Wygląda jak puszysta maskotka. Naukowcy odkryli, że to jeden z najmłodszych ssaków świata
Leming norweski, żyjący na Półwyspie Fennoskandzkim, okazał się prawdziwym ewolucyjnym młodzikiem. Analizy genetyczne wykazały, że jako odrębny gatunek pojawił się zaledwie 35 tys. lat temu.
Spis treści Naukowcy poznali przeszłość leminga norweskiego Nietypowe mutacje i brak krzyżowania z bliskim krewnym Zaskakujące zachowania lemingów – mit o „samobójstwach” Badacze z Uniwersytetu Sztokholmskiego, wykorzystując sekwencjonowanie i zaawansowane analizy genetyczne, odkryli zaskakującą historię ewolucyjną leminga norweskiego (Lemmus lemmus). Wyniki ich pracy, opublikowane w czasopiśmie "Proceedings of the National Academy of Sciences" wskazują że jest to jeden z ewolucyjnie najmłodszych gatunków ssaków. Naukowcy poznali przeszłość leminga norweskiego Leming norweski oddzielił się od swojego najbliższego krewnego – leminga zachodniosyberyjskiego – około 35 000 lat temu, czyli podczas ostatniego zlodowacenia. Odgrywa on kluczową rolę ekologiczną w tundrze Półwyspu Fennoskandzkiego, obejmującego Norwegię, Szwecję, Finlandię i część Rosji. Zwierzak ten jest podstawowym źródłem pożywienia dla wielu drapieżników, w tym zagrożonego lisa polarnego. Dotychczas jednak nie był szczegółowo zbadany genetycznie. Szwedzkie badanie porównało genomy dziewięciu współczesnych oraz dwóch kopalnych osobników lemingów. Wyniki wykazały, że leming norweski i zachodniosyberyjski stanowią odrębne linie ewolucyjne. Co ciekawe, nie znaleziono dowodów na krzyżowanie się tych dwóch gatunków, mimo że ich zasięgi prawie się pokrywają, a rozdzieliły się stosunkowo niedawno. To przypadek dość nietypowy wśród blisko spokrewnionych i żyjących na tym samym terenie ssaków. Nietypowe mutacje i brak krzyżowania z bliskim krewnym Zespół badaczy zidentyfikował setki unikalnych mutacji u leminga norweskiego, szczególnie w genach odpowiadających za kolor sierści, metabolizm tłuszczu i (prawdopodobnie) zachowanie. Te różnice genetyczne tłumaczą charakterystyczne czarno-żółte umaszczenie oraz wyjątkową zdolność do aktywności zimą, co uznawane jest za przystosowanie do surowych warunków klimatycznych i presji drapieżników. Badanie dostarczyło również nowych informacji na temat filogenezy rodzaju Lemmus, potwierdzając przy okazji status leminga wschodniosyberyjskiego jako odrębnego gatunku (Lemmus paulus) oraz porządkując długo niejasną taksonomię tej grupy. Zaskakujące zachowania lemingów – mit o „samobójstwach” Lemingi to niewielkie gryzonie z rodziny chomikowatych, zamieszkujące głównie tundrę Eurazji i Ameryki Północnej. Słyną z cyklicznych wahań liczebności populacji, która co jakiś czas gwałtownie wzrasta. Duże liczby lemingów podejmują wtedy migracje z przegęszczonych terenów, ginąc przy okazji za sprawą drapieżników lub tracąc życie np. płynąc w rzekach, a nawet morzu. To zachowanie zrodziło nieprawdziwe przekonanie, że lemingi popełniają „zbiorowe samobójstwo” i są mało inteligentnymi zwierzętami. Źródło: Proceedings of the National Academy of Sciences Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Łobuz z tundry, który przetrwa każdą zimę. Nawet wilki czują przed nim respekt
Rosomak jest legendarnym symbolem siły i wytrwałości w surowych warunkach tajgi i tundry. To skuteczny drapieżnik i padlinożerca. Jego nazwa może brzmieć egzotycznie, ale kryje się pod nią niezwykle interesujące zwierzę, które z uwagi na wędrowny tryb życia, pozostaje stosunkowo słabo poznane.
Spis treści: Rosomak i jego krewni Rosomak tundrowy – jak żyje jedyny współczesny rosomak? Gdzie występują rosomaki? Czy można go spotkać w Polsce? Obserwując go trudno uwierzyć, że jest krewniakiem drobnych łasic i fretek. Rosomak to masywne, odporne zwierzę słynące z odwagi graniczącej z bezczelnością. Oto niezwykłe fakty i zwyczaje rosomaka tundrowego. Rosomak i jego krewni Rosomak to rodzaj ssaków, który został zdefiniowany w 1780 roku przez niemieckiego zoologa Petera Simona Pallasa. Nazwa łacińska Gulo pochodzi od słowa „żarłok” i odzwierciedla potężny apetyt tego drapieżnika. Obecnie rodzaj obejmuje jeden żyjący współcześnie gatunek – rosomaka tundrowego (Gulo gulo), choć w przeszłości istniały także inne gatunki, obecnie już wymarłe: Gulo minor (pliocen, Azja), Gulo schlosseri (plejstocen, Ameryka Północna i Europa) oraz Gulo sudorus (pliocen, Ameryka Północna). Rosomak należy do podrodziny Guloninae, w ramach rodziny łasicowatych, co oznacza, że choć swoim wyglądem przypomina małego niedźwiedzia, jego zachowania i budowa anatomiczna są typowe dla łasic. Dzięki silnym szczękom, ostrym zębom i masywnie zbudowanym łapom jest doskonale przystosowany do polowania i zdobywania pokarmu w trudnych warunkach. Rosomak tundrowy jest fascynującym przykładem przystosowania drapieżnika do życia w ekstremalnych warunkach. Jego siła, wytrwałość i zdolność do przetrwania w surowym klimacie czynią go wyjątkowym przedstawicielem rodziny łasicowatych. Choć w naturze jest trudny do zaobserwowania, dzięki ochronie i obecności w ogrodach zoologicznych możemy poznawać i doceniać to niezwykłe zwierzę, które pozostaje symbolem dzikiej, północnej przyrody. Rosomak tundrowy – jak żyje jedyny współczesny rosomak? Rosomak tundrowy jest największym naziemnym przedstawicielem rodziny łasicowatych. W odróżnieniu od swoich dużych bliskich krewnych, takich jak arirania amazońska czy kałan morski, prowadzi głównie lądowy tryb życia. Jest zwierzęciem wyjątkowo odpornym na niskie temperatury i zmienne warunki klimatyczne północnych regionów Eurazji i Ameryki Północnej. Charakteryzuje się legendarną wręcz siłą, odwagą i wytrwałością – cechy te pozwalają mu konkurować nawet z większymi drapieżnikami, takimi jak pumy, baribale czy wilki. Ze względu na mobilny tryb życia i skryty charakter, rosomaka trudno obserwować w naturze, a jego zachowania pozostają wciąż stosunkowo słabo poznane. Wygląd Rosomak tundrowy ma masywną budowę ciała, dużą głowę, małe zaokrąglone uszy i krótki ogon. Jego ciało mierzy od 65 do 87 cm długości, ogon od 17 do 26 cm, a masa ciała waha się od 10 do 31 kg – samice są zwykle o około 10–30% mniejsze i lżejsze od samców. Futro rosomaka jest długie, gęste i brązowoczarne, z charakterystycznymi jasnymi plamami na głowie oraz pasami po bokach ciała. Dzięki szerokim stopom i relatywnie niewielkiej masie ciała, rosomak sprawnie porusza się po śniegu, a jego zręczność pozwala mu również na pływanie oraz wspinaczkę po drzewach i skałach. Zmysły węchu i słuchu są bardzo dobrze rozwinięte, podczas gdy wzrok pozostaje słabszy, co sprawia, że rosomak korzysta głównie z tropów zapachowych i dźwięków podczas polowania. Pożywienie Rosomak tundrowy jest wszystkożerny, choć jego dieta opiera się głównie na padlinie. Zjada mięso zwierząt, które sam upolował lub znalazł martwe, a zimą nie waha się atakować dużych ssaków, takich jak jelenie, łosie czy renifery, wytrwale ścigając je po śniegu. W jego diecie znajdują się również ptasie jaja, larwy owadów i jagody. Silne szczęki i ostre zęby umożliwiają miażdżenie dużych kości i zamarzniętego mięsa. Rosomaki gromadzą zapasy w tunelach pod śniegiem, do których potrafią powracać nawet po kilku miesiącach. Ta zdolność magazynowania pożywienia jest kluczowa w surowych, północnych warunkach, gdzie dostęp do świeżego mięsa to luksus. Rozmnażanie Okres godowy rosomaka trwa od maja do sierpnia. Zwierzęta są poligamiczne – jeden samiec rozmnaża się z kilkoma samicami w swoim terytorium. Zagnieżdżenie się zarodka może nastąpić nawet po około 6 miesiącach (zachodzi tzw. stan diapauzy), a faktyczna faza ciąży trwa od 30 do 50 dni. Samice rodzą zazwyczaj 3 młode, choć standardem są ciąże pojedyncze, a nawet mioty do 5 osobników. Młode karmione są przez matkę przez około trzy miesiące, a pełną samodzielność uzyskują po roku życia. Samica zachodzi w ciążę co dwa lata, a młode osiągają dojrzałość płciową w wieku 2–3 lat. Takie cykle reprodukcyjne sprawiają, że populacja rosomaka odnawia się powoli, co dodatkowo zwiększa wrażliwość gatunku na zagrożenia. Gdzie występują rosomaki? Rosomak tundrowy zamieszkuje głównie północne regiony Eurazji i Ameryki Północnej. Wyróżnia się dwa podgatunki, które zamieszkują odmienne rejony: • Gulo gulo gulo, czyli rosomak tundrowy, który zamieszkuje Skandynawię, Rosję, Mongolię, północno-zachodnią i północno-wschodnią część Chin. • Gulo gulo luscus, czyli rosomak amerykański, którego można spotkać w Kanadzie i zachodniej części Stanów Zjednoczonych (np. w stanie Alaska, Waszyngton, Montana czy Kalifornia). Rosomaki preferują odludne obszary w tajdze i tundrze oraz tereny górzyste. Populacje tego gatunku w Europie są nieliczne. Obecnie żyją głównie w północnej części Półwyspu Skandynawskiego (Norwegia, Szwecja) oraz w rejonie od Finlandii po Republikę Karelii. Czy można go spotkać w Polsce? W Polsce rosomak nie występuje naturalnie. Historycznie jego zasięg nie obejmował terenów naszego kraju, choć sporadycznie mógłby się pojawić w ramach migracji z pobliskich regionów północnej Europy. Obecnie rosomaka można podziwiać w polskich ogrodach zoologicznych, m.in. w ZOO w Opolu oraz w Śląskim Ogrodzie Zoologicznym. W niewoli zwierzęta te rozmnażają się z trudem, a żywo urodzone młode często umierają, dlatego populacje w ogrodach zoologicznych są ograniczone do około setki osobników w Europie i Ameryce Północnej. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Zając polarny przemierzył 388 km w rekordowe 49 dni i zmarł. Co nim kierowało?
Zając polarny zaskoczył naukowców, przemierzając ponad 388 kilometrów w zaledwie 49 dni. Rekordowy dystans udokumentowany przez biologów pokazuje niezwykłe możliwości tych arktycznych zwierząt — ale historia kończy się tragicznie. Co mogło doprowadzić do śmierci zwierzęcia tuż po jego spektakularnej wędrówce?
Spis treści: Mistrz kamuflażu z Arktyki – co potrafi zając polarny? 388 kilometrów w 49 dni – rekordowa trasa zająca BBYY zszokowała naukowców BBYY nie wróciła do domu – rekordowa wędrówka zakończyła się tragedią 388 kilometrów w 49 dni. Taką trasę pokonała samica zająca polarnego (Lepus arcticus) o imieniu BBYY, wprawiając badaczy tego gatunku w osłupienie. To najdłuższa zarejestrowana wędrówka zająca – i jednocześnie jedna z najbardziej zagadkowych. Dlaczego BBYY ruszyła w tak długą podróż? I co sprawiło, że zaledwie miesiąc po jej zakończeniu zwierzę zmarło? Ta historia ma więcej znaków zapytania, niż można się spodziewać. Mistrz kamuflażu z Arktyki – co potrafi zając polarny? Zając polarny jest gatunkiem ssaka z rodziny zającowatych. Występuje głównie w tundrowych regionach Grenlandii, północnej części Kanady i na Alasce. Kiedy pora roku się zmienia, zając dobrze przystosowuje się do środowiska. Wraz z pierwszymi opadami śniegu zmienia futro na białe. Przez resztę roku jest niebiesko-szary. Jego środowiskiem naturalnym są polarne i górzyste siedliska. Zające polarne to małe, 4-kilogramowe zwierzęta, które często padają ofiarą lisów i wilków. Naukowcy zbadali, w jaki sposób te te małe ssaki się przemieszczają. O najnowszym odkryciu poinformowano na łamach czasopisma naukowego „Ecology”. 388 kilometrów w 49 dni – rekordowa trasa zająca BBYY zszokowała naukowców W 2019 roku prof. Dominique Berteaux, ekolog z kanadyjskiego Université du Québec wraz ze współpracownikami postanowili zbadać trasy zajęcy polarnych. W tym celu schwytali 25 dzikich osobników, które żyły na północnym obszarze Wyspy Ellesmere’a i założyli im specjalne obroże z nadajnikami satelitarnymi. Naukowcy przyznają, że sami nie spodziewali się, że odkryją coś tak niezwykłego. Samica, którą nazwano BBYY, pokonała aż 388 kilometrów w 49 dni. – To najdłuższy dystans, jaki kiedykolwiek zarejestrowano wśród wszystkich zającowatych – przekonują uczeni. Na poniższej mapie dokładnie widać trasę, którą przemierzyła samica zająca polarnego. BBYY nie wróciła do domu – rekordowa wędrówka zakończyła się tragedią Ten niebywały „maraton” rozpoczął się w w okolicy osady Alert w połowie września 2021 roku. Samica zająca wędrowała na południowy zachód wyspy, przez płaskowyż, aż dotarła do Jeziora Hazen. BBYY przeszła jeszcze kilkaset metrów dalej, a następnie wróciła i ostatecznie zatrzymała się nieopodal północno-wschodniej krawędzi jeziora. Ekolodzy przyznają, że obszar ten charakteryzuje się szczególnie łagodną pogodą oraz jest wyjątkowo bogaty w roślinność. – Fakt, że tak małe zwierzę, przemierzało średnio ok. 8 kilometrów dziennie w ekstremalnych warunkach jest naprawdę zdumiewający – komentuje prof. Joel Berger, badacz przyrody z Colorado State University. Zespół prof. Berteaux zaobserwował również, że nie tylko BBYY udała się w długą podróż. Spośród 25 z osobników, aż 20 pokonało dystans od 113 km do 310 km. Uczeni zaznaczają jednak, że tak długa wędrówka jest dla zająca polarnego ogromnym wyzwaniem. Musi balansować pomiędzy poszukiwaniem pożywienia, a tym, żeby samemu nie stać się ofiarą innych drapieżników. Prof. Berteaux przyznaje, że BBYY zmarła ok. 100 km od domu. Na razie nie wiadomo dokładnie, jaka była przyczyna śmierci zająca. Badacze mają nadzieję, że zebrane przez nich dane pomogą w skutecznej ochronie ekosystemu Wyspy Ellesmere’a. Źródło: Ecology Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Publikował m.in. w „National Geographic Traveler”.
Zwiększa się populacja reniferów svalbardzkich. To skutek nowej diety, którą wymusiły zmiany klimatyczne
Naukowcy z Finlandii odkryli, że w ciągu ostatnich kilkunastu lat renifery svalbardzkie zmieniły dietę. Nowe odżywianie pozwoliło im poradzić sobie z nowymi warunkami klimatycznymi. Badacze twierdzą, że zwierzęta zaczęły jeść mniej porostów, a więcej roślin zielnych.
W tym artykule: Zmiany klimatyczne utrudniają reniferom zdobywanie pokarmu Renifery svalbardzkie zmieniły dietę, aby przystosować się do nowych warunków W ciągu ostatnich lat populacja reniferów w Arktyce spadła o 3 miliony Renifer svalbardzki (Rangifer platyrhynchus) to endemiczny podgatunek renifera tundrowego, który zamieszkuje Svalbard, norweską prowincję na Oceanie Arktycznym. To archipelag oddalony nieco ponad 1000 km od bieguna północnego. Zmiany klimatyczne utrudniają reniferom zdobywanie pokarmu Ten gatunek ssaka z rodziny jeleniowatych dobrze przystosował się do surowych warunków arktycznych wysp, jednak ze względu na mniejszą ilość pożywienia w swoim środowisku jest mniejszy i bardziej krępy niż inne renifery. Samce ważą średnio ok. 65–90 kg, natomiast samice ok. 53–70 kg. Latem renifery svalbardzkie spożywają dość bujną roślinność tundrową, która składa się z roślin naczyniowych (traw, ziół, turzyc i krzewów liściastych), aby zgromadzić potrzebny tłuszcz na okres zimowy. Zimą natomiast muszą zadowolić głównie porostami. Laponia dla początkujących. Dzikie lasy, renifery, zorza i święty Mikołaj Najpierw pociąg Warszawa–Gdańsk, potem lot Gdańsk–Turku, nocny autobus Turku–Oulu i pociąg Oulu–Rovaniemi. To opcja dla oszczędnych i wytrzymałych, bo noc w autobusie mimo wszelkich s... Jednak w wyniku zmian klimatycznych i globalnego ocieplenia, temperatura na Svalbardzie staje się coraz wyższa i odnotowuje się tam więcej opadów deszczu niż śniegu. To przyczynia się do powstawania pokrywy lodowej, spod której zwierzętom trudniej jest wydostać pokarm. Renifery svalbardzkie zmieniły dietę, aby przystosować się do nowych warunków Zaledwie 3 lata temu okazało się, że przez ocieplenie klimatu na Svalbardzie z głodu zmarło nawet 200 reniferów. Nigdy wcześniej nie znaleziono na tym archipelagu tak wielu martwych zwierząt jednego gatunku. Z drugiej strony naukowcy od wielu lat przyznają, że populacja tego podgatunku wzrasta. Najnowsze badania wykazały, że wpływ na to mogła mieć zmiana diety tych zwierząt. Badacze z University of Oulu w Finlandii postanowili dokładnie zbadać, jak zmieniły się nawyki żywieniowe reniferów. Uczeni w okresie późnej zimy pobrali próbki krwi, aby zbadać jej skład i przeanalizować, co zwierzęta jadły w ciągu ostatnich tygodni. Wyniki porównali z próbkami z okresu 1995–2012. To właśnie w tych latach nastąpiły największe zmiany klimatyczne w Arktyce, które zaczęły się normalizować. Naukowcy odkryli, że w okresie, w którym nastąpił wzrost populacji reniferów grenlandzkich, nastąpiła również istotna zmiana diety. Zwierzęta zaczęły spożywać mniej porostów i mchów, a więcej m.in. roślin zielnych przypominających trawę. Badacze zwracają uwagę, że renifery zjadały ten pokarm, pomimo że łodygi również były zamrożone. Badacze nazwali to „arktycznymi lodami”. W ciągu ostatnich lat populacja reniferów w Arktyce spadła o 3 miliony – Prosta i wydłużona natura łodyg roślin zielnych sprawia, że pokarm ten był dostępny dla zwierząt, nawet jeśli od spodu był pokryty lodem – twierdzi prof. Jeffrey Welker z University of Oulu, główny autor badania. – To przypomina trochę „lody na patyku”. Pokarm ten jest wystarczająco pożywny, aby zwierzęta mogły przetrwać podczas trudnych okresów zimowych – dodaje badacz. Żyją z reniferami w mongolskiej tajdze. Zobacz unikatowe zdjęcia ostatnich nomadów Od tysięcy lat ich codzienna egzystencja skupia się wokół hodowli reniferów. To niesamowite, że ich kultura nadal trwa. – Wszystko wskazuje na to, że populacja reniferów svalbardzkich wykształciła sposoby adaptacji i przystosowania się do zmian klimatycznych, co pozwala im przetrwać. To sytuacja zupełnie odmienna od populacji reniferów m.in. na Alasce, która zmniejszyła się – twierdzi prof. Welker. Naukowcy podkreślają, że ta sytuacja dużo mówi o różnorodności Arktyki. Zjawiska, które mają miejsce w jednej części, mogą być niezależne od innych regionów. Z powodu globalnego ocieplenia populacja reniferów tundrowych w całej Arktyce w ciągu ostatnich 24 lat spadła aż o 3 miliony. Najgorzej jest w Kanadzie i na Alasce. W tych regionach populacja zmniejszyła się aż o 90 procent. Źródło: University of Oulu, The Guardian Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W Arktyce będzie więcej deszczu niż śniegu. Bardzo zła prognoza dla świata
Według naukowców do 2060 częściej zaobserwujemy opady deszczu niż śniegu w Arktyce. Naukowcy ostrzegają, że ta zmiana niesie ze sobą poważne konsekwencje dla całego świata.
W tym artykule: Konsekwencje dla świata Uratować planetę Północna kraina Według najnowszych badań opublikowanych w naukowym czasopiśmie Nature, do 2060 lub 2070 roku część Arktyki będzie dużo bardziej deszczowa niż snieżna. Naukowcy uważają, że stanie się to nawet kilkadziesiąt lat wcześniej niż do tej pory przewidywano. To niestety efekt postępującego ocieplenia klimatu i wzrost średniej temperatury na Ziemi. Eksperci twierdzą także, że taka zmiana warunków pogodowych w Arktyce będzie miała negatywny wpływ nie tylko na lokalnych mieszkańców i dziką przyrodę, ale na cały świat. Konsekwencje dla świata Jeżeli temperatura będzie cały czas wzrastać w tym samym tempie, naukowcy przewidują, że doprowadzi to do coraz szybszego roztapiania lodowców. Konsekwencje przybiorą efekt domina. Wzdłuż wybrzeży Arktyki podniesie się poziom wód. Niektóre stworzenia utracą dostęp do pożywienia, przez co ich populacja zacznie się zmniejszać. Topniejącą wieczna zmarzlina zacznie uwalniać ogromne ilości gazów cieplarnianych, które jeszcze bardziej przyczynią się do globalnego ocieplenia. Eksperci przekonują, że wzrost temperatury w Arktyce może nasilać bardzo niebezpieczne zjawiska pogodowe, takie jak powodzie, ale również fale upałów w Europie, Azji i Ameryce Północnej ze względu na zmianę prądu strumieniowego (strumień, który przenosi z zachodu na wschód olbrzymie masy powietrza w atmosferze ziemskiej). -Co się dzieje w Arktyce, nie zostaje w Arktyce- mówi Michelle McCrystall z University of Manitoba w Kanadzie, jedna z autorek najnowszego badania. -Wydaje nam się, że Arktyka jest daleko stąd, z dala od naszego codziennego życia. W rzeczywistości okazuje się, że kiedy tam wzrasta temperatura, ma to wpływ na cały świat- dodaje McCrystall. Uratować planetę Zespół ekspertów, którzy przeprowadził najnowsze badania, wykorzystał najnowsze modele klimatu. W ten sposób opisali, jak będzie zmieniała się sytuacja na obszarze otaczającym biegun północny. Na podstawie analizy cyku hydrologicznego stwierdzili, że w wielu częściach Arktyki częste deszcze pojawią się nawet o 30 lat wcześniej niż do tej pory przewidywano. Co więcej, badacze już teraz widzą początek tej tendencji. Wszystko wskazuje na to, że jeśli nie zrobimy nic, żeby powstrzymać ocieplanie klimatu, taki trend nie dość, że się utrzyma, to z roku na rok sytuacja może zmieniać się na gorsze. Autorzy badań zaznaczają również, że ta analiza jest o tyle niepokojąca, że zmiana może dokonać się nawet przy poziomie globalnego ocieplenia wynoszącym 1.5%. Michelle McCrystall zaznacza również, że należy pamiętać, że Arktyka nie jest monolitem. Według ich obliczeń, na niektórych obszarach m.in. na Grenlandii może dojść do zwiększonych opadów śniegu. Jeżeli weźmiemy jednak pod uwagę ogólny bilans, nie zredukuje to w wystarczającym stopniu całkowitego topnienia. Niektórzy eksperci przyznają jednak, że badania na modelach klimatu do 2100 roku są z reguły niepewne. Wynika to głównie z braku danych z bezpośrednich obserwacji opadów i temperatur. W rozmowie z magazynem The Guardian prof. Richard Allan z University of Reading w Wielkiej Brytanii przyznaje, że „Najnowsze badania, są bardzo niepokojące. Zmiana, która nastąpi jeszcze szybciej niż przewidywaliśmy jest niezwykle niebezpieczna. Powinniśmy potraktować to jak alarm dla całego świata”. Eksperci są zgodni, że światowi przywódcy powinni zrobić wszystko, aby osiągnąć cel Porozumienia Paryskiego. Północna kraina Arktyka jest obszarem rozproszonych wysp i archipelagów wokół bieguna północnego. Obejmuje część Rosji, Norwegii, Finlandii, Szwecji, Kanady, Grenlandię, Islandię, Alaskę oraz Ocean Arktyczny, pokryty w dużej części lodem, który jest centrum Arktyki. Pomimo trudnych warunków lądowych, na tym obszarze możemy spotkać wyjątkową faunę i florę. To kraina tundry i lasów borealnych. Na niektórych obszarach, które są mniej oblodzone możemy znaleźć mchy, porosty, a tam gdzie wilgotność jest większa, turzyce i trawy. W miejscach, gdzie temperatura jest cieplejsza rosną drzewa, które są niezwykle odporne na chłód. Są to głównie drzewa iglaste. Ten obszar jest również domem dla wielu gatunków zwierząt. To między innymi renifery, foki, niedźwiedzie polarne, maskonury zwyczajne, rybitwy popielate i walenie. Zamieszkują ją również rdzenni mieszkańcy: Inuici, Lapończycy, Czukcze i Nieńcy. Arktyka jest dla klimatologów punktem odniesienia dla zmian klimatycznych, ponieważ jest na nie wyjątkowo wrażliwa. Źródło: Nature
Czym charakteryzuje się tundra? Przedstawiamy jej najważniejsze cechy
Mogłoby się wydawać, że człowiek zdominował całą planetę, na której żyje. Tymczasem Ziemia wciąż skrywa wiele pierwotnych zakątków, które wydają się być nieskażone naszą ingerencją. Jednym z takich miejsc jest tundra. Ten niezwykły obszar roślinny zachwyca swoim surowym, pierwotnym pięknem i zdaje się sugerować, że obserwujący go człowiek znalazł się na innej planecie. To zasługa charakterystycznej szaty roślinnej, niemal całkowicie pozbawionej drzew. Gdzie występuje tundra? Jak powstaje i jak wygląda życie jej nielicznych mieszkańców? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Jak powstaje tundra? Cechy i występowanie tundry Tundra - roślinność Zwierzęta tundry Mieszkańcy tundry Ciekawostki o tundrze Stare porzekadło mówi, że "im dalej w las, tym więcej drzew". Parafrazując to powiedzenie, można stwierdzić, że "im dalej na północ, tym mniej drzew". Dla nikogo nie jest chyba tajemnicą, że ziemskie strefy klimatyczne determinują szatę roślinną, pokrywającą naszą planetę. O ile strefy umiarkowane i międzyzwrotnikowa stwarzają doskonałe warunki do rozwoju roślinności drzewnej, to strefa podbiegunowa - już nie. Nie jest jednak prawdą, że tundra jest całkowicie bezdrzewnym obszarem. Nawet w tak surowym klimacie przetrwało kilka gatunków, jednak te w toku ewolucji stały się niemal niewidoczne, a człowiek przemierzający tundrę może nawet nie zdawać sobie sprawy, że stawia kroki na ich wierzchołkach. Jak powstaje tundra? Co to jest tundra i gdzie występuje? Zacznijmy od początku - tundra to bezleśny obszar roślinny północnej strefy podbiegunowej, pokryty przede wszystkim porostami oraz mchami i w znacznie mniejszym stopniu krzewami i karłowymi drzewami. Dlaczego w tundrze nie rosną drzewa? Niezwykły krajobraz, jaki tworzy to miejsce, jest rezultatem panującego tam klimatu. W obszarze, gdzie kończy się tajga, rozpoczyna się strefa podbiegunowa z występującym zjawiskiem nocy polarnej i długimi, mroźnymi zimami. Tak surowe warunki okazują się zbyt trudne dla roślinności drzewnej, nawet dla drzew iglastych, które wykazują znaczną odporność na zimno. Cechy i występowanie tundry O jakich warunkach mowa? Tundra charakteryzuje się dwiema porami roku - zimą, w trakcie której trwa noc polarna, temperatura spada do -50 stopni Celsjusza, pokrywa śnieżna osiąga do 50 cm, a wiatr wieje z prędkością 30 m/s, oraz trwającym 2-3 miesiące latem, w trakcie którego występuje zjawisko dnia polarnego, a maksymalna temperatura nie przekracza 15 stopni Celsjusza. Tundra rozpoczyna się na 55. stopniu szerokości północnej, a kończy na 60. stopniu szerokości północnej. Obszar ten jest podzielony na dwie części: eurazjatycką, która obejmuje teren między Półwyspem Kolskim i Czukockim, oraz kanadyjską, obejmującą teren między Cieśniną Beringa i Labradorem oraz Archipelag Arktyczny i Grenlandię. Pod względem występującej roślinności i panującego klimatu, tundrę należy dzielić na cztery typy, z których ostatni jest wysunięty najdalej na północ: lasotundra - to obszar, w którym kończy się tajga i zaczyna tundra właściwa. Mamy tam do czynienia ze zjawiskiem przenikania roślinności, która stopniowo przechodzi w całkowicie bezleśny obszar, tundra krzewinkowa - obszar wyodrębniony z południowej części tundry właściwej, gdzie występuje nieco łagodniejszy klimat z oddziaływaniem oceanicznym, tundra mszysto-krzewinkowa - to ubogi w roślinność, najdalej wysunięty na północ teren tundry właściwej, tundra arktyczna - obszar wysunięty najdalej na północ, ze szczątkową roślinnością. Trzeba podkreślić, że za tundrę właściwą uważa się jedynie jej formę krzewinkową i mszyto-krzewinkową. Pozostałe dwie to jedynie stany przejściowe. Tundra - roślinność Roślinność tundry nie jest tak skąpa jak szata pokrywająca pustynie i półpustynie, ale inne charakterystyczne obszary roślinne - sawanna i stepy - są znacznie zieleńsze. Panujący tam klimat sprawił, że na obszarze tundry przetrwało zaledwie kilka gatunków drzew liściastych, głównie brzozy i wierzby, które są jednak zupełnie inne od rosnących w innych częściach świata. Aby móc przeżyć w niesprzyjającym środowisku, drzewa tundry uległy skarłowaceniu. Osiągają wysokość do 30 cm, a ich gałęzie wzrastają poziomo, osiągając rozpiętość na poziomie kilku metrów. Poza karłowatymi drzewami, tundrę porastają krzewinki, mchy i porosty. Im dalej na północ, tym skąpsza roślinność. W obszarze tundry arktycznej pojawiają się jedynie mchy, występujące w niewielkich kępkach. Zwierzęta tundry Uboga flora tundry przekłada się na skąpą faunę. Brak naturalnych schronień sprawia, że aż 90 proc. mieszkańców tego obszaru to bezkręgowce. Surowe warunki sprawiły, że w tym obszarze przetrwały tylko nieliczne ssaki i ptaki. Pierwszy z wymienionych rzędów reprezentują: lemingi, renifery, piżmowoły arktyczne, susły, pardwy, zające. Wśród ssaków tundry należy wymienić też gatunki typowo drapieżne: niedźwiedzie polarne, niedźwiedzie grizzly, niedźwiedzie kamczackie, wilki, lisy polarne. Ptaki tundry to przede wszystkim sowa śnieżna i myszołów włochaty. Wiele gatunków odwiedza ten obszar w trakcie poszukiwania terenów łownych i miejsc lęgowych. Mieszkańcy tundry Surowy klimat tundry nie jest wymarzonym miejscem do życia. Mimo to, na tym wymagającym obszarze wciąż żyją ludzie, głównie rdzenni mieszkańcy, trudniący się myślistwem i hodowlą zwierząt: Lapończycy - zamieszkują tereny Europy Północnej, Inuici - zasiedlają Grenlandię oraz arktyczne i subarktyczne tereny Alaski, Kanady i Syberii, Jakuci - zamieszkują środkową część Syberii, Karelowie - mieszkają na pograniczu fińsko-rosyjskim, Chantowie - lud zachodniej Syberii, Ewenkowie - mieszkańcy południowej i środkowej Syberii, Nganasanie - zamieszkują północno-wschodnią część Syberii, Dołganie - ludność Półwyspu Tajmyr, Czukcze - mieszkańcy Półwyspu Czukockiego, Jukagirzy - ludność zasiedlająca północno-wschodnią część Syberii. Ciekawostki o tundrze Słowo tundra pochodzi z języka fińskiego i oznacza łysą górę. Najwyższe drzewa tundry sięgają człowiekowi mniej więcej do połowy łydek. Inuici, czyli mieszkańcy Grenlandii oraz arktycznych i subarktycznych obszarów Alaski, Kanady i Syberii, są wynalazcami niewielkich, zwinnych łodzi o wąskim kadłubie, które dziś nazywamy kajakami. Tereny tundry są bogate w zasoby naturalne, więc podlegają intensywnej eksploatacji gospodarczej. To staje się przyczyną stopniowego zaniku jej pierwotnej formy. Tundra leży na tyle blisko bieguna północnego, że zimą można tam dostrzec zjawisko zorzy polarnej. W odległych czasach, tundra występowała na innych obszarach niż obecnie. Na jej ślady można natrafić nawet w Polsce, przede wszystkim - na obszarach górskich.
Fala upałów rozmroziła tundrę i doprowadziła do pożarów. Syberia zmieni się na zawsze
Fala upałów spowodowana zmianami klimatycznymi sprawiła, że na terenach zwykle zbyt zimnych, by doszło tam do zaprószenia ognia, zaczynają wybuchać pożary. Naukowcy obawiają się, że pożary w rejonie syberyjskiej tundry mogą stać się regularnym zjawiskiem.
Od miesięcy Syberia doświadcza ekstremalnie wysokich temperatur ze względu na połączenie utrzymującej się słonecznej pogody i wynikających z działalności człowieka zmian klimatu. Oprócz rekordowo wysokich temperatur w Arktyce, upał przyczynił się także do wybuchu pożarów – w tym pożarów tundry – zwyczajowo zimnych rejonów, gdzie gleba jest pokryta warstwą wiecznej zmarzliny. Ta fala pożarów na obszarach, które zwykle są zbyt zimne, mokre i pokryte lodem, by mogły zapłonąć, budzi niepokój ekologów i klimatologów, którzy obawiają się, że to kolejny znak, że Arktyka przechodzi gwałtowne zmiany, które mogą wywrzeć kaskadę skutków zarówno lokalnych, jak i globalnych. Jeśli pożary staną się regularnym zjawiskiem w tundrze topniejącej Syberii, może to radykalnie przekształcić całe ekosystemy, powodując przejęcie nowych gatunków i – być może – przygotowując ziemię pod kolejne pożary. Sam ogień może również pogorszyć globalne ocieplenie, spalając się głęboko w glebie i uwalniając węgiel, który gromadził się w niej jako zamrożona materia organiczna przez setki lat. Mapa pożarów na Syberii (fot. NationalGeographic.com/ źródło danych: NASA) Wieczna zmarzlina topnieje – Nie jest to jeszcze ogromny wkład w zmiany klimatyczne, ale z pewnością jest to znak, że dzieje się coś nowego – mówi Thomas Smith, geograf środowiskowy z London School of Economics, który śledzi pożary na Syberii. Syberii nie są obce duże letnie pożary, w tym pożary na północ od koła podbiegunowego w rozległych lasach borealnych regionu. Jednak do tej pory rok 2020 był rokiem najbardziej znaczącym, jeśli chodzi o pożary w rosyjskiej Arktyce. Mark Parrington, starszy naukowiec z Europejskiego Centrum Prognoz Średnioterminowych, mówi, że pożary zaczęły rozprzestrzeniać się na Syberii w połowie czerwca. Dzienny poziom „mocy radiacyjnej ognia” (miara mocy cieplnej pożarów) jest porównywalny z poziomem obserwowanym w 2019 r. i znacznie przewyższa wszystko, czego doświadczyła Arktyka od co najmniej 2003 r. Rosyjska Agencja Leśna szacuje, że miliony hektarów ziemi stanęły w płomieniach we wschodniej części regionu Sakha Republic, Chukotka i Magadan we wschodniej Syberii. Oprócz tego, że pożary są niezwykle intensywne i rozłożyste, naukowców uderzyło to, jak daleko ogień sięga na północ i jakie typy ekosystemów się zapalają. Smith badał to, używając kombinacji map pokrycia terenu i danych satelitarnych. Odkrył, że oprócz ogromnej liczby pożarów trawiących północne lasy borealne, wiele płonie jeszcze dalej na północ – w tundrze i na bogatych w węgiel torfowiskach. W obu przypadkach płonące ekosystemy żyją na zamarzniętych glebach wiecznej zmarzliny. Zdjęcie satelitarne przedstawiające pożary na Syberii (fot.Joshua Stevens, NASA Earth Observatory) Chociaż pożary tundry nie są bezprecedensowe – naukowcy udokumentowali kilka dużych pożarów w północnej części Alaski – rzadko zdarza się obserwować tak wiele pożarów naraz na tak dużym obszarze – mówi Smith. Kilka pożarów może nawet ustanowić rekordy geograficzne. Pod koniec czerwca satelita Sentinel-2 Europejskiej Agencji Kosmicznej wykrył serię pożarów na szerokościach geograficznych blisko 73 stopni na północ – według zapisów Annamarii Luongo, najbardziej wysuniętego na północ miejsca pożaru z rekordu z 2003 roku. Najnowszy, zauważony przez Sentinel-2 30 czerwca, zapłonął zaledwie kilka mil od brzegu Morza Łaptiewów, części Oceanu Arktycznego. – Byłam trochę zszokowana widokiem pożaru płonącego 10 kilometrów na południe od zatoki Morza Łaptiewów, czyli fabryki lodu morskiego. Studiowałam pożarnictwo jako studentka studiów licencjackich, gdyby ktoś mi wtedy powiedział, że będę studiować reżimy pożarów na Grenlandii i w Arktyce, wyśmiałabym go – mówi Jessica McCarty, badaczka pożarów z Uniwersytetu Miami w Ohio. Przyczyną tych pożarów jest rosnąca temperatura. Od grudnia temperatury na Syberii są znacznie powyżej normy z powodu utrzymującego się wyżu, który wytworzył ciepłą, słoneczną pogodę, wcześnie topiąc śnieg. Upał nieznacznie zelżał od połowy czerwca, kiedy syberyjskie miasto Wierchojańsk przeżyło rekordowy dzień z 37 stopniami Celsjusza, ale jeszcze nie minął. – Dla mnie naprawdę szokujące jest to, jak ciepło było w stosunku do średniej, przez tak wiele tygodni i miesięcy – mówi Zack Labe, klimatolog z Colorado State University. Wszystko to stanowi uzupełnienie długoterminowego trendu ocieplenia spowodowanego zmianami klimatu, który powoduje, że Arktyka nagrzewa się ponad dwukrotnie bardziej w stosunku do średniej światowej. Krajobraz po pożarach (fot. Kirill Kukhmar, TASS/Getty Images) McCarty mówi, że upalna, sucha pogoda prawdopodobnie wysuszyła roślinność tundry, sprawiając, że stała się podatna na spalenie. Warstwy materiału organicznego częściowo rozmieszczonego na ziemi również ociepliły się i wyschły. Smith podejrzewa, że niedawne upały spowodowały również pewne dodatkowe rozmrażanie i wysuszenie głębiej w wiecznej zmarzlinie, która zawiera sezonowo odmrażającą się „warstwę aktywną” na powierzchni gleby, która zazwyczaj pozostaje zamarznięta przez cały rok. Kluczową obawą arktycznych naukowców jest to, że niektóre z tych pożarów płoną nie tylko na powierzchni tundry, ale także w głębi ziemi, w warstwach bogatej w węgiel materii organicznej gromadzonej przez wiele stuleci. – Jak duże i jak gorące są pokłady węgla, powiedziałbym, że nie ma mowy, żeby się nie spaliły – mówi Amber Soja z National Institute of Aerospace i ekspert w zakresie syberyjskich pożarów. Gdy pożary torują sobie drogę pod ziemią spalając ukryty tam węgiel, gazy cieplarniane uwalniają się do atmosfery, co ostatecznie powoduje ocieplenie Arktyki i odwilż. Co więcej, pożary gruntowe wydzielają ciepło, które może prowadzić do dodatkowego rozmrażania i spalania wiecznej zmarzliny – mówi Soja. Chociaż nie jest jasne, ile dwutlenku węgla uwolnią tegoroczne pożary lub ile zmarzliny stopi się z ich powodu, naukowcy szukają odpowiedzi na te pytania. W dłuższej perspektywie pożary mogą również degradować wieczną zmarzlinę poprzez usunięcie górnych warstw gleby, które pełnią funkcję bariery izolacyjnej, co zostało dobrze udokumentowane w przypadku lasów borealnych. Osłabienie wiecznej zmarzliny może spowodować, że ziemia zapadnie się w sobie i stopiony lód zgromadzi się na powierzchni jezior, czego naukowcy byli świadkami po wielkim pożarze tundry na północnym zboczu Alaski w 2007 roku. Jak te pożary zmieniają delikatną równowagę ekologiczną Arktyki – to kolejne ważne pytanie, na które należy odpowiedzieć. Soja mówi, że spalone lasy borealne czasami przekształcają się w „pirogeniczną tundrę” po tym, jak ogień zabija drzewa i wypala nasiona przechowywane w glebie, umożliwiając odrośnięcie traw. Tymczasem pożary na ziemi, która była już tundrą, mogą czasem ułatwić ukorzenienie się krzewów, zaciemniając krajobraz, który pochłania więcej ciepła i czyni go bardziej podatnym na ogień w przyszłości. A ponieważ zmiany klimatu wciąż zachęcają linię drzewną do wkradania się na północ, do arktycznych krajobrazów dodaje się jeszcze więcej paliwa do ognia. Źródło: NationalGeographic.com
Paliwowy gigant chce chłodzić Alaskę. Bo ocieplenie klimatu uniemożliwia wydobywanie ropy
Ocieplenie klimatu prowadzi do topnienia wiecznej zmarzliny na Alasce, a to może utrudniać proces wydobywania ropy naftowej. Jak temu zaradzić? Na kontrowersyjny pomysł wpadli inżynierowie koncernu ConocoPhillips, odpowiedzialnego za złoża ropy w tym rejonie. Zamierzają chłodzić teren ogromnymi agregatami.
Projekt noszący nazwę Willow Oil ma polegać na użyciu agregatów chłodniczych do zamrożenia arktycznej tundry pod drogami i polami wiertniczymi – wynika z opublikowanego w ubiegłym tygodniu planu środowiskowego. – Tam, gdzie jest to konieczne, użyjemy urządzeń chłodzących (termosyfonów), które mogą schłodzić ziemię na tyle, aby pozostawała zamarznięta przez całe lato – powiedziała rzeczniczka ConocoPhillips Alaska, Natalie Lowman. Projekt ma objąć północną część Alaski, a w szczególności tereny podatne na gwałtowne ocieplenie, na których ma stanąć infrastruktura niezbędna do wydobywania ropy. ConocoPhilips twierdzi, że złoża na tym terenie pozwalają na prowadzenie wydobycia przez ok. 30 lat. Jednocześnie przewiduje, że w tym czasie średnia temperatura w regionie wzrośnie o ok. 4 stopnie Farenheita (ok. 2,2 st. Celsjusza), co uniemożliwi całoroczne wydobywanie ropy. Aby nie doprowadzić do zakłóceń w procesie wydobywczym, koncern zaproponował „przełomowe rozwiązanie”. Firma planuje dostosować swój projekt do postępującego ocieplenia klimatu, budując głęboko wykopane drogi żwirowe i platformy wiertnicze, aby zrównoważyć szkody spowodowane rozmarzaniem i przemieszczającą się wieczną zmarzliną. Jednak analiza opublikowana przez departament ds. środowiska ostrzega, że sama budowa dróg żwirowych również może przyczynić się do dalszego topnienia wiecznej zmarzliny. Żwir użyty do wypełnienia wykopów – także tych przygotowanych pod termosyfony – może przenosić ciepło z powierzchni ziemi i stopić lód znajdujący się pod nią. Trump daje zielone światło Projekt Willow zakłada budowę prawie 800 km dróg i mostu nad rzeką Colville oraz wskazuje na silną zależność od trwałej wiecznej zmarzliny w celu budowy platform wiertniczych, żwirowych dróg i pasów powietrznych. Stąd pomysł utworzenia „gigantycznych lodówek” chłodzących ocieplający się teren. Mimo obiekcji rządowa agencja Departamentu Zasobów Wewnętrznych Stanów Zjednoczonych jest gotowa zatwierdzić projekt jako część programu administracji Trumpa poświęconego energii i deregulacji związanej z paliwami kopalnymi. ConocoPhilips Alaska spodziewa się wyprodukować łącznie nawet 590 milionów baryłek ropy do 2050 roku w ramach głównego projektu Willow. Projekt stanowiłby niewielki ułamek całkowitej produkcji ropy w USA w porównaniu z obecnymi poziomami. W 2019 roku Stany Zjednoczone wyprodukowały 4,47 miliarda baryłek ropy – podaje Energy Information Administration. Ekolodzy alarmują Obecnie agencja czeka na komentarze do projektu ze strony opinii publicznej. Organizacje ekologiczne mają na to 30 dni od daty ogłoszenia decyzji. Projekt już spotkał się z krytyką ze strony ekologów zaniepokojonych jego wpływem na siedliska niedźwiedzi polarnych i karibu. Ale szybko postępujące ocieplenie klimatu Arktyki zagraża wiecznej zmarzlinie w całym regionie, a nie tylko w badanym rejonie – twierdzą naukowcy. – Naprawdę obserwujemy przyspieszenie tempa odwilży wiecznej zmarzliny, przekraczające oczekiwania naukowców – przestrzega Merritt Turetsky, naukowiec i dyrektor Uniwersytetu Kolorado, Boulder’s Institute of Arctic and Alpine Research. Zmiany klimatyczne spowodowane przez człowieka sprawiają, że Arktyka ociepla się dwa razy szybciej niż reszta Ameryki Północnej. Topnienie wiecznej zmarzliny jest jednym z najpoważniejszych zagrożeń na Ziemi związanych ze zmianami klimatu, ponieważ topniejąca tundra uwalnia duże ilości metanu do atmosfery, potęgując globalne ocieplenie. W swojej analizie agencja Departamentu Zasobów Wewnętrznych twierdzi, że wzrost temperatury zagraża wiecznej zmarzlinie na północnym zboczu, gdzie prowadzony ma być projekt Willow. A samo wiercenie ropy naftowej jako część projektu także przyczyni się do stopienia Arktyki. „Obudowy studni produkcyjnych i wtryskowych przenosiłyby ciepło do otaczających gleb i mogłyby zmienić reżim termiczny wiecznej zmarzliny i stworzyć obszary głębokich roztopów” – wynika z analizy biura. „Odmarzanie wiecznej zmarzliny i nierównomierne osiadanie gleby może spowodować uszkodzenie infrastruktury, takiej jak płyty żwirowe, drogi i rurociągi. Krótszy sezon lodowych dróg wpłynąłby na transport materiałów i personelu zależnego od dróg” – stwierdza raport. Rzecznik biura Derrick Henry powiedział, że wydobywanie ropy jest „niezbędne” dla zapewnienia, że Ameryka zaspokoi swoje potrzeby energetyczne. Agencja zapewnia, że ConocoPhillips odpowiednio rozważy „wyzwania związane ze skutkami zmian klimatu”.
Polski podróżnik, który uciekł z piekła. Gdy opowiedział o swojej podróży, stał się sławny
Rewolucja przyniosła Rosji chaos. Bezkresna Syberia stała się wtedy kotłem, w którym kipiały konflikty etniczne, klasowe, polityczne. Śmierć i strach opanowały ludzkie umysły. Ferdynand Ossendowski wyrywał się z tego piekła przez 1,5 roku. Uciekając przed bolszewikami, pokonał tysiące kilometrów. Był świadkiem niebywałych okrucieństw. Wielokrotnie cudem ratował skórę. Swą odyseje opisał w książce Przez kraj ludzi, zwierząt i bogów, która w latach 30. była bestsellerem.
Imię i nazwisko: Ferdynand A. Ossendowski Urodzony/zmarł: 27.05.1876 r./03.01.1945 r. Tajga, 1920 r. Wielka podróż Ossendowskiego zaczęła się zimą w Krasnojarsku nad Jenisejem, skąd ruszył pieszo w zimową tajgę, by w jej przepastnej głuszy ukryć się przed bolszewikami. Zabrał ze sobą jedynie karabin, 300 naboi, siekierę, nóż, kożuch, herbatę, suchary, sól i kociołek. Od onego dnia stałem się pierwotnym człowiekiem, lecz nie przypuszczałem wtedy, że to może potrwać tak długo. Był naukowcem, chemikiem z wykształcenia, i dużo jeździł po Azji i Europie. Z podróży pisał wspomnienia i reportaże do gazet. Przez kilka miesięcy był jednym z doradców admirała Kołczaka, którego armia na krótki czas wyparła czerwonych z dużej części Rosji. To za tę działalność na Ossendowskiego wydano wyrok śmierci. 44-letni wówczas Ossendowski planował uciekać przez Mongolię i Chiny, a potem przez Pacyfik dopłynąć do Europy. Wiele wskazuje na to, że miał też do wykonania misję szpiegowską, prawdopodobnie dla wywiadu japońskiego. Dwa miesiące syberyjskiej zimy i wiosenne roztopy spędził w norze wygrzebanej w ziemi i śniegu pod korzeniami przewróconej limby. Od chłodu chroniła go „najda” – piecyk z dwóch sosnowych kloców, między które wkładał rozżarzone węgle. Wygrzebywał ze śniegu drewno na opał, polował – głównie na cietrzewie, czasem trafi ła mu się grubsza sztuka. Strzelał celnie i oszczędnie, świadom niebezpieczeństwa, jakie mu grozi, gdy zabraknie naboi. Raz w okolicy pojawił się niedźwiedź, powalił go trzema kulami. Nagrodę za to starcie dostał podwójną: darowane życie i obfity zapas mięsa, który pozwolił mu przetrwać do wiosny. Odrodził się w nim pierwotny człowiek – myśliwy i wojownik, jednak źle znosił samotność: Przeżyłem straszliwe dni walki z chłodem i głodem, lecz stokrotnie straszniejsza była walka z zabijającemi moją wolę myślami! Wspomnienia o tych dniach wstrząsają mem sercem i mózgiem. Tajga, wiosna i lato 1920 r. Gdy roztopy minęły i ziemia wyschła, ruszył dalej wzdłuż Jeniseju. Z przerażeniem obserwował płynące rzeką zwłoki Kozaków pokonanego admirała Kołczaka, z odrąbanemi głowami i rękami, oszpeconemi twarzami i ciałami, napół spalone, z wyciętemi na piersiach i nogach kawałami skóry, z wykłutemi oczami i zdruzgotanemi głowami. Dokoła unosił się słodkawy odór gnijącego mięsa. Masakra była dziełem Czeka w opanowanym przez komunistów Minusińsku. W drodze przez tajgę Ossendowski spotkał Polaka, Jana, który w powieści występującego jako „agronom”. Dalej razem konno wędrowali wiele dni wzdłuż lewego brzegu Jeniseju i Drogi Aczyńskiej. Zaszczuci, kryli się przed bolszewikami w lasach. Pewnego dnia natrafi li na niewielką polanę. Na otaczających ją drzewach wisiało 28 oficerów z wyciętymi gwiazdami na piersiach. Wiedzieliśmy dobrze, że taki sam los spotkałby i nas, gdybyśmy wpadli w ręce tej „najbardziej postępowej” demokracji na świecie. Minusinski step, jesień 1920 r. Zmierzając do północnej prowincji Mongolii, Urianchaju, która jawiła im się jako ziemia spokojna i wolna od bolszewickiej zawieruchy, zapuścili się w minusińskie stepy. Szli wzdłuż rzeki Tuby, pod prąd, w stronę gór Sajańskich. Przeprawa ta była bardzo niebezpieczna – sąsiedztwo komunistycznego Minusińska zdeprawowało ludność miejscową i ta tłumnie zasilała oddziały bandytów. Aż roiło się od szpiegów Czeki. Chcieli jak najszybciej opuścić ten teren. Przemierzali go ze świadomością, że każdy napotkany człowiek mógł być ich zabójcą. Na szczęście Tatarzy przyjmowali nas uprzejmie, karmili i dawali nam przewodników pomagali, żebyśmy nie trafili na czerwony patrol – wspomina pisarz. Ofiary bestialstwa bolszewików spotykali niemal na każdym kroku. Gdy w drodze z Wierchniego Kozubara dojechali do młyna na małym dopływie Amyłu, znaleźli zamordowaną rodzinę. Było to tuż przed mongolską granicą. Kolejną przeszkodą stała się pogoda – chociaż był dopiero sierpień, w nocy spadł mokry śnieg. W tym roku zima nadeszła wcześnie. Urianchaj-Tybet, zima 1920 r. Przed nami zupełna tajemnica, czy spotkamy w tej tajdze wrogów, czy pomoże nam los i nabyta już przez tę zimę i lato wprost zwierzęca czujność i chytrość: jak ominąć lub oszukać wrogów? – zastanawiał się Ossendowski. Nie musiał długo czekać na rozwój wypadków. Po czterech dniach spędzonych w granicach Urianchaju drużyna pisarza została zaatakowana przez oddział bolszewickich kawalerzystów. Wachmistrz mierzył do Ossendowskiego, na szczęście zaciął mu się zamek w karabinie. Ale broń pisarza zadziałała bez zarzutu: dwa razy strzeliłem do niego i zwaliłem z siodła. Z opresji pomogli im wyjść zamieszkujący te ziemie Sojoci i Tatarzy abadańscy. Planowali rano przepłynąć czółnami na drugi brzeg Jeniseju, lecz wieczorem doniesiono na nich czerwonym. Gdy zjawił się wrogi oddział, wędrowcy błyskawicznie podjęli bardzo ryzykowną decyzję o przeprawie wpław. Nie mieli wyboru, kule czerwonych śmigały im nad głowami. Mój koń długo nie chciał skoczyć do wody ze stromego i wysokiego brzegu i, tuląc uszy, chrapał głośno i opierał się. Chlasnąłem go z całej siły nahajem przez szyję, i koń z jakimś jękiem od razu runął do rzeki – opisuje Ossendowski. Znosił ich lodowaty nurt rzeki, uderzały kry, koń prawie zatonął, ale cudem udało im się przedrzeć na drugi brzeg. Przemoczone ubrania i bielizna od razu zamarzły i stały się twarde i sztywne jak blacha. Jechali w nich cały dzień, bez postojów, w 15-stopniowym mrozie. Na odpoczynek zdecydowali się nocą, gdy dotarli do lasu. O dziwo, ta ucieczka nawet przysłużyła się jego zdrowiu! W prywatnych notatkach zapisał: Przed wyprawą dolegał mi reumatyzm, a po kąpieli żadnego bólu. Nocujemy przy wielkim ognisku w lesie cedrowym, który prawie spaliliśmy. Ale tam już czekało ich kolejne bolesne rozczarowanie. Dowiedzieli się, że z powodu wojny mongolsko-chińskiej i najazdu bolszewickiego droga na wschód do Mongolii została zamknięta. W związku z tym postanowili pójść przez kontynent na południe, do Kalkuty. Przecięli chanat Jassaktu, Małą Gobi, Mongolię Wewnętrzną, chińską prowincję Kari-su i weszli do prowincji Kuku-nor. Uciekali dużą grupą – byli w niej Polacy, Tatarzy i Rosjanie. Na przedpolu Tybetu zostali zaatakowani przez tybetańskich bandytów, z którymi byli zmuszeni się rozprawić, nie przebierając w środkach. Była połowa października 1920 r. Pokonanie 1 800 km z Urianchaju do Kuku-nor zajęło Ossendowskiemu półtora miesiąca. Mongolia zach., zima 1920-21 r. Postanowili razem wracać do Mongolii. Ossendowski nie chciał opuścić swoich towarzyszy i samotnie udać się do Chin. Choć jako Polak spodziewał się dobrego przyjęcia przez urzędników chińskich, obawiał się o życie oficerów rosyjskich. Nie uważałem zaś za możliwe pozostawienie ich własnemu losowi, wobec tego postanowiłem szukać innych dróg wyjścia z ciężkiego położenia. Tak wielka dbałość o losy drużyny może wydawać się podejrzana. Do tej pory bez sentymentów rozstawał się z towarzyszami podróży. Być może zatem teza o jego szpiegowskiej misji w Mongolii jest prawdziwa. W Uliasutaju, stolicy administracyjnej Mongolii Zachodniej, Ossendowski spędził dwa miesiące na politykowaniu. Pertraktował, dyskutował, był w swoim żywiole. Kolejny cztery miesiące spędził, robiąc wypady zwiadowcze w głąb stepu. Spotykał lamów, interesował się uprawianą przez nich magią. Być może na badaniu tych zjawisk miała polegać jego misja szpiegowska. W 20-leciu międzywojennym zachodnie mocarstwa wykazywały duże zainteresowanie tajemną „N-energią”, za pomocą której szamani krain Dalekiego Wschodu potrafi li ponoć siać panikę i manipulować ludźmi. Podejrzewano nawet, że techniki te stosował Czyngis-chan. Sytuacja w Mongolii Zachodniej stawała się coraz trudniejsza. Chińczycy posyłali w głąb kraju oddziały karne, żołnierze chińscy wpadali do domów, rabowali i gwałcili. – Proszę pana – mówił nieraz mój towarzysz – ja już wolę dusić partyzantów, potykać się z chunchuzami i jeść mięso zdechłych od dżumy byków, niż słuchać coraz to nowych i coraz bardziej trwożnych wieści! Niestety, nie mieli się dokąd udać. Dokoła wrzała wojna. Wreszcie postanowili opuścić ten teren pojechać wprost do paszczy lwa, do Urgi (dzisiejszego Ułan Bator), miasta, którym zarządzał krwawy baron Ungern-Sternberg. Ułan Bator, jesień 1921 r. W jurcie po drodze do Urgi Ossendowski był świadkiem narodzin dziecka. Natychmiast po urodzeniu wymyto je po raz pierwszy i… ostatni w życiu kwaśnem mlekiem jaka, poczem oddano matce, która trzymając dziecko przy piersi, wyniosła je z namiotu w step zupełnie nagie, pomimo dość silnego i mroźnego wiatru. Powróciła z nim po godzinie. Włożyła dziecko do drewnianej kołyski. Była ona do połowy napełniona suchym nawozem owczym, który miał służyć jako środek dezynfekcyjny; wymieniano go co dwa tygodnie. W podróży przez step Ossendowski zaczął nagle niedomagać. Bolały go wszystkie kości. Gdy zjadł cały zapas leków ze swojej apteczki i nadal był bezradny, z pomocą przyszedł mu mongolski lekarz-lama. Zbadał pisarza i stwierdził, że jest on zdrowy jak ten dziki jak, lecz zmęczony drogą. Dam ci dwa proszki. Przez noc będziesz cierpiał, rano wsiądziesz na koń. Wszystko minie… Om! Om! – powiedział. Proszki były obrzydliwie gorzkie i jak gdyby przetłuszczone. Po chwili poczułem gwałtowne bicie serca, potem przypływ krwi do głowy i straszny wzmagający się ból w nodze i grzbiecie, co zmusiło mię do wstania i wyjścia z jurty; zacząłem biegać, żeby choć trochę zapomnieć o bólu. – To dobrze! Cieszył się mój lekarz-lama. – Leki działają! Pisarz biegał wokół jurty całą noc. W duchu życzyłem mu wszelkich klęsk europejskich i mongolskich. Rano był zdrowy i gotowy do dalszej drogi. Ludzie barona Ungerna, który miał na sumieniu tysiące istnień, szybko znaleźli Ossendowskiego. Jadąc na spotkanie z szalonym Ungernem, żegnał się z życiem. Jednak baron, który zasłynął jako krwawy wizjoner-wyzwoliciel Mongolii, twórca sloganu „Azja dla Azjatów“ okazał się przychylny Polakowi. Nawet zaprosił go do siebie na 9 dni do Urgi i raczył mrożącymi krew w żyłach opowieściami o swoich dokonaniach. Podróżnik przyglądał się, jak szamani wróżą na życzenie przerażonego barona, za każdym razem przepowiadając mu rychłą śmierć. – Umrę... wszystko jedno! Plemiona Czyngis-chana obudzone. Nikt już nie potrafi zgasić ognia roznieconego w piersi Mongołów! – mówił Ungern. Rzeczywiście, niedługo po rozstaniu się z Ossendowskim został rozstrzelany. Pisarz pożyczonym od barona samochodem przez pustynię Gobi bezpiecznie przedostał się do Pekinu. Dalej ruszył Koleją Wschodniochińską. Później Ossendowski zwiedził m.in. Japonię i szczęśliwie dotarł do USA. Historia ta ma też drugie zakończenie. Pod koniec II wojny światowej warszawskie mieszkanie pisarza-podróżnika odwiedził oficer Wehrmachtu podający się za krewnego barona Ungerna. Podobno pisarz był jednym z niewielu, którzy wiedzieli, gdzie w Mongolii szalony baron ukrył kilkadziesiąt wozów pełnych złota Wkrótce po tej wizycie Ossendowski zmarł. Wypełniła się wróżba, że umrze, gdy ponownie spotka Ungerna.
Pomysł zrodził się kilka lat temu. Z fascynacji Rosją, chęci dotknięcia jej specyfiki. Po miesiącach kolędowania u sponsorów 16 sierpnia ruszyła Mercedes G/Allegro Syberia Expedition 2009. Sześciu facetów w trzech terenowych wozach zamierzało pokonać trasę z Warszawy przez Syberię, nad Morze Ochockie i z powrotem.
Moskwa Pierwszy poważny przystanek w Rosji – nie licząc godzin spędzonych w kolejce na granicy... Każdy, kto zna Wschód, wie, że Moskwa to nie Rosja. Moskwa to Moskwa. Rosyjskość w Moskwie jest tak ukryta, zmieniona i zainfekowana, że nie warto robić porównań do innych części kraju. Przytłacza wielkością. – Chłopaków za pierwszym razem to miasto przygniotło. Chciałem, by poznali Moskwę taką, jaką ja znam – trudną do opisania, ale pociągającą. Udało się to dopiero w drodze powrotnej... Bo pierwszą wizytę złożyliśmy z ułańską fantazją – śmieje się Mateusz Damięcki. Na Plac Czerwony wjeżdżają z przytupem – jeszcze nie zdążyli nauczyć się pokory. Skoro ich samochody są wciąż czyste i mało zmęczone, nieźle wyjdą na tle Kremla. I owszem – ekipie udaje się zrobić przyzwoitą sesję zdjęciową, zanim zostaje usunięta z placu przez milicjantów w cywilu. Kwadrans negocjacji i szczęśliwie kończy się na upomnieniu. Jeszcze tylko szybkie zakupy na stoisku z czapkami uszankami w wersji turystycznej – ze sztucznego futra, z dwugłowym carskim orłem. Idealna pamiątka z Moskwy-Nie-Rosji. Kołyma Pierwsze dwa tygodnie wyprawy – piękna końcówka lata. Kąpiel w Bajkale i Wołdze, pranie ubrań, barwy jesieni rozświetlające widok. Każdy ma zadania, rozpisane wachty. Śpią razem w samochodach, muszą na siebie liczyć, ufać sobie. – Tam, na Syberii, jesteś sam. Dlatego właśnie Słoweniec- Szaleniec budzi nasz szacunek. Tak naprawdę nie wiem, czy podziwiać go za odwagę, czy martwić się o stan jego umysłu – wspomina Mateusz. Słoweniec-Szaleniec to rowerzysta, który samotnie pedałuje z kraju ojczystego do Pekinu. Mercedes G/Allegro Syberia Expedition spotkała go na trasie tuż za Bajkałem. Wtedy jeszcze było ciepło. Potem myśleli o nim za każdym razem, gdy temperatura spadała sporo poniżej zera. A zimno przyszło nagle. Góry – Wierchojańskie (2389 m), Suntar-Chajata (2959 m), Czerskiego (3147 m), śnieg, w nocy mróz dochodzący do –20 stopni. – Pierwszy etap wyprawy to prawie wersal: wieczorne przygotowywanie kolacji, mycie zębów, przebieranie się do snu. Ale gdy woda w baniakach zamarza, wszystko jest wilgotne i zimne, zaczynasz myśleć tylko o tym, jak zorganizować odrobinę ciepła i się wysuszyć. Zapominasz o rytuałach. Zdejmujesz buty i pakujesz się do śpiwora, to wszystko. No i myślisz o celu. Zaczyna się odliczanie dni i kilometrów. Sprawdzanie, ile centymetrów na mapie jest do Magadanu. Magadan Najdalej położony punkt, do którego z Warszawy można dojechać samochodem. Koniec Eurazji. Skraj świata. Podróżnicze marzenie. Magadan wita ich słońcem. Lepiej nie mogliby sobie wymarzyć. Na wjeździe do miasta abstrakcyjne zestawienie: pomnik maska i odlew dwóch reniferów. Na reniferach siedzą dzieci, wokół biegają rodzice, robiąc zdjęcia. A Maska? Maska to wstrząsający pomnik ofi ar represji stalinowskich. Prosta rzeźba: ogromna, ciosana głowa płacząca mniejszymi główkami, które płaczą jeszcze mniejszymi. Po jednej stronie dziecko zakrywające twarz, u góry ukrzyżowana postać bez głowy. – Zamykam oczy i widzę ten pomnik, zupełnie jakbym pod nim stał. Przerażające miejsce. Zapaliliśmy świeczki. Żadna nie chciała płonąć. Trudno zrozumieć to, co stało się tu pół wieku temu. Trudno wybaczyć. I chyba nie sposób ogarnąć. Stojąc pod Maską, poczuliśmy jednak, że trzeba pamiętać – mówi Mateusz. Mimo przerażającej historii Magadan to żyjące miasto. – Głęboka Rosja jest niekomercyjna. Ludzie tu mają czas, cieszą się, że przyjechałeś, nic od ciebie nie chcą. Czerpią naturalną przyjemność z przebywania z innymi – dodaje Marek Sudół, ekspedycyjny fotograf i operator. Ot choćby Witalij Małygin – Bardzo Ważny Pan Dyrektor, który szerokim gestem zaprasza do hotelu przeznaczonego dla kadry inżynierskiej jego firmy. Na miejscu czekają dwie łazienki z gorącą wodą – pełen luksus. – Sam Witalij przeżywa ciężkie chwile, więc jest „stale niedysponowany” w biurze, co oznacza, że wpada wieczorem z muzykami, śpiewa i... płacze. Opowiada, że żona się z nim rozwodzi, bo do niej strzelał z wiatrówki. Najgorsze że trafił, i to ze 120 metrów – opowiada Mateusz. Dobroć zmieszana z przedziwną historią życia, szczodrość i pewne polityczno- historyczne upodobania, których w czasie rozmowy nawet nie próbował ukryć. Witalij, człowiek Wschodu. Wierszyna Luda jest nauczycielką polskiego z Wierszyny, wioski oddalonej od Polski o 7000 km. Mieszkają tam potomkowie Polaków, którzy przybyli na te tereny w 1905 r. Dominik, kierownik wyprawy, już tu kiedyś był. Zapamiętał pełną zapału Ludmiłę, która pilnuje, aby wszyscy mieszkańcy pamiętali, skąd pochodzą. W szkole organizuje naukę polskiego, polskie święta, czyta na głos wielkich rodzimej literatury. – Przyjechaliśmy bez zapowiedzi, bo w środku Rosji mieszkają szczęśliwi ludzie bez telefonów. A Luda to niesamowita kobieta. Dominik wiele o niej opowiadał, ale poznanie takiego człowieka osobiście jest najcenniejsze. Wieczorem rozmowa, synowie Ludy pokazują okolicę, mąż, Walery, częstuje samogonem. Ludmiła mówi piękną polszczyzną (studiowała w Gdańsku), jej mąż – trochę jak Ślązak, ale raczej językiem typu międzynarodowego. Na drugi dzień niespodzianka – uczestnicy ekspedycji przywieźli polskie podręczniki i przybory szkolne. Dzieci dziękują polszczyzną daleką od języka Mickiewicza, ale za to szczerze i gorąco. Epilog Piękne widoki pozostaną na zdjęciach, a wspaniali ludzie w naszej pamięci. Wiem, że brzmi to banalnie, ale nie da się mówić o Wschodzie bez patosu. Tam wielkie są nie tylko popiersia Lenina, ale przede wszystkim wyobraźnia i rozmach – kończy opowieść Mateusz. Każdy z uczestników przywiózł z Rosji coś innego: Mateusz – wąsy i brodę, Dominik – kamienie z Magadanu, Tomek – zapalenie nerek, Grześ – dowód na to, że jest w stanie naprawić wóz w każdych warunkach, Paweł – umiejętność montowania filmów w czasie jazdy po wybojach, a Marek – tysiące zdjęć dokumentujących życie sześciu mężczyzn na bezdrożach Rosji.