wpisanym na listę UNESCO, często określanym mianem „Królowej Dolomitów”), a także w pobliskich miejscowościach Predazzo, Tesero i Anterselva. Niestety, lokalne władze, organizacje ekologiczne i część mieszkańców ostrzegają, że igrzyska mogą dodatkowo pogłębić niepokojący trend masowej turystyki napędzanej mediami społecznościowymi. Malownicze krajobrazy, które od lat przyciągają miłośników gór, coraz częściej stają się ofiarą własnej popularności, a olimpijski rozgłos może jeszcze przyspieszyć ten proces. Overtourism w Dolomitach: gdy alpejski krajobraz dźwiga tłumy Problem nadmiernej turystyki w Dolomitach przestał być abstrakcyjnym hasłem używanym przez ekologów, a stał się codziennym doświadczeniem mieszkańców regionu. Jednym z najbardziej jaskrawych symboli tego zjawiska jest góra Seceda w Południowym Tyrolu, a dokładniej prowadzący przez nią szlak z widokiem na strzeliste szczyty Odle Peaks. Jeszcze kilkanaście lat temu był to stosunkowo spokojny fragment szlaku wysokogórskiego, dziś natomiast zamienił się w jeden z najbardziej obleganych „punktów fotograficznych” włoskich Alp. Latem kolejki turystów czekających na wykonanie idealnego kadru, często inspirowanego mediami społecznościowymi, stały się normą. Według lokalnych doniesień w szczytowych dniach trasą potrafi przejść nawet około 8 tysięcy osób dziennie, co prowadzi do erozji gleby, niszczenia alpejskich łąk i narastającego chaosu organizacyjnego. Skala problemu zmusiła władze do podejmowania coraz bardziej radykalnych kroków. Tej zimy jeden z najbardziej znanych kurortów narciarskich w Dolomitach (Madonna di Campiglio) jako pierwszy we Włoszech zdecydował się wprowadzić limit odwiedzających. Liczba dziennych karnetów narciarskich dostępnych w sprzedaży online została ograniczona do 15 tysięcy, co ma zapobiec nadmiernemu zagęszczeniu na stokach i zmniejszyć presję na infrastrukturę oraz środowisko. Decyzja ta jasno pokazuje, że overtourism nie dotyczy już wyłącznie letnich szlaków, ale obejmuje cały rok i wszystkie formy aktywności w regionie. Narastająca frustracja doprowadziła także do oddolnych protestów mieszkańców. Na początku lipca grupa lokalnych rolników, będących właścicielami gruntów w rejonie szlaku Odle, zainstalowała bramkę z opłatą za przejście. Jak podkreślali, nie chodziło wyłącznie o pieniądze, lecz o zwrócenie uwagi na brak reakcji władz na niekontrolowany napływ turystów, którzy często ignorują zasady ochrony przyrody i prywatny charakter terenu. Choć administracja Parku Przyrody Puez-Odle szybko nakazała usunięcie bramki, protestujący przywrócili ją kilka dni później, określając swoje działania jako „wołanie o pomoc”. Brak dialogu ze strony instytucji publicznych tylko pogłębił konflikt i unaocznił, że Dolomity znalazły się na granicy swojej turystycznej wytrzymałości. Konflikt interesów przed igrzyskami. Mieszkańcy biją na alarm, władze szukają kompromisu Narastający kryzys związany z nadmierną turystyką w Dolomitach coraz częściej przybiera formę otwartego konfliktu pomiędzy mieszkańcami, władzami lokalnymi, branżą turystyczną oraz organizatorami wielkich wydarzeń sportowych, w tym zbliżających się zimowych igrzysk olimpijskich. W centrum sporu znajduje się nie tylko infrastruktura, ale także pytanie o to, kto ponosi odpowiedzialność za gwałtowny wzrost popularności regionu. Część lokalnych organizacji wskazuje na nieoczywiste źródło problemu: firmę Apple. To właśnie zdjęcie góry Seceda, wykorzystane dekadę temu jako oficjalna tapeta systemu iOS 7, a następnie ponownie pokazane w materiałach promocyjnych przy premierze iPhone’a 15, miało – zdaniem mieszkańców – nieświadomie wypromować region na globalną skalę. Efekt tej „cyfrowej reklamy” okazał się jednak trudny do opanowania. Turyści coraz częściej przyjeżdżają tu wyłącznie po to, by zrobić kilka zdjęć znanych z mediów społecznościowych kadrów i niemal natychmiast odjechać, nie angażując się w lokalną gospodarkę ani nie respektując zasad ochrony przyrody. Dodatkowym punktem zapalnym jest kolejka linowa z Ortisei, która znacząco skraca drogę na szczyt Secedy. Choć miała poprawić dostępność regionu, w praktyce – jak alarmują przewodnicy górscy – stała się jednym z głównych wąskich gardeł generujących tłok, hałas i chaos. Paradoksalnie operator kolejki zaproponował niedawno… potrojenie jej przepustowości, co spotkało się z ostrą krytyką mieszkańców i ekologów obawiających się dalszej eskalacji problemu. W odpowiedzi na rosnące napięcia część organizacji turystycznych i środowiskowych domaga się radykalnych kroków: sezonowych podwyżek cen, limitów dziennych wejść, a nawet czasowego zamykania najbardziej obciążonych obszarów w szczycie lata. Jak podkreśla Catherine Warrilow, ekspertka ds. strategii marek turystycznych cytowana przez „Euronews”, samo ograniczanie liczby odwiedzających w jednym punkcie nie rozwiąże problemu. Jej zdaniem konieczne jest całościowe zarządzanie ruchem turystycznym, skoordynowane pomiędzy władzami, lokalnymi przedsiębiorcami i mieszkańcami. W przeciwnym razie igrzyska olimpijskie – zamiast impulsem do zrównoważonego rozwoju – mogą stać się katalizatorem jeszcze głębszego kryzysu społecznego i środowiskowego w Dolomitach. Źródło: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Turystyka w Polsce nabrała rozpędu. Jesteśmy wśród liderów Europy
Po pandemii wiele osób zastanawiało się, czy światowa turystyka zdoła wrócić na ścieżkę stabilnego wzrostu. Najnowszy Światowy Barometr Turystyczny przygotowany przez UN Tourism pokazał jednak wyraźnie: branża nie tylko się odbudowała, ale w wielu regionach rozwija się szybciej niż przed 2020 rokiem. W tym globalnym trendzie szczególnie dobrze wypada Polska, która należy dziś do najszybciej rosnących rynków turystycznych w Europie.
Europejska turystyka ponownie notuje solidne wzrosty, a jednym z kluczowych motorów odbudowy jest powrót podróżnych z Azji. Coraz liczniejsi turyści z Chin, Indii i Japonii ponownie pojawiają się w europejskich miastach, czemu sprzyja zarówno odbudowa siatki połączeń lotniczych, jak i stopniowe łagodzenie procedur wizowych w strefie Schengen. Równolegle stabilnie rośnie także ruch transatlantycki – mimo wyższych kosztów podróży Amerykanie nie rezygnują z europejskich kierunków, a miasta takie jak Paryż, Rzym, Barcelona czy Londyn intensyfikują działania promocyjne, by przyciągnąć gości z USA. Na tle tych zmian jednak szczególnie wyróżnia się Polska, która – jak wynika z danych Eurostatu – w 2025 roku ustąpiła pod względem tempa wzrostu ruchu turystycznego jedynie Malcie. Turystyka w Europie znów rośnie. Polska w ścisłej czołówce Dane opublikowane przez Eurostat potwierdzają, że europejska turystyka w 2025 roku definitywnie weszła w fazę stabilnego wzrostu, osiągając poziomy wyższe niż przed pandemią. Łączna liczba noclegów spędzonych w obiektach noclegowych na terenie Unii Europejskiej sięgnęła 3,08 mld, co oznacza wzrost o 2% w porównaniu z rokiem wcześniejszym. Głównym motorem tego wyniku byli goście zagraniczni, których liczba noclegów zwiększyła się o ponad 46 mln, podczas gdy ruch krajowy rósł wyraźnie wolniej. Struktura popytu pozostała przy tym zrównoważona – noclegi turystów zagranicznych stanowiły 49% całości, a krajowych 51%. Wciąż dominującą formą zakwaterowania były hotele i obiekty o podobnym standardzie, odpowiadające za blisko dwie trzecie wszystkich noclegów w UE, podczas gdy apartamenty krótkoterminowe, domy wakacyjne i kempingi uzupełniały ofertę. Na tym tle szczególnie wyraźnie wyróżniła się Polska, która w 2025 roku odnotowała jeden z najwyższych wzrostów liczby noclegów w całej Unii – aż o 7% rok do roku. Lepszy wynik osiągnęła jedynie Malta. Nasz kraj wyprzedził m.in. Łotwę (+6%), Litwę, Luksemburg, Słowenię, Chorwację, Węgry, Hiszpanię, Grecję, Francję czy Włochy. To rezultat, który stawia nas w ścisłej europejskiej czołówce i pokazuje, że Polska coraz skuteczniej przyciąga turystów, umacniając swoją pozycję jako jeden z najszybciej rozwijających się kierunków podróży w Europie. Przyszłość turystyki w Polsce. Prognozy pokazują jakościowy przełom Tak dobre wyniki Polski na tle Europy potwierdzają także prognozy zawarte w raporcie PMR by Hume’s „Rynek turystyczny w Polsce 2025. Analiza rynku i prognozy rozwoju na lata 2025-2030”, który wskazuje na długofalowy i jakościowy przełom w rozwoju branży. Według analityków wartość krajowego rynku turystycznego niemal się podwoi – z 97 mld zł w 2024 roku do 171 mld zł w 2030 roku. Równolegle rosnąć będzie liczba podróży: do końca dekady Polskę ma odwiedzać nawet 140 mln turystów rocznie, wobec około 99 mln obecnie. Eksperci podkreślają jednak, że o sile rynku coraz rzadziej decyduje sama skala ruchu. Znacznie ważniejsze staje się to, jak i na co turyści wydają pieniądze. Z owego raportu wynika bowiem, że zarówno Polacy, jak i goście z zagranicy coraz chętniej korzystają z profesjonalnej infrastruktury, rezygnując z modelu „bazy minimum”. Wydatki przesuwają się w stronę gastronomii, unikalnych atrakcji rekreacyjnych oraz noclegów o wyższym standardzie. „Będą oni przeznaczać coraz większą część budżetu na doświadczenia, które oferują realną wartość, jak komfort, jakość i emocje” – czytamy w analizie. Sprzyja temu stabilna sytuacja makroekonomiczna: prognozowany wzrost PKB na poziomie ok. 3% rocznie, rekordowo niskie bezrobocie (poniżej 3%) oraz stopniowa odbudowa realnych dochodów i oszczędności. Jakość przede wszystkim Choć Polacy pozostają wrażliwi cenowo (59% aktywnie poszukuje promocji) oszczędność ma swoje granice. Ponad połowa badanych deklaruje gotowość zapłacenia więcej w zamian za wyjątkowe doświadczenie lub ofertę premium. To wyraźny sygnał dla hotelarzy i operatorów atrakcji: konkurencja oparta wyłącznie na cenie traci znaczenie, a kluczowe stają się jakość, unikalność i emocjonalny wymiar podróży. Zmienia się także model wypoczynku. Coraz większą popularność zyskują wyjazdy typu city break i short stay (2-4 dni), które pozwalają na regenerację bez konieczności długiego urlopu. W segmencie turystyki górskiej aż 92% respondentów wskazuje kontakt z naturą i widoki jako główny motyw wyjazdu, jednocześnie nie akceptując kompromisów jakościowych. Oczekują wygodnego zakwaterowania, dobrej restauracji i sprawnej infrastruktury. Małopolska przyciąga najwięcej turystów Najwięcej na tych zmianach zyskuje Małopolska, która pozostaje liderem rynku. Region generuje najwyższy ruch i przychody, a do 2030 roku wartość turystyki w województwie ma sięgnąć 35 mld zł. Przyciąga turystów przez cały rok dzięki sąsiedztwu Krakowa (jednego z najczęściej odwiedzanych miast Europy) oraz Tatr, które pozostają najpopularniejszą destynacją górską w kraju. Małopolska coraz wyraźniej korzysta także z turystyki przyjazdowej: w 2030 roku aż 35% gości nocujących w regionie mają stanowić turyści zagraniczni. Obok tradycyjnych rynków, takich jak Wielka Brytania (11,8%) i Niemcy (9,7%), coraz silniejszą obecność zaznaczają goście z USA (8,6%) oraz Zjednoczonych Emiratów Arabskich (7,9%). Eksperci zwracają również uwagę na rosnącą rolę seniorów. „Dynamicznie powiększająca się grupa konsumentów w wieku 65+ to jeden z najważniejszych filarów przyszłego wzrostu rynku” – podkreśla PMR by Hume’s. Seniorzy, dysponujący stałym dochodem i czasem wolnym poza szczytem sezonu, mogą stać się stabilizatorem przychodów dla branży turystycznej w kolejnych latach. Źródła: Eurostat, PMR by Hume’s, UN Tourism, Rynek Turystyczny Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Gracze mają swój turystyczny trend. Wstają od komputera i odwiedzają miejsca, które znają z ekranu – Florencję czy czeskie zamki
Gracze także kochają zwiedzać świat, a ich prześmiewczy wizerunek jako przytroczonych do ekranów niewolników na szczęście powoli odchodzi do lamusa. Gamingowi turyści poszukują autentycznych doświadczeń w miejscach znanych z gier, których odwiedzanie łączą z wakacjami w nowych miejscach. To świetny sposób na tematyczną wyprawę!
Turystyka gamingowa przeżywa prawdziwy rozkwit. Tysiące graczy na całym świecie, w przerwie od komputera czy konsoli, wyrusza w podróże tropem lokacji znanych z ulubionych gier. Od czeskich zamków, przez Florencję i francuskie katedry, po Nowy Jork i Tokio. To nowoczesna forma podróżowania, którą uwielbia młode pokolenie i świetny pomysł na wakacje z dziećmi (i nie tylko). Czym jest turystyka gamingowa? Czy jest popularna? Dla wielu graczy poznanie na żywo miejsc, które do tej pory znali wyłącznie z ekranu, to prawdziwe spełnienie marzeń. Turystyka gamingowa to trend intensywnie zyskujący na popularności – zwłaszcza wśród późnych milenialsów, generacji Z i alfa, czyli osób wychowanych lub dorastających w erze cyfrowej. To trend wpisujący się w rosnącą potrzebę podróży doświadczalnych – takich, które oferują wyjątkowe przeżycia i wielkie emocje. Gracze, którzy spędzili setki godzin w cyfrowych wersjach miast i krain, chcą teraz stanąć w nich naprawdę. Pomagają w tym technologie takie jak rozszerzona rzeczywistość, AI czy wyzwania i nagrody przyznawane za odwiedzenie konkretnych punktów. Świadome tego są organizacje turystyczne, które zyskują dzięki współpracom z gamingowymi influencerami czy na tworzeniu specjalnych aplikacji-przewodników. Turystyka gamingowa w Europie i na świecie – gdzie znajdują się lokacje z najpopularniejszych gier? „Kingdom Come Deliverance II”: Zamek Trosky w Czechach Lwia częściej akcji drugiej części czeskiego hitu śledzącego losy XV-wiecznego Henryka ze Skalicy dzieje się na terenie Czeskiego Raju, którego centrum stanowi robiący kolosalne wrażenie i zachowany do dziś zamek Trosky. Jego dwie wieże zbudowane na strzelistych skałach budzą grozę i można je dostrzec z całej okolicy. Czesi są świadomi turystycznej potęgi i w okolicy zamku zakupić można wiele pamiątek związanych z grą, a na samym zamku znajdziemy tablice z kodem QR – te pozwolą porównać rzeczywisty widok z tym, co znamy z gier. W okolicy, w lokacjach znanych z gry, znaleźć można także specjalne skrytki do geocachingu, w których miłośnicy „Kingdom Come Deliverance II” zostawiają darmowe pamiątki dla śmiałków. „Assassin’s Creed Unity” i „Clair Obscur: Expedition 33” – Paryż w lustrzanym odbiciu i krzywym zwierciadle W Paryżu – najbardziej romantycznym mieście świata – dzieje się akcja wielu gier. Szczególnie dobrze został on odwzorowany w „Assassin’s Creed Unity”, w którym jako Arno Dorian mogliśmy bez końca poruszać się po jego spowitych rewolucją francuską dachach i spotkać m.in. Napoleona Bonaparte. Wespniemy się na Palais de la Cité i katedrę Notre Dame. W nieco poetyckim wydaniu możemy obserwować magicznego ducha Paryża w niespodziewanym hicie 2025 – „Clair Obscur: Expedition 33”. Tam w malarskim wydaniu także przedstawione zostały paryskie lokacje, a francuski klimat wprost wylewa się z ekranu: również za sprawą muzyki. „Marvel’s Spider-Man” i „GTA”, czyli amerykańskie miasta w pełnej krasie Fani człowieka-pająka długo musieli czekać na jakościową grę o swoim ulubionym superbohaterze, ale marzenie to spełniło się najpierw w 2018 za sprawą pierwszej części „Marvel’s Spider-Man”, a potem w 2023 za sprawą jej kontynuacji. Obie dzieją się w niezwykle wiernie oddanym Nowym Jorku, po którym bez przeszkód można poruszać się na pajęczych sieciach. Wielu poznało miasto tak dobrze, że późniejsza turystyczna wizyta w Wielkim Jabłku nie wymagała używania mapy. Nieco inaczej do sprawy podchodzi seria „Grand Theft Auto”, w której fikcyjne miasta są zaledwie inspirowane amerykańskimi metropoliami: również Nowym Jorkiem, ale także Los Angeles, San Francisco, Seattle czy – w nadchodzącej, wyczekiwanej części – Miami. To w nich możemy przejść się mostem Golden Gate, odwiedzić molo Santa Monica czy Obserwatorium Griffitha, odtwarzając ulubione momenty z gry. „Indiana Jones” i kolejny asasyn: Włochy, co się zowią W wymienianej wyżej serii „Assassin’s Creed” ważną rolę odgrywają włoskie, renesansowe miasta. Akcja poszczególnych części dzieje się w wiernie oddanej Florencji, Wenecji czy Rzymie, a także w niszowych lokacjach – np. San Gimignano w Toskanii. Obecnie odwiedza je wielu fanów gry. Z kolei w wydanej na koniec 2024 grze o przygodach Indiany Jonesa możemy zwiedzić wiernie oddany przedwojenny Watykan. To wielka gratka dla miłośników historii. Czemu by nie połączyć wypraw śladem ulubionych bohaterów? Z inspiracji grami rozkoszuj się starożytną sztuką, historią i spektakularnymi kanałami Wenecji, odwiedź takie miejsca jak Koloseum, Panteon czy Forum Romanum w Rzymie, a następnie udaj się do Watykanu, aby zobaczyć Bazylikę Świętego Piotra i Muzea Watykańskie. We Florencji podziwiaj renesansową sztukę w Galerii Uffizi i Katedrze Florenckiej i zobacz wieżę, na którą wspinałeś się jako Ezio Auditore da Firenze. Czy to dopiero początek graczy-turystów? To tylko niektóre z popularnych lokacji. Gracze tłumnie odwiedzają także japońską wyspę Cuszima za sprawą „Ghost of Tsushima”, dzielnice Osaki za sprawą „Yakuzy” czy norweską, niezamieszkaną wyspę Jan Mayen za sprawą „Tomb Raider: Underworld”. Trend staje się coraz bardziej popularny i nie ma się co dziwić. Gry co prawda wyglądają coraz lepiej, ale nigdy nie zastąpią nam prawdziwych doświadczeń: a przynajmniej na razie się na to nie zanosi. Możliwość odwiedzenia ulubionych lokacji w prawdziwym świecie to prawdziwa gratka nie tylko dla wytrawnych podróżników, ale także dotychczasowych domatorów, którzy dopiero odkrywają swoją pasję do podróżowania. Źródła: euronews.com, National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Raj? Nie dla mieszkańców. Co się dzieje na Jamajce?
Biel piasku i błękit Morza Karaibskiego są na Jamajce towarem luksusowym. I nie tyczy się to turystów, którzy za egzotyczne wakacje muszą zapłacić z własnej kieszeni. Coraz więcej plaż staje się niedostępnych dla ludności lokalnej, której więzi z linią brzegową są sukcesywnie zrywane.
Pamiętam swój wyjazd do Egiptu. Po dziesięciu dniach intensywnej wędrówki po pustyni i upalnych metropoliach skierowałem się w stronę Morza Czerwonego. Po dotarciu do Hurghady od razu ruszyłem ku wodzie, chcąc się schłodzić. Na mojej drodze stanął jednak najpierw jeden, a potem drugi hotelowy szlaban. Po kolejnej nieudanej próbie sforsowania resortowych zasieków zdecydowałem się wrócić do swojego apartamentu i zaznać kąpieli w basenie. Tego dnia nie było mi dane popływać w Morzu Czerwonym. Sytuacja w tamtym regionie egipskiego wybrzeża do złudzenia przypomina realia linii brzegowej Jamajki. Z tą różnicą, że na karaibskiej wyspie problem z zażyciem kąpieli mają nie tylko turyści, którzy nie nocują w jednym z nadmorskich hoteli, lecz także miejscowa ludność – związana z wodą na długo przed tym, zanim wylano pierwsze fundamenty pod turystyczną rewolucję. Rajskie plaże nie dla lokalnych mieszkańców W ostatnich latach Jamajka wyrosła na jedną z najpopularniejszych destynacji turystycznych na Morzu Karaibskim. W 2024 roku wyspa gościła aż 4,3 miliona turystów, z których większość spędzała czas na rajskich jamajskich plażach. Problem w tym, że tereny zaanektowane przez przybrzeżne, ekskluzywne hotele trudno dziś nazwać wspólną własnością Jamajczyków. W praktyce obywatele Jamajki nie mogą korzystać z dużej części wybrzeża, jeśli nie są gośćmi jednego z nadmorskich resortów. Według danych zbieranych przez Jamaica Beach Birthright Environmental Movement (JaBBEM), jedynie 0,6% całej, liczącej 1022 kilometry linii brzegowej Jamajki stanowią publiczne plaże dostępne dla wszystkich. Oznacza to, że mniej niż jeden procent plaż na Jamajce jest dostępny dla lokalnych mieszkańców, którzy chcą popływać, uprawiać sport lub spędzać czas z rodziną. Jak podkreśla Monique Christie z JaBBEM, w całym Montego Bay – największym ośrodku turystycznym Jamajki – funkcjonują dziś zaledwie cztery publiczne plaże. Większość miejsc, które przez lata były częścią codziennego życia Jamajczyków, została sprywatyzowana i znajduje się obecnie w rękach hoteli, restauracji oraz beach barów. Prywatyzacja jamajskich plaż Obecne realia jamajskiej linii brzegowej są, zdaniem wielu, pozostałością po czasach kolonialnego panowania nad wyspą. Na tropikalnej Jamajce nadal obowiązuje dokument z 1956 roku – Beach Control Act (ang. Ustawa o Kontroli Plaż), na mocy którego państwo jest formalnym właścicielem wybrzeża, a obywatelom nie gwarantuje się publicznego prawa do pływania ani swobodnego korzystania z plaż. W praktyce oznacza to, że władze mogą przekazywać nadmorskie tereny w prywatne ręce, często zagranicznym inwestorom. Proces gwałtownej prywatyzacji terenów przybrzeżnych znacząco przyspieszył w ciągu ostatnich pięciu lat. Pod koniec 2025 roku, po tym jak huragan Melissa dotkliwie zniszczył znaczną część zachodniej i południowej Jamajki, władze zdecydowały się na intensywną promocję turystyki. Hasła w rodzaju: „najlepszym sposobem, by pomóc, jest powrót” miały zachęcić zagranicznych turystów do przyjazdu na wyspę. Pojawia się jednak pytanie, czy zwiększony ruch turystyczny rzeczywiście przekłada się na odbudowę jamajskiej gospodarki. Jak podaje dziennikarka Lebawit Lily Girma w artykule dla BBC, jedynie 40% z 4,3 mld dolarów przychodów z turystyki pozostaje w kraju. Większość środków trafia do prywatnych właścicieli hoteli typu all inclusive, którzy kontynuują inwestycje. Do końca dekady na Jamajce ma powstać około 10 tys. nowych pokoi hotelowych, z czego wiele – w tym duże kompleksy w Montego Bay – zostanie zlokalizowanych bezpośrednio przy linii brzegowej, jeszcze bardziej ograniczając przestrzeń dostępną dla mieszkańców. Jak podróżować po Jamajce? Devon Taylor, prawnik związany z JaBBEM apeluje, aby przed przyjazdem na Jamajkę dokonać rozeznania, czy wydawane przez turystów pieniądze trafiają do lokalnych społeczności. Jednym z miejsc, które wciąż opiera się galopującej prywatyzacji, pozostaje Seven Mile Beach w miejscowości Negril na zachodzie kraju. Tamtejsze wybrzeże zapewnia dostęp do wielu publicznych, ogólnodostępnych plaż, a większość działających w okolicy obiektów noclegowych prowadzona jest przez rdzennych Jamajczyków, którzy od lat rozwijają własne biznesy turystyczne. Inne miejsca polecane przez JaBBEM to m.in.: Treasure Beach – czarne, publiczne plaże na południu kraju, Winnifred Beach – dzika, wschodnia plaża o silnych związkach z lokalną społecznością, Bob Marley Beach – ukryta plaża, na której w przeszłości mieszkał i tworzył Bob Marley, ikona reggae. Źródła: BBC, JaBBEM Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Wyglądają jak pradawny fenomen geologiczny. Powstały stosunkowo niedawno pod Skarżyskiem-Kamieną
Oczy Ziemi to nieoczywista, za to niezwykle interesująca atrakcja województwa świętokrzyskiego. Mówimy tu o miejscu, które łączy w sobie walory historyczne, naukowe i krajobrazowe. Jego fenomen opiera się na unikatowej symbiozie procesów geologicznych zachodzących przed milionami lat, brutalnej historii XX-wiecznej eksploatacji i nowoczesnego zarządzania leśnego, które przekształciło zapomniany kamieniołom w regionalną perłę turystyki. Gdzie znajdują się Oczy Ziemi? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Niezwykłe miejsce między dwoma miastami Atrakcja, która powstała dzięki niszczycielskiej działalności Tajemnica „oczu” Walory Oczu Ziemi Oczy Ziemi jako nowoczesna atrakcja turystyczna Jak dotrzeć do Oczu Ziemi? Turystyka coraz częściej ewoluuje w kierunku poszukiwania miejsc nieoczywistych, a co za tym idzie – niezbyt zatłoczonych. Doskonałą propozycją na jednodniową wycieczkę są Oczy Ziemi. Miejsce to, choć bywa tak opisywane, nie jest rezerwatem geologicznym pod względem formalno-prawnym. Mówimy tu raczej o udostępnionym turystycznie stanowisku. Nic nie szkodzi, bo walory krajobrazowe Oczu Ziemi są ogromne, bez względu na to, jak klasyfikowana jest ta atrakcja. Niezwykłe miejsce między dwoma miastami Oczy Ziemi znajdują się w północnej części województwa świętokrzyskiego, między Suchedniowem a Skarżyskiem-Kamienną. Pod względem administracyjnym obiekt ten leży w granicach powiatu skarżyskiego, w gminie Suchedniów. W kontekście geograficznym, ta wyjątkowa atrakcja wpisuje się w mezoregion Wyżyny Kieleckiej, będącej częścią Wyżyny Małopolskiej. Teren ten charakteryzuje się specyficzną rzeźbą terenu, ukształtowaną przez ruchy górotwórcze oraz procesy erozyjne, które odsłoniły starożytne warstwy skalne. Pod względem przyrodniczym obiekt znajduje się w otoczeniu Lasów Suchedniowskich, które są częścią dawnej Puszczy Świętokrzyskiej. Dominują tam drzewostany jodłowo-bukowe z domieszką sosny, co nadaje okolicy walory estetyczne typowe dla regla dolnego. Otoczenie z licznymi wzniesieniami i dolinami potoków sprzyja różnorodności biologicznej, a co za tym idzie – także atrakcyjności pieszych wędrówek. Atrakcja, która powstała dzięki niszczycielskiej działalności Miejsce, które dziś zachwyca swoją estetyką, przez dziesięciolecia było polem intensywnej działalności przemysłowej. Oczy Ziemi powstały na obszarze, gdzie wcześniej funkcjonował kamieniołom Gębury. Historia eksploatacji surowca w tym miejscu jest nierozerwalnie związana z rozwojem infrastruktury komunikacyjnej Polski w XX wieku. Wydobycie piaskowca w kamieniołomie Gębury rozpoczęło się na większą skalę prawdopodobnie w okresie międzywojennym, jednak to lata II wojny światowej stanowiły czas najbardziej intensywnej i dramatycznej eksploatacji. Wówczas to niemieckie władze okupacyjne wykorzystywały zasoby kamieniołomu do budowy strategicznych dróg i linii kolejowych. Po zakończeniu działań wojennych, kamieniołom nadal pełnił funkcję źródła surowca skalnego. Piaskowiec z Gębur, ze względu na swoje właściwości techniczne, był idealnym materiałem do tworzenia nasypów kolejowych i podbudowy dróg. Eksploatacja prowadzona była metodami odkrywkowymi, co doprowadziło do powstania głębokiego wyrobiska z wysokimi ścianami skalnymi. Po zaprzestaniu wydobycia, co nastąpiło w drugiej połowie XX wieku, obiekt został pozostawiony naturze. Nowy pomysł na nieczynny kamieniołom W 2019 roku Nadleśnictwo Suchedniów postanowiło uporządkować i zagospodarować ten obszar. W ramach prac wybudowano drewnianą bramę, altanę ze stołami, pomost nad zbiornikiem wodnym oraz wytyczono ścieżki dojściowe. To właśnie wtedy nazwa „Oczy Ziemi”, wcześniej funkcjonująca raczej w obiegu lokalnym i nawiązująca do specyficznych otworów w ścianie skalnej, stała się oficjalną marką turystyczną. Tajemnica „oczu” Ludzki mózg wykazuje skłonność do rozpoznawania znajomych kształtów w przypadkowych strukturach. To właśnie to zjawisko sprawia, że w owalnych otworach w pionowej ścianie skalnej widzimy ludzkie oczy. Te są rezultatem działania naturalnych procesów geologicznych i eksploatacji mechanicznej. Piaskowiec nie jest skałą jednorodną. W toku osadzania piasku powstają w nim strefy o mniejszej odporności mechanicznej. Pod wpływem działania wiatru, wody i zmian temperatury, słabsze partie skały uległy szybszemu wykruszeniu, pozostawiając charakterystyczne zagłębienia, a prace strzałowe i wydobywcze w kamieniołomie odsłoniły przekrój pionowy warstw. Walory Oczu Ziemi Słynne oczy w pionowej skale są największą atrakcją tego miejsca. Największą, ale nie jedyną. Dawny kamieniołom urzeka kontrastem między surowością skalnych ścian a taflą jeziora powstałego na dnie wyrobiska. Zbiornik ten jest efektem przecięcia zwierciadła wód podziemnych w trakcie prac wydobywczych. Woda w jeziorze charakteryzuje się niezwykłą przejrzystością oraz specyficznym, turkusowym odcieniem. Za ten efekt odpowiada fizyka rozpraszania światła i chemia roztworów wodnych. Wody nasycone krzemionką lub drobnymi cząstkami węglanu wapnia selektywnie rozpraszają krótkie fale światła (niebieskie i zielone), pochłaniając jednocześnie fale długie (czerwone). Dodatkowo brak intensywnego falowania oraz osłonięcie zbiornika przez ściany kamieniołomu sprzyja sedymentacji drobnych zawiesin, co potęguje wrażenie krystalicznej czystości. Na brzegach zbiornika i w skalnych szczelinach pojawia się roślinność pionierska. Można tam zaobserwować różne gatunki mchów, porostów i krzewów, które powoli „odzyskują” teren dla natury. Las otaczający wyrobisko stanowi naturalną barierę biologiczną, chroniącą czystość wody i zapewniającą spokój bytującym tam zwierzętom. Oczy Ziemi jako nowoczesna atrakcja turystyczna Obiekt ten jest doskonałym przykładem przemyślanego zagospodarowania terenów leśnych. Na całą infrastrukturę składają się obiekty takie jak: brama wejściowa – wykonana z masywnych bali drewnianych, stanowi wyraźny sygnał początku ścieżki dydaktycznej i turystycznej; wiata turystyczna – duża, zadaszona konstrukcja z ławami i stołami, idealna na odpoczynek nawet podczas niepogody; palenisko – wyznaczone miejsce na ognisko, które pozwala na bezpieczną integrację; pomost i kładka – drewniana konstrukcja wchodząca w głąb zbiornika wodnego, umożliwiająca bliski kontakt z taflą wody bez niszczenia brzegów; oznakowanie – tabliczki kierunkowe oraz tablice informacyjne przybliżające historię „Oczu Ziemi” oraz projektu „Okoliczne Skały”. Projekt „Okoliczne Skały” Interesującą ciekawostką jest projekt turystyczny o nazwie „Suchedniów – Okoliczne Skały”. To forma gry terenowej o prostych zasadach. W czterech wyznaczonych miejscach znajdują się skrzynki z pieczątkami. Turyści zbierają je na specjalnych kartach lub w notesach. Po zebraniu kompletu czterech pieczątek można odebrać pamiątkową odznakę. W skład projektu wchodzą cztery lokalizacje: Oczy Ziemi, Brama Piekielna, Piekło Dalejowskie, Kamień Michniowski. Jak dotrzeć do Oczu Ziemi? Dojazd do Oczu Ziemi i samo dojście na miejsce nie stanowią większego problemu. Żeby dotrzeć na miejsce, trzeba odbyć niezbyt długi spacer leśnymi szlakami. Trasa z Suchedniowa Ścieżka rozpoczyna się na ulicy Szerokiej, gdzie można zostawić samochód na leśnym parkingu. Stamtąd do przejścia pozostaje około 3 km malowniczej, płaskiej drogi leśnej, co zajmie około 45 minut. Szlak zielony (Skarżysko-Wykus) Trasa rozpoczyna się przy stacji kolejowej Suchedniów Północny. Mierzy około 2,5 km. Odbicie od głównego szlaku do kamieniołomu jest wyraźnie oznakowane. Trasa z Mostek Droga mierząca około 4 km prowadzi przez głębokie lasy. To idealna propozycja dla wszystkich, którzy chcą rozkoszować się pięknem natury i absolutną ciszą. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Polska w czołówce najpopularniejszych kierunków w Europie. Turystów przyciąga świąteczna atmosfera
Polska coraz wyraźniej zaznacza swoją obecność na europejskiej mapie podróży. Według najnowszego zestawienia opublikowanego przez Travel and Tour World, nasz kraj znalazł się w czołówce najpopularniejszych kierunków wybieranych przez Europejczyków na krótkie wyjazdy świąteczno-sylwestrowe. W raporcie szczególne miejsce zajmują dwa polskie miasta, które w tym sezonie przyciągają wyjątkowo dużą liczbę zagranicznych gości.
Dynamiczny wzrost zainteresowania Polską pokazuje, że nasz kraj przestaje być jedynie alternatywą dla bardziej oczywistych destynacji, a coraz częściej staje się pełnoprawnym celem zimowych podróży. Europejscy turyści odkrywają, że Boże Narodzenie i przełom roku w Polsce to nie tylko jarmarki, iluminacje i tradycyjna kuchnia, lecz także autentyczna atmosfera miast, gościnność mieszkańców i konkurencyjne ceny. Zdaniem ekspertów branży turystycznej, jeśli ten trend się utrzyma, Polska może w najbliższych latach skutecznie rywalizować z takimi krajami jak Austria czy Niemcy. Dla sektora hotelarskiego i gastronomicznego oznacza to wyjątkowo obiecujące prognozy oraz realną szansę na rekordowo udany sezon zimowy. Dlaczego Polska przyciąga zimą coraz więcej turystów z Europy? Rosnące zainteresowanie Polską jako kierunkiem zimowych wyjazdów nie jest dziełem przypadku, lecz efektem kilku nakładających się czynników, które w ostatnich latach wyraźnie zyskały na znaczeniu. W czasie, gdy podróżowanie po Europie Zachodniej staje się coraz droższe, Polska zaczęła być postrzegana jako atrakcyjna cenowo alternatywa, oferująca jednocześnie wysoki standard usług, dobrą infrastrukturę turystyczną i autentyczne doświadczenia kulturowe. Szczególnie w okresie świąteczno-noworocznym do naszego kraju przyciągają turystów silnie zakorzenione tradycje, jarmarki bożonarodzeniowe, historyczne centra miast oraz atmosfera, która według wielu zagranicznych gości nie została jeszcze zdominowana przez masową turystykę. Coraz większą rolę odgrywa również polska kuchnia, która regularnie pojawia się w zagranicznych przewodnikach kulinarnych i zestawieniach sezonowych smaków. Turyści chętnie sięgają po klasyczne potrawy świąteczne (jak pierogi, barszcz z uszkami czy makowiec), traktując je jako integralną część podróży i lokalnego doświadczenia, a nie jedynie gastronomiczną ciekawostkę. Skala tego zainteresowania znajduje odzwierciedlenie w danych. Według informacji opublikowanych przez Kiwi.com, liczba rezerwacji podróży do Polski wzrosła w skali roku o ponad 55%, a prognozy wskazują, że zainteresowanie będzie nadal rosnąć. Największy napływ turystów obserwuje się m.in. z Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Włoch oraz Rumunii, co pokazuje, że Polska przestaje być kierunkiem niszowym, a zaczyna funkcjonować w świadomości Europejczyków jako pełnoprawna destynacja na city break. Szczególnie wyraźnie widać to w przypadku Rumunii – platforma wskazuje, że w okresie świąteczno-noworocznym liczba rezerwacji do polskich miast wzrosła tam aż trzykrotnie w porównaniu z rokiem poprzednim. Polska na mapie europejskich podróży. Co pokazują statystyki? Polska coraz wyraźniej zaznacza swoją pozycję na turystycznej mapie Starego Kontynentu, coraz lepiej odpowiadając na potrzeby podróżnych. Z tego względu wzrost zainteresowania nie ogranicza się już do Europy Środkowej – coraz częściej przyjeżdżają do nas także turyści ze Szwecji, Niemiec, Grecji, Francji, Danii czy Czech, a także z Portugalii, Holandii oraz Litwy. Eksperci branży turystycznej podkreślają, że jeśli obecne tempo się utrzyma, Polska może na stałe umocnić swoją pozycję w zimowych planach podróżniczych Europejczyków. Jednym z ważniejszych czynników stojących za tym trendem są korzystne połączenia lotnicze. Dane Kiwi.com pokazują, że średni koszt biletu do Polski w okresie świąteczno-noworocznym wyniósł w tym roku 123 euro, czyli mniej niż w sezonie poprzednim. Szczególnie istotne okazały się spadki cen na trasach długodystansowych, gdzie obniżki sięgnęły nawet 23%, co znacząco zwiększyło atrakcyjność kierunku dla turystów z południa i zachodu Europy. Lepsza dostępność przełożyła się także na zmianę zachowań podróżnych: wyjazdy są planowane z większym wyprzedzeniem (średnio niemal dwa miesiące przed podróżą), a same pobyty stają się krótsze i bardziej intensywne, trwając przeciętnie około sześciu dni. Najwięcej zyskują na tym największe polskie miasta. Według raportu Travel and Tour World, wśród zagranicznych gości największym zainteresowaniem cieszą się Kraków i Warszawa. Autorzy zestawienia podkreślają, że to właśnie połączenie przystępnych cen, dobrej dostępności komunikacyjnej oraz sezonowych atrakcji (zwłaszcza jarmarków bożonarodzeniowych) skutecznie przyciąga podróżnych. W przypadku Krakowa eksperci TTW zwracają też uwagę na jego unikalną atmosferę i historyczną scenerię, która w okresie świąt nabiera szczególnego charakteru i sprawia, że miasto bywa postrzegane jako jeden z najbardziej klimatycznych zimowych kierunków w Europie. Źródła: Travel and Tour World, Euronews, Kiwi.com Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Syria znów otwiera się na turystów. „W Damaszku czułam się bezpiecznie”
Jeszcze niedawno Syria była okiem wojennego cyklonu. Dziś to gorący punkt na podróżniczej mapie. Damaszek i Aleppo budzą się z głębokiego snu.
Spis treści: Damaszek: Al-Halbouni i muzeum Pałac, meczet i bazary Aleppo Syria – informacje praktyczne Cokolwiek by się działo, nic nie jest pilniejsze niż pójście na buzę, czyli bliskowschodnie lody. Śnieżnobiałe, ciągnące się, obficie posypane pistacjami. Swoją konsystencję i orientalny posmak zawdzięczają salepowi, czyli mączce z korzenia orchidei, oraz mastyce, czyli żywicy z drzewa pistacji kleistej. Wszystko ubija się w wielkich metalowych pojemnikach ogromnymi tłuczkami, dokładnie tak samo jak 130 lat temu – w lodziarni Bakdash. Mieści się ona w samym środku krytego blachą suku Al-Hamidiyeh i od czasu założenia w 1895 r. również nic się w niej nie zmieniło. Lody z Bakdasha z dostawą do pałacu zamawiała tu ponoć nawet rządząca Syrią rodzina Asadów, ale od czasu upadku reżimu o tym się nie wspomina. O tym, że czasy się zmieniły, przypominają mi dziś migające co jakiś czas twarze żołnierzy nowej władzy: długie brody, zawiązane na głowie chusty i niedbale przewieszone przez ramię kałasznikowy. Mieszają się z tłumem miejscowych, backpackerami z Zachodu i turystami z całej Syrii. Damaszek: Al-Halbouni i muzeum Jeszcze rok temu niewinne: „wyskoczmy na weekend do Damaszku”, brzmiało równie absurdalnie jak city break w Pjongjangu dla mieszkańców Seulu. Ale to się zmieniło. Po upadku reżimu Baszszara al-Asada dla wielu podróżników Syria stała się jednym z najgorętszych kierunków na mapie Bliskiego Wschodu. Choć w kraju wciąż bywa niespokojnie, w Damaszku czują się bezpiecznie. Po rewolucji polityczna zawierucha na razie omija stolicę. Najłatwiej poczuć to, spacerując po Al-Halbouni, okolicy znanej z księgarni i bukinistów. Jeszcze rok temu naloty muhabaratu, czyli służby bezpieczeństwa, zdarzały się tu regularnie, a posiadanie nieodpowiednich książek mogło się zakończyć wieloletnim więzieniem. – Przez lata sprzedawałem spod lady tylko tym, którym naprawdę mogłem zaufać. Zakazane pozycje, głównie religijne, trzymałem w domu. Zwykle zdzierałem okładki i zastępowałem bezpiecznymi. Do niektórych z nich, zwłaszcza o więzieniach, odważyłem się zajrzeć dopiero teraz – mówi mi Mohammed, który ma księgarnię na rogu. Idę dalej. W Muzeum Narodowym oglądam odrestaurowaną figurę Lwa Palmyreńskiego wbudowaną we frontową ścianę muzeum. Lew dostał tu schronienie 9 lat temu, po tym jak Państwo Islamskie usiłowało zniszczyć ruiny średniowiecznego miasta Palmyra. Dla Polaków spotkanie z Lwem ma dodatkowy smaczek – został on odkryty pod koniec lat 70. XX w. przez polską misję archeologiczną. W efekcie zdobi on dziś logo Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego. Stare przewodniki radzą, by po sąsiedzku koniecznie zajrzeć do sufickiej Takijji Al-Sulejmanija, czyli meczetu połączonego ze „strefą odpoczynku”, który dawał schronienie pielgrzymom podróżującym do Mekki. Ten XVI-wieczny budynek z białymi kopułkami – arcydzieło architektury osmańskiej – wciąż jednak czeka na powojenne otwarcie. Pałac, meczet i bazary Z damasceńskich zabytków wciąż świetnie mają się za to te flagowe, na czele z XVIII-wiecznym pałacem paszy Azema. Można tu zobaczyć, jak jeszcze sto lat temu wyglądało życie w zamożnym syryjskim domu. Tu znajdziemy chyba najbardziej okazały przykład techniki zwanej ablaq, czyli układania ścian w wielobarwne, przypominające czasem mozaiki pasy z różnego rodzaju kamienia – w tym wypadku piaskowca, wapienia, bazaltu i marmuru. Moje ulubione tutejsze atrakcje to skrzydło przeznaczone tylko dla teściowej oraz ekspozycja poświęcona pielgrzymowaniu. Ujrzymy tu np. lekko surrealistycznego manekina wielbłąda objuczonego mahmalem, czyli bogato zdobioną lektyką. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/2025-09-04-125854-These-are-the-oldest-continuously-inhabited-cities-on-each-continent--National--87f4988.png" width="1207" height="806" alt="Wielki Meczet wzniesiony w latach 709–715 n.e. Damaszek, Syria, 2007 r. / fot. Martin Gray, Nat Geo Image Collection" title="Wielki Meczet wzniesiony w latach 709–715 n.e. Damaszek, Syria, 2007 r. / fot. Martin Gray, Nat Geo Image Collection" /> Do kompletu obowiązkowych atrakcji Damaszku trzeba dorzucić wielki meczet Umajjadów z VIII w., jedno z najważniejszych miejsc dla wyznawców islamu. Ale też dla chrześcijan – tu przechowywane są relikwie Jana Chrzciciela. Potem można już oddać się temu, co w starym Damaszku najlepsze, czyli spacerom po plątaninie pachnących przyprawami bazarów i uliczek. Zobaczymy tu grupki starszych panów popijających herbatę nalewaną z metalowych czajników. A często również grających w tawli (gra planszowa znana też jako tryktrak) otoczonych wianuszkiem żywiołowych kibiców. Warto też sobie zrobić przerwę i usiąść na chwilę w jednej z klimatycznych kawiarni. Ja mam słabość do Al-Qishli, pewnie dlatego, że oprócz świetnej lemoniady miętowej ma ona też niezapomniany wystrój: jedną z toalet ozdabia przedpotopowy telewizor oraz… pamiątkowa metalowa taca z Zamkiem Królewskim w Warszawie. Aleppo Wsiadam w nocny autobus do Aleppo (ok. 360 km na północ od Damaszku), które uważane jest za jedno z najdłużej nieprzerwanie zamieszkanych miast na świecie. Podobno na pobliskim wzgórzu swego czasu zatrzymał się biblijny Abraham. Na pewno wiadomo natomiast, że pierwsze zapiski o tym miejscu pochodzą sprzed 4 tys. lat. Kiedyś był to jeden z najważniejszych punktów na Jedwabnym Szlaku, dzięki czemu Aleppo miało szansę na szybki rozwój. Ostatnie lata jednak ciężko je doświadczyły. Wojna, czteroletnie oblężenie, a potem jeszcze trzęsienie ziemi, które zamieniły dużą część miasta w kupę gruzu. Spacerując po tym, co zostało z urokliwej niegdyś starówki, mam sporo wątpliwości, czy nie uprawiam tu wątpliwej moralnie „turystyki wojennej”? Antoine, mój przyjaciel z Aleppo, któremu zadaję to pytanie, uspokaja: – Jeśli w kontakcie z mieszkańcami wykażesz się delikatnością i empatią, to nie. My, Syryjczycy, naprawdę potrzebujemy dziś turystów – nie tylko ze względów finansowych. Po latach izolacji jesteśmy spragnieni kontaktów ze światem, zwłaszcza że dla większości z nas wyjazd za granicę jest wciąż nieosiągalny. Rozmowy z obcokrajowcami to dla nas szansa na opowiedzenie swojej historii, bez cenzury czy propagandy. Antoine z przyjaciółmi założył inicjatywę NoWhere Cultural Club, w ramach której działa m.in. dyskusyjny klub filmowy, który jest okazją do dzielenia się przemyśleniami i doświadczeniami. Organizowane są też regularne spacery po mieście. Uczestniczę w jednym z nich. W Wielki Piątek idziemy razem – muzułmanie i chrześcijanie kilku obrządków – na tradycyjną procesję, z której Aleppo znane jest od pokoleń. Główna jej część dzieje się na placu Farhad, przy którym mieszczą się trzy kościoły: maronicki, greckokatolicki i ormiańskoprawosławny. Pomiędzy nimi przy dźwiękach bębnów wędrują procesje z otwartymi trumnami, w których znajduje się figura Chrystusa. Po wszystkim następuje część bardziej towarzyska, czyli nawiedzanie w gronie rodziny przynajmniej siedmiu kościołów dowolnego obrządku. Innym razem zwiedzamy miasto śladami tego, z czego na świecie jest najbardziej znane, czyli mydła. Niektóre manufaktury wytwarzają je w tradycyjny sposób od setek lat. Charakterystyczny zapach oraz niezwykłe właściwości pielęgnacyjne mydło zawdzięcza połączeniu oliwy z olejem laurowym. Ale i tak Aleppo to dla mnie przede wszystkim niezapomniana kuchnia. Na początek zalaybiyeh – delikatne naleśniki wypełnione asztą, czyli kremem przypominającym mascarpone, obficie posypane pistacjami i polane syropem z kwiatów pomarańczy. Kybby bi karaz to z kolei typowy lokalny przysmak o lekko migdałowym posmaku, w którym mielone kotleciki z baraniny pływają w sosie z wiśni wonnych (mahlab). Zapach tych wiśni, a dokładnie mahlabu produkowanego ze sproszkowanych pestek, będzie mi towarzyszył jeszcze długo po wyjeździe z Syrii. Autorka dziękuje za pomoc Alexowi Orlińskiemu. Syria – informacje praktyczne Dojazd Lotnisko w Damaszku działa i donosi o przywracaniu kolejnych połączeń ze światem – ostatnio zaczęła tu latać m.in. Air Arabia. Ale najwygodniej dostać się tu taksówką – ze stolicy Libanu, Bejrutu. To 110 km. Miejsce w taksówce dzielonej można wynegocjować z już za 35–50 dol., w obu miastach istnieje sieć takich przewozów. Najlepiej pytać taksówkarzy na miejscu, ale można też umówić się wcześniej. Całodobowa firma Lebanon Taxi Official: +961 320 72 83. Z Warszawy do Bejrutu można się dostać np. liniami Lufthansa; od 1250 zł. Wiza i waluta Wniosek o wizę: evisa.sy. Można ją też otrzymać na przejściu granicznym. Walutą jest funt syryjski; 3573 SYP = 1 PLN. Nocleg Ceny w hotelach są inne dla Syryjczyków i dla obcokrajowców, ale nawet te drugie są wciąż dość atrakcyjne: pokój w słynnym 5-gwiazdkowym Talismanie kosztuje ok. 100 dol.; +963 988 900 900. Zwykle nocuję w Al Sultan, gdzie czysty pokój z łazienką, klimatyzacją i śniadaniem to koszt 37 dol.; +963 11 222 5768. W Aleppo polecam tani i czysty Qasr Al-Andalus, 25 dol.; +963 21 212 5156. Syryjskiego hotelu nie zarezerwujemy przez internet, najlepiej zrobić to przez telefon. Jedzenie Restauracja Dar Misk w Damaszku. Warto tu wpaść na popisowe bliskowschodnie śniadanie – z humusem, omletem, serem labneh, oliwkami, kiszonkami i świeżo pieczonym chlebkiem. Restauracja Al Kommeh w Aleppo. Warto tu wpaść na Kybby bi karaz, czyli kotleciki z baraniny w sosie wiśniowym. Warto wiedzieć Uber jest zakazany. Jego miejscowy odpowiednik to YallaGo! Nigdzie nie zapłaci się też kartą, a z bankomatów korzystają tylko Syryjczycy. Trzeba więc mieć ze sobą zapas gotówki. Źródło: National Geographic Traveler
USA szykują nowe, drastyczne przepisy dla turystów. Uderzą także w Polaków
Administracja Donalda Trumpa planuje wprowadzenie nowych przepisów dla turystów wjeżdżających do USA. Konieczne będzie ujawnienie aktywności w mediach społecznościowych z ostatnich 5 lat. Planowane zmiany uderzają w miliony osób z krajów objętych ruchem bezwizowym i mogą wpłynąć na organizację mundialu 2026.
Plan przewiduje obowiązek ujawniania przez turystów aktywności w mediach społecznościowych z ostatnich pięciu lat. Zmiany mają dotyczyć 42 krajów objętych ruchem bezwizowym do USA, w tym m.in. Polski, Wielkiej Brytanii, Niemiec, Francji i Japonii. Nowe wymogi zostaną wprowadzone poprzez rozszerzenie formularza ESTA. Zgodnie z dokumentem opublikowanym na stronie Federal Register, turyści będą musieli ujawnić również całą gamę szczegółow ze swojego życia, sięgając w niektórych przypadkach aż dekadę wstecz. Plan zakłada także nowe opłaty: 100 dolarów dziennie za wstęp do parków narodowych dla cudzoziemców (250 dolarów dla osób spoza 42 krajów objętych ruchem bezwizowym). USA prześwietlą prywatność turystów Nowy formularz ESTA będzie wymagał ujawnienia: wszystkich nazw użytkownika w mediach społecznościowych używanych w ostatnich 5 latach, numerów telefonów z ostatnich 5 lat, adresów e-mail z ostatnich 10 lat, danych biometrycznych (twarz, odciski palców, DNA, skan tęczówki), danych członków rodziny: imiona, nazwiska, daty i miejsca urodzenia, w tym dzieci. Odmowa udostępnienia tych danych może skutkować odmową wjazdu do USA. Konsultacje społeczne nad zmianami potrwają 60 dni. Kto zostanie objęty nowymi zasadami? Obostrzenia dotkną nie tylko turystów, ale również osoby aplikujące o wizy studenckie oraz pracownicze (H1-B). Rząd USA zapowiedział również odmowy wiz dla osób pracujących w moderacji treści i fact-checkingu. Formularze wizowe mają być analizowane pod kątem „antyamerykańskich poglądów”. Osoby, które odmówią udostępnienia swoich profili w mediach społecznościowych, będą traktowane jako podejrzane. Wpływ polityki Donalda Trumpa na turystykę Nowe regulacje administracji Trumpa juz od jakiegoś czasu wpływają negatywnie na amerykańską turystykę. W Kalifornii prognozuje się 9-procentowy spadek liczby turystów zagranicznych w 2025 roku. Hollywood Boulevard w Los Angeles odnotował latem 2025 spadek odwiedzin aż o 50%. Liczba Kanadyjczyków podróżujących samochodem do USA w lipcu 2025 spadła o 36,9% w porównaniu do lipca 2024. Podróże lotnicze z Kanady zmniejszyły się o 25,8%. USA w ogniu krytyki za ograniczanie wolności słowa Organizacje zajmujące się prawami człowieka, w tym Foundation for Individual Rights and Expression, krytykują nowe przepisy jako zagrożenie dla wolności słowa i prywatności. Wskazują, że wymóg ujawnienia danych z mediów społecznościowych to narzędzie potencjalnej cenzury i zastraszania podróżnych. USA mają być gospodarzem Mistrzostw Świata w piłce nożnej w 2026 roku, wspólnie z Kanadą i Meksykiem. FIFA szacuje, że przyciągnie to 5 milionów kibiców. Jednak plany nowych przepisów budzą obawy o chaos organizacyjny. Organizacje takie jak Sport and Rights Alliance ostrzegają przed ryzykiem nadużyć, profilowania rasowego i zatrzymań kibiców. Apelują do FIFA o zapewnienie ochrony uczestnikom turnieju. Administracja Trumpa nie odniosła się publicznie do tych obaw. Źródło: The Guardian, Rzeczpospolita, Federal Register Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
To jedna z najbardziej malowniczych części Podlasia. Wzgórza Sokólskie wybrane Cudem Polski 2025 wprost trzeba odwiedzić
Malowniczy pas łagodnych, polodowcowych wzgórz na Podlasiu zachwycił internautów. Nie chodzi jednak tylko o pofalowanie terenu: Wzgórza Sokólskie to teren zamieszkany przez wiele kultur, zachwycający drewnianą architekturą i podlaskim klimatem, który powoli odkrywają turyści z całej Polski. Nic dziwnego, że został Cudem Polski.
Wzgórza Sokólskie zostały „Cudem Polski 2025” w województwie podlaskim podczas corocznego plebiscytu organizowanego przez „National Geographic Traveler”. Mają wszystko: historię, piękną przyrodę i zaangażowaną społeczność. To teren, który nie zawsze jest na pierwszym miejscu u osób planujących odwiedzenie Podlasia, ale warto się nim zainteresować – dopóki nie ma w nim tłumów. Lodowiec, wiatraki i drewno Wzgórza Sokólskie należą do tych najbardziej charakterystycznych form krajobrazu północno-wschodniej Polski: regionu, który w malowniczy sposób został ukształtowany przez plejstoceński lodowiec i nabrał łagodnego, pagórkowatego charakteru. Szerokie panoramy, liczne doliny oraz mozaika pól, łąk i lasów tworzą widoki jak z obrazka. Za to kochamy Podlasie! Nieodłączną częścią tożsamości Wzgórz Sokólskich są jednak liczne wsie z tradycyjną, drewnianą zabudową – domy, stodoły i wyjątkowe wiatraki, które przez stulecia były budowane według lokalnych wzorców i z dostępnych surowców. Do dzisiaj można tu spotkać funkcjonujące wiatraki typu holenderskiego czy bogato zdobione sadyby. Autentyczność krajobrazu sprawia, że jest on wyjątkowy w skali kraju. Ludzie żyją tu normalnie, zgodnie z tradycją, jakby nieświadomi upływu czasu. Co robić na Wzgórzach Sokólskich? To wymarzony teren dla miłośników wycieczek – zarówno pieszych, jak i rowerowych. Zróżnicowane szlaki pomogą zaplanować krótkie i wielogodzinne wyprawy, które przeprowadzą przez najciekawsze miejsca (np. Nową Kamionkę czy Szudziałowo). Jeśli interesuje nas historia, to dobrze wybrać trasę pieszą „Śladami tradycji Podlasia”, podczas której obejrzymy drewniane cerkwie, zabytkowe cmentarze czy miejsca pamięci. Rowerzyści powinni poznać szlak rowerowy „Zielone Wzgórza” liczący sobie około 60 km. Prowadzi przez malownicze wsie, punkty widokowe oraz pozwala podziwiać zabytkowe wiatraki. Poza szlakiem warto odwiedzić także cerkiew w Bohonikach, która jest ważnym elementem kulturowego dziedzictwa regionu. Kiedy najlepiej odwiedzić Wzgórza Sokólskie? Wzgórza Sokólskie najlepiej prezentują się – naszym zdaniem – od późnej wiosny do wczesnej jesieni, kiedy przyroda zachwyca kolorami, malując pięknie na i tak urokliwym podlaskim płótnie. Lato sprzyja wycieczkom rowerowym, natomiast jesienne barwy lasów i panoramy podczas „golden hour” zachęcają do pieszych spacerów. Warto zaplanować wyjazd na kilka dni, by w pełni docenić urok regionu i odwiedzić najważniejsze atrakcje. I przede wszystkim – dać sobie czas, by w pełni chłonąć atmosferę Podlasia. Tak jak się powinno: na spokojnie. Tu czas płynie wolniej, a my płyńmy razem z nim. Sponsorem plebiscytu „Cuda Polski 2025” jest: Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nad Zatoką Perską stoi osiedle jak z bajki. Kolorowa wioska robi niemałe wrażenie
Na wyspie Ormuz w Zatoce Perskiej znajduje się jedno z najbardziej kolorowych osiedli świata. Zaprojektowane przez irańską pracownię ZAV, wioska składa się z ponad 200 połączonych kopuł. To bajkowa przestrzeń, która zachwyca turystów i stała się symbolem tej tęczowej wyspy.
Spis treści: Bajeczne domki na wyspie Kolory, kolory i jeszcze raz kolory Korzyści dla wyspy Osiedle znajduje się około 8 kilometrów od głównego miasta na irańskiej wyspie Ormuz. Składa się z setek jaskrawych kopuł, pomalowanych w odcieniach czerwieni, żółci, niebieskiego i zielonego. Całość tworzy wyjątkową, kolorową fasadę. Jak tłumaczą irańscy architekci ze studia ZAV, autorzy i pomysłodawcy projektu, kopuły zostały ustawione blisko siebie, aby stworzyć poczucie wspólnoty: – Projekt jest zlokalizowany na otwartej przestrzeni kilka kilometrów od miasta. Kopuły o różnych kolorach i rozmiarach tworzą panoramę, która idealnie wpasowuje się w krajobraz wyspy – mówią architekci. Bajeczne domki na wyspie „Ceramiczne domy” zostały zbudowane z wykorzystaniem techniki „SuperAdobe”. To innowacyjna i prosta metoda budowy, która wykorzystuje ubitą ziemię, worki z piaskiem oraz elementy drutu. Została opracowana przez irańskiego architekta Nadera Khalili. Kształt budynków wywodzi się z tradycji architektonicznej tego regionu. Dzięki niewielkim rozmiarom kopuły mogą być łatwo budowane przez lokalnych robotników. Kolory, kolory i jeszcze raz kolory Ormuz nazywana jest „wyspą tysiąca barw i kolorów". To zarazem najmniejsza z trzech irańskich wysp Zatoki Perskiej - jej powierzchnia liczy zaledwie 42 km2. Według statystyk zamieszkuje ją ponad 6 tysięcy osób. To, co szczególnie przyciąga podróżników, to jej różnorodność. Wyspa słynie z walorów geologicznych – skał osadowych oraz materiału wulkanicznego. Turyści, niczym w kalejdoskopie mogą podziwiać kolory „Doliny Tęczy”, nazwanej tak ze względu na 70 odcieni minerałów, czy barwione na czerwono fale, które otaczają brzegi wyspy. Dzięki swoim odcieniom Ormuz często nazywana jest także „tęczową wyspą”: – To zainspirowało nas, aby użyć mocnych kolorów nie tylko na zewnątrz kopuł, ale i wewnątrz budynków. Chcieliśmy jeszcze bardziej urozmaicić krajobraz tej tęczowej wyspy. Koloru przecież nie da się usunąć z życia, festiwali, ubrań, przedmiotów, czy przestrzeni - mówią architekci ze studia ZAV, cytowani przez brytyjski portal „Dailymail”. Korzyści dla wyspy Ormuz to niegdyś historyczny port w cieśninie Zatoki Perskiej na południe od Iranu, który kontroluje dostawy ropy naftowej z Bliskiego Wschodu. Mimo to lokalni mieszkańcy tej strategicznej politycznie wyspy nadal zmagają się z kryzysem ekonomicznym. Aby poprawić swój byt angażują się w nielegalny handel, co przez lata skutecznie zniechęcało turystów do odwiedzin. „Bajkowe inwestycje” mają nie tylko poprawić wizerunek wyspy, ale ponownie zintegrować lokalną społeczność z podróżnikami: – Zasoby naturalne i położenie geograficzne regionu niewątpliwie jest jego największym atutem. Jeśli go mądrze wykorzystamy, możemy przyczynić się do wzrostu PKB, co przyniesie korzyści zarówno mieszkańcom wyspy, jak i całemu krajowi – podkreślają architekci. Kolorowe osiedle jest jednym z elementów programu poprawy jakości życia na wsypie. Na tym jednak pomysły architektów się nie kończą. W planach mają także zbudowanie wielofunkcyjnej rezydencji artystycznej o nazwie „Majara”, czyli „przygoda”. Wszystko po to, aby ponownie połączyć miejscowych z przyjezdnymi – zarówno pod względem kulturalnym, jak i ekonomicznym. To oczywiście nie jedyne wielobarwne osiedle na świecie. Innymi chętnie odwiedzanymi miejscami są m.in. „Rainbow Village" w mieście Malang w Indonezji, jaskrawe domy w dzielnicy Bo-Kaap w Kapsztadzie w RPA czy budynki mieszkalne Choi Hung Estate w Hongkongu. Niech zatem kolor podbija świat!