To jedna z najbardziej malowniczych części Podlasia. Wzgórza Sokólskie wybrane Cudem Polski 2025 wprost trzeba odwiedzić
Malowniczy pas łagodnych, polodowcowych wzgórz na Podlasiu zachwycił internautów. Nie chodzi jednak tylko o pofalowanie terenu: Wzgórza Sokólskie to teren zamieszkany przez wiele kultur, zachwycający drewnianą architekturą i podlaskim klimatem, który powoli odkrywają turyści z całej Polski. Nic dziwnego, że został Cudem Polski.
Wzgórza Sokólskie zostały „Cudem Polski 2025” w województwie podlaskim podczas corocznego plebiscytu organizowanego przez „National Geographic Traveler”. Mają wszystko: historię, piękną przyrodę i zaangażowaną społeczność. To teren, który nie zawsze jest na pierwszym miejscu u osób planujących odwiedzenie Podlasia, ale warto się nim zainteresować – dopóki nie ma w nim tłumów. Lodowiec, wiatraki i drewno Wzgórza Sokólskie należą do tych najbardziej charakterystycznych form krajobrazu północno-wschodniej Polski: regionu, który w malowniczy sposób został ukształtowany przez plejstoceński lodowiec i nabrał łagodnego, pagórkowatego charakteru. Szerokie panoramy, liczne doliny oraz mozaika pól, łąk i lasów tworzą widoki jak z obrazka. Za to kochamy Podlasie! Nieodłączną częścią tożsamości Wzgórz Sokólskich są jednak liczne wsie z tradycyjną, drewnianą zabudową – domy, stodoły i wyjątkowe wiatraki, które przez stulecia były budowane według lokalnych wzorców i z dostępnych surowców. Do dzisiaj można tu spotkać funkcjonujące wiatraki typu holenderskiego czy bogato zdobione sadyby. Autentyczność krajobrazu sprawia, że jest on wyjątkowy w skali kraju. Ludzie żyją tu normalnie, zgodnie z tradycją, jakby nieświadomi upływu czasu. Co robić na Wzgórzach Sokólskich? To wymarzony teren dla miłośników wycieczek – zarówno pieszych, jak i rowerowych. Zróżnicowane szlaki pomogą zaplanować krótkie i wielogodzinne wyprawy, które przeprowadzą przez najciekawsze miejsca (np. Nową Kamionkę czy Szudziałowo). Jeśli interesuje nas historia, to dobrze wybrać trasę pieszą „Śladami tradycji Podlasia”, podczas której obejrzymy drewniane cerkwie, zabytkowe cmentarze czy miejsca pamięci. Rowerzyści powinni poznać szlak rowerowy „Zielone Wzgórza” liczący sobie około 60 km. Prowadzi przez malownicze wsie, punkty widokowe oraz pozwala podziwiać zabytkowe wiatraki. Poza szlakiem warto odwiedzić także cerkiew w Bohonikach, która jest ważnym elementem kulturowego dziedzictwa regionu. Kiedy najlepiej odwiedzić Wzgórza Sokólskie? Wzgórza Sokólskie najlepiej prezentują się – naszym zdaniem – od późnej wiosny do wczesnej jesieni, kiedy przyroda zachwyca kolorami, malując pięknie na i tak urokliwym podlaskim płótnie. Lato sprzyja wycieczkom rowerowym, natomiast jesienne barwy lasów i panoramy podczas „golden hour” zachęcają do pieszych spacerów. Warto zaplanować wyjazd na kilka dni, by w pełni docenić urok regionu i odwiedzić najważniejsze atrakcje. I przede wszystkim – dać sobie czas, by w pełni chłonąć atmosferę Podlasia. Tak jak się powinno: na spokojnie. Tu czas płynie wolniej, a my płyńmy razem z nim. Sponsorem plebiscytu „Cuda Polski 2025” jest: Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nad Zatoką Perską stoi osiedle jak z bajki. Kolorowa wioska robi niemałe wrażenie
Na wyspie Ormuz w Zatoce Perskiej znajduje się jedno z najbardziej kolorowych osiedli świata. Zaprojektowane przez irańską pracownię ZAV, wioska składa się z ponad 200 połączonych kopuł. To bajkowa przestrzeń, która zachwyca turystów i stała się symbolem tej tęczowej wyspy.
Spis treści: Bajeczne domki na wyspie Kolory, kolory i jeszcze raz kolory Korzyści dla wyspy Osiedle znajduje się około 8 kilometrów od głównego miasta na irańskiej wyspie Ormuz. Składa się z setek jaskrawych kopuł, pomalowanych w odcieniach czerwieni, żółci, niebieskiego i zielonego. Całość tworzy wyjątkową, kolorową fasadę. Jak tłumaczą irańscy architekci ze studia ZAV, autorzy i pomysłodawcy projektu, kopuły zostały ustawione blisko siebie, aby stworzyć poczucie wspólnoty: – Projekt jest zlokalizowany na otwartej przestrzeni kilka kilometrów od miasta. Kopuły o różnych kolorach i rozmiarach tworzą panoramę, która idealnie wpasowuje się w krajobraz wyspy – mówią architekci. Bajeczne domki na wyspie „Ceramiczne domy” zostały zbudowane z wykorzystaniem techniki „SuperAdobe”. To innowacyjna i prosta metoda budowy, która wykorzystuje ubitą ziemię, worki z piaskiem oraz elementy drutu. Została opracowana przez irańskiego architekta Nadera Khalili. Kształt budynków wywodzi się z tradycji architektonicznej tego regionu. Dzięki niewielkim rozmiarom kopuły mogą być łatwo budowane przez lokalnych robotników. Kolory, kolory i jeszcze raz kolory Ormuz nazywana jest „wyspą tysiąca barw i kolorów". To zarazem najmniejsza z trzech irańskich wysp Zatoki Perskiej - jej powierzchnia liczy zaledwie 42 km2. Według statystyk zamieszkuje ją ponad 6 tysięcy osób. To, co szczególnie przyciąga podróżników, to jej różnorodność. Wyspa słynie z walorów geologicznych – skał osadowych oraz materiału wulkanicznego. Turyści, niczym w kalejdoskopie mogą podziwiać kolory „Doliny Tęczy”, nazwanej tak ze względu na 70 odcieni minerałów, czy barwione na czerwono fale, które otaczają brzegi wyspy. Dzięki swoim odcieniom Ormuz często nazywana jest także „tęczową wyspą”: – To zainspirowało nas, aby użyć mocnych kolorów nie tylko na zewnątrz kopuł, ale i wewnątrz budynków. Chcieliśmy jeszcze bardziej urozmaicić krajobraz tej tęczowej wyspy. Koloru przecież nie da się usunąć z życia, festiwali, ubrań, przedmiotów, czy przestrzeni - mówią architekci ze studia ZAV, cytowani przez brytyjski portal „Dailymail”. Korzyści dla wyspy Ormuz to niegdyś historyczny port w cieśninie Zatoki Perskiej na południe od Iranu, który kontroluje dostawy ropy naftowej z Bliskiego Wschodu. Mimo to lokalni mieszkańcy tej strategicznej politycznie wyspy nadal zmagają się z kryzysem ekonomicznym. Aby poprawić swój byt angażują się w nielegalny handel, co przez lata skutecznie zniechęcało turystów do odwiedzin. „Bajkowe inwestycje” mają nie tylko poprawić wizerunek wyspy, ale ponownie zintegrować lokalną społeczność z podróżnikami: – Zasoby naturalne i położenie geograficzne regionu niewątpliwie jest jego największym atutem. Jeśli go mądrze wykorzystamy, możemy przyczynić się do wzrostu PKB, co przyniesie korzyści zarówno mieszkańcom wyspy, jak i całemu krajowi – podkreślają architekci. Kolorowe osiedle jest jednym z elementów programu poprawy jakości życia na wsypie. Na tym jednak pomysły architektów się nie kończą. W planach mają także zbudowanie wielofunkcyjnej rezydencji artystycznej o nazwie „Majara”, czyli „przygoda”. Wszystko po to, aby ponownie połączyć miejscowych z przyjezdnymi – zarówno pod względem kulturalnym, jak i ekonomicznym. To oczywiście nie jedyne wielobarwne osiedle na świecie. Innymi chętnie odwiedzanymi miejscami są m.in. „Rainbow Village" w mieście Malang w Indonezji, jaskrawe domy w dzielnicy Bo-Kaap w Kapsztadzie w RPA czy budynki mieszkalne Choi Hung Estate w Hongkongu. Niech zatem kolor podbija świat!
Zjechałem pod ziemię i zostałem „turystą kopalnianym”. Czy to faktycznie hit Górnego Śląska?
Według niektórych źródeł węgiel na Śląsku wydobywano już w XVI wieku, a inne surowce – takie jak srebro – nawet wcześniej. Chociaż historyczne kopalnie z epoki przemysłowej dawno już nie pełnią swojej pierwotnej funkcji, to rozległe podziemne labirynty udostępnione są do zwiedzania, pielęgnując historię o fedrujących hajerach. Zszedłem na szychtę i sprawdziłem, czy faktycznie warto je odwiedzić.
Jest wiele powodów, by odwiedzić Górny Śląsk, ale coraz bardziej modna – również wśród zagranicznych gości – jest tzw. „turystyka kopalniana”. Ten region Polski to perła epoki przemysłowej, który głęboko pod ziemią skrywa setki kilometrów wydrążonych korytarzy: także sprzed wieków. Czy warto wybrać się na zwiedzanie kopalni i czy to atrakcja dla każdego? Przekonałem się na własnej skórze i – wytarłszy ręce z węgla – opowiadam. 1. Kopalnia Guido w Zabrzu Zwiedzanie zacząłem z grubej rury – wybrałem się na najgłębiej położoną trasę turystyczną w górnictwie węglowym w Polsce. Znajduje się ona w zabytkowej kopalni Guido w Zabrzu, która swoją nazwę przyjęła od dawnego właściciela, pruskiego magnata i przemysłowca, hrabiego Guido Henckela von Donnersmarcka. Jej początki sięgają 1855 roku. Już zjazd autentyczną sztolą – czyli rodzajem ciasnej windy-klatki, której do tej pory używają górnicy w czynnych kopalniach – na głębokość 320 metrów przyspieszył bicie mojego serca. A był to dopiero początek. Podziemna wędrówka w akompaniamencie opowieści przewodnika naprawdę przeniosła mnie do początku XX wieku, a prezentacja używanych w kopalni olbrzymich maszyn… cóż, wywołała niemałą ekscytację. Zdziwiło mnie też to, że na tak dużej głębokości było względnie ciepło. Reszta musi pozostać tajemnicą, nie chcę psuć niespodzianki. Oprócz klasycznego zwiedzania w kopalni Guido można także wziąć udział w tzw. „Podziemnej Szychcie”, podczas której poczujecie się jak prawdziwi górnicy – z pełnym ekwipunkiem i strojem sztygarskim w najgłębszych rejonach kopalni – oraz w „Mrokach Kopalni”: specjalnej trasie przygotowanej dla osób sprawnych fizycznie, która prowadzi do porzuconej ponad dwadzieścia lat temu, skąpanej w ciemności kopalni węglowej. 2. Sztolnia Królowa Luiza Niedaleko Kopalni Guido znajduje się Sztolnia Królowa Luiza, która w tym roku otrzymała prestiżowe miano „Cudu Polski” w plebiscycie „National Geographic Traveler”. To jeden z najciekawszych obiektów industrialnych w Europie – zabytkowa, wypełniona wodą sztolnia mierzy aż 14 km. Na turystów czeka spływ specjalnymi łodziami wśród ciasnych, podziemnych korytarzy i nowoczesne, multimedialne pokazy. Można spotkać także Skarbnika – legendarnego ducha kopalni. To dodatkowy dreszczyk emocji, a taki spływ to sposób na poznanie kopalni z nieco innej strony. 3. Muzeum Śląskie w Katowicach, czyli „turystyka kopalniana” bez schodzenia tak głęboko pod ziemię Muzeum Śląskie ma siedzibę na terenie dawnej kopalni Katowice i jest prawdziwą perłą stolicy Górnego Śląska. Przede wszystkim wrażenie zrobiła na mnie skala zrewitalizowania poprzemysłowej przestrzeni, a jestem z Łodzi: w moim rodzinnym mieście także coś o tym wiemy. Koncepcją muzeum jest inspirowanie zwiedzających dziedzictwem Śląska: jego intelektualnym i artystycznym dorobkiem oraz zadziwiającą historią pełną wielokulturowości. Bogate kolekcje muzeum znaleźć można już 14 metrów pod ziemią, więc odwiedziny nie wymagają schodzenia tak głęboko pod powierzchnię. W Muzeum znajdziemy galerię sztuki polskiej XIX wieku czy wystawy poświęcone historii Górnego Śląska i górnictwa. Skala projektu robi ogromne wrażenie – to jedno z najnowocześniejszych muzeów w Polsce. Jeśli nie lubicie schodzić pod ziemię, to na terenie muzeum znajduje się także wieża widokowa z tarasem na wysokości 40 metrów, na który dostajemy się szybem wyciągowym „Warszawa II” – wybudowano go 100 lat temu. Rozpościera się z niej wspaniały widok na panoramę miasta. Jak dojechać do Katowic? Najlepszą bazą podczas zwiedzania Górnego Śląska są Katowice – do stolicy regionu dojedziemy wygodnymi pociągami z Warszawy (ok. 2,5–3h), Łodzi (ok. 3h), Krakowa (nawet mniej niż 1h), Wrocławia (ok. 2h) czy innych większych polskich miast. Jeśli przyjeżdżacie pociągiem – tak jak ja – to dobrze zatrzymać się w znajdującym się dosłownie naprzeciwko dworca hotelu Mercure Katowice Centrum z charakterystyczną, roślinną fasadą: jest świetną bazą wypadową do zwiedzania regionu. Spodobało mi się, że miejsce pieczołowicie pielęgnuje tradycje Górnego Śląska: zjadłem tam – z ręką na sercu – najlepszy żurek i roladę śląską w życiu. A musicie wiedzieć, że do tej pory również nie próżnowałem! Ze swojej strony mogę powiedzieć, że zdecydowanie warto zanurzyć się w „turystykę kopalnianą” – niezależnie od tego, co obecnie myślimy o wydobyciu węgla, stanowił on podwaliny rewolucji przemysłowej i związany jest z nim kawał historii naszego kraju. Warto ją znać – po prostu. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Na brak kuracjuszy nikt tu nie narzeka. Najpiękniejsze uzdrowiska i sanatoria w sercu Polski
To nie tylko uzdrowiska, ale też miejsca, gdzie można odzyskać siły i poczuć się lepiej. Przypominamy popularny reportaż z magazynu Traveler z 2020 roku o świętokrzyskich uzdrowiskach.
Spis treści: Dolina Purpurowa Solec-Zdrój Busko-Zdrój Szydłów Jak zaplanować podróż do Busko-Zdroju? Busko-Zdrój od lat cieszy się opinią jednego z najważniejszych uzdrowisk w Polsce. Znajduje się tu kilkanaście sanatoriów, a także tężnie solankowe, które przyciągają nie tylko kuracjuszy, ale i osoby szukające relaksu w otoczeniu natury. Wody siarczkowe i mineralne pomagają w leczeniu schorzeń reumatologicznych, dermatologicznych i ortopedycznych. To właśnie tutaj można połączyć leczenie z wypoczynkiem w otoczeniu malowniczych krajobrazów. Dolina Purpurowa Spróbuj, najlepiej smakują prosto z drzewa – pan Stanisław, który uprawą śliwek zajmuje się od wielu lat, nie musiał mnie dwa razy namawiać. Owoc był dojrzały, soczysty i słodki. Pyszny. – To odmiana amers pochodząca z USA. Nie lubi zimna, dlatego gdy dojrzeje, trzeba ją szybko zrywać – dodaje. Chwilę wcześniej zatrzymałam samochód, mijając ciągnące się po horyzont śliwkowe sady pod Szydłowem. Miejscowi nazywają je Purple Valley, czyli Dolina Purpurowa. Rosną tu m.in. odmiany stanley, lepotica, tophit, rana, record i oczywiście węgierka. Wrócę w te rejony w drodze powrotnej do Warszawy, żeby kupić tutejszy rarytas: Szydłowiankę i purpurowe powidła z czekoladą. Na pożegnanie pan Stanisław wręcza mi woreczek owoców. – Będziesz o mnie pamiętała trochę dłużej – śmieje się. Żegnam go i jadę dalej, na południowy skraj województwa świętokrzyskiego, by – jakkolwiek to brzmi – odrobinę naprawić zdrowie. Świętokrzyskie to nie tylko malownicze rozległe doliny, pagórki, które łagodnie pną się w górę i przechodzą w siwe szczyty. To też świetne tereny rekreacyjne do jazdy na rowerze i spacerów. Ale przede wszystkim zagłębie uzdrowisk, sanatoriów, domów zdrojowych i hoteli, które prześcigają się w ofertach zabiegów dla kuracjuszy. Jadę przez Busko-Zdrój do Solca. To dwie miejscowości uzdrowiskowe słynące ze źródeł siarczkowych, których lecznicze właściwości zaczęto wykorzystywać już w XVIII w. Tymczasem postanowiłam na własnej skórze sprawdzić, czy te słynne na całą Europę wody rzeczywiście działają. Solec-Zdrój W kawiarni Pod Wieżyczką w Uzdrowisku Solec-Zdrój, gdzie częstują mnie kawą i tutejszą słodko-słoną solecczanką, dostaję obszerną historyczną broszurę. Okazuje się, że na przełomie XVIII i XIX w. to niewielkie miasteczko przechodziło prawdziwy rozkwit. Najpierw uruchomiono tu warzelnię soli (na bazie miejscowych solanek), która sprowadziła tu w 1815 r. radcę górniczego, niejakiego Beckera. Inżynier miał szukać pokładów soli kamiennej, ale zamiast spodziewanego minerału, znalazł… wodę siarczkową. Bogate właściwości zdrowotne źródeł wypływających pod ciśnieniem na powierzchnię ziemi szybko docenili mieszkańcy. To w efekcie doprowadziło do powstania uzdrowiska, w którym właśnie goszczę. Pierwsze wanny stanęły w budynkach leczniczo-kąpielowych w 1836 r. Wkrótce potem zbudowano Łazienki, domy dla kuracjuszy i pijalnię wód mineralnych. Do zakładu sanatoryjnego przyłączono też 100-hektarowy las iglasty. Uzdrowisko szybko urosło do rangi centrum kulturalnego, gdzie życie towarzyskie kwitło na całego – wystawiano sztuki teatralne, a podczas wieczorków tanecznych przygrywała orkiestra na żywo. I chociaż uzdrowisko bardzo ucierpiało podczas II wojny, dziś w rękach nowych właścicieli Marty i Czesława Sztuków odbudowuje dawną świetność. Kolejne obiekty należące do kompleksu przechodzą gruntowne remonty. Oferta dla kuracjuszy Na brak kuracjuszy, którzy zażywają uzdrawiających kąpieli, nikt tu nie narzeka. – Maksymalne stężenie wody leczniczej, które dopuszczają lekarze, to 150 mg siarkowodoru na litr wody. Nasze źródło, słynny 110-metrowy szyb solecki, z którego bezpośrednio wydobywamy wodę dla gości, ma stężenie 137 mg. Czyli jest idealne – tłumaczy dyrektor obiektu Bogusław Kunat. I dodaje: – W Solcu leczymy narządy ruchu, nadciśnienie, problemy neurologiczne, dermatologiczne. A na wspólnych imprezach integracyjnych, które klimatem nie odbiegają od tych sprzed wojny, także złamane serca. Dosłownie przecznicę dalej rozciągają się dwa okazałe kompleksy hotelowe: Malinowy Raj i Malinowy Zdrój. Słyną z siarczkowych kąpieli, a przy okazji ze sporego zaplecza rehabilitacyjnego. W holu Malinowego Raju spotykam dwie kobiety. – Droga pani, wyjeżdżamy stąd jak nowo narodzone. W naszym codziennym menu mamy masaże lecznicze, baseny mineralne i serie kąpieli siarczkowych oraz borowinowych – opowiada Karolina z Warszawy, jedna z kobiet. – Tym razem przyjechałam z koleżanką z pracy. Prawie siłą oderwałam ją od biurka. Obie mamy kręgosłupy w rozsypce. Stres i siedzący tryb życia robią swoje. Tu się regenerujemy – dodaje. Kąpiel w wodzie siarczkowej Jednorazowa kąpiel w wodzie siarczkowej, która jest wlewana do specjalnej wanny, trwa nie dłużej niż 15 min. Zawarte w wodzie związki siarki są wchłaniane przez skórę i rozprowadzane po całym organizmie. Kąpiele łagodzą zmiany skórne, m.in. łuszczycę czy atopowe zapalenie skóry. Liczba ekspozycji przekłada się na efekt. – Często przyjeżdżają do nas młodzi ludzie, którzy np. dużo biegają lub uprawiają wspinaczkę wysokogórską. Bo kąpiele można też stosować profilaktycznie do skutków nadmiernych przeciążeń układu kostnego. Jeśli pochodne siarki są elementem budulcowym chrząstki, to dostarczając odpowiednią jej dawkę, możemy przeciwdziałać zmianom zwyrodnieniowym – tłumaczy dr n med. Marek Grabski, kierownik Centrum Rehabilitacji w sieci Malinowe Hotele. I dorzuca: – Ponieważ pani regularnie biega, taka kąpiel się pani przyda. Cóż, już po pierwszej próbie moja skóra staje się rzeczywiście aksamitnie gładka jak po peelingu. Jednak żeby kąpiele przyniosły długotrwałe efekty, trzeba by wziąć ich co najmniej kilka. Tym razem nie mam na to czasu. Jadę dalej do oddalonego o 17 km Buska-Zdroju (do którego prowadzi też czerwony szlak turystyczny). Tam czekają mnie kolejne zabiegi. Busko-Zdrój Busko-Zdrój rocznie odwiedza 43 tys. kuracjuszy i turystów. Nic dziwnego, wody siarczkowe odkryto tu wcześniej niż w Solcu-Zdroju. Już w XIII-wiecznych dokumentach stoi, że w Busku występują źródła mineralne o zbawiennych właściwościach dla układu oddechowego i kostnego. Pierwsze kroki kieruję na promenadę Mickiewicza. Łączy ona centrum miasteczka z XIX-wiecznym parkiem zdrojowym zaprojektowanym przez włoskiego architekta Henryka Marconiego. Alejki gęsto porośnięte klonami, kasztanowcami i jesionami prowadzą mnie do serca ogrodu – zabytkowego budynku Łazienek. To jednocześnie główny obiekt najstarszego w mieście Sanatorium Uzdrowiskowego „Marconi” z 1936 r. Rozglądam się dookoła. Cisza, spokój, mijają mnie grupki kuracjuszy, którzy po porannych zabiegach spacerują w parku lub jeżdżą na rowerach. Hotel jak galeria sztuki Wracam parkowymi alejami na promenadę, przy której stoi dostojny budynek luksusowego butikowego Hotelu Bristol. Obiekt łączy cechy nowoczesnego uzdrowiska z salonem odnowy biologicznej. Jego główną część stanowi zabytkowa, starannie odrestaurowana willa z 1896 r. (gdzie przed wojną mieściło się Sanatorium Bristol), do której parę lat temu dobudowano nowoczesną betonowo-szklaną bryłę. Już z daleka widzę przylegającą do fasady cienką linę, a na niej rzeźbę Piramida krzeseł. Wiem, że wyszła spod dłuta Jerzego Kędziory, którego prace znam z Sopotu, Bydgoszczy czy Berlina. To zapowiedź tego, co czeka mnie w hotelowym holu, który przypomina galerię sztuki. Zamiast żyrandolu gości wita olbrzymia szklana instalacja Piąta gwiazda Ludwiki Ogorzelec, polskiej artystki na stałe mieszkającej i tworzącej w Paryżu. Wokoło rzeźby Sylwestra Ambroziaka, ceramika Marka Cecuły, na ścianach obrazy artystów skupionych wokół Łodzi Kaliskiej, a także Antoniego Fałata i Jakuba Ciężkiego. – Dzieła sztuki znajdziemy tu na każdym kroku, w korytarzach, pokojach, gabinetach zabiegowych i spa, w restauracji czy kawiarni. To miejsce oddycha sztuką, bez niej bylibyśmy nijacy – podkreśla Wojciech Tworek, menedżer hotelu. Zabiegi rehabilitacyjne Przyznam jednak, że Bristol skusił mnie głównie… sprzętem rehabilitacyjnym. Mają tu bieżnię antygrawitacyjną opracowaną przez NASA, która odciąża nawet do 80 proc. wagi ciała. Jest idealna dla osób z nadwagą lub z problemami stawowymi. Fizjoterapeutka, która się mną zajmuje, opowiada, że z takiego sprzętu korzystają zawodnicy Barcelony, którzy rehabilitują stopy i stawy skokowe, by przyspieszyć regenerację. Potwierdzam – na tym magicznym urządzeniu czuję się co najmniej o połowę lżejsza, fantastyczne uczucie. Weszłam też na minutę do kriokomory, w której panuje minus 120 stopni. Ta z kolei obkurcza naczynia krwionośne, podnosi wydolność organizmu, ale też działa przeciwzmarszczkowo i wpływa pozytywnie na nastrój – znów potwierdzam. Kolejnym elementem, który wyróżnia Bristol spośród okolicznych uzdrowisk jest basen oczyszczany nanosrebrem. Można w nim pływać bez okularów, a leczniczy efekt kąpieli siarczkowych nie zostaje zachwiany. Oferta kulturalna Ale Busko-Zdrój to nie tylko uzdrowiska i spa. – To też kultura. Od 26 lat organizujemy tu Międzynarodowy Festiwal Muzyczny im. Krystyny Jamroz. Zapraszamy najlepszych śpiewaków, pianistów, aktorów – mówi Karolina Kępczyk, dyrektor Buskiego Samorządowego Domu Kultury. Oglądam nowy budynek Buskiej Tężni Kultury w parku Zdrojowym. Nowoczesna drewniana owalna bryła obłożona jest tarniną i ma taras na dachu. – Inhalatorium i szklany dom zdrojowy z pijalnią wód będziemy łączyć z działalnością kulturalną i np. targiem solnym. Zimą planujemy zorganizować lodowisko z wypożyczalnią sprzętu – dodaje Kępczyk. Szydłów Ze Świętokrzyskiego wracam zregenerowana i chyba trochę młodsza. Ale żeby nie być gołosłowną, zajeżdżam jeszcze do średniowiecznego Szydłowa. Do miasta prowadzą XIV-wieczne mury obronne, których częścią jest Brama Krakowska. Pośrodku rynku stoi budynek tutejszego ratusza, który kilka lat temu kupiła Agnieszka Baxter. Dziś prowadzi w nim butik śliwkowy, w którym można kupić lokalne specjały, m.in. Szydłowiankę Śliwkę w Czekoladzie i powidła z pomarańczą. Właśnie po nie tu przyjechałam. – Jeżdżąc po świecie, uświadomiłam sobie, że mój rodzinny Szydłów z całym swoim historyczno-sadowniczym dziedzictwem nie ma znaku firmowego. A przecież to stolica śliwki. Od pokoleń suszy się je tu ręcznie, metodą tradycyjną na tzw. laskach w suszarniach opalanych drewnem liściastym. Postanowiłam to wykorzystać – opowiada Agnieszka. Dwa lata temu zajęła się m.in. produkcją oblanej czekoladą deserową Szydłowianki. – Jest znakomita. Delikatna i w odróżnieniu od podobnych wyrobów dostępnych na rynku nie jest przesłodzona – zachwala Ewa z Szydłowa, którą spotykam w butiku. Kupuję kilka paczek i jadę dalej. Znów mijam Dolinę Purpurową, śliwy uginają się od dojrzałych owoców. Tylko pana Stanisława już nigdzie nie widzę. Jak zaplanować podróż do Busko-Zdroju? Transport Droga z Warszawy do Buska-Zdroju zajmuje ok. 3 godz. Najlepiej jechać trasą S7. Do Buska kursują pociągi regionalne z Kielc, Częstochowy i Katowic. Działa też transport autobusowy (FlixBus, Polonus itd.). Nocleg Hotel Słoneczny Zdrój Medical SPA & Wellness w Busku-Zdroju to nowoczesne miejsce noclegowe połączone z całą gamą zabiegów pielęgnacyjnych i leczniczych. W ofercie m.in. biomechaniczna stymulacja mięśni idealna w dysfunkcji układu ruchowego. Sanatorium Słowacki w Busku-Zdroju to nie tylko komfortowy hotel, ale też miejsce, gdzie kompleksowo leczy się choroby narządu ruchu, schorzenia reumatologiczne i neurologiczne. Kąpiele lecznicze, masaże, ale też zabiegi z zakresu medycyny estetycznej i kosmetologii plus nocleg w przytulnym pokoju. To wszystko oferuje Dormed Medical SPA w Busku-Zdroju. Zakupy Do Olejarni Zagłoby w Mikułowicach (wsi oddalonej o 3 km od Buska-Zdroju) można wybrać się z dzieciakami i zobaczyć, jak metodą tradycyjną tłoczy się tu oleje. Najpierw ziarna trafiają do gniotownika, potem do prażalnika, a na końcu do prasy tłokowej. Z 7 kg nasion można zrobić nawet 1,5 litra cieczy. O ofercie m.in. oleje: rydzowy, rzepakowy, lniany, makowy, z konopi, musztardowy (z gorczycy). Artykuł był opublikowany w National Geographic Traveler w 2020 roku. Nasz ekspert Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
W nowym muzeum zobaczysz skarby Tutanchamona i statki Cheopsa. Jest data otwarcia
Podano datę otwarcia Wielkiego Muzeum Egipskiego. „Zorganizujemy wydarzenie, które wszyscy zapamiętają” – zadeklarował minister turystyki i starożytności Egiptu Sherif Fathy. Na ekspozycji zobaczymy nie tylko skarby z grobowca Tutanchamona, ale też artefakty odkryte przez polskich archeologów. Otwarcie Muzeum przekładano już wiele razy. Czy tym razem się uda?
Budowa Wielkiego Muzeum Egipskiego w sąsiedztwie słynnych piramid w Gizie rozpoczęła się 20 lat temu. Realizacja projektu napotkała na wiele problemów. Brakowało środków, następnie miały miejsce niepokoje społeczne w Egipcie, pandemia COVID-19 i wojna w Gazie. Wszystko to przyczyniło się do wieloletnich opóźnień. Muzeum już dziś jest częściowo otwarte i można obejrzeć niektóre z ekspozycji. Jednak do tej pory nie nastąpiło oficjalne otwarcie. Miały w nim wziąć udział ważne osobistości z całego świata, ale cieniem na tym położyły się niepokoje na Bliskim Wschodzie, w tym wzajemne ostrzeliwanie się przez Izrael i Iran. 1 listopada – wielkie otwarcie W rozmowie z „The National” minister turystyki i starożytności Egiptu Sherif Fathy zadeklarował, że otwarcie Wielkiego Muzeum Egipskiego „zdecydowanie nastąpi 1 listopada”. Jest to czwarta wskazana data oficjalnego otwarcia od 2020 roku. – Obecnie pracujemy nad wieloma szczegółami, które będą z nią [ceremonią – przyp. NG] związane. Mamy nadzieję, że to będzie wspaniały wieczór i jesteśmy przekonani, że zorganizujemy wydarzenie, które wszyscy zapamiętają – dodał Fathy. W jego ocenie otwarcie muzeum ma być punktem zwrotnym dla sektora turystycznego kraju i przyciągnąć jeszcze większą liczbę zwiedzających. Jak przekazał szef resortu, obecnie muzeum odwiedza od 5000 do 6000 osób dziennie, ale po oficjalnym otwarciu spodziewane jest potrojenie tej liczby. Główne wydarzenia związane z otwarciem nastąpią 1 listopada. Ale również 2 i 3 listopada muzeum odwiedzą dygnitarze i inne osoby ze specjalnymi zaproszeniami, które nie będą mogły przybyć pierwszego dnia. To ważna informacja dla zwykłych turystów – muzeum pozostanie dla nich zamknięte do 4 listopada. Dlaczego warto odwiedzić Wielkie Muzeum Egipskie? Pierwsi zwiedzający tę placówkę muzealną są pod wielkim wrażeniem architektury. Skala tego miejsca jest olbrzymia – już samo wejście w postaci tak zwanej wielkiej klatki schodowej, gdzie znajdują się liczne faraońskie posągi nie pozostawia nikogo obojętnym. Jednak do najciekawszych obiektów w tym muzeum z pewnością należą: Niemal kompletne wyposażenie słynnego grobowca Tutanchamona; Dwa zrekonstruowane statki należące do faraona Cheopsa, twórcy Wielkiej Piramidy. Jeden z nich jeszcze nigdy nie był wystawiony na widok publiczny. Obie jednostki znajdowały się przy południowej ścianie piramidy rozłożone na części. Teraz je złożono i możne je podziwiać w całej okazałości; Złote figury sprzed około 5200 lat odkryte w Delcie Nilu w Tell el-Farcha. Odkryli je archeolodzy działający w ramach misji Muzeum Archeologicznego w Poznaniu i Uniwersytetu Jagiellońskiego. Posążki mają 60 i 30 cm wysokości. Są to najstarsze złote figury znane ze starożytnego Egiptu. W momencie odkrycia były to fragmenty złotej folii. Dzisiejszy stan zabytków zawdzięczamy katorżniczej pracy konserwatorów; 11-metrowy posąg Ramzesa II Wielkiego – jednego z najwybitniejszych władców Egiptu. Za jego panowania powstała słynna skalna świątynia w Abu Simbel. Atrakcją samą w sobie jest też niezwykły gmach muzeum. Zaprojektowała go irlandzka pracownia architektoniczną Heneghan Peng Architects. Fasada nawiązuje kształtem do staroegipskiej architektury, w tym piramid. Źródło: The National, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Czy w Maroku jest bezpiecznie dla turystów? Sprawdzamy. „Trochę się martwimy”
Niektórzy turyści obawiają się podróży do Maroka po ostatnich protestach na ulicach wielu miast. „Słyszeliśmy o strajkach i trochę się martwimy” – piszą podróżni w mediach społecznościowych. O aktualnej sytuacji w państwie rozmawiałam m.in. z przedstawicielami biur podróży.
Spis treści: Turyści o wydarzeniach w Maroku. „Trochę się martwimy” Co z wycieczkami zorganizowanymi? „Na bieżąco monitorujemy sytuację” „Regiony wypoczynkowe pozostają bezpieczne” Na przełomie września i października w wielu marokańskich miastach wybuchły protesty. Zaczęło się od strajków tzw. pokolenia Z, czyli osób urodzonych między 1997 a 2012 rokiem. To były jedne z największych antyrządowych manifestacji od lat. Według informacji Marokańskiego Stowarzyszenia Praw Człowieka tylko w ciągu jednego dnia kilkadziesiąt osób zostało zatrzymanych. Dochodziło do aktów wandalizmu i zamieszek. Z kolei w niedzielę (5 października) dziesiątki tysięcy osób wyszły na ulice Rabatu, by wyrazić sprzeciw wobec działań Izraela w Strefie Gazy. W związku z ostatnimi wydarzeniami turyści zaczęli się obawiać wycieczek do Maroka. Czy słusznie? Turyści o wydarzeniach w Maroku. „Trochę się martwimy” Na niespokojną sytuację w Maroku zareagowali polscy turyści. Na facebookowych grupach zaczęły pojawiać się pytania o aktualną sytuację w państwie pod kątem bezpieczeństwa. „Słyszeliśmy o strajkach i trochę się martwimy, bo za dwa dni mamy lot. Czy ktoś może powiedzieć, czy jest bezpiecznie podróżować teraz, czy lepiej odpuścić?” – napisała w poniedziałek pani Paulina. Zdaniem pani Danuty, która mieszka w Marrakeszu (miasto w zachodnim Maroku), nie ma powodów do zmartwień. – Absolutnie turyści nie mają się czego obawiać, cisza i spokój. Codziennie jestem na mieście i wstawiam relacje z mojego życia tutaj i z naszych wycieczek. Jest bezpiecznie – zapewnia kobieta. Z kolei pani Luiza przebywała w Agadirze, gdy pod jej oknami przechodzili protestujący. – Czułam się zagrożona w momencie, gdy wieczorem już byłam w łóżku i nagle pojawiły się hałasy. Zrobiło się niesamowicie głośno i akurat tuż przy mieszkaniu, które wynajmowałam. Na szczęście nie doświadczyłam żadnego rzucania kamieniami i innych aktów wandalizmu. Jak było już po wszystkim i chodziłam po Agadirze, to też nie miało to wpływu na to, że czułam się mniej bezpiecznie – opowiada mi polska turystka. Co z wycieczkami zorganizowanymi? „Na bieżąco monitorujemy sytuację” Sprawdziłam, czy ostatnie wydarzenia w Maroku miały również wpływ na turystykę zorganizowaną. Przedstawiciele biur podróży zapewniają, że trzymają rękę na pulsie. – Na bieżąco monitorujemy sytuację w Maroku, śledząc oficjalne komunikaty oraz informacje lokalnych władz. Marokańskie Narodowe Biuro Turystyki (ONMT) zapewnia o bezpieczeństwie i braku zakłóceń w działalności turystycznej – informuje Katarzyna Pasikowska, przedstawicielka biura podróży Rainbow. – Pozostajemy również w stałym kontakcie z naszymi sprawdzonymi partnerami na miejscu, którzy dbają o bezpieczeństwo i komfort uczestników naszych wycieczek. Dzięki tej współpracy, gdy tylko zajdzie taka konieczność, możemy na bieżąco wprowadzać ewentualne modyfikacje w planach podróży, tak aby program zwiedzania przebiegał spokojnie i bez zakłóceń, z dala od miejsc, w których mogą odbywać się zgromadzenia publiczne – dodaje Katarzyna Pasikowska. „Regiony wypoczynkowe pozostają bezpieczne” Jarosław Grabczak, Head of Commercial Product w internetowym biurze podróży eSky.pl również zapewnił, że sytuacja w Maroku jest przez ekspertów stale monitorowana, a reakcja na ewentualne zmiany jest natychmiastowa. – Ostatnie protesty mają charakter wewnętrzny. Dotyczą głównie kwestii gospodarczych i społecznych, nie są wymierzone w odwiedzających ten kraj, ani w branżę turystyczną. Co istotne, główne regiony wypoczynkowe, takie jak Marrakesz, Essaouira czy Fez pozostają stabilne i bezpieczne, a organizacja wyjazdów przebiega w sposób niezakłócony – powiedział Grabczak. Jednocześnie podkreślił, że podróże zorganizowane do Maroka realizowane są zgodnie z planem. – Maroko pozostaje jednym z najchętniej wybieranych kierunków wśród naszych użytkowników – szczególnie jesienią i zimą, gdy oferuje przyjemny klimat, bogatą kulturę i egzotyczny charakter w bezpiecznym otoczeniu. Dla wielu podróżnych to wciąż spokojna, atrakcyjna alternatywa dla bardziej odległych destynacji – dodał ekspert. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Wiktoria Szydło Dziennikarka i miłośniczka dalekich wypraw rowerowych, okazjonalnie poetka. Z pasją pisze o ciekawych miejscach, zapomnianych szlakach oraz niestworzonych – i tych realnych – historiach.
Tak wygląda miejsce spoczynku faraona Amenhotepa III. Niewielu miało okazję je zobaczyć
Po niemal dwóch dekadach konserwacji znów można zobaczyć wnętrze grobowca faraona Amenhotepa III. Miejsce zachwyca kunsztem wykonania i wspaniałymi płaskorzeźbami ukazującymi egipskie zaświaty. Ale gdy wejdziesz do środka, nie znajdziesz tego, czego najbardziej byś się spodziewał. Gdzie podziała się mumia?
Egipska Dolina Królów jest miejscem owianym tajemnicą. To tutaj spoczęło w skalnych grobowcach kilkudziesięciu władców tej starożytnej cywilizacji. Pierwsze groby wykuto w połowie II tysiąclecia p.n.e. Po raz pierwszy władców Egiptu pochowano nie w piramidach, ale ich ciała ukryto wśród skalnych rozpadlin. Liczono, że w ten sposób nie padną ofiarą rabusiów. Było to jednak mylne założenie, bo większość z nich spustoszono i to już w starożytności. Perła Doliny Królów – znów dostępna Na początku października władze egipskie poinformowały o ponownym otwarciu jednego z największych grobowców Doliny Królów. Należał do faraona Amenhotepa III (1390-1352 lat p.n.e.). Przez blisko dwie dekady we wnętrzu tego zabytki pracowali konserwatorzy, których działania wspierał rząd Japonii i UNESCO. Na bezcennych malowidłach od lat pojawiają się wysięki soli, które je niszczą. Poza tym w XIX wieku wandale wycięli ze ścian część z dekoracji i kilka z nich, ukazujących twarze, znajduje się dziś w Luwrze. Dlaczego warto zobaczyć ten grobowiec? Po pierwsze, grobowiec składa się z wielu pomieszczeń, do których wiedzie korytarz zagłębiający się kilkadziesiąt metrów w głąb skał. Wejście do niego można przyrównać z eksploracją piramid i jest wymagające fizycznie. Główną dekorację w komorze grobowej stanowią sceny i teksty z Księgi Amduat („Księga tego, co jest w Zaświatach”). Opisuje ona jak wygląda świat umarłych i jak należy po nim nawigować. To najważniejsza egipska „księga” grobowa. View oEmbed on the source website W różnych częściach grobowca znajdują się przedstawienia samego Amenhotepa III w towarzystwie różnych egipskich bóstw. Te płaskorzeźby uznaje się ze ukoronowanie egipskiej sztuki. Dzieje grobowca Amenhotepa III Grobowiec po raz pierwszy zmapowali i opisali naukowcy działający w ramach napoleońskiej ekspedycji do Egiptu w 1799 roku. Od tego czasu był celem prac wielu naukowców. Wśród jego badaczy był nawet Howard Carter, który odkrył nieopodal słynny grobowiec Tutanchamona. Co ciekawe, budowę grobowca rozpoczął zapewne ojciec Amenhotepa III, Totmes IV, ale ukończył go dopiero Amenhotep III. Nie udało się znaleźć sarkofagu. Zapewne wykradziono go już w starożytności i ponownie użyto w jakimś grobowcu – takie sytuacje zdarzały się często. Szczęśliwie zachowała się mumia tego władcy. Odkryto ją pod koniec XIX wieku w skrytce w Dolinie Królów, wraz z kilkoma innymi królewskim mumiami. Przezorni strażnicy nekropolii chcieli w ten sposób uchronić mumie przed ich zniszczeniem w czasach niepokojów. Dziś mumia Amenhotepa III znajduje się w Narodowym Muzeum Egipskiej Cywilizacji w Kairze. Źródła: Deutsche Welle, Theban Mapping Project Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Jak Polska stanie się silną marką turystyczną – w Kołobrzegu zakończył się Kongres Turystki Przyszłości
Kongres Turystyki Przyszłości w Kołobrzegu zgromadził ponad stu prelegentów i blisko pięciuset uczestników, stając się kluczowym wydarzeniem dla branży turystycznej. Debaty o innowacjach, zrównoważonym rozwoju i promocji Polski wyznaczyły nowe kierunki na kolejne lata.
Spis treści: Kongres Turystyki Przyszłości – główne założenia i uczestnicy Nowe kierunki rozwoju polskiej turystyki Obchody 25-lecia Polskiej Organizacji Turystycznej i wyróżnienia branżowe Kongres Turystyki Przyszłości 2025, który odbył się w Kołobrzegu, stał się jednym z najważniejszych miejsc wymiany myśli w branży. Przez cztery dni liderzy, innowatorzy i przedstawiciele różnych sektorów debatowali o tym, jak skutecznie wykorzystać nowe technologie, zbudować silną markę promocyjną Polski i wzmocnić zrównoważony rozwój turystyki. Spotkanie to zainspirowało do współpracy, integrując środowiska samorządowe, naukowe i biznesowe wokół wspólnej wizji przyszłości podróżowania. Kongres Turystyki Przyszłości – główne założenia i uczestnicy Kongres Turystyki Przyszłości 2025 w Kołobrzegu zgromadził ponad 100 prelegentów i niemal 500 uczestników. Był to kongres branży turystycznej, który stał się przestrzenią do refleksji nad przyszłością turystyki w Polsce. Kluczowe znaczenie miały otwarte debaty, integrujące przedstawicieli administracji publicznej, sektora prywatnego, środowiska naukowego oraz organizacji pozarządowych. Wspólnie podejmowano tematy dotyczące innowacji w turystyce, strategii rozwoju oraz wyzwań stojących przed całą branżą w kontekście zmian społecznych, środowiskowych i technologicznych. Kim byli prelegenci i goście kongresu? Do grona prelegentów należeli czołowi eksperci rynku turystycznego, przedstawiciele samorządów, naukowcy oraz liderzy innowacji technologicznych. W wydarzeniu uczestniczyli również ministrowie, prezesi kluczowych instytucji, przedsiębiorcy oraz przedstawiciele organizacji branżowych. Kluczowe liczby i statystyki wydarzenia 4 dni debat i paneli dyskusyjnych ponad 100 prelegentów z kraju i zagranicy niemal 500 uczestników 25-lecie Polskiej Organizacji Turystycznej jako wyjątkowy punkt programu Wyróżnienia dla osób i instytucji szczególnie zasłużonych dla rozwoju turystyki w Polsce Nowe kierunki rozwoju polskiej turystyki Jednym z głównych tematów kongresu były strategie rozwoju turystyki w Polsce, zarówno w kontekście wyzwań globalnych, jak i lokalnych potrzeb regionów turystycznych. Rozmowy oscylowały wokół przyszłości turystyki w Polsce, a w szczególności wokół rozwoju zrównoważonej turystyki, czyli takiej, która nie tylko zaspokaja potrzeby turystów i branży, ale także respektuje dobrostan społeczności lokalnych oraz środowiska naturalnego. Innowacje technologiczne i sztuczna inteligencja w zarządzaniu ruchem turystycznym Innowacje technologiczne, takie jak wdrożenie sztucznej inteligencji, są kluczowe dla efektywnego zarządzania ruchem turystycznym. Prelegenci wskazywali, że digitalizacja usług turystycznych oraz personalizacja doświadczeń podróżnych mogą znacząco zwiększyć konkurencyjność polskiej oferty. W praktyce oznacza to rozwój inteligentnych systemów rezerwacyjnych, zaawansowanych narzędzi analitycznych do prognozowania trendów oraz automatyzacji procesów obsługi turystów. Z badań „Sztuczna inteligencja w zarządzaniu destynacjami turystycznymi” (Uniwersytet Warszawski) wynika, że wdrożenie SI może przyczynić się do zoptymalizowania kosztów i poprawy jakości usług w branży. Budowa silnej marki Polska i wsparcie samorządów Jednym z priorytetów wskazanych podczas kongresu była konieczność budowy silnej, rozpoznawalnej marki Polska na świecie. Oznacza to potrzebę skoordynowanych działań promocyjnych, angażujących zarówno centralne, jak i lokalne struktury. Kluczowe znaczenie ma tu wsparcie dla samorządów – to one często odpowiadają za rozwój infrastruktury i tworzenie atrakcyjnych ofert turystycznych dostosowanych do potrzeb odwiedzających. Obchody 25-lecia Polskiej Organizacji Turystycznej i wyróżnienia branżowe Jednym z najważniejszych punktów wydarzenia były obchody jubileuszu 25-lecia Polskiej Organizacji Turystycznej (POT), które zbiegły się ze Światowym Dniem Turystyki. Uroczystości miały szczególny charakter, podkreślając rolę POT w budowie nowoczesnej, zintegrowanej i rozpoznawalnej na świecie polskiej turystyki. Uhonorowani liderzy i partnerzy polskiej turystyki W trakcie gali wręczono honorowe odznaki „Za zasługi dla turystyki”, które trafiły do wybitnych przedstawicieli branży, prezesów instytucji oraz osób mających bezpośredni wpływ na rozwój polskiej turystyki. Uhonorowani zostali między innymi Rafał Szmytke (Prezes POT), Małgorzata Ślepowrońska (Prezes Zarządu UFG), dr hab. Marek Cierpiał-Wolan (Prezes GUS) i inni. Specjalne wyróżnienia otrzymały także organizacje wspierające rozwój przemysłu spotkań i konferencji, regionalne oraz lokalne organizacje turystyczne, a także firmy, które wdrażają innowacje technologiczne w podróżowaniu. Źródło: Polska Organizacja Turystyczna Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Sezon na górskie wyjazdy zamknięty? Nic podobnego. „Jesień będzie bardzo obłożona"
Sezon wakacyjny w górach już się zakończył, ale to wcale nie znaczy, że Podhale zacznie świecić pustkami. Wręcz przeciwnie. Zmienia się jedynie profil turysty. – Wiemy od dawna, że nadciągająca jesień będzie bardzo mocno obłożona – mówi mi Karol Wagner z Tatrzańskiej Izby Gospodarczej.
Wakacje już za nami, wielkimi krokami zbliżają się chłodne, długie wieczory i deszczowe spacery. Nie oznacza to jednak, że górskie szlaki opustoszeją. Gości będzie sporo, jak zapewnia Karol Wagner z Tatrzańskiej Izby Gospodarczej, ale będą to zupełnie inne wyjazdy niż te letnie. „Bardzo dobre” lato na Podhalu, jesień będzie podobna? Lato na Podhalu zazwyczaj ocenia się w trzystopniowej skali: dobre, bardzo dobre i wybitne. – W tym sezonie było „bardzo dobre”. Czasami zaskakiwało, zmieniały się trendy, a także nastawienie i emocje turystów. Ostatecznie popyt, jaki mamy na turystykę wokół Tatr, jest nieustający i niezmienny, mimo że podlega pewnym korektom – opowiada Karol Wagner z TIG. W górach karty zazwyczaj rozdaje pogoda. Przedsiębiorcy musieli zatem w czasie rzeczywistym dopasowywać ceny do oczekiwań i możliwości zakupowych gości. Jednym z kluczowych momentów na Podhalu w wakacje był drugi tydzień lipca, kiedy obłożenie sięgało około 50%, a miało być wyższe. Podczas długiego weekendu sierpniowego zmieniło się to diametralnie. – Wówczas na największych platformach rezerwacyjnych można było znaleźć już tylko pojedyncze noclegi. Obłożenie było nawet powyżej 100%, bo wielu turystów przyjechało z własnymi kamperami i namiotami. Nie wspominając o tym, że, w porównaniu do minionego, roku liczba miejsc noclegowych w Zakopanem wzrosła o kilkaset – dodaje Wagner. Okazuje się również, że mimo kapryśnej pogody podróżni wcale nie uciekają z gór jesienią. Wręcz przeciwnie. Jesień w górach. Turyści są, ale inni Od 1 września w sieci pojawiło się mnóstwo raportów, podsumowań i pytań: “jak tam na Podhalu po sezonie?”. – Otóż na Podhalu wcale nie jest po sezonie. Faktycznie, skończyliśmy sezon wakacyjny, który dominuje i obfituje w rodziny z dziećmi, pod które przygotowane są nasze pakiety, ale już od 1 września bardzo intensywnie zaczęliśmy przechodzić do sezonu jesiennego. Zmieniamy wówczas portfolio naszego gościa z wyjazdów familijnych na konferencyjne, szkoleniowe, integracyjne – opowiada Karol Wagner. Tego typu wyjazdy często rezerwowane są z dużym wyprzedzeniem, zdarza się, że w maju, a zatem już latem przedsiębiorcy wiedzą, na co się szykować. – Wszystko to jest bardzo poszukiwanym produktem turystycznym na Podhalu. I wiemy od dawna, że nadciągająca jesień będzie bardzo mocno obłożona, tym samym bardzo płynnie przechodzimy z wyjątkowo dobrego lata na jeszcze lepszy sezon konferencyjny – dodaje przedstawiciel Tatrzańskiej Izby Gospodarczej. Okazuje się jednak, że jesień w górach przyciąga również innych podróżnych. Zazwyczaj są to osoby, które chcą uniknąć wakacyjnych tłumów i nasycić się malowniczymi widokami w ciszy i spokoju. O wiele prostsze jest również znalezienie wolnego pokoju czy apartamentu, nie wspominając o niższych cenach. – Całym sercem kocham jesień w Tatrach czy Karkonoszach! To jest klimat nie do opisania – opowiada mi pan Marek z Wrocławia, który co roku piesze wędrówki odkłada na czas, gdy szlaki pustoszeją, liście mienią się na złoto, a ciepła herbata rozpływa się w chłodnym wieczorze. – To jest zupełnie inny typ wędrówek, bez żadnego pośpiechu. Człowiek zwraca uwagę na każdy kamyk, detal, cieszy się każdą minutą, bo dnia jest coraz mniej. Wiadomo, że trzeba trochę inaczej rozplanować wyjście, lepiej się przygotować na kapryśną pogodę i wczesny zmrok, ale to nieważne. Nic nie zastąpi mi tej aury i wszystkim polecam spróbować, chociaż raz – zachęca pan Marek. Niespodzianką dla tych, którzy po raz pierwszy wybierają się w góry jesienią, będą barwne kontrasty. Liście buków, jaworów i brzóz przybierają intensywne kolory – od złota i pomarańczy, po głęboką czerwień, „kłócąc się” z ciemną zielenią świerków i skalistymi szczytami. Dodatkowym atutem jest czystsze powietrze i lepsza widoczność. Po deszczu horyzont staje się bardziej przejrzysty, a góry można podziwiać w całej okazałości. Źródło: National Geographic Polska
Nieoczywiste miejsce zyskuje popularność. Ten kierunek ma szansę zostać hitem 2026 roku
Coraz więcej podróżników zaczyna dostrzegać uroki miejsc, które jeszcze niedawno pozostawały w cieniu wielkich kurortów. Eksperci wskazują, że to właśnie one mogą stać się największym odkryciem 2026 roku – oferując autentyczność, spokój i korzyści dla lokalnych społeczności.
Spis treści: Alternatywa dla masowej turystyki Najbardziej niedoceniany kierunek podróży w 2026 roku Ukryte perełki, które przyciągają mniej turystów zagranicznych: Zamiast skupiać się na zatłoczonych kurortach i najbardziej obleganych miastach, nowy ranking pokazuje, że prawdziwa satysfakcja z podróży kryje się często w mniej oczywistych miejscach. W dobie rosnącej dyskusji o nadmiernej turystyce biuro Intrepid Travel zaprezentowało zestawienie „Not Hot List” na rok 2026, które wskazuje mniej znane destynacje. To właśnie tam inwestycje w infrastrukturę i rozwój usług turystycznych sprawiają, że podróżni mogą odkrywać unikatowe perełki z dala od tłumów. Alternatywa dla masowej turystyki Kilka dni temu opublikowano ósmą edycję zestawienia „Not Hot List”, obejmującą 10 mniej znanych destynacji, które stawiają na zrównoważony rozwój i realne wsparcie lokalnych społeczności. Lista jest odpowiedzią na fakt, że – jak podkreślają eksperci – aż 80% podróżnych odwiedza jedynie 10% światowych atrakcji, co prowadzi do przeciążenia środowiska, infrastruktury i codziennego życia mieszkańców. Skutki tego trendu były widoczne chociażby w Hiszpanii, gdzie latem tysiące osób protestowało przeciwko masowej turystyce, wskazując na rosnące ceny mieszkań i trudne warunki życia w popularnych regionach. – Dobrze prowadzona turystyka ma ogromną moc dla społeczności. Pieniądze trafiają bezpośrednio do rodzin i firm, które najbardziej ich potrzebują – zauważył Leigh Barnes, prezes Intrepid w USA. Z kolei Erica Kritikides, dyrektor generalna ds. doświadczeń w Intrepid Travel, podkreśliła: „Wiemy, że 80% podróżnych odwiedza zaledwie 10% światowych destynacji i zdajemy sobie sprawę, że mamy wpływ na ten stan rzeczy. Kryteria wyboru na naszej liście odzwierciedlają podejście do turystyki, które od dawna promujemy”. Aby stworzyć alternatywę dla przepełnionych kurortów, autorzy zestawienia sięgnęli po wiedzę przewodników i ekspertów z ponad 30 krajów. Pod uwagę wzięto takie czynniki, jak mniejsze obłożenie, inwestycje w lokalną infrastrukturę czy możliwość zastąpienia popularnych miejsc mniej znanymi, ale autentycznymi kierunkami. Dobrym przykładem jest Chorwacja – zamiast tłocznego Dubrownika rekomendowana jest wyspa Vis, pozbawiona portów dla statków wycieczkowych, za to oferująca kameralne hotele i rodzinne pensjonaty. Najbardziej niedoceniany kierunek podróży w 2026 roku Na szczycie listy „Not Hot List 2026” znalazła się Sierra Leone, a szczególnie wyspa Tiwai, uznana za najbardziej niedoceniany kierunek podróży nadchodzącego roku. Miejsce to słynie z bogatej populacji naczelnych i znajduje się w granicach Parku Narodowego Lasu Deszczowego Gola, który w 2025 roku został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Dzięki temu wyspa zyskała dodatkową ochronę i jednocześnie zaczęła przyciągać uwagę międzynarodowych organizacji turystycznych. Władze Sierra Leone, chcąc wykorzystać ten potencjał, uruchomiły w 2024 roku pierwszy 10-letni plan turystyczny, którego celem jest przekształcenie kraju w lidera zrównoważonego podróżowania w Afryce Zachodniej. Efektem tych działań jest otwarcie regionu na turystów, a szczególnie na osoby poszukujące autentycznych doświadczeń z dala od masowej turystyki. Jak podaje Intrepid (organizator 8-dniowych wypraw po kraju), w 2024 roku Sierra Leone odwiedziło zaledwie 60 tys. zagranicznych turystów, co pokazuje, jak ogromny potencjał wciąż pozostaje niewykorzystany. Wyspa Tiwai nie oferuje jednak wyłącznie niezwykłych walorów przyrodniczych, takich jak spacery po tropikalnym lesie deszczowym, lecz także możliwość realnego wsparcia lokalnych inicjatyw. Odwiedzając ją, podróżni przyczyniają się do rozwoju aż ośmiu sąsiednich społeczności, które korzystają z rosnącego zainteresowania regionem i mogą dzięki temu wzmacniać swoją gospodarkę. A jak prezentuje się cała lista najbardziej niedocenianych miejsc? Ukryte perełki, które przyciągają mniej turystów zagranicznych: Wyspa Tiwai, Sierra Leone Pasmo górskie Tienszan, Kirgistan Park Naturalny Sierra Norte, Meksyk Wyspa Vis, Chorwacja Miasto Gaziantep, Turcja Region Arunachal Pradesh, Indie Pieszo-rowerowy szlak turystyczno-kulturowy Via Transilvanica, Rumunia Szlak turystyczny Ruta de las Flores, Salwador Miasto Oulu, Finlandia Park Narodowy Wielkiej Kotliny, Nevada, Stany Zjednoczone Źródła: USA Today, Travel + Leisure, Intrepid Travel Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Airbnb i Booking mają konkurencję. Te platformy stawiają na lokalnych gospodarzy i autentyczne doświadczenia
Rosnące koszty życia w popularnych destynacjach i narastająca fala krytyki wobec gigantów rezerwacyjnych otworzyły przestrzeń dla nowych graczy. Alternatywne platformy, zamiast skupiać się na masowym wynajmie, promują kameralne noclegi prowadzone przez lokalnych gospodarzy i doświadczenia zakorzenione w danym regionie. To właśnie one zyskują popularność wśród podróżnych, którzy coraz częściej szukają autentyczności.
Airbnb i Booking.com od lat dominują na rynku krótkoterminowych wynajmów, jednak ich popularność ma swoją cenę – i to nie tylko dla turystów, ale przede wszystkim dla mieszkańców miast. Wzrost czynszów, trudniejszy dostęp do mieszkań czy problemy z nadmierną turystyką sprawiły, że kolejne metropolie wprowadzają ograniczenia wobec największych platform rezerwacyjnych. W odpowiedzi na te wyzwania zaczynają rosnąć w siłę alternatywne serwisy, które obiecują bardziej etyczne podejście do podróżowania i realne wsparcie dla lokalnych społeczności. Alternatywne platformy rezerwacyjne, czyli etyczna odpowiedź na dominację Airbnb i Booking.com Coraz więcej podróżnych zaczyna dostrzegać, że poza globalnymi gigantami istnieją alternatywne platformy, które stawiają na bardziej etyczne i autentyczne podejście do turystyki. Niezależne serwisy rezerwacyjne oferują nie tylko pensjonaty prowadzone przez lokalnych gospodarzy, ale także domy na wynajem będące głównym miejscem zamieszkania właścicieli czy opcje zamiany mieszkań. Dzięki temu podróżni mają okazję poznać miejsca z perspektywy mieszkańców, a lokalne społeczności zyskują realne wsparcie, zamiast odczuwać presję związaną z wykupem mieszkań na cele turystyczne. Wybór takich rozwiązań to nie tylko szansa na bardziej kameralne wakacje, lecz także sposób na zrównoważone podróżowanie, które przynosi korzyści obu stronom. Z jakich portali zatem można korzystać? Fairbnb Fairbnb to jedna z najciekawszych alternatyw dla globalnych gigantów rezerwacyjnych. Platforma powstała w Wenecji jako inicjatywa kooperacyjna, której celem jest „redefinicja turystyki”. W praktyce oznacza to dwa kluczowe założenia: po pierwsze, oferowanie wyłącznie mieszkań należących do lokalnych gospodarzy i faktycznie przez nich zamieszkanych, a po drugie – przekazywanie 50% prowizji z każdej rezerwacji na projekty społeczne wybierane wspólnie przez gospodarzy i społeczności. Dzięki temu każdy nocleg staje się jednocześnie inwestycją w lokalne życie. Obecnie Fairbnb działa w 10 krajach w Europie, oferując około dwóch tysięcy ofert. W 2023 roku platforma uruchomiła dodatkowo program fairUP, wspierający niedostatecznie reprezentowane lokalne biznesy. Przykładowo, rezerwacja apartamentu w tętniącej życiem lizbońskiej dzielnicy Mouraria (221 funtów za noc, maksymalnie dla sześciu osób) oznacza, że połowa prowizji trafia do organizacji Centro de Apoio ao Sem Abrigo, pomagającej osobom w kryzysie bezdomności. Socialbnb Socialbnb to platforma, która powstała jako studencki projekt w Kolonii, a dziś działa globalnie, oferując zupełnie inne podejście do podróżowania. Jej główną ideą jest łączenie turystów z inicjatywami społecznymi i ekologicznymi, które potrzebują wsparcia finansowego. Podróżni rezerwują pokoje w miejscach prowadzonych przez lokalne projekty, a przychody z wynajmu trafiają bezpośrednio do tych oddolnych działań. Dzięki temu każdy nocleg staje się wkładem w ochronę środowiska czy rozwój lokalnych społeczności, jednocześnie oferując podróżnym autentyczne doświadczenia. Obecnie Socialbnb umożliwia rezerwację ponad 400 atrakcji i miejsc noclegowych na całym świecie. Wśród nich są wyjątkowe propozycje, takie jak nocleg w odrestaurowanym młynie wodnym w rezerwacie biosfery Förstgen w Niemczech (od 294 złotych za noc), otoczonym 96 kilometrami szlaków pieszych i rowerowych, czy pobyt w PitaSana, ekologicznej farmie oddalonej o 24 km od północnego wybrzeża Hiszpanii, gdzie dwuosobowe pokoje dostępne są od 206 złotych. AlohaCamp AlohaCamp to polska platforma rezerwacyjna, która oferuje ponad 4 tys. klimatycznych miejsc noclegowych, specjalnie wyselekcjonowanych w otoczeniu natury. Obiekty to domki na drzewach, tiny-house’y, glampingi, jurty, domki wodne, agroturystyka i pensjonaty, często prowadzone przez lokalnych gospodarzy. Co ważne, część ofert AlohaCamp prezentuje rozwiązania proekologiczne – np. domki energooszczędne, budowane z naturalnych materiałów, z wykorzystaniem paneli słonecznych lub systemów recyklingu ścieków czy wody deszczowej. Dzięki temu goście mogą wybierać miejsca, które są nie tylko urokliwe i oryginalne, lecz też przyjazne dla środowiska, a lokalna przyroda i społeczności mniej odczuwają presję związaną z masową turystyką. Ecobnb Ecobnb to platforma, która narodziła się jako nagradzany blog o ekologicznych podróżach, a dziś działa w ponad 55 krajach, oferując około 3000 zrównoważonych miejsc noclegowych. Jej celem jest promowanie turystyki przyjaznej środowisku – każdy obiekt musi spełniać wymagania dotyczące dziesięciu kryteriów, takich jak korzystanie z produktów ekologicznych, recykling wody, stosowanie energii odnawialnej czy minimalizacja odpadów. W ofercie znajdują się głównie niewielkie hotele, pensjonaty B&B i obiekty z własnym wyżywieniem, często prowadzone przez lokalnych gospodarzy, którzy współpracują z regionalnymi dostawcami i organizatorami atrakcji. Dzięki temu korzyści z turystyki trafiają również bezpośrednio do lokalnych społeczności. Kindred Kindred to nowoczesna platforma wymiany domów, która umożliwia podróżnym korzystanie z prawdziwych mieszkań zamiast typowych apartamentów turystycznych. Aż 90% z 80 tys. ofert to faktyczne miejsca zamieszkania, co pozwala lepiej poczuć codzienny rytm odwiedzanych miast i zmniejsza presję związaną z masową turystyką. Dołączenie do społeczności wymaga przejścia procesu aplikacyjnego, a po akceptacji każdy nowy użytkownik musi najpierw ugościć kogoś u siebie, zanim sam skorzysta z oferty innego gospodarza. Serwis zapewnia wsparcie organizacyjne, m.in. profesjonalne sprzątanie i obsługę dostępną całą dobę, dzięki czemu wymiana odbywa się w komfortowych warunkach. W ten sposób można spędzić tydzień w kolorowej kawalerce w artystycznym Neukölln w Berlinie albo w mieszkaniu z połowy XX wieku w Amsterdamie. Co więcej, system kredytowy oznacza, że nie trzeba dokonywać bezpośredniej wymiany – wystarczy uiścić opłatę serwisową i za sprzątanie, wynoszącą około 1225 zł tygodniowo. Landfolk Landfolk to duński start-up, który powstał z myślą o przybliżeniu ludzi do natury w duchu skandynawskiej filozofii friluftsliv, czyli „życia na wolnym powietrzu”. Założony przez siedmiu byłych współpracowników Airbnb projekt kładzie nacisk na autentyczność, bezpośredni kontakt z przyrodą i osobiste zaangażowanie gospodarzy – każdy z nich przygotowuje własny przewodnik po okolicy, aby dzielić się wiedzą i inspiracjami z gośćmi. Platforma działa obecnie w sześciu krajach Europy, choć najwięcej ofert można znaleźć w Skandynawii. Przykłady pokazują różnorodność propozycji: od przytulnego, drewnianego domu rybaka z widokiem na fiord w Mjosundet w Norwegii, będącego wakacyjną własnością gospodarza Larsa od 1959 roku (ok. 627 zł za noc), po tradycyjny domek letniskowy ukryty wśród lasów południowej Jutlandii w Danii (ok. 846 zł za noc). Sawday’s i Canopy & Stars Sawday’s, właściciel marki glampingowej Canopy & Stars, to jedna z najwyżej ocenianych brytyjskich firm turystycznych, która konsekwentnie stawia na odpowiedzialne podejście do podróżowania. Jej celem jest minimalizowanie społecznych i środowiskowych kosztów turystyki poprzez wprowadzanie limitów na liczbę ofert w miejscach najbardziej narażonych na nadmierny ruch, takich jak wyspa Skye w Szkocji, Lake District, miasto St Ives czy Palma de Mallorca. Ograniczenia te nie rozwiązują problemu w całości, ale pozwalają zmniejszyć presję na lokalne społeczności i przypominają turystom, że podróżowanie powinno iść w parze z troską o otoczenie. Dodatkowo firma promuje inicjatywy społeczne, oferując zniżki na oferty oznaczone jako „Mistrzowie Społeczności”, w ramach których część przychodów przeznaczana jest na projekty wspierające lokalnych mieszkańców. Coolstays Coolstays to platforma, która wyróżnia się ofertą niebanalnych noclegów – w jej ofercie znajdziemy m.in. odrestaurowane spichlerze zbożowe, zabytkowe wagony kolejowe czy nowoczesne domki funkcjonujące niezależnie od sieci energetycznej. Serwis udostępnia tysiące propozycji w całej Europie, a jego mocną stroną jest intuicyjna wyszukiwarka pozwalająca filtrować oferty pod kątem zrównoważonego charakteru obiektu. Dzięki temu podróżni mogą wybierać miejsca, które nie tylko oferują wyjątkowe doświadczenia, ale też wspierają ochronę środowiska – np. poprzez wykorzystanie odnawialnych źródeł energii czy adaptację istniejących budynków, zamiast zajmowania nowych zasobów mieszkaniowych. Źródło: The Guardian Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
W Wielkiej Piramidzie zamontowano nowoczesne urządzenia. Eksperci wyjaśniają, dlaczego
Turyści odwiedzający piramidę Cheopsa często skarżyli się na duchotę i nieprzyjemny zapach. Teraz władze Egiptu postanowiły działać. Nowoczesne urządzenia mają poprawić jakość powietrza w historycznych komorach. Czy nowa technologia sprawdzi się w jednym z najsłynniejszych zabytków świata?
Piramida Cheopsa jest jedynym zachowanym do naszych czasów cudem świata starożytnego. Jest to olbrzymi kamienny grobowiec wzniesiony 4500 lat temu dla faraona Cheopsa. Od setek, a nawet tysięcy lat budowla ta przyciąga uwagę osób wizytujących Egipt. Jej rozmiary i kunszt wykonania opisywali Grecy ponad 2 tysiące lat temu. Wielka Piramida jest też celem niezliczonych badań, chociaż w ostatnich dekadach to głównie obiekt turystyczny. To z taką jej funkcją związane są urządzenia, które niedawno w niej zainstalowano. Duszno i parno. Wizyta w piramidzie Turyści, którzy wchodzą do piramid skarżą się na wiele rzeczy. Oprócz tego, że przeciskanie się przez tunele jest niewygodne, jest też duszno i parno. Problemem związany z dużą liczbą zwiedzających jest też rozwój mikroorganizmów pod wpływem wilgoci, a w konsekwencji rozwój grzybów wewnątrz piramidy. Jakiś czas temu władze egipskie zainstalowały w dwóch tzw. szybach wentylacyjnych (w starożytności nie pełniły takiej roli) piramidy mocne dmuchawy, które miały zaradzić temu problemowi. To jednak nie do końca go rozwiązało. Krystalicznie czyste powietrze w grobowcu? Egipskie media poinformowały właśnie o tym, że w dwóch komorach piramidy Cheopsa zainstalowano urządzenia firmy Sharp, które mają oczyszczać powietrze. Celem jest ochrona delikatnych wewnętrznych komór piramidy, a jednocześnie poprawa komfortu zwiedzania. Producent przekonuje, że instrumenty te usuwają zarodniki pleśni i zmniejszają aktywność wirusów unoszących się w powietrzu w powietrzu. Mają być też odpowiednie do usuwania nieprzyjemnych zapachów. A wszystko dzięki wykorzystaniu technologii Plasma Cluster. Jak wyjaśnia producent, technologia ta generuje dodatnie jony wodoru (H⁺) i ujemne jony tlenu (O₂⁻), które hamują aktywność m.in. wirusów. Starożytne wyzwanie Nowe urządzenia zainstalowano we współpracy z Ministerstwem Turystyki i Starożytności. Szef Najwyższej Rady Starożytności, która podlega temu resortowi, Mohamed Ismail Khaled, opisał oczyszczacze jako kluczowy krok w redukcji wilgotności i oczyszczaniu powietrza w grobowcu. W jego ocenie modernizacja sprawi, że ​​zamknięte przestrzenie stają się zdrowsze i bardziej komfortowe dla zwiedzających. – To nowoczesne rozwiązanie odwiecznego wyzwania – powiedział Khaled cytowany przez portal Egyptian Streets. W ostatnim czasie zamontowano też energooszczędne oświetlenie tuneli i komór piramidy. Planowany jest montaż takich urządzeń w sąsiadujących piramidach należących do Mykerinosa i Chefrena, czyli władców rządzących po faraonie Cheopsie. Źródła: Egyptian Streets, Arab News Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
49-letni Polak utonął w Egipcie. Tragedia nad Morzem Czerwonym
Marsa Alam – popularny egipski kurort – w miniony weekend był świadkiem tragedii. Lokalne służby wyciągnęły z wody ciało 49-letniego turysty z Polski. Sprawą zajmuje się miejscowa prokuratura.
Ciało Polaka znaleziono w sobotę popołudniu w pobliżu popularnego kurortu Marsa Alam. Znajduje się on w południowo-wschodniej części Egiptu, nad Morzem Czerwonym. To niezwykle popularny kierunek wakacyjny dla turystów z naszego kraju. Tragedia w Egipcie Do wypadku doszło niedaleko hotelowej plaży. Według wstępnych informacji mężczyzna miał uczyć się pływać. Egipskie służby nie podają na razie w jakiej odległości od brzegu znajdował się Polak, ani o który dokładnie hotel chodzi. Lekarze stwierdzili, że przyczyną śmierci było uduszenie w wyniku utonięcia. Miejscowa prokuratora cały czas prowadzi jednak dochodzenie. Więcej turystów oznacza więcej wypadków Jak we wszystkich miejscach, do których zjeżdża się dużo ludzi, również w Egipcie zdarzają się tragiczne w skutkach wypadki. Polacy także biorą w nich udział, bo to popularny kierunek wakacyjny z naszego kraju. W Hurghadzie często można usłyszeć język polski, a ilość turystów przyjeżdżająca znad Wisły wzrosła w 2024 roku o niemal 50% w stosunku do roku poprzedniego. I to wszystko mimo napięć regionalnych. Dużo ludzi oznacza więcej wypadków. Pod koniec lipca w wypadku samochodowym w regionie zginęła 41-letnia kobieta i jej 7-letni syn, a w zeszłym roku dwójka Polaków brała udział w katastrofie rejsu nurkowego z Marsa Alam do Hurghady. Na co uważać w Egipcie? MSZ ostrzega W trakcie wszystkich wakacji nad wodą należy zachować ostrożność. W kurortach warto korzystać wyłącznie ze strzeżonych plaż, nie pływać po spożyciu alkoholu czy nie skakać do wód o nieznanej głębokości. Ministerstwo Spraw Zewnętrznych przekazuje dodatkowe informacje dla podróżujących do samego Egiptu. Przede wszystkim odradzane są podróże do gubernatorstwa Synaju Północnego i obszarów sąsiadujących z Libią i Sudanem. Na reszcie terytorium zaleca się szczególną ostrożność. Można spodziewać się także wzmożonych kontroli na ulicach, przy wejściach do kościołów czy muzeów. W Egipcie występuje podwyższone zagrożenie terroryzmem, a MSZ poleca wyjazdy grupowe za pośrednictwem sprawdzonych, certyfikowanych biur podróży. Źródło: Ministerstwo Spraw Zagranicznych, hurghada24.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Dokąd Polacy wybierają się tej jesieni? TOP 10 jesiennych kierunków 2025
Podróże Polaków po sezonie zyskują na popularności. Coraz częściej wybieramy krótkie wypady do ciepłych miejsc w Europie, a także egzotyczne kierunki w Azji. Dane pokazują, że ten trend już na dobre wpisał się w nasz kalendarz urlopowy.
Jesień przestaje być martwym sezonem – dla wielu Polaków to najlepszy moment, by wyruszyć w podróż. Bliska Europa kusi słońcem i dostępnością, a odległa Azja odzyskuje wysokie miejsce w planach turystycznych. Wszystko wskazuje na to, że trend jesiennych wojaży pozostanie z nami na dłużej. Europa na czele: krótszy lot, więcej możliwości Jesień jeszcze niedawno kojarzyła się z końcem sezonu podróżniczego. Powrót do szkoły, natłok obowiązków i krótsze dni sprawiały, że plany wyjazdowe Polaków schodziły na dalszy plan. Jednak ten trend wyraźnie się zmienia. Z danych portalu rezerwacyjnego Kiwi.com wynika, że liczba podróżujących poza sezonem wzrosła w tym roku aż o 20% w porównaniu z ubiegłym. O atrakcyjności jesiennej podróży decydują niższe ceny lotów i hoteli, a także brak tłumów, które w szczycie lata potrafią skutecznie zniechęcić do podróży lub ją całkiem zepsuć. Jesień 2025 pokazuje wyraźnie, że Polacy coraz chętniej wybierają bliższe kierunki. W tym roku to Europa „skradła show”. Największe wzrosty rok do roku notują: Malta (+105%), Cypr (+58%). Obok tradycyjnych faworytów – Włoch, Hiszpanii i Grecji – w czołówce najchętniej wybieranych krajów znalazły się także: Portugalia, Albania, Francja i Wielka Brytania. Azja wraca do gry. Te kraje znów przyciągają Polaków Nieco w cieniu, ale wciąż dynamicznie, rozwijają się wschodzące gwiazdy wśród kierunków. Bułgaria nabiera rozpędu, a Azja wraca do łask po monsunie – na szczycie listy królują: Indonezja, Korea Południowa, Wietnam, Malezja. Jeszcze kilka lat temu to dalekie wyjazdy, zwłaszcza do USA, dominowały w jesiennych podróżach. Dziś popularność USA drastycznie spadła, mimo lepszych cen biletów lotniczych. Europa to gwarancja wygodniejszej podróży, krótszy czas lotu i możliwość częstszych, krótkich wypadów. Ile kosztuje jesienna podróż? Średnie ceny biletów i preferencje Średnia cena biletu lotniczego rezerwowanego za pośrednictwem Kiwi.com tej jesieni wynosi 138 euro. To niemal identycznie, jak przed rokiem. Choć loty krótkodystansowe nieznacznie podrożały (z 92 do 103 euro), nadal pozostają zdecydowanie tańsze niż w sezonie letnim. Polacy wybierają więc częściej krótkie wypady – przedłużone weekendy czy tygodniowe urlopy, zamiast dłuższych, dwutygodniowych wakacji. Pod względem profilu podróżników dominują pary – aż 44% wszystkich jesiennych wyjazdów. Rodzinne podróże, wraz z początkiem roku szkolnego, spadły do 28%. Najpopularniejsze kierunki i trasy z Polski W rankingu najpopularniejszych kierunków królują: Włochy, Hiszpania, Grecja, Wielka Brytania, Chorwacja, Malta, Francja, Portugalia, Cypr, Albania. Najczęściej wybierane trasy: Warszawa–Rzym, Warszawa–Alicante, Warszawa–Mediolan. Stolica odzyskała pozycję głównego punktu wylotu, jednak rośnie też znaczenie regionalnych portów – zwłaszcza Wrocławia, który staje się istotnym węzłem komunikacyjnym. Popularnością cieszą się także Kraków, Katowice i Poznań, gdzie jednym z najchętniej wybieranych kierunków pozostaje Rzym. Źródło: Kiwi.com Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ruszają darmowe loty w Tajlandii. To największa kampania turystyczna tego roku
Rajskie plaże, górskie szlaki i ukryte świątynie mogą być teraz bliżej niż kiedykolwiek. Tajlandia ogłosiła program darmowych lotów krajowych, który ma otworzyć turystom drzwi do mniej znanych zakątków kraju.
Marzysz o tajskim białym piasku, bujnej dżungli i tętniących życiem targowiskach? To może być najlepszy moment, by zrealizować te plany. W ramach nowej ogólnokrajowej kampanii promującej turystykę, władze Tajlandii ogłosiły plan rozdania aż 200 tys. bezpłatnych biletów dla odwiedzających z zagranicy. Uprawnieni podróżni, którzy zarezerwują przeloty bezpośrednio przez wybrane linie lotnicze lub touroperatorów, będą mogli skorzystać z darmowego lotu w obie strony w granicach Tajlandii. Jak to możliwe i kogo obejmie ta wyjątkowa promocja? Tajlandia walczy o turystów. Rząd uruchamia nowe inicjatywy W 2019 roku niemal 40 milionów zagranicznych turystów przyjechało do Tajlandii, by wypoczywać na tropikalnych plażach, kosztować aromatycznych curry i korzystać z nocnego życia Bangkoku, które od lat przyciąga gości z całego świata. Był to rekordowy sezon, którego do dziś nie udało się powtórzyć. Tajlandia pierwotnie wyznaczyła sobie cel 39 milionów odwiedzających w 2025 roku, jednak wszystko wskazuje na to, że wynik ten pozostanie poza zasięgiem. Bank Tajlandii niedawno obniżył prognozy: zamiast wcześniejszych 37,5 miliona gości, oczekuje około 33 milionów. Do tej pory kraj odwiedziło z kolei zaledwie 20,8 miliona turystów, czyli o 7% mniej niż w analogicznym okresie ubiegłego roku. Na ten spadek składa się wiele czynników, z których jednym z najważniejszych jest sposób, w jaki obecnie jest postrzegana Tajlandia. Niedawne akty przemocy w Bangkoku odbiły się szerokim echem w mediach, a napięcia na granicy z Kambodżą dodatkowo podważyły wizerunek państwa jako bezpiecznego i beztroskiego kierunku podróży. Tymczasem Tajlandzki Urząd Turystyki stara się pogodzić strategię stawiającą na „jakość ponad ilość” z wcześniej ogłoszonym, ambitnym celem 68,5 miliona przyjazdów rocznie do 2028 roku. W odpowiedzi na te trudności, rząd wprowadził szereg udogodnień. Odłożono w czasie planowane opłaty wjazdowe, zniesiono ograniczenia wizowe dla chińskich turystów (stanowiących największą grupę odwiedzających), a także wprowadzono wizy dla cyfrowych nomadów. Teraz zapowiedziano kolejny krok: program darmowych lotów krajowych, który ma być jak dotąd najbardziej spektakularną próbą przyciągnięcia zagranicznych gości. Darmowe bilety lotnicze w Tajlandii. Nowa strategia turystyczna na jesień 2025 Bezpłatne loty po Tajlandii mają ożywić sektor turystyczny, który od dziesięcioleci stanowi fundament tamtejszej gospodarki. Inicjatywa wspierana przez Ministerstwo Turystyki ma ruszyć we wrześniu i potrwać do końca listopada 2025 roku, o ile zyska akceptację rządu. Zakłada ona dofinansowanie biletów lotniczych dla zagranicznych turystów – w wysokości do 1750 bahtów (około 170 złotych) za przelot w jedną stronę i do 3500 bahtów (około 340 zł) za podróż w obie strony. Każdy bilet będzie zawierał również możliwość nadania bagażu rejestrowanego do 20 kg. Celem programu jest nie tylko zwiększenie liczby podróży wewnątrz kraju, ale także promocja mniej znanych regionów, które dotychczas pozostawały w cieniu popularnych destynacji, takich jak Bangkok, Phuket czy Chiang Mai. Rząd chce, aby turyści odkrywali prowincje pełne lokalnych świątyń, tradycji kulinarnych i dzikich plaż, które nie trafiły jeszcze na turystyczne szlaki. Do programu dołączyło już sześciu krajowych przewoźników – Thai Airways, Thai AirAsia, Bangkok Airways, Nok Air, Thai Lion Air i Thai Vietjet, a urzędnicy liczą, że cała inicjatywa przyniesie nawet 8,8 miliarda bahtów (około 200 milionów euro) przychodu, przy budżecie wynoszącym 700 milionów bahtów (około 16 milionów euro). Warto jednak zaznaczyć, że istnieją pewne ograniczenia. Z promocji skorzystają wyłącznie osoby podróżujące drogą lotniczą – turyści przemieszczający się autobusem, promem lub pociągiem zostaną wykluczeni. Ponadto program obejmie jedynie bilety rezerwowane po jego oficjalnym uruchomieniu, a wcześniejsze zakupy nie zostaną objęte dofinansowaniem. Źródło: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nadmierna turystyka na Antarktydzie? Według raportu cierpią na tym lodowce
Antarktyda uważana jest za jeden z ostatnich nietkniętych obszarów dzikiej przyrody. Chociaż zmiany klimatu powodowane przez człowieka odciskają na niej piętro, to do worka naszych grzechów musimy dorzucić coś jeszcze. Rozkwit turystyki i rozwój ośrodków badawczych przyczyniają się do niespotykanego wcześniej wzrostu poziomu zanieczyszczeń na tym niezwykłym kontynencie.
Badacze z Niemiec, Holandii i Chile wykonali tytaniczną pracę: poświęcili 4 lata na przemierzenie 2 tys. km Antarktydy. Wszystko po to, by oszacować poziom aktualnych zanieczyszczeń. Zebrane wyniki okazały się alarmujące. Antarktyda już nie tak dziewicza Naukowcy opublikowali swój raport w czasopiśmie „Nature Sustainability”. Sprawdzili oni, że na terenach, na których coraz częściej przebywają ludzie, stężenie toksycznych metali (np. ołowiu, miedzy czy niklu) jest 10 razy wyższe niż 40 lat temu. Ma to związek z tym, że jeszcze w latach 90. na Antarktydzie spotkać można było około 8 tys. osób rocznie. W 2024 roku było to już niemal 125 tys. Nawet ostrożne prognozy zakładają, że do 2034 roku liczba turystów może wynieść nawet 450 tys. rocznie. Ludzie niszczą Biegun Południowy W raporcie możemy przeczytać, że rosnąca obecność ludzi na Antarktydzie budzi niepokój w kontekście zanieczyszczeń powstałych przy spalaniu paliw statków, samolotów czy samochodów. Najbardziej alarmującym zjawiskiem jest jednak sadza. Jak sama nazwa wskazuje osadza się ona na śniegu, a ten staje się przez nią ciemniejszy. Odbija przez to mniej światła, a w efekcie śnieg szybciej ulega topnieniu. Turyści na Antarktydzie Tylko w ostatnim roku 55 biur turystycznych zorganizowało 570 wycieczek na Antarktydę. Podróżowało z nimi ponad 118 tys. osób, z których 80 tys. zeszło na ląd. Niedawno zimny kontynent odwiedził nawet polski stand-uper, Piotr Szumowski, by dać tam pierwszy w historii komediowy występ. Naukowcy przestrzegają jednak, że turyści są dewastującą siłą. Nie tylko roznoszą zanieczyszczenia, ale także płoszą zwierzęta Antarktydy czy depczą delikatne rośliny. Szczególnie groźna może być wizja przywiezienia z innego kontynentu inwazyjnych gatunków zwierząt czy chorób. Szacuje się, że jeden turysta na Antarktydzie generuje 5,44 ton CO2. Według autorów raportu może być to ekwiwalent przyspieszenia topnienia nawet 100 ton śniegu. Być może warto więc opanować turystyczne zapędy i pozostawić Biegun Południowy takim, jaki jest. Oprócz turystów są na nich przecież także różnorodne ekspedycje naukowe, które również nie służą lokalnemu ekosystemowi. Jednak ich badania, w przeciwieństwie do wizyt turystów, stanowią podstawę naszego lepszego zrozumienia Natury. Źródło: naukawpolsce.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
„Odwiedziłem Toskanię spoza przewodników”. Zielone serce Italii rozpieszcza zmysły
Toskania nie bez powodu kojarzy się z winnicami i zielonymi wzgórzami. Od wieków uchodzi za zielone serce Italii. Ale powodów, by odwiedzić ten magiczny region, jest znacznie więcej.
Spis treści: Grosseto – mało znana perła Toskanii Jak podróżować w zrównoważony sposób? Rowerem po Toskanii Butteri, czyli kowboje z Toskanii Uczta z oliwą pod księżycem Żeby było ciepło i zielono – takimi kryteriami kierujemy się zazwyczaj przy wyborze kierunków na jesienny urlop. Miejsc, które w październiku czy listopadzie wyglądają zupełnie inaczej niż pochmurna Polska oczywiście nie brakuje. W samej tylko Europie do wyboru mamy niemal całe południe kontynentu wraz z wyspami. Ja słońca szukałem Toskanii. Nie było to trudne, bo nawet w drugiej połowie października toskańskie termometry wskazywały powyżej 20 stopni Celsjusza. W Grosseto – bo właśnie ta prowincja była celem podróży – zielono jest za to przez cały rok. Dosłownie i w przenośni, co potwierdza tytuł European Green Pioneer of Smart Tourism przyznany miastu Grosseto w 2024 r. przez Komisję Europejską. Grosseto – mało znana perła Toskanii Komisja Europejska przyznała tytuł Grosseto po tym, jak miasto zrobiło wrażenie na europejskim jury zrównoważonymi i ekologicznymi praktykami turystycznymi, pokazując, że może być wzorem do naśladowania dla innych kierunków. – Sukces jest wynikiem wielu lat wysiłków skupionych na wzmacnianiu naszego dziedzictwa naturalnego i kulturowego. To dopiero początek naszej podróży w kierunku bardziej zielonej i zrównoważonej przyszłości dla Grosseto – zapowiada Antonfrancesco Vivarelli Colonna, burmistrz Grosseto. Jedną z głównych zalet miasta jest brak masowej turystyki, co tworzy kameralną atmosferę, idealną dla tych, którzy chcą odkrywać Toskanię poza utartymi szlakami. Średniowieczne centrum Grosseto, otoczone imponującymi murami, oferuje urokliwe zakątki, kawiarnie serwujące lokalne specjały oraz galerie sztuki, gdzie wystawiają się lokalni artyści. Podróżując po Grosseto i jego okolicach, turyści mogą zanurzyć się w autentycznym, wolnym tempie życia, które jest esencją Toskanii. Dla tych, którzy szukają alternatywy dla popularnych i zatłoczonych miejsc turystycznych, Grosseto stanowi wyjątkową propozycję, gdzie nowoczesność harmonijnie współgra z tradycją, a zrównoważony rozwój staje się faktem, nie tylko hasłem. Jak podróżować w zrównoważony sposób? O zrównoważonej turystyce mówi się ostatnio coraz więcej. W gąszczu informacji trudno jednak zrozumieć, na czym tak naprawdę polega ten zielony trend służący planecie. W skrócie można powiedzieć, że zrównoważona turystyka opiera się na podróżowaniu w sposób, który minimalizuje negatywny wpływ na środowisko, kulturę i społeczności lokalne, jednocześnie wspierając ich rozwój i ochronę. Chodzi o odpowiedzialne korzystanie z zasobów tak, by miejsca turystyczne mogły służyć kolejnym pokoleniom. Zrównoważona turystyka zaczyna się już przy wyborze środka transportu. Grosseto jest świetnie skomunikowane kolejowo z największymi miastami we Włoszech, w tym z Rzymem i Turynem. Entuzjaści pociągów mogą zaplanować podróż z Polski od Grosseto również wyłącznie koleją. Taka przygoda obejmie przesiadki np. w Wiedniu. Na miejscu również można poruszać się bez użycia samochodu. Rowerem po Toskanii Dzięki rozbudowanej infrastrukturze dla rowerzystów Grosseto stawia na zrównoważony rozwój mobilności i aktywną turystykę. Miasto oferuje wypożyczalnie rowerów elektrycznych, które ułatwiają poruszanie się po dłuższych i bardziej wymagających trasach, takich jak odcinki górskie. Wytrwalsi rowerzyści mogą skorzystać z możliwości eksploracji bardziej zróżnicowanego terenu, co pozwala im odkrywać urokliwe toskańskie wioski oraz historyczne miejsca, jak ruiny starożytnego etruskiego miasta Roselle. Liczne trasy rowerowe prowadzą przez malownicze krajobrazy – od nadmorskich ścieżek wzdłuż wybrzeża Morza Tyrreńskiego po zielone wzgórza i doliny parku Maremma. Dla tych, którzy preferują łagodniejsze trasy, dostępna jest ścieżka rowerowa biegnąca od Grosseto do Alberese, która oferuje widoki na malowniczą rzekę Ombrone, prowadzącą do Parku Maremma, znanego z różnorodnej flory i fauny. Miłośników przyrody i aktywnego wypoczynku na pewno zainteresuje też rezerwat Diaccia Botrona. To ajwiększe mokradło we Włoszech, będące domem dla wielu gatunków ptaków. Można tam spotkać m.in. flamingi. Poza miesiącami letnimi, kiedy odwiedzających jest mniej, ptaki zbliżają się do wytyczonych dla turystów ścieżek. Obserwacje fauny z bliska ułatwia też specjalna budka dla ornitologów. Butteri, czyli kowboje z Toskanii O autentyczność prowincji Grosseto dbają też konkretne osoby. Na przykład grupa znana jako butteri. To miejscowi pasterze i kowboje, których zadaniem jest nie tylko opieka nad bydłem, ale także zachowanie równowagi ekosystemu parku naturalnego Maremma. Butteri od wieków pilnują stad długorogich krów rasy maremmana, wypasając je na naturalnych terenach i troszcząc się o ochronę tego unikalnego obszaru. Dzięki nim park Maremma zachowuje swoją naturalną różnorodność i jednocześnie wspiera bioróżnorodność regionu. Butteri posługują się tradycyjnymi metodami i są przykładem dziedzictwa kulturowego Grosseto. Ich praca odgrywa kluczową rolę w promocji zrównoważonej turystyki – pokazując, jak człowiek i natura mogą współistnieć harmonijnie, bez ingerencji masowej mechanizacji. Na co dzień butteri oferują odwiedzającym unikalne pokazy jazdy konnej i technik pracy z bydłem, co stanowi jedną z największych atrakcji regionu i daje turystom możliwość zobaczenia, jak wygląda życie prawdziwego toskańskiego kowboja. Ta symbioza pracy z przyrodą jest przykładem na to, jak turystyka może wspierać zarówno ochronę środowiska, jak i tradycję, zamiast ją niszczyć. Obecnie w Toskanii pracuje tylko piętnastu butteri. W tym roku po raz pierwszy w historii przyuczenia do tej wymagającej fizycznie profesji podjęła się kobieta. Uczta z oliwą pod księżycem Kolejną atrakcją regionu, która przyciąga turystów szukających autentycznych doświadczeń, jest Oil Festival w Batignano, malowniczym miasteczku położonym niedaleko Grosseto. To wydarzenie, odbywające się każdej jesieni (w ostatnią sobotę października) promuje tradycyjne techniki tłoczenia oliwy, które są ekologiczne oraz zachowują jej naturalny smak i wartości odżywcze. Na straganach można nabyć także inne miejscowe specjały, w tym miód. Oil Festival to przykład, jak można połączyć przyjemność z poznawaniem tradycyjnych smaków z odpowiedzialnym podejściem do produkcji, które minimalizuje ślad ekologiczny. Dzięki takim inicjatywom region Grosseto zyskuje na znaczeniu jako lider w zrównoważonej turystyce gastronomicznej, oferując możliwość odkrywania Toskanii przez pryzmat lokalnych smaków i tradycji. Choć festa przy muzyce granej na żywo zaczyna się dopiero w godzinach wieczornych, już wcześniej chętni mogą wstąpić do domów lokalsów, a stoją dosłownie otwarte. Z okazji corocznego festiwalu gospodynie z Batignano przygotowują ciasta i inne przysmaki, którymi można się częstować po uiszczeniu drobnej opłaty. Wieczorem uczta przenosi się na uliczki i place poutykane między budynkami z kamienia. Na talerzach lądują smażone na oliwie donzelle, a zaraz po nich gnocchi z sosem pomidorowym i parmezanem. Sąsiedzi donoszą butelki z czerwonym winem. A to wszystko z dala od typowych turystycznych odpustów. Nie ma więc ani stoisk z magnesami, ani innych "atrakcji". Bo Batignano, tak jak i reszcie prowincji Grosseto, nie zależy na przyciąganiu tłumów gości, a na podtrzymaniu lokalnych tradycji. Każdy jest zaproszony do ich odkrywania – w duchu zrównoważonej turystyki, ma się rozumieć. Źródło: National Geographic Polska. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Nekroturystyka stała się hitem. Mroczne miejsca przyciągają podróżników
Cmentarze coraz rzadziej są jedynie miejscem zadumy i modlitwy. W wielu częściach świata stają się przestrzenią odkrywania historii, spotkań z lokalną kulturą, a nawet formą miejskiej rekreacji. Nekroturystyka, choć kontrowersyjna, zyskuje na popularności.
Spis treści: Czym jest nekroturystyka i skąd jej rosnąca popularność? Nekroturystyka w Europie i USA. Jak cmentarze zmieniają swoje oblicza? Choć dla wielu podróżowanie oznacza relaks na plaży lub zdobywanie wulkanicznych szczytów, coraz większą popularność zdobywa forma turystyki znacznie bardziej osobliwa, czyli nekroturystyka. To zjawisko, które obejmuje zwiedzanie cmentarzy, opuszczonych miejsc, a także udział w tematycznych spacerach śladami zbrodni i śmierci. Co sprawia, że przestrzenie kojarzone z żałobą i ciszą stają się celem turystycznych wypraw? Czym jest nekroturystyka i skąd jej rosnąca popularność? Nekroturystyka, jako część szeroko rozumianej turystyki mrocznej (dark tourism), obejmuje zwiedzanie zabytkowych cmentarzy, krypt, katakumb oraz miejsc naznaczonych śmiercią i pamięcią historyczną. Jej rosnąca popularność odzwierciedla zmianę w podejściu do śmierci – od tabu i wyparcia ku refleksji, edukacji oraz kulturowemu zaangażowaniu. Według danych Grand View Research globalny rynek turystyki mrocznej osiągnął wartość 31,89 miliarda dolarów w 2023 roku, a do 2030 ma wzrosnąć do 38,64 miliarda dolarów. Jeszcze wyższe prognozy przedstawia Market.us, przewidując wartość rynku na poziomie 40,2 mld USD do 2033 roku. Ten dynamiczny wzrost wskazuje nie tylko na zmianę preferencji podróżniczych, ale także na rosnącą akceptację alternatywnych form spędzania wolnego czasu – również tych, które łączą przestrzeń sacrum z elementami współczesnej kultury. O tym, jak głęboko nekroturystyka zakorzeniła się we współczesnej popkulturze, świadczy niedawne zdarzenie z londyńskiego cmentarza Highgate. Media społecznościowe obiegła informacja, że na grobie Karola Marksa ktoś zostawił figurkę Labubu – popularnej w sieci postaci, która wywołuje kolejki w sklepach z zabawkami i osiąga wysokie ceny na rynku wtórnym. Choć gest ten może wydawać się nieoczywisty – szczególnie w zestawieniu z ideami, które reprezentował Karol Marks – dobrze oddaje, w jakim kierunku zmierza współczesne podejście do miejsc pamięci. Coraz częściej stają się one bowiem przestrzenią indywidualnej ekspresji i kulturowych reinterpretacji. Nekroturystyka w Europie i USA. Jak cmentarze zmieniają swoje oblicza? W krajach takich jak m.in. Polska czy Włochy cmentarze wciąż postrzegane są przede wszystkim jako przestrzenie sakralne, nierozerwalnie związane z tradycją religijną i głęboko zakorzenionym szacunkiem. Odwiedza się je głównie przy okazji świąt, a pobyt na ich terenie ma charakter kontemplacyjny i uroczysty. Inaczej jest w krajach anglosaskich, gdzie miejsca pochówku coraz częściej przekształcane są w przestrzenie spotkań, wydarzeń edukacyjnych czy inicjatyw kulturalnych. To zróżnicowanie podejście znajduje wyraz w formach nekroturystyki, które przyjmują różne oblicza w zależności od regionu świata. Jednym z najwcześniejszych przykładów świadomego przekształcania nekropolii w przestrzeń przyciągającą turystów jest paryski cmentarz Père-Lachaise. Już w XIX wieku urbanista Nicolas Frochot podjął decyzję o przeniesieniu tam szczątków znanych osobistości, by zachęcić mieszkańców do odwiedzin ówczesnych peryferii miasta. Strategia ta okazała się niezwykle skuteczna – dziś miejsce to przyciąga tłumy odwiedzających, którzy oddają hołd m.in. Jimowi Morrisonowi, Édith Piaf, Oscarowi Wilde’owi czy Fryderykowi Chopinowi. Co więcej, cmentarz ten, dzięki eliminacji środków chemicznych i trosce o bioróżnorodność, stał się ważnym punktem obserwacji ptaków oraz zieloną enklawą na mapie miasta. Podobną rolę pełni wspomniany wcześniej londyński Highgate Cemetery – oprócz grobu Karola Marksa znajduje się tam również miejsce pochówku George’a Michaela, co dodatkowo wzmacnia jego pozycję na nekroturystycznej liście ciekawych miejsc. Z kolei w Stanach Zjednoczonych zjawisko to przyjęło bardziej rozwiniętą formę. Tamtejsze cmentarze pełnią bowiem nie tylko funkcję miejsca pamięci, lecz stają się także przestrzenią kultury i edukacji. Woodlawn na Bronksie oferuje spacery tematyczne poświęcone historii jazzu, a na terenie Hollywood Forever Cemetery w Los Angeles odbywają się wieczorne seanse filmowe pod gołym niebem. W Milwaukee wskrzeszono dziewiętnastowieczną tradycję pikników pośród grobów, natomiast Kongresowy Cmentarz w Waszyngtonie zaprasza na trasy edukacyjne ukazujące nieopowiedziane wcześniej losy Afroamerykanów oraz społeczności LGBTQ+, które współtworzyły historię USA. Źródło: NSS Magazine, Grand View Research, Market.us Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Najdziwniejsze zakazy dla turystów w 2025 roku. Tak Europa broni się przed tłumami
Zakaz klapek na szlakach, mandaty za siadanie na murku, selfie tylko w wyznaczonej strefie – europejskie miasta mówią „dość” masowej turystyce. W 2025 roku wiele wprowadzanych ograniczeń przestaje budzić zdziwienie, stopniowo stając się standardem.
Spis treści: Czarne elewacje jako protest wobec nadmiaru turystów w Notting Hill Kontrole obuwia na szlakach turystycznych w Cinque Terre Strefa selfie przy Sagrada Familia w Barcelonie Benidorm i ograniczenia w korzystaniu z pojazdów elektrycznych Nowe przepisy dla zachowania porządku i spokoju w Portofino Lato 2024 roku okazało się przełomowe dla wielu europejskich miejscowości turystycznych. Gwałtowny wzrost liczby odwiedzających sprawił, że turystyka – dotąd postrzegana jako motor wzrostu gospodarczego i źródło lokalnych dochodów – zaczęła być traktowana jako coraz poważniejsze obciążenie. W 2025 roku, mimo licznych apeli o wdrażanie zasad turystyki zrównoważonej, nie widać sygnałów, które wskazywałyby na osłabienie tego trendu. W odpowiedzi wiele miast i regionów decyduje się na konkretne działania, mające na celu ograniczenie negatywnego wpływu ruchu turystycznego na lokalne społeczności i infrastrukturę. Część wdrożonych działań miało przewidywalny charakter. Wprowadzono bowiem m.in. ograniczenia liczby odwiedzających, redukcję ruchu statków wycieczkowych czy podniesienie podatków turystycznych. Inne natomiast zyskały rozgłos ze względu na swoją nietypową formę, stając się jednocześnie wyrazem narastającej frustracji mieszkańców. Czarne elewacje jako protest wobec nadmiaru turystów w Notting Hill Notting Hill, niegdyś spokojna dzielnica zachodniego Londynu, zyskała światową rozpoznawalność, dzięki filmowi z 1999 roku z Julią Roberts i Hugh Grantem w rolach głównych. Od lat barwne fasady domów przyciągały tysiące turystów, szukających idealnego kadru do publikacji w mediach społecznościowych. Z czasem liczba odwiedzających przekroczyła jednak zdolność dzielnicy do przyjęcia tak intensywnego ruchu turystycznego. Mieszkańcy skarżyli się na hałas, zaśmiecanie ulic oraz brak poszanowania prywatności.– Zdarzały się przypadki, w których osoby pozujące do zdjęć próbowały wejść do prywatnych domów, mówiąc, że zależy im na idealnym ujęciu – relacjonowała jedna z mieszkanek w rozmowie z brytyjską prasą. W ramach protestu część właścicieli domów zdecydowała się na radykalny krok – przemalowanie elewacji na stonowane kolory, w tym czerń i grafit, mające zniechęcić do fotografowania. Przed budynkami pojawiły się również tablice informujące o „strefie ciszy” oraz łańcuchy i liny rozwieszone na schodach, mające na celu ograniczenie dostępu do drzwi wejściowych. Kontrole obuwia na szlakach turystycznych w Cinque Terre Włoski region Cinque Terre, słynący z malowniczych wiosek zawieszonych na klifach Ligurii, każdego roku przyciąga setki tysięcy turystów. Szczególną popularnością cieszą się piesze szlaki łączące poszczególne miejscowości, oferujące panoramiczne widoki na wybrzeże i urokliwe krajobrazy. To właśnie te trasy, choć niezwykle cenione przez odwiedzających, stały się również źródłem poważnych problemów związanych z nadmiernym ruchem turystycznym. W trosce o bezpieczeństwo oraz ochronę środowiska, już w 2019 roku władze Parku Narodowego Cinque Terre wprowadziły zakaz poruszania się po szlakach w niewłaściwym obuwiu — na przykład w klapkach lub sandałach o cienkiej, śliskiej podeszwie. W 2025 roku przepisy te są rygorystycznie egzekwowane. Policja prowadzi kontrole przy wejściach na szlaki, a osoby nieprzestrzegające zasad mogą zostać ukarane grzywną. „Nieodpowiednie obuwie może kosztować turystę od 50 do 2500 euro grzywny” – poinformował Euronews. Dodatkowo wprowadzono ruch jednokierunkowy na najbardziej zatłoczonych odcinkach tras, zwłaszcza w sezonie wiosenno-letnim. Zarówno ten system, jak i ograniczenia dotyczące obuwia, mają na celu zwiększenie bezpieczeństwa oraz usprawnienie ruchu na szlakach turystycznych. Strefa selfie przy Sagrada Familia w Barcelonie Sagrada Familia — monumentalna bazylika zaprojektowana przez Antoniego Gaudíego — od lat znajduje się wśród najczęściej fotografowanych zabytków Europy. W ostatnim czasie niekontrolowany napływ turystów, pragnących uwiecznić swoją obecność na tle świątyni, zaczął jednak powodować poważne zakłócenia w funkcjonowaniu przestrzeni publicznej Barcelony. Sytuację pogłębiła popularność internetowych trendów, polegających między innymi na nagrywaniu materiałów wideo na ruchomych schodach pobliskiej stacji metra z bazyliką w tle. Tego rodzaju działania często prowadziły do blokowania wyjść ewakuacyjnych i utrudniały swobodny przepływ turystów. W odpowiedzi na te problemy władze Barcelony zdecydowały o wyznaczeniu specjalnej strefy do fotografowania — o powierzchni 6200 m² — zlokalizowanej pomiędzy fasadą Narodzenia Pańskiego a placem Gaudí. „Naszym celem jest zachowanie równowagi między ruchem turystycznym a codziennym życiem mieszkańców” – podkreśliła rzeczniczka ratusza. Zakończenie inwestycji planowane jest na kwiecień 2026 roku, w setną rocznicę śmierci Gaudíego. Benidorm i ograniczenia w korzystaniu z pojazdów elektrycznych Hiszpański kurort Benidorm, od lat cieszący się popularnością wśród seniorów z całej Europy, mierzy się z problemem niewłaściwego wykorzystywania elektrycznych pojazdów przeznaczonych dla osób z ograniczoną mobilnością. Władze miasta zwracają uwagę, że coraz częściej są one wynajmowane przez turystów wyłącznie w celach rekreacyjnych — bez uzasadnienia zdrowotnego oraz bez wymaganego ubezpieczenia. „To urządzenia przeznaczone dla osób z ograniczoną mobilnością, a nie pojazdy rozrywkowe” – podkreślił rzecznik lokalnej policji. Z tego względu funkcjonariusze mają prawo nakładać mandaty w wysokości do 500 euro za niewłaściwe użytkowanie pojazdu lub naruszenie zasad obowiązujących w przestrzeni publicznej. Nowe przepisy mają na celu zwiększenie bezpieczeństwa pieszych oraz uporządkowanie ruchu w strefach turystycznych, gdzie te pojazdy coraz częściej stawały się przyczyną incydentów i kolizji. Nowe przepisy dla zachowania porządku i spokoju w Portofino Portofino, malownicze i luksusowe miasteczko na włoskiej Riwierze, corocznie między 15 lipca a 30 września wprowadza sezonowe ograniczenia mające na celu ochronę lokalnej społeczności oraz zachowanie unikatowego charakteru miejsca. Zakazy obejmują poruszanie się boso poza plażą, noszenie strojów kąpielowych lub przebywanie bez górnej części garderoby w przestrzeni publicznej, spożywanie alkoholu poza wydzielonymi strefami gastronomicznymi, siadanie bądź leżenie na chodnikach, murkach i w parkach, a także urządzanie pikników i pozostawanie w przestrzeni publicznej z walizkami lub sprzętem muzycznym. Za nieprzestrzeganie zasad grożą mandaty w wysokości od 25 do 500 euro. Rada miejska tłumaczy, że działania te mają chronić estetykę miejskiej zabudowy, dziedzictwo kulturowe oraz zapewnić mieszkańcom i odwiedzającym spokój w najbardziej intensywnym okresie turystycznym. Portofino nie jest jednak jedyną destynacją wprowadzającą takie środki — podobnie postępują także inne włoskie kurorty, w tym Diano Marina, Capri i Positano, a także niektóre historyczne miasta, jak Wenecja czy Rzym. Źródła: Euronews, The Sun Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To już nie kurort dla każdego. Lanzarote stawia granice masowej turystyce
Lanzarote redefiniuje swoje podejście do turystyki, stawiając na jakość, a nie ilość. Nowa strategia ma chronić przyrodę, kulturę i lokalne społeczności, a zarazem przyciągać tych, którzy podróżują z szacunkiem i świadomością.
Spis treści: Od masowej turystyki ku etycznym standardom Ograniczenia, które chronią. Lanzarote walczy o równowagę Jedna z najbardziej rozpoznawalnych wysp Archipelagu Kanaryjskiego ogłosiła wprowadzenie nowej strategii zarządzania turystyką. Celem jest ochrona unikatowego krajobrazu, dziedzictwa kulturowego oraz lokalnych społeczności. – Chcemy przyjmować mniej gości, ale oferować im głębsze, bardziej wartościowe doświadczenia – podkreślił Oswaldo Betancort, prezydent Lanzarote. Dodał, że wyspa zamierza stać się „pionierem świadomej turystyki” w skali globalnej. Od masowej turystyki ku etycznym standardom Lanzarote, wyspa wpisana na listę Rezerwatów Biosfery UNESCO, stopniowo odchodzi od modelu masowej turystyki. Zamiast konkurować o największą liczbę odwiedzających, chce skoncentrować się na gościach, którzy potrafią docenić jej kulturę, środowisko i lokalny rytm życia. – Nie zależy nam na tłumach, lecz na tych, którzy pragną stać się częścią naszej tożsamości – ogłosił Oswaldo Betancort, przewodniczący rady wyspy. Nowa strategia promuje odpowiedzialne podejście do podróżowania. Skupia się na tym, kto i w jaki sposób odwiedza wyspę – zarówno w działaniach informacyjnych, jak i w planowaniu przestrzennym. W projekt zaangażowana jest firma doradcza CARSA, a jego promocją zajmuje się SPEL-Turismo Lanzarote. Jak podkreślił Antonio Collado, dyrektor ds. innowacji: „To nie kolejna kampania. To transformacja o charakterze ekologicznym, społecznym i gospodarczym”. Zanim podróżni dotrą na wyspę, otrzymają kompleksowe informacje o lokalnych zasadach i wartościach. Materiały edukacyjne i współpraca z biurami podróży mają ułatwić to zadanie. Filmy i komunikaty promujące szacunek wobec przyrody oraz mieszkańców będą dostępne już na etapie planowania podróży. Równolegle powstają lokalne grupy, których celem jest wspólne opracowywanie założeń dla tak kluczowych obszarów, jak rolnictwo, ochrona dziedzictwa kulturowego czy zrównoważony transport i energetyka. Ograniczenia, które chronią. Lanzarote walczy o równowagę Decyzja o zmianie podejścia zapadła w momencie, gdy wyspa zbliżyła się do granic swojej wytrzymałości. Napływ turystów – sięgający 15,5 miliona osób rocznie – zaczął znacząco wpływać na życie mieszkańców. Ceny mieszkań rosły, pojawiły się trudności z dostępem do wody, a relacje społeczne stały się napięte. Doszło do tego, że w październiku 2024 roku mieszkańcy wyszli na ulice z transparentami: „To nasz dom, nie twój resort” czy „Wyspy Kanaryjskie mają swoje granice”. Władze musiały zareagować. W lutym 2025 roku ogłoszono aktualizację planu zagospodarowania przestrzennego wyspy. W jego ramach zrezygnowano z dalszej rozbudowy infrastruktury turystycznej na powierzchni ponad 100 000 metrów kwadratowych. Zdecydowano się również objąć ochroną 62% terytorium Lanzarote, a także ograniczyć rozbudowę dróg, kampingów i inwestycji w pobliżu wybrzeża. Osobne przepisy wprowadzono dla krótkoterminowego wynajmu mieszkań, który wcześniej prowadził do wypierania lokalnych społeczności. Warto również wspomnieć, że to nie pierwszy raz, gdy Lanzarote przeciera szlaki. Właśnie na tej wyspie w 1995 roku podpisano Światową Kartę Turystyki Zrównoważonej UNESCO. W 2025 roku, z okazji 30-lecia tego wydarzenia, Lanzarote organizuje międzynarodowy kongres, przypominając, że chce być wzorem dla regionów zagrożonych skutkami nadmiernej turystyki. – Zależy nam na odwiedzających, którzy chcą kontemplować wulkaniczne krajobrazy, wspierać lokalnych producentów i rozumieć znaczenie równowagi. Nie interesują nas hotele w każdej dolinie. (...) Potrzebujemy wspólnoty, opartej na szacunku i odpowiedzialności – mówił Oswaldo Betancort. Źródła: Mirror, Daily Express Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
USA stracą 29 miliardów dolarów przez brak turystów. Wszystko przez politykę Trumpa
Prognozy na 2025 rok nie pozostawiają złudzeń: Stany Zjednoczone jako jedyny kraj na świecie odnotują spadek wydatków zagranicznych turystów. Zamiast wzrostu, osiągną deficyt na kwotę 29 miliardów dolarów. Winne są cięcia budżetu na promocję turystyki i surowa polityka imigracyjna.
Spis treści: Zamiast zysku, duże straty USA Polityka Trumpa jako główny czynnik spadków Konsekwencje i perspektywy W ubiegłym miesiącu Światowa Rada Podróży i Turystyki (WTTC) przeanalizowała wpływ turystyki na gospodarki 184 krajów. Wnioski okazały się szczególnie niepokojące dla Stanów Zjednoczonych, które – jako jedyne państwo na liście – w 2025 roku mają doświadczyć drastycznego spadku wpływów z turystyki międzynarodowej. Straty mogą sięgnąć nawet 29 miliardów dolarów. Kwota ta obejmuje zarówno mniejsze wydatki odwiedzających, jak i wcześniej prognozowany, niezrealizowany wzrost liczby podróżnych. Zamiast zysku, duże straty USA Początkowo analitycy z Tourism Economics przewidywali, że w 2025 roku liczba zagranicznych turystów odwiedzających USA wzrośnie o 9%, co przełożyłoby się na dodatkowe 16,3 miliarda dolarów wpływów do amerykańskiej gospodarki. Ta prognoza została jednak zrewidowana: zamiast wzrostu, spodziewany jest spadek o 8,2%. To oznacza, że faktyczna liczba podróżnych będzie aż o 17,2% niższa, niż początkowo zakładano. W efekcie USA mogą stracić od 25 do 29 miliardów dolarów potencjalnych przychodów. Szacunki Światowej Rady Podróży i Turystyki (WTTC) wskazują na 12,5 miliarda dolarów straty, natomiast Tourism Economics szacuje ją na 8,3 miliarda. W obu przypadkach mowa jednak o znaczącym deficycie – wynikającym zarówno z mniejszego ruchu turystycznego, jak i niezrealizowanych wcześniej prognoz. Polityka Trumpa jako główny czynnik spadków Eksperci podają kilka kluczowych przyczyn tego kryzysu. Przede wszystkim zagranicznych gości skutecznie zniechęciła polityka Donalda Trumpa, w tym surowe ograniczenia wizowe oraz restrykcje imigracyjne. – To dla rządu USA sygnał ostrzegawczy. Jeśli zaufanie zagranicznych turystów nie zostanie szybko odbudowane, miną lata, zanim USA wrócą do poziomu wydatków sprzed pandemii – oceniła Julia Simpson, CEO Światowej Rady Podróży i Turystyki. To jednak nie wszystko, bowiem republikańska administracja zmniejszyła budżet Brand USA, czyli agencji promującej Stany Zjednoczone jako destynacji wakacyjnej, z 100 do 20 milionów dolarów. Jak podkreśliło US Travel Association, każdy dolar przeznaczony na marketing generuje 25 USD w gospodarce. Z tego względu tak drastyczne obcięcie budżetu może poważnie zagrozić całemu sektorowi – zwłaszcza hotelarstwu, gastronomii, transportowi i handlowi detalicznemu. Konsekwencje i perspektywy Utrata 29 miliardów dolarów może też znacząco osłabić lokalne gospodarki w Stanach Zjednoczonych – zwłaszcza te, które w dużym stopniu opierają się na dochodach z turystyki. Jak ostrzega Światowa Rada Podróży i Turystyki, dalszy spadek liczby zagranicznych podróżnych może naruszyć ich stabilność i poważnie ograniczyć wpływy podatkowe, które rocznie sięgają w USA setek miliardów dolarów. Wprawdzie największe przychody generują podróżujący po kraju Amerykanie (około 90% według WTTC), jednak to turyści z zagranicy napędzają wzrost, gdyż zostają dłużej i wydają więcej, a ich obecność ma kluczowe znaczenie dla rozwoju sektora. Odpływ zagranicznych gości uderza nie tylko w hotelarzy, restauratorów i drobnych przedsiębiorców, lecz w dłuższej perspektywie podważa także globalny wizerunek Stanów Zjednoczonych jako jednego z głównych kierunków turystycznych. W tym samym czasie wiele państw – takich jak Kanada, Meksyk czy RPA – aktywnie promuje otwartość i przyjazne podejście do odwiedzających. Zdaniem WTTC, Stany Zjednoczone wysyłają dziś odwrotny sygnał. – Inne kraje otwierają się na świat. Tymczasem USA stawia tabliczkę z napisem: „Zamknięte” – dodała Julia Simpson, prezeska WTTC. Źródła: Independent, Forbes Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Rekordowy rok w polskiej turystyce. Zarobimy ponad 165 miliardów złotych
Polska turystyka dynamicznie odbudowuje się po pandemii i w 2025 roku osiągnie najwyższy wynik w historii. Dzięki rosnącej popularności krajowych wyjazdów i powrotowi turystów zagranicznych, sektor wygeneruje ponad 165 miliardów złotych. Według ekspertów to dopiero początek wieloletniego trendu wzrostowego.
Spis treści: Turystyka na rekordowym poziomie. Najnowszy raport WTTC Prognozy na 2035 rok. Jakie wyzwania i szanse stoją przed branżą? Z roku na rok Polska przyciąga coraz więcej turystów, na co wskazuje nawet najnowszy raport. Rośnie zainteresowanie krótkimi wyjazdami, miejskim zwiedzaniem oraz aktywnym wypoczynkiem w naturze. Co więcej, według danych Światowej Rady Podróży i Turystyki (World Travel & Tourism Council, WTTC), turystyka krajowa ma się lepiej niż kiedykolwiek, a Polacy coraz chętniej odkrywają uroki własnego kraju. W efekcie sektor turystyczny w 2025 roku może przynieść gospodarce rekordowe przychody. Prognozy są jednoznaczne: to będzie przełomowy moment dla całej branży. Turystyka na rekordowym poziomie. Najnowszy raport WTTC Zgodnie z raportem WTTC „Poland Travel & Tourism Economic Impact Factsheet 2024”, branża turystyczna w Polsce osiągnie w 2025 roku 165,5 miliarda złotych wartości dodanej do PKB, co stanowi 4,4% krajowego produktu brutto. To więcej niż w rekordowym 2019 roku (dokładnie o 5,9% wyższy wynik). Tak wysoka dynamika pokazuje, jak szybko sektor wraca do formy po pandemii i jak istotnym staje się filarem polskiej gospodarki. Równie imponująco prezentują się dane dotyczące zatrudnienia. W 2025 roku liczba miejsc pracy w turystyce i podróżach ma wzrosnąć do 901 100 osób, co oznacza, że po raz pierwszy w historii przekroczony zostanie poziom sprzed pandemii. Dla porównania, w 2019 roku branża zatrudniała o ponad 10 tysięcy osób mniej. Co ważne, wzrost nie dotyczy wyłącznie turystyki międzynarodowej. Coraz więcej Polaków decyduje się na podróże po własnym kraju, co znajduje odzwierciedlenie w danych. Wydatki turystów krajowych w 2025 roku mają sięgnąć 44,9 miliarda złotych – to wzrost o 10,8% w porównaniu do 2019 roku. Z kolei wydatki turystów zagranicznych szacowane są na 76,9 miliarda złotych, czyli nadal o 2,8% mniej niż w czasach sprzed COVID-19. Oznacza to, że choć turyści z zagranicy wciąż stanowią ważny segment rynku, to właśnie wewnętrzne podróże Polaków stały się motorem napędowym sektora. Weekendowe wypady do miast, rodzinne wakacje nad jeziorem czy wycieczki w góry coraz częściej zastępują wyjazdy zagraniczne – z korzyścią dla lokalnych społeczności i gospodarki. Prognozy na 2035 rok. Jakie wyzwania i szanse stoją przed branżą? WTTC opublikowało także prognozy na najbliższe 10 lat. Jeśli obecny trend się utrzyma, to do 2035 roku całkowity wkład turystyki w polskie PKB ma osiągnąć 221,8 miliarda złotych, co będzie stanowić 4,8% całej gospodarki. Tak znaczący wzrost może oznaczać, że turystyka stanie się jednym z głównych sektorów strategicznych – obok przemysłu, nowych technologii i eksportu usług. Liczba miejsc pracy w sektorze ma wzrosnąć do 987 300, co przełoży się na prawie 86 tysięcy nowych stanowisk w ciągu dekady. Będą to nie tylko tradycyjne zawody, jak przewodnicy czy hotelarze, ale także nowe specjalizacje związane z cyfryzacją usług turystycznych, zrównoważonym rozwojem czy turystyką medyczną. Równie dynamicznie wzrosnąć mają wydatki zarówno krajowych, jak i zagranicznych podróżnych. Do 2035 roku prognozuje się, że Polacy będą wydawać ponad 57,7 miliarda złotych rocznie na podróże po kraju, a turyści przyjeżdżający z zagranicy zostawią w Polsce aż 107,9 miliarda złotych. To wyraźny sygnał, że Polska staje się coraz atrakcyjniejszym kierunkiem na europejskiej mapie podróży. Długofalowy rozwój będzie jednak wymagał inwestycji – nie tylko w infrastrukturę, ale też w kapitał ludzki, edukację branżową i działania promujące mniej znane, ale równie wartościowe regiony. Kluczowe stanie się również podejście do turystyki zrównoważonej – tak, by rozwój nie odbywał się kosztem środowiska czy lokalnych społeczności. Źródła: breakingtravelnews.com, raport WTTC, Rzeczpospolita Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Wenecjanie wygonili z miasta wielkie statki. Zmusili do ustępstw także miliardera
Zbliżający się ślub Jeffa Bezosa i Lauren Sanchez w Wenecji wywołał burzę. Mieszkańcy miasta protestowali przeciwko zamknięciu przestrzeni publicznej. Akcja zakończyła się sukcesem.
Spis treści Wenecjanie mówią „dość” – protest przeciwko miliarderowi Władze i biznes po stronie Bezosa – czy pieniądze wygrają? Wenecja kontra turystyka masowa – historia obywatelskiego oporu Około 300 młodych Wenecjan zebrało się nieopodal mostu Rialto, by zaprotestować przeciwko ślubowi miliardera Jeffa Bezosa i dziennikarki Lauren Sanchez. Miliarder wybrał właśnie Wenecję na tę okazję. Demonstranci, określający się jako „prekariusze” wyrazili swój sprzeciw wobec prywatyzacji przestrzeni publicznej i marginalizacji mieszkańców. Wenecjanie mówią „dość” – protest przeciwko miliarderowi Głównym celem protestujących było podkreślenie, że planowany na 28 czerwca ślub nie powinien odbyć się kosztem lokalnej społeczności. Potwierdzonymi lub podejrzewanymi lokalizacjami trzymanej w tajemnicy ceremonii są m.in. wyspa San Giorgio Maggiore oraz 14-wieczna Misericordia, dawny arsenał, obecnie ekskluzywne centrum eventowe. Most Rialto to niejedyne miejsce protestów. Demonstranci zapowiadali, że nie dopuszczą do ceremonii, blokując kanały pontonami i łodziami oraz organizując „ludzkie łańcuchy”. Organizatorka protestu, Federica Toninello, zadeklarowała, że Bezos „nigdy nie dotrze do Misericordii”. Inna aktywistka, Na Haby Stella Faye apelowała o to, by to nie stroje Sanchez (która rzekomo ma zmienić strój 27 razy w czasie ślubu i wesela) zapadły w pamięć, ale opór Wenecjan. Demonstranci krytykują też luksusowy jacht Bezosa o wartości 500 milionów dolarów oraz ogólnie obecność elit w mieście. Władze i biznes po stronie Bezosa – czy pieniądze wygrają? Nie wszyscy zgadzają się z działaniami aktywistów. Gubernator regionu, Luca Zaia, nazwał protest „hańbą” i apelował o otwarte przyjęcie Bezosa. Podobne stanowisko zajął burmistrz Wenecji, Luigi Brugnaro, który wyraził nadzieję, że ślub dojdzie do skutku, a protesty nie zniechęcą pary młodej. Podobnie wypowiadają się zagraniczni goście oraz mieszkańcy Wenecji związani z branżą turystyczną. Zwracają uwagę na korzyści ekonomiczne z takich wydarzeń – zatrudnienie lokalnych usługodawców, rezerwacje hotelowe, wzrost obrotów w restauracjach. Akcja skończyła się sukcesem. Miliarder zmienił lokalizację ceremonii. Zamiast w centrum Wenecji, ma się on odbyć w dzielnicy Castello. Wenecja kontra turystyka masowa – historia obywatelskiego oporu Protest stanowi punkt zapalny w szerszym konflikcie dotyczącym przyszłości Wenecji. Miasto od lat boryka się z problemami wynikającymi z nadmiernej turystyki. Wprowadzono m.in. opłatę wstępu (10 euro w sezonie), a liczba stałych mieszkańców spada przez brak szkół, szpitali i dostępnych cenowo mieszkań. Krytykowana jest również praktyka oferowania jedynie dorywczych miejsc pracy przy dużych wydarzeniach, bez realnych korzyści długoterminowych. Historia Wenecji pokazuje skuteczność obywatelskiego oporu. Przykładem jest udana kampania „No Grandi Navi”, która doprowadziła do zakazu wpływania dużych statków wycieczkowych do historycznego centrum miasta. Gigantyczne jednostki powodowały erozję morskiego dna, zanieczyszczenie wód i powietrza oraz zagrażały delikatnemu ekosystemowi laguny. Tysiące turystów z wycieczkowców przyczyniały się do pogorszenia jakości życia mieszkańców. Wenecjanie z pasją przeciwko temu protestowali. Dołączyli się do nich także ekolodzy oraz UNESCO, które zagroziło wpisaniem Wenecji na listę zagrożonego dziedzictwa. Włoski rząd ugiął się i w 2021 roku wprowadził zakaz wpływania wycieczkowców do weneckiej laguny. Od tego czasu statki muszą korzystać z alternatywnych tras i portów. Źródło: CNN Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
W tych miastach najczęściej występują oszustwa turystyczne. „Zmanipulowane zdjęcia, fałszywe oferty”
Ujawniono, gdzie najczęściej dochodzi do oszustw wobec turystów. Lista obejmuje popularne kierunki, w których podróżni tracą pieniądze nawet jeszcze przed wyjazdem – przez fałszywe rezerwacje, agencje widmo i podejrzanie tanie wycieczki.
Spis treści: Lista najbardziej narażonych na oszustwa miejsc Ostrożność przed wyjazdem: oszustwa internetowe mogą zrujnować urlop Powszechnym strachem wśród podróżnych, którzy odwiedzają nowe miejsce, jest to, czy nie padną ofiarą oszustw, takich jak kradzież kieszonkowa lub naciąganie przez biuro podróży, które wydawało się legalne. Okazuje się, że obawy te nie są całkowicie bezpodstawne, ponieważ nowe badanie pokazuje, że branża turystyczna stała się ogromnym celem oszustów. Lista najbardziej narażonych na oszustwa miejsc Jednostka badawcza firmy Mastercard, czyli Mastercard Economic Institute, opublikowała listę kierunków o najwyższym poziomie zgłoszeń oszustw związanych z turystyką. Z ujawnionych danych wynika, że w trakcie sezonu letniego liczba zgłoszeń wzrasta średnio o 18% w popularnych miejscowościach wypoczynkowych, a zimą wzrost ten sięga ponad 28% w regionach o chłodniejszym klimacie. „Popularne miejsca turystyczne, szczególnie te, które przyciągają duże tłumy, są głównymi celami oszustów ze względu na dużą koncentrację odwiedzających i zwiększoną liczbę transakcji” – czytamy w raporcie. Wśród najbardziej narażonych miejsc są tak popularne kurorty, jak Cancun (Meksyk), Bangkok (Tajlandia), Phuket (Tajlandia), Hanoi (Wietnam) i Dhaka (Bangladesz). To właśnie tam podróżni najczęściej padają ofiarą oszustw, związanych zarówno z usługami, jak i płatnościami. Dżakarta, przykładowo, przoduje w oszustwach związanych z taksówkami i wynajmem samochodów. Stanowią one aż 66% zgłoszeń (w Bangkoku wskaźnik ten wynosi 48%, a w Londynie – 34%). Z kolei w Phuket aż 39% zgłoszonych oszustw dotyczy fałszywych rezerwacji hotelowych. To oznacza, że wybierając zakwaterowanie, należy zachować szczególną ostrożność. W raporcie podano: „Oszuści mogą wykorzystywać platformy wynajmu wakacyjnego lub strony internetowe poświęcone podróżom, tworząc fałszywe oferty, nakłaniając turystów do rezerwacji nieistniejących nieruchomości lub takich, które znacznie różnią się od reklamowanych opisów”. Dla równowagi wskazano również miasta, które są stosunkowo bezpieczne i charakteryzują się niższą liczbą zgłoszeń oszustw finansowych. Wśród nich znalazły się m.in. San Francisco, Dublin, Seul, Edynburg i Budapeszt. Ostrożność przed wyjazdem: oszustwa internetowe też mogą zrujnować urlop Mastercard w swojej publikacji podkreślił jednak, że niebezpieczeństwo może czyhać na podróżnych jeszcze na długo przed opuszczeniem domu. Firma zaznaczyła, że przestępcy coraz częściej wykorzystują fałszywe agencje turystyczne i oferują fikcyjne wycieczki — oszustwa w tym sektorze są ponad czterokrotnie częstsze niż średnia światowa. Jak czytamy w raporcie, podczas procesu rezerwacji turyści „często napotykają zmanipulowane zdjęcia miejsc docelowych, fałszywe linki potwierdzające i fałszywe oferty. Oszuści żerują na pragnieniu podróży po obniżonych cenach w obliczu inflacji i presji ekonomicznej”. Podróżni powinni zachować szczególną ostrożność zwłaszcza w przypadku organizatorów wycieczek, którzy oferują kusząco niskie ceny lub wymagają przedpłaty. „Po zapłaceniu wycieczka może się nigdy nie odbyć lub może się drastycznie różnić od tego, co zostało obiecane” – podkreślono. Z tego względu należy korzystać wyłącznie z renomowanych i sprawdzonych portali, cyfrowych portfeli oraz bezpiecznych sieci Wi‑Fi. Co więcej, warto unikać ofert zbyt dobrych, by mogły być prawdziwe, a przedpłat dokonywać jedynie u rzetelnych organizatorów wycieczek. Źródła: travelandleisure.com, Mastercard Economic Institute Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Jakie lasy Polacy kochają najbardziej? Naukowcy z UW mają odpowiedź
Po co chodzimy do lasu? Według analizy polskich naukowców to aktywność, która ma ogromne znaczenie dla dobrostanu ludzi. Zbadali, jakie dokładnie lasy lubimy najbardziej i co nam daje leśny spacer.
Spis treści Jak badano „turystykę leśną”? Polacy mają las najbliżej w Europie Jakie lasy lubią kobiety, a jakie młodzi? Jakie lasy ludzie lubią najbardziej i z jakich powodów odwiedzają je najchętniej? Naukowcy przeprowadzili wielkie ogólnoeuropejskie badanie, próbując odpowiedzieć na te pytania. Międzynarodowy zespół pod kierunkiem polskich ekonomistów przebadał aż 11 tysięcy osób z 12 krajów. Jak badano „turystykę leśną”? Badanie społecznej wartości lasów w Europie, przeprowadził międzynarodowy zespół pod kierunkiem dr. hab. Marka Giergicznego, profesora Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego. W przedsięwzięciu wzięło udział ponad 11 tysięcy osób z 12 krajów – m.in. z Austrii, Niemiec, Francji, Danii, Szwecji, Białorusi, Słowacji, Czech i Polski. Celem badania było oszacowanie niematerialnych korzyści płynących z kontaktu z lasem – takich jak spacery, obserwacja przyrody, jazda rowerem czy zbieranie grzybów – które nie są przedmiotem rynku, ale mają ogromne znaczenie dla zdrowia publicznego, edukacji ekologicznej i jakości życia. Zespół zastosował metodę tzw. choice experiment, opierając analizę na wskaźniku Willingness to Travel (chęć do podróży). Wskazuje on, jak daleko jesteśmy skłonni się udać, aby odwiedzić las o określonych cechach. Cecha bardziej ceniona powoduje, że ludzie są gotowi pokonać większą odległość. Polacy mają las najbliżej w Europie W Polsce średnia roczna liczba wyjść do lasu wynosiła 23, a odległość do ostatnio odwiedzonego lasu – około 8 km, co było istotnie mniejsze niż w niektórych krajach, np. Szkocji (~30 km). W Polsce aktywnie dociera do lasu aż 40% respondentów (pieszo lub rowerem), podczas gdy w Szwajcarii – nawet 62%. Jakie lasy lubią kobiety, a jakie młodzi? Polacy – podobnie jak inni Europejczycy – preferują lasy mieszane, zróżnicowane pod względem liczby gatunków drzew i struktury, a także lasy o naturalnym charakterze, z obecnością starych drzew i martwego drewna. W Niemczech, Austrii i Szwajcarii respondenci byli skłonni pokonać większą odległość, aby odwiedzić lasy z martwym drewnem. W Polsce ta skłonność była nieco słabsza. Okazało się też, że kobiety częściej wybierają lasy z rozwiniętą infrastrukturą rekreacyjną (ścieżki, ławki, oznakowanie), seniorzy – lasy łatwo dostępne i bezpieczne, natomiast młodsze osoby – lasy bardziej oddalone, cechujące się wysoką bioróżnorodnością. Badanie potwierdziło też to, że w Polsce zbieranie runa leśnego – grzybów, jagód – jest istotną częścią tradycji i tożsamości. Ograniczenia dostępu do lasów – nawet w ramach ochrony przyrody - mogą napotkać silny sprzeciw społeczny. Źródło: Serwis naukowy UW Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.