Czy do Tunezji potrzebny jest paszport? Lepiej się dowiedz zanim wykupisz wczasy
Czy do Tunezji potrzebny jest paszport, a może wystarczy tylko dowód? Zanim zarezerwujesz wymarzone wakacje, dowiedz się, jakich dokumentów potrzebujesz przy wjeździe do tego afrykańskiego kraju.
W tym artykule: Tunezja – paszport czy dowód? Czy do Tunezji potrzebna jest wiza? Tunezja – informacje praktyczne Co warto zobaczyć w Tunezji? Czy w Tunezji jest bezpiecznie? Położna w północnej Afryce Tunezja to prawdziwy wakacyjny raj, który od lat przyciąga tłumy z całego świata. Według danych za 2023 r., kraj ten odwiedziło ponad 9,4 miliona turystów, czyli o 45,6% więcej niż rok wcześniej. Co ciekawe, gigantyczny wzrost zainteresowania tym kierunkiem odnotowano wśród polskich wczasowiczów. Jak podaje Tunezyjski Urząd ds. Turystyki, w 2023 r. urlop nad Morzem Śródziemnym spędziło 213 tys. Polaków. W porównaniu rok do roku liczba ta wzrosła aż dwukrotnie. Pod tym względem – uwzględniając wyłącznie europejskich gości – nasi rodacy uplasowali się na trzecim miejscu, tuż za Francuzami i naszymi zachodnimi sąsiadami, Niemcami. Z myślą o osobach, które w najbliższym czasie planują podróż do Afryki, poniżej zebraliśmy najważniejsze informacje i praktyczne wskazówki przed wylotem. Odpowiadamy także na jedno z najczęściej pojawiających się w sieci pytań – czy do Tunezji potrzebny jest paszport? Tunezja – paszport czy dowód? Aby przekroczyć granicę Tunezji, nie wystarczy dowód osobisty. Polscy obywatele muszą mieć przy sobie paszport, ważny co najmniej 3 miesiące od daty planowego powrotu do kraju lub 6 miesięcy przy braku biletu powrotnego. AKTUALIZACJA: W sierpniu 2024 r. Tunezyjski Urząd do Spraw Turystyki zwolnił wszystkich obywateli Unii Europejskiej, w tym także Polski, z obowiązku posiadania paszportu. Nowe zasady mają obowiązywać co najmniej do końca bieżącego roku. Przypomnijmy, że w przypadku zgubienia lub kradzieży dokumentu potwierdzającego tożsamość należy: zgłosić taki fakt w komisariacie policji; zwrócić się do Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Tunisie, gdzie otrzymamy paszport tymczasowy, umożliwiający powrót do Polski. Czy do Tunezji potrzebna jest wiza? O ile obywatele Polski mają obowiązek posiadania paszportu przy przekraczaniu granicy, tak w przypadku wizy są zwolnieni z tego wymogu. Polacy mogą legalnie przebywać na terytorium Tunezji bez wizy do 3 miesięcy od daty wjazdu. Tunezja – informacje praktyczne Waluta: dinar tunezyjski (1 DT = ok. 1,30 PLN); na miejscu preferowana jest płatność gotówką. Przed podróżą warto wykupić dodatkowe ubezpieczenie. Przypomnijmy, że Tunezja to kraj, w którym nie obowiązuje Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ). W Tunezji funkcjonuje obowiązek meldunkowy. Hotelowych gości melduje obsługa. Na terenie Tunezji obowiązuje zakaz fotografowania obiektów wojskowych i rządowych. Zalecane szczepienia przed wyjazdem do Afryki – przeciwko polio i tężcowi. Co warto zobaczyć w Tunezji? W każdej części Tunezji odkryjemy niezwykłe zabytki i pozostałości po dawnych czasach. W Tunisie (stolicy państwa) i Sousse znajdziemy wpisane do Listy Światowego Dziedzictwa UNESCO medyny, czyli stare dzielnice tych miast z piękną zabudową, meczetami i najważniejszymi budynkami. Zbiór historycznych budowli w Sbeitli zachwyca swoim łukiem triumfalnym, świetnie zachowanymi termami, a także Kapitolem, prawdopodobnie jedynym na świecie z aż 3 świątyniami, z których każda poświęcona jest innemu bóstwu. Wielki Meczet w Kairouanie hipnotyzuje swoją niemalże złotą barwą w promieniach zachodzącego słońca. W El Jem znajduje się znany na cały świat amfiteatr z III wieku naszej ery, w którym do tej pory, co roku, organizowany jest Międzynarodowy Festiwal Muzyki Symfonicznej. Amfiteatr jest trzecim pod względem wielkości na świecie i jego stan jest zdecydowanie lepszy niż znanego wszystkim rzymskiego Koloseum. Rajska oaza Chrebika to cud natury i kontrast pomiędzy błękitem wody, a zachwycającą surowością gór Atlas. Możemy go ujrzeć już 50 kilometrów od Tozeur – miasta, w którym rośnie ponad 200 000 palm daktylowych, nawadnianych przez 200 źródeł artezyjskich. Tunezyjskie zabytki historii i miejsca, które stworzyła natura tworzą widoki, które niebywale zachwycają. Djerba to wyspa jak z filmu. Jak się przygotować do wyjazdu? Djerba, czyli największa z tunezyjskich wysp, to od lat jeden z najpopularniejszych kierunków wakacyjnych wojaży Polaków. Nic dziwnego. Panuje tam typowo afrykański klimat, co oznacza suche po... Czy w Tunezji jest bezpiecznie? Mieszkańcy Tunezji, choć są to w ponad 99% muzułmanie, żyją w symbiozie z wyznawcami innych religii, są otwarci, gościnni i wyjątkowo przyjaźni. Z niemal każdym z łatwością porozumiemy się w języku francuskim czy angielskim. Już po wyjściu z samolotu spotkamy uśmiechnięte, bardzo kontaktowe osoby, z którymi warto chwilę niezobowiązująco pogawędzić. Obecna polityka tunezyjska nie jest zależna jedynie od religii, więc poziom równouprawnienia czy niezależności kobiet może zadziwić niejednego Europejczyka. Tunezyjczykom zależy na stworzeniu i utrzymaniu wspólnoty, dążącej do rozwoju gospodarczego i turystycznego. Z racji tego, że to właśnie turystyka jest dla kraju niezwykle ważna, mieszkańcy zrobią wszystko, by przyjezdni czuli się w ich ojczyźnie jak w domu. Źródła: gov.pl; turystyka.rp.pl; archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Gdzie znajdują się ruiny Kartaginy? Co zwiedzać na miejscu?
Ruiny Kartaginy to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w północnej Afryce. Czy znasz historię starożytnego imperium?
W tym artykule: Ruiny Kartaginy dostępne dla turystów. Zaplanuj zwiedzanie Jak są chronione ruiny Kartaginy? Dlaczego Kartagina upadła? Kartagina była starożytnym miastem położonym w północnej Afryce. Jego ruiny można zwiedzać na obrzeżach stolicy Tunezji – Tunisu. Dzięki swoim wpływom i bogactwu Kartagina z miasta przerodziła się w prawdziwe imperium z rozległymi terenami. Miejsca i obiekty o znaczeniu historycznym można znaleźć nie tylko w Afryce Północnej, ale także w Europie. Największym zainteresowaniem cieszą się oczywiście ruiny Kartaginy. Ruiny Kartaginy dostępne dla turystów. Zaplanuj zwiedzanie Burzliwa historia odcisnęła wyraźne piętro na starożytnym imperium. Ruiny Kartaginy są rozrzucone na dość dużym terenie. Zwiedzane najlepiej rozpocząć od Wzgórza Byrysa i Muzeum Kartaginy. W placówce można oglądać kolekcję artefaktów kartagińskich i rzymskich, w tym marmurowe sarkofagi. Imponujących rozmiarów makieta pozwala wyobrazić sobie, jak wyglądało miasto w czasach swojej świetności. Wzgórze Byrsa jest częścią stanowiska archeologicznego. W 1994 r. z 2500-letniego grobowca wydobyto szczątki mężczyzny. Po zbadaniu jego DNA ustalono, że rodowód nieboszczyka mógł być połączeniem genów z Iberii i Maghrebu (arabskie określenie Afryki północno-zachodniej). Nie mniejszym zainteresowaniem turystów cieszą się termy Antoniusza. To największy w Afryce kompleks łaźni rzymskich. Został wybudowany za panowania cesarza rzymskiego Antonina Piusa. Wykopaliska archeologiczne na miejscu rozpoczęły się jeszcze w czasie II wojny światowej. Termy Antoniusza są jednym z najważniejszych zabytków Tunezji. Jakie inne obiekty także warto zobaczyć? rzymskie wille zrekonstruowany rzymski teatr dzielnicę Magon punickie porty. Ruiny Troi – jak doszło do ich odkrycia? Przez wieki wojna trojańska traktowano była jako zwykła legenda. Zmienił to jeden zapaleniec: niemiecki archeolog amator Heinrich Schliemann. To on odkrył ruiny Troi. Jak są chronione ruiny Kartaginy? Ruiny Kartaginy zajmują rozległy teren nad Zatoką Tuniską. Na miejscu odnajdywane są ślady obecności punickiej, rzymskiej, wandalskiej, paleochrześcijańskiej i arabskiej. Integralność stanowiska archeologicznego została częściowo naruszona przez niekontrolowany rozrost urbanistyczny w pierwszej połowie XX wieku, jednak ruiny Kartaginy zachowały elementy charakterystyczne dla miasta antycznego. Są to między innymi: miejsce spotkań, świątynie i teatr. Prowadzone przez lata prace konserwatorskie są zgodne ze standardami międzynarodowych kart i nie naruszyły autentyczności zabytków. Ochronę miejsca gwarantuje ustawa 35-1994 o ochronie dziedzictwa archeologicznego i historycznego oraz sztuki tradycyjnej, a także rozporządzenie o utworzeniu miejsca kultury Kartaginy. Za zarządzanie obiektem odpowiada jednostka konserwatorska przy Narodowym Instytucie Dziedzictwa. Prace na miejscu są włączone do planu zagospodarowania przestrzennego miasta. Sarkofag egipski. Jak starożytni Egipcjanie chowali swoich zmarłych? Sztuka pogrzebowa starożytnego Egiptu do dziś budzi zachwyt. Jej symbolem jest m.in. bogato zdobiony sarkofag egipski. Jak powstawały te antyczne trumny? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/sarkofag-egipski-jak-starozytni-egipcjanie-chowali-swoich-zmarlych-fot-ibrahim-ezzat-nurphoto-via-getty-images-b05961c.jpeg" width="938" height="626" alt="Sarkofag egipski. Jak starożytni Egipcjanie chowali swoich zmarłych? (fot. Ibrahim Ezzat/NurPhoto via Getty Images)" title="Sarkofag egipski. Jak starożytni Egipcjanie chowali swoich zmarłych? (fot. Ibrahim Ezzat/NurPhoto via Getty Images)" /> Dlaczego Kartagina upadła? Trzy długie i brutalne wojny z Rzymem, znane jako wojny punickie, doprowadziły ostatecznie do upadku i zniszczenia Kartaginy w 146 r. p.n.e. Mówi się nawet, że Rzymianie zasolili ziemię, aby nic więcej nie mogło urosnąć w pobliżu kluczowego dla historii starożytnego świata miasta. Szybko zdali sobie jednak sprawę z potencjału strategicznego położenia Kartaginy. W I wieku ponownie założyli miasto w tym samym miejscu. Odbudowana Kartagina stała się jednym z najważniejszych miast Cesarstwa Rzymskiego. Gdy władza Rzymu osłabła, Kartaginę na krótko zajęli Wandalowie w V w. W 698 r., po wielu latach ciężkich walk, miasto zostało ostatecznie zdobyte przez siły kalifatu Umajjadów, który założył w pobliżu nowe miasto – Tunis. Sama Kartagina zaczęła powoli przechodzić do historii. Stolica Tunezji nigdy nie urosła jednak do takich rozmiarów jak sąsiadujące z nią ruiny.
Grecja, Turcja, Egipt. Gdzie Polacy najczęściej jeżdżą na wakacje?
Gdzie Polacy jeżdżą na wakacje i ile średnio wydają na takie wyjazdy? Co roku są to zupełnie inne kierunki w dużej mierze uzależnione od aktualnej oferty linii lotniczych i biur podróży. Na rosnącą popularność zagranicznych podróży wpływa również fakt, że zarobki Polaków rosną, a moda na wyjazdy do ciepłych krajów jest coraz większa. Od Europy, przez Afrykę, aż po Azję. Sprawdź, jakie kierunki są najpopularniejsze w ostatnich latach i ile kosztują takie wycieczki.
Gdzie Polacy jeżdżą na wakacje: Grecja Gdzie Polacy jeżdżą na wakacje? W ostatnich latach ogromną popularnością wśród Polaków cieszy się Grecja. Kraj ten leży w stosunkowo bliskiej odległości od Polski (w porównaniu do równie popularnych państw azjatyckich), a jego niepowtarzalny krajobraz jest w stanie zachwycić nawet najbardziej wymagających turystów. Popularność tego kierunku wśród naszych rodaków sprawia, że na greckich ulicach coraz częściej można usłyszeć znane słowa, a w wielu restauracjach dostępne są karty dań w całości w języku polskim. W roku 2019 do Grecji wyjechało aż 26 procent turystów korzystających z usług biur podróży. Jest to liczba o 4 punkty procentowe niższa niż rok wcześniej, jednak w dalszym ciągu w znacznym stopniu dominuje ona inne popularne kierunki na wakacyjny wyjazd, w tym również Egipt czy Turcję. Gdzie Polacy jeżdżą na wakacje: Turcja Gdzie Polacy najchętniej spędzają wakacje? Turcja to kolejny kierunek ściśle kojarzący się z wyjazdami realizowanymi przez Polaków. Pomimo faktu, że sytuacja w tym kraju jest zupełnie inna niż w państwach europejskich, w dalszym ciągu przyciąga on wielu turystów z całego świata. Ma to związek ze stosunkowo niskimi cenami za cały pobyt, które w roku 2017 wynosiły nawet 800 zł w mniej popularnych miesiącach. Kraj ten przez ostatnie lata wykształcił doskonale zorganizowaną infrastrukturę turystyczną i hotelarską, dzięki czemu wakacje w Turcji cechują się świetnym stosunkiem jakości do ceny. Zazwyczaj Polacy zmierzający w tamtym kierunku decydują się na pobyty z opcją all inclusive, dzięki czemu wyjazd staje się jeszcze przyjemniejszy, jednocześnie nie nadwyrężając wakacyjnego budżetu. Gdzie Polacy jeżdżą na wakacje: Bułgaria Gdzie Polacy jeżdżą na wakacje? Nikogo nie powinien dziwić fakt, że na trzecim miejscu rankingu państw, do których najczęściej zmierzają obywatele naszego kraju, jest Bułgaria. Miejsce to cieszy się ogromną popularnością zarówno wśród rodzin z dziećmi, jak i młodych podróżników spędzających wolny czas na gorących plażach. Najchętniej wybieranym rejonem w tym państwie są, oczywiście, Złote Piaski znane z imprezowego charakteru dorównującego słynnemu włoskiemu Rimini czy hiszpańskiemu Lloret de Mar. W ofertach wielu biur podróży znaleźć można jednak wakacje w nieco innych rejonach tego słonecznego, europejskiego kraju. Dzięki temu niemal wszystkie osoby spragnione urlopu w ciepłym miejscu o przepięknych widokach są w stanie znaleźć pobyt odpowiadający ich potrzebom. Gdzie Polacy jeżdżą na wakacje: Egipt Gdzie Polacy wyjeżdżają na wakacje? Na czwartym miejscu tego zestawienia znalazł się Egipt, czyli dopiero drugi kraj położony na innym kontynencie niż Europa. Kierunek ten cieszy się ogromną popularnością od wielu lat, a tendencja ta utrzymała się również w roku 2019. Wówczas aż 8,7 procent podróżnych wybrało Egipt jako miejsce, w którym spędzili oni swój wakacyjny wyjazd. Jest to spowodowane faktem, że tygodniowy pobyt w Egipcie zazwyczaj może być dużo tańszy niż tak samo długi urlop spędzony nad polskim Bałtykiem. Egipt to również gwarancja doskonałej pogody, czego zdecydowanie nie można powiedzieć o naszym kraju. Kierunek ten cieszy się niezachwianą popularnością także ze względu na fakt, że państwo to ogromne zyski pozyskuje własnie z turystyki. Przekłada się to na możliwość zainwestowania dużych sum pieniędzy w branżę hotelarską, dzięki czemu standard pobytów w Egipcie z roku na rok jest coraz większy i ściąga znacznie więcej Polaków niż, chociażby, niedaleka Chorwacja. Kierunek ten nie jest już tak popularny jak przed laty, jednak w dalszym ciągu stanowi on doskonały pomysł na wakacyjny wyjazd. Gdzie Polacy jeżdżą na wakacje: Hiszpania Gdzie Polacy jeżdżą na wakacje? Na piątym, a w zasadzie prawie czwartym miejscu znalazł się kolejny europejski kraj, czyli Hiszpania. Miejsce to jest nieco droższe niż kierunki, w których obowiązują inne waluty, jednak rekompensatą za wyższe ceny jest słoneczna pogoda i niepowtarzalny klimat tego miejsca. Hiszpańskie podejście do życia połączone z ciągłymi upałami, czystym morzem i wysokimi palmami pozwala na skuteczny odpoczynek podczas wakacyjnego wyjazdu. Kierunek ten jest również popularny ze względu na fakt, że aby wjechać do Hiszpanii, nie potrzebujemy nawet paszportu, a wykorzystywany tam język jest znacznie przyjaźniejszy niż język egipski czy grecki, których przecież nie uczy się w polskich szkołach. W roku 2019 ten słoneczny, latynoski kraj wybrało 8,7 procent naszych rodaków wyjeżdżających za granicę, czyli tyle samo, co w przypadku Egiptu. Przewiduje się, że w kolejnych latach liczba ta może rosnąć. Gdzie Polacy jeżdżą na wakacje: Tunezja Dokąd Polacy jeżdżą na wakacje? Kolejnym kierunkiem w całym zestawieniu jest Tunezja ciesząca się popularnością wśród naszych rodaków od ponad dekady. Obecnie jeździ tam coraz mniej osób, jednak w dalszym ciągu jest to opcja chętnie wybierana spośród szerokiej oferty licznych biur podróży. Tunezja to również gwarancja doskonałej pogody połączona z bajecznym geograficznym położeniem tuż nad Morzem Śródziemnym. Ceny tygodniowego pobytu w tym kraju wynoszą około 1500 zł z wliczonym przelotem oraz wyżywieniem all inclusive, co stanowi kwotę prawie dwukrotnie niższą niż w przypadku coraz popularniejszej Hiszpanii. Taki wyjazd jest również znacznie tańszy od podobnego czasu spędzonego nad polskim wybrzeżem, dlatego co roku nasi rodacy decydują się na spędzenie wakacji właśnie w tym egzotycznym państwie. Gdzie Polacy jeżdżą na wakacje: Albania Gdzie Polacy spędzają wakacje? Grecja, Turcja czy Hiszpania ściśle kojarzą się z wakacjami i chyba każdy z nas zna te kraje z własnych doświadczeń lub opowieści znajomych, którzy właśnie wrócili z niezapomnianego wyjazdu. Znacznie bardziej niestandardowym kierunkiem jest Albania, czyli miejsce w roku 2019 odwiedzone przez około 2,9 procent osób wybierających zorganizowane wycieczki zagraniczne. Rosnąca popularność tego państwa ma związek głównie z bardzo niskimi cenami i możliwością łatwego dojazdu bez konieczności wybierania lotu samolotem. Opinie na temat Albanii są jednak podzielone, szczególnie w przypadku znacznie bardziej turystycznych miejscowości, gdzie oprócz hoteli o najwyższym standardzie oraz pięknych, złotych plaż znaleźć można również biedne i zaśmiecone dzielnice. Z tego powodu przed zabukowaniem wyjazdu do Albanii warto zorientować się w lokalizacjach przyjaznych turystom również po opuszczeniu terenu resortu. Gdzie Polacy jeżdżą na wakacje: średnia liczba wydatków Gdzie Polacy jeżdżą na wakacje i ile zwykle kosztują takie wycieczki? Cena tygodniowego pobytu w jednym z wymienionych państw zależy od wielu czynników, takich jak, na przykład, waluta wykorzystywana w danym kraju czy obecna popularność konkretnego kierunku wśród turystów z całego świata. Zazwyczaj znacznie bardziej korzystnymi celami podróży są miejsca, w których nie korzysta się z euro, a wydatki zarówno na zakwaterowanie, jak i wszelkiego rodzaju atrakcje czy dojazdy są znacznie niższe. W roku 2019 Polacy wydali na wakacje średnio 2540 zł, czyli o 200 zł więcej niż w poprzednich latach. Sytuacja ta ma ogromny związek ze wzrostem wynagrodzeń, dzięki czemu coraz więcej osób może pozwolić sobie na wybranie się za granicę i spędzenie tam tygodnia. Przewiduje się, że w kolejnych latach kwoty te będą jeszcze wyższe, a obecnie stosunkowo drogie kierunki zaczną zyskiwać coraz większą popularność. Tendencję tą widać już w zestawieniach z ostatniej dekady, przez które nieśmiało próbują przebić się takie miejsca, jak chociażby odległa Tajlandia.
Tanie wakacje za granicą? Oto kierunki, które nie zrujnują ci portfela
Gdzie udać się na tanie wakacje za granicą? Im bliżej lata, tym częściej myślimy upragnionych wakacjach za granicą, jednak ze względu na wysokie koszta nie każdy jest w stanie sobie na nie pozwolić. Na szczęście, niektóre kraje są tanie i atrakcyjne dla turystów zarazem. Przedstawiamy najlepsze propozycje!
Tanie wakacje za granicą: Albania Tani urlop za granicą w słonecznym raju nie musi wiązać się z wyjazdem na inny kontynent. Albania to europejski kraj z pięknymi plażami, który nie jest jeszcze tak uturystyczniony, jak Hiszpania, Chorwacja czy Włochy. Można spędzić tam piękne wakacje w niskiej cenie – Albania nie ma waluty EUR, dzięki czemu lokalne ceny są umiarkowane. Za zakupy spożywcze w Albanii zapłacimy nie więcej, niż w naszym kraju, a obiad w restauracji zjemy w granicach 15-25zł – nawet dania złożone z owoców morza oscylują w granicy tych kwot. Które z miast nadaje się najlepiej na tanie wakacje za granicą? Saranda – to największy kurort w kraju. Piękne plaże, malownicze otoczenie gór i bogate hotele to nie wszystko, co oferuje miasto – najlepszą atrakcją Sarandy są rejsy na grecką wyspę Korfu, oddaloną o zaledwie kilka km od wybrzeża. Inne ciekawe formy wycieczek morskich to np. zwiedzanie wodnych grot motorówką. Borsh – to kurort przeznaczony dla osób, dla których niedrogie wakacje za granicą to najlepsza okazja do zwiedzania nowych miejsc. Piękne krajobrazy, wiekowe zabytki i małe, urokliwe plaże pozbawione setek turystów to tylko niektóre z plusów tego miejsca! Durres – to najlepszy wybór dla rodzin z dziećmi i imprezowiczów – obydwie grupy znajdą tu coś dla siebie. Duże miasto tętniące życiem przyciąga setkami sklepików, kawiarni i klubów, a spokojne plaże z łagodnym zejściem pozwalają na błogi i bezpieczny odpoczynek dla najmłodszych. Tanie wakacje za granicą: Czechy Czechy stanowią świetny wybór na najtańsze wczasy zagraniczne dla osób, które nie chcą oddalać się zbytnio od Polski. Ze względu na małą odległość i niskie ceny, Czechy stanowią idealny wybór dla par lub grup znajomych, którzy chcą udać się na krótki urlop zwieńczony relaksem i odrobiną rzemieślniczego piwa. Czechy to niewielki kraj, w którym wszystkie najciekawsze atrakcje dzielą niewielki odległości. Które czeskie miasta nadają się najlepiej na tanie wakacje za granicą? Praga – to jedna z najpiękniejszych europejskich stolic, nieustępująca urokiem nawet Paryżowi – na wzniesieniu Petrin znajduje się nawet punkt widokowy, nazywany małą wieżą Eiffle’a. Miasto za dnia zachwyca zabytkami i architekturą, a w nocy tętni życiem i muzyką – każdy znajdzie tu coś dla siebie! Czeski Krumliv – to niewielkie miasto jest drugim po Pradze najczęściej odwiedzanym miejscem – trudno się temu dziwić, spoglądając na jego architekturę. Zabytkowe ulice wyglądają, jakby miasto zatrzymało się w czasie, a kompleks pałacowo-zamkowy zachęca turystów do zwiedzania jego komnat. Karlowe Wary – to znane uzdrowisko stanowi świetną alternatywę dla osób znudzonych polskimi kurortami czy sanatoriami. Urokliwe miasteczko spodoba się zarówno osobom poszukującym relaksu i zabiegów zdrowotnych, jak i miłośnikom luksusowych spa i salonów kosmetycznych. Tanie wakacje za granicą: Czarnogóra Czarnogóra to najlepszy wybór dla tych, którzy traktują tani urlop za granicą jako okazję do zwiedzania i wypoczynku zarazem. Całe państwo można przejechać w jeden dzień, a zabytki dzielą niewielkie odległości, więc po zwiedzeniu najciekawszych miejsc można oddać się błogiemu odpoczynkowi na nadmorskim wybrzeżu. Co ciekawe – kraj zamieszkuje na tyle dużo narodowości, że kultura i wygląd każdego z miast jest naprawdę odmienny! Które czarnogórskie miasto stanowi najlepszy wybór na najtańsze wczasy za granicą? Budva – to tętniący życiem kurort pełen hotelów, restauracji i atrakcji turystycznych. Ze względu na dużą ilość miejsc związanych z rekreacją wodną (plaże i aquaparki), miasto jest chętnie wybierane przez rodziny z dziećmi. Dzięki dużej ilości klubów stanowi też świetny wybór dla singli lub imprezowiczów. Budva jest głośna i żywa – spodoba się tym, którzy lubią wakacyjny gwar! Kotor – to niewielkie, spokojne miasteczko kusi wąskimi uliczkami, pięknymi zabytkami i majestatycznymi świątyniami. Całe miasto otaczają fortyfikacje, których układ pozwala na dostanie się do niego tylko przez trzy bramy. Kotor stanowi najlepszy wybór dla osób, które cenią sobie spokój, zabytki i piękne krajobrazy. Ulcinj – Czarnogórę zamieszkują różne nacje i wyznania – więc jeśli interesuje nas odrobina orientu, Ulcinj stanowi najlepszy wybór na tanie wczasy za granicą. To miasto jest czystym symbolem muzułmańskiej kultury – śpiew muzeinów, muzyka orientu i kobiety w chustach stanowią ciekawy kontrast dla kolorowych kurortów i piaszczystych plaż. To świetny wybór dla tych turystów, którzy cenią sobie zabytki, magiczny klimat i wypoczynek zarazem! Tanie wakacje za granicą: Egipt Tanie wycieczki za granicę kojarzą się z krajami europejskimi, co nie oznacza, że nie można wyjechać w niskiej cenie także na Bliski Wschód! Wczasy w Egipcie są stosunkowo tanie – jeśli chcemy ograniczyć wydatki do minimum, wystarczy, że wybierzemy tańszy hotel z wyżywieniem all inclusive. Co ważne – Egipt stanowi dobre miejsce na zakupy, ze względu na to, że towar nie jest objęty podatkiem VAT, a miejscowe ceny nie należą do najwyższych. Gdzie najlepiej wybrać się na wakacje w Egipcie? Hurghada – to najczęściej odwiedzany kurort przez Polaków, więc jeśli lubimy wakacyjną zabawę w rodzimym gronie, warto rozważyć wybór właśnie tego miasta. Hurghada to nie tylko piaszczyste plaże, ale także zabytkowe miasto z rozległym bazarem z najróżniejszymi towarami – od przypraw, przez pamiątki, po perfumy i biżuterię! Marsa Alam – atmosfera w tym mieście jest dość spokojna, przez co często udają się tu rodziny z dziećmi. Poza pięknymi plażami i licznymi kurortami, miasto oferuje liczne atrakcje związane z nurkowaniem – przepiękne rafy koralowe zaczynają się już niedaleko brzegu. Sharm el Sheik – to miasto idealne dla turystów nastawionych na zwiedzanie – największe egipskie zabytki znajdują się blisko właśnie tego kurortu. Sharm el Sheik szczyci się ciekawym życiem nocnym, a za dnia – zachwyca czystą wodą i przyjaznymi uliczkami. Tanie wakacje za granicą: Tunezja Turyści, którzy celują w jak najtańsze wczasy za granicą wybierają najczęściej właśnie Tunezję – ten egzotyczny kraj jest idealny na tygodniowy odpoczynek z rodziną. Szerokie plaże, znakomita orientalna kuchnia i gościnna ludność zachęcają do odwiedzenia właśnie tego miejsca. Gdyby plusów było za mało – Tunezja skrywa jedne z najpiękniejszych starożytnych ruin! Które z turystycznych tunezyjskich miast stanowią najlepszy wybór na coroczne, tanie wyjazdy za granicę? Tunis – stolica Tunezji przyciąga turystów, którzy oprócz wypoczynku na plaży chcą zobaczyć na własne oczy pozostałości po najstarszych kulturach – niedaleko od Tunisu spoczywają ruiny starożytnej Kartaginy. Samo miasto jest pełne atrakcji i przyjazne rodzinom z dziećmi. Hammamet – to miasto znane z bursztynowych plaż, rozrywkowych dzielnic i licznych atrakcji rekreacyjnych – najmłodszym z pewnością spodobają się parki wodne pełne basenów i kolorowych zjeżdżalni, starsi członkowie rodziny polubią się natomiast z miejscowymi restauracjami i muzyką na żywo. Sousse – to zabytkowe miasto muzułmańskie łączy tradycję z nowoczesnością – oprócz pięknych uliczek i kolorowych domostw, znajdują się tu duże centra handlowe i kluby nocne. Sousse stanowi najlepszy wybór dla osób, które oprócz zwiedzania lubią zaszaleć!
Robot zamiast policjantów. Sprawdza, czy mieszkańcy Tunisu przestrzegają zasad kwarantanny
Tunezyjskie ministerstwo spraw wewnętrznych wysłało na ulicę urządzenia do monitorowania przebiegu kwarantanny. Roboty wypytują o powód wyjścia z domu i sprawdzają dokumenty tożsamości.
To już trzeci tydzień tunezyjskiej kwarantanny narodowej, która ma powstrzymać rozprzestrzenianie się koronawirusa. W Tunezji stwierdzono już 574 przypadki zachorowań na Covid-19, a oficjalne źródła mówią o 22 ofiarach śmiertelnych. Zgodnie z najnowszymi obostrzeniami wszyscy obywatele zobowiązani są do pozostania w domach. Mieszkanie można opuścić jedynie ze względów medycznych lub w celu zrobienia koniecznych zakupów. Przebieg kwarantanny od kilku dni kontrolują policyjne roboty. Urządzenia patrolują okolice Tunisu i egzekwują od mieszkańców stosowanie się do zasad bezpieczeństwa. Jak działa robot? Roboty zwane PGuards, podchodzą do przechodniów spacerujących odludnymi ulicami i pytają o powód wyjścia z domu. „Przyłapani” muszą okazać dokumenty tożsamości przed wbudowaną w „ciało” robota kamerą, która następnie wysyła obraz do pracujących zdalnie funkcjonariuszy. Takie rozwiązanie ma chronić policjantów przed nadmiernym narażaniem się na zakażenie. Czterokołowy PGuard korzysta z kamery termowizyjnej i technologii Lidar, która działa jak radar (umożliwia określanie odległości), ale zamiast fal radiowych wykorzystuje światło. Nie jest jasne, ile robotów wyjechało na tunezyjskie ulice. Producent sprzętu - Enova Robotics, odmówił odpowiedzi na to pytanie. Nie ujawnił też ceny sprzętu. „Sprawa jest poufna” – odpowiedział prowadzącej dochodzenie redakcji BBC. Tunezyjskie ministerstwo spraw wewnętrznych opublikowało na Facebooku film o swojej futurystycznej misji: Hit czy kit? Zdania na temat robo-rozwiązania są podzielone. Niektórzy z zadowoleniem przyjęli ten pomysł, inni są sceptyczni i twierdzą, że robot „porusza się zbyt wolno”, aby był skuteczny. W mediach społecznościowych zaczęły pojawiać się filmy ukazujące spotkania z PGuards. Na jednym z nich robot zatrzymuje mężczyznę, pyta, czy ten zdaje sobie sprawę, że obowiązuje kwarantanna. Gdy mężczyzna wyjaśnia, że chce kupić papierosy, robot odpowiada: „OK, kup tytoń, ale zrób to szybko i wracaj do domu”. Sztuczną inteligencją w koronawirusa Firma z siedzibą w Sousse zapowiedziała, że pracuje nad produkcją medycznego robota, który będzie dokonywał wstępnej diagnozy i używał swoich czujników do pomiaru pewnych wskaźników. Pomogłoby to zminimalizować fizyczny kontakt między pracownikami medycznej a zarażonymi. Istnieją spore szanse, że taki robot trafi wkrótce będzie do szpitala w Tunisie. Nowe technologie, w tym sztuczna inteligencja (AI), są coraz częściej wykorzystywane w walce z koronawirusem. Ten trend zaobserwowano najpierw w Chinach, które zastosowały m.in. roboty dezynfekujące czy drony wyposażone w kamery termiczne. Źródło: bbc.com
Tylko 3 godziny po słońce i mistykę. Z wizytą w północnej Tunezji
Jeśli stopień rozwoju przemysłu turystycznego w pustynnych krajach arabskich mierzony byłby liczbą wielbłądów-pamiątek, sprzedawanych na każdym kroku, to Tunezja zajęłaby pierwsze miejsce. Tunezja oprócz wielbłądów i plaż kojarzona jest z arabskim sukiem, z łaźnią hammam i z ostrym sosem z papryczek chili - harisą.
Włócząc się po medynie Na pierwszy rzut oka suk wydaje się być prawdziwym galimatiasem. Jednak po kilku godzinach spaceru zauważamy jakiś porządek. Podzielony jest na części: suk pachnidlarzy, księgarzy, suk bławatny, garbarzy, garncarzy, tkacki, z przyprawami... Smugi światła do mrocznego labiryntu piwnic, budynków i wnęk wpadają przez wykusze. Zapachy przypraw, olejków wonnych, pieczonych szyszkebabów, opary sziszy (fajki wodnej) wypalanej przez mężczyzn podpierających ściany kafejek, natrętne pokrzykiwania i zaczepki sprzedawców dywanów, portfeli, czapeczek, przemykające kobiety opatulone od stóp do głów w białe chusty... To właśnie typowe obrazki z bazaru w medynie z VII wieku w Tunisie. Medyna była najważniejszym punktem miasta przez ponad tysiąc lat miasto funkcjonowało w obrębie jej murów. To wspaniały przykład architektury islamskiej, który do dziś wciąż tętni życiem. To dobre miejsce, by posiedzieć i poobserwować ludzi. - Tu wszystko za darmo albo za 1 dinar, taniej niż w Biedronce. Już w trakcie rozmowy okazuje się, że nasz sprzedawca Ahmed miał już cztery żony (wszystkie nietrafione), więc kolejno się rozwodził. - "Ty ładna babajaga" - mówi do jednej z koleżanek. Ale dlaczego babajaga? - pytamy. Któryś z polskich turystów powiedział mu, że babajaga znaczy niewiasta. Mężczyźni w szaszijjach Począwszy od 1956 r. (od czasu uzyskania niepodległości) i reform pierwszego władcy Habiba Burgiby - kodeks odmienił życie kobiet tunezyjskich. Wyraźnie zaznaczono wiek minimum piętnastu lat i zgodę kobiety jako warunki zawarcia małżeństwa, zakaz wielożeństwa i oddalania żon, równouprawnienia w prawach rozwodowych. Jednak nadal Tunezyjki z prowincji zasłaniają przed wyjściem z domu sylwetkę i twarz białą zasłoną zwaną safsari. Zdarzają się na drzwiach do tunezyjskich domostw, np. w Sidi bu Said, zachowane z przeszłości trzy kołatki: dla domowników, dla obcych i najniżej - dla dzieci. Kobieta w domu rozróżniała dźwięki kołatek i wkładała chustę, kiedy dom odwiedzał obcy. Mężczyźni chodzą w luźnych tunikach zwanych kamidżdża i w czerwonej czapeczce szaszijja. Szaszijja chroni przed słońcem i ozdabia. Do 1950 r. rzeczą niepojętą było wyjście z domu na ulicę bez nakrycia głowy. Dlatego nie dziwi widok kilkunastu mężczyzn w dojrzałym wieku w takich samych czapeczkach na głowie, przesiadujących na krzesłach przed komisariatem czy plotkujących w kawiarniach podczas rytualnego wypalania sziszy. Można powiedzieć nawet o "szaszijjowym biznesie", szaszijję zaczęto eksportować do innych krajów Maghrebu, na Bliski Wschód, a nawet do Europy. Wykonanie jednej czapeczki wymaga pracy z podziałem na role i etapy: co najmniej dwunastu osób oraz rozmaitych narzędzi i akcesoriów. Oczy gazeli Na suku w Tunisie robimy sobie hennę - berberyjski tatuaż, który zmywa się po tygodniu. Ceny kształtują się od kilku dinarów za drobny motyw nawet do kilkudziesięciu dinarów za specjalny tatuaż ślubny. - Chamsa inaczej zwana ręką Fatmy i ryba to dwa najbardziej charakterystyczne motywy Tunezji, którym przypisuje się moc ochraniania przed złem. Oba motywy wykorzystywane są w symbolice tatuażu - opowiada 27-letni Touati Noureddine, student archeologii w Tunisie, który dorabia, wykonując tatuaże - Potrafić zrobić tatuaż, z którego zadowolona jest kobieta to dar od Allaha. Turyści robią sobie tatuaże na brzuchu, na ramieniu, karku, plecach, by pokazywać się na plaży. Do Touati przychodzą także młode Tunezyjki, by zrobić hennę stóp i rąk przed uroczystością zaślubin. Już na odchodnym Touati nam proponuje: - A może chcecie sobie zrobić makijaż? Czarny barwnik uczyni wasze oczy podobnymi oczom gazeli. Chamsa w języku arabskim znaczy pięć. Liczba ta symbolizuje 5 filarów islamu i przynosi szczęście. Chamsa utożsamiana jest też z płodnością. Także ryba (schowana pod wodą) broni przed złym okiem. Dlatego właśnie matki z Przylądka Bon przypinają swoim dzieciom na ramionach 5 rybich oczek, a panna młoda z Safakisu musi w czasie zaślubin "na szczęście" przekroczyć misę napełnioną rybami. Matki chwaląc własne dzieci mówią: "Ryba nad nim" albo "Pięć nad nim". Z wizytą u marabuta Przyjechaliśmy do Sidi bu Said - to świątobliwa wioska, która oczarowuje nie tylko oczy malarzy. Zwana jest marabutową, bo została założona jako pustelnia na wzgórzu przez marabuta czyli jakiegoś świątobliwego człowieka, który nazywał się: Sidi Abi Sa'id. Znajduje się tutaj jego mauzoleum - miejsce wiecznego spoczynku czyli zawija. Wioska Sidi bu Said stała się już przed trzema wiekami zapleczem stolicy Tunisu, bowiem dzieli je zaledwie odległość 10 kilometrów. Tu budowali swe pałace i rezydencje notable, bej, ministrowie, artyści i tak jest też po dziś dzień. - Krajobraz Tunezji urozmaicają białe kopuły marabutów. Można je odnaleźć wszędzie: w miastach, wioskach, na pustkowiach – opowiada nasz przewodnik Abdelwaheb Khedimi - Do świętego grobu pielgrzymi przybywają po błogosławieństwo (baraka). "Ala ala, ja babe sidi mousour ja... - Abdelwaheb zanucił piosenkę. ("Marabut , Święty Pan, idę do niego z wizytą"). Z wyglądu przypomina miasteczko na którejś z wysp greckich. Podczas spaceru w labiryncie wąskich, brukowanych uliczek i zaułków uderzają dwa kolory: budowle, bielone wapnem, tonące w żarze słońca oraz niebieskie drzwi w kształcie łuków, okna i kraty okienne gięte artystycznie. Urzeka głęboki błękit drzwi prowadzących na dziedzińce tonące w różowych bugenwilliach i tropikalnych pnączach, błękit nieba i morza. I jeszcze jedno przy tych drzwiach wylegują się w słońcu koty dachowce: bure, rude i łaciate. A kiedy o zachodzie słońca słyszymy zawodzenie muezina nawołującego z minaretu do wieczornej modlitwy, uświadamiamy sobie muzułmański mistycyzm i jakąś miejscową religijność ukrytą gdzieś w tych białych murach. Dopiero o zmroku, kiedy z Sidi bu Said wyjadą turyści, a miejscowi handlarze pozamykają kramy z pamiątkami, można poszukać tu samotności, oddać się zadumie wśród tarasów, kopuł, kamiennych schodów i grobowców. Niegdyś bractwa sufickie organizowały tu procesje połączone z medytacją. Śpiew, rytmiczne ruchy, rytmy muzyki andaluzyjskiej doprowadzały pobożny tłum do transu na wzór tańca derwiszów. Utuczyć chude biedactwo Było coś dla ducha, to teraz dla ciała. Specjały kuchni tunezyjskiej i tamtejsza gościnność zagrażają szczupłej sylwetce europejskich turystek. W Tunezji o każdej szczupłej kobiecie mówi się "miskin" (chude biedactwo) i podczas posiłków dokłada się wszelkich starań, by nabrała ciała. Ba, dokarmianie nie ustaje nawet wówczas, gdy kobieta jest już pulchna - towarzyszą mu wówczas dziękczynne modły do Allaha, za dobre zdrowie i urodę. Każdy posiłek w Tunezji przypomina "orgię żarcia". Najpopularniejsze potrawy to oczywiście: kuskus (z drobnej kaszy, jagnięciny i warzyw), brik (smażony na oleju trójkątny pieróg z cienkiego ciasta faszerowanego jajkiem, tuńczykiem, pietruszką) -prawie wszyscy podczas jedzenia brudzą się nadzieniem; chorba (pikantna, gęsta zupa z ryb z pomidorami i specjalnymi kluseczkami), tadżin (pasztet z kurczaka, warzyw, tuńczyka, sera); baklava czyli coś dla łakomczuchów (placek migdałowo-miodowy z ciasta francuskiego). Tunezyjskie restauracje serwują także wariacje na temat owoców morza oraz ryby z rusztu. Pyszna jest dorada podawana w całości, ale najmniejsza waży około 5 kilogramów. Najbardziej znane trunki to: wino Magon Rouge, piwo Celtia, Boukha czyli wódka figowa oraz likier Thibarine na bazie spirytusu daktylowego. Warto dodać, że w Tunezji rośnie aż 99 odmian daktyli. Dla abstynentów Tunezyjczycy mają coś specjalnego: dobrze schłodzone mleko palmowe. I jeszcze jedno, kiedy już nie możemy jeść i pić, bacznie obserwujący nas kelner podaje sorbet cytrynowy - "na pobudzenie soków trawiennych i apetytu". Szatata – porywająca na nogi Ale zdaniem Tunezyjczyków to harisa jest dobra na wszystko. Bo niszczy w organizmie wszystkie zarazki. Zdaniem turystów owszem wypala, ale wszystkie wnętrzności. Nasz tunezyjski kierowca Khaled zwykł mówieć o harisie "szatata" czyli porywająca na równe nogi. Khaled na dobre samopoczucie po harisie zwykł wypijać jednym duszkiem szklaneczkę oliwy z oliwek, zaprawionej sokiem cytryny. Podam składniki harisy i sposób przyrządzania, bo przyda się na rozgrzewkę na zimowe przeziębienia: 100 g ostrych, suszonych papryczek chili, 6 ząbków czosnku, 4 łyżeczki soli , 6 łyżeczek nasion kolendry, 4 łyżeczki nasion kminku, 10 łyżeczek oliwy z oliwek. Czosnek i papryczki (wcześniej namoczone aż do zmięknięcia) utrzeć z solą do uzyskania gładkiej masy. Wsypać kolendrę i kminek (wcześniej ubite na proszek), dodać oliwę. Ucierać i ubijać do gładkości.. Masowanie, namydlanie... Po „orgii żarcia” odwiedziliśmy łaźnię hammam warto pamiętać, że mężczyźni chodzą tam z samego rana, by się rozluźnić i poplotkować, zaś kobiety dla pielęgnacji urody po południu. Cena wstępu wynosi kilka dinarów. Tu na życzenie można zostać wymytym, wymasowanym, namydlonym i osuszonym. Można też przejść niecodzienny zabieg cukrzanej depilacji ciała za pomocą: cukru, cytryny oraz rękawiczki z wełny wielbłądziej bądź koziej sierści. Lepiej także zastanowić się przed poddaniem ciała masażowi szorstką rękawicą, bowiem nie każda opalona skóra dobrze znosi taki peeling. Ale hammam to także miejsce na pogawędkę i przyjaźnie. Właśnie w łaźni zdarza się, że matka upatrzy sobie przyszłą narzeczoną dla syna. Jakąś babajagę? Olga Dębicka
Gdzie jeździmy w dobie ataków terrorystycznych? Nieoczywisty ranking
Przedstawiamy pełną zaskoczeń listę kierunków, które w tym roku wybrało więcej turystów niż w latach poprzednich. Pospiesz się zanim zostaną zadeptane!
Oto 10 miejsc, które zaliczyły największy wzrost liczby turystów >>> Światowa Organizacja Turystyki Narodów Zjednoczonych ogłosiła właśnie najnowszy UNWTO World Tourism Barometer (Barometr Światowej Turystyki UNWTO). Publikacja dostarcza dokładnych danych statystycznych dotyczących trendów w światowej turystyce. Z aktualnego raportu wynika, że liczba turystów, którzy odbyli i planują odbyć zagraniczne podróże jeszcze nigdy nie była tak duża jak w tym roku. (W ciągu pierwszych czterech miesięcy 2017 roku na zagraniczne wakacje wybrało się 369 milionów turystów! To ponad 21 milionów więcej niż w tym samym okresie 2016 roku). Jednak to co w raporcie zadziwia najbardziej, to lista miejsc w których turystyka rozwija się najprężniej. Obok „pewniaków” takich jak Wietnam czy Islandia, na liście znalazły się kompletnie niepopularne Mariany Północne czy Mongolia – atrakcyjna raczej w kręgach najwytrawniejszych podróżników . Najistotniejszy wniosek płynący z raportu? Zauważalny wzrost zainteresowania kierunkami, które w latach poprzednich traciły na znaczeniu ze względu na zagrożenie terrorystyczne lub niestabilną sytuację polityczną. I tak na turystycznej mapie świata znów liczą się Egipt Tunezja. Zobacz pełne zestawienie >>> Źródło: cnn.com
Tunezja - gorące słońce, egzotyka i zapierające dech w piersiach zabytki
Tunezja to nie tylko gwarancja pięknej pogody i słońca, którego tak potrzebujemy podczas wymarzonych wakacji. To także piękne krajobrazy, nadzwyczajne zabytki oraz kulinarne aromaty, które podbijają serca. Jeśli szukacie pomysłu na idealny wypoczynek pełen pięknych plaż i wypełnionych atrakcjami i zabytkami miast – to właśnie Tunezja powinna stać się waszą kolejną destynacją.
TUNIS Stolica Państwa, w której mieszka aż 1/3 populacji Tunezji. To właśnie tutaj odnajdziemy perfekcyjny balans pomiędzy tradycją i współczesnością, który poczujemy podczas spacerów wąskimi uliczkami miasta. Koniecznie zaplanujcie odwiedzenie kilku darów, czyli domów i pałaców bogaczy, które obecnie przerobione są na restauracje, urzędy i muzea. Stare Miasto, Medina, już w latach siedemdziesiątych zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, co jest wystarczającym powodem do jego zwiedzenia. Punktem obowiązkowym jest także wyjątkowa dzielnica Tunisu – Sidi Bou Said, w której białe ściany domów pięknie kontrastują z niebieskimi okiennicami i drzwiami. Warto tutaj zasiąść w jednej z wielu kawiarni i rozkoszować się widokiem na zatokę i port. HAMMAMET Oddalone o około 70 kilometrów od Tunisu miasto, to jeden z najbardziej popularnych tunezyjskich kurortów. Leżąca na wschodnim wybrzeżu duma ośrodków turystycznych przylądka Bon jeszcze w latach sześćdziesiątych była niewielką wioską rybacką. Teraz to imponujący kompleks rozrywkowo-hotelowy, gdzie kluby, kasyna i puby przyciągają miłośników zabawy z całego świata. Przepiękne plaże kuszą tu swoim drobnym piaskiem i temperaturą powietrza, która już w maju i czerwcu sięga nawet 30 stopni Celsjusza. To miejsce doskonałe dla osób spragnionych słońca i długich spacerów brzegiem morza – w pobliżu centrum Hammamet położona jest największa w Tunezji marina, a ciągnąca się przy niej plaża jest najdłuższą w kraju. KAIROUAN Święte miejsce Islamu, którego głównym zabytkiem i atrakcją turystyczną jest Wielki Meczet. Jego dach wspiera aż 414 marmurowych kolumn, a meczet wraz z dziedzińcem to powierzchnia około 9 000 metrów kwadratowych. Imponujący budynek oświetlany przez słońce wydaje się mienić w kolorach złota. W mieście znajdziemy około 100 innych meczetów, każdy w swoim niezwykłym i wartym ujrzenia rodzaju. Zwiedzając Kairouan, z pewnością traficie również do Muzeum du Tapis, czyli Muzeum Dywanów, gdzie można poznać historię oraz proces ich produkcji. TOEZUR Miasto, w którym z każdym oddechem możemy poczuć klimat Sahary. To oaza, w której znajdziemy ponad 200 000 palm daktylowych, doskonale rosnących w o wiele większej niż na wybrzeżu temperaturze. W mieście istnieje ponad 200 źródeł artezyjskich i innych studni, które nawadniają palmowe gaje w oazie. Dzięki rozwiniętemu rękodzielnictwu i wszechobecnym stoiskom, kupimy tu piękne przedmioty związane z kulturą i religią. Mieszczące się nieopodal miasta jezioro Chott el-Jérid, największy słony obszar na Saharze, to przystanek w podróży, w którym odczujemy większą niż na wybrzeżu dzikość i egzotykę. Nieważne, która część Tunezji będzie celem Waszej wycieczki – to kraj, który rozkocha w sobie nawet najbardziej wybrednego turystę i rządnego przygód podróżnika. Na powierzchni 160 000 km2 odkryjemy niemal nietknięte czasem zabytki, nieokiełznaną Saharę, afrykańskie oazy, przepiękne plaże i nowoczesną infrastrukturę turystyczną, ale przede wszystkim – spotkamy tu przyjaznych, otwartych ludzi, których opowieści można słuchać bez końca. Artykuł sponsorowany
Tunezja szlakiem lokalnych smaków. Zwiedź ją na własną rękę, jak dziennikarz kulinarny!
"Pewnego wieczoru dostałam wiadomość od koleżanki: Czy lecisz z nami na tydzień do Tunezji? Po minucie, nie wnikając w szczegóły, odpowiedziałam, że tak. Na szybko przeczytałam o lokalnych smakach, których koniecznie muszę spróbować. Nie chciałam za dużo wiedzieć. Chciałam dać się zaskoczyć. I tak się stało" - pisze Liza Taste. To najsmaczniejsze wspomnienia z wakacji, jakie przeczytasz!
Zobacz galerię zdjęć z Tunezji >>> O Tunezji wiedziałam niewiele. Przed wyjazdem, jako dziennikarka kulinarna, na szybko przeczytałam o lokalnych smakach, których koniecznie muszę spróbować oraz poznałam parę ciekawostek o miastach, w których mieliśmy być. Nie chciałam za dużo wiedzieć, chciałam aby ten kraj mnie zaskoczył. I tak się stało. Toast za owoce morza Nasza podróż zaczęła się w portowym miasteczku Sousse, gdzie zatrzymaliśmy się w przepięknym hotelu, przypominającym pałac z bajki. Najbardziej zakochałam się w... barze, który mieścił się na basenie (i to nie obok basenu, a dosłownie w basenie). Mogłam podpłynąć, usiąść na krzesełku pod wodą i zamówić lampkę białego, schłodzonego wina. Raj! W Sousse mieści się największy i najsłynniejszy port El-Kantoui, który - według mnie - najlepiej wygląda w świetle zachodzącego słońca. Wybraliśmy się tam, by w jednej z lokalnych restauracji skosztować owoców morza i innych tunezyjskich przysmaków. Zaskoczeniem dla mnie było to, że - podobnie jak oliwę z oliwek oraz pitę - Tunezyjczycy do wszystkiego serwują również tuńczyka. I to na każdy sposób. Jako przystawkę, dodatek do sałatek albo jako nadzienie do brika. Brik jest symbolem tradycyjnej kuchni tunezyjskiej, to rodzaj pierożka nadziewany farszem. Można zamówić go we wszystkich restauracjach, jak również spróbować jako streetfood. Owoce morza, które jedliśmy w Sousse, smakowały fantastycznie. Do tego właściciel restauracji, w której byliśmy, wiedząc, że będzie miał gości z Polski, wydrukował menu po polsku. Cała atmosfera tego miasta, ogromna gościnność - wszystko to pozostawiło bardzo miły obrazek w mojej głowie. Po kilkudniowym pobycie w Sousse ruszyliśmy dalej. Pustynny krajobraz zaczął się zmieniać w piękne plantacje winorośli. Z naszych okien zobaczyliśmy słynną Grombalię, zwaną przez mieszkańców "królestwem winogron" lub "miastem winorośli". Piwnice Grombalii pamiętają zamierzchłe czasy. Znajduje się tu najstarsza prasa wina w kraju oraz najstarsza butelka wina tunezyjskiego z 1923 roku (!). I to właśnie wino okazało się kolejnym kulinarnym zaskoczeniem tej podróży. Choć nie wszyscy o tym wiedzą, ten północnoafrykański kraj wśród koneserów wina cieszy się ogromnym uznaniem. Obiecałam sobie, że następnym razem wrócę tu odwiedzić najsłynniejsze winnice. Jaśmin, streetfood i przyprawy Kolejny przystanek - bajkowe miasteczko Sidi Bou Said. U jego podnóża mieści się ryneczek, gdzie turyści mogą kupić pamiątki, a spacerując coraz wyżej, podziwiać biało-niebieskie domy, wąskie uliczki i kwitnący jaśmin. Restauracja, którą wybraliśmy na lunch, mieściła się na samym szczycie wzgórza, skąd rozpościerają się bajkowe widoki na hipnotyzująco lazurowe morze. Do tego wszechobecny zapach kwiatów! Właśnie dlatego w Bou Said zakochałam się od pierwszego wejrzenia. To miejsce z pewnością powinno się znaleźć na waszej liście, jeżeli wybieracie się do Tunezji. Po tym, jak w Sidi Bou Said nasze podniebienia oszalały z przyjemności, ruszyliśmy w stronę Tunisu. Trafiliśmy tu w czasie ramadanu. O ile w turystycznych miejscowościach było to mało zauważalne, o tyle stolica sprawiała wrażenie opustoszałej. Całe życie zaczynało się dopiero po 21.00. Miasto tętniło muzyką, zapachami, zapełnione kafejki pękały w szwach. Miałam wrażenie, że na czas ramadanu dzień zamienił się tutaj z nocą miejscami. Koniecznie polecam spróbować lokalnego streefoodu. Właśnie w Tunisie jadłam najlepszego brika. (Tylko pamiętajcie, by jeść tam, gdzie podpowie wam wasz przewodnik). Będąc w Tunisie, już tęskniliśmy za bryzą morską i białym piskiem. W Tunezji pełno pięknych malutkich plaż, które zazwyczaj należą do hoteli. Najbardziej zapamiętałam plażę z Hammamet, naszego ostatniego przystanku w podróży po Tunezji. Miasto zyskało popularność właśnie dzięki pięknym plażom. Zatrzymaliśmy się w hotelu Le Sultan, gdzie na małej, prywatnej plaży z klifami i bujną roślinnością, czuliśmy się jak na bezludnej wyspie. Przed nami było tylko turkusowe morze, niezapomniane wschody i zachody słońca. W Hammamet, mieści się również słynny bazar. Można tam oszaleć od ilości niebiesko-białej ceramiki, kolorowych dywanów, pięknej biżuterii oraz lokalnych przysmaków. Warto przywieźć do domu oliwę z oliwek, najlepiej smakuje sama że świeżym pieczywem, migdały zerwane prosto z drzewa, które w Tunezji jedzą nadgryzając zieloną skorupę zębami. Do tego przyprawy: harrisa, kurkuma, imbir, mieszankę przypraw orientalnych. Wszystkie są bardzo aromatyczne i pięknie wyglądają w ogromnych, ceramicznych dzbanach. Wybierając się na bazar w Tunezji, trzeba umieć się targować. Ceny, jakie kupcy podają na początku, są kosmiczne, a po paru minutach kupujesz za grosze. Aromatyczne wspomnienie Piękne plaże, lazurowe morze, bajkowe hotele oraz wielka uczta dla podniebienia każdego dnia - tak zapamiętałam ten wielokolorowy kraj. A moje wspomnienia nieprzerwanie pachną oliwkami, świeżym tuńczykiem i orientalnymi przyprawami. Liza Taste
„Bliski, nie tak daleki Wschód”. Te czarno-białe fotografie nie przypominają pocztówek z egzotycznych kurortów. Są wyjątkowe
Dokumentalista, pracownik ONZ, fotograf rejestrował zmieniający się na skutek rewolucji systemowych świat arabski. Zmiany udało mu się uchwycić w architekturze, ludziach, w naturze.
ZOBACZ GALERIĘ >>> Adam Styp-Rekowski od ponad 11 lat pracuje na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej nad wspieraniem procesów konstytucyjnych i rozwojem społeczeństwa obywatelskiego. Rejestruje zmieniający się na skutek rewolucji systemowych świat arabski. W architekturze, ludzkiej obecności, naturze od setek lat wdartej w miejsca jest zawarta historia i duch czasów. W następstwie zmian krajobrazu religijnego, społecznego, w tym ruchów wolnościowych, m.in. Arabskiej Wiosny 2011 roku, a także fundamentalistycznych ruchów islamskich, Północna Afryka i Bliski Wschód przeszły ponownie, jak wiele razy w historii, okres wstrząsów, które w niektórych wypadkach doprowadziły do wojen domowych. Tradycyjny świat, często niezmienny od stuleci, już odchodzi, a wojny i konflikty sprawiają, że dzieje się to jeszcze szybciej. Jednak ten świat wciąż tam jest, trzeba go tylko szukać, znajdywać w krajobrazie zwyczajnego życia i tego, co nas otacza. „Świetnie skadrowany obraz miejski” Adam Styp-Rekowski próbuje zatrzymać tradycyjny świat międzyludzkich spotkań, tradycji i pięknej architektury: ruin starożytnych cywilizacji, meczetów Syrii – starszych niż niejedno europejskie państwo czy libijskiego modernizmu z lat 20. XX wieku. Jego czarno-białe zdjęcia nie przypominają pocztówek z egzotycznego kurortu, ale świetnie skadrowany obraz miejski krajów Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej: Algierii, Autonomicznego Regionu Kurdystanu Irackiego, Egiptu, Iraku, Iranu, Izraela, Jemenu, Jordanii, Kuwejtu, Libanu, Libii, Omanu i jego byłej kolonii – Zanzibaru, Palestyny, Syrii, Tunezji i Turcji. To miejsca, które zdają się coraz dalsze dla Europejczyków, głównie przez to, że tak naprawdę są nieznane, oceniane przez pryzmat stereotypów. Historia spoza kadru Prace Styp-Rekowskiego pochodzą z lat 2005–2016 i są rodzajem fotorejestracji fragmentu historii spoza kadru. Celem fotografa jest raczej prezentacja detalu, symbolu wydarzeń niż zdanie z nich pełnej relacji. Ta relacja jest przecież indywidualnym oglądem, odbiorem podyktowanym wiedzą i nastawieniem widza. Nie ma opowieści obiektywnej, aparat i używający go fotograf zawsze odciskają swoje piętno na pokazywanym obrazie. Adam Styp-Rekowski, wybierając fotografie ludzi i miejsc, świadków codziennych, zwyczajnych czynności, ale i gwałtownych zmian, stara się wyciszyć napięcie. Zauważa ulotne, a jednak uniwersalne chwile, na przykład bliskości w rodzinie (matka i córka przygotowujące piknik w czasie Nawroz – kurdyjskiego nowego roku), dziecięcej zabawy, scen na ulicy, rzemieślników przy pracy (szewc w irackim Erbilu), ale i momenty wspólnego protestu (protestant z kairskiego placu Tahrir odpoczywający na gąsienicach czołgu). Dzięki tej różnorodności możemy te sceny odnieść do współistnienia społecznego pod każdą szerokością geograficzną. „Skandalu nie będzie” Opowieści bliskowschodnie Styp-Rekowskiego pozwalają nam oderwać się od obliczonego na efekt szoku przekazu medialnego, którym jesteśmy atakowani w Europie. Doniesienia ze strefy wojny i fundamentalistycznych napięć mają przecież swoją retorykę. Wystawa, którą prezentujemy w Gdańskiej Galerii Fotografii, opowiada z estymą o ludziach i miejscach na Bliskim Wschodzie i w Północnej Afryce, tak czasem podobnych, ale jakże często różniących się od siebie bardziej niż wydawać by się to mogło z perspektywy Europy, w której nie brak krzywdzących stereotypów. Te miejsca i ludzie tworzą fascynującą mozaikę kultur, religii, historii, obyczajów i języków krajów postrzeganych jako odległe, a przecież nie tak wcale dalekich. Krajów o często odmiennej, a jednak przywiązanej do tradycji kulturze bycia wspólnotą i pragnieniu wolności w poczuciu więzi międzyludzkiej. Więzi, jaką dobrze byłoby stworzyć ponad granicami tak mocno dziś podzielonego świata. Wystawa „Bliski, nie tak daleki Wschód.” Wystawę prac Adama Styp-Rekowskiego „Bliski, nie tak daleki Wschód” będzie można obejrzeć od 17 grudnia 2016 do 20 stycznia 2017 w Muzeum Narodowym w Gdańsku (Gdańska Galeria Fotografii, Zielona Brama). Wystawa czynna: od wtorku do niedzieli, w godz. 10:00-17:00. Więcej: www.mng.gda.pl Adam Styp-Rekowski - gdańszczanin, obecnie mieszka w Tunezji, gdzie pracuje jako dyrektor tunezyjskiego biura organizacji Democracy Reporting International zajmującej się wspieraniem procesu wdrażania w życie konstytucji tunezyjskiej. Wcześniej, w latach 2012 – 2015 pracował w Libii, w ramach Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju, gdzie był odpowiedzialny za projekt dotyczący wspierania procesu przygotowywania konstytucji. Od 2005 do 2012 roku zajmował się projektami związanymi z Irakiem, najpierw jako szef misji organizacji People in Need, a następnie w ramach Organizacji Narodów Zjednoczonych. W Iraku był odpowiedzialny za projekty dotyczące rozwoju społeczeństwa obywatelskiego i wspierania dla procesu konstytucyjnego. Przed wyjazdem na Bliski Wschód pracował jako szef misji Polskiej Akcji Humanitarnej w Czeczeni, a wcześniej także jako aplikant i asesor notarialny w Gdańsku. Jest absolwentem prawa na Uniwersytecie Gdańskim, posiada również tytuł European Master’s Degree in Human Rights and Democratisation, z uniwersytetu w Padwie i Uniwersytetu Roberta Schumana w Strasbourgu. Styp-Rekowski zaczął zajmować się fotografią pod koniec lat 1990. Interesuje go głównie fotografia scen ulicznych i życia codziennego. Jego prace były poprzednio prezentowane w Jordanii, Iraku, Libii i Wielkiej Brytanii. Od 2005 roku mieszka poza Polską na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej w Jordanii, Iraku, Libii i Tunezji.
Samemu nudno? Niebezpiecznie? Okazuje się, że liczba podróżujących w pojedynkę rośnie. Dokąd jeżdżą i jak spędzają czas?
Przed samotnym podróżowaniem często powstrzymuje nas strach. Myślimy: jeśli błądzić, to z kimś. Jeśli bawić się- z kimś. W towarzystwie raźniej i bezpieczniej. Chociaż Polacy wciąż najchętniej podróżują parami, przybywa osób, które decydują się wyjeżdżać w pojedynkę. Tak wynika z analiz travelplanet.pl opublikowanych w najnowszym Raporcie Podróżnika 2015, dotyczących wyjazdów turystycznych w poprzednim roku. Samotni stanowią obecnie niecałe 10% wszystkich turystów i jest to o 2% więcej niż w roku ubiegłym. W tej grupie dominują kobiety, które stanowią niewiele ponad połowę podróżników-samotników. Czym różnią się od pozostałych turystów? Ulubione kierunki Jeśli chodzi o kierunki podróży, single najchętniej odwiedzają Egipt, Grecję i Turcję. Popularnością cieszą się też Tunezja czy Bułgaria. Na wybór tych kierunków, mają wpływ ceny wycieczek, gdyż dopłata do pokoju podczas pobytu jednej osoby możne osiągnąć nawet 1/3 ogólnych kosztów wyjazdu – tłumaczy Radosław Damasiewicz z travelplanet.pl. Dosyć wysoko w hierarchii wakacyjnych kierunków lokuje się także egzotyka. Samotni mężczyźni wyjeżdżają najchętniej na Malediwy, do USA i Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Dla podróżujących samotnie kobiet najatrakcyjniejsze kierunki to natomiast Chiny, Izrael i Kenia. Samotne turystki lubią także wypoczywać w Polsce. Urlop w górach, nad morzem czy jeziorami wybierają nawet dwa razy częściej niż ogół turystów korzystających z ofert biur podróży. Aktywny wypoczynek zamiast luksusu Zaskakujący może być fakt, że podróżujący samotnie częściej wybierają niższe kategorie hoteli, są też skłonni zrezygnować z hotelowych posiłków, na rzecz lokalnych specjałów i jedzenia w miejskich lokalach. Znacznie częściej wybierają aktywny wypoczynek i uprawianie sportów. Częściej niż leżenie na plaży preferują wycieczki objazdowe połączone ze zwiedzaniem. Dlaczego podróżujemy w pojedynkę? Według dr Mai Jedlińskiej z Katedry Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, wzrost wyjazdów singli, w tym kobiet, to przekraczanie pewnych barier socjologicznych. U niewielu osób zdziwienie budzi już widok turysty samotnie przemierzającego odległe zakątki. Co więcej, statystyki pokazują, że kobiety znacznie częściej podejmują decyzję, co do miejsca i formy spędzania wakacji. Kobiety są coraz bardziej niezależne i odważne, a samodzielną wyprawę traktują często jako wyzwanie. Ważnym czynnikiem jest także popularny, również w Polsce, trend nazywany ,,work–life balance”, którego ideą jest odnalezienie równowagi pomiędzy pracą, a życiem prywatnym. W związku z tym, coraz więcej osób czuje potrzebę pełnego odpoczynku, spełniania marzeń, w tym również tych podróżniczych. Polacy przestają bać się samotnych wypraw, są otwarci na nowe wyzwania oraz lepiej znają języki. Biura podróży z kolei oferują kompleksowe wycieczki z wieloma możliwościami – od leniwego wypoczynku, przez wyjazdy dla bardziej aktywnych, po zwiedzanie najdalszych zakątków świata. Coraz częściej decydujemy się podróżować na własną rękę. Nic, tylko wyjeżdżać!
Każdy wybuch potrzebuje iskry. Arabom wskrzesił ją 26-letni Mohamed Buazizi – uliczny sprzedawca owoców z tunezyjskiej prowincji.
Był – jak wielu jego rówieśników w krajach Bliskiego Wschodu i północnej Afryki – sfrustrowany biedą, brakiem perspektyw, wszechobecną korupcją. Samospalenie, którego dokonał w styczniu 2011 r., dzięki telewizji Al-Dżazira i internetowi obiegło świat. Tunezyjczycy zidentyfikowali się z Buazizim. Przestali się bać, wyszli na ulice i powiedzieli „dość”. Gdy Zin Al-Abidin Ben Ali uświadomił sobie, że dni jego dyktatury są policzone, było już za poźno. Choć obiecał miejsca pracy, zniesienie cenzury, wolność polityczną – ludzie mu nie uwierzyli. Zbiegł do Arabii Saudyjskiej, a Tunezyjczycy mogli wybrać tymczasowy parlament. Niedługo potem zaprotestowali Egipcjanie, Libijczycy, Jemeńczycy. Problemy młodych Tunezyjczyków były i ich problemami. Rewolucja rozlała się na większość krajów regionu i obaliła czterech dyktatorów. Prócz Ben Alego odeszli Hosni Mubarak w Egipcie, Ali Abdullah Salih w Jemenie, Muammar Kadafi w Libii. Ostali się za to monarchowie Maroka, Jordanii, Bahrajnu – w ich przypadku wystarczyły delikatne odkręcenie kurka z wolnościami, obniżki cen i obietnice reform. Mubarak takich możliwości nie miał, jednak nie chciał wzorem Ben Alego uciekać z kraju. Schronił się nad Morzem Czerwonym z zamiarem powrotu, gdy wojskowi odzyskają kontrolę nad krajem. Przeliczył się – trafił do więzienia. Schorowany dostał dożywocie. Powstańcom z libijskiego Bengazi, portowego miasta, które stało się stolicą rewolucji w Libii, pomógł z kolei Zachód. Koalicja Amerykanów, Brytyjczyków i Francuzów pod patronatem Rady Bezpieczeństwa ONZ uratowała kiepsko uzbrojonych powstańców. Gdy zginął sam Kadafi, uradowana Libia na chwilę zapomniała o bilansie wojny domowej, a Europa zaczęła snuć wizje nowego turystycznego raju nad Morzem Śródziemnym. O wolność wciąż walczy Syria, choć jej społeczeństwo jest mocno podzielone. Baszar al-Asad ma za sobą nie tylko armię, ale też mniejszości alawitów (z których wywodzi się klan prezydenta) oraz Kurdów bojących się prześladowań. Nie rozmawia z powstańcami, a kolejne tygodnie przynoszą setki nowych ofiar w Hamie, Hims, Aleppo. Jak przekonuje Jerzy Haszczyński, autor zbioru reportaży Mój brat obalił dyktatora poświęconego przemianom w krajach arabskich, scenariusz libijski w Syrii się raczej nie powtórzy. – Nie jestem w stanie wyobrazić sobie zbrojnej interwencji Zachodu. Setki tysięcy żołnierzy, którzy stoją po stronie Baszara al-Asada, będą walczyć do końca. Za bardzo boją się zemsty i rozliczeń za to, co obecnie dzieje się w Syrii, by się poddać. Jaka więc przyszłość czeka Syrię? – Moim zdaniem jedynym rozwiązaniem sytuacji jest zamach pałacowy. Otoczenie Asada musiałoby dogadać się z rewolucjonistami na temat podziału władzy. Ceną byłby sam dyktator. Z nim nikt nie będzie bowiem rozmawiał – mówi Haszczyński. Tam gdzie skończyły się rewolucje, trwa poszukiwanie kształtu nowej władzy. W maju i czerwcu Egipcjanie poszli do urn. Wybierali między politykami związanymi z reżimem a islamistami przez lata niedopuszczanymi do udziału w rządach. W siłę urosło fundamentalistyczne Bractwo Muzułmańskie, a jego przedstawiciel Mohamed Mursi został prezydentem. Dziś Egipt czeka na nową konstytucję. Wciąż nie wiadomo, jaka będzie. – Choć nie ma już dyktatorów, długofalowe skutki rewolucji są trudne do przewidzenia – ciągnie Haszczyński. – Główne siły, takie jak wojsko, sędziowie i organizacje islamistyczne, a między nimi rewolucyjni liberałowie, muszą ukształtować ramy nowego politycznego systemu. Ale jakichkolwiek wyborów dokonają Arabowie, po raz pierwszy od dawna żyją w przekonaniu, że to ich własne wybory. Nowe władze muszą pamiętać, że lud, który już raz obalił dyktatora, nie zawaha się ponownie wyjść na ulice.
Najczęściej granica Tunezji zaczyna się kilkaset metrów od hotelu. Wielu turystów nawet nie próbuje jej przekroczyć. Przekonałem się, że robią niewybaczalny błąd!
Czasem granica przebiega za zakrętem wąskiej uliczki arabskiego suku, gdzie większość Europejczyków nie wchodzi, bo „brudno” i „zapewne niebezpiecznie”. Wielokrotnie jej kształt zmienia się, w zależności od pory dnia. Na przykład o siódmej rano, gdy przybysze z Niemiec, Polski czy Anglii masowo odsypiają szaleństwa poprzedniego dnia, komercyjne na co dzień bazary Susy czy Tunisu przechodzą z powrotem pod kontrolę arabską. Handlarze rozkładają wtedy leniwie towar na straganach, przysłuchując się płynącemu z meczetu albo z publicznej telewizji głosowi muezina. Wtedy można się poczuć jak w Tunezji. Nie na długo jednak – za kilka godzin znowu wrócą tu turyści, a granica ponownie przesunie się na ich korzyść. Nie znaczy to jednak, że jest nie do sforsowania. Żeby ją przekroczyć, trzeba pokonać mentalne zasieki i opuścić dziwny, często bezbarwny pas ziemi niczyjej zwany zone turistique. Czy mi się uda? Próbuję. REWOLUCJA AUTOSTRADOWA Pierwsza próba: wykupuję autobusowy bilet do Tunisu. Wraz z fotoreporterem Tomkiem jesteśmy jedynymi cudzoziemcami w aucie. Po styczniowej rewolucji stolica państwa stała się miejscem częstych manifestacji i protestów. Po godzinie jazdy autostradą nagle nasze auto staje w gigantycznym korku. Okazuje się, że drogę zablokowali demonstranci – fala strajków ciągle przetacza się przez kraj. Pasy ruchu są od siebie odizolowane, nie da się pojechać ani do przodu, ani do tyłu. Czy to znaczy, że spędzimy tu resztę dnia? Szybko dostajemy jednak lekcję arabskiego społeczeństwa obywatelskiego – kierowcy rozbierają metalowe barierki, po pół godzinie jest wyrwa, przez którą może się przedostać nie tylko nasz bus, ale i potężny tir. Ktoś zaczyna sterować ruchem – o dziwo wszyscy go słuchają. Moje stereotypy odnośnie arabskiego bałaganu pękają jak te metalowe barierki. – My, Tunezyjczycy, umiemy dbać o porządek – tłumaczy mi nie bez dumy Maher, 30-latek z Susy. On sam w czasie styczniowej jaśminowej rewolucji, która dała początek serii wystąpień w innych krajach arabskich, bronił publicznego mienia, będąc członkiem straży obywatelskiej. – Nikt nas nie organizował, sami wiedzieliśmy, że musimy pilnować spokoju, bo inaczej ludzie prezydenta rozkradliby wszystko – wyjaśnia. Jeszcze dziś ma łzy w oczach, gdy opowiada o kobietach gotujących obiady rewolucjonistom. Nie ma wątpliwości, że po obaleniu znienawidzonego prezydenta Ben Alego (który w jego opowieściach nie odpowiada tylko za gradobicie, trzęsienie ziemi i koklusz) wszystko się zmieni na lepsze. Jako Polak dobrze rozumiem ten jego nieco przesadny, ale wzruszający optymizm – my też mieliśmy swój karnawał Solidarności. KAWIARNIA POD ZASIEKAMI Kiedy okrężną drogą dojeżdżamy wreszcie do stolicy, widzimy czołg i patrole wojskowe na najbardziej reprezentacyjnej ulicy kraju – alei Habiba Bourgiby. Dziwna ta rewolucja – mieszkańcy Tunisu najspokojniej popijają kawę w eleganckich kawiarnianych ogródkach, przypatrując się zasiekom z drutu kolczastego i żołnierzom pilnującym porządku na placu Niepodległości. Mam wrażenie, że te patrole są tylko po to, żeby uspokoić zachodnich turystów. Przy Wielkim Meczecie zatrzymują nas silne zapachy perfum – sprzedawca próbuje mi sprzedać flakonik za jakąś astronomiczną kwotę. – Arabska viagra. Po tym żadna ci się nie oprze – zachwala pachnący specyfik własnej produkcji. Widząc, że nie jestem zainteresowany, proponuje wspólne zwiedzanie okolicy. Dla sprzedawców znudzonych kilkutygodniowym brakiem turystów paradoksalnie jesteśmy swoistą atrakcją. – Wróćcie do nas, bez przybyszów z Europy nasz kraj nie żyje – tłumaczy. Skręcając w jedną z bocznych uliczek, trafiamy do tradycyjnej arabskiej kawiarni. Całymi dniami przesiadują w niej mężczyźni, kobietom tu bywać nie wypada. Dwudziestu facetów pali sziszę i wpatruje się w telewizor, w którym Al-Dżazira pokazuje zamieszki w Libii. Kupuję kawę (cena jakieś 40 groszy!) i delektuję się silnym smakiem i aromatem. Tego ostatniego po chwili nie czuję – mężczyzna w średnim wieku trochę dla zabawy skrapia gości lokalu perfuma- mi. Nikt nie protestuje, przeciwnie, wszyscy mają świetny ubaw. Podchodzi do nas i proponuje, że pokaże nam najprawdziwszą fabrykę wodnych fajek, której jest właścicielem. Przez dwie godziny, wędrując od warsztatu do warsztatu, oglądamy fascynujący proces powstawania sziszy. Na koniec właściciel fajkowego biznesu żegna nas gorąco i nie wspomina o jakiejkolwiek zapłacie za usługę. Rewolucja (i brak gości z Zachodu) robi cuda. KOSMICZNE DOMY Najbardziej pluję sobie w brodę, że w Tunisie nie zobaczyłem legendarnego Muzeum Bardo kryjącego największą kolekcję tunezyjskich rzymskich mozaik. Dałem się nabrać – ktoś mi naopowiadał, że od czasu rewolucji muzeum jest zamknięte. – Trzeba było sprawdzić samemu – tłumaczy mi poznana kilka dni później Helena Nabli-Świderska. Pochodzi z Warszawy, 28 lat temu wyjechała do Tunezji, gdzie pracowała jako nauczycielka matematyki. Wraz z córką Fatimą wydała książkę o swej nowej ojczyźnie, która zrobiła oszałamiającą karierę na tutejszym rynku księgarskim. Przetłumaczoną na język francuski można kupić niemal w każdym zakątku kraju ( ja znalazłem ją w kiosku na Saharze!). Kilka tygodni temu nasza rodaczka wydała swą drugą pozycję – w całości poświęconą starożytnym mozaikom. Tuż przed rewolucją zrobiła dokładną dokumentację fotograficzną kolekcji w Bardo. Kto wie, czy nie dokonała wiekopomnego dzieła – po zmianach znaczna część zbiorów znikła, prawdopodobnie skradziona przez rodzinę byłego prezydenta. Zupełnie inny klimat panuje w Matmacie, starej wsi położonej na skraju Sahary. Przez wieki znajdowali tu schronienie przed najeźdźcami Berberowie – rdzenni mieszkańcy Afryki Północnej, do dziś żyjący w Egipcie, Maroku, Algierii i właśnie w Tunezji. Tutejsi niemal już zatracili swój język, wszyscy wyznają też islam, ale jeszcze długo po najeździe Arabów byli chrześcijanami. Nieświadomie pielęgnowaną pamiątką po tamtych czasach są wysuszone ogony ryb zawieszane – dla odstraszenia złych duchów – na domostwach. Ale nie starożytny symbol chrześcijaństwa przyciąga uwagę, lecz architektura budynków. Berberowie do dziś mieszkają w jaskiniowych domach wydrążonych w skale. Budowa takiego mieszkania to rytuał: najpierw trzeba znaleźć odpowiednio zamaskowane piaskowcowe wzgórze, potem kopie się 10-metrową jamę o promieniu trzech metrów. Z tego odkrytego korytarza wydłubuje się w ścianach kuchnię, spiżarnię, sypialnię i pokoje gości. Na koniec wszystko zasłania się murem, dzięki któremu domek jest zamaskowany. Dopiero z lotu ptaka widać, że góry przypominają durszlak, a każdy otwór to oddzielne domostwo. Architektura berberskich domów posłużyła jako inspiracja dla scenarzystów kultowych Gwiezdnych wojen, które kręcono właśnie w Matmacie. Mieszkańcy do dziś o tym pamiętają – w końcu twórcy filmu zatrudnili ponad 500 miejscowych statystów, płacąc im 25 dinarów za dzień. Trzy razy więcej, niż można zarobić na daktylowych plantacjach. W dawnym domku Luke’a Skywalkera mieści się dziś hotel Sidi Driss, w którym zaskakuje mnie świetna tunezyjska kuchnia. Króluje oczywiście harissa, ostra pasta z suszonych papryczek chili. No i kuskus z ciecierzycą gotowany na wywarze rybnym. Tak dobrych tunezyjskich dań nie mam szans spróbować w Susie, najbardziej turystycznym miejscu kraju, gdzie większość restauracji próbuje niestety schlebiać kulinarnym gustom zachodnich turystów. Tego trzeciego co do wielkości miasta kraju nawet po rewolucji nie opuścili goście z Europy – kto by zostawił 14-kilometrowe wybrzeże z piękną piaszczystą plażą i dziesiątkami hoteli. Żeby zobaczyć trochę prawdziwego miasta, wstaję bardzo wcześnie i idę do wybudowanej w IX w. medyny, w obrębie której mieści się większość atrakcji miasta. Uliczką Rue el-Aghlaba docieram do bramy Bab el-Finga, za którą dziś mieści się państwowy dom publiczny. Po rewolucji zamknięto go pod pozorem remontu. W rzeczywistości władze ustąpiły przed konserwatystami uważającymi, że w swych przeprowadzanych w latach 50. liberalnych reformach prezydent Burgiba poszedł jednak trochę zbyt daleko. W wyniku jego rządów Tunezja jest najbardziej liberalnym krajem islamu – aborcja jest legalna, a prawna pozycja kobiet znacznie silniejsza niż w niejednym państwie europejskim. Kobiety nie tylko pilotują samoloty i wykładają na uniwersytetach, ale dzięki antydyskryminacyjnemu ustawodawstwu miewają pozycję silniejszą niż mężczyźni. – W przypadku rozwodu kobieta niemal zawsze przejmuje majątek męża. Dziś to faceci zaczynają walczyć o równouprawnienie – tłumaczy Helena Nabli. BABSKI RAJ Maher, który ożenił się miesiąc temu, potwierdza jej słowa. Żeby wziąć ślub, zaciągnął kredyt, który będzie spłacał siedem lat. Trzydniowe wesele i wyposażenie domu to w stu procentach wydatek męża. – A najgorsze są teściowe. To one podburzają kobiety, żeby jak najwięcej z nas wycisnęły – emocje Mahera są porównywalne z tymi, które towarzyszyły jego opowieściom o rewolucji. – Czasem mężczyzna musi powiedzieć Degage! – mówi Maher. To nowe, bardzo modne ostatnio słówko oznacza: „spływaj”. W czasie rewolucji wykrzykiwali je do prezydenta manifestanci, teraz używa się go na co dzień, także w czasie rodzinnych kłótni. Maher po chwili przypomina sobie, że rozmawia z dziennikarzem. – Na szczęście moja żona jest OK. A teściowa mieszka daleko. W tej sytuacji facetom zostaje tylko uciec do jednego z tradycyjnych hammamów, czyli łaźni publicznych. Tu kobietom (poza wyznaczonymi godzinami) wstęp jest wzbroniony. Trafiam do położonego przy meczecie hammamu Sidi Bouraoui. Od progu wiem, że to miejsce dla lokalesów (sanepid miałby tu pełne ręce roboty), ale ja takiego przecież szukałem! Ręczniki, którymi się opatulam, muszą mieć na sobie wszystkie bakterie Afryki. Raz się żyje – w tych urągających higienicznym i estetycznym standardom warunkach decyduję się nie tylko na saunę, ale i na masaż. Przeżycie nie należy do najprzyjemniejszych – skąd ten 70-letni masażysta ma tyle siły? Nie dziwię się, że po takich „atrakcjach” tunezyjski facet nabiera ochoty na powrót nie tylko do swej roszczeniowej żony, ale nawet do teściowej. A ja przynajmniej nie mam wątpliwości, że przekroczyłem granicę Tunezji. Prawdziwej Tunezji. INFO Powierzchnia: 163 tys. km2. Ludność: ok. 10 mln. Religia: islam. Języki: arabski, ale łatwo się porozumieć po francusku. Waluta: dinar tunezyjski, 1 TND = ok. 2 zł. Sezon trwa od marca do końca października. Ze względu na dużą liczbę turystów latem najlepiej jest wyjechać wiosną i jesienią. Niepotrzebna. Do wyjazdu na okres do 3 miesięcy musimy zabrać tylko paszport. Najtaniej skorzystać z bezpośredniego lotu czarterowego, szczególnie w ramach oferty last minute. Koszt w dwie strony ok. 1,2 tys. zł. Czas przelotu z Warszawy do Monastyru – ok. 3 godz. W podróżach do Tunezji specjalizuje się Biuro Podróży Itaka. W ofercie wczasy all inclusive (cena wycieczki tygodniowej od 1,2 tys. zł, w tym przeloty i ubezpieczenia). www.itaka.pl Przy wymianie waluty należy zachować wydruk z bankomatu lub odcinek z kantoru. To warunek, żeby później z powrotem wymienić dinary na złotówki. Uwaga: dinar dzieli się nie na 100, lecz na 1000 jednostek (milimów). Ceny często są podawane w milimach, co jest okazją do oszustw na cudzoziemcach (np. 2,5 tys. milimów to 2,5 dinara, a nie 25!) Palais de l'Orient – luksusowy sklep z dywanami w stolicy – nawet jeśli nie chcemy nic kupić, warto zajrzeć. Souk El Leffa 62/64, Tunis. Tel. (+ 216) 71575 224. Choć Tunezja jest krajem muzułmańskim, produkuje niezły lokalny alkohol. Szczególnie polecamy: wódka figowa boukha (0,75 l – ok. 50 zł); likier figowy thibarine (0,75 l – 80 zł); wino Magon (średnie – 14 zł); Vue Magon (lepsze – ok. 26 zł). Warto kupić tunezyjskie przyprawy. Zwłaszcza słyną harissę (przyprawa z ostrej papryki z czosnkiem, podstawa tutejszej kuchni) – cena na targu 6 zł/10 dag. Dostępna także w puszce (ok. 4 zł) i tubce (1,5 zł). Helena Nabli Geniusz przodków zamieszkujących tunezyjską ziemię przedstawiony w mozaikach antycznych. Książka dostępna w Tunezji. Autorką jest Polka mieszkająca od 28 lat w tym kraju. Helena i Fatima Nabli Tunezja – zarys historii. Pozycja dostępna po polsku i po francusku niemal w każdym tunezyjskim sklepie. NIEPEŁNOSPRAWNI Większość miejsc nie jest przystosowana dla niepełnosprawnych – pozostaje korzystać z życzliwości Tunezyjczyków. www.tunezja-moja-milosc.bloog.pl 3 SPOSOBY NA TUNEZJĘ ZWIEDZANIE Wycieczka z biurem podróży do Takrumy, malowniczo położonej wioski berberskiej w okolicach Susy. Cena – 80 zł. Wycieczka z przewodnikiem do Tunisu i Kartaginy lub do Alzahry na specjalny spektakl ukazujący kulturę kraju – koszt. ok. 140 zł. Wyprawa na Saharę (2 dni) – przejażdżka wielbłądem i jeepami. Koszt ok. 410 zł. Dodatkowa atrakcja: plany filmowe Gwiezdnych wojen. JEDZENIE Uliczne jedzenie chapati (chlebek z omletem, tuńczykiem i harissą), koszt 2–3 zł. Kanapki (króluje bagietka): 3–5 zł. Dobrze i niedrogo i – co najważniejsze – smaczni zjemy w przyulicznych restauracjach. Polecamy popularne tu spaghetti (10–16 zł). Koszt kolacji z winem w dobrej restauracji to ok. 60 zł/os. Klasyczny posiłek: zupa szorba, sałatka tunezyjska z bagietką i kuskus. ROZRYWKA Zakupy na arabskim suku. Polecamy skórzane paski (10 zł), torebki (40–80 zł), apaszki bawełniane (8 zł) i paszminowe (ok. 30 zł). Wizyta w hammamie – ok. 4 zł, masaż – ok. 20 zł. Zabiegi kosmetyczne dla kobiet – ok. 30 zł. Uwaga: specyficzne standardy higieniczne. Wizyta w hotelowym centrum spa (czasem nazywanym również hammamem). Piling i maska algowa to koszt ok. 50 zł.
A jak Afryka – słońce, plaża, lazurowe morze, piaski Sahary, wielbłądy, oazy, fata morgana i smak przygody. Wszystkie te atrakcje znajdziemy w Tunezji, afrykańskim kraju położonym pomiędzy Algierią a Libią. Wprost stworzonym do wakacyjnych wojaży. Tu nikt nie narzeka na nudę i brak atrakcji.
B jak Muzeum Bardo – najważniejsze muzeum Tunezji, w którym zgromadzone zostały wszystkie cenne znaleziska z tutejszych wykopalisk. Mieści się w Tunisie, stolicy kraju. Obejrzeć w nim możemy np.: unikatowe kolekcje mozaik powstałych między II a IV w. n.e. Na uwagę zasługuje również sam budynek, będący siedzibą muzeum, czyli dawny Pałac Brado, oficjalna kiedyś siedziba bejów husajnickich. C jak chaos, który nieustannie panuje na tunezyjskich drogach. Przepisów ruchu nikt tutaj nie przestrzega, a pieszy na drodze to wróg i należy go po prostu wyeliminować. Zanim więc podejmiemy wyzwanie przejścia np. na drugą stronę ulicy, radzę rozejrzeć się dokładnie i … przeskoczyć co sił w nogach, sprytnie przebiec lub przecisnąć się między pojazdami, wszystko to w zależności od natężenia ruchu. Samochody, wielbłądy, osiołki niebezpiecznie ocierają się o siebie, kierowcy nerwowo pokrzykują, i naprawdę trudno się zorientować, czy są to wyzwiska, czy przyjacielska wymiana zdań. Towarzyszy temu wszystkiemu nieustający dźwięk klaksonów. Częstą przyczyną korków są … spotkania towarzyskie na środku skrzyżowania. Nie należy się zbytnio irytować (to nic nie da) tylko spokojnie poczekać, aż kierowcy opowiedzą sobie wszystkie ważne sprawy i rozjadą w dwóch przeciwnych kierunkach. D jak Duz – brama na Saharę. Mała miejscowość wśród daktylowych palm, za którą rozpościera się odwieczna kraina piasku. Nic tylko wydmy i niemiłosiernie palące słońce. Z tego miejsca rozpoczyna się większość turystycznych wypraw na wielbłądach w głąb pustyni. E jak El-Dżem – niepozorne miasteczko usytuowane wokół jednego z efektowniejszych zabytków rzymskich w Afryce. To tu, wśród wszechobecnego kurzu, znajduje się wspaniale zachowane Koloseum, które widoczne jest z odległości kilkunastu kilometrów i stanowi niewiele mniejszy odpowiednik znanej na całym świecie budowli z Wiecznego Miasta. Powstałe w latach 230-238 n.e., zaskakuje swym ogromem do dnia dzisiejszego. F jak fontanny ukryte na małych placykach wśród zielonych powojów. Źródło czystej, zimnej wody oraz miejsce towarzyskich spotkań, sprzyjające wykluwaniu się wszelkich ploteczek, krążących wśród kobiet miejscowej społeczności. G jak galabija – arabski, szeroki, luźny płaszcz wykonany zazwyczaj z samodziału przędzonego w domowym zaciszu. Bardzo popularny wśród ludności zamieszkującej nie tylko Tunezję, ale też inne kraje arabskie wybrzeża Morza Śródziemnego. Lekki i ciepły – w wersji damskiej zaopatrzony w kaptur, na którego spiczastym końcu dynda śmieszny kutasik. H jak Hammamet – miasteczko wypoczynkowe nad brzegiem zatoki Hammamet. Piękne, piaszczyste plaże, eleganckie hotele, uliczki wysadzane palmami, kawiarnie, dyskoteki i wszechobecny, zniewalający zapach jaśminu, który jest symbolem tej miejscowości. Najlepszą porą na spacer po kurorcie jest wieczór, gdy gorące powietrze przenika chłodna bryza od strony morza. Miasto budzi się wówczas do życia. Restauracje i kawiarnie przeżywają prawdziwe oblężenie. Tunezyjczycy całymi rodzinami przystępują do celebrowania kolacji. Przy suto zastawionych stołach siedzą dziadkowie, rodzice, ciotki, wujkowie i dzieci. Wszyscy głośno rozmawiają, śmieją się i biesiadują do samego rana. Medina, czyli stare miasto, jest efektownie podświetlona żółtymi i pomarańczowymi światłami. W jej wnętrzu kryje się labirynt wąskich uliczek, ślepych zaułków, małych placyków z meczetami i łaźniami oraz sklepów, w których ceny są „specjalnie niskie dla Polaków”, gdyby naturalnie dać wiarę temu, co krzyczą handlarze. Życie nocne zamiera wczesnym świtem i wracając z dyskoteki do hotelu zmuszeni jesteśmy stać w korku ulicznym. I jak inszallah, czyli w imię Allaha – wykrzyknik często używany przez Tunezyjczyków, ale tylko w ciągu dnia. W godzinach wieczornych zastępuje go powiedzenie: „w nocy Allah śpi” – co oznacza, że jego wyznawca może sobie trochę pofolgować, przekraczając co nieco surowe nakazy dotyczące np. picia alkoholu. J jak jazda terenowymi samochodami po górskich oazach – kamienie wyskakują spod kół, przepaść z prawej strony a skalna ściana z lewej. Szalony kierowca, zachęcony nerwowymi chichotami, jeszcze bardziej dociska pedał gazu. Oazy, góry, pagórki, ruiny miast, które przestały już istnieć. Wszystko to miga przed naszymi oczami, a kierowca popisuje się znajomością języka polskiego, licząc do dziesięciu. K jak Kartagina – punickie miasto powstałe w XII w. p.n.e. Jak głosi legenda zostało podbite, zrównane z ziemią i symbolicznie posypane solą, aby nic nigdy więcej tu nie urosło. Jednak już w 44 r. p.n.e. Juliusz Cezar wskrzesił to miejsce. W chwili obecnej podziwiać możemy wzgórze Byrsa, ruiny rzymskiego amfiteatru, termy Antoniusza i porty punickie. L jak laba w eleganckim hotelu, nad brzegiem basenu lub morza – popijając kolorowe drinki z parasolką lub palemką i delektując się tunezyjską kuchnią, relaksujemy się pod ciepłym afrykańskim słońcem. M jak Matmata – malutka wioska oddalona o 45 km na południowy zachód od Kabisu. To tu można spotkać troglodytów, którzy od wielu wieków mieszkają w wydrążonych w ziemi jamach. Każdy pagórek w tej okolicy to jeden dom, do którego docieramy ciasnym, wydrążonym w ziemi korytarzem, zakończonym czymś w rodzaju głębokiej studni pod gołym niebem. W jej bocznych ścianach wyciosane są bardziej lub mniej przestronne jamy, które pełnią funkcję sypialni, kuchni itd. Tylko dzięki takim pomieszczeniom można przeżyć w tej okolicy, gdzie słońce jest zabójczo gorące. N jak Nabul – kolejne turystyczne miasteczko. Nowoczesne hotele sąsiadują tutaj z typową arabską architekturą, a kolorowe bazary rozłożone na środku ulicy przyciągają turystów z najbardziej oddalonych zakątków miasta. Stąd można również rozpocząć fascynującą podróż lokalnym autobusem do Kelibi, gdzie znajduje się stary fort, dumnie wznoszący się nad błękitnym morzem. Wybudowany przez Bizantyjczyków w VI w. n.e. do dnia dzisiejszego zachwyca swym majestatem. Najciekawsza w całej wyprawie jest jednak sama jazda miejscowym autobusem, którym podróżują głównie tubylcy, przewożący ze sobą wszystko, co tylko się zmieści. Od środków czystości, materiałów budowlanych, po stary klozet, kury w klatce i kozy na sznurkach. O jak oaza, skąpana w księżycowym blasku. Palmy, połyskujące gwiazdy „na wyciągnięcie ręki” i migoczące ogniska, przy których na kolorowych dywanach siedzą podróżni w galabijach i turbanach na głowach. Palą, piją, jedzą. Dyskutują zawzięcie, śpiewają i klaszczą, gdy w krąg ogniska, w rytm wybijany na bębenku, wkracza skąpo odziana tancerka. Jej brzuch, dłonie i ramiona poruszają się płynnymi ruchami, hipnotyzując oglądających ją mężczyzn. P jak palenie fajki wodnej na dachu jednej z licznych w medinach kawiarenek – popijając miętową, słodką herbatę z orzeszkami ziemnymi, zaciągam się tytoniem truskawkowym, bananowym, różanym lub innym. Czas płynie wolno, a my kontemplujemy otaczający nas świat: suszące się na sąsiednim tarasie pranie, bawiące się dzieci, kobiety ukryte pod czadorami. R jak rachatłukum – kolorowa miękka galaretka, posypana cukrem pudrem lub wiórkami kokosowymi. Iście arabski łakoć. S jak Sidi Bu Said – białe miasteczko, o błękitnych drzwiach i oknach, tarasowo przyklejone do skalnego zbocza nad brzegiem morza. Tu, pomimo ogromnej liczby turystów, można przycupnąć na kilka minut na jednym z ukwieconych skwerów i obserwować ludzi z całego świata, którzy biegają po tym bajkowym miejscu, zachwycając się pięknem, wynikającym z prostoty. T jak Tunis – stolica Tunezji, miasto, w którym architektura francuskiego stylu kolonialnego miesza się ze stylem arabskim. To tutaj białe wille, otoczone werandami, wznoszą się obok wiekowych meczetów. Bramą Morską możemy dostać się do mediny. Labirynt wąskich uliczek wciąga nas w głąb starego miasta. Na ulicznych straganach w wysokie kopce usypane są orzeszki, pistacje, rodzynki, morele i daktyle. Na dużych miedzianych tacach bloki chałwy pokryte są kropelkami tłuszczu, a ogromne francuskie naleśniki zawija się w codzienną gazetę. W małych sklepikach ze starociami można dokopać się prawdziwych skarbów: starego sztyletu, srebrnej bransolety czy kunsztownie rzeźbionego czajniczka do parzenia kawy. Z jak zabawa w nocnych klubach i dyskotekach – tu nawet samotne kobiety znajdą partnerów do tańca. Fordanserzy powracają! W jak wahhabizm – religijna doktryna, utworzona około 1744 r., głosząca powrót do „pierwotnej czystości” islamu, do prostoty i surowości obyczajów – zdecydowanie niepopularna wśród młodych Tunezyjczyków. Tekst: Agnieszka Budo
Choć mówi się, że to najbardziej zeuropeizowany kraj arabski, to jednak egzotykę wyczuwa się tu na każdym kroku. Jedyny wyjątek stanowią hotele w nadmorskich kurortach, które chyba na całym świecie są takie same. Prawdziwą Tunezję zobaczy się w ciasnych uliczkach miast, na gwarnych bazarach i w kawiarniach.
Podróż samolotem z Polski do Tunisu trwa tylko trzy godziny. To niby mało, ale z niecierpliwością czekam na lądowanie. Jest wieczór, więc cały czas wypatruję świateł na stałym lądzie. Wreszcie są! Brzeg, na którym w starożytności znajdowała się Kartagina, coraz bardziej się przybliża. Nareszcie lądujemy. Po wyjściu z samolotu bucha nam w twarze gorące powietrze. Mimo późnej pory temperatura przekracza 30 stopni. Po chwili jestem oblana potem i marzę tylko o prysznicu i włożeniu żebdy – luźnej, przewiewnej arabskiej sukienki, jedynego stroju, w jakim mogę wytrzymać tutejsze upały. Towarzyszą mi dwaj mężczyźni. Samir – mąż, rodowity Tunezyjczyk, i nasz trzyletni synek Karim, którego ciągle trzeba pilnować, żeby się gdzieś nie zawieruszył. Tym razem wybieramy hotel w miejscowości wypoczynkowej Kamart niedaleko Tunisu zamiast przestronnego domu rodziny mojego męża w pobliskim Dżabal Khaui. Powód? Klimatyzacja w pokoju, bez której trudno byłoby spać. Następnego dnia wyruszamy na wycieczkę do odległych o ok. 15 km od Tunisu ruin starożytnej Karta-giny – miasta założonego w IX w. p.n.e. Zachowały się tam pozostałości budowli z czasów rzymskich, ale są także starsze – fenickie. Wsiadamy do taksówki, która jak wszystkie inne jest żółta i bardzo tania. – Nigdzie nie jadę! Poszukajcie sobie innej taksówki! – krzyczy do nas naburmuszony kierowca. Wybałuszam oczy, a mój mąż zaczyna obrzucać go przekleństwami. Taksówkarz wybucha głośnym śmiechem i natychmiast zapuszcza motor. Okazało się, że żartował. Ot, takie tunezyjskie poczucie humoru… Po drodze opowiadam synkowi legendę o powstaniu Kartaginy. Założyła ją ponoć fenicka księżniczka Alissa, która musiała uciekać z rodzimego księstwa Tyr przed dybiącym na jej życie rodzonym bratem. Wraz z osiemdziesięcioosobową świtą wsiadła na statek i przypłynęła do brzegów dzisiejszej Tunezji. Mieszkali tu wtedy Berberowie – rdzenni Tunezyjczycy, którymi rządził książę Hiarbas. Alissa poprosiła go o pozwolenie na osiedlenie się. W drwiącej odpowiedzi usłyszała, że książę da jej tyle ziemi, ile przykryje skóra bawołu. Sprytna księżniczka pocięła więc skórę na cieniutkie paski, związała je ze sobą i otoczyła nimi wzgórze. Z pomocą swoich ludzi zbudowała na nim miasto, które nazwała Quart Hadasht – Nowe Miasto. Wkrótce połączono te słowa w jedno i tak powstała nazwa Carthago, zmieniona później przez Arabów na Kartaginę. Samo wzgórze do dziś nosi nazwę Birsa, czyli bawola skóra. Teraz stoi na nim katedra św. Ludwika zbudowana pod koniec XIX w. przez Francuzów, pod których władzą znajdowała się w owym czasie Tunezja. Podobno w tym miejscu zginął św. Ludwik w czasie wyprawy krzyżowej. Główna fasada kościoła przypomina nieco katedrę Notre Dame w Paryżu. Nie odbywają się tam nabożeństwa, lecz koncerty. Istnieje tu także prywatne muzeum starożytności „Akropolium”. Ze wzgórza Birsa ruszamy do portów fenickich z V w. p.n.e. Pierwszy, wojskowy, to okrąg średnicy 350 m. W jego centrum znajdowała się sztuczna wyspa pozwalająca admirałowi kontrolować wszystko, co działo się w porcie. Sąsiadował z nim prostokątny port handlowy, którego zarysy widać do dziś. Oba obiekty były połączone w tak przemyślny sposób, że z portu handlowego nie można było dostrzec, co dzieje się w wojskowym. Nieopodal znajdują się ruiny amfiteatru z czasów panowania Rzymian, którzy zniszczyli fenicką Kartaginę, a na jej miejscu wznieśli własne miasto. Amfiteatr jest ważnym miejscem dla chrześcijan. To właśnie tutaj zginęły dwie późniejsze święte: Perpetua i Felicyta. Obie były młodymi mężatkami. Perpetua miała małego synka, którego przynoszono jej do więzienia do karmienia. Felicyta była w ósmym miesiącu ciąży. Po porodzie odebrano jej dziecko. I choć rodziny obu kobiet namawiały je, by wyrzekły się swojej wiary, żadna nie chciała się na to zgodzić. 7 marca 203 r. obie zostały rozszarpane przez dzikie bestie na arenie amfiteatru, a wiele lat później kanonizowane. W roku 1996 modlił się w tym miejscu papież Jan Paweł II. Drogą z czasów rzymskich przybliżamy się do brzegu morza, żeby podziwiać ruiny term Antonina. Były to trzecie co do wielkości termy starożytnego świata – mogło w nich jednocześnie zażywać kąpieli prawie 2 tys. osób. Do oczyszczania ciała używano naturalnego „peelingu” z drobnego piasku i oliwy. Najbardziej imponującą częścią term było frigidarium, czyli „zimna sala” o powierzchni 1 000 m2. Do dziś zachowały się podpierające ją marmurowe kolumny. Odpoczywano w niej po gorących kąpielach, ale także plotkowano i dyskutowano o filozofii, polityce czy sztuce. Nawiasem mówiąc, podobną funkcję pełnią dziś hammamy, czyli arabskie łaźnie publiczne, w których spotykają się Tunezyjczycy. Wpadamy jeszcze na krótko do miasteczka Sidi Bu Sa’id, malowniczo położonego na wysokim brzegu morza. Urokliwe białe domy o niebieskich oknach, drzwiach i balkonach, sklepiki z pamiątkami, stara turecka kawiarnia – wszystko to przyciąga rzesze turystów. Omijamy szerokim łukiem nagabujących nas sprzedawców. Krzyczą nawet po polsku: „Dobra cena!” i „Za darmo!”, ale wiemy, że pamiątki, które oferują, mają horrendalne ceny zupełnie nieprzystające do ich rzeczywistej wartości. W kawiarni wypijamy mocną miętową herbatę z orzeszkami pinii podawaną w małych szklaneczkach i wracamy. Następne dwa dni przeznaczam na wycieczkę w głąb kraju. Wyprawa ta byłaby zbyt męcząca dla Karima, zostawiam go więc pod opieką taty i babci. Wyruszam w towarzystwie siostry i brata męża. Chcę zobaczyć rzymskie koloseum w al DŻamm wybudowane w III w. n.e. Ten trzeci co do wielkości amfiteatr na świecie mógł pomieścić aż 30 tys. widzów. Doskonale się zachował i robi tylko trochę mniejsze wrażenie niż Koloseum w Wiecznym Mieście. Długo błądzę po stopniach widowni, arenie i po zakamarkach podziemnej części, w których gladiatorzy czekali na rozpoczęcie walki, a lwy i inne dzikie zwierzęta – na polowanie na skazańców. Jedziemy dalej na południe do miejscowości Matmata – podziemnej wioski Berberów, która stała się sławna dzięki kręconym w niej scenom do Gwiezdnych wojen. Jej mieszkańcy, nazywani troglodytami, żyją w wydrążonych w miękkiej skale domostwach. Głębokie studnie są podwórkami, a otwory w ich ścianach to pokoje, kuchnie i pomieszczenia gospodarcze. W porównaniu z żarem na zewnątrz panuje tam miły chłód. Sprzętów jest niewiele i wszystkie bardzo proste, ale nie może zabraknąć anteny satelitarnej i dekodera. Cóż, nowoczesność wkracza także tutaj. Stroje pozostają jednak takie jak dawniej. Kobiety berberyjskie noszą tradycyjne holi – długi na cztery metry kawałek tkaniny upinany na ciele za pomocą ogromnych metalowych spinek i wełnianych pasków. Twarze starszych gospodyń są ozdobione tatuażami, a dłonie oraz stopy ich córek i wnuczek wzorami wykonanymi henną. Ten zwyczaj upiększania ciała jest rozpowszechniony wśród wszystkich Tunezyjek. Następnie udajemy się do Duz – miejscowości zwanej „Bramą Sahary”. Ta największa tunezyjska oaza była kiedyś ważnym przystankiem na drodze karawan przemierzających pustynię. Teraz przyciąga turystów, zwłaszcza w grudniu i styczniu, kiedy odbywa się czterodniowy Festiwal Sahary: wyścigi wielbłądów, popisy jazdy konnej czy polowania z saluki – chartami perskimi. Docieramy tam późnym popołudniem, mamy więc okazję obserwować zachód słońca na saharyjskich wydmach. Kierujemy się do „lądowiska” wielbłądów, czyli miejsca, w którym zwierzęta i ich właściciele czekają na chętnych na przejażdżkę. Wsiadając na garbatego zwierzaka, trzeba się mocno trzymać siodła, by nie spaść, ponieważ wstając, prostuje on najpierw tylne nogi, a dopiero później przednie. Jedziemy spory kawałek w głąb pustyni – przejażdżka trwa około godziny. Dopiero teraz zaczynam rozumieć, dlaczego Tuaregowie – koczownicy zamieszkujący Saharę – zasłaniają sobie usta i nosy chustami. Wieje dość mocny wiatr i piasek wciska się dosłownie wszędzie: do oczu, nosa, ust, uszu, butów i Bóg wie, gdzie jeszcze. I nie jest to zwykły piasek jak na plaży, tylko o wiele drobniejszy, przypominający mąkę. Zapominam o nim jednak całkowicie, gdy obserwuję zachód słońca. Oświetlony na pomarańczowo bezkres wydm wygląda wręcz bajkowo, ale gdyby ktoś spróbował go sfotografować lub namalować na płótnie, wyszedłby straszliwy kicz. Nie zawsze piękno natury daje się dobrze utrwalić. Noc spędzamy w hotelu, w którym zadziwia mnie basen wypełniony… słoną wodą. Ale przecież znajdujemy się na skraju pustyni i o inną wodę tutaj trudno. Do domu wracamy następnego ranka. Nie mamy, niestety, czasu, by odwiedzić Kairuan – czwarte po Mekce, Medynie i Jerozolimie święte miasto islamu. Najważniejszym zabytkiem jest tam przypominający imponującą fortecę Wielki Meczet, zwany także Sidi Okba, od imienia jego fundatora. Zbudowano go w 670 r., ale obecnie najstarsze mury pochodzą z IX w. Znajduje się w nim 414 kolumn, z których większość została przetransportowana z ruin Kartaginy. Kiedyś zabraniano ich liczenia z obawy przed oślepnięciem. Kairouan słynie także z przepięknych, ręcznie tkanych dywanów. Zwiedzanie muzeum, w którym można zobaczyć tkaczy przy pracy, odkładam na czas swojej następnej wizyty w Tunezji. Kiedy docieramy do Dżabal Khaui, do domu rodziny męża, przypominam sobie, że to sezon zbioru oliwek. Ciężkie worki z twardymi, zielonymi owocami stoją na podwórku, a także w mniej reprezentacyjnych pokojach. Z pobliskiego gaju wciąż dowożone są kolejne worki. Mam okazję zobaczyć, jak tłoczy się oliwę domowym sposobem. Najpierw rozciera się oliwki na miazgę za pomocą kamiennych żaren – takich samych, jakich używało się tu tysiące lat temu. Pytam, czy nie łatwiej byłoby użyć jakiejś maszyny. W odpowiedzi słyszę, że jej kupno byłoby opłacalne tylko przy większej ilości owoców, przy produkcji na dużą skalę. Zmiażdżone oliwki przesypuje się później do wielkich plastikowych miednic i… udeptuje stopami. Brązowozielona paćka jest następnie zalewana wodą. Substancja, która zbiera się na jej powierzchni, to właśnie oliwa, która jak wiadomo „na wierzch wypływa”. Zgarnia się ją stulonymi dłońmi i przelewa do mniejszego naczynia, a następnie do butelek. Nazajutrz wypada sobota, chcę więc wybrać się do hammamu. W końcu w ten dzień żony biorą specjalnie długą kąpiel, by spędzić romantyczny wieczór ze swoimi mężami, gdy liczne zazwyczaj potomstwo pójdzie spać. I dzięki temu rodzą się nowi obywatele Tunezji… W łaźni panuje bardzo wysoka temperatura, dlatego osoby z problemami kardiologicznymi powinny jej raczej unikać. W przedsionku, który służy także za przebieralnię, znajduje się wodotrysk. Można tu również kupić napoje chłodzące i odpocząć po kąpieli na podestach wyłożonych matami i poduszkami. Przy wejściu każdy dostaje kilka plastikowych wiader do mieszania ciepłej i zimnej wody. Należy wziąć ze sobą ręcznik, naczynie do czerpania wody, szampon i mydło oraz bieliznę na zmianę (kobiety korzystają z hammamu topless). Niezbędną rzeczą jest także kesa – rękawica z szorstkiej tkaniny przeznaczona do masażu. Po jej użyciu skóra staje się gładka i delikatna niczym u noworodka. Poza myciem i masażem kobiety farbują tu sobie włosy, poddają innym zabiegom upiększającym i plotkują na całego. Latem, gdy w Tunezji niemal codziennie odbywają się wesela, w hammamach bardzo często spotyka się grupy roześmianych kobiet. Wśród nich jest panna młoda, ponieważ wizyta w łaźni stanowi część weselnego rytuału. Ślub jest bowiem najważniejszym wydarzeniem w życiu każdego Tunezyjczyka. Poprzedzają go huczne zaręczyny, w czasie których narzeczona jest ubrana na biało, a cała rodzina i znajomi bawią się przy muzyce. Samo podpisywanie kontraktu małżeńskiego trwa może kwadrans i odbywa się w urzędzie miasta. Nie trzeba wkładać specjalnego stroju, można przyjść choćby w dżinsach. Tunezyjki lubią się jednak stroić i starają się ładnie ubierać na tę okazję. Dopiero wesele – trwające tydzień – celebruje się z wielką pompą. Co ciekawe, może się ono odbyć w dowolnym czasie, nawet kilka miesięcy po ślubie. Każdego wieczoru dzieje się coś innego. W domu panny młodej zbierają się jej krewne i przyjaciółki i przygotowują ją na spotkanie z narzeczonym. Wśród zabiegów upiększających znajduje się depilacja za pomocą syropu przyrządzonego z wody i cukru. Dłonie i stopy ozdabia się henną, do której często dodawany jest… rozpuszczalnik, by nadać skórze jak najciemniejszą barwę. Papkę z henny trzyma się dobre dwie godziny. Aby kolor jeszcze lepiej „chwycił”, stopy i dłonie owija się watą i tkaniną, a następnie nakłada na nie specjalne ozdobne pokrowce haftowane cekinami i błyszczącymi nićmi. Oczywiście każdego dnia wesela narzeczona ma na sobie inny strój. Wieczór henny odbywa się także w domu pana młodego. Różnica polega na tym, że mężczyźnie ozdabia się nią tylko mały palec dłoni. Towarzyszą temu tańce przy akompaniamencie orkiestry i jedzenie smacznych potraw. W powietrzu unosi się zapach bhur – bardzo aromatycznego kadzidła palonego na węglach drzewnych w glinianych pojemnikach zwanych kanun. Słychać też radosne pohukiwanie kobiet, przypominające trochę indiańskie okrzyki. Ostatniego dnia wesela państwo młodzi wreszcie się spotykają. Siadają na złocistych tronach i pozują do zdjęć. Narzeczona ma na sobie białą suknię z welonem, podobną do europejskich, ale dużo bardziej strojną. Czasami strój ślubny stanowi top z odsłoniętym brzuchem i bardzo szerokie spodnie wyszywane świecidełkami. Pod każdą ich nogawką tkwi kilkuwarstwowa krochmalona halka. Wszystko to waży kilkanaście kilogramów i utrudnia poruszanie się. Dlatego właśnie panna młoda mało tańczy na własnym weselu. Istnieje też inny powód. Po zakończeniu uroczystości straci dziewictwo, najczęściej jest więc śmiertelnie poważna i raczej nie myśli o tańcu. Równie wielką rodzinną uroczystością jest obrzezanie chłopca. Zabiegowi poddawane są dzieci w różnym wieku. Czasem wykonuje się go u kilkumiesięcznych niemowląt, ale częściej u kilkulatków. Podobnie jak spotkanie młodej pary, obrzezanie poprzedza wizyta chłopca w hammamie i wieczór henny. Ponadto maluch jest ubierany w tradycyjny strój złożony z długiej tuniki, bufiastych spodni oraz czerwonego ozdobnego nakrycia głowy. Wraz z rodziną i innymi gośćmi zaproszonymi na uroczystość oraz przy akompaniamencie orkiestry obwozi się go po ulicach miasteczka konnym zaprzęgiem. Sam zabieg przeprowadza w domu chłopca specjalnie wyszkolony fachowiec. Podaje on dziecku miejscowe znieczulenie i usuwa napletek przy użyciu skalpela albo urządzenia do elektrokoagulacji. Taką maszynę podłącza się do prądu i przecina skórę za pomocą rozżarzonej końcówki. Dzięki temu zabieg jest praktycznie bezkrwawy. Coraz częściej jednak rodzice decydują się na przeprowadzenie obrzezania dzieci w klinice w pełnej narkozie pod opieką lekarzy. Zgodnie z tradycją matka chłopca nie jest obecna w czasie zabiegu, bo byłoby to dla niej zbyt silne przeżycie. Znajduje się zwykle w innym pomieszczeniu – stoi w misce napełnionej zimną wodą, co ma być naturalnym środkiem uspokajającym. Obrzędowi towarzyszą wspomniane już „indiańskie” pohukiwania oraz bicie w bębny. W momencie, w którym lekarz lub przeszkolony mężczyzna skończy usuwać napletek, rozbijane jest gliniane naczynie z cukierkami czy innymi słodyczami, które zbierają dzieci obecne na uroczystości. Sam główny bohater także dostaje słodycze i mnóstwo prezentów, w tym również pieniądze. A potem odbywa się huczna zabawa z orkiestrą i tańcami, a jeżeli rodzinę na to stać, także z popisami zawodowych tancerek brzucha. Goście raczą się również pieczonym mięsem barana zabitego specjalnie na tę okazję. Gdybyśmy przyjechali do Tunezji w innym czasie, pewnie spędzilibyśmy niejeden wieczór, tańcząc na weselu lub uroczystości obrzezania. Ale jest wrzesień i trwa właśnie ramadan – święty miesiąc religii muzułmańskiej. W jego trakcie od wschodu do zachodu słońca obowiązuje post. Nie oznacza to niejedzenia mięsa, tylko całkowite powstrzymanie się od jedzenia, picia i seksu. Nie urządza się także hucznych imprez. W czasie ramadanu całe życie w Tunezji wywracane jest do góry nogami. Ludzie bardzo krótko pracują, a sklepy czy kawiarnie są zamknięte. Panie domu nie spędzają jednak mniej czasu w kuchni. Muszą przyszykować kolację dla całej rodziny, składającą się z kilku potraw. Często, niezmienionym od wieków berberyjskim zwyczajem, pieką płaskie chleby przyklejane do ścianek okrągłego pieca zwanego tabouna. Wokół niego kręcą się dzieci, które czekają na małe chlebki przygotowane specjalnie dla nich do kolacji. Kiedy z wieży meczetu rozlega się wezwanie na czwartą modlitwę, wyludniają się ulice. Wszyscy udają się do domów, by spożyć posiłek w towarzystwie swoich najbliższych. Przypomina to trochę wieczór w wigilię Bożego Narodzenia, z tą jednak różnicą, że powtarza się ona każdego wieczora przez cały miesiąc. A po kolacji zaczyna się życie. Otwierane są sklepy i kawiarnie, a dzieci bawią się do późna w nocy. Na zakończenie ramadanu odbywa się trzydniowe święto, w czasie którego maluchy dostają prezenty. W niedzielę idziemy na miejscowy suk, czyli arabskie targowisko. Nie z pamiątkami dla turystów, ale na takie, na którym można kupić wiktuały, ubrania, buty, naczynia, a nawet zwierzęta gospodarskie. Bardzo tu głośno. Sprzedawcy krzyczą na całe gardło, zachęcając do kupowania swoich towarów. Panuje też wielki ścisk, bo w dzień targowy zwykle robi się zakupy na cały tydzień. Ponieważ rodzina mojego męża jest liczna, do transportowania zakupów potrzebne nam są… taczki. Układamy na nich kilogramy ziemniaków, papryki, pomidorów, przypraw, a także grube pęczki natki pietruszki. Korzystam z okazji i kupuję khol – czarny proszek pochodzenia roślinnego do malowania oczu, który jest lekiem na podrażnione i zaczerwienione białka, a jednocześnie stanowi ochronę przed słońcem. A praży ono znów niemiłosiernie. Tak bardzo, że nie mogę się już doczekać powrotu do Polski, do naszego chłodnego klimatu. Ale zaraz po wyjściu z samolotu w Warszawie znów zaczynam tęsknić za tunezyjskimi widokami, dźwiękami i zapachami. Bo od Tunezji można się uzależnić.