Najbardziej zielony region Włoch. 3 powody, by odwiedzić Trentino
Jedna trzecia Trentino to parki narodowe. Mieszkańcy tego włoskiego regionu o kształcie motyla od stuleci żyją w zgodzie i z szacunkiem do natury. To dzięki górom, lasom i jeziorom ich krainę uznaje się za klejnot północnej Italii.
W tym artykule: Trydent – miasto historii i nauki Val di Fiemme – zielone płuca Trentino Las na talerzu – gdzie zjeść w Trentino? Czego tu nie ma? Są wysokie góry, popularne wśród polskich narciarzy. Jest ponad 200 jezior, dzięki którym Trentino zyskało przydomek „Małej Finlandii". Są też w końcu malownicze tarasy upraw winnych, z których powstaje musujący Trentodoc. Mieszkańcy regionu są świadomi, jaki skarb natury dostali w opiekę i wywiązują się z tego zadania na piątkę. W Trentino ponad 30% gruntów jest chronionych dzięki działalności trzech parków przyrodniczych, a także rozległej sieci obszarów chronionych. Naturalna gospodarka leśna wpływa na doskonałą jakość gruntów w tutejszych lasach, a rolnictwo jest silnie ukierunkowane na zrównoważony rozwój. Woda, wino, transport – właściwie na każdym kroku w Trentino widać, jak ważne jest tutaj myślenie o zachowaniu regionu nienaruszonym dla kolejnych pokoleń. Oto 3 miejsca w Trentino, które warto odwiedzić o każdej porze roku. Trydent – miasto historii i nauki Nazwa miasta nawiązuje do trójzębu Posejdona, któremu poświęcony jest pomnik na głównym placu miasta Piazza del Duomo. Choć głęboko zakorzeniony w historii regionu, Trydent jest miastem nowoczesnym i otwartym na przyszłość. To tu w XVI wieku sobór trydencki, który rozpoczął okres kontrreformacji w kościele katolickim. Śladów po tym wydarzeniu należy szukać przede wszystkim w trydenckiej katedrze oraz w oddalonym o kilkadziesiąt metrów muzeum poświęconym tym wydarzeniom. Mniej zainteresowani historią powinni się udać do MUSE – lokalnego muzeum nauki. Wewnątrz czeka wiele interaktywnych atrakcji na temat bioróżnorodności świata. To tu można się m.in. dowiedzieć, dlaczego powinniśmy szczególnie mocno dbać o ostatnie lodowce. A także kiedy roztopi się ostatni lodowiec w Alpach (podpowiadamy – stanie się to najpewniej w latach 70. XXI wieku). Najciekawsze pomieszczenia MUSE to: tropikalna szklarnia – na powierzchni 600 m2 odtworzono pas lasu deszczowego gór Udzungwa z Tanzanii. Po przekroczeniu próg szklarni odwiedzających wita ciepłe, wilgotne powietrze tropików. Po wkroczeniu w dziewicze lasy tropikalnej Afryki można z bliska zobaczyć wodospady i pionowe ściany klifowe, wirujące wody i bujny las. Trasa rozpoczyna się w dolinie Kilombero i prowadzi w kierunku wilgotnych lasów podgórskich, gdzie po drodze można podziwiać różnorodne kształty i kolory tanzańskich roślin i zwierząt. Alpejski Ogród Botaniczny (Viote del Monte Bondone) – to jeden z najstarszych i największych ogrodów botanicznych w Alpach. Na powierzchni 10 hektarów znajduje się kolekcja obejmującą około 2 tys. gatunków roślin wysokościowych ze wszystkich regionów świata, z których wiele jest zagrożonych wyginięciem. Orto del MUSE – czyli muzealny warzywniak. Od „kwadratowej papryczki Asti”, po kabaczek w kształcie beretu z Piacenzy, „agretti” (brody mnicha) z Lacjum i sycylijską „cukinię serpentynową”. Nowa wystawa MUSE to podróż po włoskich ogrodach warzywnych, badająca gatunki charakterystyczne dla lokalnych zbiorów, aromaty ziół i lokalnych produktów, które są podstawą tradycyjnej kuchni. W przestrzeni na zewnątrz, która jest zawsze otwarta dla zwiedzających, niedawno powstał Ogród Winny. Ta wytrzymała winnica poświęcona jest tematowi zrównoważonego rozwoju i przyszłości winiarstwa w Trentino. Nie bez powodu Trydent jest uznawany za najbardziej zielone miasto we Włoszech. Spacerując po okolicy, warto zajrzeć do renesansowych ogrodów Zamku Buenconsiglio i koniecznie na Piazza Vittoria, gdzie na wielu małych stoiskach można skosztować świeżych i soczystych lokalnych warzyw i owoców. Val di Fiemme – zielone płuca Trentino Malowniczo położona w Dolomitach dolina Val di Fiemme rozciąga się na wysokości od 1200 do 2000 m. n.p.m. między dwoma parkami przyrody: Paneveggio-Pale di San Martino, w którym można spotkać jelenie oraz Monte Corno, gdzie żyją dziesiątki różnych gatunków ptaków. Cała dolina dzięki bogactwu występującej tu flory i fauny została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Obszar Val di Fiemme jest uznawany za gigantyczne zielone płuco. Od XI wieku lasy są zarządzane przez lokalną społeczność Magnifica Comunità di Fiemme, która cieszy się autonomią nawet w ramach już autonomicznego regionu Trentino. Rośnie tu aż 60 mln drzew, co stanowi 2 tys. drzew na zaledwie jednego mieszkańca doliny. Cały drzewostan jest w stanie pochłonąć 2 miliony ton dwutlenku węgla rocznie. Park Paneveggio-Pale di San Martino powstał w 1967 roku. Symbolem tego chronionego obszaru jest jeleń, którego wizerunek znajduje się na mundurach 400 lokalnych strażników. Jeleni jest tu znacznie więcej, bo ponad tysiąc. Aby mieć pewność, że się zobaczy te dostojne zwierzęta, należy udać się w okolice zagrody w pobliży wejścia do parku. Na stałe przebywa tam 15 jeleni. Na 20 hektarach powierzchni parku można spotkać większość gatunków roślin i zwierząt występujących w Alpach i Dolomitach. Nic więc dziwnego, że Paneveggio uznaje się za „Alpy w pigułce". Warto się tu jednak wybrać choćby z powodu 4 gatunków drzew występujących w tej części świata: świerk pospolity – prawdziwy gigant wśród drzew. Może osiągać nawet 50 metrów wysokości i żyć nawet 500 lat; sosna pinia – jedno z najbardziej eleganckich drzew rosnących na dużych wysokościach. Żyje długo, choć rośnie wolno. Pinie osiągają 25 metrów wysokości; modrzew – znane również z Polski drzewo jesienią przyciąga uwagę feerią barw. Włoskie wakacje. 3 pomysły na odpoczynek w północnej Italii Idealne poranki w gospodarstwach agroturystycznych, wycieczki rowerowe przez lasy sosnowe i regeneracja nad Morzem Adriatyckim, wreszcie ferraty w Dolomitach. W słonecznej Italii trudno narzekać ... Co ciekawe, drzewa z tej okolicy są szczególnie cenione przez lutników produkujących skrzypce. Val di Fiemme jest przez nich nazywane Valle dell’Armonia (Dolina Harmonii) właśnie z powodu bogactwa drzew świerkowych. Powstaje z nich drewno tonowe, cenione już przez samego Stradivariusa. Antonio Stradivari, nim stał się najwybitniejszym budowniczym instrumentów w historii, mieszkał w nieodległej Cremonie i nierzadko spacerował po lasach, które dziś stanowią Parco Naturale Paneveggio. Las na talerzu – gdzie zjeść w Trentino? Z jedzeniem w Trentino jest jak z jego mieszkańcami. Sami o sobie mówią, że ich serca są z południa, a umysły z północy (co choćby sprawia, że na tle innych włoskich regionów, mieszkańcy Trydentu nigdy się nie spóźniają). Cucina trentina również oddaje w sobie to poplątanie szklaków. Mieszają się tutaj południowe wpływy z Italii z typowym alpejskim jedzeniem, ale też odbijają się wszystkie dobra naturalne regionu. Trentino udało się zachować tradycje prostej i pożywnej kuchni, w znacznym stopniu opartej na polencie, kukurydzy i kiszonej kapuście. Oto restauracje, które warto odwiedzić podczas pobytu w Trentino. ■ Ristorante El Molin (Cavalese, Via Muratori 2) – nagrodzona gwiazdkami Michelin restauracja uznanego włoskiego szefa kuchni Alessandra Gilmozzi. W karcie dania inspirowane trydenckimi lasami (m.in. fantastyczny sorbet z żywicy drzew) oraz mniej wysublimowane dania, jak tradycyjna pizza podawana w oryginalny sposób. ■ Ristorante Miola (Predazzo, località Miola 1) – szefowa kuchni Elisabetta zaprasza na niepowtarzalną włoską ucztę. Pasty, polenty, a przede wszystkim znakomite antipasti z aromatycznymi alpejskimi ziołami. Warto tu wpaść na kolację z całą rodziną. ■ Pizzeria Bella'mbriana (Via Livio Marchetti, 11) – najlepsza pizza w Trydencie. Doskonałe ciasto, dwa rodzaje sosów (pizza rossa i pizza bianca) i świetna atmosfera. Miejsce popularne wśród lokalsów, więc wieczorem może być tłoczno. Uwaga, do pizzy najlepiej zamówić butelkę wina musującego Trentodoc. Wino Trentodoc powstało ponad 100 lat temu. Popularność zyskało jednak dopiero jakieś 15 lat temu na fali mody na wina musujące. – Aby wino mogło być uznane za Trentodoc, musi pochodzi z regionu Trentino – zaznacza Roberto Anessi, najlepszy sommelier Włoch 2017 roku. I dodaje – za niepowtarzalnym smakiem tego wina stoją warunki klimatyczne naszej okolicy. Większość (bo aż 70%) upraw znajduje się na wysokości przynajmniej 1000 m n.p.m. Dzięki jednak ciepłym popołudniowym wiatrom znad Jeziora Garda temperatura dla krzewów winnych jest optymalna. Co ciekawe, aż 11% powierzchni Trentino zajmują winnice. Uprawia się tutaj 4 szczepy: chardonnay, pinot nero, pinot bianco i dość rzadkie meunier. W samym tylko 2020 roku sprzedano aż 20 milionów butelek tego trunku. Trentino to jednak nie tylko wino musujące, ale również woda produkowana z alpejskich źródeł. Warta uwagi jest szczególnie butelkowana woda Levico z doliny Valsugana, która również powstaje bez wpływu na środowisko. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Włochy: kraj, w którym zabawa trwa całą dobę
Pizza, lasagna, gnocchi, panna cota, tiramisu, czy pannettone – to tylko niektóre specjały z długiej listy włoskich smakołyków, które bez problemu potrafi wymienić, każdy entuzjasta sztuki kulinarnej
I choć w polskich sklepach skompletujemy składniki potrzebne do stworzenia przepysznych włoskich dań, to dopiero na miejscu – we Włoszech mamy szansę dowiedzieć się jak naprawdę smakują. Włochy to kraj, w którym dużo więcej niż w jakimkolwiek innym zakątku mówi się o jedzeniu. Kuchnia włoska, to bez wątpienia jedna z najpopularniejszych kuchni świata. Nic dziwnego, że podbiła serca mieszkańców całego globu i z powodzeniem adoptowana jest do ich kulinarnych upodobań. – Swoją sławę zawdzięcza niepowtarzalnym metodom produkcji znanych na całym produktów, ale także prostocie i niezawodności. Będąc we Włoszech warto spróbować lokalnych dań – komentuje Natalia Rusinowska, autorka bloga Podróże Kulinarne. Z miejscowych restauracji, czy trattorii przeważnie wychodzi się bardzo zadowolonym. Jak w zegarku Włoskie śniadanie to zdecydowanie najskromniejszy z posiłków. To przede wszystkim espresso ale również cappuccino, które zwykle pija się do południa. Od rana niektórzy Włosi do kawy przegryzają cornetto – rogalik nadziewany słodkim kremem lub czekoladą. Również po obiedzie i kolacji obowiązują dwa łyki czarnej, mocnej kawy. Podczas podróży po Włoszech zdecydowanie bezpieczniej nie zamawiać mlecznych kaw po południu. Istnieje spora szansa, że zdarzenie wywoła ogólną radość, a w skrajnych przypadkach pogardę dla turysty profana. We Włoszech to makaron stał się synonimem włoskiej tradycji kulinarnej. Nie dziwi zatem fakt, że dla każdego Włocha jest bardzo ważny. Jedyny wyjątek stanowią mieszkańcy północy, który delektują się również daniami z ryżu. W Włoszech obiad zwykle serwowany pomiędzy 12.30 a 15.00 (16.00). Czas ten, dla każdego jest porą sjesty. Tradycyjny posiłek włoski składa się z 3-4 dań. Jeszcze przed nim można skusić się na aperitivo, czyli lekki napój alkoholowy mający na celu pobudzenie apetytu. Może być to gorzkawe campari, cinzano, czy włoska odmiana vermoutha. Przed daniem głównym serwowane jest antipasto (dokładnie "przed posiłkiem"), czyli mniejsze przekąski. Dopiero wtedy przychodzi czas primo piatto, czyli pierwsze danie - zazwyczaj jest to pasta lub inne danie mączne, risotto, polenta lub zupa. Secondo piatto, czyli główne danie to ryby, mięso albo drób wzbogacone contorno, czyli przystawką w postaci sałatki ze świeżych lub gotowanych warzyw. Całość zakończona jest deserem – dolce. Ten jednak często poprzedzany jest przez formaggio e frutta, czyli serem i lub owocami. Sery mogą się pojawić także jako antipasto czy contorno. Prawdziwy włoski posiłek składa się z trzech do nawet sześciu dań. Na koniec pozostaje już tylko caffè – zwykle mała czarna oraz digestivo, czyli coś "na trawienie": grappa, amaro, limoncello, sambuca oraz inne likiery. Bogata Północ Mieszkańcy bogatej północy od zawsze patrzyli z góry na opalonych Włochów z południa. Dla nich też zawsze lepsze będzie masło niż oliwa z oliwek, a kojarzący się z Italią makaron w większości wypadków zastąpi ryż. W zasadzie na terenie Lombardii, Piemontu i w okolicach Veneto ryż zadomowił się na stałe. – I choć północe Włochy to również miejsce na makarony i pizze żaden mediolańczyk nie uzna wyższości tych dań nad risotto przyrządzone z włoskiego ryżu. Podróżujący po Lombardii spróbują najlepszych dań z włoskiego ryżu, z których to najsłynniejsze jest risotto alla milanese z dodatkiem szafranu i parmezanu – komentuje Aleksandra Jakiel z Tripsta.pl. Region zasłynął także dzięki serom. Pośród z nich znajduje się gorgonzola, taleggio i mascarpone, czy bel paese. Trydent, czyli pogranicze kultury włoskiej i austriackiej to przede wszystkim treściwe makarony i różnorodne gnocchi podawane z ciężkimi, śmietanowymi sosami. Popularna jest tam marnowana wołowina, a także polenta przyrządzana z mąki kukurydzianej. Takiemu wysokoenergetycznemu menu sprzyja chłodniejszy klimat. Na osoby uprawiające sporty zimowe nastawiona jest również kuchnia Doliny Aosty, gdzie łączy się smaki sąsiadujących państw. Piemont kulinarnie zasłynął dzięki truflom oraz bagna càuda - odmianie sosu przyrządzonego na bazie anchois i czosnku. Winnice regionu to te należące do najbardziej renomowanych winnic we Włoszech, choć te toskańskie są popularniejsze, jak popularne Chianti, Brunello, Nobile di Montepulciano. Lżejsze Południe „Lżejsze” południe to kuchnia otwarta na wpływy innych krajów. To przede wszystkim ryby i owoce morza, warzywa, a przede wszystkim oliwa z oliwek. To także charakterystyczne przyprawy jak bazylia, oregano, estragon i tymianek, a także parmezanem wzbogacający smak każdej potrawy. Istotne są również świeże pomidory, czosnek i cebula. – Jednym z najchętniej odwiedzanych części południowych Włoszech stanowi Kampania. Stąd też wywodzi się słynna włoska pizza, spaghetti, maccheroni – informuje Aleksandra Jakiel. popularne wina z Kampanii to campi flegrei, falerno, galluccio, guardiolo, oraz salopaca. Region posiada aż 27 gatunków certyfikowanych win. Żyzna ziemia regionu sprawia uprawie pomidorów, cytrusów, papryki, kopru włoskiego i ziemniaków. Bogate wody Zatoki Neapolitańskiej sprzyjają połowowi ryb i owoców morza. Stąd też na stołach spotkać można małże, mątwy, ostrygi, ale też sardele i sardynki. Z mleka czarnych bawołów arni wyrabia się oryginalną posiadającą specjalny certyfikat ser mozarella. Produkt spopularyzował się na tyle, że obecnie produkuje się go również z mleka krowiego. Z Apuli natomiast wywodzi się słynny makaron orecchiette. Na terenie regionu Basilicata i Kalabrii uznawanych za najbiedniejsze regiony Włoszech i rzadko można spotkać turystów. Pustynne krajobrazy przekładają się na dania i potrawy regionu, które są odmianą kuchni śródziemnomorskiej w nieco skromniejszym wydaniu. Spotkać tu można duże ilości papryki peperoncino, a ulubionym mięsem mieszkańców jest wieprzowina. Basilicata to także region, gdzie spróbować można najdziwniejszych smaków miodów jak choćby cytrusowy, czy eukaliptusowy – niespotykanych nigdzie indziej. Na sporą uwagę zasługuje również kuchnia sycylijska. Tam słońce, które jest obecne przez większą cześć roku nadaje serwowanym daniom wyjątkowy smak. Na wyspie dominuje mieszanka smaków włoskich, greckich i arabskich. W sycylijskich specjałach odnajdziemy słodkie pomidory, duże ilości bakłażana. Jednym z lokalnych specjałów jest caponata, danie z duszonych warzyw serwowane jako dodatek do dań głównych oraz parmigiana zapiekanka z parmezanu. – Podczas pobytu na Sycylii warto zjeść spaghetti alla norma, czyli pastę z sosem, którego głównym składnikiem jest bakłażan. Ojczyzną makaronu z owocami morza zabarwionym na czarno atramentem z kałamarnic – spaghetti al nero di sepia, jest również Sycylia – informuje Aleksandra Jakiel z Tripsta.pl Coś na słodko Oryginalne lody włoskie w niczym nie przypominają tych naszych, których nazwa de facto wywodzi się od włoskich maszyn służących do ich produkcji. We Włoszech lody sprzedawane są w waflowych rożkach (il cono) bądź w pucharkach zrobionych z papieru (la coppa), do których sprzedawcy nakładają szpatułką duże różnorodnych smakowitości. Podczas ich zamawiania należy się dobrze zastanowić nad wybranymi smakami. Połączenie niektórych może wywołać oburzenie sprzedawcy. Z zasady jednak nie miesza się lodów owocowych z bakaliowymi. Tradycyjnym włoskim deserem jest panna cota, wywodząca się z północnej części Włoch oraz tiramisu. ten drugi to popularny w Polsce deser składający się z warstwy biszkoptów nasączonych bardzo mocną kawą oraz alkoholem. Na ciastka nakłada się warstwę kremu z twarożku mascarpone, jajek, cukru i śmietany, a całość posypuje się warstwą płatków gorzkiej czekolady. Wiele osób zasmakuje również w panettone - rodzaju drożdżowej baby pochodzącej z Mediolanu i pojawiającej się we włoskich domach głównie w okresie świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku. Podstawowa wersja włoskiej babki zawiera kandyzowaną skórkę pomarańczową i cytrynową oraz bakalie. Chlubą sycylijczyków jest natomiast cassata - ciasto biszkoptowe z serem ricotta z kandyzowanymi owocami i marcepanem, którą będąc na miejscu koniecznie trzeba spróbować. Oprócz typowych włoskich deserów znajdziemy różnorodne wypieki cukiernicze. Pośród nich są twarde ciasteczka biscotti znane również jako cantucci, czyli biszkopty z Prado wzbogacane sporą ilością różnego rodzaju orzechów, rodzynek lub skórki cytrynowej lub pomarańczowej albo czekolady. Te, idealne nadają się do zanurzenia w porannej mlecznej kawie lub popołudniowym winie. Specjalność ta pochodzi z regionu Toskanii. Słodkie sekrety ukrywa również Sycylia. Przebywając na wyspie turysta obowiązkowo powinien spróbować cannolli, chrupiących rurek wypełnionych ricottą zmieszaną z miodem, kandyzowanymi owocami, pistacjami, czy kawałkami czekolady przygotowanymi na miejscu najczęściej przed oczami kupującego. Podróżujący po Sycylii zakochają się paste di mandorle migdałowej paście wzbogaconej całymi orzechami oraz suszonymi owocami, a następnie zawiniętej w płaszczyk białej czekolady. Warte spróbowania ze względu na oryginalny smak są weneckie pevarini, włoski wypiek którego głównym składnikiem jest melasa i biały pieprz.
Włochy: Trentino, czyli wakacje w krainie tysiąca jezior
Istnieją miejsca, które dzięki bajkowym krajobrazom i bogatej, różnorodnej ofercie wypoczynku spełniają oczekiwania nawet najbardziej wybrednych globtroterów
We Włoszech takim właśnie regionem jest Trentino – prowincja od lat przyciągająca spragnionych relaksu i kontaktu z naturą turystów. Na czym polega wyjątkowość Trentino? Trentino - perła północnych Włoch Ten region to prawdziwy skarb, którym mogą pochwalić się Włochy. Wyjazd do Trentino jest doskonałą propozycją dla osób kochających piękne widoki i aktywną turystykę. Latem majestatyczne Dolomity są rajem dla piechurów oraz amatorów wspinaczki; zimą ich zbocza stają się miejscem przyciągającym narciarzy z całego świata. Nie brak tu również wklejonych w piękną górską scenerię jezior, które ze względu na swe rozmiary i głębokość są akwenami cenionymi przez miłośników sportów wodnych. Jaką ofertą wypoczynku kuszą tutejsze kurorty? Włoskie Dolomity dla aktywnych Górskie zbocza i malownicze doliny przyciągają aktywnych turystów. Urlop w Trentino to idealna propozycja dla tych, którym marzą się ciekawe wyprawy trekkingowe. Wspaniałe trasy przyciągają bajkowym położeniem oraz bardzo dobrym oznakowaniem. Gęsta, różnorodna sieć szlaków pozwala dostosować stopień trudności wędrówki do możliwości piechurów o lepszej lub gorszej kondycji. Z każdej miejscowości można wybrać się zarówno na krótką wycieczkę w Dolomity, jak i na dłuższą górską eskapadę. Campitello di Fassa oraz Pozza di Fassa to idealne miejsca wypadowe na górskie wędrówki. Dużą popularnością cieszy się również miejscowość Ziano di Fiemme, z której można urządzać ciekawe wyprawy w rejon Val di Fiemme. Trentino jest też idealnym miejscem dla tych, których fascynuje turystyka rowerowa. Ciekawe trasy w rejonie jeziora Garda oraz niezwykłe bogactwo szlaków rowerowych prowadzących przez górskie doliny – oto czynniki, dzięki którym włoskie Dolomity stały się rajem dla rowerzystów. Zróżnicowanie terenu sprawia, że nawet osoby zaczynające przygodę z tym sportem znajdą tu dla siebie atrakcyjne propozycje wycieczek. Trentino, podziwiane z perspektywy rowerowego siodełka, z pewnością może zachwycić. Co więcej, wakacje w Trentino są również doskonałą propozycją dla miłośników sportów zimowych. Słynne w całej Europie ośrodki i długie trasy zjazdowe to jedna z wizytówek Trentino. Tonale, Val di Fassa czy Val di Fiemme nie bez powodu uznawane są za najważniejsze regiony narciarskie na terenie Włoch. Trasy dla miłośników narciarstwa biegowego oraz halfpipe’y przygotowane z myślą o snowboardzistach to kolejny atut, który wpływa na atrakcyjność Trentino i czyni z prowincji mekkę miłośników jednej lub dwóch desek. W krainie niezwykłych jezior Niemniej jednak, włoskie Dolomity to nie tylko wyciągi narciarskie i zachęcające do wędrówek szlaki. Mnóstwo atrakcji znajdą tu również amatorzy sportów wodnych. Piękne jeziora kuszą doskonałymi warunkami do wypoczynku, a nowoczesna, rozbudowana infrastruktura turystyczna sprawia, że na wakacje w Trentino będziemy wracać co rok. Czy do rodzinnego, pełnego relaksu na łonie natury urlopu potrzeba czegoś więcej? Na miłośników sportów wodnych czeka w Trentino aż 300 jezior. Każde z nich ma swój niepowtarzalny urok, każde z nich oferuje piękne plaże i kąpieliska. Możliwość uprawiania sportów wodnych w górskiej scenerii to nie lada atrakcja dla fanów narciarstwa wodnego, kajakarzy i żeglarzy. Które jeziora zdobyły największą sławę? Otoczone pięknymi lasami Ledro to jeden z najpopularniejszych akwenów w tej części Włoch. Prawdziwą gwiazdą jest jednak Garda – największe włoskie jezioro. Wypoczynek w leżących nad jego brzegiem miejscowościach można tu połączyć z nauką żeglowania oraz z odkrywaniem uroków wspinaczki. Rozsiane nad Gardą letniska, wśród których wyróżniają się Riva del Garda i Nago Torbole, są prawdziwym rajem dla osób preferujących aktywny wypoczynek. Różnorodność form spędzania czasu i szeroka oferta wakacyjna sprawiają, że na terenie Trentino raczej nikt się nie nudzi – atrakcji tu nie brak przez cały rok. Mówiąc krótko, to prawdziwa perła wśród włoskich krain, która krajobrazem, klimatem oraz świetnym zagospodarowaniem terenu przyciąga turystów z całego świata.
Poszukiwanie drugiego takiego miejsca jest próżnym wysiłkiem. Trentino to perła włoskich Alp
Ci, którzy przyjadą tu raz, wracają regularnie. Zobacz, co ten włoski region ma do zaoferowania.
Surowy górski klimat gładko przechodzi tu w śródziemnomorską miękkość, a skaliste góry zamieniają się w szpalery palm nad brzegiem głębokich jezior. Niezliczoną ilość kotlin otaczają szczyty Dolomitów, a niewielkie wioski i miasteczka sąsiadują z renesansowymi perłami włoskiej architektury i sztuki. Trentino, najdalej wysunięty na północ region Włoch, zaskakuje kulturowym bogactwem i różnorodnością krajobrazu. A jakby tego było mało, zimą region zamienia się w narciarski Eden. Ponad 800 km wytyczonych z pietyzmem tras zjazdowych, niemal 1200 km szlaków dla narciarzy klasycznych, blisko 500 wyciągów, niemal 2500 instruktorów, ponad 1500 miejsc noclegowych i niezliczona ilość restauracji czekających na zgłodniałych narciarzy mówią same za siebie. Do tego pewny śnieg i skąpane w słońcu zimowe dni (na 10 dni, średnio 8 jest tu pogodnych). Od świtu na stoku Ten narciarski świat trzymają w ryzach nieustanne starania mieszkańców, pracujących niemal całą dobę nad uzyskaniem idealnych warunków dla przyjezdnych. Pierwszy śnieg pojawia się na trydenckich stokach już w listopadzie i leży do końca kwietnia. Jeżeli natura poskąpi zimowych darów, stoki są regularnie naśnieżane. Patrząc późnym wieczorem na zbocza gór, widzi się przesuwające się po nich niewielkie światełka, kreślące w ciemności chaotyczne wzory. To ratraki, które każdej nocy przygotowują śnieżne nartostrady, tak by były gotowe, gdy tutejsi goście zaraz po śniadaniu ruszą na stoki. Przez ostatnich kilka lat zmienił się też diametralnie charakter tutejszych tras. Ich administratorzy nie tylko postawili na najnowocześniejszy sprzęt, ale też główkują nad łączeniem nartostrad, rozplanowaniem przebiegu gondol, projektowaniem snowparków (młodsze pokolenie nad alpejskie zjazdy przekłada freestyle). W efekcie narciarze i snowboardziści dostają tu możliwość przebycia ogromnych dystansów bez konieczności odpinania z nóg desek. W Dolomitach Brenta nartostrady i górskie kolejki pozwalają przebyć w ten sposób ponad 150 km, a dzięki budowie kolei Alba - Col dei Rossi dostanie się na słynną Sellarondę – nartostradę przecinającą cztery przełęcze w Dolomitach – stało się dziecinnie proste. Na kolację z pochodnią Drewniane ściany, ciepło bijące kominka, zaparowane szyby i wspólny posiłek. Czy może być lepszy pomysł na zwieńczenie narciarskiego dnia? A nic tak nie wzmaga apetytu, jak przechadzka na świeżym powietrzu. W Trentino stało się więc niepisaną zasadą, że do rozsianych w górach chat-restauracji zmierza się pieszo bądź na nartach lub rakietach śnieżnych (można jednak także skorzystać z wyciągu). Mróz szczypie w policzki, a śnieg skrzypi pod stopami. Droga pozwala rozruszać się przed wieczornym posiłkiem i spojrzeć w schylające się nad głowami rozgwieżdżone niebo. Drobne rytuały – gaszenie pochodni oświetlającej wcześniej drogę, otrzepywanie butów ze śniegu, ściąganie rękawic i powolne uchylenie drzwi, tak by zderzyć się z płynącym z wnętrza ciepłem i gwarem rozmów – stają się równie dużą przyjemnością, jak posiłek, który zaraz trafi na drewniany stół przykryty obrusem w biało-czerwoną kratkę. Takich miejsc – górskich chat, pełniących rolę restauracji lub schroniska – jest w Trentino pięćdziesiąt, a każda z nich ma inny standard i ofertę. Jeżeli po obfitym posiłku poczujemy przyjemne rozleniwienie, możemy skorzystać z noclegu na miejscu. Jeżeli przed snem wolimy jednak zażyć nieco ruchu, wystarczy po spotkaniu ponownie założyć rakiety śnieżne i wybrać się w powrotną drogę do doliny, korzystając przy tym z blasku pochodni i łaskawości księżyca. Część chat leży tuż przy narciarskich trasach, nocleg w nich umożliwia więc ruszenie na stok zaraz po śniadaniu. Na dobrą sprawę wystarczy włożyć narty po przekroczeniu progu chaty i ruszyć przed siebie. Takie warunki spełnia chociażby „Albasini” w ośrodku Folgarida–Marilleva, „Giorgio Graffer” na Grostè, „Viviani-Pradalago” w Madonna di Campiglio, czy „Dos Sabiòn” w Pinzolo. Położone wysoko w górach chaty „Francesco Denza” w Stavel i „Segantini” w Val d’Amola, u stóp masywu Presanella, „Città di Trento” w Mandròn oraz „Ai caduti dell’Adamello” na masywie Adamello są natomiast doskonałym miejscem postoju podczas wędrówki po górach. Można do nich dotrzeć pieszo lub na ski tourach, a między marcem a majem oferują także nocleg. Są i takie miejsca, które mogłyby konkurować z ekskluzywnymi hotelami i ośrodkami SPA w dolinach. Wystarczy wspomnieć o „Baita Cuz” powyżej Pozza di Fassa, w którym grzejąc się w fińskiej saunie możemy podziwiać majestatyczny widok na Dolomity Fassa. Włoski kęs Wszystkie te miejsca łączy trydencka kuchnia. Przyrządzane na miejscu potrawy bazują na tradycyjnych przepisach i zwykle przygotowywane są z produktów pochodzących z pobliskich upraw i hodowli. W przytulnym wnętrzu restauracji otoczonej śniegiem i spowitej rześkim powietrzem ma się ochotę na spróbowanie czegoś konkretnego i bardziej treściwego. Włoski charakter regionu ujawnia się w obfitości ujętych w karcie makaronów – chociażby spaghetti lub tagliatelle z leśnymi grzybami – ale są także strangolapreti, czyli kluseczki ze szpinakiem; pęczakowe orzotto oraz półmisek miejscowych wędlin: podsuszanych szynek, pełnych smaku salami i pancetta steccata, boczku dojrzewającego w jałowcowym drewnie. Kukurydziana polenta podawana jest z gulaszem z dziczyzny, a zupy - minestra d’orzo, trydencka wersja krupniku na bazie białego wina, czy zuppa di farina tostata z pszennej mąki, masła i gorącego mleka potrafią zaspokoją każdy głód. Na deser strudel i kilka kieliszeczków rozgrzewającej grappy. Trydencki alkohol to zresztą temat-rzeka. Według doniesień naukowców pierwsze winorośle uprawiano tu już blisko 5 tys. lat temu. Klimat, charakter gleby oraz ukształtowanie terenu sprawiają, że Trentino uznawane jest za jeden z najlepszych regionów winiarskich w Europie. Ilość gatunków miejscowego wina idzie tu w setki, rejon może poszczycić się trzema endemicznymi gatunkami winorośli (nosiola, marzemino i teroldego) i cieszy się własną apelacją Trentino DOC. Miejscowi winiarze wyspecjalizowali się w tworzeniu finezyjnych białych trunków z lokalnych szczepów nosiola i marzemino, a także chardonnay i pinot bianco, dolinę Cembra nieopodal miasta Trentino u upodobała sobie natomiast odmiana müller-thurgau. Okrętem flagowym pośród czerwonych win jest teroldego oraz typowy dla Dolomitów lagrein, ciężki i treściwy, świetnie znoszący upływ czasu. Największą sławą cieszą się jednak Trentodoc Spumante – musujące trunki produkowane metodą klasyczną. Orzeźwiający, wytrawny alkohol skrzący się bąbelkami idealnie współgra z krewetkami lub ostrygami, na które najlepiej wybrać się do lokalu „Fuchiade” nad doliną San Pellegrino lub „La Roda” na Paganelli. Taki posiłek potrafi na długo pozostać w pamięci, kusząc, by powtórzyć go jeszcze nie raz. Podobnie, jak całą wizytę we włoskim Trentino.
Robert Lewandowski i włoska turystyka [wideo]
Co wspólnego z włoską turystyką ma Robert Lewandowski?
Robert Lewandowski wraz z kolegami z Bayern Monachium zachęca do odwiedzenia włoskiego Trentino. Piłkarze zapraszają do regionu, w którym sami regularnie trenują. Wykopywana przez nich piłka nie trafia w siatkę, lecz ląduje kolejno w najatrakcyjniejszych miejscach regionu – na Piazza Duomo w Trento, nad Gardą. Lewandowski zamiast do bramki posyła piłkę na... róg byka pasącego się w idyllicznej scenerii. Trentino promuje swoje uroki pod hasłem „Closer than you think”, czyli bliżej, niż sądzisz. Przekonani?
Narty w Dolomitach? Tylko w Trentino, raju dla narciarzy
Dużo śniegu, słońca, setki kilometrów tras narciarskich i wyciągów, narciarstwo klasyczne, zimowe sporty ekstremalne, smaczne jedzenie i SPA. Czego chcieć więcej?
Trentino to górski region północno-wschodnich Włoch, spokojne miasteczka i wsie w otoczeniu bajkowych krajobrazów Dolomitów. Włoskie królestwo sportów zimowych Trentino to włoskie królestwo sportów zimowych. Narciarstwo zjazdowe i biegowe, snowboard, skitouring (połączenie alpinizmu z narciarstwem zjazdowym), freeride (zjazdy po niewyznaczonych trasach), wędrówki na rakietach śnieżnych, funparki, nauka narciarstwa w przedszkolach śnieżnych dla dzieci – to tylko niektóre zalety tego regionu. fot. Pietro Masturzo Do tego jeszcze świetnie przygotowane trasy narciarskie (ponad 800 km), do dyspozycji narciarzy ruchome chodniki przewożące do kolejnych wyciągów, nieskażona natura, przepiękne widoki, restauracje i bary ze znakomitymi lokalnymi przysmakami, SPA i miejsca noclegowe o wysokim standardzie. Krótko mówiąc: wysmakowany lifestyle. Tu się po prostu aktywnie wypoczywa i cieszy życiem. Ośrodki narciarskie w regionie W regionie Trentino funkcjonuje ponad 1200 ośrodków oferujących noclegi i posiłki. Są to komfortowe miejsca o zróżnicowanym standardzie, poczynając od gospodarstw agroturystycznych skrytych w zacisznych dolinach, poprzez pensjonaty i hotele. fot. Carlo Baroni Trentino to bogactwo ekskluzywnych ośrodków narciarskich: • Val di Fassa (220 km tras, część oświetlona nocą, funparki, snowboard, narciarstwo biegowe i zjazdowe) • San Martino di Castrozza (60 km tras do narciarstwa alpejskiego i 30 km tras narciarstwa biegowego, zjazdy saneczkowe) • Val di Fiemme (narciarstwo biegowe i zjazdowe) • Monte Bondone (narciarstwo zjazdowe i biegowe, snowboard, Snowpark Monte Bondone z infrastrukturą olimpijską) • Paganella (50 km tras, 17 wyciągów, Park Adamello Brenta) • Val di Sole (150 km tras do narciarstwa alpejskiego i 55 km do narciarstwa biegowego) • Campiglio/Pinzolo (150 km tras zjazdowych i 22 km do narciarstwa biegowego) W ośrodkach dostępne są ponadto baseny, lodowiska, przedszkola śnieżne, hale sportowe, siłownie, wypożyczalnie sprzętu sportowego. Są tutaj również warunki do uprawiania nordic walkingu czy fitnessu, warto też skorzystać ze SPA. Transport pomiędzy ośrodkami narciarskimi zapewniają skibusy. Warunki do zimowego wypoczynku są idealne: dużo sportu na świeżym powietrzu wśród zapychających dech w piersiach widoków dostojnych Dolomitów, atrakcyjne rozrywki i pełen relaks. O takim zimowym urlopie marzy każdy. Nie tylko na narty W regionie popularną formą aktywności są spacery po wzgórzach i dolinach na rakietach śnieżnych. fot. Luca Catalano Gonzaga Nie trzeba więc być sportowcem, by skorzystać z uroków zimy w Dolomitach. Spacery po górach, w grupie przyjaciół czy z przewodnikiem, to sposób na poznanie atrakcji turystycznych, podziwianie krajobrazów, poznawanie uroków przyrody. Na rakietach śnieżnych warto przemierzyć choć kilkanaście kilometrów przez Park Przyrody Adamello Brenta czy Park Paneveggio, można tam spotkać koziorożca czy zobaczyć orła. Trentino gwarantuje aktywny urlop, pełen niezapomnianych wrażeń. Każdy miłośnik białego szaleństwa znajdzie tu coś dla siebie i z pewnością liczyć może na jedne z lepszych zimowych wakacji we włoskim klimacie.
Trentino – wakacje w krainie tysiąca jezior
Istnieją miejsca, które dzięki bajkowym krajobrazom i bogatej, różnorodnej ofercie wypoczynku spełniają oczekiwania nawet najbardziej wybrednych globtroterów. We Włoszech takim właśnie regionem jest Trentino – prowincja od lat przyciągająca spragnionych relaksu i kontaktu z naturą turystów. Na czym polega wyjątkowość Trentino? Trentino - perła północnych Włoch Ten region to prawdziwy skarb, którym mogą pochwalić się Włochy. Wyjazd do Trentino jest doskonałą propozycją dla osób kochających piękne widoki i aktywną turystykę. Latem majestatyczne Dolomity są rajem dla piechurów oraz amatorów wspinaczki; zimą ich zbocza stają się miejscem przyciągającym narciarzy z całego świata. Nie brak tu również wklejonych w piękną górską scenerię jezior, które ze względu na swe rozmiary i głębokość są akwenami cenionymi przez miłośników sportów wodnych. Jaką ofertą wypoczynku kuszą tutejsze kurorty? Włoskie Dolomity dla aktywnych Górskie zbocza i malownicze doliny przyciągają aktywnych turystów. Urlop w Trentino to idealna propozycja dla tych, którym marzą się ciekawe wyprawy trekkingowe. Wspaniałe trasy przyciągają bajkowym położeniem oraz bardzo dobrym oznakowaniem. Gęsta, różnorodna sieć szlaków pozwala dostosować stopień trudności wędrówki do możliwości piechurów o lepszej lub gorszej kondycji. Z każdej miejscowości można wybrać się zarówno na krótką wycieczkę w Dolomity, jak i na dłuższą górską eskapadę. Campitello di Fassa oraz Pozza di Fassa to idealne miejsca wypadowe na górskie wędrówki. Dużą popularnością cieszy się również miejscowość Ziano di Fiemme, z której można urządzać ciekawe wyprawy w rejon Val di Fiemme. Trentino jest też idealnym miejscem dla tych, których fascynuje turystyka rowerowa. Ciekawe trasy w rejonie jeziora Garda oraz niezwykłe bogactwo szlaków rowerowych prowadzących przez górskie doliny – oto czynniki, dzięki którym włoskie Dolomity stały się rajem dla rowerzystów. Zróżnicowanie terenu sprawia, że nawet osoby zaczynające przygodę z tym sportem znajdą tu dla siebie atrakcyjne propozycje wycieczek. Trentino, podziwiane z perspektywy rowerowego siodełka, z pewnością może zachwycić. Co więcej, wakacje w Trentino są również doskonałą propozycją dla miłośników sportów zimowych. Słynne w całej Europie ośrodki i długie trasy zjazdowe to jedna z wizytówek Trentino. Tonale, Val di Fassa czy Val di Fiemme nie bez powodu uznawane są za najważniejsze regiony narciarskie na terenie Włoch. Trasy dla miłośników narciarstwa biegowego oraz halfpipe’y przygotowane z myślą o snowboardzistach to kolejny atut, który wpływa na atrakcyjność Trentino i czyni z prowincji mekkę miłośników jednej lub dwóch desek. W krainie niezwykłych jezior Niemniej jednak, włoskie Dolomity to nie tylko wyciągi narciarskie i zachęcające do wędrówek szlaki. Mnóstwo atrakcji znajdą tu również amatorzy sportów wodnych. Piękne jeziora kuszą doskonałymi warunkami do wypoczynku, a nowoczesna, rozbudowana infrastruktura turystyczna sprawia, że na wakacje w Trentino będziemy wracać co rok. Czy do rodzinnego, pełnego relaksu na łonie natury urlopu potrzeba czegoś więcej? Na miłośników sportów wodnych czeka w Trentino aż 300 jezior. Każde z nich ma swój niepowtarzalny urok, każde z nich oferuje piękne plaże i kąpieliska. Możliwość uprawiania sportów wodnych w górskiej scenerii to nie lada atrakcja dla fanów narciarstwa wodnego, kajakarzy i żeglarzy. Które jeziora zdobyły największą sławę? Otoczone pięknymi lasami Ledro to jeden z najpopularniejszych akwenów w tej części Włoch. Prawdziwą gwiazdą jest jednak Garda – największe włoskie jezioro. Wypoczynek w leżących nad jego brzegiem miejscowościach można tu połączyć z nauką żeglowania oraz z odkrywaniem uroków wspinaczki. Rozsiane nad Gardą letniska, wśród których wyróżniają się Riva del Garda i Nago Torbole, są prawdziwym rajem dla osób preferujących aktywny wypoczynek. Różnorodność form spędzania czasu i szeroka oferta wakacyjna sprawiają, że na terenie Trentino raczej nikt się nie nudzi – atrakcji tu nie brak przez cały rok. Mówiąc krótko, to prawdziwa perła wśród włoskich krain, która krajobrazem, klimatem oraz świetnym zagospodarowaniem terenu przyciąga turystów z całego świata.
800 km świetnie przygotowanych tras, zapierające dech w piersiach krajobrazy i rewelacyjna kuchnia – tak najkrócej można opisać Trydent (Trentino), największy i najpopularniejszy ośrodek narciarski we Włoszech
Z całego obszaru Dolomitów to właśnie Trydent jest najchętniej wybieranym ośrodkiem przez narciarzy i snowboardzistów. Dlaczego? Liczby mówią same za siebie: ponad 450 wyciągów, 800 km tras zjazdowych, z których 90 proc. jest naśnieżanych od listopada do końca kwietnia. Prawdziwym narciarskim przebojem regionu jest Val di Sole, Dolina Słońca. A atrakcji wciąż przybywa! W minionym roku w okolicy Campiglio i Piniolo powstała nowa trasa DoloMitica poprowadzona w dwóch wariantach – trudniejszym Star i bardziej relaksacyjnym Tour. Nowych emocji dostarczy również 250-metrowa trasa Streif Schumacher nazwana tak na część kierowcy rajdowego Michaela Schumachera. To najtrudniejsza trasa w rejonie Val Rendena, z katem nachylenia dochodzącym nawet do 70 proc. Ale spokojnie! Mniej pewni siebie narciarze tez nie mogą narzekać. Niebieskie i czerwone trasy przygotowane są tak, by dostarczyć jak najwięcej wrażeń przy zachowaniu maksymalnego bezpieczeństwa. Potwierdzeniem wyjątkowości Trydentu jest powierzenie mu – już po raz trzeci – organizacji mistrzostw świata w narciarstwie klasycznym w 2013 r. Na terenie Trydentu odbywają się również Tour de Ski czy Puchar Świata w skokach narciarskich. Ale Trydent jest atrakcyjny nie tylko dla narciarzy klasycznych! Ci, którzy wola biegówki czy nordic walking, również będą zachwyceni. Najpiękniejsze szlaki usytuowane są w malowniczych dolinach Val di Fiemme i biegna obok jezior i lasów, często przez serca parków narodowych. Kto kocha prędkość, powinien spróbowac swoich sił jako powożący psimi zaprzegami. Nie wolno zapomnieć o innej ekscytujacej dyscyplinie, jaka jest wspinaczka po zamarzniętych wodospadach. Można ja uprawiać np. na Vallesinella czy Nardis, wcześniej próbując swoich sił na specjalnej wieży lodowej w centrum miasteczka San Martino di Castrozza. Region Trydent warto odwiedzić także ze względu na urok miasteczek. Punkt obowiązkowy to samo miasto Trydent (Trento). Pamiątki z czasów rzymskich sąsiadują z renesansowymi kamienicami i pokrytymi freskami palazzi szlacheckich rodów. Na koniec rewelacyjna regionalna kuchnia. Po prostu trzeba spróbować serów trentingrana czy odławianych w okolicznych rzekach i jeziorach pstrągów przyrządzanych zgodnie z nieznana nigdzie indziej receptura. NO TO W DROGĘ GDZIE: Północne Włochy, Dolomity. KIEDY: Sezon narciarski trwa od listopada do kwietnia. JAK DOJECHAĆ: Samolotem do lotniska w Bergamo i stamtąd autobusem do kurortów narciarskich Val di Fassa lub Val di Sole; Samochodem autostrada A22 przez przełęcz Brennera. LICZBA TRAS ZJAZDOWYCH: 498, w tym trasy niebieskie 36 proc., czerwone 52 proc. i czarne 13 proc. Więcej: www.visittrentino.it, www.flyskishuttle.com
Stwórca ulepił świat i gdy przycupnął, by odpocząć, zauważył, że został mu malutki kawałek materii. Nie wiedział, co z tym zrobić. Nieco zdenerwowany upchnął go nogą pomiędzy górskimi łańcuchami Alp i Dolomitów. I tak powstał północny region Włoch- Trentino.
Mimo „nieudanych” początków materia okazała się nad wyraz interesująca. Zachwyca niezwykłą rozmaitością terenu i klimatu. Bo cóż my tu mamy? Z jednej strony rozległe równiny, bogate w rzeki, strumienie i potoki, na których, z racji śródziemnomorskiego klimatu, rosną sady oliwne i cytrusowe, rozwijają się wspaniałe winnice. Z drugiej- „płonące” Dolomity, góry, które mają nie tylko ciekawe formy architektoniczne, ale też ulegają niezwykłemu zjawisku - czerwienieją niczym panna młoda o zachodzie słońca. A tam, gdzie alpejskie szczyty dosięgają 2500 m leżą wieczne śniegi i nietopniejące lodowce, na których można zażywać jazdy na nartach przez okrągły rok. Taka różnorodność połączona z minimalnymi stosunkowo odległościami, gdyż region jest niewielki, pozwala tego samego dnia szusować na nartach, by po kilku godzinach jazdy malowniczymi serpentynami znaleźć się na żaglach na wodach np.: jeziora Garda. My, Polacy, najprościej możemy dojechać do tego regionu Włoch samochodem lub autokarem przez Czechy i Austrię. Można też skorzystać z kolei. Ja wybrałam autokar i około 24 - godzinna jazda była niezłą szkołą życia. Co chwila ktoś chciał siusiu lub domagał się przerwy na papierosa, na zjedzenie późnego śniadania, wczesnego obiadu lub po prostu na wypicie kawy w „cywilizowanych” warunkach. Istny dom wariatów, a kierowca robił się coraz bledszy ze złości. Tak zaciskał zęby, że całkiem poważnie bałam się o jego szczęki. Nad ranem przekraczamy granicę i wpadamy na fantastyczne włoskie autostrady. Wiją się one u podnóża szarych gór, zanurzają długimi tunelami w ich wnętrzu lub rozpięte są pomiędzy wzniesieniami na skalnych mostach. Widoki - zapierające dech w piersiach. Na dużej stacji benzynowej jedna z naszych podróżniczek traci swój, dość obficie wypchany, portfel. I to gdzie? W toalecie! Nie wie jak! Rozpaczającą upychamy do autokaru i ruszamy dalej. A swoją drogą tak się powszechnie narzeka na lepkie ręce Polaków a tu proszę, wystarczyła chwila na włoskiej ziemi. Wkrótce mijający nas kierowcy trąbią histerycznie, pokazując wymownie na tył autokaru. Zanim łapiemy orientację, że chodzi o nas, czujemy gryzący smród i widzimy za naszym pojazdem czarną chmurę dymu. Ostre hamowanie i wypadamy na zewnątrz. Nasze tylne koło płonie żywym ogniem. Szybka akcja, dłużej niestety trwająca wymiana i ruszamy. Zjeżdżamy z autostrady w jedną z bocznych dróg, która ciągnie się bez końca wśród wzniesień i dolin, wśród lasów i łąk aż do urokliwego miasteczka, tarasowo przyklejonego do zbocza góry, nad granatowym jeziorem. To Levico Terme - miejsce mojego pobytu i jedno z licznych tu uzdrowisk, położonych w pobliżu źródeł żelazowych. Muszę się trochę rozruszać, więc wychodzę z pensjonatu, by zwiedzać okolicę. Włoskie miasteczka żyją swoim własnym, niespiesznym tempem. Tu każdy ma „chwilkę” na rozmowę z napotkanym znajomym lub pójście z nim na kawę, ewentualnie kielonek czegoś mocniejszego, do pobliskiego restaurante. Pulchne, wiekowe już, czarnowłose lub siwe Włoszki stojąc pod sklepem, rozmawiają ze sobą głośno, energicznie przy tym gestykulując. Młode, dobrze ubrane dziewczyny przesiadują w ogródkach przy kawie i lodach, wesoło plotkując i od czasu do czasu spoglądając, spod długich rzęs, na przejeżdżających lub przechodzących obok młodzieńców. Wąskie uliczki chowają się przed gorącymi promieniami słońca w cieniu dwu - piętrowych, wybudowanych z szarego kamienia, domów. Mój sympatyczny hotelik położony jest przy głównej brukowanej ulicy, prowadzącej prosto do neogotyckiego kościółka, skąd tylko pięć metrów dzieli go od centralnego placu pełnego kawiarenek, sklepików i eleganckich butików. W mieście - spory tłok. Międzynarodowe towarzystwo, poddając się klimatowi, spaceruje niespiesznie po brukowanych uliczkach lub siedzi wygodnie rozparte na wiklinowych fotelach, popijając przy tym prawdziwe włoskie ekspresso. Główny plac rozbrzmiewa gwarem rozmów, śmiechów i cichych dźwięków muzyki dochodzących z otwartych na oścież okien kawiarni. Następnego dnia postanowiłam skorzystać z nadarzającej się okazji i wypożyczyć sobie rower. Właściciel pensjonatu oznajmił mi przy śniadaniu, że Trentino to mały raj dla wszystkich tych, którzy kochają spędzać czas wolny w sposób aktywny. W okolicy znajdują się jeziora, rwące strumienie, lodowce, góry i skałki idealne do uprawiania wspinaczki. Można jeździć na nartach - i to przez cały rok, latem zaś uprawiać sporty powietrzne, takie jak paralotnie, szybowce czy, dla odważniejszych, skoki ze spadochronem. Jeśli ktoś nie lubi latać i twardo stąpa po ziemi, może szczęście znaleźć w uprawianiu sportów wodnych, takich jak: kajakarstwo, rafting, wędkarstwo, nurkowanie, narty wodne czy windsurfing. Na nudę nie będą mogli narzekać również zwolennicy konnych przejażdżek, gry w golfa i tenisa. Jednak sportem, który cieszy się tu największą popularnością, zarówno wśród przyjezdnych jak i miejscowych, jest jazda rowerowa. Trasy są bardzo różne, przystosowane zarówno dla początkujących, jak i zaawansowanych. Niewiele się zastanawiając, wsiadłam na górski rower i popedałowałam ku przygodzie. Wybrałam szlak dla średnio zaawansowanych, który skusił mnie, obiecując po drodze wspaniałe widoki najbliższej okolicy. Na początku wszystko szło dobrze. Droga szeroka, asfaltowa i prosta jak po sznurku. Pogoda cudowna, słoneczko, a od czasu do czasu lekki, orzeźwiający wiaterek. Po paru minutach spokojnej jazdy zaczęły się jednak pierwsze wyzwania. Przede mną zamajaczyła na horyzoncie góra. Pokonałam ją z niemałym trudem, za to z rozpierającą dumą. Po kilku kolejnych machnięciach pedałami asfalt zastąpiła wąska, piaszczysta, leśna dróżka, która wcale nie była miła, łatwa i przyjemna. Po godzinie jazdy, głównie pod górę, zza której zresztą wyłaniała się kolejna góra lub wysoki pagórek, żałowałam, że zdecydowałam się na rower. Spocona, potargana, z obolałym siedzeniem (siodełko okazało się twarde jak głaz), z bolącymi łydkami zsunęłam się zrezygnowana z roweru i usiadłam na skraju drogi, pod iglastym drzewem. Jeśli dotychczasowy szlak był przeznaczony dla średnio zaawansowanych i uchodził za stosunkowo łatwy, to wprost umieram z ciekawości, jak wygląda ten trudny. Zapomniałam jednak o wszystkich niewygodach, gdy, zamglonym ze zmęczenia wzrokiem, spojrzałam przed siebie. Widok przyprawiał o zawrót głowy. Gdzieś hen, hen w dole, granatowe wody dużego jeziora rozświetlane były od czasu do czasu złotymi promieniami słońca, igrającymi na tafli naturalnego zbiornika. Z zielonych lasów wystrzeliwały ku niebu ostre jak brzytwa, szare lub białe skały oraz czerwone dachy winnic. Daleko w dole, u samego podnóża jeziora majaczyło miasteczko. Zapatrzona w tę niesamowitą panoramę zupełnie nie zwróciłam uwagi na siadającą koło mnie dziewczynę. Jasnoblond włosy, roześmiane oczy, zgrabna sylwetka- wyglądała jak by dopiero co wyszła z salonu piękności. W kilka chwil później zrobiło się koło nas tłoczno, jak na Marszałkowskiej w godzinach szczytu. Mijający nas rowerzyści uśmiechali się szeroko do mojej towarzyszki, co i rusz powtarzając –Cześć Paola, co słychać? Niektórzy podchodzili do niej z kaskami lub kawałkami czystego papieru i prosili o autograf. Boże drogi, koło kogo ja siedzę? Może to jakaś aktorka albo modelka? Predyspozycje do pełnienia obu tych profesji na pewno miała. Moja niewiedza została szybko zaspokojona. Okazało się, że oto ja, osoba ze słabą, a raczej żałosną kondycją fizyczną, siedzę koło dwukrotnej złotej mistrzyni olimpijskiej z Sidnej i Atlanty w dyscyplinie jazdy rowerami górskimi. Była to Paola Pezzo we własnej osobie. Okazała się bardzo miłą i komunikatywną dziewczyną. Od razu zorientowała się w stanie mojej kondycji fizycznej i zaproponowała, że możemy razem pokonać ostatnie, o zgrozo, 5 kilometrów! - Jak to się stało, że nie zniekształciłaś sobie nóg?- spytałam z czystej babskiej ciekawości, gdyż nogi ma rzeczywiście rewelacyjne. - A dlaczego uważasz, że powinnam je zniekształcić? Trening pomaga mi utrzymać je w formie i odpowiednio rzeźbić. We wszystkim należy znaleźć umiar. Nie jestem kulturystką. Jeżdżę na rowerze górskim, a to jest najlepszy sposób aby mieć zgrabne i kształtne nogi. Moim zdaniem każda kobieta, która chce mieć dobrą sylwetkę i kondycję powinna jeździć na rowerze. To jest wspaniały sposób na przedłużenie młodości. - Dlatego zdecydowałaś się właśnie na ten rodzaj sportu?- zapytałam między jednym atakiem zadyszki a drugim. - Gdy byłam małą dziewczynką mama miała ze mną nie lada problem. Niczego nie chciałam jeść i wyglądałam jak kościotrup. Mama zabrała mnie do lekarza, który, na moje szczęście, okazał się mądrym człowiekiem. Ze stoickim spokojem poinformował ją, że powinnam uprawiać jakieś sporty. Zaczęłam od 8 roku życia i to nie od jazdy na rowerze. Na samym początku były narty biegowe, z których bez większego problemu przerzuciłam się później na rower. W 1993 roku wygrałam swoje pierwsze mistrzostwa i tak naprawdę nie traktowałam jazdy rowerowej, jako sposobu zarabiania na życie. W tamtym czasie pracowałam jeszcze na poczcie jako urzędniczka. Koło nas z niesamowitą prędkością przejechała grupka zarumienionych od wysiłku kobiet. Z wrażenia straciłam równowagę i niebezpiecznie zachybotałam się na boki. - Rowery górskie stają się u nas coraz bardziej popularne- zaśmiała się Paola dostrzegając groźną minę z jaką spojrzałam na wyprzedzające nas kobiety- a obecnie w rajdach rowerowych uczestniczy do 5 tysięcy kobiet. Jeszcze chwila, a będzie nas więcej niż mężczyzn. - Ile kilometrów przejeżdżasz dziennie? - Nie odpowiem ci na to pytanie dokładnie. Aby być w formie dziennie jeżdżę co najmniej trzy godziny. Jazda z tobą, nie obraź się, to dla mnie żółwi spacerek. Ale muszę cię jakoś doholować na dół. Od razu zauważyłam, że padasz jak mucha. A jazda z kimś jest dużo łatwiejsza. Ostatnio pomagam innym kobietom zadbać o zdrowie i kondycję. W chwili obecnej przygotowuję program dla młodzieży, ale nie myśl sobie, że zostałam trenerem. Nic z tych rzeczy, nadal czynnie uczestniczę w zawodach. W rowerach górskich nie jest ważny wiek. Przede wszystkim chodzi o umiejętność rozłożenia sobie drogi i wysiłku. Wygrywać można do 37 roku życia, a nawet i później. Z biegiem lat traci się szybkość, ale zdobywa doświadczenie w tym sporcie. Poznaje się jego sekrety. - Wygrałaś w Sidnej i Atlancie. Czy te dwie trasy bardzo się od siebie różniły? - To były różne mistrzostwa. Do zawodów w Atlancie przygotowania rozpoczęłam dwa lata wcześniej, w bardzo wilgotnym klimacie i w 40- stopniowej temperaturze. Trenowałam w godzinach najbardziej gorących i mokrych. Trasa nie była wcale ciężka, a ja nie liczyłam na złoto. W Sidney było trudniej pod względem technicznym. Na 2-3 miesiące zmieniłam całkowicie rytm swojego życia. Treningi rozpoczynałam o 4 nad ranem, ale wysiłek się opłacił. - Jesteś naprawdę niesamowita. Czy współpracujesz z jakimś psychologiem. To teraz bardzo popularne. - Nie. Mam wspaniałego trenera, a z moją głową wszystko jest w jak najlepszym porządku. Nigdy nie miałam żadnego kontaktu z tego rodzaju profesją. Cel motywuje mnie do działania wystarczająco skutecznie. Najważniejsze to silna osobowość zawodnika i żądza wygrania. Jak masz te dwie rzeczy, to pieniądze i sponsorzy przychodzą sami. - Nie boisz się jeździć samotnie, bez obstawy? - Lubię tak, a to moje rodzinne strony. Wszyscy mnie tu znają i kochają. Nie wiedzieć kiedy pojawiła się przed nami asfaltowa droga prowadząca do miasteczka. - Miło było cię poznać, ale teraz muszę nadrobić tempo i czas mojej jazdy. Poradzisz sobie? - Dzięki serdeczne, byłaś wspaniałym towarzyszem podróży- twarz mnie paliła, a nogi trzęsły się jak galareta. - Jak dojedziesz do hotelu to wymocz je sobie w zimnej wodzie i wymasuj. Ciau, do następnego spotkania na szlaku! I tyle ją widziałam, jak wicher pognała w przeciwnym niż ja kierunku. Do hotelu dotarłam resztkami sił, czerwona na twarzy, spocona, z kilkoma fioletowymi siniakami na piszczelach. Przez kolejne dwa dni chodziłam zgarbiona, na trzęsących się nogach. Moją egzystencję ograniczyłam do wylegiwania się na leżaku nad brzegiem jeziora i podziwiania wspaniale umięśnionych mężczyzn uprawiających sporty wodne. Trzeciego dnia pojechałam do Riva del Garda, portu nad jeziorem Garda skąd kursują stateczki do licznych miejscowości, przylepionych do skał wokół tego największego we Włoszech zbiornika słodkowodnego. Jedną z nich jest Limone- miasteczko jak z bajki o krasnoludkach. Wszystko jest tu maleńkie: wąskie, kamienne uliczki na szerokość jednej osoby i ciut, ciut, ciupeńki port i ryneczek, a na bulwarze, zminimalizowane do granic możliwości i skryte w zieloności, kafejki. Gdy spojrzysz z wód jeziora na Limone wydaje się, że jest przyszpilone jak motyl do litych skał. Gdy chodzisz po labiryncie krętych uliczek, wąchasz kwiaty, spływające kolorowymi kaskadami z doniczek, zdobiących okna, targujesz się z kupcami, których towary wypełzają ze sklepów, by zainteresować turystę, to wiesz, że jest to realny świat, w którym życie płynie spokojnym, utrwalonym przez lata, trybem. I chciałbyś w tej spokojności zatrzymać się choć na chwilę. W drodze powrotnej „zahaczyłam” o zawody „Dragon Boat” odbywające się na jeziorze Caldonazzo. „Zahaczyłam” to mało powiedziane, gdyż po prostu wzięłam w nich udział. Jako ochotniczka! Szast prast i znalazłam się w wąskiej, płaskiej i długiej łodzi wraz z jedenastoma innymi babeczkami. Siedziałyśmy po dwie w szeregu, jedna para za drugą niczym gęsi w pochodzie, a na dziobie, twarzą do nas potężny facet z olbrzymim bębnem. Oj, nie było nam do śmiechu! On wybijał takt, a właściwie narzucał tempo (i to coraz szybsze), a my wiosłowałyśmy, usiłując nadążyć. A tak na marginesie nigdy nie przypuszczałam, że mam w sobie takie sportowe zacięcie. Tym razem nie czułam ramion a dłonie spuchły mi jak balony. Wałęsając się po Trentino trudno nie zauważyć niezwykłego bogactwa zieloności i dotyczy to nie tylko całej gamy odcieni tego koloru widocznej w naturze, począwszy od ciemnej zieleni lasów poprzez jaśniejszą nieco winnic, a skończywszy na soczystej i jak by wiecznie świeżej łąk. Widać to również w niezwykle zadbanych, przydomowych ogródkach, w których królują nie tylko kwiaty, ale też ogromna różnorodność iglaków, z których każdy szczyci się innym odcieniem zieleni, począwszy od żółtawej po srebrno- butelkową. A pomiędzy tą zielonością połyskują oczka wodne, co zdaje się sugerować, że Włosi chcą swe prywatne, osobiste enklawy przyrody przystosować do całości krajobrazu. Jezior bowiem w Trentino moc, dzięki czemu nazywane jest ono małą Finlandią. Malownicze zamki i twierdze, usytuowane na wzgórzach lub wręcz nagich skałach, pełnią często rolę hoteli. Ciekawostką jest fakt, że im prymitywniejsze panują w nich warunki, tym cena wyższa. Nie mogłam sobie darować wyjazdu na lodowiec, gdyż pojeździć w maju na nartach to duża gratka. Wraz z grupą przyjaciół udaliśmy się do Passo Tonale. Kolejka do wypożyczalni sprzętu była strasznie długa więc poszłam na kawę. Gdy wróciłam moje towarzystwo wjechało już na górę. W pustym wagoniku kolejki linowej byłam sama z wspaniale opalonym Włochem. Ruszyliśmy. Drzwi otwarte na oścież a on z kokieteryjnym uśmiechem na twarzy szczerzy do mnie nienaturalnie białe zęby. Wagonik, pod wpływem silnych podmuchów wiatru, niebezpiecznie kołysze się na obie strony. Z lekką paniką w głosie proszę o zasunięcie drzwi i słyszę: defekto. Kurczowo uczepiona ławeczki docieram na górę. A on? Chyba miał niezły ubaw. Zakochałam się w Trydencie. To stolica regionu, miasto o 2000-letniej historii, miejsce słynnego Soboru Ekumenicznego 1545-1563. Jak głoszą przewodniki to „klejnot renesansowy w samym sercu Alp.” Mnie osobiście urzekł całkowicie plac katedralny czyli Plac Duomo - zdecydowanie jeden z najpiękniejszych we Włoszech. Wraz z otaczającymi go górami tworzy zupełnie niepowtarzalną scenerię. Słynna trydencka katedra stanowi jakby wierzchołek i dwa boki trójkąta, którego podstawą jest właśnie ów plac, otoczony XVI- wiecznymi pałacami i kamieniczkami, bogato ozdobionymi wspaniałymi freskami. Jego punktem centralnym, nieodmiennie przyciągającym turystów, jest przepiękna Fontanna Neptuna, tak dokładnie „poobklejana” zwiedzającymi, że zrobienie jej zdjęcia „bez ludzi”, graniczy z cudem. Jeśli nie dysponujemy czasem, by dokładnie zwiedzić miasto i jego muzea, to radzę koniecznie przejść się wzdłuż historycznego traktu od Placu Duomo do Zamku Buonconsiglio - siedziby Księstwa Biskupiego. Trakt prowadzi pomiędzy bogato zdobionymi pałacami i kamienicami i rozgałęzia się w gęstą sieć uliczek, zaułków, małych placyków, zabytkowych wież, murów i podcieni. A dodać trzeba, że po stosunkowo krótkiej podróży pociągiem wodnymi kanałami powita nas Wenecja, a wspaniałymi renesansowymi budowlami Werona i Padwa. Tekst: Agnieszka Budo