Szokujące proroctwo z Japonii. Czy Baba Wanga przewidziała kataklizm w Azji?
Ryo Tatsuki, nazywana „Nową Babą Wangą”, w jednej ze swoich książek przepowiedziała, że w lipcu 2025 roku Japonię może nawiedzić gigantyczne tsunami. Czy rysowniczka przewidziała nadchodzące wydarzenia?
Spis treści: Przepowiednia z mangi a turystyka Trzęsienia ziemi w Japonii W nocy z 29 na 30 lipca 2025 roku trzęsienie ziemi o magnitudzie 8,7 nawiedziło rosyjski półwysep Kamczatka. To jedno z najsilniejszych wstrząsów w nowożytnej historii. W wyniku zjawiska na Pacyfiku pojawiły się fale tsunami, które miejscami osiągały nawet cztery metry wysokości. Ostrzeżenia przed tsunami wydano także dla wybrzeży Japonii. Wzbudziło to szczególne emocje ze względu na przepowiednię z mangi, która kilka miesięcy wcześniej obiegła media. Przepowiednia z mangi a turystyka Japończycy są przyzwyczajeni do ryzyka wstrząsów sejsmicznych. Ostatnio widmo trzęsienia ziemi wzbudza jednak większe emocje niż zazwyczaj. Powodem jest komiks wydany w 1999 r. Manga autorstwa Ryo Tatsuki zyskała rozgłos po tym, jak fani zauważyli, że jej bohaterka przewidziała wielkie trzęsienie ziemi z marca 2011 roku. Tak, to samo, które wywołało tsunami. Tymczasem w 2021 roku Tatsuki opublikowała wersję kompletną mangi, w której zapowiedziała kolejne wielkie trzęsienie – na 5 lipca 2025 r. Sejsmolodzy podkreślają, że przewidzenie konkretnej daty trzęsienia ziemi jest niemożliwe, ale rzekoma przepowiednia i tak wywołała niepokój zarówno wśród Japończyków, jak i podróżnych. Według biura podróży WWPKG z Hongkongu, w czasie świąt wielkanocnych liczba rezerwacji do Japonii spadła aż o połowę. Podobne tendencje notuje się w Tajlandii i Wietnamie, gdzie media społecznościowe są zalewane ostrzeżeniami i teoriami o katastrofie. Eksperci mówią o tzw. efekcie proroctwa, czyli samospełniającej się przepowiedni napędzanej viralowym strachem. Sama Ryo Tatsuki przyznaje, że cieszy ją zwiększanie świadomości w temacie zagrożeń naturalnych. Jednocześnie apeluje, by „nie dawać się nadmiernie ponieść wizjom” i opierać decyzje na wiedzy naukowej. Trzęsienia ziemi w Japonii Japonia od dawna znajduje się w strefie wysokiego ryzyka sejsmicznego. W styczniu 2024 roku rząd ostrzegł, że istnieje wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia silnego trzęsienia ziemi w rejonie Rowu Nankai w ciągu najbliższych 30 lat. To zagrożenie jest jednak znane od dekad i nie wiąże się z żadną konkretną datą. Ważne jest jednak, że Japonia jest też jednym z najlepiej przygotowanych krajów na świecie, jeśli chodzi o reagowanie na trzęsienia ziemi. Budynki spełniają najwyższe standardy bezpieczeństwa, a systemy wczesnego ostrzegania działają wzorowo. Nie wszyscy dają się ponieść histerii. Mimo obaw Japonia i tak przeżywa turystyczny boom. W pierwszym kwartale 2025 roku kraj kwitnącej wiśni odwiedziło rekordowe 10,5 miliona osób. Z samego Hongkongu przyjechało prawie 650 tysięcy turystów. Nie trzeba rezygnować z marzeń o podróży do Japonii. Mimo realnych zagrożeń geologicznych, kraj pozostaje bezpiecznym celem podróży. Zawsze warto jednak śledzić komunikaty sejsmologiczne. Źródło: CNN Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Nie tylko Kamczatka. Oto 6 najbardziej niszczycielskich tsunami w historii
Największe tsunami w historii zostawiły po sobie ślady, które zmieniły losy całych społeczności. Dziś natura ponownie o sobie przypomniała – silne trzęsienie ziemi o magnitudzie 7,5 nawiedziło rosyjski półwysep Kamczatka, wywołując panikę i ewakuacje. Jakie są przyczyny tych katastrof i co łączy je z dzisiejszymi wydarzeniami?
Spis treści: Jak powstaje tsunami i dlaczego bywa tak śmiercionośne? Tsunami na wschodnim wybrzeżu Japonii, 2011 rok Tsunami w Indonezji, 1883 rok Tsunami na Morzu Południowochińskim, 1782 rok Tsunami w Portugalii, 1755 rok Tsunami w starożytnej Grecji, 1500 rok p.n.e. Tsunami na Oceanie Indyjskim, 2004 rok Do tragicznych skutków tsunami prowadzą najczęściej podwodne trzęsienia ziemi, erupcje wulkanów lub osuwiska. Fale o wysokości kilkudziesięciu metrów uderzają wtedy w ląd z siłą nieporównywalną z żadnym innym żywiołem. Choć rozwój technologii pozwala dziś szybciej ostrzegać ludność, potężne wstrząsy – takie jak to, które dziś sparaliżowało rosyjską Kamczatkę – przypominają, że natura wciąż ma przewagę. Przypominamy 6 najbardziej niszczycielskich tsunami w historii i analizujemy, co było ich bezpośrednią przyczyną. Jak powstaje tsunami i dlaczego bywa tak śmiercionośne? Tsunami to jedno z najbardziej niszczycielskich zjawisk. Przemieszczające się z ogromną prędkością potężne fale nie oszczędzają niczego, co napotykają na swojej drodze. Każde tsunami wywołuje ogromne straty materialne, ale nie to jest najgorsze, bo budynki i drogi można odbudować. Większość takich katastrof pochłania masę istnień ludzkich. Czym właściwie jest to przerażające zjawisko? Mówiąc o tsunami, na myśli trzeba mieć falę oceaniczną, wywołaną innym zjawiskiem noszącym znamiona katastrofy naturalnej: rozpadem lodowców, podwodnym trzęsieniem ziemi lub wybuchem wulkanu. Tsunami może być też następstwem upadku meteorytu lub asteroidy. W miejscu wzbudzenia fala zaczyna rozchodzić się pierścieniowo. Na otwartym morzu, gdzie nie napotyka żadnych przeszkód naturalnych, wzburzona woda osiąga prędkość dochodzącą do 900 km/godz. W takich warunkach fala tsunami osiąga długość kilkuset kilometrów, ale jaj wysokość to maksymalnie kilkadziesiąt centymetrów. Zjawisko spiętrzenia wody ma miejsce dopiero w obszarach strefy brzegowej. Wówczas fala może osiągnąć kilkadziesiąt metrów lub więcej. Najwięcej takich zjawisk występuje na wodach Oceanu Spokojnego. Gdzie było największe tsunami na świecie? Przerażający kataklizm miał miejsce w zatoce Lituya, na Alasce. W 1958 roku wystąpiło tam trzęsienie ziemi o sile 8 stopni w skali Richtera. W następstwie tej katastrofy, do wody osunęło się 40 mln metrów sześciennych ziemi, w wyniku czego powstała fala o wysokości 524 metrów! Naukowcy określają takie zjawisko mianem megatsunami. Na szczęście katastrofa miała miejsce w obszarze słabo zaludnionym. Zginęły wówczas tylko dwie osoby. Inne katastrofy pochłonęły znacznie więcej istnień ludzkich. Tsunami na wschodnim wybrzeżu Japonii, 2011 rok Jedno z najtragiczniejszych tsunami rozpętało się niedawno, bo w 2011 roku. Miejsce: Japonia; Przyczyna: trzęsienie ziemi u wybrzeża regionu Tōhoku; Liczba ofiar śmiertelnych: 15,9 tys. osób. 11 marca 2011 roku, na wyspie Honsiu matka natura rozpoczęła morderczy spektakl. Ok. godziny 14:46 rozpętało się trzęsienie ziemi, które osiągnęło siłę 9 stopni w skali Richtera. Jeden kataklizm pociągnął za sobą następny. Trwający 6 minut wstrząs wywołał 10-metrową falę tsunami. Najbardziej ucierpiały prefektury Fukushima (gdzie uszkodzeniu uległa elektrownia atomowa), Iwate i Miyagi. Kataklizm pochłonął 15,9 tys. ludzkich istnień. Ok. 3,8 tys. osób zmarło w następstwie katastrofy, a ok. 2,5 tys. nigdy nie odnaleziono. W 2021 roku 41 tys. poszkodowanych wciąż jeszcze nie mogło wrócić na zniszczone tereny. Tsunami w Indonezji, 1883 rok Cofamy się w czasie do 1883 roku. 128 lat przed tragedią w Japonii rozpętało się tsunami o jeszcze bardziej niszczycielskiej sile. Miejsce: Indonezja; Przyczyna: erupcja wulkanu Krakatau; Liczba ofiar śmiertelnych: 36 tys. osób. Erupcja Krakatau jest uznawana za najpotężniejszy wybuch wulkanu w dziejach ludzkości. Podobno przerażający huk, który towarzyszył temu kataklizmowi, był słyszany nawet w Australii. Pierwsze symptomy zbliżającej się tragedii były odczuwalne już w 1878 roku, kiedy zaczęła wzrastać aktywność sejsmiczna w Obszarze zachodniej Jawy i wschodniej Sumatry. 20 maja 1883 roku krater Perbuwtan zaczął wyrzucać popiół, parę oraz gazy. Zaczęły powstawać nowe aktywne ujścia. 11 sierpnia nastąpiły silne erupcje, które przybrały na mocy 13 dni później. 26 sierpnia rozpoczęła się jedna z największych klęsk żywiołowych w dziejach ludzkości. Spływy piroklastyczne wywołały falę tsunami o wysokości 40 m. Woda pędząca z prędkością przekraczającą 700 km/godz. doszczętnie zniszczyła wszystkie miejscowości na pobliskim lądzie i obiegła niemal połowę naszej planety. Ten przerażający kataklizm pochłonął życie 36 tys. osób. Tsunami na Morzu Południowochińskim, 1782 rok Cofnijmy się w przeszłość o 101 lat. Na temat kolejnego kataklizmu, do dziś zachowało się niewiele informacji. Miejsce: południowo-wschodnie wybrzeża Chin; Przyczyna: trzęsienie ziemi; Liczba ofiar śmiertelnych: prawdopodobnie ponad 40 tys. osób. Wiadomo, że przyczyną kataklizmu na Morzu Południowochińskim było trzęsienie ziemi. Na samym Tajwanie miało zginąć ponad 40 tys. osób. Tsunami w Portugalii, 1755 rok 27 lat wcześniej, u wybrzeży Portugalii rozpętała się jeszcze potężniejsza klęska żywiołowa. Miejsce: wybrzeża Portugalii; Przyczyna: podwodne trzęsienie ziemi; Liczba ofiar śmiertelnych: ok. 60 tys. osób. W listopadzie 1755 roku pod Atlantykiem zatrzęsła się ziemia. Seria silnych wstrząsów niemal doszczętnie zniszczyła Lizbonę. Dzieła zniszczenia dopełniła 6-metrowa fala tsunami. W wyniku tej katastrofy życie straciło ok. 60 tys. osób. Tsunami w starożytnej Grecji, 1500 rok p.n.e. Niszczycielskie tsunami nie są stygmatem wyłącznie naszych czasów. Potężne kataklizmy miały miejsce także w odległej przeszłości. Miejsce: starożytna Grecja; Przyczyna: erupcja podwodnego wulkanu; Liczba ofiar śmiertelnych: przynajmniej 100 tys. osób. Najprawdopodobniej mówimy tu o pierwszym tsunami zarejestrowanym w źródłach pisanych. W 1500 roku p.n.e. miała miejsce erupcja podwodnego wulkanu, który znajduje się w miejscu dzisiejszej wyspy Tera. Na podstawie wyników badań geologicznych naukowcy określili wysokość fali tsunami na 15 metrów. Niszczycielska woda najprawdopodobniej dotarła nie tylko do okolicznych wysp, ale i do kontynentalnej części Grecji. Archeolodzy są zdania, że katastrofa pochłonęła minimum 100 tys. istnień ludzkich i położyła kres całej cywilizacji minojskiej. Tsunami na Oceanie Indyjskim, 2004 rok Najtragiczniejsze tsunami w historii rozpętało się na naszych oczach. Mordercza fala pojawiła się w 2004 roku, na wodach Oceanu Indyjskiego. Miejsce: Ocean Indyjski; Przyczyna: podwodne trzęsienie ziemi; Liczba ofiar śmiertelnych: ok. 226 tys. osób. 26 grudnia 2004 roku, niedaleko wybrzeży Sumatry rozpętało się trwające 10 minut trzęsienie ziemi. Wstrząsy osiągnęły siłę przekraczającą 9 stopni w skali Richtera. Będące ich następstwem fale (o wysokości ok. 30 metrów) w pierwszej kolejności osiągnęły wybrzeże Sumatry. Następnie dotarły do Tajlandii i Sri Lanki. Kolejne fale uderzyły w południowo-wschodnie wybrzeże Indii. Niszczycielska woda sięgnęła nawet wybrzeża Somalii. Najwięcej osób, bo aż 166 tysięcy, zginęło w Indonezji. W pozostałych miejscach dotkniętych katastrofą zginęło ok. 60 tys. osób. W sumie zabójcze tsunami pochłonęło 226 tys. istnień. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Opowieść o mieście, które zniknęło. Spokój przed falą [REPORTAŻ]
Jin Sato jest burmistrzem miasta, które nie istnieje. 11 marca 2011 r. Minamisanriku, senny port rybacki leżący w północno-wschodniej Japonii, po prostu zniknął. Sato może mówić o ogromnym szczęściu.
Początek katastrofy nastąpił o 14.46 na wschód od miasta, w odległości mniej więcej 130 km od wybrzeża – wzdłuż uskoku położonego głęboko pod dnem Pacyfiku. Fragment skorupy ziemskiej o długości 450 km nagle osunął się na wschód – miejscami aż o 24 m. Dokładnie w tym samym momencie burmistrz zakończył spotkanie w ratuszu. Rozmawialiśmy o zabezpieczeniu miasta przed tsunami – wspomina. Dwa dni wcześniej w regionie odczuwaliśmy wstrząsy. Dziś już wiemy, że stanowiły preludium do trzęsienia z 11 marca – największego w historii Japonii. Choć ziemia trzęsła się przez pięć długich minut, Minamisanriku nie ucierpiało zbyt mocno. Za to ocean zaczął falować. Kilkadziesiąt osób, w tym Sato, pobiegło do pobliskiego trzypiętrowego budynku centrum kryzysowego. Miki Endo (l. 24) pracowała na drugim piętrze, skąd uruchomiła miejski system nagłośnienia, nadając przez megafony komunikat: „Proszę kierować się w najwyżej położone miejsca!”. Sato i większość towarzyszących mu osób schronili się na dachu, z którego obserwowali tsunami przelewające się przez 5,5-metrowy nadbrzeżny mur. Fale niszczyły i porywały wszystko na swojej drodze – słychać było trzask pękającego drewna i zgrzyty wyginanej stali. A potem masa szarej wody zakryła budynek, na dachu którego szukali schronienia. Głos Endo nagle ucichł. Tego dnia zginęło prawie 16 tys. osób, większość na setkach kilometrów wybrzeża w regionie Tohoku. Kolejne 4 tys. do dziś uznaje się za zaginione. Tsunami kompletnie zniszczyło kilka miast i wiosek i pozbawiło dachu nad głową setki tysięcy ludzi. W 18-tysięcznym Minamisanriku zginęło albo zaginęło 900 osób, w tym Miki Endo, której ciało odnaleziono dopiero 23 kwietnia. Sato przeżył – wspiął się na antenę radiową i kurczowo się jej trzymał. – Pod wodą byłem przez 3–4 minuty – opowiada. Na dachu schroniło się ponad 30 osób, trzymając się okalających go stalowych barierek. Fale powracały przez całą noc – przez kilka pierwszych godzin zalewały trzypiętrowy budynek. O świcie na dachu było już tylko 10 osób. Japonia przoduje w stosowaniu zabezpieczeń przed skutkami trzęsień ziemi i fal tsunami. Na instalowanie amortyzatorów w starych i nowych budynkach wydaje miliardy. Wysokie mury chronią nabrzeża wielu miast. Mieszkańcy znają doskonale oznakowane drogi ewakuacyjne prowadzące na wyżej położone tereny albo do wysokich i odpornych budynków. 11 marca sejsmolodzy wysłali pierwsze ostrzeżenie o tsunami, gdy tylko przestali kurczowo trzymać monitory. Wszystkie te środki z pewnością pomogły uratować wiele istnień. Być może tysiące osób zawdzięcza życie Miki Endo. Samo trzęsienie ziemi (9 stopni w skali Richtera) w innych krajach wyrządziłoby dużo większe szkody. Tymczasem tsunami zabiło 16–20 tys. osób, czyli porównywalnie do skutków trzęsienia ziemi i tsunami, które nawiedziły region Tohoku w 1896 r. Środki bezpieczeństwa są dziś w Japonii nieporównywalnie lepsze, ale ludność kraju potroiła się. Wybrzeża są pełne ludzi. Podobnie jest w wielu innych państwach, i to przygotowanych na katastrofy gorzej niż Japonia. Tsunami, które w 2004 r. nawiedziło Ocean Indyjski, ustanowiło niechlubny rekord liczby ofiar – zginęło prawie 230 tys. osób, w większości Indonezyjczyków. Tymczasem naukowcy przewidują podobną tragedię w ciągu 30 najbliższych lat. Zdaniem geologów USA muszą się przygotować na powtórkę scenariusza sprzed trzech wieków, gdy tsunami spustoszyło północne wybrzeże Pacyfiku – rzadko wtedy zaludnione. Wygląda na to, że w kolejnych dekadach jeszcze nie raz usłyszymy o miastach zmiecionych z powierzchni ziemi. Sato już raz przeżył tsunami. W 1960 r., gdy miał osiem lat, czterometrowa fala zabiła w Minamisanriku 41 osób. Po tym wydarzeniu powstał 5,5-metrowy mur nadbrzeżny. Myśleliśmy, że to nam zagwarantuje bezpieczeństwo – ciągnie Sato. Sejsmolodzy kazali się przygotować na fale o wysokości 5,5–6 m. Tymczasem przyszła fala trzy razy wyższa. Na tle ruin miasta wyróżnia się tylko jeden niezniszczony element – nadbrzeżny mur. Fale tsunami pojawiają się gdzieś na świecie prawie co roku. Największe z nich bez wątpienia zmieniały bieg historii. Przykłady? Zdaniem części archeologów tsunami na Morzu Śródziemnym uderzyło w Kretę ponad 3,5 tys. lat temu. Właśnie ta katastrofa spowodowała upadek cywilizacji minojskiej – jednej z najbardziej rozwiniętych tamtego okresu – i jej wchłonięcie przez Grecję mykeńską. Trzęsienie ziemi i fale tsunami w 1755 r. zabiły w Lizbonie dziesiątki tysięcy osób, odciskając trwały ślad w zachodniej myśli. Tragedia zachwiała niezmąconym do tej pory optymizmem i zepsuła ogólne samozadowolenie. W Kandydzie Woltera filozof Pangloss – zaślepiony leibnizowskim pojmowaniem optymizmu – upierał się w trakcie trzęsienia ziemi w Lizbonie, że „ludzie żyją w najlepszym z możliwych światów”. Satyra Woltera stawiała pod znakiem zapytania bezkrytyczną wiarę w świat na ziemi jako miejsce optymalne, stworzone przez dobrego Boga. Grecki historyk Tukidydes jako pierwszy, już w V w. p.n.e., udokumentował związek między trzęsieniami ziemi i tsunami. Zauważył, że bardzo często nadejście fal tsunami poprzedza cofnięcie się wody z zatok – morze oddala się od lądu. Jedynym wyjaśnieniem zdaje się być trzęsienie ziemi – pisał. Minojskie tsunami spowodowała ogromna erupcja Thiry – wulkanicznej wysepki leżącej na Morzu Egejskim, 110 km na północ od Krety. Okazuje się też że przyczyną tsunami może być osunięcie się ziemi. Tak było na Alasce w 1958 r., gdy 525-metrowa fala odbiła się o wzgórze w zatoce Lituya Bay (zob. str. 82). Wystarczy, że do wielkiej ilości wody – niekoniecznie do oceanu – wpadnie nagle ogromna masa skał. Jednak zdecydowana większość fal tsunami – w tym również te, które nawiedziły Tohoku – jest następstwem trzęsień dna morskiego wzdłuż uskoków zwanych strefami subdukcji, których nagromadzenie występuje na Pacyfiku i Oceanie Indyjskim. Wzdłuż uskoków zderzają się dwie płyty tektoniczne – płyta oceaniczna wbija się pod lżejszą kontynentalną. Powstaje rów oceaniczny. Zwykle odbywa się to gładko, w tempie kilku centymetrów rocznie, ale zdarzają się zacięcia. Po kilku stuleciach siła nacisku pokonuje tarcie – jedna płyta mocno ociera się o drugą. W marcu 2011 r. hipocentrum trzęsienia ziemi, które dotknęło Japonię, znajdowało się 30 km pod dnem morskim, skąd promieniowało wzdłuż linii styku płyt aż do Rowu Japońskiego na dnie. Wyzwoliła się energia równa 8 tysiącom ładunków, które spadły na Hiroszimę. Jej spora część wprawiła w ruch dno oceanu – poziom lustra wody podniósł się i opadł. Powstały fale tsunami. Zwykła fala to tylko przypowierzchniowy ruch warstw wody wywołany wiatrem. Fala tsunami zaś nie jest zjawiskiem powierzchniowym – to ruch całej masy wody, od dna aż po powierzchnię oceanu. Woda rozbiega się od uskoku na szerokości nawet 500 km. Na otwartym oceanie łatwo ją przegapić, bo tsunami wypiętrza się, zbliżając się do lądu. Jest niebezpieczna nawet po przejściu, z prędkością odrzutowca, całego oceanu. Fala, która w marcu 2011 r. spustoszyła wybrzeże Japonii, w Kalifornii zmyła człowieka do morza, zaś na Antarktydzie odrywała gigantyczne bloki lodowca. Tsunami, które pochłonęło 41 ofiar w Minamisanriku w 1960 r., zostało wyzwolone przez najsilniejsze w historii trzęsienie ziemi – 9,5 stopnia w skali Richtera, u wybrzeży Chile. Indonezyjskie tsunami z 26 grudnia 2004 r. zabijało ludzi na całym Oceanie Indyjskim. Zaczęło się w pobliżu północno-zachodniego wybrzeża Sumatry – trzęsienie ziemi o sile 9,1 stopnia w skali Richtera zostało wywołane osunięciem się 1600-kilometrowego uskoku, w miejscu gdzie Płyta Indyjska jest wciągana pod Płytę Birmańską. Najbardziej ucierpiała Indonezja. W kraju tym zginęło prawie 170 tys. osób, z czego połowa w Banda Aceh, stolicy prowincji Aceh. Kolejne 60 tys. utonęło na Sri Lance, w Indiach i innych krajach basenu Oceanu Indyjskiego; nawet w odległej Afryce. Po tej niewyobrażalnej tragedii kilka państw włączyło się do prac nad rozbudową systemu wczesnego ostrzegania o tsunami, opracowanego w USA przez Amerykańską Narodową Służbę Oceaniczną i Meteorologiczną (NOAA). Składa się on z tsunametrów – czujników przytwierdzonych do dna oceanu, rejestrujących zmiany ciśnienia wywołane ruchem tsunami. Sygnał trafia przez boję do satelity, skąd jest rozsyłany do ośrodków kryzysowych na całym świecie. W 2004 r. działało jedynie sześć tsunametrów rozmieszczonych na Pacyfiku. Ale nawet jeśli byłyby jakieś na Oceanie Indyjskim, na niewiele by się zdały, bo większość państw regionu i tak nie miała ośrodków kryzysowych przygotowanych do ostrzegania lokalnych społeczności. Tragiczne skutki zna cały świat. Na Sumatrze ludzie mieli kilka minut na ratunek, ale do Indii – gdzie zginęło 16 tys. osób – fale tsunami dotarły dopiero po dwóch godzinach. – Zupełnie niepotrzebna śmierć – mówi Paramesh Banerjee, geofizyk z Politechniki Nanyang w Singapurze. Z technicznego punktu widzenia można dość łatwo zainstalować system wczesnego ostrzegania o tsunami na Oceanie Indyjskim. Obecnie oceany pokrywa sieć 53 specjalnych boi, w tym 6 (z planowanych 27) na Oceanie Indyjskim. Znacznie ogranicza to ryzyko powtórki tragicznej sytuacji z 2004 r., gdy jeszcze po kilku godzinach fale tsunami stanowiły zaskoczenie. Ale boje wcale nie pomogłyby mieszkańcom Sumatry. Na wybrzeżu – zwłaszcza w okolicy uskoku – nie można czekać na potwierdzenie ewentualnego tsunami; sygnałem do ucieczki jest już samo trzęsienie ziemi. Japoński system wczesnego ostrzegania obejmuje tsunametry i sejsmografy (na terenie kraju rozmieszczono ich tysiąc; to najgęstsza sieć na świecie) dostarczające dane do systemu komputerowego, który modeluje potencjalne tsunami w oparciu o siłę i lokalizację trzęsienia ziemi. System obsługiwany przez Japońską Agencję Meteorologiczną (JMA) w marcu zawiódł. Kluczowy pierwszy pomiar – jeszcze w trakcie wstrząsów – wskazywał siłę 7,9 stopnia, tymczasem późniejsze analizy ujawniły 9 stopni w skali Richtera, czyli trzęsienie silniejsze 12-krotnie. Ostrzeżenie przygotowane na podstawie pierwszego pomiaru mówiło o falach co najmniej trzymetrowych. W Minamisanriku uderzyły fale o wysokości 15,5 m; w innych miejscach być może nawet jeszcze wyższe. Słabości ujawniły się nie tylko w systemie. – Wydaje mi się, że wiele osób żyjących powyżej poziomu tsunami z 1960 r. nawet nie próbowało uciekać – opowiada Jin Sato. Zginęło wiele z nich. Jego zdaniem również nadbrzeżne falochrony uśpiły czujność mieszkańców. Siła trzęsienia ziemi i rozmiar tsunami były dla sejsmologów sporym szokiem. W Indonezji trzęsienie spowodowało osunięcie się uskoku na długości 1600 km, a w Tohoku było to jedynie 450 km. Wystarczyło jednak, aby wywołać trzęsienie o sile 9 stopni w skali Richtera. Większość geologów nie spodziewała się tego po Rowie Japońskim – nawet przy dużo dłuższym uskoku. Płyta oceaniczna jest w tym miejscu stara, zimna i gęsta – naukowcy zakładali zatem, że weszłaby pod Japonię raczej łatwo i nie spowodowała tak potężnego trzęsienia ziemi. Istniały jednak dowody, że taki kataklizm może nastąpić. Ponad 10 lat temu naukowcy z Uniwersytetu Tohoku w Sendai dokonali odwiertów w glebie dookoła miasta. Odkryli trzy oddzielne warstwy piasku sięgające 4,5 km w głąb lądu. Znaleźli bogaty plankton morski dowodzący, że piasek naniosły ogromne fale tsunami – w okresie 3 tys. lat działo się tak co 800 do 1100 lat. Wyniki badań opublikowali w 2001 r. w Japanese Journal of Natural Disaster Science. Artykuł podsumowali ostrzeżeniem – skoro ostatnie tsunami uderzyło w Sendai 1100 lat wcześniej, ryzyko kolejnego jest bardzo wysokie. Ostatecznie uznano jednak, że wyniki badań nie są jednoznaczne. Marcowe tsunami naniosło kolejną warstwę piachu, co najmniej 4 km w głąb lądu. Podejrzana jest każda strefa subdukcji – twierdzi Kerry Sieh z Politechniki Nanyang w Singapurze, czołowy paleosejsmolog na świecie. Siwiejący 61-latek zgłębia dane geologiczne w poszukiwaniu dowodów na trzęsienia ziemi i tsunami w przeszłości. Jego zdaniem dane historyczne – zwłaszcza te zgromadzone z wykorzystaniem nowoczesnego sprzętu – dają zbyt krótką perspektywę. Pomijają „uśpione” uskoki, które też mogą wywołać tsunami. – Należy zakładać, że duże trzęsienia ziemi i ogromne tsunami mogą się pojawić w każdej rozciągniętej strefie subdukcji – ciągnie Sieh. – Nie można przyjąć, że jakiś megauskok uwalnia napięcie stopniowo i bezszkodowo. Sieha najbardziej martwi jednak megauskok sundajski. W 2004 r. badał go już od 10 lat. Kilka lat temu porzucił posadę profesora w Caltech i zamieszkał w Singapurze, aby znaleźć się bliżej uskoku. Rozciąga się on na długości 6 tys. km, od Birmy po Australię. Trzęsienie z 2004 r. miało miejsce w północnej części łuku. I właśnie tego odcinka, między Sumatrą i Andamanami, nikt nie monitorował – opowiada naukowiec. Sieh pracował co prawda u wybrzeży Sumatry, ale kilkaset kilometrów na południe – ustalał wiek martwych raf koralowych. W trakcie trzęsienia dno oceanu zostaje wypiętrzone, więc rafa może się znaleźć na powierzchni, a wtedy koralowce giną. Datowanie radiometryczne pozwala ustalić, co się właściwie wydarzyło. Do 2003 r. Sieh wraz ze swoim zespołem opracował bardzo niepokojącą sejsmiczną historię środkowo-zachodniej Sumatry. Odkryliśmy tzw. supercykle, czyli pewną częstotliwość wielkich trzęsień ziemi – opowiada naukowiec. W ciągu ostatnich 700 lat potężne trzęsienia w uskoku sundajskim miały miejsce mniej więcej co 200 lat – następowały w parach (na przestrzeni 30 lat): około 1350 r. i 1380 r., następnie w pierwszej połowie XVII w., a potem w 1797 r. i w 1833 r (dwa wieki temu). Kolejne trzęsienie było zatem tylko kwestią czasu. Sieh był poruszony odkryciem do tego stopnia, że w lipcu 2004 r. wraz z zespołem rozno-?sił ulotki i rozwieszał plakaty na wyspach Mentawai. Chcieli ostrzec o tsunami mieszkańców rejonu, w którym prowadzili badania. Pięć miesięcy później północna Sumatra została całkowicie zniszczona, a zespół Sieha znalazł się w centrum uwagi. Tak naprawdę to przypisywanie nam sukcesu jest pomyłką ?– ciągnie naukowiec. Przecież nasze przewidywania dotyczyły zupełnie innego odcinka uskoku. Tymczasem właściwa prognoza naukowca jest cały czas aktualna. Okazuje się bowiem, że pierwsze z pary zapowiadanych trzęsień wystąpiło w 2007 r. – miało siłę 8,4 stopnia w skali Richtera, ale nie spowodowało poważniejszych szkód. Do Padang, stolicy prowincji Sumatra Zachodnia, dotarło tsunami zaledwie metrowej wysokości. W mieście mieszka ponad 800 tys. osób, więc Sieh, biorąc pod uwagę jego niskie położenie, obawia się, że następnym razem koniec będzie mniej szczęśliwy. – Po raz pierwszy w historii udało się przygotować tak dokładną prognozę wystąpienia dużego trzęsienia – stwierdza Sieh. – Naszym zdaniem w najbliższych 30 latach należy się spodziewać wstrząsów o sile 8,8 stopnia w skali Richtera. Nie wiadomo, czy stanie się to za chwilę, czy za 30 miesięcy. Istnieje jednak wysokie prawdopodobieństwo, że stanie się to w ciągu 30 lat. – I co mamy robić? – pyta naukowiec. – Przenieść miasto tylko po to, aby uniknąć tragedii, która zdarza się raz na 200 lat? Moim zdaniem właśnie przed takim dylematem staje dziś człowiek w obliczu tragicznych, ale jednak rzadkich wydarzeń. Nie chodzi o to, że naukowcom brakuje wiedzy. Inżynierowie również właściwie dbają o zabezpieczenia. Problem polega na tym, że na ziemi jest nas już 7 mld i wiele osób mieszka po prostu na niebezpiecznych obszarach. Znaleźliśmy się w sytuacji bez wyjścia. W XXI w. będziemy ponosić jej konsekwencje. Padang leży średnio nie wyżej niż 5 m nad poziomem oceanu. Gdy nadejdzie tsunami, ludzie będą mieć maksymalnie 20 minut, aby uciec z miasta. Nie ma jednak dokąd, ponieważ w okolicy brakuje wzniesień. Fale tsunami wedrą się mniej więcej 2 km w głąb lądu: zatopią nadbrzeżne restauracje, zaleją uliczki pełne motorowerów, porwą domy i sklepy zbudowane bez jakichkolwiek zabezpieczeń. Zginie z pewnością więcej ludzi niż w marcu w Japonii. Należy się spodziewać, że liczba ofiar śmiertelnych dorówna 90 tys. z Banda Aceh. Życie w Banda Aceh wróciło już do normy po tragicznych wydarzeniach z 2004 r. Na ulicach pełno było wtedy zmasakrowanych, nagich ciał wyrzuconych przez fale, ale jednocześnie tragedia ta przyczyniła się do zakończenia wieloletniego konfliktu między zwolennikami secesji regionu i rządem Indonezji. – Ciała leżały na ulicach także w czasie wojny – mówi Syarifah Marlina Al Mazhir, lokalna koordynatorka programu Amerykańskiego Czerwonego Krzyża. Tsunami zmieniło wszystko. Możemy bez obaw wychodzić po zmroku! Prowincja otrzymała ogromne fundusze pomocowe, dzięki którym odbudowano miasto ?– kafejki są dziś do późnych godzin nocnych pełne młodych ludzi. Każdy jednak zna kogoś, kto zginął 26 grudnia 2004 r. – Czasem zamykam oczy i słyszę krzyki – zwierza się jedna ze spotkanych przeze mnie kobiet. Mniej więcej 2 km od brzegu oceanu w parku bawią się dzieci, które nie pamiętają tamtych wydarzeń. Nad parkiem góruje wrak 60-metrowego statku, pozostawiony tutaj przez tsunami. Jest duszny lipcowy poranek w Padang. W szkole podstawowej położonej 750 m od brzegu trwają ćwiczenia ewakuacyjne na wypadek najgorszego. O 10.00 rozlega się dzwonek alarmowy. Dzieci wybiegają na piaszczysty dziedziniec szkolny. Chłopcy w białych koszulach i czerwonych spodenkach, a dziewczynki w białych bluzeczkach i chustach oraz czerwonych spódniczkach do kolan. Stoją w kółeczkach, osłaniając plecakami głowy przed spadającymi odłamkami. Słychać chóralne okrzyki. – Powtarzają 99 atrybutów Allaha – wyjaśnia Patra Rina Dewi. – Litościwy, Miłosierny, Gwarant. Mają być spokojne, gdy przyjdzie prawdziwe niebezpieczeństwo. Pełna energii Patra (l. 39) kieruje Kogami – niewielką organizacją pozarządową, którą założyła wraz ze znajomymi pod wpływem reportaży napływających z Banda Aceh. Ulegając presji z ich strony władze miasta oznakowały 32 trasy ewakuacyjne i rozpoczęły budowę dziewięciu (z planowanej setki) wielopiętrowych schronów. Natomiast Patra i jej 16 współpracowników prowadzi ćwiczenia ewakuacyjne w szkołach. W pobliżu tej szkoły podstawowej nie ma żadnych wzniesień, więc 567 uczniów musi uciekać mniej więcej 3 km w głąb lądu. Jednak 80 pierwszoklasistów biega za wolno. – W bezpieczne miejsce dotrą dopiero po 40 minutach – mówi Elivia Murni, jedna z nauczycielek. – Tsunami ich dogoni. Nie uratują się. Na wybrzeżu Sumatry Zachodniej istnieje prawie tysiąc szkół. Personel Kogami prowadzi ćwiczenia w 232 z nich. Postanowili nie realizować programu w wioskach rybackich rozsianych na północny zachód od Padang. Czasem nie mogę spać w nocy – zwierza mi się Patra, gdy opuszczamy taką wioskę. Od wschodu otaczają ją wzniesienia, ale nie uda się do nich szybko dotrzeć przez błotniste pola ryżowe. Stąd po prostu nie ma jak uciec – opowiada Patra. Gdybyśmy im powiedzieli o zagrożeniu, ogarnęłoby ich poczucie bezradności. 12 marca o świcie Sato i pozostali przy życiu byli przemarznięci, mokrzy i na skraju wyczerpania. Z dachu pokiereszowanego budynku zsunęli się po naniesionych przez tsunami sieciach rybackich. Dołączyli do reszty szczęśliwców, którzy schronili się na wzgórzu. Rodzinnego miasta Sato już nie ma, ale on nadal odpowiada za sprawy wielu mieszkańców rozsianych po obozach dla uchodźców i tymczasowych mieszkaniach. Po trzęsieniu ziemi część terenu obniżyła się tutaj o ponad pół metra i teraz niektóre obszary miasta są zalewane przez przypływ. Odbudowa Minamisanriku może się okazać niemożliwa, co frustruje tych, którzy przeżyli tragedię. – Ludzie chcą zostać na miejscu. Chcą być tam, gdzie żyli i umarli ich przodkowie – wyjaśnia Sato. – Nie chcą się wyprowadzać. Tim Folger, 2012
Niewiele przetrwało po tsunami, jakie w zeszłym roku nawiedziło Japonię. Pozostały zdjęcia „wywołane” na nowo przez wilgoć
Albumy, do których ktoś kiedyś włożył fotografie, zostały znalezione na poboczu drogi w Rikuzentakata – mieście w prefekturze Iwate zniszczonym przez tsunami 11 marca 2011 r. Według obliczeń fala miała wysokość nawet 18 m. Nie zdołały jej zatrzymać ani specjalny wał ziemny, ani sosnowy las oddzielające miasto od Oceanu Spokojnego. Las istniał w tym miejscu od 1667 r., posadzono go specjalnie dla ochrony przed powodziami (Rikuzentakata leży na wysokości zaledwie około 1 m n.p.m.). Tsunami zrównało miasto z ziemią. Z około 70 tys. sosen ocalała jedna. Zginęły niemal dwa tysiące mieszkańców. Większość domów przestała istnieć, pozostały szkielety stalowych konstrukcji oraz zwały gruzu i odpadków. Przedmioty, których nie zabrała woda, wystawiono w plastikowych koszach i pudłach na rogach ulic oraz w publicznych budynkach w celu zbiórki pieniędzy. Były tam wybrudzone dziecięce przytulanki, telefony komórkowe, okulary, japońskie lalki, połamane sportowe trofea i albumy z rodzinnymi zdjęciami. Na zmianę pokrywał je śnieg, moczył deszcz, nagrzewały promienie słońca. Niektóre z albumów ułożono w plastikowych tackach na dokumenty, w których gromadziła się wilgoć. Woda powoli dokonywała kolejnego dzieła destrukcji, tym razem w rodzinnych wspomnieniach mieszkańców Rikuzentakata. Fotografie zamazywały się, rozpływały, traciły barwy lub przeciwnie – zyskiwały przedziwne desenie niczym z innego świata. Tak jakby uwiecznione kiedyś osoby przechodziły w inny wymiar. Jakby wszystkie te wydarzenia zatrzymane w kadrze nigdy nie miały miejsca.
W piątek 11 marca o godz. 14.46 czasu lokalnego, ok. 130 km od wybrzeża wyspy Honsiu w Japonii doszło do trzęsienia ziemi o sile 9 stopni w skali Richtera, które wywołało potężną falę tsunami.
Na bieżąco media donoszą o stale rosnącej liczbie ofiar. Potwierdzono i zidentyfikowano już ponad 5000 zabitych, a ponad 9000 uznaje się za zaginionych. Polska Akcja Humanitarna wstrząśnięta rozmiarem tragedii, która nawiedziła Japonię uruchamia numer konta, na który można wpłacać pieniądze z przeznaczeniem na pomoc dla ofiar trzęsienia ziemi. Prosimy o wpłaty na numer: BPH 75 1060 0076 0000 3310 0018 7258 do 15 kwietnia br. Możesz również pomóc: kupując zestaw pomocowy na www.podarnik.pl. dołączając do Klubu PAH SOS Jak będziemy chcieli pomóc Japonii? poprzez: Budowę tymczasowego schronienia dla poszkodowanej ludności. Odbudowę zniszczonych domów, przydomowych gospodarstw rolnych i budynków użyteczności publicznej. Oczyszczanie, dystrybucję, przechowywanie oraz badania jakości wody. Budowę lub remont obiektów wodno-kanalizacyjnych. Zabezpieczenie podstawowych przedmiotów niezbędnych do życia, innych niż żywność tj. odzież, pościel, artykuły gospodarstwa domowego i artykuły higieniczne.