Panika na chorwackich plażach. Morze nagle zniknęło, a łodzie osiadły na dnie
Ten letni wieczór na chorwackich wyspach nie zapowiadał niczego niezwykłego. Turyści – w tym wielu Polaków – jak zawsze spacerowali portowymi promenadami, gdy Adriatyk nagle oszalał. Woda w ułamku sekundy wdarła się na nadbrzeża, by zaledwie kilka minut później zniknąć, odsłaniając błotniste dno i osadzając jachty na mieliźnie. To nie był efekt podwodnego trzęsienia ziemi, lecz fascynujące zjawisko atmosferyczne, które potrafi zmienić zatokę w pułapkę.
W nocy z 14 na 15 lipca wybrzeża Dalmacji i Kvarneru doświadczyły ekstremalnych wahań poziomu morza. Zjawisko to uderzyło najmocniej w archipelag zadarski, wyspy Kornaty, Mali Lošinj, a przede wszystkim w urokliwy Stari Grad na wyspie Hvar. Panika na nadbrzeżu. Woda sięgnęła kolan Jak relacjonowali zaskoczeni świadkowie, woda w porcie nagle podniosła się o ponad 30 centymetrów. Napływające morze zalało niżej położone tarasy restauracji, zmuszając turystów do ucieczki z wodą sięgającą kolan. Szok nastąpił jednak chwilę później. Faza przypływu gwałtownie ustąpiła miejsca ekstremalnemu odpływowi. Poziom wody spadł aż 60 centymetrów poniżej normy. Morze na 40 minut dosłownie uciekło z zatoki, a cumujące przy brzegu łodzie uderzyły o dno. Plaże zupełnie zniknęły, pozostawiając po sobie niemal postapokaliptyczny widok. Niektórzy bali się, że nadchodzi tsunami. Nadeszła jednak burza, która szczególnie mocno dotknęła Zadar. To nie trzęsienie ziemi, a ciśnienie Klasyczne tsunami wywoływane jest przez potężne wstrząsy sejsmiczne na dnie oceanu. Fenomen, który zaobserwowano w Chorwacji, to tzw. meteotsunami – zjawisko napędzane wyłącznie przez fizykę atmosfery. Przyczyną cofnięcia morza był potężny i niezwykle agresywny front burzowy, który uformował się nad północnymi Włochami (gdzie zrzucał wcześniej grad wielkości jabłek), a wieczorem przemieścił się nad Adriatyk. Tak gwałtownym systemom burzowym towarzyszą ekstremalne skoki ciśnienia atmosferycznego. Gdy powietrze nagle, z ogromną siłą naciska na taflę wody, generuje falę. Na otwartym morzu jest ona ledwo zauważalna i mierzy zaledwie kilka centymetrów. Dostrzega się ją dopiero, gdy zbliża się do lądu. View oEmbed on the source website Efekt lejka Dlaczego Stari Grad na Hvarze ucierpiał tak bardzo? Chodzi o specyficzną linię brzegową. Kiedy fala napędzana zmianami ciśnienia wpływa do długiej, wąskiej i płytkiej zatoki (przypominającej kształtem lejek), następuje zjawisko rezonansu. Masa wody ulega kompresji i gwałtownie pnie się w górę, zwielokrotniając swoją wysokość. Mieszkańcy Dalmacji dobrze to znają Wywołuje to zjawisko znane znane w hydrologii jako sejsza (stojąca fala w zamkniętym zbiorniku). Dla turystów to anomalia i powód do nagrywania filmów, ale dla lokalnych mieszkańców, którzy od pokoleń nazywają ten żywioł słowami šćiga lub seš, to sygnał. Dalmatyńscy żeglarze wiedzą, że cofająca się woda w zaledwie kilkanaście minut wróci, mogąc pozrywać cumy i zniszczyć jachty. Choć tym razem lipcowe meteotsunami zakończyło się jedynie na strachu i zalanych promenadach (nikt nie ucierpiał), historia przypomina, że z naturą nie ma żartów. W czerwcu 1978 roku podobne, ale znacznie silniejsze zjawisko uderzyło w chorwacką miejscowość Vela Luka na wyspie Korčula. Fala osiągnęła tam niewyobrażalne 6 metrów wysokości, wdzierając się głęboko w ląd i niszcząc niemal całą infrastrukturę portową. Źródło: The Voice of Croatia, Dalmacija Danas Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ryzyko tsunami na Morzu Śródziemnym: dlaczego Nicea i inne miasta Lazurowego Wybrzeża muszą przygotować się na ewakuację?
W naszej wyobraźni tsunami to problem, który dotyka wyłącznie regiony Oceanu Spokojnego i Indyjskiego – a my, w Europie, nie mamy się o co martwić. To nieprawda: w przeszłości – wcale nie tak dawno temu – fale tsunami uderzały w północno-zachodnie wybrzeże Morza Śródziemnego. Naukowcy ostrzegają, że na 100 proc. w ciągu najbliższych lat dojdzie do kolejnego, a miasta wybrzeża przygotowują się na tę katastrofalną ewentualność.
UNESCO ostrzega, że w ciągu najbliższych 30 lat na Morzu Śródziemnym niemal na pewno wystąpi tsunami o wysokości przynajmniej jednego metra. Lazurowe Wybrzeże, w tym Nicea, to jeden z najbardziej narażonych obszarów w Europie. Zagęszczenie ludności i turystów dodatkowo znacznie zwiększa potencjalną liczbę poszkodowanych. Czym jest tsunami i czy może być groźne też w Europie? Tsunami (z japońskiego: „fala portowa”) to seria dużych morskich fal wywołanych najczęściej przez podwodne trzęsienia ziemi, osuwiska czy erupcje wulkanów. Są dużo groźniejsze niż fale powstające pod wpływem wiatru, bo rozprzestrzeniają się z ogromną prędkością i niosą olbrzymią ilość energii. Na samym morzu nie wyglądają jednak zbyt spektakularnie – gwałtownie rosną dopiero wtedy, gdy zbliżają się do płytkich wód przybrzeżnych. Przez swój ogrom i zasięg wdzierają się daleko w głąb lądu z wielką siłą, powodując szybkie i nieoczekiwane zalania. Charakterystyczne dla tsunami jest także to, że pierwsza fala rzadko jest największa – kolejne mogą być znacznie wyższe i silniejsze, a seria uderzeń potrafi trwać nawet kilkadziesiąt minut. Ciśnienie wywierane przez takie fale na infrastrukturę wybrzeża osiąga kilka ton na metr kwadratowy. Dlaczego Nicea powinna być gotowa na tsunami? Tsunami na Morzu Śródziemnym nie są wyłącznie teorią czy przykrą ewentualnością. W przeszłości fale uderzały w wybrzeże Francji ponad 20 razy. Historyczne tsunami w Nicei w 1979 roku zabiło 8 osób i spowodowało poważne zniszczenia. Źródłem zagrożenia mogą być zarówno podmorskie trzęsienia ziemi (np. w okolicach Algierii lub Ligurii), jak i podwodne osuwiska tuż przy wybrzeżu. Fale mogą dotrzeć do Nicei nawet w ciągu 10 minut, co ogranicza skuteczność klasycznych systemów ostrzegania. Francja ma jednak swoje sposoby. Gotowość i plany ewakuacji Nicea wdrożyła nowoczesny system ostrzegania (Cenalt, FR-Alert) i wyznaczyła strefy zagrożenia: do 200 metrów od morza oraz do wysokości 5 metrów n.p.m. Opracowano szybkie trasy ewakuacyjne i ponad 100 punktów schronienia, a procedury regularnie testuje się podczas ćwiczeń z udziałem mieszkańców i turystów. Podstawą skutecznej ochrony są szybka reakcja i edukacja społeczeństwa – każda minuta ma znaczenie. W Nicei funkcjonują interaktywne mapy stref ewakuacji, a od 2026 r. miasto systematycznie oznakowuje zagrożone obszary. Aktywnie promuje się program UNESCO „Tsunami Ready” – ten model może być wdrażany także w innych śródziemnomorskich miastach. Podstawową zasadą jest natychmiastowe opuszczenie strefy zagrożenia na pierwsze ostrzeżenie lub widoczne cofnięcie się wody. Wielkie wyzwanie dla regionu Skala potencjalnych strat jest ogromna: według szacunków na wybrzeżu francuskim zagrożonych jest 187 miast i przynajmniej 164 000 mieszkańców, a w sezonie letnim nawet 835 000 plażowiczów. Podobne działania prewencyjne do tych z Nicei wdrażają także inne kraje regionu. Włochy także otrzymały oficjalny status „Tsunami Ready” dla wybranych miast (m.in. Minturno), co pokazuje, że zagrożenie traktowane jest poważnie w całym basenie Morza Śródziemnego. Źródło: The Conversation Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To ona odpowiada za trzęsienia ziemi w Portugalii. Naukowcy namierzyli szczelinę w pobliżu wybrzeża
Malownicza Portugalia to spokojne miejsce do życia i cudowny kierunek wakacyjny, jednak zaledwie 200 kilometrów od jej wybrzeża tyka prawdziwa bomba. Naukowcy namierzyli w płycie tektonicznej szczelinę, której zawdzięczamy zniszczenie Lizbony w 1755 roku i bardziej współczesny kataklizm z drugiej połowy XX wieku.
Zdarzają się rzadko, ale mają drastyczne konsekwencje. W nowożytnej historii Portugalii możemy wskazać dwa główne druzgocące trzęsienia ziemi, ale w przeszłości w regionie było ich prawdopodobnie więcej. Co trzęsie Portugalią, czym spowodowane są te wstrząsy i czy jest się czego bać? Naukowcy odkryli szczelinę, która powstawała niemal 5 mln lat temu. Trzęsienie ziemi w Portugalii Najbardziej katastrofalnym trzęsieniem ziemi, które dotknęło Portugalię, było to z 1755 roku – wstrząsy i następujące po nich tsunami zniszczyły Lizbonę i szacuje się, że spowodowały śmierć około 40 000 ludzi. Według naukowców było to jedno z najsilniejszych trzęsień w historii. Drugi kataklizm nadszedł w 1969 roku również za sprawą wywołanego ruchami sejsmicznymi tsunami. Tym razem uderzyło ono w południową część kraju, jednak – na szczęście – nie spowodowało tak rozległych zniszczeń jak w XVIII wieku. Zginęło 13 osób, a 80 zostało rannych. W przypadku pierwszego trzęsienia ziemi magnituda wynosiła 9 w skali Richtera, a drugiego 8. Szczelina na dnie oceanu Badacze z Uniwersytetu Lizbońskiego uważają, że szczelina tektoniczna odkryta przez nich na dnie Oceanu Spokojnego – zaledwie 200 kilometrów od wybrzeża kontynentalnej Portugalii – była odpowiedzialna za oba wstrząsy. Informację o swoim odkryciu portugalscy naukowcy opublikowali na łamach „Nature Geoscience”. Geolog Joao Duarte, współautor analiz, podkreśla trudność poszukiwań. Wskazuje na to, że dotychczas niezwykle trudno było znaleźć feralne rozwarstwienie płyt tektonicznych. Dlaczego? Wcześniejsze znane nauce rozwarstwienia są zwykle pionowe. Ta płyta rozwarstwiła się zaś poziomo w interesującym procesie znanym jako delaminacja. W tym miejscu płyta euroazjatycka podzieliła się na dwie części: dolna zapadła się niemal 200 kilometrów w kierunku płaszcza Ziemi, a górna pozostała bez zmian – to uniemożliwiło jej odnalezienie podczas zwykłego obserwowania dna. Napór płyty afrykańskiej (za sprawą którego powstały także zachwycające iberyskie pasma górskie) w powstałą szczelinę wywołuje wstrząsy, które są przyczyną tsunami. Jak szuka się szczelin tektonicznych? Naukowcy wykorzystali tomografię sejsmiczną oraz dokładną rejestrację dźwięku, za pomocą której nasłuchiwali występujących na dnia Atlantyku trzęsień. Dzięki temu udało im się zlokalizować miejsce, w którym prowadzili dalsze badania. Skupili się na abisalnej równinie Ferradura, a dokładnie na podwodnym masywie górskim Banco de Gorringe. To pozwoliło zarejestrować bardzo dużą liczbę niewielkich wstrząsów sejsmicznych w ukrytej szczelinie, która – jak sądzą – może być źródłem sejsmiczności w tym rejonie oceanu. Co nowego wiemy o trzęsieniach ziemi? Dzięki tego rodzaju analizom udaje nam dowiedzieć się coraz więcej na temat wstrząsów zachodzących na zachodzie Europy. To pozwoli lepiej przygotować się na przyszłe drgania, które niewątpliwie nastąpią. Oby pozostały jednak lekkimi pomrukami, tak jak ma to miejsce teraz. Źródło: Nauka w Polsce Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Co wywołuje trzęsienie ziemi? Czy można przewidzieć jego występowanie?
Według definicji trzęsienie ziemi to gwałtowne rozładowanie naprężeń w skorupie ziemskiej połączone z ruchem warstw skalnych. Zwykle wywołane jest globalnymi ruchami płyt tektonicznych i wulkanizmem, choć coraz częstsze są trzęsienia ziemi wywołane działalnością człowieka. Trzęsienia ziemi są wyjątkowo nieprzewidywalne i mogą zabić ogromną liczbę ludzi w krótkim czasie.
Spis treści: Uwolniona energia Pierścień ognia Działalność człowieka Trzęsienia ziemi i tsunami Nieco ponad dwa lata temu, w lutym 2023 roku, w południowo-wschodniej Turcji oraz w Syrii, na granicy płyt tektonicznych anatolijskiej i arabskiej, doszło do trzęsienia ziemi, które pochłonęło niemal 60 tysięcy ofiar. A choć wydarzenie było gigantyczną katastrofą, którą pogłębiły jeszcze panująca wówczas zima oraz zniszczenia wojenne w Syrii, to niektóre trzęsienia ziemi potrafią pochłonąć nawet 250 tysięcy istnień. Uwolniona energia Przełom w rozumieniu zjawiska trzęsień ziemi przyniosła sejsmologia – nauka, która od początku XX wieku bada wszystkie aspekty trzęsień, ich przyczyny, przebieg i skutki. Dzięki sejsmologii wiemy, że trzęsienia ziemi powstają, gdy energia sprężysta zgromadzona w skorupie ziemskiej przez lata nagle uwalnia się podczas przemieszczenia skał wzdłuż uskoku. Uwalniająca się w ten sposób energia w około 20–30% rozchodzi się w postaci fal sejsmicznych. Część z tych fal dociera na powierzchnię Ziemi w postaci niszczących fal powierzchniowych. Pozostała część energii zamienia się w ciepło lub trwałe deformacje skał. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/56-sekund-ktore-wywrocily-domy-i-zycie-nepalczykow-do-gory-nogami-reportaz-z-nepalu-dotknietego-trzesieniem-a306d16.jpeg" width="1024" height="683" alt="56 sekund, które wywróciły domy i życie Nepalczyków do góry nogami. Reportaż z Nepalu dotkniętego trzęsieniem" title="56 sekund, które wywróciły domy i życie Nepalczyków do góry nogami. Reportaż z Nepalu dotkniętego trzęsieniem" /> Miejsce, w którym zapoczątkowane zostało uwalnianie energii zgromadzonej na linii uskoku nazywamy ogniskiem trzęsienia ziemi. Jest to punkt czysto teoretyczny, ponieważ faktycznie energia wstrząsu rozładowuje się zawsze na pewnej powierzchni uskoku. Bezpośrednio nad ogniskiem wstrząsu znajduje się tzw. epicentrum. Jest to punkt, gdzie fale sejsmiczne rozchodzące się z ogniska we wszystkich kierunkach najszybciej osiągając powierzchnię. Zazwyczaj właśnie w epicentrum fale posiadają największą siłę niszczącą i najsilniej wprawia podłoże w wibracje. Intensywność wstrząsów w dużej mierze zależy od uwarunkowań geologicznych i rodzaju podłoża, Jeżeli zamieszkany obszar znajduje się np. na terenie bagnistym, może to znacznie zintensyfikować drgania. Natomiast falą sejsmiczną nazywamy pojedynczą falę wibracji, w jakiej nagromadzona energia jest uwolniona w trakcie ruchów mas skalnych na linii uskoku. Prędkość rozchodzenia się fal zależy od rodzaju podłoża i fali. Pierścień ognia Trzęsienia ziemi mają różny charakter w zależności od rodzaju uskoku. W uskokach przesuwczych skały przesuwają się względem siebie poziomo. W uskokach normalnych fragment skały nad uskokiem przemieszcza się w dół, a w uskokach odwrotnych – w górę. Ruchy te mogą obejmować kilka, kilkadziesiąt, a nawet kilkaset kilometrów uskoku. Przykładem jest słynne trzęsienie ziemi w San Francisco w 1906 roku, kiedy to wzdłuż uskoku San Andreas doszło do przemieszczenia o długości 430 kilometrów i przesunięcia terenu nawet o 6 metrów. Najaktywniejszym obszarem sejsmicznym świata jest tzw. „Pierścień Ognia”, czyli okolice Oceanu Spokojnego – od Nowej Zelandii i Japonii, przez Alaskę, po zachodnie wybrzeża obu Ameryk. To właśnie tam dochodzi do około 80% wszystkich uwolnień energii sejsmicznej. Drugim ważnym pasem jest pas alpejsko-himalajski, ciągnący się od Morza Śródziemnego przez Azję aż po Indonezję, odpowiedzialny za około 15% światowej aktywności sejsmicznej. Inne aktywne strefy znajdują się wzdłuż grzbietów oceanicznych i rowów ryftowych, m.in. w Oceanie Atlantyckim, Indyjskim i Arktycznym. Poza trzęsieniami o podłożu tektonicznym, istnieją również trzęsienia wulkaniczne, które powstają w związku z aktywnością magmy pod wulkanami. Choć ich źródłem jest często ruch płynnych mas skalnych lub gazów pod ciśnieniem, ich mechanizm bywa podobny do trzęsień tektonicznych – również polega na nagłym przemieszczeniu skał. W rzeczywistości zarówno trzęsienia wulkaniczne, jak i tektoniczne, mają wspólne tło geologiczne – są skutkiem ruchów płyt tektonicznych. Działalność człowieka Trzęsienia ziemi mogą być również wywoływane przez działalność człowieka. Przykładami są głębokie wiercenia i wstrzykiwanie płynów przy szczelinowaniu, podziemne próby jądrowe, wydobycie surowców, a także zalewanie ogromnych zbiorników wodnych. W przypadku zbiorników zaporowych dochodzi czasem do zjawiska tzw. sejsmiczności indukowanej – ciśnienie wywierane przez wodę może być wystarczające, by uruchomić uskoki, które były już bliskie pęknięcia. Znane przypadki to m.in. zapory Hoover w USA, Asuańska w Egipcie, Kariba na granicy Zimbabwe i Zambii czy Koyna w Indiach, gdzie po napełnieniu zbiorników doszło do wzrostu liczby lokalnych trzęsień. Trzęsienia ziemi mają też zróżnicowane skutki. Mogą powodować zmiany w rzeźbie terenu – przemieszczenia wzdłuż uskoków, zapadnięcia gruntu, osuwiska, wypływy błotne czy zmiany w przepływie wód gruntowych. Często prowadzą też do zniszczeń infrastruktury – budynków, mostów, kolei, rurociągów. Szczególnie narażone są konstrukcje wzniesione na miękkich osadach, które wzmacniają fale sejsmiczne. Trzęsienia ziemi mogą również powodować zjawiska akustyczne i świetlne – niskie dźwięki podobne do przejazdu pociągu oraz błyski w atmosferze, będące efektem elektrycznym. Trzęsienia ziemi i tsunami Jednym z najbardziej tragicznych skutków trzęsień ziemi są tsunami – fale morskie o ogromnej długości i energii, powstające na skutek nagłego przemieszczenia dna oceanicznego. Choć potocznie nazywane falami pływowymi, nie mają one związku z działaniem Księżyca czy Słońca. Tsunami mogą rozprzestrzeniać się przez całe oceany i uderzać w wybrzeża z ogromną siłą, niosąc spustoszenie. Najbardziej niszczycielskie tsunami w historii miało miejsce 26 grudnia 2004 roku po trzęsieniu ziemi u wybrzeży Sumatry – zginęło wówczas ponad 200 tysięcy ludzi w Azji i Afryce. Choć każdego roku na całym świecie notuje się około 50 tysięcy trzęsień ziemi odczuwalnych bez użycia instrumentów, tylko około 100 z nich jest na tyle silnych, by powodować poważne zniszczenia. Wstrząsy o naprawdę katastrofalnej sile zdarzają się średnio raz do roku. W ciągu dziejów ludzkości trzęsienia ziemi doprowadziły do śmierci milionów ludzi i nieobliczalnych strat materialnych, a ich badanie i monitorowanie pozostaje jednym z najważniejszych wyzwań współczesnych nauk o Ziemi. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Nie tylko Kamczatka. Oto 6 najbardziej niszczycielskich tsunami w historii
Największe tsunami w historii zostawiły po sobie ślady, które zmieniły losy całych społeczności. Dziś natura ponownie o sobie przypomniała – silne trzęsienie ziemi o magnitudzie 7,5 nawiedziło rosyjski półwysep Kamczatka, wywołując panikę i ewakuacje. Jakie są przyczyny tych katastrof i co łączy je z dzisiejszymi wydarzeniami?
Spis treści: Jak powstaje tsunami i dlaczego bywa tak śmiercionośne? Tsunami na wschodnim wybrzeżu Japonii, 2011 rok Tsunami w Indonezji, 1883 rok Tsunami na Morzu Południowochińskim, 1782 rok Tsunami w Portugalii, 1755 rok Tsunami w starożytnej Grecji, 1500 rok p.n.e. Tsunami na Oceanie Indyjskim, 2004 rok Do tragicznych skutków tsunami prowadzą najczęściej podwodne trzęsienia ziemi, erupcje wulkanów lub osuwiska. Fale o wysokości kilkudziesięciu metrów uderzają wtedy w ląd z siłą nieporównywalną z żadnym innym żywiołem. Choć rozwój technologii pozwala dziś szybciej ostrzegać ludność, potężne wstrząsy – takie jak to, które dziś sparaliżowało rosyjską Kamczatkę – przypominają, że natura wciąż ma przewagę. Przypominamy 6 najbardziej niszczycielskich tsunami w historii i analizujemy, co było ich bezpośrednią przyczyną. Jak powstaje tsunami i dlaczego bywa tak śmiercionośne? Tsunami to jedno z najbardziej niszczycielskich zjawisk. Przemieszczające się z ogromną prędkością potężne fale nie oszczędzają niczego, co napotykają na swojej drodze. Każde tsunami wywołuje ogromne straty materialne, ale nie to jest najgorsze, bo budynki i drogi można odbudować. Większość takich katastrof pochłania masę istnień ludzkich. Czym właściwie jest to przerażające zjawisko? Mówiąc o tsunami, na myśli trzeba mieć falę oceaniczną, wywołaną innym zjawiskiem noszącym znamiona katastrofy naturalnej: rozpadem lodowców, podwodnym trzęsieniem ziemi lub wybuchem wulkanu. Tsunami może być też następstwem upadku meteorytu lub asteroidy. W miejscu wzbudzenia fala zaczyna rozchodzić się pierścieniowo. Na otwartym morzu, gdzie nie napotyka żadnych przeszkód naturalnych, wzburzona woda osiąga prędkość dochodzącą do 900 km/godz. W takich warunkach fala tsunami osiąga długość kilkuset kilometrów, ale jaj wysokość to maksymalnie kilkadziesiąt centymetrów. Zjawisko spiętrzenia wody ma miejsce dopiero w obszarach strefy brzegowej. Wówczas fala może osiągnąć kilkadziesiąt metrów lub więcej. Najwięcej takich zjawisk występuje na wodach Oceanu Spokojnego. Gdzie było największe tsunami na świecie? Przerażający kataklizm miał miejsce w zatoce Lituya, na Alasce. W 1958 roku wystąpiło tam trzęsienie ziemi o sile 8 stopni w skali Richtera. W następstwie tej katastrofy, do wody osunęło się 40 mln metrów sześciennych ziemi, w wyniku czego powstała fala o wysokości 524 metrów! Naukowcy określają takie zjawisko mianem megatsunami. Na szczęście katastrofa miała miejsce w obszarze słabo zaludnionym. Zginęły wówczas tylko dwie osoby. Inne katastrofy pochłonęły znacznie więcej istnień ludzkich. Tsunami na wschodnim wybrzeżu Japonii, 2011 rok Jedno z najtragiczniejszych tsunami rozpętało się niedawno, bo w 2011 roku. Miejsce: Japonia; Przyczyna: trzęsienie ziemi u wybrzeża regionu Tōhoku; Liczba ofiar śmiertelnych: 15,9 tys. osób. 11 marca 2011 roku, na wyspie Honsiu matka natura rozpoczęła morderczy spektakl. Ok. godziny 14:46 rozpętało się trzęsienie ziemi, które osiągnęło siłę 9 stopni w skali Richtera. Jeden kataklizm pociągnął za sobą następny. Trwający 6 minut wstrząs wywołał 10-metrową falę tsunami. Najbardziej ucierpiały prefektury Fukushima (gdzie uszkodzeniu uległa elektrownia atomowa), Iwate i Miyagi. Kataklizm pochłonął 15,9 tys. ludzkich istnień. Ok. 3,8 tys. osób zmarło w następstwie katastrofy, a ok. 2,5 tys. nigdy nie odnaleziono. W 2021 roku 41 tys. poszkodowanych wciąż jeszcze nie mogło wrócić na zniszczone tereny. Tsunami w Indonezji, 1883 rok Cofamy się w czasie do 1883 roku. 128 lat przed tragedią w Japonii rozpętało się tsunami o jeszcze bardziej niszczycielskiej sile. Miejsce: Indonezja; Przyczyna: erupcja wulkanu Krakatau; Liczba ofiar śmiertelnych: 36 tys. osób. Erupcja Krakatau jest uznawana za najpotężniejszy wybuch wulkanu w dziejach ludzkości. Podobno przerażający huk, który towarzyszył temu kataklizmowi, był słyszany nawet w Australii. Pierwsze symptomy zbliżającej się tragedii były odczuwalne już w 1878 roku, kiedy zaczęła wzrastać aktywność sejsmiczna w Obszarze zachodniej Jawy i wschodniej Sumatry. 20 maja 1883 roku krater Perbuwtan zaczął wyrzucać popiół, parę oraz gazy. Zaczęły powstawać nowe aktywne ujścia. 11 sierpnia nastąpiły silne erupcje, które przybrały na mocy 13 dni później. 26 sierpnia rozpoczęła się jedna z największych klęsk żywiołowych w dziejach ludzkości. Spływy piroklastyczne wywołały falę tsunami o wysokości 40 m. Woda pędząca z prędkością przekraczającą 700 km/godz. doszczętnie zniszczyła wszystkie miejscowości na pobliskim lądzie i obiegła niemal połowę naszej planety. Ten przerażający kataklizm pochłonął życie 36 tys. osób. Tsunami na Morzu Południowochińskim, 1782 rok Cofnijmy się w przeszłość o 101 lat. Na temat kolejnego kataklizmu, do dziś zachowało się niewiele informacji. Miejsce: południowo-wschodnie wybrzeża Chin; Przyczyna: trzęsienie ziemi; Liczba ofiar śmiertelnych: prawdopodobnie ponad 40 tys. osób. Wiadomo, że przyczyną kataklizmu na Morzu Południowochińskim było trzęsienie ziemi. Na samym Tajwanie miało zginąć ponad 40 tys. osób. Tsunami w Portugalii, 1755 rok 27 lat wcześniej, u wybrzeży Portugalii rozpętała się jeszcze potężniejsza klęska żywiołowa. Miejsce: wybrzeża Portugalii; Przyczyna: podwodne trzęsienie ziemi; Liczba ofiar śmiertelnych: ok. 60 tys. osób. W listopadzie 1755 roku pod Atlantykiem zatrzęsła się ziemia. Seria silnych wstrząsów niemal doszczętnie zniszczyła Lizbonę. Dzieła zniszczenia dopełniła 6-metrowa fala tsunami. W wyniku tej katastrofy życie straciło ok. 60 tys. osób. Tsunami w starożytnej Grecji, 1500 rok p.n.e. Niszczycielskie tsunami nie są stygmatem wyłącznie naszych czasów. Potężne kataklizmy miały miejsce także w odległej przeszłości. Miejsce: starożytna Grecja; Przyczyna: erupcja podwodnego wulkanu; Liczba ofiar śmiertelnych: przynajmniej 100 tys. osób. Najprawdopodobniej mówimy tu o pierwszym tsunami zarejestrowanym w źródłach pisanych. W 1500 roku p.n.e. miała miejsce erupcja podwodnego wulkanu, który znajduje się w miejscu dzisiejszej wyspy Tera. Na podstawie wyników badań geologicznych naukowcy określili wysokość fali tsunami na 15 metrów. Niszczycielska woda najprawdopodobniej dotarła nie tylko do okolicznych wysp, ale i do kontynentalnej części Grecji. Archeolodzy są zdania, że katastrofa pochłonęła minimum 100 tys. istnień ludzkich i położyła kres całej cywilizacji minojskiej. Tsunami na Oceanie Indyjskim, 2004 rok Najtragiczniejsze tsunami w historii rozpętało się na naszych oczach. Mordercza fala pojawiła się w 2004 roku, na wodach Oceanu Indyjskiego. Miejsce: Ocean Indyjski; Przyczyna: podwodne trzęsienie ziemi; Liczba ofiar śmiertelnych: ok. 226 tys. osób. 26 grudnia 2004 roku, niedaleko wybrzeży Sumatry rozpętało się trwające 10 minut trzęsienie ziemi. Wstrząsy osiągnęły siłę przekraczającą 9 stopni w skali Richtera. Będące ich następstwem fale (o wysokości ok. 30 metrów) w pierwszej kolejności osiągnęły wybrzeże Sumatry. Następnie dotarły do Tajlandii i Sri Lanki. Kolejne fale uderzyły w południowo-wschodnie wybrzeże Indii. Niszczycielska woda sięgnęła nawet wybrzeża Somalii. Najwięcej osób, bo aż 166 tysięcy, zginęło w Indonezji. W pozostałych miejscach dotkniętych katastrofą zginęło ok. 60 tys. osób. W sumie zabójcze tsunami pochłonęło 226 tys. istnień. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Kataklizm sprzed 3800 lat. Trzęsienie ziemi, które zmieniło historię ludzkości​
Największe trzęsienie ziemi w historii nie tylko wstrząsnęło ziemią, ale i zmieniło krajobraz naszej planety na całe wieki. Magnituda wstrząsu wynosiła aż 9,5 stopnia w skali Richtera. Nowe badania ujawniają skalę tej katastrofy i jak bardzo to naturalne wydarzenie wpłynęło na historię ludzkości.
W tym artykule: Do historycznego trzęsienia ziemi doszło ponad 3800 lat temu w północnym Chile Nikt nie spodziewał się, że w tym regionie może dochodzić do tak dużej aktywności sejsmicznej Dowody na olbrzymi wstrząs odnaleziono daleko w głębi lądu Naukowcy chcą sprawdzić, czy może w przyszłości dojść do podobnego wstrząsu Trzęsienia ziemi to często ogromne zagrożenie dla ludzi. Dotychczas uważano, że najsilniejszym w historii było to w południowym Chile w 1960 roku. Uważa się je za największy wstrząs tektoniczny w historii pomiarów sejsmicznych. Miało magnitudę 9,5 (magnituda to odpowiednik dawniej używanej skali Richtera). Zginęło wówczas nawet 6000 osób, a skutki katastrofy odczuły ponad 2 miliony ludzi. Z kolei za najbardziej śmiercionośny wstrząs uważa się trzęsienie z 23 stycznia 1556 roku, które wydarzyło się w chińskim Shaanxi. Szacuje się, że liczba ofiar mogła wynieść ok. 830 tysięcy. Do historycznego trzęsienia ziemi doszło ponad 3800 lat temu w północnym Chile Trzęsienia ziemi, tornada, tsunami. Największe katastrofy naturalne na świecie i w Polsce Katastrofy naturalne to zjawiska wywołane działaniem sił natury, w wyniku których na dotkniętym nimi obszarze powstają szkody przyrodnicze i ekonomiczne. Jeżeli na ich skutek giną ludzie, w... W najnowszych badaniach, które zostały opublikowane na łamach czasopisma naukowego "Science Advances", uczeni wykazali, że w historii doszło do jeszcze większego, dużo bardziej katastrofalnego trzęsienia. Według naukowców do ogromnego wstrząsu o magnitudzie 9,5 doszło również na terenie Chile, lecz tym razem północnego, ok. 3800 lat temu. Według badaczy trzęsienie było tak silne, że spowodowało fale tsunami o wysokości ponad 20 metrów, które mogły mieć zasięg nawet do ośmiu tysięcy kilometrów. Uczeni twierdzą, że skutki zniszczeń były tak przerażające, że ludzie musieli opuścić swoje osady na 1000 lat. Nikt nie spodziewał się, że w tym regionie może dochodzić do tak dużej aktywności sejsmicznej Na północy dzisiejszego Chile ponad 3000 lat temu doszło do gigantycznego przesunięcia wzdłuż uskoku tektonicznego. Naukowcy twierdzą, że to zjawisko mogło obejmować nawet tysiąc kilometrów przebiegu uskoku. – Dotychczas badacze nie brali pod uwagę, że w tym miejscu na świecie może dojść do tak ogromnego przesunięcia – tłumaczy James Goff, geolog z University of Southampton, jeden z autorów badania. 500–letni aztecki manuskrypt jest najstarszym zapisem trzęsień ziemi w obu Amerykach Według pary badaczy, którzy systematycznie studiowali historyczne trzęsienia ziemi w Meksyku, 500-letni aztecki manuskrypt jest pierwszą pisemną relacją dotyczącą trzęsień ziemi w obu Ame... Uczony dalej wyjaśnia, że do tak potężnego trzęsienia ziemi doszło dlatego, że jedna z płyt tektonicznych została „wepchnięta” pod drugą. W tym miejscu dochodziło do ocierania się obydwu płyt, co wywoływało rosnącą aktywność sejsmiczną. Ostatecznie nagromadzenie naprężeń było na tyle duże, że doszło do silnego wstrząsu. Dowody na olbrzymi wstrząs odnaleziono daleko w głębi lądu Dowody na potwierdzenie tej tezy naukowcy odnaleźli w różnych osadach przybrzeżnych (np. na głazach) oraz w morskich szczątkach, muszlach i skałach, które zostały wyrzucone daleko w głąb lądu. – Gdyby nie trzęsienie, niektóre z tych morskich organizmów żyłyby spokojnie w morzu – twierdzi prof. Goff. Uczony zaznacza, że niektóre z tych przedmiotów odnaleźli aż na pustyni Atakama. Badacze postanowili zbadać te elementy metodą datowania radiowęglowego. Uczeni przebadali 17 próbek z siedmiu różnych wykopalisk, które znajdowały się w odległości sześciuset kilometrów od północnego wybrzeża Chile. Okazało się, że wszystkie mają ponad 3800 lat i to właśnie w tym czasie prawdopodobnie zostały wyrzucone z wody. Trzęsienia ziemi w Nowej Zelandii. Dlaczego najczęściej są „ciche”? Nowa Zelandia to jeden z najpiękniejszych, a zarazem najciekawszych geologicznie krajów na świecie. W ostatnim czasie naukowcy wzięli pod lupę „ciche” trzęsienia ziemi. Uczeni przeanalizowali również dowody archeologiczne, które wykazały ślady starożytnego osadnictwa z tamtego okresu. Domy, które były wówczas zamieszkiwane, zostały całkowicie zrujnowane. Co więcej, na konstrukcjach odkryto osady po falach tsunami. Naukowcy chcą sprawdzić, czy może w przyszłości dojść do podobnego wstrząsu – Miejscowa ludność straciła cały swój dobytek. To musiał być dla nich ogromny szok. Byli zmuszeni przenieść się daleko w głąb lądu. Nie zapominajmy, że w przeszłości żyło się głównie na wybrzeżach, ze względu na dostęp do wody – twierdzi Groff. Według autorów badania, wszystko wskazuje na to, że ludzie wrócili na swoje ziemie dopiero 1000 lat później. Naukowcy mają nadzieję, że kolejne badania pomogą ustalić, czy istnieje ryzyko kolejnego, tak dużego trzęsienia ziemi w tym regionie. Biorąc pod uwagę skalę ostatniego wstrząsu, dziś byłby on prawdopodobnie dużo bardziej śmiercionośny. Samo Chile zamieszkuje nieporównywalnie więcej mieszkańców, a wyspy południowego Pacyfiku są od wielu lat popularnym kierunkiem turystycznym. Źródło: Science Advances
Zagadkowe wydarzenie w Darłowie. Czy w 1497 roku doszło do uderzenia tsunami?
Największa w dziejach Darłowa powódź otrzymała nazwę „niedźwiedzia morskiego”. Wzbierające wody morskie poprzedzone były podobno przetaczającym się grzmotem, dalekim głuchym pomrukiem przypominającym ryk niedźwiedzia. Czy było to tsunami?
Spis treści: Początek kataklizmu w Darłowie Czym była niszcząca fala w Darłowie w 1497 roku? XV-wieczne tsunami zaklęte w kościele? Katastrofalne sztormy w historii Bałtyku Tsunami i mityczna Atlantyda Miłościwie wtedy w Darłowie panujący Bogusław X przebywał na pielgrzymce w Ziemi Świętej. Rządy na Pomorzu Zachodnim w czasie jego nieobecności sprawowała małżonka Anna. Traf chciał, że pamiętnego dnia, czyli 16 września 1497 roku, przebywała wraz ze swym dworem w Darłowie na zamku. Początek kataklizmu w Darłowie Zaskoczenie było pełne, nikt nie spodziewał się takiego obrotu zdarzeń, a Bogusław X, wyruszając na pielgrzymkę, wydał szczegółowe dyspozycje na czas swojej nieobecności. Tymczasem feralnego dnia zaczęły dziać się rzeczy niepokojące. Kronikarz księżnej Anny zapisał: „Ranek tego pamiętnego dnia był podobny do innych dni, tylko znacznie bardziej wietrzny. Wiejący z północnego zachodu silny wiatr wywołał sztorm. W południe wiatr dął już z mocą huraganu, zrywając połacie dachów, powalając drzewa i stare mury”. Nie był to jednak zwykły sztorm, fale wdzierały się coraz głębiej w ląd. Radni Darłowa nakazali zamknięcie miejskich bram, wystawienie straży na murach, zaś mieszkańcy skryli się w kaplicy zamkowej i odmawiali modlitwy. Czym była niszcząca fala w Darłowie w 1497 roku? Szybka reakcja rady miasta i zaradnej księżnej Anny sprawiła, że nie ma wzmianek o ofiarach w ludziach, ale odbudowa miasta potrwała aż dwadzieścia lat. Wokół przyczyn tsunami z 1497 roku wywiązała się żywa dyskusja. Znane z różnych regionów świata zjawisko w rejonie Bałtyku raczej nie występuje, stąd kłopoty z zakwalifikowaniem tego, co stało się w Darłowie. Słowo tsunami oznacza w dosłownym tłumaczeniu „fala portowa”. Jest ona wywoływana przez podwodne trzęsienia ziemi, wybuchy wulkanu, osuwisko ziemi lub lodu, rzadziej przez upadek meteorytu. Od miejsca zdarzenia fale morskie rozchodzą się promieniście z prędkością do 900 km/godz. W strefie brzegowej spieniona fala o wysokości nawet do kilkudziesięciu metrów wpada na ląd i niszczy wszystko, co napotka w nadbrzeżnych miejscowościach. Specjaliści oceniają, że przyczyną tsunami w Darłowie było oddalone o pięćset kilometrów na północ trzęsienie ziemi w rejonie jeziora Wener w Szwecji. Nawet niewielkie ruchy tektoniczne mogły spowodować eksplozję metanu, uwięzionego w warstwach tworzących dno Bałtyku. Towarzyszył temu wielki grzmot, przypominający pomruk niedźwiedzia morskiego, który poprzedził atak tsunami. Takie ślady po wybuchach metanu w postaci kilkuhektarowych obniżeń są obecnie czytelne w dnie Bałtyku. XV-wieczne tsunami zaklęte w kościele? Zwróćmy jeszcze uwagę na pewien fragment wyposażenia kościoła pw. Najświętszej Marii Panny w Darłowie. Przy pierwszym filarze nawy głównej znajduje się wsparta na aniele kariatydzie bogato zdobiona barokowa ambona. Powstała około 1700 roku i charakteryzuje się staranną robotą snycerską i malarską oraz bogatymi złoceniami. W latach 1974–1980 ambonę poddano gruntownym zabiegom konserwatorskim na zlecenie wojewódzkiego konserwatora zabytków w Koszalinie. W części cokołowej balustrady schodowej, pomiędzy różnymi scenami biblijnymi rzuca się w oczy płaskorzeźba przedstawiająca scenę biblijnego potopu. Przyjmuje się powszechnie, że jest to konwencjonalna symbolika biblijnego potopu, ale rodzi się pytanie, czy nie jest to nawiązanie do wydarzeń sprzed dwustu czy dwustu pięćdziesięciu lat. Czy pamięć o owym dramacie mogła stanowić inspirację do takiego ujęcia tej sceny? Czy oprócz konwencji jest tam miejsce na lokalne realia? Kto wie, jeśli weźmiemy pod uwagę, że ambona została wykonana w miejscowym warsztacie. Płaskorzeźba nie zawiera typowych dla biblijnego potopu elementów, takich jak arka Noego, ulewny deszcz czy gołąbek z gałązką oliwną. W górnym lewym narożniku przedstawienia widzimy postać, która ratuje się przed wysoką wodą, siedząc okrakiem na pochyłym drzewie. Takie właśnie sceny rozgrywały się w Darłowie. Katastrofalne sztormy w historii Bałtyku Tsunami o takiej sile na Bałtyku już później nie wystąpiło, ale podobne zjawiska odnotowano w 1757 roku w Mrzeżynie i w 1779 w Kołobrzegu. W Darłowie w 1558 roku szalał sztorm podobno jeszcze większy i bardziej gwałtowny, ale o mniejszej sile niszczycielskiej. W zamku przebywał wtedy książę Barnim IX, który po przejęciu – po wprowadzeniu luteranizmu – majątków kościelnych i sekularyzacji klasztorów rozwinął szeroką działalność jako mecenas kultury i zasłużył się dla budowania potęgi dynastii Gryfitów. Wraz z nim byli tam małżonka Anna Lüneburska, panna Sybilla, młody hrabia Adolf von Schwarzenburg oraz spora świta. Wszyscy byli przerażeni. Pierwsze uderzenie sztormu nastąpiło w styczniu 1558 roku, a drugie, jeszcze groźniejsze, w lutym. To drugie zniszczyło zebraną sól i różne towary w spichlerzach nad Wieprzą, a w Darłówku zdewastowanych zostało osiemnaście chałup rybackich wraz z towarem i sprzętem, który odnaleziono później na łąkach, koło klasztoru i w okolicznych miejscowościach. Ludzie wraz z czeladzią i dziećmi ratowali się, wchodząc na drzewa. Tsunami o mniejszej sile zaatakowało wybrzeże Bałtyku w roku 1757. Kronikarz L.W. Bruggemann tak je charakteryzuje: „Bałtyk posiada także często swoją własną pogodę, która z pogodą lądową nie ma związku; czasami jednakże, tylko rzadko, występuje podwodna burza w tymże (Bałtyku), o czym można wnioskować z tego, że przy czystym i spokojnym niebie daje się słyszeć wzdłuż pomorskich brzegów morskich toczący się grzmot, a na ląd wyrzucane są nieżywe lub na wpół żywe ryby morskie i przybrzeżne. Tak było np. 3 kwietnia 1757 r. około południa przy spokojnej i jasnej pogodzie, brzeg Bałtyku koło Trzebiatowa nad Regą stał się nagle tak wzburzony, że wysokie fale zerwały duży prom zacumowany w porcie i przeniosły daleko na ląd. Po czym, kiedy to (falowanie) się trzykrotnie powtórzyło, morze stało się znowu spokojne. Żeglujący mieszkańcy wybrzeża nazywają to znane im zjawisko Niedźwiedź Morski.” Tsunami i mityczna Atlantyda Tsunami na Bałtyku prowadzi nas nieuchronnie do porównań. Nie można tu nie wspomnieć o Atlantydzie, mitycznej krainie wysoko rozwiniętej cywilizacji, która miała zostać zniszczona przez trzęsienia ziemi i pochłonięta przez wody morskie. Wśród autorów antycznych pierwszy opis tego królestwa przekazał Platon, a tradycja o Atlantydzie pochodziła podobno jeszcze od kapłanów egipskich. Atlantyda miała znajdować się na wyspie większej od Afryki i Azji razem wziętych, usytuowanej za Słupami Herkulesa, czyli Cieśniną Gibraltarską. Atlantyda – według opisu Platona – była bogata w drewno, metale szlachetne i diamenty. Wysokie góry stwarzały ochronę przed mroźnymi wiatrami północnymi, na łąkach pasły się wielkie stada dzikich i oswojonych zwierząt. Patronat nad Atlantydą sprawował bóg Posejdon, którego świątynia znajdowała się w pałacu królewskim. Zatopienie królestwa dokonać się miało w IX tysiącleciu p.n.e. Ta opowieść wzbudziła – jak wiadomo – ogromne zainteresowanie, stawiano przede wszystkim dwa pytania, czy Atlantyda istniała i gdzie ewentualnie mogła się znajdować. Lokalizacji zatopionego kontynentu proponowano wiele, a fakt jego istnienia jest raczej kwestionowany, co nie przeszkadza w stawianiu ciągle nowych hipotez. To jest przedruk z książki autorstwa Wojciecha Iwańczaka pt. „Magiczny rok 1497”, która ukazała się nakładem Państwowego Instytutu Wydawniczego (2024). Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Erupcja Krakatau była jedną z największych w historii. Wulkan zabił dziesiątki tysięcy ludzi
Natura niejednokrotnie manifestowała swoją niszczycielską siłę. Erupcja wulkanu Krakatau nie była najsilniejszą w historii, a jednak pochłonęła dziesiątki tysięcy istnień ludzkich. Wielki kataklizm wywołał skutki globalne, które niemal cały świat odczuwał przez lata po wybuchu. Co w XIX wieku wydarzyło się na niewielkiej wyspie położonej w Cieśninie Sundajskiej? Jakie były skutki erupcji Krakatau? Poniżej odpowiadamy na te pytania.
W tym artykule: Gdzie leży wulkan Krakatau? Historia Erupcji Krakatau w 1883 roku Skutki erupcji wulkanu Krakatau Erupcje Krakatau w późniejszych latach Czy można zwiedzać wulkan Krakatau? Świat nauki napisał wiele scenariuszy końca ludzkości. Jedna z hipotez zakłada, że życie na Ziemi ulegnie unicestwieniu w następstwie erupcji jednego z superwulkanów. Jako najbardziej prawdopodobny sprawca zagłady wskazywana jest kaldera Yellowstone. Zdaniem badaczy, gdy dojdzie do wybuchu, superwulkan wyrzuci do atmosfery ponad tysiąc kilometrów sześciennych popiołu wulkanicznego. Trudno wyobrazić sobie skutki takiego kataklizmu, tym bardziej, że już erupcja Krakatau z 1883 roku, która uwolniła znacznie mniejszą siłę, wywołała katastrofę na globalną skalę i unicestwiła dziesiątki tysięcy ludzi. Gdzie leży wulkan Krakatau? W przeszłości Krakatau była niewielką wyspą wulkaniczną położoną w obszarze Cieśniny Sundajskiej, między Jawą a Sumatrą. Dziś nazwę tę nosi archipelag czterech wysp, należących do Indonezji. Varlaten i Lang stanowią pozostałość wcześniejszych erupcjach. Rakata powstała w następstwie wielkiego kataklizmu z 1883 roku, w wyniku którego dwie trzecie pierwotnej wyspy dosłownie zniknęło. Ostatnią jest Anuk Krakatau, która niespełna 100 lat temu wyłoniła się spod powierzchni morza. Historia Erupcji Krakatau w 1883 roku W XIX wieku wyspa Krakatau nie była zamieszkana. Duża aktywność wulkaniczna i sejsmiczna nie stwarzała dogodnych warunków do życia. Największy stożek wznosił się wówczas na wysokość 813 metrów. Nikt nie chciał żyć w cieniu złowieszczej góry. Wulkan Tambora, czyli największy wybuch wulkanu w historii Sprawcą największej katastrofy w czasach historycznych był wulkan Tambora. Potężna erupcja, która miała miejsce w 1815 roku, pochłonęła ponad 11 tys. istnień ludzkich, jednak biorąc pod... Wzmożone wstrząsy zaczęto odnotowywać już w 1878 roku. Dwa lata później silne trzęsienie ziemi zrównało z ziemią większość zabudowań wzniesionych na zachodnim brzegu Jawy. Kolejne silne wstrząsy nawiedziły ten obszar w maju 1883 roku. Największy z kraterów na Krakatau zaczął wówczas uwalniać popiół i gazy. Na jego zboczach pojawiły się pęknięcia, którymi woda morska wlewała się do środka. Całą wyspę otoczyły kłęby pary. Spektakl zwiastujący zbliżającą się katastrofę trwał trzy miesiące. 26 sierpnia 1883 roku, o godzinie 12:53 czasu lokalnego, nastąpiła seria potężnych eksplozji. Z krateru zaczął wydobywać się słup dymu, osiągający wysokość ok. 27 kilometrów. Ogłuszający huk niósł się na odległość 4300 kilometrów. Kilka godzin później w okoliczne wybrzeża uderzyła fala tsunami. Następnego dnia nastąpiły kolejne cztery eksplozje. Ostatnią odnotowano o 10:02 czasu lokalnego. Była to jedna z największych katastrof naturalnych w historii. W powietrzu zawisły ogromne ilości pyłu wulkanicznego. Według różnych źródeł, objętość materiału wynosiła od 19 do 40 kilometrów sześciennych. Popiół najprawdopodobniej sięgnął mezosfery, a błyski były widoczne nawet na oddalonych o tysiące kilometrów wyspach Oceanu Indyjskiego. Powstała potężna fala uderzeniowa, która przemieszczała się z prędkością 1100 km/godz. i okrążyła planetę trzy i pół raza. Skutki erupcji wulkanu Krakatau Potężne erupcje całkowicie zniszczyły większą część wyspy. Rakata, która pozostała po kataklizmie, ma zaledwie jedną trzecią pierwotnej powierzchni. Przez długi czas wyspa pozostawała całkowicie wyjałowiona. Z jej powierzchni zniknęło wszelkie życie. Spływy piroklastyczne wzbudziły niszczycielskie tsunami. Fala osiągnęła wysokość 40 m i pędziła z prędkością ponad 700 km/godz. Niszczycielski żywioł zrównał z ziemią wszystkie osady na pobliskich lądach. Zanim fala zniknęła, zdążyła opłynąć połowę Ziemi. Opad popiołu wulkanicznego objął 70 proc. powierzchni planety. Ogromne nagromadzenie pyłów w atmosferze przyczyniło się do wystąpienia anomalii pogodowych. Promieniowanie słoneczne nie docierało w dostatecznej ilości, czego skutkiem był spadek średniej temperatury na świecie o ok. 1,2 stopnia Celsjusza. Latem pojawiały się gwałtowne deszcze, a zimą temperatura wzrastała powyżej średnich wartości sprzed erupcji. Pogoda wróciła do normy dopiero po pięciu latach. Znaczne nagromadzenie pyłów było też przyczyną wystąpienia zjawisk, jakich wcześniej nie obserwowano. Wystarczy wspomnieć, że przez 36 miesięcy po kataklizmie Słońce na półkuli północnej świeciło zielonkawym blaskiem, natomiast Księżyc przybrał niebieskawe zabarwienie. Na niższych szerokościach geograficznych w Europie pojawiły się zorze. W następstwie wielkiego kataklizmu zginęło 36–40 tys. osób. Erupcje Krakatau w późniejszych latach W 1927 roku z morza wyłoniła się nieduża wyspa, nazwana Anuk Krakatau, co oznacza „dziecko Krakatau”. Obiekt jest niczym innym, jak stożkiem podwodnego wulkanu. Erupcje następują często, na szczęście większość z nich nie stanowiła dużego zagrożenia. Trzeba jednak pamiętać, że aktywny wulkan wciąż jest wyjątkowo niebezpieczny, czego dowodzi zdarzenie z 22 grudnia 2018 roku. Budzi się podwodny wulkan Kolumbo. Popularna grecka wyspa w zagrożeniu Wkrótce może dojść do erupcji podwodnego wulkanu Kolumbo. Naukowcy odkryli ogromną komorę magmową na Morzu Egejskim, tuż u wybrzeży greckiej wyspy Santoryn. Naukowcy ostrzegają, że w prz... O ile sama erupcja nie była zbyt silna (nie wywołała większych skutków u wybrzeży Jawy i Sumatry), to w następstwie osunięcia się skał powstała 5-metrowa fala tsunami. Żywioł uderzył w okoliczne wybrzeża. 370 osób poniosło wówczas śmierć a 15 tys. odniosło obrażenia. Ostatnia erupcja miała miejsce w październiku 2021 roku. Na szczęście ta nie okazała się tragiczna w skutkach. Popioły wzniosły się na 1,5 km, a wybuch nie wyzwolił fali tsunami. Czy można zwiedzać wulkan Krakatau? Mimo że wulkan przez cały czas jest aktywny, a rocznie przybywa mu ok. 7 m, wyspa, na której wznosi się Anuk Krakatau, jest dostępna dla ruchu turystycznego. Należy jednak podkreślić, że możliwość odbycia trekkingu zależy od bieżącej aktywności wulkanicznej. Zdarza się, że stożek można obserwować tylko z łodzi oddalonej o kilka kilometrów, ale w sprzyjających warunkach można wejść na wyspę i wspiąć się na zbocza wulkanu. Jeżeli pozwalają na to warunki, da się wejść na sam szczyt. Przed erupcją z 2018 roku wulkan mierzył 400 metrów. Po wybuchu stożek zmniejszył się do 110 metrów. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Asteroida, która unicestwiła dinozaury spowodowała gigantyczną falę tsunami, która przemierzyła pół globu
Asteroida, która doprowadziła do zagłady dinozaurów spowodowała liczne kataklizmy, w tym olbrzymie tsunami. Do tej pory naukowcy zastanawiali się, jak wysoka mogła być fala. Okazuje się, że gigantyczna!
W tym artykule: Jakie były skutki uderzenia asteroidy, która spowodowała masowe wymieranie? Symulacja komputerowa wykazała, jak silne było tsunami sprzed 66 mln lat Po 10 minutach fala znajdowała się już 220 km od miejsca uderzenia asteroidy Około 66 mln lat temu w Ziemię, w miejsce, w którym znajduje się dzisiejszy półwysep Jukatan w Meksyku, uderzyła asteroida o średnicy 10 km i masie biliona ton. Zdarzenie spowodowało serię kataklizmów, m.in. tsunami, trzęsienia ziemi oraz wyrzucenie pyłu, który przez lata unosił się w powietrzu, doprowadzając do poważnych zmian klimatycznych. Jakie były skutki uderzenia asteroidy, która spowodowała masowe wymieranie? W tym roku naukowcy odkryli, że uderzenie planetoidy wyrzuciło do stratostrefy dużo większą ilość siarki, niż dotychczas przypuszczano. Uczeni stwierdzili, że dużych rozmiarów chmura przez kilkaset lat powodowała ograniczenie promieniowania słonecznego. Taki stan rzeczy miał spowodować jeszcze większe ochłodzenie klimatu. Rodzaje dinozaurów - ciekawostki i opisy gatunków. Co wiemy o tych pradawnych gadach? Jakie rozróżniamy gatunki dinozaurów? Zapraszamy na wycieczkę do prehistorycznego świata, którym władały olbrzymie potwory. Najnowsze badania rzucają nowe światło na skalę zniszczeń, które wywołało uderzenie planetoidy. Naukowcy z Uniwersytetu w Michigan twierdzą, że tsunami, które powstało zaraz po zderzeniu, miało aż 4,5 km wysokości. Co więcej, fala przetoczyła się niemalże przez połowę naszej planety, powodując katastrofalne szkody i zabijając miliony zwierząt. Odkrycie zostało opublikowane na łamach czasopisma naukowego „AGU Advances”. Symulacja komputerowa wykazała, jak silne było tsunami sprzed 66 mln lat Naukowcy przeprowadzili pierwszą w historii globalną symulację siły tsunami, które wywołało uderzenie asteroidy. Krok po kroku stworzyli model rozchodzenia się fali w ciągu pierwszych dwóch dni od upadku planetoidy. Autorzy napisali w swojej pracy, że siła tsunami była nawet o 30 000 razy większa od tego na Oceanie Indyjskim z 26 grudnia 2004 roku, które wywołało silne trzęsienie ziemi o magnitudzie 9,1. Trzęsienie ziemi na Alasce wywoła tsunami w Japonii? Są ostrzeżenia Jak wiemy, fale tsunami są związane z ruchami płyt tektonicznych. Ostatnie trzęsienia na Alasce zaniepokoiły Japończyków. Warto przypomnieć, że wówczas sięgające „zaledwie” 15 m fale zniszczyły nadmorskie wsie i miasteczka, a także kąpieliska odwiedzane przez turystów. Kataklizm dotknął Indonezję, Sri Lankę, Indie, Tajlandię, Malediwy, Somalię, Birmę oraz Malezję. Zginęło łącznie ok. 230 tys. osób. Po 10 minutach fala znajdowała się już 220 km od miejsca uderzenia asteroidy Naukowcy w swojej pracy wykorzystali wieloetapową analizę metodą modelowania komputerowego geologii Ziemi oraz wód i osadów morskich, która poparta była danymi formowania się krateru uderzeniowego. Uczeni ustalili, że 2,5 minuty po uderzeniu woda wzbiła się na wysokość 4,5 kilometra. Po 10 minutach fala zmniejszyła swoją wysokość do 1,5 km, ale znajdowała się już 220 km od miejsca uderzenia asteroidy. Badacze twierdzą, że już po godzinie od upadku niebezpiecznego ciała niebieskiego tsunami opuściło Zatokę Meksykańską i przedzierało się przez Północny Atlantyk. Cztery godziny po zderzeniu tsunami przetoczyło się przez zbiornik, który 66 mln lat temu oddzielał Amerykę Północną od Ameryki Południowej. Z kolei 24 godziny po uderzeniu fala przeszła przez większą część Pacyfiku i Atlantyku i dostała się do Oceanu Indyjskiego. W dwa dni tsunami uszkodziło większość wybrzeży naszej planety. Symulacja naukowców wykazała, że regiony, które najmniej ucierpiały to południowy Atlantyk, Północny Pacyfik i obszar dzisiejszego Morza Śródziemnego. Co ciekawe, zespół badaczy odkrył, że ślady prehistorycznych zniszczeń widać nawet na wschodnich wyspach Nowej Zelandii, czyli obszarze oddalonym od krateru Chicxulub o ok. 12 000 km. Źródło: AGU Advances. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Maya Bay – Niebiańska plaża w Tajlandii znowu otwarta
„Natura jest w stanie sama się uzdrowić, jeśli tylko jej na to pozwolimy". Na Maya Bay, jedną z najsłynniejszych plaż na świecie, wrócili turyści. Czeka tam jednak na nich wiele obostrzeń.
W tym artykule: Maya Bay – Co się zmieniło na plaży Niebiańska Maya Bay Maya Beach – Kiedy warto zobaczyć Maya Bay – Nowe restrykcje Maya Bay nie dla nurków Maya Bay – Jak dotrzeć Tajlandia / Maya Bay – Co warto wiedzieć Kiedy w 2000 roku na ekran kin wchodził film „Niebiańska plaża" Danny'ego Boyle'a, władze Tajlandii liczyły, że hit z Leonardo DiCaprio ściągnie do ich kraju nowych turystów. Nikt się jednak nie spodziewał aż takiego sukcesu. Wkrótce po premierze filmu na wyspę Koh Phi Phi Leh zaczęło przybywać po tysiąc wczasowiczów dziennie. Delikatny ekosystem plaży Maya Bay nie miał prawa tego wytrzymać i w 2018 roku ostatecznie podjęto decyzję o zamknięciu plaży. Na wyspę ściągnięto ekologów i oceanologów, którzy mieli ratować całkowicie zniszczony ekosystem. Maya Bay – Co się zmieniło na plaży Naprawa szkód wyrządzonych przez turystów zajęła 4 lata. Plażę otwarto ponownie zimą 2022 roku. – Do zatoki powróciły rekiny, rafy koralowe znów się rozwijają, a woda jest nareszcie czysta – mówi agencji Reuters dr Yuthasak Supasorn, minister do spraw turystyki Tajlandii. – Natura jest w stanie sama się uzdrowić, jeśli tylko jej na to pozwolimy – dodaje polityk. Po zamknięciu w 2018 roku na plaży przeprowadzono szereg zmian: oczyszczono ze śmieci, posadzono nowe drzewa i inne rośliny zadbano o koralowce zbudowano nową promenadę, która ma chronić piasek i rośliny przed dalszymi skażeniami i zniszczeniami zakazano kotwiczenia łodziom w zatoce Przede wszystkim ograniczono jednak liczbę dziennych odwiedzających do maksymalnie 3 tys. osób. Na plaży można przebywać wyłącznie między godziną 10 a 16 i w jednej chwili nie może tam być więcej niż 300 osób. Tajlandia informacje ogólne, historia. Tajlandia dawniej i dziś To piękny i zasobny kraj, który ma trudną historię. Tajlandia dawniej była areną krwawych konfliktów. Dziś wygląda to inaczej. Opisujemy, jakim krajem jest Tajlandia. Informacje na ten tem... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/e8da1afb70ff8827eb71c9c2e643fdb121684a87-3d75f8e.jpeg" width="938" height="645" alt="Tajlandia informacje ogólne, historia. Tajlandia dawniej i dziś (Fot. Chaiwat Subprasom/SOPA Images/LightRocket via Getty Images)" title="Tajlandia informacje ogólne, historia. Tajlandia dawniej i dziś (Fot. Chaiwat Subprasom/SOPA Images/LightRocket via Getty Images)" /> Niebiańska Maya Bay Słynna plaża leży na małej, niezamieszkałej wyspie Koh Phi Phi Leh, w zatoce otoczonej przez sięgające 100 metrów strome klify. Sama wyspa zajmuje powierzchnię około 6 km2 i jest częścią archipelagu Koh Phi Phi w południowej Tajlandii. Zatoka Maya Bay składa się z kilku plaż, z których najdłuższa i najsłynniejsza ciągnie się na szerokości 200 metrów. Plaża jest bardzo dobrze przygotowana na przyjęcie turystów. Do dyspozycji są tu łodzie długoogonowe, łodzie motorowe i statki wycieczkowe, które oferują rejsy po Morzu Andamańskim. Statkami można się też dostać do najpopularniejszych punktów nurkowych i wędkarskich. Na niektórych statkach kucharz może przygotować i podać rybę złowioną przez turystów. Dużą popularnością cieszą się też wycieczki na okoliczną wyspę Phi Phi Don, gdzie na plaży Monkey Beach można zobaczyć małpy odwiedzające tę plażę z krystalicznie czystą turkusową wodą. W drodze na Phi Phi Don warto zwrócić uwagę na niezwykłe klify i jaskinie, w tym Jaskinię Wikingów z ptasimi gniazdami. Na sięgającej 20 metrów szerokości plaży na Maya Bay występują wydmy. Okala ją też gęsta roślinność. Krystalicznie czysta woda sprawia, że trudno oderwać oczy od morza. W pobliżu występują rafy koralowe. Bezpośrednio z plaży wiedzie krótki szlak (ok. 5 min.) do zatoki Loh Samah. Na jego krańcu znajduje się skała z otworem prowadzącym na kolejną piękną plażę. Zdarza się, że w okresie od maja do października, kiedy morze jest bardziej wzburzone, jest to jedyna droga, którą można dotrzeć do Maya Bay. Maya Beach – Kiedy warto zobaczyć Wyspę Koh Phi Phi Leh można odwiedzać jedynie w okresie od listopada do maja ze względu na wysokie fale występujące przez resztę roku. Najlepiej przypłynąć tu z samego rana lub późnym popołudniem. Do niedawna Interesującą opcją był również nocleg na tutejszym kempingu, dzięki czemu można było cieszyć się plażą zanim przybędą tłumy turystów. Kemping został jednak zamknięty, a nocowanie w zatoce zabronione. Dodatkową atrakcję stanowią oszałamiające zachody słońca. Na wyspie znajdują się toalety oraz sklepik przekąskami i napojami. Można skorzystać z grilla, ale rozpalanie ogniska jest zabronione. Z produkcją filmu „Niebiańska plaża" wiążą się pewne kontrowersje. Wytwórnia filmowa Fox postanowiła wprowadzić pewne „udoskonalenia” na plaży, aby wyglądała ona jeszcze bardziej tropikalnie. Posadzono m.in. ok. 60 palm, usunięto niektóre wydmy i drzewa kokosowe, aby poszerzyć teren. Mimo, że po zakończeniu zdjęć próbowano przywrócić dawny wygląd temu miejscu, nigdy do końca się to nie udało. Dopiero katastrofalne tsunami z 2004 roku przywróciło plaży dawny naturalny wygląd. Maya Bay – Nowe restrykcje W celu ochrony ekosystemu zatoki władze Tajlandii wprowadziły nowe ograniczenia i obostrzenia, które obowiązują od 2022 roku. Przed przybyciem wymagana jest uprzednia rezerwacja. Pływanie i snurkowanie zostały zabronione. Łodzie z turystami mogą cumować w wyznaczonym miejscu poza zatoką, skąd w kierunku plaży prowadzi drewniany deptak. Maya Bay nie dla nurków Zaledwie godzinę lotu od Bangkoku i 90 minut od Singapuru leży niewielki obszar, który zajmuje zarówno wyspę Phuket, jak również pobliskie miasto Krabi. To doskonałe punkty startowe do nurkowania w Tajlandii. W tych dwóch miejscach znajdują się jedne z najbardziej idyllicznych krajobrazów w Tajlandii. Rozreklamowane przez Leonardo di Caprio i ego kolegom z ekipy wyspy Phi Phi naprawdę robią wrażenie, nawet jeśli uznać je za mocno skomercjalizowane. Fantastyczna sceneria rozciąga się również poniżej linii wody. Jaskinie, nawisy i miejsca do przepływania są wyrzeźbione w miękkim wapieniu, pozostawiając wiele kącików i szczelin dla morskich zwierząt. To wszystko przez lata przyciągało amatorów nurkowania i profesjonalnych nurków. Południowy koniec malutkiej Ko Bida Nok był doskonałym przykładem tutejszych nurkowisk: płytka zatoka na wschodniej stronie ma ogromne ogrody korali Acropora cervicornis i niewiarygodnych ilości koralowych ryb rafowych, takich jak balistydy, pokolcowate i motylki. Dziś nurkowanie w zatoce Maya Bay jest zabronione. Jeśli zakochać się, to w Guanajuato. Miasto dla zakochanych i fanów mumii Guanajuato leży na wysokości ok. 2 000 m n.p.m. To niezwykłe miasto w środkowym Meksyku przyciąga tysiące turystów wspaniałą hiszpańską architekturą z końca epoki kolonialnej. Maya Bay – Jak dotrzeć Nie ma stałych i bezpośrednich połączeń lotniczych z Polski do Tajlandii. Szukając biletów, najlepiej jest szukać lotów na wyspę Phuket lub do Bangkoku z przesiadką w jednym z europejskich miast. Lot z Frankfurtu do Bangkoku trwa około 11 godzin. Tajlandia to kraj rozległy. Najłatwiej jest tam poruszać się lokalnymi samolotami. Z Bangkoku do Phuket leci się około półtorej godziny. Na dłużej warto zatrzymać się właśnie na Phuket lub na wyspach archipelagu Kho Phi Phi, gdzie jest dość rozbudowana baza hotelowa. Na wyspę Kho Phi Phi Leh, gdzie znajduje się Zatoka Maya Beach, można dotrzeć jedynie łódką lub statkiem. Rezerwację można bez problemu dokonać w jednym z hoteli lub resortów w tym turystycznym regionie. Tajlandia / Maya Bay – Co warto wiedzieć Tajlandia zasłużenie stała się jednym z głównych celów wypraw turystycznych do Azji Południowo-Wschodniej. Kraj składa się z czterech odmiennych regionów: tropikalnego południa – zachęcającego rozsłonecznionymi plażami i wyspami; górzystej północny – zamieszkanej przez plemiona górskie i obejmującej prawie legendarny Złoty Trójkąt; żyznych równin centralnych nazywanych ryżowym spichlerzem Azji oraz Isaanu – rozsławionej ruinami budowli Khmerów suchej równiny na północnym wschodzie kraju, którą opływa potężna rzeka Mekong. Mimo takiej różnorodności Tajlandia pozostaje jednym organizmem dzięki trzem spajającym czynnikom: religii buddyjskiej, monarchii i stabilnej demokracji. Wszędzie tu spotyka się uroczych ludzi, żyjących według zasady mai pen rai (nie martwić się). Waluta: bat (1 bat = ok. 0,13 zł) Język: tajski Strefa czasowa: +5 godzin w odniesieniu do czasu w Polsce Region: Krabi Akwen: Morze Andamańskie Sezon: od listopada do kwietnia Opalanie topless: zabronione Pływanie i snurkowanie: zabronione Cena: Za wejście na plaże trzeba zapłacić, gdyż miejsce stanowi obecnie część obszaru chronionego. Jedynie obywatele Tajlandii nie ponoszą opłaty. Opłata za wejście do Maya Bay wynosi 400 batów (ok. 50 zł). Dzieci mogą liczyć na 50% zniżki. Pogoda: Najgorętszym miesiącem w Maya Bay jest marzec, kiedy średnia maksymalna temperatura wynosi 34°C. Najchłodniejszym miesiącem jest luty, kiedy średnia maksymalna temperatura to 33°.
Wyciek ropy w Peru po erupcji podwodnego wulkanu. „To wpłynie na naszą faunę i zdrowie”
Tysiące litrów ropy zalały wybrzeże Peru. Pracownicy rafinerii są przekonani, że do wycieku doszło po podwodnej erupcji na wyspach Tonga.
W tym artykule: Peru boryka się z katastrofą ekologiczną Ropa zostaniu w środowisku na długo 15 stycznia doszło do erupcji podwodnego wulkanu w pobliżu wysp Tonga. Tongijczycy zostali odcięci od dostępu do wody, Internetu i telekomunikacji. Powstała fala tsunami dotarła także do wybrzeży Japonii, a ostrzeżenia ogłoszono niemal w każdym kraju położonym nad Oceanem Spokojnym. W Zatoce Meksykańskiej nadal stosuje się szkodliwe dla środowiska metody wydobycia ropy Wiosną 2010 r. w Zatoce Meksykańskiej doszło do katastrofy ekologicznej, której symbolem stały się pelikany z posklejanymi ropą naftową skrzydłami. Ponad 10 lat później w tym samym miejs... Peru boryka się z katastrofą ekologiczną W przeciwieństwie do Chile czy Ekwadoru w Peru nie przewidziano ryzyka tsunami, a przynajmniej nie poinformowano o tym mieszkańców. Plaże pozostały otwarte, a kiedy fale zaczęły się coraz bardziej spiętrzać, dwie kobiety utonęły. Wysokie fale uderzyły również w tankowiec rozładowujący ładunek w rafinerii La Pampilla obsługiwanej przez firmę energetyczną Repsol. W efekcie do wody trafiło blisko 980 tys. litrów ropy naftowej. Szkodliwy wyciek błyskawicznie zalał peruwiańskie wybrzeże. Prezydent Pedro Castillo ogłosił stan zagrożenia środowiska dla obszarów, gdzie znajdują się jedne z najcenniejszych ekosystemów w Peru. View oEmbed on the source website Trwa śledztwo mające ustalić przyczyny wycieku ropy naftowej do Oceanu Spokojnego. Przedstawiciele firmy Repsol twierdzą, że wina leży po stronie peruwiańskiej marynarki wojennej, która nie wydała ostrzeżenia o tsunami po erupcji wulkany na Tonga. Plama ropy wielkości ponad 320 boisk piłkarskich jest śmiertelnie niebezpieczna dla zwierząt morskich. Fale od kilku dni wyrzucają na brzeg martwe ptaki, ryby i foki. Zagrożone są też zwierzęta zamieszkujące częściowo na lądzie, w tym wydry morskie i pingwiny peruwiańskie. Ciemna oleista ciecz pokryła w sumie 21 plaż. Dramat dotyka nie tylko zwierzęta, ale również ludzi. Kilkaset rybaków zostało bez pracy. Jedno z największych jezior w USA wysycha w rekordowym tempie Trwająca od kilku lat susza w Kalifornii coraz bardziej daje się wę znaki Amerykanom. Istnieje poważne ryzyko, że najważniejszy zbiornik wodny w stanie może przestać dostarczać wodę milio... Ropa zostaniu w środowisku na długo Wolontariusze nie ustają w sprzątaniu plaż i ratowaniu dzikich zwierząt. Do tej pory do zoo Parque de Las Leyendas udało się przewieźć ponad 40 ptaków. Weterynarze kąpie je w detergentach i podają witaminy oraz leki przeciwbakteryjne i przeciwgrzybiczne, które mają im pomóc w powrocie do zdrowia. W akcję ratowania wybrzeża zaangażowały się setki pracowników firmy Respol. Sprzątanie plaż potrwa do końca lutego. Skutki wycieki ropy będą jednak odczuwalne znacznie dłużej. – To wpłynie na naszą faunę, żywność, zdrowie i plaże – podsumował Juan Rivero, biolog morski z Oceana Peru w wywiadzie dla „New York Times”. Źródło: Smithsonian Magazine
Trzęsienia ziemi, tornada, tsunami. Największe katastrofy naturalne na świecie i w Polsce
Katastrofy naturalne to zjawiska wywołane działaniem sił natury, w wyniku których na dotkniętym nimi obszarze powstają szkody przyrodnicze i ekonomiczne. Jeżeli na ich skutek giną ludzie, wtedy mamy do czynienia z klęską żywiołową. Naturalne katastrofy ekologiczne doprowadzają również do wymierania różnych gatunków zwierząt i degradacji terenów. Najczęściej występujące rodzaje katastrof naturalnych to m.in. powodzie, huragany, trzęsienia ziemi, pożary, lawiny czy wybuchy wulkanów. W artykule przedstawiamy największe katastrofy naturalne w Polsce i na świecie.
W tym artykule: Katastrofy naturalne: Powódź tysiąclecia w 1997 roku Katastrofy naturalne: Burza na Mazurach w 2007 roku Katastrofy naturalne: Lawina w Białym Jarze w 1968 roku Katastrofy naturalne: Huragan Katrina w 2005 roku Katastrofy naturalne: Gradobicie w Sydney w 1947 roku Katastrofy naturalne: Trzęsienie ziemi na Haiti w 2010 roku Katastrofy naturalne: Powódź tysiąclecia w 1997 roku W 1997 roku Polskę, Niemcy, Czechy, Słowację i Austrię nawiedziła największa od setek lat powódź. Wystąpiła ona w dwóch falach – pierwsza od 4 do 8 lipca, a druga od 18 do 22 lipca. W wyniku tej naturalnej katastrofy zginęło 114 osób, w tym 56 w naszym kraju. Skutkami powodzi zostali dotknięci mieszkańcy zachodniej oraz południowej Polski. Straty materialne oszacowano na 4,5 miliarda dolarów. W trakcie powodzi wylało wiele polskich rzek, takich jak np. Odra, Olza, Oława, Ślęza, Bystrzyca czy Bóbr. Przyczyną powodzi były obfite fale opadów deszczu – miejscami notowano jednego dnia opady na poziomie 500 mm na metr kwadratowy. Zalane zostały drogi, dworce, biblioteki, amfiteatry, mosty, szpitale czy placówki oświatowe. Woda sięgała nieraz do wysokości pierwszego piętra. 18 lipca 1997 roku ówczesny prezydent Polski Aleksander Kwaśniewski ogłosił żałobę narodową. Katastrofy naturalne: Burza na Mazurach w 2007 roku Katastrofy naturalne w Polsce były również spowodowane silnymi burzami. 21 sierpnia 2007 roku nad Mazurami przeszła nawałnica, która doprowadziła do śmierci dwunastu żeglarzy. Najpierw zaobserwowano ją nad Bieszczadami, a następnie przeszła przez Roztocze oraz Polesie Lubelskie. Za sprawą prądów wznoszących, znacząco zwiększyła się jej siła, kiedy około 15:00 silne grzmoty, błyskawice i grad pojawiły się na Mazurach. Wiatr momentami wiał z prędkością powyżej 120 km/h, a temperatura powietrza obniżyła się o 12 stopni Celsjusza – z 28 do 16. Ostrzeżenie meteorologiczne zostało ogłoszone dopiero o godzinie 15:07. Katastrofy naturalne: Lawina w Białym Jarze w 1968 roku Często występujące katastrofy naturalne na ziemi są również wywołane przez lawiny. W Polsce w wyniku jednej z nich życie straciło 19 osób, a 5 zostało rannych. Wśród ofiar znaleźli się Polacy, Niemcy i Rosjanie. Lawina zeszła dnem karkonoskiego Białego Jaru 20 marca 1968 roku około godziny 11:00. Miała około 600 metrów długości, 12 metrów grubości i kilkadziesiąt metrów szerokości. Jej ciężar oszacowano na 50 tysięcy, a prędkość osuwania się na ponad 100 km/h. Skutkiem tej katastrofy naturalnej była nie tylko śmierć turystów, lecz także połamanie licznych krzewów i drzew – m.in. brzóz i jarzębin. W akcji ratunkowej brało udział przeszło 1100 osób. Turyści w momencie osunięcia się lawiny spacerowali czarnym szlakiem, na którym znajdowały się znaki ostrzegające przed lawiną. Zdecydowali się na przejście nim z powodu zamknięcia wyciągu krzesełkowego na Kopę. Katastrofy naturalne: Huragan Katrina w 2005 roku Wymieniając największe katastrofy naturalne na świecie, nie sposób pominąć huraganu Katrina, który nawiedził Stany Zjednoczone w sierpniu 2005 roku. Spowodował śmierć 1836 osób, a także doprowadził do strat materialnych szacowanych na 87 miliardów dolarów. Huragan ten wiał z prędkością dochodzącą do 280 km/h. Objął obszar 233 tysięcy kilometrów kwadratowych. Doprowadził do zalania wielu miast, zniszczenia domów i wielu innych obiektów. Największe szkody spowodował na terenie Nowego Orleanu. Cyklon uformował się w warunkach temperatury powietrza przekraczającej 30 stopni Celsjusza. Prezydent Stanów Zjednoczonych George W. Bush wprowadził w wielu miejscach stan wyjątkowy. Huragan Katrina oprócz USA nawiedził również Wyspy Karaibskie oraz Kubę. Katastrofy naturalne: Gradobicie w Sydney w 1947 roku Katastrofy naturalne i cywilizacyjne są również wywołane przez obfite gradobicia. W wyniku jednego z nich, 1 stycznia 1947 roku, w australijskim mieście Sydney 1000 osób zostało rannych – największa liczba spośród nich to ludzie opalający się na plaży, którzy korzystali w Nowym Roku ze słonecznej pogody. Grad towarzyszył silnej burzy, która wytworzyła się w warunkach dużej wilgotności powietrza (72%) i temperatury niespełna 33 stopni Celsjusza. Średnica gradzin w wielu miejscach przekraczała 8 centymetrów – znacznie więcej niż w przypadku wcześniejszych tego typu katastrof naturalnych. Zdjęcia potwierdzają, że osiągały one wielkość kuli bilardowej, a nawet piłki krykietowej. Największe szkody odnotowano we wschodnich rejonach Sydney. Zniszczone zostały domy, budynki, samochody czy tramwaje. Grad był tak silny, że powodował dziury w dachach aut. Powodował hałas porównywalny do przejazdu kilku pociągów. W wyniku tej katastrofy naturalnej powstały straty materialne szacowane na 3 miliony dolarów. Katastrofy naturalne: Trzęsienie ziemi na Haiti w 2010 roku Najbardziej spektakularna ostatnia katastrofa naturalna na świecie to trzęsienie ziemi, które 12 stycznia 2010 roku zarejestrowano na Haiti. Jego magnituda wyniosła aż 7 stopni w skali Richtera. Główny wstrząs wystąpił o godzinie 16:53, a epicentrum zlokalizowano nieopodal portu Port-au-Prince. Zaobserwowano również wiele silnych wstrząsów wtórnych o magnitudzie powyżej 5 stopni w skali Richtera. Przyczyną tej katastrofy było naturalne naprężenie skorupy ziemi, co spowodowało zderzenie się dwóch płyt litosferycznych – północnoamerykańskiej oraz karaibskiej. W wyniki trzęsienia ziemi na Haiti śmierć poniosło aż 316 tysięcy osób. Kilka milionów osób zostało rannych lub straciło własny dobytek. Wśród ofiar znalazł się jeden Polak. Zniszczone zostały również cenne budynki historyczne, w tym katedra Notre-Dame czy Pałac Prezydencki, a także szpitale, placówki oświatowe, urzędy, porty czy więzienia. Wstrząsy były odczuwalne nie tylko na Haiti, lecz także na terenie takich krajów jak Dominikana, Bahamy oraz Kuba.
Nowa Zelandia przygotowuje się na tsunami. To skutek serii potężnych trzęsień ziemi
Po silnym trzęsieniu ziemi o magnitudzie 8,1, które nawiedziło wybrzeże Nowej Zelandii, dla części kraju zostało wydane ostrzeżenie przed tsunami. To najsilniejsze trzęsienie ziemi na świecie od maja 2019 roku. Według doniesień prasowych niektórym mieszkańcom nakazano ewakuację w obawie o ich bezpieczeństwo.
W tym artykule: Najsilniejsze trzęsienie od dwóch lat Potężne trzęsienie ziemi o magnitudzie 8,1 miało miejsce 5 marca o godzinie 8:28 czasu lokalnego (wieczorem 4 marca czasu polskiego). Wstrząs odnotowano w pobliżu wysp Kermadec, które są częścią Nowej Zelandii i leżą około 800 km na północny-wschód od Wyspy Północnej. Jak podaje Live Science było to trzecie trzęsienie ziemi o sile większej niż 7 w skali Richtera, które nawiedziło ten region w czasie krótszym niż osiem godzin. Władze Nowej Zelandii wezwały mieszkańców obszarów przybrzeżnych kraju do stałego monitorowania aktualnych informacji na temat zagrożenia tsunami. Mieszkańcom regionów szczególnie zagrożonym nakazano ewakuację z powodu ryzyka powodzi. „Zalecenie dotyczące ewakuacji mają wyższy priorytet niż obecne wymagania dotyczące alertu COVID-19. Słuchaj lokalnych władz Obrony Cywilnej i postępuj zgodnie z wszelkimi instrukcjami. Jeśli otrzymasz nakaz ewakuacji, nie pozostawaj w domu” - zaapelowała na Twitterze Narodowa Agencja Zarządzania Kryzysowego. „Aktywność tsunami będzie trwała przez kilka godzin, a zagrożenie należy traktować jako rzeczywiste, dopóki ostrzeżenie nie zostanie anulowane” - dodano w kolejnym komunikacie. View oEmbed on the source website Seria silnych trzęsień ziemi sprawiła, że o o wydaniu ostrzeżenia przed tsunami zdecydowano także na Samoa. Głównie ze względu na ryzyko wahań poziomu morza wzdłuż plaż. Początkowo uważano, że zagrożenie może dotyczyć również Hawajów, jednak później alarm wycofano. View oEmbed on the source website Najsilniejsze trzęsienie od dwóch lat Piątkowe trzęsienie ziemi było najsilniejsze na świecie od maja 2019 r., kiedy to Peru nawiedziło trzęsienie ziemi o natężeniu 8 M. Nowa Zelandia jest obszarem często borykającym się z trzęsieniami ziemi, bowiem leży na skraju granicy między płytą tektoniczną Pacyfiku a płytą tektoniczną Australii. Ta granica o długości 3000 kilometrów rozciąga się od południa wyspy Macquarie do południowego łańcucha wysp Kermadec - podaje US Geological Survey. Tam, gdzie miało miejsce ostatnie trzęsienie ziemi, płyta Pacyfiku zanurza się pod płytą australijską. Ruch ten uwalnia energię w postaci wstrząsów.
Topniejący lodowiec wywoła megatsunami. Najpewniej do końca 2021 roku
W zakątku Alaski zwanym Zatoką Księcia Williama topniejący lodowiec Barry’ego może doprowadzić do potężnej lawiny skalnej a ta do olbrzymiego tsunami. Na jego drodze nie staną domy, ale odwiedzające ten rejon olbrzymie statki wycieczkowe i jachty.
Według obliczeń ekspertów działających w ramach grupy badawczej Barry Arm Landslide Working Group a przedstawionych w otwartym liście urzędnikom Wydziału Zasobów Naturalnych Alaski (ADNR), w przeciągu 12 miesięcy nastąpić może seria osunięć skalnych przez które powstanie gigantyczna fala tsunami. Będzie ona nawet wyższa niż 524-metrowe monstrum z 1958 roku. Ponad 60 lat temu trzęsienie ziemi niemal dosłownie podrzuciło alaskański lodowiec Gilberta a wpadające do morza skały wywołały katastrofalne w skutkach tsunami w zatoce Lituya, 24-krotnie większe od tsunami, które po trzęsieniu ziemi w 2011 roku zniszczyło wybrzeża Japonii. Teraz problemem jest bardzo szybko znikający lodowiec Barry’ego w Zatoce Księcia Williama (ok. 100 km na wschód od miasta Anchorage). Cofa się tak szybko, że górskie zbocza tworzące ściany fiordu nie są w stanie zaadaptować się do zmian geofizycznych, tłumaczy w dzienniku ”The Guardian” geolog Bretwood Higman z organizacji Ground Truth Alaska, jeden ze współautorów listu. Nowe, widoczne na zdjęciach satelitarnych pęknięcia (ang. scarp) są zapowiedzią rychłego – jak się sądzi – zejścia lawiny. Lodowiec Barry’ego w 2013 roku fot. Lauren Dauphin/NASA Earth Observatory Lodowiec Barry’ego w 2019 roku fot. Lauren Dauphin/NASA Earth Observatory Lawina właściwie już schodzi, tłumaczą naukowcy, ale bardzo powoli. Problemem będzie nagłe przyśpieszenie tego procesu i masa skał, które trafić mają do oceanu. Może ich być nawet 90 mln ton, twierdzi w rozmowie z należącym do NASA serwisem Earth Observatory jeden z autorów listu, geofizyk Chunli Dai z uniwersytetu stanowego w Ohio. - Ciężko nam było od razu uwierzyć w te liczby, ale patrząc na wysokość depozytów nad powierzchnią wody, objętość obsuwającej się ziemi a także kąt nachylenia zbocza otrzymaliśmy wynik wskazujący, że ta lawina uwolni 16 razy więcej skał i 11 razy więcej energii niż podczas lawiny i megatsunami w zatoce Lituya w 1958 roku – wyjaśnia Dai. Co może przyśpieszyć zejście lawiny? Choćby przedłużający się silny deszcz. Albo trzęsienie ziemi. Autorzy opublikowanego w maju listu do ADNR zwracają uwagę, że gwałtowny proces wywołać może także przedłużająca się ciepła pogoda napędzająca topnienie wiecznej zmarzliny, śniegu czy lodowca. Choć od maja nie zanotowano zmian w strukturze skalnych ścian fiordu, one postępują nieprzerwanie od 50 lat zwalniając jedynie i przyśpieszając w różnych okresach. W ocenie ekspertów, niezależnie od okresowości tego procesu, prędkość osuwania się skał rośnie, podobnie jak ryzyko katastroficznej w skutkach lawiny. By wychwycić moment nadejścia samego kataklizmu i ostrzec tych potencjalnie zagrożonych tsunami, stałą obserwację lodowca Barry’ego z wody, lądu i powietrza prowadzą nie tylko naukowcy z ADNR, ale też Narodowej Służby Oceanicznej i Atmosferycznej (NOAA) oraz United States Geological Survey (USGS), czyli agencji naukowo-badawczej zajmującej się problemami z zakresu biologii, geografii, geologii oraz hydrologii.
7 lat temu przetrwali tsunami. Wracają tam gdzie zastał ich kataklizm [GALERIA]
Argentyński fotograf planował zrobić reportaż o zniszczonym mieście. To, co zobaczył na miejscu sprawiło, że powstał cykl zdjęć o sile i chęci przetrwania.
Siedem lat temu potężne trzęsienie ziemi u wschodnich wybrzeży Japonii spowodowało tsunami, które zniszczyło ogromne połacie ziemi zabijając prawie 16 tysięcy osób. Straty spowodowane kataklizmem ocenia się na około 200 miliardów dolarów. Nie wspominając już o złamanych życiach tych, których domy, miasta i najważniejsze dla nich miejsca pochłonął żywioł. Jednym z miejsc, które najbardziej ucierpiało, jest Otsuchi. To mała rybacka miejscowość na północnowschodnim krańcu wyspy Honsiu. Tsunami zdziesiątkowała populację, a ci co przetrwali musieli uciekać. Kolor pośród sarości Alejandro Chaskielberg przyjechał do Otsuchi w 2012 roku. Argentyńczyk usłyszał o tym miejscu od przyjaciela, który miał tam krewnych. Fotograf z początku planował zrobić tam reportaż dokumentalny, spodziewał się “gór gruzu” poznaczonych czerwonymi flagami, tam gdzie odnajdywano ludzkie ciała. - Zdecydowałem się na zdjęcia czarno-białe – mówi – ponieważ myślałem, że to straszliwie smutne. Poza tymi flagami nie pozostały tam żadne kolory. Wszystko zmieniło się gdy odnazazł zniszczone przez wodę zdjęcia w rodzinnym albumie porzuconym na ulicy. Rozlane przez żywioł kolory zainspirowały go do zmiany koncepcji. Tematem przewodnim stało się tableau i paleta kolorów, którymi namalował obraz zniszczonego miasta i jego mieszkańców. Prosił napotkane osoby by pozowały przy ruinach swoich dawnych domów i miejscach pracy. Z początku zdjęcia były bardzo zróżnicowane, ale z czasem ułożyły się w spójną całość. Fotograf przeprowadził także warsztaty z uczniami w Otsuchi by zyskać ich zaufanie. Dzięki temu jego projekt stał się częścią znacznie większego przedsięwzięcia: odbudowy miasta. Chaskielberg oświetlił swoich modeli światłem ulic, księżyca oraz latarkami, a potem używał długiego czasu naświetlania do czarno-białych zdjęć. Po zeskanowaniu negatywów nałożył na nie kolory korzystając z palety jaką wyznaczył mu znaleziony album. Nowe miasto i nowe wspomnienia Rezultat jest poważny i intymny, jak ocenia autor. Ma do tego także nastrój medytacji. “To próba przywoływania wspomnień, budowania mostu między przeszłością a teraźniejszością. Zdjęcia rodzinne to część naszych wspomnień i naszej tożsamości. Ci ludzie stracili wszystko przez tsunami. To jakiś sposób na pomoc w stworzeniu dla nich nowej pamięci.” Chaskielberg dodaje, że chodzi mu także o pokazanie konretnego podejścia, roli fotografii. - Chciałbym by fotografia pomagała odbudowywać życia – nie tylko w tym przypadku, ale także przy każdej kolejnej wielkiej tragedii. Autor: Jeremy Berlin Zdjęcia: Alejandro Chaskielberg Autor: Jeremy Berlin Zdjęcia: Alejandro Chaskielberg Źródło: National Geographic News
Trzęsienie ziemi, które nawiedziło Chile nad ranem 27 lutego, było piątym pod względem siły od 1900 roku. Pochłonęło 400 ofiar, wyrządzając znaczne szkody. Jak poinformował urząd prezydenta kraju liczbę rannych, zaginionych lub pozbawionych dachu nad głową ocenia się na 2 miliony.
W mieście Concepcion, położonym najbliżej epicentrum, zanotowano największe straty, ale nawet w stolicy kraju, Santiago, zawaliła się estakada drogi szybkiego ruchu, z której spadały samochody, niczym dziecięce zabawki. Uszkodzone są linie telefoniczne i energetyczne. Około pół miliona domów zostało poważnie uszkodzonych, ale wg. amerykańskich sejsmologów to i tak mało w porównaniu z siłą kataklizmu, a stan taki jest zasługą solidnych standardów budowlanych, obowiązujących w Chile. Według amerykańskiego Instytutu Geofizycznego, epicentrum trzęsienia znajdowało się w odległości 115 km na północny wschód od Concepcion, na głębokości 35 km i miało natężenie 8,8 st. w skali Richtera. Na szczęście wstrząsy wystąpiły na znacznej głębokości, co zmniejszyło tragedię i nie doprowadziło do takich strat w ludziach, jak miało to miejsce na Haiti w styczniu. Władze Chile potwierdziły, że trzęsienie wywołało fale tsunami, które zaatakowały m.in. portowe miasto Talcahuano, na południu kraju. Woda wdarła się na ulice, uszkadzając urządzenia portowe i porywając łodzie rybackie i kontenery. Natomiast tsunami oczekiwane na Hawajach i w Australii nie było już tak niebezpieczne, jak oczekiwano. Jednak Japonia i Rosja ogłosiły stan pogotowia. Tekst: Agnieszka Budo
Podobno im więcej się wie, tym się człowiek mniej boi. Ale u mnie wiedza powoduje odwrotny skutek. Im więcej wiem, tym bardziej się boję
Na przykład ostatnio przestraszyła mnie moja najlepsza z żon – przyniosła mi kapsel od jakiegoś napoju, gdzie znalazła pewną informację: 55-letni Chińczyk Wei Mingtang potrafi nie tylko zdmuchiwać uszami świece (co jeszcze jestem w stanie zrozumieć), ale na dodatek jest w stanie wspomnianymi uszami nadmuchiwać balony. Ten drugi fakt mnie przeraził. Bo uświadomiłem sobie, że Chiny mogą wystawić do wojny kilkumilionową armię. Potem wyobraziłem sobie tę potężną armię Chińczyków nadmuchującą chińskie balony swoimi chińskimi uszami. To byłby horror. Wyłączyłem światło (porażenie prądem!), wszedłem pod stół i zacząłem się martwić, że nie urodziłem się jako piąte dziecko – bo wiadomo przecież, że co piąte dziecko na świecie rodzi się Chińczykiem. Może wtedy bym przetrwał. Potem szybko wyszedłem spod stołu, bo przypomniałem sobie jakąś reklamę, gdzie roztocza wielkości rozrośniętego królika atakowały dziecko pod stołem właśnie. Postanowiłem więc gdzieś szybko wyjechać. Ale okazało się, że do Azji nie mam po co lecieć – ciągle są tam tsunami albo trzęsienia ziemi. W Afryce biją białych. Na Antarktydzie są pingwiny, które mogą być nosicielami ptasiej grypy. W Europie rządzą masoni. W Australii chodzą do góry nogami i mają kangury, które potrafią nieźle uderzyć. W Ameryce są terroryści. Zresztą terroryści są wszędzie. Potem prawie przestałem jeść, bo okazało się, że większość produktów spożywczych ma dziwne dodatki zaczynające się od E, a potem są cyfry – a ja zawsze byłem kiepski z matematyki. A te dodatki (choć moja teoria mówi, że to wina cyfr) mogą powodować różne choroby. Teraz jem tylko to, co ma gumę arabską. Bo wiem, co to guma. Chociaż arabska guma może być związana z działaniem Al Kaidy. Ale nie mogę dać się zwariować! Trzeba coś jeść. Prawda? I w ten sposób odkryłem w wiośnie moich 37. urodzin, że życie jest naprawdę niebezpieczne. Może się nawet zakończyć śmiercią! I to nie jest śmieszne – a biorąc pod uwagę statystyki, wychodzi na to, że najbardziej niebezpiecznym miejscem na świecie jest łóżko. Najwięcej ludzi umiera w łóżku. Z tego też powodu zacząłem sypiać na podłodze – atakujące nocami roztocza nie są tak groźne, jak łóżka. Do tego doszła dziura ozonowa, zmiany klimatu, złe feng shui, teczki, podatki oraz elity. Postanowiłem jednak coś zrobić ze swoim strachem i zacząłem szukać informacji o tym, jak to jest z tym światem. Czy naprawdę jest tak niebezpieczny? Ku mojemu zdziwieniu okazało się, że ze światem zaczęło być naprawdę źle w 1989 roku. Od tego roku systematycznie zwiększa się w mediach ilość problemów, które zaliczają się do katastrof. Słowo „katastrofa” zrobiło w mediach karierę po zburzeniu berlińskiego muru. W ciągu 6 lat ilość „katastrof” zwiększyła się pięciokrotnie, a potem było coraz gorzej. „Katastrofy” są dziś codziennością. Zacząłem się zastanawiać, dlaczego upadek komuny tak zwiększył ilość problemów, jakie ma świat – przecież miało być lepiej? A może po prostu jest tak, że najłatwiej jest rządzić strachem? I że strach się lepiej sprzedaje niż miłość? Od II wojny do 1989 roku komuniści mieli straszak pod nazwą „wyzysk i bicie Murzynów”, w tym samym czasie zachód miał inny straszak – „czerwona zaraza”. Kiedy runął berliński mur, okazało się, że trzeba ludziom znaleźć coś innego, czego mogliby się bać – najpierw były więc katastrofy ekologiczne, potem pluskwa milenijna, wreszcie Chińczycy (żeby nie wspominać o innych koniunkturalnych i lokalnych niebezpieczeństwach), a od 11.09.2001 mamy terrorystów. I nagle zrozumiałem, ze wiedza naprawdę pozwala mi opanować strach. Od kilku dni znowu sypiam w łóżku, zacząłem jadać, przestałem opalać się na żółto i zaraz lecę do Afryki.
Wiele tropikalnych wysp zostało nazwanych Edenem. Ale tylko w przypadku jednej podano, jaki dystans dzieli ją od rajskiego ogrodu. Kilka wieków temu legat papieski napisał, że ze Sri Lanki, według miejscowej tradycji, jest 40 mil do raju.
Pierwszym miejscem na Sri Lance, z jakim zwykle styka się przybysz z Europy, jest Kolombo. Miasto wyrosło wokół naturalnego portu znanego arabskim kupcom już w VIII w. i ciągnie się wzdłuż brzegów Oceanu Indyjskiego na długości 14 km. Nie brak w nim szerokich bulwarów, drogich hoteli i restauracji, budynków kolonialnych – pamiątek po Portugalczykach, Holendrach i Brytyjczykach, którzy kolejno nawiedzali wyspę począwszy od XVI w., a także imponujących świątyń, centrów handlowych, a nawet drapaczy chmur – dwóch łatwo rozpoznawalnych wież World Trade Center. Mało kto jednak zatrzymuje się na dłużej w tej dwumilionowej aglomeracji. Bliżej jej bowiem do czyśćca niż do raju – nie tylko z powodu korków i chaosu na ulicach, ale i gorąca. Orzeźwienie, jakie daje tu wiatr, można przyrównać do powiewu z magla pracującego pełną parą. Z Adamem, fotografem, mamy kilka dni na zwiedzenie najważniejszych miejsc Sri Lanki. Towarzyszyć nam będzie Jeremy, skarbnica (jak się ma okazać) wiedzy o wyspie. Na lotnisku na nasz widok przewodnik składa dłonie jak do modlitwy (nie, nie załamał się – wyglądamy dość przyzwoicie po 18-godzinnej podróży) i wita nas tradycyjnym lankijskim życzeniem długiego życia: Ayubowan. Jedziemy na południe do małej turystycznej miejscowości Bentota, w której spędzimy noc. Kolombo zdaje się nie mieć końca, zlewa się w ciąg domów, sklepów, nowoczesnych budynków, warsztatów, straganów. Na szyldach królują napisy w językach angielskim i syngaleskim – każda z jego 56 liter przypomina różne wariacje @. Ulicami mkną, trąbiąc, autobusy, ciężarówki i tuk-tuki – trzykołowe motorki z budą – tanie i bardzo popularne krótkodystansowe środki transportu na Sri Lance. Na poboczach stoi wojsko uzbrojone w karabiny – od ponad 30 lat nie widać bowiem końca konfliktu z Tamilskimi Tygrysami, żądającymi utworzenia na północy i wschodzie wyspy samodzielnego państwa. W masie przechodniów ubranych po europejsku łatwo wyłowić wzrokiem kobiety w sari i kwefach, mężczyzn w sarongach i przemykających niczym pomarańczowe motyle buddyjskich mnichów. Za oknem migają na przemian kaplice z Buddą, Chrystusem, Matką Boską, św. Józefem, kopuły meczetów i stupy zwane na Sri Lance dagobami. W Kolombo i okolicach większość stanowią chrześcijanie, ale o tym, że na wyspie dominuje buddyzm, można się przekonać już na międzynarodowym lotnisku Bandaranaike. Przybyszom z całego świata przygląda się posąg Buddy. Mijamy miejscowość Mount Lavinia słynącą z hotelu o tej samej nazwie. Powstał on w 1877 r., a sławę przyniosła mu rola szpitala w filmie Most na rzece Kwai, który był realizowany głównie na Sri Lance zamiast w Tajlandii. W Beruwala zabudowa się rozrzedza, widać fale oceanu bijące o brzeg. Szybko zapada zmierzch, nad ulice wylatują ogromne nietoperze. To owocożerne rudawki, ale ich ciemne sylwetki przywodzą mi na myśl filmy Hitchcocka. Następnego dnia jedziemy dalej na południe. Dobra asfaltowa droga A2 biegnie cały czas wzdłuż wybrzeża. Po lewej między palmami miga nitka torów kolejowych – od wody dzieli ją nie więcej niż 200 m, po prawej widać ocean. Piękne piaszczyste plaże i rafa koralowa uczyniły z południowo-wschodnich brzegów wyspy jeden z ważniejszych turystycznych kierunków. Miasteczka takie jak Hikkaduwa, pełne hoteli, restauracji i sklepów z pamiątkami, to prawdziwy raj dla surferów i miłośników snurklowania. Tuż przed Hikkaduwą uwagę zwraca posąg Buddy otoczony wodą. Napis na kamiennej tablicy: Tsunami Honganji Vihara powinien zaniepokoić. Pomnik stanął tu w pierwszą rocznicę najtragiczniejszego na wyspie kataklizmu. Drugiego dnia świąt Bożego Narodzenia 2004 r. w raju rozpętało się piekło – fala tsunami zwaliła się na plaże Sri Lanki. Świat obiegła wiadomość o zmytym z torów pociągu relacji Kolom-bo – Galle. Zginęła ponad połowa spośród ok. 1 500 pasażerów. Była to największa katastrofa kolejowa na świecie. Tsunami zabiło w całym kraju ponad 40 tys. osób. Poczynione przez nie spustoszenia widać do dziś. Im bliżej Galle, tym więcej pojawia się szkieletów budynków i przewróconych zardzewiałych łodzi. Nad samym brzegiem oceanu jest najgorzej – tam z domów pozostały tylko posadzki. Gdy wjeżdżamy do Galle, uwaga jego mieszkańców skupia się na ważnym meczu krykieta – gra jest jedną z wielu pamiątek po brytyjskich kolonizatorach (tyle że herbatę z mlekiem da się polubić...). Doskonały widok na międzynarodowy stadion roztacza się z murów rozległego fortu. Jego potężne mury i liczne bastiony zajmują niemal cały cypel tworzący naturalny port w Galle. Największą w Azji, dobrze zachowaną do dziś fortyfikację wznieśli Portugalczycy, którzy odkryli to strategiczne miejsce w 1505 r. Przez całą drogę wiodącą wzdłuż wybrzeża wypatrujemy charakterystycznych dla Sri Lanki sylwetek rybaków. Przed Koggala nasza cierpliwość zostaje wynagrodzona – niedaleko brzegu skuleni na palach wbitych w dno siedzą mężczyźni. Stilt fishermen, bo tak są nazywani, przypominają czaple wypatrujące zdobyczy, tyle że są uzbrojeni w wędki. Na nasz widok zeskakują (woda sięga im po szyję) i na wyścigi biegną po napiwek. Na tradycyjnym sposobie łowienia ryb kokosy zbijają jednak głównie sprzedawcy pamiątek – półki w sklepach uginają się od rzeźb rybaków. Noc spędzamy w Hambantota, miejscowości nad oceanem, skąd tylko krok do granic najbardziej znanych parków narodowych Sri Lanki – Bundala i Yala. Pierwszy jest rajem dla miłośników ptaków, w drugim, największym i najczęściej odwiedzanym, łatwo zobaczyć słonie, wargacze i lamparty indyjskie. Ubolewam, że nie mamy czasu choćby na krótką wizytę. Następnego dnia musimy opuścić wybrzeże. Pierwsze pagórki pojawiają się w Wellawaya. Za nami zostają termitiery, wyschnięte koryta strumieni i tamaryndowce porastające suchą nizinę. Droga robi się coraz bardziej kręta, wkraczamy w krainę wodospadów, które spływają ze szczytów wznoszących się nawet na 2 500 m! Po prawej stronie wyrasta nagle bajecznie kolorowa hinduska świątynia. Wygląda jak przeniesiona z innego świata. Po jej zdobionych dachach, pośród figur bogiń i boga Hanumana, przedstawianego jako człowiek z twarzą małpy, uganiają się makaki. To znak, że jesteśmy już blisko celu – w okolicach Nuwara Eliya mieszka wielu wyznawców hinduizmu. Miasto i cały górzysty region słynie z herbaty. Stoki wzgórz wyglądają tu jak starannie wypielęgnowane żywopłoty z bukszpanu, z których wyrastają pojedyncze eukaliptusy. Betonowe tabliczki przy drodze informują, kto jest właścicielem plantacji i jaka jest jej powierzchnia. Chłodny wilgotny klimat najwyżej położonego miasta Sri Lanki (1 889 m n.p.m.) jako żywo przypomina Wyspy Brytyjskie. Od maja do grudnia temperatura nie przekracza tu 18ºC, zdarzają się nawet przymrozki. Nie ma co się dziwić, że już w XIX w. upatrzyli je sobie Brytyjczycy. Krótki spacer pozwala zrozumieć, dlaczego miasto jest nazywane Małą Anglią – zadbane ogrody wokół wystawnych willi, konie na pastwiskach, pole golfowe i Hill Club założony przez trzech dżentelmenów w 1876 r. Kobiety mogą już dziś korzystać z głównego wejścia do hotelu, ale podczas kolacji panów ciągle obowiązuje krawat, zaś kelnerów białe rękawiczki. Jakieś 30 km od Nuwara Eliya wznosi się Szczyt Adama. Na szczycie tej stożkowatej góry znajduje się skała z wgłębieniem, które buddyści uznają za odcisk stopy Buddy, hindusi – boga Śiwy, zaś miejscowi muzułmanie i chrześcijanie wierzą, że pozostawił je Adam po wygnaniu z Raju. Góra jest celem pielgrzymek. Schody złożone z 4,5 tys. stopni pokonuje się w nocy, by stanąć na szczycie o wschodzie słońca i podziwiać niezwykły cień góry padający na równinę. Wyjeżdżamy o północy (Adam po prostu musiał wejść na Szczyt Adama). Kierowca pędzi krętymi drogami, hamując tylko dwa razy: by pokazać dziki ryjące pobocze i gdy przed samochód wyskakuje malutki kropkowany jeleń – zapewne kanczyl, najmniejszy na Sri Lance. Z miejscowości Maskeliya, gdzie zaczynają się schody, wyruszamy o 1.30, uzbrojeni w latarki. Z ciemności dobiega szum potoków i wodospadów, w powietrzu unosi się zapach kwiatów. Na twarzy czuję pierwsze krople deszczu. Co pewien czas mijamy szkielety bud, które w okresie pielgrzymek, między grudniem a majem, zamieniają się w stragany. Pniemy się mozolnie, głęboko wdychając wilgotne powietrze. Mgła jest bardzo gęsta, ledwie przebija się przez nią światełko latarek. Gdy mija druga godzina wspinaczki, zaczynam wierzyć, że schody nie mają końca i wiodą prosto do nieba. Stopnie robią się tak strome, że można wchodzić po nich na czworaka. Nagle z mgły wyłania się betonowy budynek i po chwili siedzimy w ciepłej izdebce. Zaspany mężczyzna robi nam herbatę, sam żuje liść betelu na pobudkę. Przyszliśmy za wcześnie, jest 4.00. Zdejmujemy mokre ciuchy i pijawki przyssane do łydek i zapadamy w letarg. Łomotanie w drzwi oznajmia przybycie kolejnych osób. Gospodarz uchyla okienko – niebo z czarnego staje się sinoniebieskie. Wychodzę na zewnątrz. Mgła otula barierki i szare budynki – zaskakująco zwyczajne jak na tak ważne miejsce. Przewodnik staje przed metalową płytą zasłaniającą świętą skałę i rozpoczyna modlitwę. Gdy kończy, każe mi uderzyć w dzwon. Pociągam za ciężki od wilgoci sznur. Bammmm – przeciągły dźwięk rozprasza się we mgle. Tego ranka nie zobaczymy wspaniałej panoramy roztaczającej się ze szczytu ani niezwykłego cienia góry w kształcie regularnego trójkąta. Schodzimy szybko, mgła się powoli rozrzedza, ukazując ciąg schodów. Pokonywanie ich w dół okazuje się większą udręką niż wchodzenie. Po kwadransie moje nogi drżą niczym telegraf, po godzinie idę jak robot. Chwilami chmury rozrywają się, odsłaniając las deszczowy porastający stoki. W wielu miejscach bieleją wodospady, a gigantyczne skalne ściany, mokre od deszczu, w bladych promieniach słońca lśnią niczym lustra. Mijamy buddyjski klasztor i dochodzimy do kamiennej bramy. Nie było jej widać w nocy, podobnie jak posągu Buddy. Lilia wodna symbolizuje życie i oświecenie Buddy – kiełkuje w mule na dnie jeziora, wypuszcza pąk, który rośnie i zakwita w promieniach słońca. Jakaś kobieta wciska mi w rękę różowy kwiat i żąda 100 rupii. To nie sen po nieprzespanej nocy spędzonej na Adam’s Peak – znajdujemy się w miejscowości Dambula i szerokimi schodami idziemy do najbardziej niezwykłej świątyni Sri Lanki. Masywna skała wysokości 340 m stanowi dach tzw. Golden Temple – świątyni złożonej z pięciu jaskiń, z których trzy najstarsze pochodzą z I w. n.e. Ich ściany i sufity zdobią wspaniałe freski (w jednej znajduje się aż 1 500 wizerunków Buddy). Największa, zwana „Jaskinią wielkich Królów”, oprócz 16 stojących i 40 siedzących posągów Oświeconego kryje m.in. małą dagobę, figury Samana i Wisznu oraz króla Vattagamani, uważanego za fundatora tej świątyni. W Dambula rozgałęziają się drogi wiodące do trzech starożytnych stolic Sri Lanki: na północny zachód – do świętego miasta Anuradhapura, na wschód – do Polonnaruwa, na południe – do Kandy. Pełniły one kolejno funkcję stolic, dziś wyznaczają tzw. Kulturalny Trójkąt. W jego środku oprócz Dambula znajduje się także skała Sigiriya. Wszystkie są wpisane na Listę UNESCO, żadnego nie wolno pominąć. Mimo że do Anuradhapura wyruszamy wczesnym rankiem, upał daje się już we znaki. Może dlatego ogromna biała dagoba wyłaniająca się za jeziorem Nuwara Wewa wydaje się być fatamorganą na błękitnym niebie. Od momentu założenia w IV w. p.n.e. Anuradhapura przez 14 stuleci była nieprzerwanie polityczną i religijną stolicą Syngalezów. Starożytne święte miasto z najstarszym na świecie drzewem, klasztorami, basenami i dominującymi w krajobrazie dagobami, zajmuje ok. 40 km2. Zostało opuszczone w 1017 r., niezwykłe ruiny przez niemal tysiąc lat porastała dżungla. Odsłonięto je dopiero w XIX w. The Sacred Jaya Sri Maha Bodhi rośnie pośrodku piaszczystego dziedzińca. Odświętnie ubrani ludzie śpieszą do otaczających je kaplic z tacami pełnymi kwiatów lilii wodnych, plumerii i pękami kadzidełek. Niektórzy niosą kiełkujące orzechy kokosowe – to prośba o obdarzenie potomstwem. Święte drzewo wyrosło z sadzonki przywiezionej z Indii w III w. p.n.e. i posadzonej przez syngaleskiego króla Devanampiyatissę. Pochodzi z drzewa, pod którym Budda Siddhartha Gautama doznał oświecenia. Sędziwe konary spoczywają na złotych podporach, dostępu do drzewa broni ogrodzenie z 22-karatowego złota. Przez 2 310 lat swego życia fikus wypuścił liczne odrośla, które dziś rosną na dziedzińcu jako samodzielne drzewa. Ich konary są owinięte tkaninami w różnych kolorach. Dominuje biały – to prośby o dziecko. Niebieskie i czerwone zawieszają studenci i uczniowie, prosząc o powodzenie na egzaminach. Przechodzę kontrolę osobistą, zostawiam buty i boso ruszam ku największej świątyni buddyjskiej na Sri Lance. Ruwanneli Dagaba przestaje być mirażem. Potężny „dzwon” mierzy ponad 90 m z iglicą i ma średnicę niemal 300 m u podstawy. Przyglądam się rzeźbom dziesiątków słoni. To tzw. Elephant Wall upamiętniający zwierzęta wykorzystane do udeptywania kamieni w fundamentach. Żar leje się z nieba. Kobiety śmieją się, widząc, jak przestępuję z nogi na nogę, bo rozgrzane kamienne płyty parzą mnie w stopy. Powoli okrążam dagobę, idąc zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Nigdy jeszcze nie widziałam takiej budowli z bliska i ze zdziwieniem stwierdzam, że do jej środka nie prowadzi żadne wejście. To po prostu lita bryła z oślepiająco białymi w słońcu, gładkimi ścianami. Nie mniejsze wrażenie robi na mnie Jetavana Dagaba. Mimo ułamanej iglicy nadal jest największą na świecie konstrukcją z cegieł. Do budowy zużyto aż 93 mln sztuk. Po wzniesieniu przez króla Mahasenę w III w. n.e. mierzyła 120 m, co w owym czasie czyniło ją trzecią pod względem wysokości budowlą – wyższe były tylko piramidy w Gizie. Kolejny ranek zastaje nas w drodze do Sigiriya. Granitowy monolit wyrasta z porośniętej lasem równiny na wysokość 183 m. W V w. n.e. król Kasyapa opuścił Anuradhapurę i obrał za swą siedzibę tę naturalną fortecę. Na jej szczycie kazał zbudować pałace, pawilony, baseny i ogrody. Po większości obiektów zostały tylko fundamenty, ale starożytny system hydrauliczny zasilający baseny i fontanny działa do dziś! Sigiriya słynie z fresków przedstawiających półnagie, obdarzone imponującym biustem królewskie na-łożnice. Motyw skały i fresków jest tak popularny na Sri Lance jak wieża Eiffla w Paryżu czy Big Ben w Londynie. Popołudnie przeznaczamy na zwiedzanie Polonnaruwy. Szosa do drugiej stolicy Syngalezów wiedzie przez suchy las tropikalny. Jeremy mówi, że na wyspie żyje dziko ok. 5 tys. słoni, a duża populacja zamieszkuje właśnie te okolice. Przyklejam nos do szyby, wpatrując się w gąszcz, gdy nagle – słoń! Stoi przy drodze i trąbą odrywa kępę zielska. Na oglądanie XII-wiecznych ruin Polonnaruwy warto poświęcić cały dzień. Niestety, czas nas goni, w pośpiechu oglądamy najważniejsze obiekty. Dalada Maluwa, otoczony murem kompleks świątyń, wprawia w zdumienie. Mimo że budowle są pozbawione sklepień, we fragmentach murów i rzeźbach objawia się kunszt ich architektów. Zaskakująca jest też skalna świątynia Gal Wiharaja, której najważniejszy element stanowią wykute w gigantycznym granitowym głazie cztery posągi Buddy. Niestety, skałę osłania szpetny metalowy dach, który skutecznie psuje nastrój tego miejsca. Legenda mówi, że w IV w. indyjska księżniczka Hemamali uchroniła przed zniszczeniem ząb Buddy, ukrywając relikwię w splecionych włosach i przewożąc na Sri Lankę. W 1592 r. ząb trafił do Kandy, gdzie jest przechowywany do dziś. Dalada Maligawa (świątynia Relikwii Zęba) jest najważniejszym na świecie buddyjskim sanktuarium i celem pielgrzymek. Dziesięć lat temu Tamilskie Tygrysy próbowały dokonać tego, co nie udało się przed wiekami. Wybuch ciężarówki pułapki zamienił budynek w stertę gruzów. Ocalała tylko część, w której była przechowywana relikwia. Można ją zobaczyć raz na 15 lat (najwcześniej w maju 2019 r.), a podczas codziennych ceremonii widać tylko złoty, zdobiony relikwiarz w kształcie dagoby. Sprzed świątyni w lipcu lub sierpniu każdego roku wyrusza Esala Perahera – uroczysta buddyjsko-hinduska procesja z udziałem słoni. Jej historia sięga IV w. n.e., jest formą uczczenia relikwii i hinduskich bóstw: Natha, Wisznu, Kataragama i Pattini. Przez 10 kolejnych dni parada idzie ulicami miasta – kulminacyjnym momentem jest ostatnia noc przypadająca na pełnię Księżyca. W tym roku perahera trwała od 7 do 17 sierpnia. Do Kandy dotarliśmy 9 sierpnia. Nad rozgadanym tłumem zapełniającym chodniki płynie z głośników monotonny buddyjski śpiew. Dawno zapadł zmrok, nad miastem co chwila przelatuje rzęsisty deszcz. Jak większość białych turystów, od kilku godzin siedzę na specjalnej trybunie, czekając na peraherę. W oddali słychać wybuch, po nim serię pojedynczych wystrzałów. Chwila ciszy i znów strzały. To sygnał rozpoczęcia parady. Wstaję z krzesła – ulicą kroczą mistrzowie strzelania z bata. Między kolejnymi trzaśnięciami dobiega brzęk monet sypanych przez publiczność na asfalt. Po chwili pojawiają się mistrzowie ognia – w powietrzu wirują obręcze z zapalonymi pochodniami, ulica wypełnia się zapachem spalenizny. Po nich mężczyźni niosą buddyjskie flagi, ale słychać już huk bębnów. Powietrze drży, tancerze w biało--czerwonych strojach przesuwają się przed trybuną. Wreszcie na zakręcie wyłania się pierwszy przybrany lampkami słoń, za nim następne. Niektóre tańczą – kołyszą trąbami i kiwają się na boki w rytm dźwięków! Największy z nich niesie na grzbiecie palankin z repliką relikwiarza. Pierwotnie parada odbywała się z jego oryginałem, ale już dawno zaniechano tego ze względów bezpieczeństwa. Dźwięk bębnów wręcz ogłusza, na twarzy czuję żar pochodni, które oświetlają barwny korowód, i mimo że jest parno, po plecach przebiegają mi dreszcze. Przed trybuną przesuwają się kolejne sekcje bębniarzy, tancerzy, słoni przystrojonych w niebieskie, czerwone, białe lampki. Siadam na krześle i dopiero teraz czuję zmęczenie – minęły ze trzy godziny. Gdy przejeżdżają wozy policyjne, tłum podrywa się i impreza kończy się tak nagle, jak się zaczęła. Bębny słyszę w mojej głowie jeszcze w drodze powrotnej do Kolombo, gdy zatrzymujemy się w miejscowości Peradeniya. Wizytę w XVII-wiecznym ogrodzie botanicznym ulokowanym w zakolu Mahaweli Ganga, najdłuższej rzeki Sri Lanki, wpisuję na listę obowiązkowych. Po obejrzeniu największego na świecie fikusa benjamina (jego korona ma ok. 60 m średnicy, plątaninę gałęzi podpierają liczne odrośla) pędzimy do tzw. Great Circle, gdzie królowie i dyplomaci z całego świata mają „swoje” drzewa. W 1960 r. był tu premier PRL-u i zasadził Saraca asoca (ponoć pod takim drzewem urodził się Budda). Po usilnych poszukiwaniach odnajdujemy je – kwitnie na czerwono. Kilka godzin później utykamy na zakorkowanych przedmieściach Kolombo. Już w samolocie patrzę na chmury i myślę sobie, że Warszawa bywa czasem piekłem, a tam właśnie wracam. Więc może ze Sri Lanki jest jednak bliżej do raju? Jak herbata wygrała z kawą Pierwsze sadzonki, przywiezione na Cejlon w 1824 r. z Chin, trafiły do Botanical Gardens w Peradeniya. Musiało minąć pół wieku, zanim herbata zrobiła karierę na wyspie. Pomogła jej w tym zaraza, która w 1869 r. zniszczyła wszystkie plantacje kawy. Szkot James Taylor jako jedyny z plantatorów dwa lata przed plagą obsadził herbatą część swojej plantacji. Okazało się, że herbaciane krzewy świetnie sobie radzą w wysoko położonych rejonach środkowej Sri Lanki. Tak rozpoczęła się kariera słynnej cejlońskiej herbaty (wyspa odzyskała niepodległość w 1948 r., w 1972 r. powrócono do dawnej nazwy Lanka, dodając „Sri”, co znaczy „wspaniała” lub „święta”). Na wyspie znajduje się dziś ok. 200 estates, czyli posiadłości należących do różnych właścicieli. Uprawy zajmują ponad 220 tys. hektarów, rosną one od poziomu morza do ok. 2 000 m. Najlepsze herbaty pochodzą z wysokości ponad 1 200 m (tzw. High Grown). Sri Lanka specjalizuje się w herbatach czarnych (ok. 300 tys. ton rocznie), ale jedna z najdroższych na świecie białych herbat, tzw. Silver Tips, także jest produktem cejlońskim. Ręczny zbiór sprawia, że herbata ta jest bardzo ceniona. Trudnią się tym kobiety, głównie Tamilki. Musi to być tzw. zbiór dokładny – zrywane są dwa najmłodsze listki z pączkiem. Wszystkie gatunki prawdziwej herbaty (trzeba pamiętać, że zioła takie jak mięta czy rumianek nie są herbatą, mimo że tak są nazywane) pochodzą z krzewu Camellia sinensis. Smak i kolor zależą, podobnie jak w przypadku winorośli, od warunków, w jakich rosną krzewy (wysokość n.p.m., pogoda), sposobu zbioru i dalszych procesów, jakim są poddawane liście. W przypadku czarnej herbaty klasyczna obróbka składa się z następujących etapów: 1. Więdnięcie – liście rozłożone na sitach, w temperaturze nie wyższej niż 28°C, w ciągu 16–18 godzin tracą blisko połowę wilgoci. 2. Utlenianie, zwane również fermentacją, której herbata zawdzięcza aromat, smak i kolor – czas trwania zależy od różnych czynników, m.in. pogody oraz wysokości nad poziomem morza, na której znajdują się plantacje (w okolicach Nuwara Eliya trwa ono ok. 2 godz. 50 min). Proces utleniania obejmuje: rolowanie zwiędłych liści w specjalnych maszynach (ok. 20 min), dzięki czemu „uruchamia” się w nich proces fermentacji, następnie rozdrabnianie (11 min) i leżakowanie na tzw. stołach fermentacyjnych do końca ustalonego czasu utleniania. 3. Suszenie – herbata trafia na ok. 20 min do pieca z nawiewem, gdzie w temperaturze 120°C zostaje przerwany proces fermentacji. Wysuszona herbata jest pozbawiana włókien i przesiewana na sitach o różnej wielkości oczek. Każda z otrzymanych frakcji ma swoją nazwę. Na Sri Lance największy liść (niełamany) to tzw. OP, czyli Orange Pekoe, drobniejszy to BOPF (Broken Orange Pekoe Fannings) – najczęściej stosowany w torebkach ekspresowych, a jeszcze drobniejszy to DUST (czyli dosłownie pył). Niektórzy złośliwie (i niesłusznie) twierdzą, że to kurz zmieciony z podłogi w magazynie herbaty. Wielkość frakcji ma wpływ na moc herbaty – pył ma duży kontakt z wrzątkiem i zaparza się bardzo szybko, natomiast duże liście wolniej „wypuszczają” zawarte w nich barwniki i aromaty. Niemożliwa jest więc do uzyskania kombinacja: mocna herbata – duży liść. No to w drogę ■ Powierzchnia: 66 tys. km2, czyli ok. 1/5 powierzchni Polski. Wyspę zamieszkuje 21 mln osób. ■ Religie: buddyści ok. 70 proc., hinduiści 16 proc., muzułmanie 7 proc., chrześcijanie 7 proc. ■ Języki: syngaleski i tamilski (oficjalne) oraz angielski. ■ Waluta: rupia lankijska (LKR); 1 USD = 106 rupii. ■ Na pobyt na zachodnim wybrzeżu najlepszy jest czas między październikiem i marcem. Południowo-zachodni monsun przynosi deszcz nad zachodnie, południowe i centralne obszary wyspy od maja do lipca. ■ Polacy nie potrzebują wizy. Zezwolenie na wjazd w celach turystycznych, ważne 30 dni, otrzymuje się na lotnisku w Kolombo (stempel w paszporcie). Można je przedłużyć na 2 miesiące w Controller of Immigration & Emigration, No. 41, Ananda Rajakaruna Mawatha, Colombo 10. Wizę na dłuższy pobyt można dostać w Ambasadzie Sri Lanki w Warszawie. www.srilankaembassy.pl ■ Z Polski nie ma bezpośrednich lotów, trzeba się przesiąść w jednym z europejskich miast. Do Kolombo latają Sri Lankan Airlines, British Airways, Catar Airlines, Emirates Airlines. Najtaniej wyjdzie przelot linia-mi Swiss z przesiadką w Zurychu – 2 750 zł w dwie strony. ■ Wynajęcie samochodu osobowego z kierowcą kosztuje przynajmniej 30 USD za dzień (bez paliwa, dystans do 80 km). Powyżej 80 km – to wydatek minimum 55 USD za dzień plus ok. 50 rupii za każdy kolejny kilometr. www.malkey.lk ■ Transport publiczny jest bardzo tani. Za przejechanie trzech przystanków płaci się 10 rupii. Bilet na pociąg I kl. z Kolombo do Kandy kosztuje 200 rupii, na autobus ok. 250 rupii. ■ Tuk-tuki, trzykołowe taksówki, są wygodne i tanie, cena zależy od odległości, przejazd w mieście kosztuje ok. 300–400 rupii. ■ Baza noclegowa na południowo-zachodnim wybrzeżu i w centrum wyspy jest dobrze rozwinięta, zaś na północy i wschodzie praktycznie nie istnieje. ■ Bentota Beach Hotel – pokój 2-os. od 100 USD. ■ Hotel Serendib, Bentota – od 75 USD za pokój 2-os. ■ Tissawewa Resthouse, Anura-dhapura – dobra lokalizacja na Starym Mieście, pokój ok. 59 USD. ■ Chaaya Village, Habarana (dobre miejsce wypadowe do Anuradhapura, Polonnaruwa i Sigiriya) – pokój 2-os. od 104 USD. ■ Tea Trails – luksusowe bungalowy w kolonialnym stylu otoczone plantacjami herbaty w okolicach Nuwara Eliya. Pokój 2-os. kosztuje od 143 euro od os. za noc (posiłki w cenie). www.teatrails.com ■ Króluje rice and curry, czyli dużo ryżu w towarzystwie bardzo pikantnych potraw, np. dhal curry (z zielonej soczewicy), brinjal pahi (z bakłażana). Palenie w ustach złagodzi starta świeża kopra (wiórki kokosowe). Na śniadanie dobry będzie hopper, czyli naleśnik z mąki ryżowej usmażony np. z jajkiem. Smaczne jest też zsiadłe bawole mleko z kitul treacle (syropem z palmy kitul). ■ Lankijczycy jedzą ręką (prawą), po posiłku dostają do umycia palców miseczkę ciepłej wody z limonetką (neutralizuje zapach curry). ■ Lepiej nie zapuszczać się we wschodnie i północne regiony wyspy ze względu na działalność separatystów tamilskich. ■ Najlepszy kurs walut jest na lotnisku, gorszy w hotelach. Można wymieniać dolary, funty i euro. ■ Warto przygotować trochę banknotów o niewielkich nominałach (najlepiej po 100 rupii) na drobne napiwki. Są oczekiwane przy każdej okazji (np. za sfotografowanie się ze słoniem) i skutecznie odchudzają portfel. ■ Potrzebne są wtyczki typu angielskiego (z trzema bolcami), najlepiej zabrać ze sobą adapter. ■ Nietaktem jest podawanie czegokolwiek lewą ręką (nieczystą). ■ Wskazane szczepienie przeciw żółtaczce A i B, durowi brzusznemu i tężcowi oraz profilaktyka przeciwmalaryczna. www.szczepienia.pl Rzeźby z drewna, maski, batiki, biżuteria (wyspa słynie z szafirów), arak – mocny alkohol z mleka kokosowego (polecany jest Arac Old Reserve). Na bazarze w Nuwara Eliya i w centrum handlowym Odel w Kolombo można okazyjnie kupić markowe ubrania. ■ Bilet do świątyni w Dambula kosztuje 11 USD, ogrodu botanicznego w Peradeniya 6 USD, łączny bilet do Anuradhapura, Sigiriya i Polonnaruwa 40 USD (pojedynczy wstęp 22 USD). Miejscówka na peraherę w Kandy to wydatek 100 USD, fotografowanie w świątyni Relikwii Zęba – 150 rupii (za kamerę płaci się 300 rupii). ■ Przejażdżka na słoniu (2 godz.) nad jeziorem w Habarana (obok hotelu Chaaya Village) kosztuje 36 USD. Na pamiątkę otrzymuje się dyplom z papieru czerpanego zrobionego z… kupy słonia. Masaż ajurwedyczny (1,5 godz.) z sauną kosztuje ok. 30 USD (plus napiwek dla masażysty). ■ Konsulat Generalny RP, Deputy Chairman’s Office, Phoenix Ventures Ltd., 409 Galle Rd., Colombo 03, tel. (00-9411) 256 56 122, faks (00-9411) 266 96 39. www.srilankatourism.org www.lankalibrary.com www.nuwaraeliya.org ■ Sri Lanka – Bradt Travel Guides; ■ Fontanny raju – Arthur C. Clarke, nowela s.-f., w której fikcyjna wyspa Taprobane była wzoro-wana na Sri Lance (autor mieszkał tam ponad 50 lat).