Mnisi wybrali to miejsce ze względu na odosobnienie. Współcześni narciarze odkryli je na nowo
Trasa Walenpfad prowadzi przez malownicze Alpy. Nie brak tu punktów widokowych i ułatwiających życie kolejek. A przyroda naprawdę jest doskonała!
Spis treści: Wioska musi mieć lokalną piekarnię i palarnię kawy Walenpfad – górska trasa, która zaczyna się leniwie, a kończy z przytupem Walegg – miejsce, gdzie alpejska sielanka zmienia się w dzikie piękno Szlak Brunni – botaniczna uczta z widokiem na Bannalpsee Jak zaplanować podróż do Engelbergu „Nie piłam lepszego americano” – telefon wibruje powiadomieniem. Co za frazes, wzdycham w duchu, ale czytam dalej: „Zakochałam się w grafikach, które zdobią tu opakowania kawy. Chyba kupię wszystkie… Siedzę w cudownej księgarnio­kawiarni. Przychodź natychmiast”. Kwadrans później przy Dorfstrasse 9 przekraczam próg Roastery Engelberg i mimo sceptycyzmu z miejsca daję się oczarować historii, którą dzieli się ze mną przyjaciółka. Atmosfera tego miejsca jest nie do podrobienia. Wioska musi mieć lokalną piekarnię i palarnię kawy Zaczęło się od sklepu papierniczego i księgarni. Zostały założone przez Roberta Hessa w 1888 r.! Poza artykułami piśmienniczymi i książkami sprzedawano tu również zdjęcia sportowe i drobne pamiątki. Biznes się przyjął, nie załamały go dwie kolejne wojny światowe, a w 2019 r. powiększył o palarnię kawy – i tak narodziło się Roastery Engelberg. Zamawiam americano z aeropressu z lodem. Dostaję mocną, czarną mrożoną kawę i zaproszenie na koncert, bo Gustaw, tutejszy barista, brodacz z lokami sięgającymi ramion, jest również znanym w Engelbergu muzykiem. Od niego właśnie obie dowiadujemy się, że Roastery to projekt, który powstał dzięki rodzeństwu Sophii i Oscarowi. Uważali, że każda wioska powinna mieć lokalną piekarnię, rzeźnika, sklep z serami i oczywiście lokalną palarnię kawy. Przed nimi w Engelbergu nie było nikogo innego, kto tym właśnie by się zajmował, a oni (dzieląc pasję ojca) robią to doskonale. Pociągam ostatni łyk, kawa jest idealna, ale ciągnie mnie w góry. W planach mam trasę Walenpfad: z Engelberg Ristis do Kreuzhütte. Walenpfad – górska trasa, która zaczyna się leniwie, a kończy z przytupem Rześkie powietrze kręci w nosie, lustruję panoramę okolicy od szczytu Hahnen, który mam po lewej stronie, aż do Graustock po prawej. Dzień wcześniej lało, ale nie narzekam, miałam czas przygotować się na dzisiejszy trekking. O Walenpfad mówią, że to najpiękniejszy szlak w okolicy, jeśli nie w całym kantonie Obwalden. Dzisiejsza trasa mierzy niecałe 12 km. Szacuję, że pokonam ją w jakieś 4 godz. Zaczyna się tuż przy stacji górskiej Engelberg-Ristis na wysokości 1600 m n.p.m. i wiedzie do schroniska Kreuzhütte na 1718 m n.p.m. w regionie Bannalp. Na Ristis z Engelbergu docieram kolejką gondolową, a potem zastanawiam się tylko chwilę i wskakuję na krzesełko wyciągu kursującego z Ristis do Brunnihütte. Decyzja o podwózce była spontaniczna – część poranka spędziłam, leniwie pijąc kawę i słuchając lokalnych opowieści, przyda się trochę podgonić. Pierwsze 250 m wysokości zdobywam zatem, machając radośnie nogami w powietrzu, a Walenpfad rozpoczynam dopiero w Brunnihütte. Ścieżka prowadzi brzegiem niewielkiego jeziora Härzli. Mijam grupki osób brodzących w wodzie, przyglądam się im z rosnącym zaciekawieniem. Okazuje się, że przy Härzlisee wytyczona została ścieżka sensoryczna Kneippa. Sebastian Kneipp był niemieckim duchownym, który opracował system terapii wykorzystujący naturalne środowisko do poprawy zdrowia. Mówi się o nim, że był pierwszym propagatorem odnowy biologicznej w XIX-wiecznej Europie. Wierzył w hydroterapię. W 1886 r. opublikował książkę „Moje leczenie wodą”. Nie trudno mi uwierzyć, że spacerując z nogami zanurzonymi w chłodnej toni wysokogórskiego jeziorka, stąpając na przemian po drewnianych deskach, kamieniach czy żwirze, można błyskawicznie poprawić krążenie, a stymulowanie receptorów znajdujących się na stopach wpłynie pozytywnie na całe ciało. Oddalam się od uzdrawiającej wody, docieram za to do punktu widokowego Rosenbold. Dostrzegam stąd charakterystyczne lodowce okalające Titlis – wizytówkę Engelbergu, szczyt mierzący 3238 m n.p.m. Patrząc na zachód, rozpoznaję smukłą sylwetkę Hahnen (2606 m n.p.m.). Dalej szpiczasty wierzchołek Gross Spannort (3198 m n.p.m.). Nad krajobrazem dominuje jednak majestatyczny Brunnistock wznoszący się na wysokość 2952 m n.p.m. Wyższe partie góry, pokryte wiecznym lodem, skrzą się teraz w słońcu. U podnóża rozciągają się soczyście zielone doliny i lasy, które wznoszą się ku skalistym zboczom. Przyroda naprawdę jest doskonała! Walegg – miejsce, gdzie alpejska sielanka zmienia się w dzikie piękno Wspinaczka na Brunnistock to wyzwanie chętnie podejmowane przez alpinistów. Może kiedyś… Tymczasem opuszczam Rosenbold, ścieżka zakręca i prowadzi mnie teraz wzdłuż skalistych zboczy Walenstock w dół, do doliny Walenalp. Zanurzam się w las, chowając przed słońcem. Łapię oddech, bo po wyjściu z cienia zaczyna się podejście na Walegg – na 1952 m n.p.m. Przecinam alpejskie pastwiska, dźwięki krowich dzwonków towarzyszą mi teraz w trasie, nie zbliżam się zbytnio do pasących się zwierząt, nie potrzebuję kłopotów. Łapię czas, po 40 minutach jestem na szczycie. Zatrzymuję się, by nasycić oczy pięknem panoramy rozciągającej się od Nidwaldnertal do Mittelland. Rozpoznaję charakterystyczny szczyt Säntis z anteną telekomunikacyjną na wierzchołku. Znany z tego, że co roku w dniu obchodów powstania Konfederacji Szwajcarskiej, czyli 1 sierpnia, na jednej z jego stromych ścian rozwieszana jest ogromna flaga. W tym roku się spóźniłam, ale obiecałam sobie, że kiedyś to widowisko zobaczę. Kierując wzrok ku Bannalp, mam przed oczami skalne ściany z piargami. Bardziej tu dziko niż na sielskim pierwszym odcinku Walenpfad. Szlak Brunni – botaniczna uczta z widokiem na Bannalpsee Wędruję wąską, stromą ścieżką w kierunku Alphütte Oberfeld. Warto tam zajrzeć do stojącego w pobliżu malutkiego rustykalnego sklepiku rolniczego Hoflädeli i zaopatrzyć się w rarytas produkowany w Alpach – kozi ser. Mijam schronisko i w końcu łapię pierwszy błysk słońca na zielonkawej toni jeziora Bannalpsee. Przyznaję, że ten punkt widokowy wart jest całego trudu mojej wędrówki i nic to, że jezioro jest sztuczne – powstało po wybudowaniu w latach 1935–1937 zapory i elektrowni w Oberrickenbach – bo mój zachwyt jak najbardziej prawdziwy. Patrzę na zegarek, wysłużony suunto pokazuje, że pokonałam 456 w górę i 740 w dół. Ten krótki, a przy tym zjawiskowy trekking zajął mi łącznie trochę ponad 3 godz. Dzień się jeszcze nie skończył, a ja już wiem, jak chcę zacząć kolejny. W górach, ale żeby był idealny, muszę jeszcze skoczyć do Roastery Engelberg po torebkę Early Bird, jasno palonej kawy ze słodką nutą suszonych owoców. Myślę, że będzie perfekcyjnie smakować pita z mojego górskiego termosu w połączeniu z mieszanką orzechów, którą zawsze zabieram ze sobą na szlak. Zdecydowałam, że jutro wrócę nad Härzlisee. Kiedy dziś tamtędy przechodziłam, zainteresowały mnie tablice z opisami okolicznej przyrody. Sprawdziłam, że należą do szlaku Brunni, który kończy się właśnie przy jeziorze. Na trasie oznaczono i opisano ponad sto gatunków roślin. To raj dla zainteresowanych botaniką, a ja niedawno wróciłam z warsztatów z profesorem Łukaszem Łuczajem, znanym botanikiem i popularyzatorem wiedzy o roślinach jadalnych. Z profesorem sprawdzałam, co można zjeść na mazurskiej łące. Najwyższy czas odkryć, jak wypadnie jej porównanie z alpejską. Który dziki stół okaże się bogatszy? Jak zaplanować podróż do Engelbergu Trasa Engelberg Ristis – Brunnihütte – jezioro Härzli – punkt widokowy Rosenbold – jezioro Bannalp – Kreuzhütte 11,2 km, 4 godz. Dojazd Samolotem z Warszawy do Zurychu. Bezpośrednie loty oferują LOT i Swiss. Pociągiem z Zurychu do Lucerny. Podróż trwa ok. 45 min. W Lucernie przesiądź się na pociąg regionalny do Engelbergu. Podróż trwa ok. 1 godz. Składy kursują regularnie, zazwyczaj co godzinę. Więcej na swisrails.com. W Zurychu warto zrobić przystanek z wielu powodów. Jednym z nich jest pójście na obiad do Hiltl, pierwszej na świecie restauracji wegetariańskiej, otwartej w 1898 r. Nocleg Bänklialp Hotel, Bänklialpweg 25. Piękny hol, skromne pokoje z widocznymi śladami upływającego czasu. Ski Lodge Engelberg, Erlenweg 36. Jedzenie Włoska restauracja Al Monastero, Dorfstrasse 2. Najlepsza pizza w mieście. Najlepiej zamówcie al monastero z krewetkami i wędzonym łososiem. Ski Lodge Engelberg, Brasserie Konrad, Erlenweg 36. Tu każdy chce się pokazać. Dość drogo, ale warto wpaść nawet tylko na ich ziemniaki purée z ziołami i cebulą. Niebo! Roastery Engelberg, Dorfstrasse 9. Kawiarnia, księgarnia i sklep papierniczy. Miejsce z historią, energią i duszą. Wybitna palona na miejscu kawa. Warto wiedzieć Chcesz oszczędzić w Engelbergu? Korzystaj z bezpłatnych autobusów. Kursują one do wszystkich dolnych stacji kolejek górskich i do stacji kolejowej. Od niedawna w centrum Engelbergu działa bezpłatny i bezprzewodowy internet. Źródło: National Geographic Traveler
„Opadała nam szczęka i napływały łzy” – tak wyglądała moja droga na wulkan Acatenango
Relacja Piotra Jabłońskiego z trekkingu na Acatenango znalazła się w gronie wyróżnionych artykułów w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
Spis treści: W krainie 37 wulkanów Trekking, który wystawia na próbę Base camp w cieniu Fuego Wschód słońca, którego nie da się zapomnieć W kraterze wulkanu Acatenango było jeszcze ciemno. Siedzieliśmy na zakurzonej ziemi i czekaliśmy. Nagle zaczął się niesamowity spektakl. Słońce zaczęło się wyłaniać. Noc powoli ustępowała, a świat pogrążony był jeszcze w delikatnym półmroku. Szarość nocy ustępowała miejsca grze świateł i cieni. Pojawiły się delikatne smugi różu i fioletu, jakby malarz zaczynał mieszać kolory na palecie nieba. Potem, coraz śmielej, wchodziły złote promienie, rozjaśniając horyzont i zamieniając go w morze barw. Po chwili sąsiedni wulkan Fuego był oświetlony. W tle kolejne. Patrzyliśmy przed siebie. Nie trzeba było nic robić. Świat budzący się do życia na tle wulkanów – to coś, czego się nie da zapomnieć. Na zmianę opadała nam szczęka i napływały do oczu łzy ze szczęścia. Takich widoków nie zapomina się nigdy. W krainie 37 wulkanów W Gwatemali jest 37 wulkanów. Najaktywniejszy z nich to Fuego, położony w niedalekiej odległości od przepięknego miasta Antigua w południowej części kraju. Erupcje Fuego można podziwiać z pobliskiego wulkanu Acatenango (3976 m n.p.m.), który jest idealną platformą widokową. Trekking, który wystawia na próbę Wejście na własną rękę teoretycznie jest możliwe, ale tę opcję odradza się ze względu na bezpieczeństwo oraz ciężar sprzętu kempingowego, który trzeba wnieść samemu. W Antigua działa wiele agencji turystycznych oferujących trekking na Acatenango. Trekkingi rozpoczynają się rano jednego dnia i kończą w południe następnego, obejmując nocleg na wysokości około 3600 m. Agencja zapewnia przewodników, transport, możliwość wypożyczenia sprzętu oraz namioty w obozowisku. Przed godziną 8 mikrobus organizatora przywiózł nas do siedziby firmy. Wypożyczyliśmy ciepłe kurtki, czapki, szaliki i rękawiczki. W pstrokatych, za dużych kurtkach bardziej przypominaliśmy ekipę kloszardów niż grupę gotową na wspinaczkę. Na początku trasy pieszej pożyczyliśmy jeszcze kije od lokalnych dzieci – później okazały się nieocenione. Plecaki z każdym krokiem ciążyły bardziej. Nasza międzynarodowa grupa liczyła kilkanaście osób. Niektórzy szli w sneakersach i zmagali się z wpadającymi do butów kamieniami – były odcinki, gdzie grzęzło się w żwirze po kostki. Szlak od początku wiódł ostro pod górę po śliskim, wulkanicznym podłożu. Szybko stało się jasne, że wszyscy jesteśmy amatorami i potrzebujemy częstych przerw. Do pierwszego postoju dotarliśmy zmęczeni, ale jeszcze pełni entuzjazmu. Po przerwie ruszyliśmy dalej. Po drodze mijaliśmy schodzących ludzi, którzy z uśmiechem życzyli nam „good luck!”. Mięśnie paliły przy każdym kroku. Lunch – prosty ryż z kurczakiem i warzywami – smakował jak najlepsze danie świata. Po nim było już tylko trudniej. Wysokość utrudniała oddychanie, więc nikt prawie nie rozmawiał, patrząc tylko na stopy osoby przed sobą. Ostatni odcinek był łagodniejszy, choć wciąż wymagający. Base camp w cieniu Fuego Około 17 dotarliśmy do base campu. Po sześciu godzinach marszu czuliśmy wyczerpanie, ale i satysfakcję. W ciągu dnia przeszliśmy przez różne strefy klimatyczne: pola uprawne, las mgielny, las sosnowy, aż po wysokogórskie trawy. Base camp to kilka namiotów i miejsce na ognisko. Gorąca czekolada smakowała jak nagroda za cały trud. Część osób odczuwała ból głowy spowodowany wysokością, ale pomagał ibuprofen. Nad nami wisiały gęste chmury, z których wystawały szczyty okolicznych wulkanów, a Fuego wybuchał co kilkanaście minut. Początkowo były to niewielkie erupcje, ale późnym wieczorem wulkan pokazał swoją prawdziwą siłę – wyrzucając masy lawy wysoko w niebo. Na sen nie było wiele czasu, a noce na Acatenango są wyjątkowo zimne. Spaliśmy w kilku warstwach ubrań, wewnątrz śpiworów – i tak było chłodno. Wschód słońca, którego nie da się zapomnieć Pobudka była o 4 rano. Oświetlając sobie drogę czołówkami, ruszyliśmy na szczyt. Trasa była stroma i pokryta sypkim pyłem, przez co kije znowu okazały się niezastąpione. Po około 1,5 godziny dotarliśmy na wierzchołek (3957 m n.p.m.). Wraz z pierwszymi promieniami słońca krajobraz zaczął nabierać wyrazistości. Po lewej stronie wyrastała Agua, dalej Pacaya, a na wprost – buchający ogniem Fuego. Przez godzinę podziwialiśmy spektakl światła i dymu. Zejście przypominało zjazd po żużlu – czasem zapadaliśmy się w pył po kostki. W obozie zjedliśmy śniadanie i wypiliśmy kawę nad ogniskiem. Ostatni raz spojrzeliśmy na Fuego i ruszyliśmy w drogę powrotną do punktu startu. Źródło: National Geographic Traveler
Tajna droga do Annapurna Base Camp: dlaczego ten trek łamie serca i otwiera oczy
Rododendronowe i bambusowe lasy, tarasowe pola. A na horyzoncie majestatyczne ośnieżone szczyty. Tak wygląda ABC Trek pod Annapurnę w Nepalu.
Spis treści: Trekking w Nepalu Annapurna Base Camp Katedra w Himalajach Zejście w doliny Annapurna – informacje praktyczne Pierwszą okazję do zachwytu ośnieżonymi szczytami mamy już w Pokharze, mieście, z którego wyrusza się na trekkingi w rejonie Annapurny. W przeciwieństwie do Katmandu to drugie co do wielkości nepalskie miasto znajduje się dużo bliżej himalajskich kolosów niż stolica. Z tarasu na dachu naszego hoteliku mamy widok na strzelisty Machhapuchhare, prawie siedmiotysięcznik (brakuje mu 7 m) zwany też Rybim Ogonem. Trafność tej nazwy docenimy za kilka dni, kiedy spojrzymy na niego z zupełnie innej strony. Annapurnę też widać, ale jeszcze nie tę najwyższą. Bo Annapurna to nie jeden konkretny szczyt, ale cały masyw, z wieloma wierzchołkami. 8 tys. m osiąga jedynie Annapurna I, chociaż te pozostałe (II, III, IV, Annapurna Fang, Gangapurna i inne), mimo że niższe, również mogą być dla wspinaczy trudne i niebezpieczne. Trekking w Nepalu Wędrówkę do bazy pod Annapurną popularnie określaną jako ABC (od ang. Annapurna Base Camp) rozpoczynamy z wioski Phedi, dokąd z Pokhary dojeżdża się busem. Jest stromo, gorąco, ale ciekawie. Mijamy poletka, na których uprawiane są ryż i proso, fotografujemy zaprzężone w pług woły. Przystając na odpoczynek, zaglądamy do tradycyjnego domu Gurungów. To dominująca tutaj grupa etniczna, zupełnie inna pod względem wyglądu czy tradycji niż najsłynniejsi w Nepalu Szerpowie żyjący dużo bardziej na wschód, w rejonie Everestu. Dom obwieszony jest kolbami kukurydzy, na stole suszy się posiekana rzodkiew, a pod dachem werandy wisi pełniący rolę ula wydrążony w środku pniak. Zamawiamy tradycyjną herbatę masala, czyli z dodatkiem różnych przypraw (m.in. imbir, kardamon, gałka muszkatołowa oraz goździki). Wierzcie mi, domowej roboty mieszanka bije na głowę tę podawaną w turystycznych kawiarniach. Następny dzień rozpoczynamy o świcie. Niewyspanie rekompensuje nam kolejne „wow!” – tym razem jest to widok na imponującą ścianę Annapurny Południowej. To góra, którą najczęściej widzi się na tej trasie. Bardzo różnie prezentuje się z różnych perspektyw, ale zawsze jest dumna i okazała. W ciągu dnia główną atrakcją stają się dla nas wiszące mosty, w tym ten największy na trasie (i jeden z najdłuższych w świecie) – ma 287 m, zawieszony jest 135 m nad rzeką! Zaliczamy też gorące źródła – relaks w basenikach przy rzece kończy się odganianiem małp wyraźnie zainteresowanych pozostawionymi bezpańsko ubraniami. Od miejscowości Chhomrong na szlaku robi się bardziej tłoczno – trudno się dziwić, bo to odcinek, który nie ma już żadnych bocznych wariantów, w górę i w dół prowadzi ta sama droga (wcześniej mieliśmy ich wybór). Co i rusz przystajemy, aby przepuścić tragarzy albo karawany objuczonych mułów (w tym rejonie jaków nie ma – ze swoją grubą sierścią przegrzewałyby się). – Ale tych schodów nabudowali – komentuje ktoś z grupy, bo rzeczywiście szlak do bazy pod Annapurnę z kamiennych stopni słynie. Prawda jest jednak taka, że nie z myślą o turystach je stawiano. Od dawna miejscowi zabezpieczali w ten sposób błotniste, często obsuwające się trakty dla własnej wygody. Sceneria co chwila czymś zaskakuje – a to wodospadami, a to roślinnością, a to skałami o ciekawych kształtach. Jest też hinduistyczna kapliczka obwieszona buddyjskimi chorągiewkami; dowód na to, że obie religie umieją tu wspaniale koegzystować. Żałujemy za to, że nie widzimy dzikich zwierząt – jedynym wyjątkiem są szczekuszki, gryzonie przypominające krzyżówkę chomika z myszą, nazwane tak od dźwięku, jaki z siebie wydają. Z tablic informacyjnych dowiadujemy się, że lokalna fauna jest mocno zróżnicowana – od tybetańskich lisów, piżmowców czy będących narodowymi ptakami Nepalu bażantów himalajskich, przez śnieżne pantery, zagrożone wyginięciem argale, aż po wielkie, ale płochliwe niedźwiedzie himalajskie. Annapurna Base Camp Za wioską Deurali drzewa się przerzedzają, aż w końcu nie ma ich wcale, zieleń zaś zastępują różne odcienie szarości i brązu, a wyżej biel. W jednym z guesthousów jego właściciel na wieść, że jestem z Polski, z euforią opowiada, że spotkał się tutaj z Jerzym Kukuczką. Nepalczyk jest dość leciwy, więc pewnie tak było – nasz słynny himalaista zdobył Annapurnę 3 lutego 1987 r. razem z Arturem Hajzerem, dokonując pierwszego w historii wejścia na tę górę zimą. Do bazy docieramy piątego dnia naszego trekkingu. Na takiej wysokości (4130 m n.p.m.) czuje się już niedotlenienie – ktoś zgłasza, że boli go głowa, inni dziwią się, jak bardzo brakuje im sił, choć przecież idziemy naprawdę wolno. To całkiem normalne – gorzej, jeśli kogoś dopadłby obrzęk mózgu albo płuc. Przy tablicy „Annapurna Base Camp – 4130 m, witamy” niektórzy płaczą ze szczęścia; dla wielu to spełnienie marzeń. Wśród otaczających nas gór wyszukujemy tę najważniejszą, ośmiotysięczną Annapurnę I (8091 m, 10. pod względem wysokości góra świata). Z tej perspektywy jest dość niepozorna, choć przecież zdradziecka i groźna. W statystykach śmiertelnych wypadków wśród ośmiotysięczników zajmuje niechlubne 1. miejsce, wyprzedzając nawet wyjątkowo trudne K2. Powodem są głównie lawiny, które akurat na tej górze schodzą szczególnie często. Aby zmniejszyć ryzyko, obecnie wspinacze wchodzą na Annapurnę od drugiej, północnej strony. Z tego względu w ABC żadnych namiotów himalaistów nie uświadczymy. Również z tego powodu coraz częściej zamiast słowa „baza” słychać tu określenie: „sanktuarium Annapurny”. Co z tego, że żadnej świątyni również tu nie ma?! To sanktuarium duchowe, miejsce skłaniające do medytacji; myślę, że mistycyzm miejsca odczuje tu każdy. Inna sprawa że ten górski amfiteatr w dawnych wierzeniach był uważany za dom przeróżnych bóstw. Annapurna to w hinduistycznej mitologii jedno z wcieleń bogini Parwati, towarzyszki Śiwy, a także córka króla Himawata, króla Himalajów (jego imię oznacza dosłownie: „bóg śniegu”). Z kolei w sanskrycie „Annapurna” oznacza „żywicielkę”, „wypełnioną pożywieniem”, co wiąże się z legendą o dobrym sercu bogini, która uchroniła ludzi przed głodem. Co więcej, dawni Gurungowie uważali, że pod Annapurną (górą!) znajdował się wypełniony złotem i kosztownościami boski skarbiec. Żeby przypadkiem nie obrazić bóstw, nie mogli tutaj przychodzić ludzie z najniższej kasty społecznej i kobiety. Ale i ci, którym było to dane, musieli zaakceptować różne zasady, np. zakaz wnoszenia tu jaj oraz mięsa. Czasy się zmieniły, ale przynosić i spożywać mięsa (z wyjątkiem owiec, kóz i kurczaków) tu nadal nie można. Katedra w Himalajach Siedząc na kamieniu i ciesząc się chwilą, czy wręcz „audiencją u górskich bogów”, uświadamiam sobie, że odniesienie do „sanktuarium” zawierają również słynne słowa wypowiedziane niegdyś przez Anatolija Bukriejewa, jednego z najwybitniejszych himalaistów świata, który zginął w 1997 r. właśnie na Annapurnie: „Góry to nie stadiony, gdzie zaspakajam swoje ambicje, to katedra, w której praktykuję swoją religię”. Na symbolicznym cmentarzyku koło skupiska guesthousów są dwie tablice poświęcone słynnemu Kazachowi i jego partnerowi (z Bukriejewem w lawinie zginął też Dmitrij Sobolew). Spacerując między pamiątkowymi pomniczkami, spoglądam na symboliczny czekan upamiętniający 40-letnią Koreankę, „która kochała wspinaczkę”, czy metalowe serce ku czci kolejnego Koreańczyka. Czytam też inne epitafia. W międzyczasie przychodzą chmury i zasłaniają góry, dając do zrozumienia, że czas przenieść się do jadalni nagrzanej już oddechami wielu osób. Po zimnej bardzo nocy zwlekamy się z łóżek jeszcze w ciemnościach, aby pierwsze promienie słońca powitać na pobliskim wzgórzu. Spektakl, jaki funduje nam natura, jest niezapomniany – powoli „zapalają” się kolejne szczyty, zabarwiając się na żółto. Romantyzm chwili przerywa warkot helikoptera. Przywiózł pasażerów, którzy zamiast wędrówki wybrali słono płatną 20-minutową wycieczkę z Pokhary. Długo tu nie zostaną, bo szybko dopadłaby ich choroba wysokościowa, ale na zrobienie zdjęć czasu wystarczy. Zejście w doliny Po powrocie do Chhomrong, co zajmuje nam dwa dni, nie schodzimy w doliny; pofalowanym szlakiem odbijamy jeszcze do wioski Ghorepani. Oznacza to kolejne dwa dni wędrówki. Idziemy, podziwiając tarasowe pola i podglądając życie miejscowych. – O, uprawiają marychę! – rzuca ktoś z mojej grupy. Odkrywamy w ogródkach charakterystyczne pięciopalczaste liście konopi indyjskich. – To tylko na własny użytek – tłumaczy przewodnik. Godzinę później zachwycamy się niezwykłym lasem – wygląda jak wyjęty z jakiegoś „Parku jurajskiego”. Omszale, powykrzywiane drzewa wyglądają całkiem inaczej niż te, które oglądaliśmy wcześniej. Najpierw były lasy rododendronowe, potem gąszcze bambusowe. Teraz te, przedziwne i ciekawe, ale których nie umiem zidentyfikować. Na przełęczy Deurali (3100 m) przystajemy na sesję zdjęciową, bo oto wyłonił nam się kolejny ośmiotysięcznik, Dhaulagiri (8167 m, siódma co do wysokości góra świata). Mam do niego szczególnie emocjonalny stosunek, po tym jak w 2009 r. zginął na nim wybitny himalaista i mój kolega Piotr Morawski. Wioska Ghorepani to już cywilizacja. Wrócił zasięg telefonii komórkowej, w guesthousie mamy w pokojach łazienki z darmowym gorącym prysznicem (wcześniej tak dobrze nie było), są też normalne sklepy. Zanim na dobre pożegnamy się z górami, wchodzimy jeszcze na wzgórze Poon Hill (3210 m n.p.m.), by zobaczyć ostatni na tej wyprawie himalajski wschód słońca. Właściwie jesteśmy nawet wyżej, bo na polanie wybudowana jest spora wieża widokowa. A potem mamy długi dzień wędrówki w dół. To, co ekipy wchodzące do Ghorepani rozkładają na dwa dni, w przeciwnym kierunku zalicza się w jeden. Znowu czekają nas setki schodów i wioski kolejnej grupy etnicznej – Magarów. Różnią się od Gurungów nie tylko strojem, ale i językiem, chociaż szczęśliwie pozdrowienie „namaste” jest uniwersalne – niezależnie od tego, z kim w Nepalu ma się do czynienia. Wieczorem jesteśmy już w Pokharze i buszujemy w sklepach z pamiątkami. Efekt? Następnego dnia niemal wszyscy z ekipy pojawiają się na śniadaniu w koszulkach z napisem: „Annapurna BC Trek. Zrobiłem to!”. Annapurna – informacje praktyczne Kiedy Najlepsze warunki do trekkingu w tych okolicach są wiosną (marzec–maj) oraz jesienią (wrzesień–listopad). Dojazd Najlepiej przez Dohę (Qatar Airways) lub Dubaj (Emirates, Fly Dubai). Od 5–5,5 tys. zł. Wiza i waluta Wizę wykupuje się na lotnisku po przylocie. Opcja na 15 dni – 30 dol., na 30 dni – 50 dol., na 90 dni – 125 dol. Waluta to rupia nepalska. Trasa Opisanego trekkingu (ABC Trek) nie należy mylić z trekkingiem dookoła Annapurny (Annapurna Circuit Trek). Punktem startowym do ABC jest Pokhara, do której z Katmandu można dotrzeć autobusem (8–12 godz.) albo samolotem (30 min, 100–130 dol.). To niezbyt trudny trekking, w zasadzie dla każdego. W sumie trzeba się liczyć z kosztem ok. 7 tys. zł (plus bilet lotniczy). Nocleg Wiosek oferujących noclegi w tzw. guesthousach jest po drodze sporo. To skromne pokoje z łóżkami, często nawet z pościelą. Łazienki są na ogół w korytarzu, a za prysznic z ciepłą wodą płaci się 100–500 rupii. Pokoje są nieogrzewane. Jedzenie Zasadą jest, że jeśli śpimy w guesthousie, to posiłki powinniśmy zamówić u gospodarzy. Na ogół nie ma zgody na samodzielne gotowanie. Zupa: 300–450 rupii, danie obiadowe: 550–1000 rupii, kubek herbaty: 80–170 rupii. Ceny rosną wraz z wysokością. Źródło: archiwum NG
Wędrówki w sercu Styrii – szlaki dla każdego
Styria, nazywana „zielonym sercem Austrii”, to raj dla piechurów. Spacer szlakiem winnic lub z widokiem na majestatyczne lodowce, odkrywanie górskich jezior czy poszukiwanie przygód na via ferratach – każdy znajdzie tu coś dla siebie. Trasy piesze Styrii oferują niezliczone możliwości aktywnego wypoczynku na łonie natury.
Styria to region pełen kontrastów – od surowych, alpejskich krajobrazów na północy po łagodne wzgórza pełne winnic na południu. Odwiedzający te okolice mogą cieszyć się nie tylko wyjątkowymi widokami, ale także gościnnością mieszkańców i bogactwem lokalnej kuchni. Każdy szlak kryje w sobie coś wyjątkowego – górskie hale, przytulne schroniska ze świetną ofertą gastronomiczną, nowoczesne kolejki linowe czy malownicze winnice. Od lodowca do winnic Jeden z flagowych szlaków Styrii nazywa się „Od lodowca do winnic”. Ta wyjątkowa trasa pozwala odkrywać różnorodne krajobrazy regionu – od surowych szczytów Dachstein, przez dzikie tereny Parku Narodowego Gesäuse i majestatyczny masyw Hochschwab, aż po łagodne, pełne winnic obszary wschodniej i południowej Styrii. Szlak podzielony jest na dwie trasy: północną i południową. Ta pierwsza wiedzie przez Gesäuse i Hochschwab, oferując widoki na potężne górskie szczyty. Po drodze znajduje się wiele schronisk, w których można odpocząć i dobrze zjeść. Jej zwieńczeniem jest uzdrowiskowa miejscowość Bad Radkersburg w regionie Thermen- & Vulkanland. Druga trasa prowadzi m.in. przez pasmo Schladminger Tauern, wieś o długich tradycjach alpinistycznych o swojsko brzmiącej nazwie Krakau i historyczne miasto Murau, a kończy się w słynącym z malowniczych winnic Parku Przyrody Południowej Styrii. Podczas tej podróży można spotkać lokalnych przewodników, odwiedzić winiarnie i manufaktury oraz poznać bogatą historię regionu. Szlakiem wody Liczne szlaki w Styrii prowadzą wzdłuż rzek, strumieni, jezior i wodospadów, pozwalając na bliski kontakt z dziką naturą i na orzeźwienie się podczas wędrówki. Wąwóz Palfauer Wasserloch w Gesäuse z imponującymi wodospadami, najdłuższy wąwóz Austrii – Raabklamm, a także malownicze jeziora w regionie Schladminger Tauern to tylko niektóre z atrakcji styryjskiego „szlaku wodnego”. Szczególnie warte zobaczenia są jeziora Grüner See i Leopoldsteinersee, położone u stóp szczytu Hochschwab. Dla tych, którzy szukają mocniejszych wrażeń, idealny będzie szlak Wild Water Trail w Schladming, na którym znajdują się spektakularne wodospady Riesach. Od jabłek po wino Styria słynie również ze szlaków kulinarnych, które prowadzą przez regiony znane z produkcji lokalnych przysmaków. Elzer Roas we wschodniej Styrii to wspaniała podróż przez rozległe sady jabłkowe, podczas której można dowiedzieć się więcej o uprawie tych owoców i skosztować świeżo zebranych jabłek. Miłośnicy wina powinni wybrać się za to na Glanzer Weintour, Schilcherweg czy Weinweg der Sinne, gdzie mogą spróbować lokalnych trunków, m.in. słynnych Schilcher czy Traminer. Podczas wędrówki nie brakuje także okazji do odwiedzenia winiarni i manufaktur produkujących tradycyjne specjały. Wędrówki duchowe Pielgrzymowanie ma w Styrii długą historię. Najważniejszym szlakiem tego rodzaju jest trasa do Mariazell, jednego z kluczowych europejskich ośrodków kultu maryjnego. Sieć pielgrzymkowych tras obejmuje także Drogę św. Jakuba w zachodniej Styrii (część słynnego szlaku pielgrzymkowego prowadzącego do Santiago de Compostela), Szlak św. Hemmy, który prowadzi z opactwa w Admont do Gurk w Karyntii, oraz Szlak Benedykta. Te duchowe wędrówki dają możliwość kontemplacji i odpoczynku, a jednocześnie pozwalają na odkrywanie uroków i historii regionu. Tylko dla wytrawnych piechurów Na bardziej doświadczonych wędrowców czekają w Styrii piękne szlaki długodystansowe, m.in. Eisenwurzen Trail 08 czy Northern Alpine Trail 01, które prowadzą przez dzikie tereny alpejskie, takie jak Park Narodowy Gesäuse, Niskie Taury i Hochschwab. Te trasy wymagają wytrwałości, ale nagradzają niesamowitymi widokami i bliskim kontaktem z naturą. Szczególnie spektakularny jest siedmiodniowy szlak Schladminger Tauern Höhenweg, który prowadzi przez wysokie szczyty, malownicze jeziora polodowcowe i zjawiskowy płaskowyż Klafferkessel o krajobrazie przypominającym tundrę. Trasy dla odważnych Miłośnicy adrenaliny z pewnością docenią styryjskie via ferraty, czyli szlaki wyposażone w stalowe liny i drabinki. Najwięcej z nich znajduje się w masywie Dachstein, który oferuje 22 trasy, w tym jedną dla dzieci i trzy dla młodzieży. Pozwalają one na odkrywanie górskich szczytów od zupełnie innej strony, a także dostarczają mnóstwo emocji i adrenaliny. Ramsau am Dachstein to swoją drogą jedno z najważniejszych miejsc wspinaczkowych w Austrii – można skorzystać tam z kursów wspinaczkowych i doskonalić swoje umiejętności. Komfort na szlakach Nawet zaprawieni w boju wędrowcy czasami muszą odpocząć. Wędrówki po Styrii stają się jeszcze przyjemniejsze dzięki licznym schroniskom, kolejkom linowym i idyllicznym górskim halom. Te pierwsze zapewniają nie tylko nocleg, ale także możliwość spróbowania lokalnych specjałów. Dzięki tym drugim można szybko i wygodnie dostać się na szczyty, z których rozpościerają się malownicze widoki. Najpopularniejsze z nich to: Schöckl Seilbahn, Dachstein Gletscherbahn, Planai i Riesneralm. Styryjskie pastwiska pozwalają natomiast cieszyć się ciszą i spokojem w towarzystwie pasących się krów i owiec, z których mleka wytwarzane są lokalne specjały. Jak widać, wędrówki po Styrii to podróż pełna przygód, smaków i niezapomnianych widoków. Każdy szlak kryje w sobie bogatą historię i wyjątkowy klimat. To miejsce, do którego po prostu chce się wracać. Materiał promocyjny Steiermark Tourismus & Standortmarketing
Cinque Terre zmienia zasady zwiedzania. Tak unikniesz mandatu
Cinque Terre to jedno z najbardziej fotogenicznych miejsce we Włoszech. Mimo że leży nad morzem i przypomina pocztówkę, do zwiedzania trzeba się odpowiednio przygotować. To dotyczy m.in. konkretnego obuwia.
Spis treści: Cinque Terre nie w sandałach Warto wiedzieć przed podróżą Włochy nie bez powodu są jednym z najchętniej odwiedzanych przez turystów państw na świecie. Długa i bogata historia, pocztówkowe panoramy czy wyśmienita kuchnia niezmiennie przyciągają do Rzymu czy Neapolu tłumy podróżnych. Oczywiście nie tylko włoskie metropolie cieszą się takim zainteresowaniem. Za jedno z najbardziej fotogenicznych miejsc Półwyspu Apenińskiego uchodzi Cinque Terre. Cinque Terre nie w sandałach Jak wskazuje sama nazwa, jest to pięć malowniczych miasteczek. Są położone po sąsiedzku, wzdłuż wybrzeża Riwiery Liguryjskiej. Kolorowa zabudowa tworzy wyjątkowy widok, który przyciąga do Ligurii fotografów nie tylko z Europy. Warto tu również podkreślić, że miasteczka leżą na terenie Parku Narodowego Cinque Terre we Włoszech. Jak to w parkach bywa, tu również obowiązują konkretne zasady. Jedna z nich może zaskoczyć odwiedzających, zwłaszcza w sezonie letnim. Co ciekawe, wiele dotychczasowych interwencji ratowniczych na miasto było spowodowanych nieodpowiednim obuwiem turystów. Dlatego też władze parku zdecydowały, że osoby noszące klapki, sandały czy buty na gładkiej podeszwie mogą zostać ukarane mandatem. Wysokość kary może sięgać od 50 do nawet 2500 euro. Kwota będzie zależeć od od skali interwencji ratunkowej. Jak więc przygotować się na zwiedzanie Cinque Terre? Zaleca się zakryte, antypoślizgowe obuwie turystyczne. Dobrze, aby buty zakrywały kostkę. Informacje o wymaganiach dotyczących obuwia można znaleźć na stronie internetowej parku oraz przy zakupie Cinque Terre Card. Warto wiedzieć przed podróżą To nie jedyna zmiana, o jakiej muszą pamiętać turyści. Aby zapobiec zatłoczeniu i poprawić bezpieczeństwo na szlakach, na najczęściej uczęszczanym odcinku Sentiero Azzurro między Monterosso a Vernazzą, wprowadzono system jednokierunkowy. W konkretne dni, kiedy ruch może być tam większy (np. 25-28 kwietnia oraz 1 maja), poruszać się będzie można tylko w kierunku z Monterosso do Vernazzy w godzinach od 9:00 do 14:00. Przy dużym natężeniu ruchu wąskie i strome fragmenty trasy mogą stanowić zagrożenie dla turystów. W dniach obowiązywania systemu jednokierunkowego będą obowiązywać podwyższone opłaty za Cinque Terre Trekking Card. Standardowa cena 7,50 euro zostaje zwiększona do 15 euro. Zabieg ten również ma na celu zmniejszenie liczby turystów na szlakach w najbardziej obleganych terminach. Źródło: Euro News Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Perito Moreno jest jednym z największych lodowców na świecie. Wycieczka po nim to niezapomniane przeżycie
Argentyński lodowiec Perito Moreno przez wiele lat rósł. Teraz i on zaczyna się kurczyć. Takie są skutki globalnych zmian klimatu.
Spis treści: Marsz przez Perito Moreno Wycieczka po wschodniej stronie lodowca Perito Moreno – ciekawostki Dojazd do Perito Moreno Wbijam raki w lód i szukam słów potrafiących opisać ten chropowaty poszczerbiony cud, na którym stoję. Rozjarzony kolorami: akwamaryną, oślepiającą bielą, jasną szarością, grafitem i wreszcie nieziemskim, fluorescencyjnym błękitem. Argentyński lodowiec Perito Moreno. Zastygłe pole chłodu i migoczących barw. – Pamiętajcie o rękawiczkach – upomina Jorge, nasz przewodnik. – Jeżeli się potkniecie i oprzecie gołymi dłońmi o lód, nie wyjdziecie stąd bez pociętej skóry. Powierzchnia lodu wygląda gładko. Wystarczy jednak przesunąć po niej palcem, by przekonać się, że to złowroga tarka. Twarda i ostra jak szkło. Potęga jednego z najbardziej spektakularnych lodowców Ameryki Południowej wydaje się niezagrożona. Niewykluczone jednak, że jesteśmy ostatnim pokoleniem, które ma szansę zobaczyć Perito Moreno w pełnej okazałości. Marsz przez Perito Moreno Idziemy, rozstawiając nienaturalnie szeroko nogi. Raki założone na buty ułatwiają podejścia, ale spowalniają nasz marsz. Jorge kluczy, zmienia trasę, wybiera przejścia. Pomaga przy przekraczaniu wąskich szczelin. Jest skupiony. Perito Moreno nigdy nie zastyga. Wciąż się zmienia, lód napiera, cofa się. Każdego dnia trasy wycieczek trzeba wytyczać od nowa. Tam, gdzie wczoraj dało się przejść bez trudu, dziś jest już zbyt wielkie ryzyko. Tam, gdzie trzy dni temu ziała szczelina, dziś jest gładka powierzchnia. Brnę przed siebie, myśląc o tym, że jestem w miejscu, które jakimś cudem wymykało się globalnym procesom. Podczas gdy 95 proc. ziemskich lodowców cofało się, kurczyło w zatrważającym tempie, Perito Moreno, będący najjaśniejszą gwiazdą mającego ponad 7 tys. km kw. Parque Nacional Los Glaciares w Patagonii, był w doskonałej kondycji. Przybierał na masie. Każdej doby rósł o dwa metry – najszybciej z wszystkich lodowców świata. Spływa z Andów i ciągnie się 30-kilometrowym jęzorem po jeziorze Argentino. Zasilany andyjskim śniegiem przesuwał się do przodu, po drodze zrzucając z siebie bryły wielkości samochodu. Ten marsz kończył się, gdy czoło lodowca docierało do półwyspu oddzielającego jeziora Argentino i Lago Roca. Jednak od 2020 r. także Perito Moreno zaczął się kurczyć. Wycieczka po wschodniej stronie lodowca Po dwugodzinnym błąkaniu się po Perito Moreno wciąż miałem niedosyt. Wycieczka pozwoliła mi poczuć pod stopami jakieś niewyobrażalne ilości zamrożonej wody i śniegu. W narzuconym tempie marszu i w kilkunastoosobowej grupie nie potrafiłem jednak do końca zmierzyć się z jego potęgą. Dlatego następnego dnia w lekko zacinającym deszczu wyruszam na samotną włóczęgę po drewnianych kładkach wijących się po wschodniej stronie lodowca. Biegną zakosami, trzymając się Perito Moreno, nie wcinając się jednak w jego serce. Stawiam ostrożnie kroki. Słyszę tępe dudnienie pracującego lodu. Niski dźwięk przemieszcza się gdzieś w głębi, narasta, oddala się i zbliża. Przysiadam na ławce. Patrzę. Jesteśmy sami. Tylko ja i on. To poszarpane pole lodowe jest trzecim pod względem wielkości rezerwuarem pitnej wody na świecie. Wydaje się wieczne, jego potęga może okazać się jednak złudna. Jak długo jeszcze uda mu się opierać globalnym zmianom temperatury? Perito Moreno – ciekawostki Perito Moreno ma 258 km kw. powierzchni i 30 km długości. To trzeci największy lodowiec na świecie. Początkowo lodowiec nazwano „Francisco Gormaz”, potem „Bismarck”. Nazwę „Perito Moreno” nosi od 1899 r. Wycieczki trekkingowe po Perito Moreno mają dwa warianty: półtoragodzinny i pięciogodzinny. Perito Moreno znany jest z wyjątkowego zjawiska. Co dwa do czterech lat wielki łuk niebieskiego i białego lodu z hukiem wpada do jeziora Argentino. Około połowy marca turyści gromadzą się, aby zobaczyć ten spektakl. Park Narodowy Los Glaciares, na terenie którego znajduje się lodowiec, zajmuje powierzchnię około 600 tys. ha. Leży w południowo-zachodniej części prowincji Santa Cruz. Został założony już w 1937 roku, a w 1981 roku wpisano go na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Dojazd do Perito Moreno Z Warszawy do Buenos Aires w <a href="https://www.national-geographic.pl/traveler/oto-10-rzeczy-ktore-trzeba-zrobic-w-argentynie/https:/www.national-geographic.pl/traveler/oto-10-rzeczy-ktore-trzeba-zrobic-w-argentynie/https:/www.national-geographic.pl/traveler/oto-10-rzeczy-ktore-trzeba-zrobic-w-argentynie/https:/www.national-geographic.pl/traveler/oto-10-rzeczy-ktore-trzeba-zrobic-w-argentynie/https:/www.national-geographic.pl/traveler/oto-10-rzeczy-ktore-trzeba-zrobic-w-argentynie/">Argentynie dolecisz z przesiadką we Frankfurcie linią Lufthansa. Dalej musisz dotrzeć do El Calafate – najwygodniej samolotem (np. Airlines Argentina). Z El Calafate do lodowca Perito Moreno codziennie rano jadą autobusy. Dojazd trwa mniej niż 2 godziny. Źródło: archiwum NG.
Najwyższy szczyt Chorwacji. Niepozorna góra, którą warto zdobyć
Najwyższy szczyt Chorwacji – Dinara – nie imponuje wysokością, bo nie przekracza 2000 m n.p.m. Jednak wspinaczka na tę górę wymaga kondycji. A nasz wysiłek będzie nagrodzony wspaniałymi widokami. Dinara jest bowiem częścią masywu ciągnącego się na przestrzni wielu kilometrów
Spis treści: Gdzie znajduje się najwyższy szczyt Chorwacji? Skąd pochodzi nazwa najwyższego szczytu Chorwacji? Jak dostać się na najwyższy szczyt Chorwacji? Okolice szczytu Dinari Najwyższa góra Chorwacji – informacje praktyczne Chorwacja nie kojarzy się raczej polskiemu turyście ze wspinaczką górską. Nasi rodacy doceniają przede wszystkim pięknie, piaszczyste plaże i uroki morza. W ubiegłym roku urlop spędziło w Chorwacji około miliona Polaków. Zapewne tylko niewielka grupa dotarła na najwyższy szczyt Chorwacji – Dinarę. Gdzie znajduje się najwyższy szczyt Chorwacji? Dinara, która jest najwyższym szczytem Chorwacji, położona jest w Parku Przyrody Dinara, który powstał zaledwie w 2021 roku. Jego powierzchnia to blisko 630 km kw. Oprócz góry Dinara obejmuje też m.in. Troglav i Kamešnicę oraz pola krasowe wzdłuż rzeki Cetina. Góra o wysokości 1831 m n.p.m. położona jest w obrębie masywu górskiego w głębi Dalmacji, w południowej części kraju, niedaleko granicy z Bośnią i Hercegowiną. Masyw dynarski oddziela dwa światy: śródziemnomorski od kontynentalnego. Warto pamiętać, że Góry Dynarskie (zwane też Alpami Dynarskimi) rozciągają się na północy od Słowenii przez Chorwację, Bośnię i Hercegowinę, Czarnogórę i Kosowo aż po Albanię na południu, mniej więcej wzdłuż Morza Adriatyckiego. Ich długość to około 650 km. Góra Dinara wcale nie jest najwyższym szczytem w tych górach, mimo że to od niego pochodzi ich nazwa. Skąd pochodzi nazwa najwyższego szczytu Chorwacji? Nazwa Dinara wzięła się prawdopodobnie od iliryjskiego plemienia Dindari, które wykorzystywało ten masyw górski do wypasu zwierząt. O ludzie tym pisał rzymski historyk Pliniusz Starszy (23–79 n.e.). Wiemy, że przez pewien czas lud ten opierał się podbojowi Imperium Rzymskiego, ale w końcu przegrał tę beznadziejną batalię. W wyniku tego wydarzenia rzymscy obywatele zaczęli osiedlać się na ich terytorium. Mieszkańcy Kijewa, wsi położonej nieopodal szczytu, określają go jednak w inny sposób: Sinjal. Jak dostać się na najwyższy szczyt Chorwacji? Najlepszą bazą wypadową dla turystów wspinających na Dinarę jest miasto Knin. Jest to największa miejscowość u podnóża tej góry z długą historią. W IX wieku miasto było siedzibą chorwackiego księcia, a od XI wieku – chorwackiego króla. Trasa wiedzie przez wieś Guge, na obrzeżach Knin. Tam kończy się asfalt. Dalej można pojechać już tylko terenowym autem aż do Suvo polje. Stąd jest wspaniały widok na Dinarę. Dalej oznakowany szlak wiedzie przez łąki aż do Brezovac. W Brezovac znajduje się schronisko turystyczne, gdzie można spędzić noc, są też domki na wynajem. Stąd jest około 3 godzin na Dinarę. Na najwyższy szczyt Chorwacji można również dotrzeć od drugiej strony, ze wsi Glavaš. Wspinaczka zajmuje 4–5 godzin. Mniej więcej w połowie drogi położone jest schronisko turystyczne Martinova košara. Niegdyś była to letnia chata pasterzy. Dinara jest skalistym szczytem. Porastają go drzewa: sosny karłowate. Wierzchołki góry oznakowane są słupem geodezyjnym (tu jest skrytka z pieczęcią góry, którą można odcisnąć w kajecie) i metalowym krzyżem. Z góry roztacza się dobry widok na inne góry Dalmacji i Bośni oraz jezioro Peruča. Chorwackie Stowarzyszenie Alpinistyczne zaleca zabranie ze sobą na wspinaczkę dużej ilości wody. Należy też chronić się przed słońcem, bo trasa wiedzie przez otwarty teren. Okolice szczytu Dinari Park Przyrody Dinara to nie tylko jego najwyższy szczyt. Warto poznać też jego inne szlaki. Popularnym szczytem znajdującym się w pobliżu jest Kozjak Bat (wysokość 1206 m n.p.m.). Najłatwiej dostać się do niego ze wsi Kijevo. Uwagę zwraca budowa geologiczna gór. Powstały w orogenezie alpejskiej, czyli w późnym mezozoiku, jakieś 100–50 mln lat temu. Strefa zachodnia zbudowana głównie z wapieni, dolomitów oraz z fliszu. W górach można podziwiać różne gatunki flory, z cennymi i endemicznymi zbiorowiskami roślinnymi i ich przedstawicielami. W czasie epoki lodowcowej obszar ten był miejscem, w którym przetrwało wiele gatunków. Szczególnie wiele jest endemicznych zwierząt jaskiniowych. To, że faktycznie przyroda na tym obszarze (i nieco poza parkiem) jest cenna poświadcza wpisanie 11 jego obszarów do Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000. Najwyższa góra Chorwacji – informacje praktyczne Najlepiej wybrać się na wspinaczkę od maja do października. Zimą może być dużo śniegu i spore zachmurzenie oraz niskie temperatury. Nie ma obowiązku wędrówki z przewodnikiem, ale zachęca do tego Chorwackie Stowarzyszenie Alpinistyczne (e-mail: vodici@hps.hr). Schroniska turystyczne Brezovac i Glavaš są dostępne tylko po uprzednim kontakcie. Koniecznie warto wziąć sporo wody. Chaty i schroniska oferują tylko... deszczówkę. Biwakowanie jest możliwe tylko w pobliżu chat lub schronisk. W czasie wojny w Jugosławii w latach 90. XX wieku w okolicy obecnego rezerwatu toczyły się walki. Część regionu ciągle jest zaminowana. Chcesz zdobyć wszystkie szczyty Korony Europy? To Dinara jest na liście blisko 50 z nich. W końcu to najwyższy szczyt Chorwacji. Źródła: Croatia.hr, ParkoviHrvatske, HPS
Ściana wody. Relacja z wędrówki wzdłuż strefy zdemilitaryzowanej w Korei Południowej
Niewiele osób wie, że Koreę Południową i Północną oddziela nie tylko ogrodzenie, ale częściowo również „ściana” wody. Ten opustoszały i dziewiczy rejon odwiedził Paul Salopek. Oto jego relacja.
Spis treści: „Wybuchowa” turystyka w Korei Południowej Nieznane oblicze strefy zdemilitaryzowanej (DMZ) Najbardziej wysunięte przyczółki Korei Południowej i ich zrelaksowani mieszkańcy Przykurzona linia frontu Strefa zdemilitaryzowana, Korea Południowa, 37° 47’ 20” N, 126° 29’ 19” E Gigantyczną połać bezludnego terenu oddzielającego Koreę Południową od Północnej można opisać następująco: Ostatnia zimnowojenna granica świata skończyła w tym roku 71 lat. Zmaterializowała się w 1953 r., gdy zarówno Seul, jak i Pjongjang, pogodziły się z faktem, że konflikt, która pochłonął 2,5 mln istnień ludzkich, skończył się impasem. Oficjalnie oba kraje pozostają w stanie wojny. Rozległa strefa zdemilitaryzowana (określana niekiedy angielskim skrótem DMZ) ciągnie się przez długich 248 km gór, dolin, opustoszałych wsi i gospodarstw. Oddziela od siebie wrogie armie pasem szerokim na cztery bezludne kilometry. „Wybuchowa” turystyka w Korei Południowej Tę umocnioną granicę odwiedza co roku ok. 1,2 mln turystów. Na każdego z nich przypada średnio jedna mina – po obu stronach strefy rozmieszczono ponad milion ukrytych ładunków wybuchowych, by wybić przeciwnikowi z głowy próby inwazji. W potyczkach stoczonych w DMZ w ciągu kilkudziesięciu lat zginęło łącznie ok. 800 żołnierzy północno- i południowokoreańskich, a także amerykańskich; USA są sojusznikiem Korei Południowej. W 1996 r., po niełatwych negocjacjach, grupa weterynarzy z Korei Południowej uratowała północnokoreańską krowę, która utknęła na rzecznej wyspie w strefie zamkniętej. Incydent ten ujawnia mało znaną prawdę o DMZ – częściowo składa się ona z wody. Nieznane oblicze strefy zdemilitaryzowanej (DMZ) Na odcinku 67 km, od betonowego wału przeciwpowodziowego na północ od Seulu aż po brzegi Morza Żółtego, oba kraje mierzą się wrogimi spojrzeniami ponad mulistymi wodami rzeki Han-gang, rozlewającymi się szeroko w rozległym estuarium, a potem rozpływającymi w słonych falach. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/11/4-IMG7850-507a247.jpg" width="4032" height="3024" alt="Ogrodzona natura: DMZ, czyli strefa zdemilitaryzowana między dwiema Koreami, przez ostatnie 71 lat była w niewielkim stopniu zagospodarowana przez człowieka. Zdziczała, stanowi de facto obszar chroniony." title="Ogrodzona natura: DMZ, czyli strefa zdemilitaryzowana między dwiema Koreami, przez ostatnie 71 lat była w niewielkim stopniu zagospodarowana przez człowieka. Zdziczała, stanowi de facto obszar chroniony." /> Jako że ludzie nie mają wstępu do strefy zdemilitaryzowanej, nie jest wykluczone, że ujście Han-gang należy do najbardziej dziewiczych na świecie. Brzegów nie kalają tu porty ani fabryki, na frontowych wodach nie kołysze się ani jeden prom, boja nawigacyjna czy rybacka łódka. Krwawy konflikt sprawił, że cały rzeczny ekosystem trwa zastygły poza czasem. Na osuchach, gdzie od dekad nie postała podeszwa kalosza, zagrożone wyginięciem warzęchy małe polują na cefale. Wśród trzcin aż roi się od jelonkowców błotnych. A cały ten mulisty raj można podziwiać zza rzędów wież strażniczych, płotów pod napięciem, pól minowych i zasieków z drutu żyletkowego. Najbardziej wysunięte przyczółki Korei Południowej i ich zrelaksowani mieszkańcy Wraz z mym koreańskim towarzyszem przemierzałem te zaciszne rozlewiska przez trzy upalne, letnie dni. Czułem się, jakbym brnął przez krainę nakrytą szklaną kopułą – parną muzealną dioramę. – Jestem jedną z ostatnich, którzy tu zostali – stwierdziła 85-letnia Song Yoon-Yeo, emerytowana rolniczka z zapyziałej wioseczki na wyspie Ganghwa w ujściu Han-gang. – Wszyscy wyjechali do Seulu. Song przykucnęła pod dziką jabłonią i przy studni prała ubrania. Nie robiło na niej wrażenia, że w zasięgu wzroku ma Koreę Północną – wrogie państwo uzbrojone w głowice atomowe i rządzone przez dyktatora, który wytruł ponoć swoich krewnych. Skarżyła się na zwyczajne problemy. Migracja do miast pustoszyła koreańską prowincję, a dostęp do usług publicznych stawał się coraz gorszy. Ale były i dobre wieści: niedawno w okolicy otworzyła się kawiarnia. – Jeszcze kilka lat temu nie wiedzieliśmy, co to kawa – przyznała Song. Mieszkańcy Cho-Gang Ri, innej nadrzecznej wsi, upierali się wręcz, że życie tuż obok najmocniej ufortyfikowanej i najpilniej strzeżonej granicy na Ziemi to w gruncie rzeczy najbezpieczniejsze, co może człowieka spotkać. – Ludzie zamartwiają się, co będzie, jeśli znów wybuchnie wojna. Ale tutaj nikt nie wierzy, by to było możliwe – przekonywał Jang Youngchul, który handluje ryżem. – A nawet jeśli, to wiesz co? Oba kraje odpalą rakiety wycelowane w swoje stolice. Nasza wieś jest tak mała, że nikt nie zwróci na nią uwagi. Tak jak niemal cała południowokoreańska prowincja, Cho-Gang Ri sprawiała wrażenie na wpół opustoszałej. Jang roztaczał jednak wizję złotych czasów, jakie nastaną po zjednoczeniu Korei. Wyobrażał sobie rzekę Han-gang jako szlak handlowy. A póki co, dodał, poletka wzdłuż strefy zdemilitaryzowanej są idealnymi działkami dla znerwicowanych mieszczuchów z Seulu. Wytyczony wzdłuż DMZ „szlak pokoju” dostarcza im podobno relaksu. Przykurzona linia frontu W niewyobrażalnym skwarze maszerowaliśmy nim przez wiele dni. Nie spotkaliśmy żywej duszy. View Ediplayer on the source website Obserwowaliśmy za to szramę rozcinającą Półwysep Koreański na swoje, gdzie 1 220 000 żołnierzy stacjonuje wzdłuż dziczejącego pasa ziemi. Zamaskowane koszary nad Han-gang poszarzały i pokryły się kurzem. Z wież strażniczych sterczały umundurowane manekiny, też wyblakłe od słońca. Trudno było nie wyobrażać sobie podobnego bezruchu na północnokoreańskim brzegu, gdzie w skwarze pobłyskiwały ciche, zielone wzgórza. Nad rzeką, niczym konfetti, unosiły się stada czapli. – Przejdź się dowolną ulicą w Seulu i zapytaj kogokolwiek przed czterdziestką, jak często myśli o Korei Północnej albo o strefie zdemilitaryzowanej – radził Lee Junseok, wydawca czasopisma popularnonaukowego i mój tyczkowaty kompan. – Upłynęło zbyt wiele czasu. Nikt już nie wierzy w zjednoczenie. Co nie znaczy, że po dawno odciętej kończynie nie pozostał fantomowy ból. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/11/IMG7800-bbc7265.jpeg" width="4032" height="3024" alt="85-letnia Song Yoon-Yeo, mieszkanka wioski położonej w pobliżu strefy zdemilitaryzowanej, wspomina trudne lata życia w powojennej Korei Południowej – gotowanie na skradzionym drewnie, przemierzanie kilometrów w poszukiwaniu jedzenia i brak dostępu do usług publicznych" title="85-letnia Song Yoon-Yeo, mieszkanka wioski położonej w pobliżu strefy zdemilitaryzowanej, wspomina trudne lata życia w powojennej Korei Południowej – gotowanie na skradzionym drewnie, przemierzanie kilometrów w poszukiwaniu jedzenia i brak dostępu do usług publicznych" /> Pomaszerowaliśmy nadrzeczną ścieżką, w cieniu wysokich bambusów. Wspięliśmy się na betonowe umocnienia, których strzegli południowokoreańscy chłopcy uzbrojeni w karabinki M-4. Oznaczenia pozawieszane na nadrzecznym płocie instruowały dezerterów z Korei Północnej, by nacisnęli guzik i wezwali pomoc: jedzenie, wodę, otwarte drzwi. Sprzedawca z punktu widokowego na strefę nieopodal Gimpo opowiedział nam o pewnym melancholijnie usposobionym uciekinierze. Spragniony wolności, przepłynął przez rzekę, ale po latach życia w Korei Południowej zmienił zdanie. Pewnej nocy powrócił, przecisnął się pod ogrodzeniem i popłynął na północ. Rzeka miała w tym miejscu prawie dwa kilometry szerokości. Podobno mu się udało. Ale świat nie usłyszał o nim już nigdy więcej. Towarzystwo National Geographic, zaangażowane w popularyzację i ochronę cudów naszego świata, od 2013 r. finansuje podróżnika Paula Salopka i jego projekt Out of Eden. Szczegółowe informacje o tym przedsięwzięciu znajdziesz tutaj. Możesz też śledzić Paula na platformie X (dawniej Twitter): @outofedenwalk. Nasz ekspert Paul Salopek Podróżnik i dziennikarz Towarzystwa National Geographic. Wyruszył w liczącą 34 tys. km reporterską wędrówkę przez świat, którą nazwał Out of Eden Walk. Podąża śladami naszych praprzodków. Fot. Subhashish Panigrahi, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0
Piesze wędrówki na Bornholmie – odkryj piękno wyspy krok po kroku
Bornholm, malownicza duńska wyspa na Morzu Bałtyckim, jest idealnym miejscem dla osób, które szukają przygody w otoczeniu dzikiej przyrody, malowniczych wiosek i zabytków. Choć wyspa jest znana przede wszystkim z rowerowych tras, to szlaki piesze, takie jak Kyststien, oferują niezapomniane widoki i unikatowe doświadczenia. Bornholm to miejsce, gdzie na każdym kroku można natknąć się na klify, lasy, wrzosowiska czy piękne plaże, a także historyczne ruiny i średniowieczne kościoły.
Spis treści: Szlak Kyststien – 120 kilometrów wzdłuż wybrzeża Co warto zobaczyć podczas pieszej wędrówki po Bornholmie? Gdzie nocować na Bornholmie podczas pieszej wyprawy? Porady praktyczne na piesze wędrówki po Bornholmie Podsumowanie Szlak Kyststien – 120 kilometrów wzdłuż wybrzeża Szlak Kyststien to prawdziwa perełka dla miłośników pieszych wędrówek. Biegnie on wokół całego Bornholmu, oferując 120 kilometrów niezapomnianych widoków. Trasa prowadzi przez różnorodne krajobrazy – od szerokich, złocistych plaż na południu po surowe klify i malownicze miasteczka na północy. Jest to doskonała propozycja dla osób, które chcą odkryć Bornholm w pełni – krok po kroku, w bliskim kontakcie z naturą. Najważniejsze atrakcje na trasie Kyststien Wzdłuż Kyststien można zobaczyć wiele unikatowych miejsc. Na południu warto odwiedzić Dueodde, gdzie znajdują się wydmy i plaże z najdrobniejszym piaskiem na świecie, kiedyś wykorzystywanym do produkcji klepsydr​. W miarę jak szlak prowadzi na północ, pojawiają się formacje skalne i budowle, takie jak Hammershus – ruiny największej średniowiecznej twierdzy w Skandynawii​. Klify Helligdomsklipperne to kolejny punkt obowiązkowy. Te spektakularne formacje skalne, poprzecinane wąwozami i ostrymi krawędziami, uchodzą za święte miejsce, gdzie w okresie przesilenia letniego odbywają się pielgrzymki​. Szlak prowadzi również przez malownicze wioski. Takie jak Gudhjem, zbudowane na granitowej skale, na której stromych uliczkach wprowadzono zakaz jazdy rowerem​. Dla kogo jest szlak Kyststien? Kyststien jest trasą dostępną dla każdego, niezależnie od kondycji fizycznej. Bornholm, choć oferuje zróżnicowane krajobrazy, nie wymaga dużego wysiłku od piechurów, dzięki czemu trasa ma ocenę trudności 1/10, ale widoki to zdecydowane 11/10​. Szlak jest odpowiednio oznaczony, a poszczególne odcinki można dowolnie dostosować do swoich preferencji – od krótszych, jednodniowych wędrówek, po wielodniowe wyprawy dookoła wyspy. Co warto zobaczyć podczas pieszej wędrówki po Bornholmie? Bornholm to miejsce, gdzie przyroda, historia i kultura przenikają się na każdym kroku. Każdy, kto wędruje po wyspie, znajdzie coś dla siebie – od dzikich plaż, przez zabytkowe ruiny, po urokliwe miasteczka, które warto odwiedzić. Klify Helligdomsklipperne Klify Helligdomsklipperne to jedno z najbardziej ikonicznych miejsc na Bornholmie. Formacje te są poprzecinane wąwozami, które tworzą wyjątkowy krajobraz, idealny dla miłośników fotografii i pieszych wędrówek. Według legend, te „święte skały” były miejscem pielgrzymek i duchowych ceremonii​. Zamek Hammershus Nie można pominąć Hammershus – majestatycznych ruin największej twierdzy średniowiecznej w Skandynawii. Położony na wysokim wzgórzu zamek oferuje niezapomniane widoki na okolicę, a także jest doskonałym miejscem na odpoczynek po intensywnym dniu wędrówki​. Malownicze miasteczka na szlaku Bornholm to nie tylko przyroda, ale także urokliwe wioski, które zachwycają swoją architekturą. Gudhjem to jedno z takich miejsc, położone na skalistym zboczu, z artystycznym klimatem i stromymi uliczkami​. Svaneke, uznane za najlepiej zachowane średniowieczne miasto w Europie, oferuje turystom kolorowe domki otoczone ogrodami i niezliczone zabytki, które przenoszą w czasie​. Gdzie nocować na Bornholmie podczas pieszej wyprawy? Podczas pieszej wędrówki po Bornholmie masz do wyboru kilka opcji noclegowych, które doskonale wpisują się w klimat wyprawy blisko natury. Schrony i miejsca na biwak Na Bornholmie dostępne są liczne darmowe schrony (shelterplads), w których można spędzić noc w wyjątkowo malowniczych miejscach, takich jak lasy, plaże czy klify​. Schrony są podstawowe, ale zapewniają dach nad głową i dostęp do wody pitnej. To doskonała opcja dla tych, którzy chcą poczuć bliski kontakt z przyrodą. Kempingi i inne opcje noclegowe Dla osób, które szukają większego komfortu, Bornholm oferuje także wiele płatnych kempingów, które są dobrze wyposażone i położone w atrakcyjnych lokalizacjach. Ceny zaczynają się od 50 zł za osobę, co czyni je przystępną opcją, zwłaszcza dla rodzin czy większych grup​. Porady praktyczne na piesze wędrówki po Bornholmie Aby w pełni cieszyć się pieszą wędrówką po Bornholmie, warto dobrze się przygotować. Poniżej znajdziesz kilka porad, które ułatwią organizację wyprawy i zapewnią, że będzie ona komfortowa i bezpieczna. Jak zaplanować trasę? Szlak Kyststien jest dobrze oznaczony i stosunkowo łatwy do pokonania. Warto jednak wcześniej zapoznać się z mapą, aby zaplanować, gdzie można się zatrzymać na noc, zwłaszcza jeśli planujesz korzystać z darmowych schronów. Co zabrać na wędrówkę? Na wędrówkę po Bornholmie warto zabrać podstawowy sprzęt biwakowy – śpiwór, lekki namiot oraz kijki trekkingowe. Schrony oferują dach nad głową, ale jeśli chcesz nocować na świeżym powietrzu, namiot może okazać się niezbędny​. Przydatne będą także buty do wędrówek, zwłaszcza jeśli planujesz przemierzać bardziej skaliste tereny na północy wyspy. Podsumowanie Bornholm to doskonałe miejsce dla miłośników pieszych wędrówek, oferujące spektakularne widoki, bliski kontakt z naturą i bogatą historię. Szlak Kyststien, biegnący wzdłuż wybrzeża wyspy, to jedna z najbardziej malowniczych tras, która zapewnia dostęp do klifów, plaż, lasów i historycznych zabytków. Bez względu na to, czy preferujesz biwakowanie pod gwiazdami, czy komfort płatnych kempingów, Bornholm z pewnością spełni Twoje oczekiwania i dostarczy niezapomnianych wrażeń.
Madera jest wyrastającym z oceanu górskim ogrodem. Ale warto ją odwiedzić nie tylko z powodu natury
Portugalska Madera to spektakularne górskie widoki, bezkres oceanu dookoła, cudowna natura, sprzyjający dobremu samopoczuciu klimat. Nie spotkałem nikogo, kto po powrocie z tej wyspy nie zachwycałby się jej urokami.
W tym artykule: Klimat nieekstremalny Madera na dwóch nogach Madera na czterech kółkach Spałaszować pałasza Wyspa pod znakiem banana Kuchnia w nowej interpretacji Madera stała się w Polsce modna jako cel turystycznych podróży (jesteśmy już czwartą liczebnie nacją odwiedzającą tę wyspę). I nic dziwnego, stanowi bowiem kawałek naprawdę pięknej natury. Nie jest to jednak najlepsza destynacja dla amatorów plażowania. I wcale nie z powodu braku plaż. Te owszem są, w zatoczkach. Piękne jak cała wyspa, choć z reguły stosunkowo niewielkie, wulkaniczne i kamieniste. Gdyby ktoś myślał o tradycyjnym „plażingu”, to piaszczystych najlepiej szukać na Porto Santo, sąsiedniej wyspie archipelagu, oddalonej od Madery o jakieś 40 km. Czy jednak plażowanie jest dobrym wyborem, gdy za plecami pod niebo pną się pokryte niezwykłą roślinnością zielone stoki? Klimat nieekstremalny Madera ma swoje górskie pasmo biegnące przez jej środek. Ale w istocie cała wyspa jest jedną wielką górą – czubkiem wyrastającego z dna Atlantyku dawnego wulkanu tarczowego. Stąd jej brzegi to z reguły albo imponujące klify, albo zbocza wznoszące się w górę niemal od linii wody. I choć miejscami taki krajobraz ma urzekająco dramatyczny charakter, Madera w pewnym sensie jest krainą łagodności. Znane powiedzenie o wyspie wiecznej wiosny jest nie wcale frazesem. Na wyspie nie ma pogodowych ekstremów. Temperatura rzadko spada tu poniżej 15 stopni (pomijając wysokie partie gór, bo Pico Ruivo, najwyższy szczyt Madery, wznosi się 1862 m n.p.m.), podobnie jak rzadko i na krótko przekracza 30. Z reguły utrzymuje się przyjemne dwadzieścia kilka stopni. To sprawia, że dla kwiatów wiosna panuje tu przez większą część roku, a zieleń utrzymuje się przez cały rok. Wspaniałe hortensje, urzekająco niebieskie lilie afrykańskie czy ekstrawaganckie strelicje są powszechne. A gdyby komuś egzotyki miejscowej egzotyki było mało, na zboczach nad Funchal, stolicą wyspy, ma ogród botaniczny Monte Palace, z roślinami z innych rejonów świata, do którego można dotrzeć kolejką linową. I miejsce to naprawdę warte jest odwiedzenia. Tu przychodzi mi na myśl uwaga, że na wyspie wystarczy się przemieścić w poziomie – z północy na południe, bo często pogoda jest tam bardzo różna – albo w pionie, tzn. w górę szczytów, aby zmienić sobie (mikro)klimat, np. ze słonecznego na mglisty. Ta różnorodność naprawdę może zachwycić. Madera na dwóch nogach Z reguły każdy obszar najlepiej poznaje się pieszo. Nie inaczej jest na Maderze, która warunki ku temu ma doskonałe. Liczne szlaki piesze powstały tam niejako samoistnie. Kiedy bowiem w XVI w. w południowej części wyspy, mającej stosowniejszy klimat, zaczęto uprawiać trzcinę cukrową i bananowce, okazało się, że brakuje tam wody, której w wyższych partiach gór na północy jest pod dostatkiem. Zaczęto więc formować i żłobić w skałach koryta, którymi owa woda mogłaby spłynąć na plantacje południowego wybrzeża. Tak powstał osobliwy grawitacyjny system nawadniający, który funkcjonuje po dziś dzień. Ponieważ owe kanaliki, nazywane lewadami, wymagały napraw, konserwacji i monitorowania, w naturalny sposób powstały wzdłuż nich ścieżki, dziś wykorzystywane także turystycznie. Naturalnie nie wszystkie, bo długość lewad szacowana jest na 2500 km. Podobnie nie każdy z 30 turystycznych szlaków Madery biegnie wzdłuż lewady. Stanowią one jednak kręgosłup trekkingowego systemu. Matką wszystkich jest szklak PR nr 1, wiodący granią między Pico do Areeiro (do którego można dojechać asfaltową drogą) a najwyższym szczytem wyspy Pico Ruivo (częściowo szlak wiedzie wąskimi tunelami). Wyżej ma Maderze wejść się już nie da. Widoki po obu stronach są spektakularne, ale de facto jest to krajobraz wysokogórski. Lewady położone niżej są jednak nie mniej interesujące. Z uwagi na zanurzenie w bujnej, przebogatej roślinności, wiosennej w nastroju także w innych porach roku. Na przykład levada dos Cedros i szlak PR 14 prowadzi przez maderską osobliwość, czyli pierwotny wawrzynowy las Laurrisilwa figurujący na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Madera na czterech kółkach Wszystko zależy od czasu, jakim dysponujemy, jeśli jednak chcemy szybko zobaczyć więcej atrakcji wyspy, konieczny jest środek transportu. Można wynająć zwykły miejski samochód. Ale warto rozważyć inną propozycję: spinach tour w Funchal, stolicy wyspy. Te otwarte dwuosobowe elektryczne samochodziki (ale z motocyklową kierownicą) jakby z definicji zapewniają wakacyjną atmosferę (ruszanie pod górę automat ułatwia znakomicie). Podobno byli tacy, którzy tym samochodzikiem wspięli się na szczyt Pico do Areeiro (1818 m n.p.m.). Ale jeśli ktoś ma obawy, bo po wyspie jeździ się wąskimi drogami i tunelami, często serpentynami, z reguły góra-dół, można zaserwować sobie wycieczkę jeepami. W jej trakcie dotrzemy do najciekawszych zakątków wyspy. Na przykład z firmą Hit the Road, o której kierowcach można powiedzieć wszystko tylko nie to, że w swojej robocie się nudzą i nie mają fantazji. Czynny wulkan, czarne plaże i błękitny ocean. Teneryfa – kawałek nieba na ziemi Teneryfa to turystyczny raj, słynący z różnorodności klimatu i krajobrazu. Czynny wulkan, czarne plaże i popularne kurorty nad oceanem, to nie jedyne atuty Teneryfy. Sprawdź czego jeszcze mo... Spałaszować pałasza Dobrym sposobem jest też poznawanie wyspy „od kuchni”. Kulinarnym symbolem Madery jest espada (pałasz czarny). I nic dziwnego. Ta głębokowodna ryba poławiana jest ponoć w dwóch miejscach. W wodach w okolicach Madery i Japonii. Wgląda dość upiornie (co można zobaczyć np. na targu Mercado dos Lavradores w Funchal). Ma ciało długie niczym węgorz, wielkie zęby i ogromne wyłupiaste oczy. Jakby dla kontrastu, mięso ma białe, a smak delikatny. Rybna tekstura po prostu kremowo rozpływa się w ustach. Serwowana często z ziemniaczanym puree i karmelizowanym bananem. Jest to wynalazek „pod turystów”. Podobno lokalni mieszkańcy nigdy tej ryby tak nie przyrządzali. Z mojego rozeznania wynika jednak, że na wyspie zachodzi proces odwrotny do zwyczajowego. To nie lokalne danie trafiło do turystów, tylko danie niejako dla nich wymyślone stopniowo przejmuje lokalna społeczność. Ja jadłem je m.in. kilkaset metrów nad lustrem oceanu, tuż nad zboczem w restauracji Quinta de Furao (nidaleko Santana na północnym wschodzie wyspy). Z oszałamiającym widokiem na góry i kobaltowy ocean. I wierzcie mi, były to niezwykłe doznania. Wyspa pod znakiem banana Ale dlaczego akurat z bananem? Bo banan to kolejna z maderskich specjalności. Bananowce są tam uprawiane od XVI w. Doskonale rosną na niskich stokach na południu wyspy, nadając wielu miejscom tropikalny charakter. W miejscowości Madalena do Mar istnieje nawet Rota da Banana, czyli specjalny szlak prowadzący między plantacjami bananów. O jego atrakcyjności świadczą okoliczności przyrody, czyli ocean, piękne stoki i zieloność imponujących liści bananowców. Trzeba tu zauważyć, że banany z Madery są niewielkie, silą rzeczy mniej zakrzywione i słodsze od tych, które kupujemy w supermarketach. Ale może nawet lepiej niż na bananowy szlak zajrzeć do BAM – Centro da Banana da Madeira niedaleko miejscowości Ponta do Sol. Można tam zobaczyć multimedialne prezentacje i filmy wyjaśniające historię i tajniki uprawy bananowców. A potem skonfrontować tę wiedzę z realiami plantacji bananów, na której uprawianych jest wiele odmian bananowców i inne tropikalne owoce. Inna kulinarna propozycja z Madery to espetada, czyli coś w rodzaju wołowego szaszłyka pieczonego na węglu drzewnym, który serwuje się na zwisającej pionowo szpadzie. No i lapas (małże skałoczepy, jak sama nazwa wskazuje zbierane na przybrzeżnych skałach), stanowiące popularną przystawkę. Ponadto nie można nie spróbować tradycyjnego placka chlebowego Bolo do Caco z masłem czosnkowym, czy też ponchy – lokalnego alkoholowego drinka z cytrusowymi sokami i miodem. Portugalia: 10 powodów, by zakochać się w tym wyjątkowym kraju Dlaczego Lizbona to najpiękniejsza kobieta świata? Czy porto rzeczywiście najlepiej smakuje w Porto? Jak wysokie są fale w Nazare i czy kanioning jest bezpieczny na Maderze? O tym, dlaczego Por... Kuchnia w nowej interpretacji A jeśli ktoś chce współczesnych smakowych „wariacji na temat”, znajdzie je w restauracji Audax w Funchal. Oferuje ona prawdziwe kulinarne doświadczenia kuchni eksperymentalnej, która na nowo interpretuje tradycyjne dania i smaki Madery. Każde danie wyjątkowe smakowo i wizualnie. Można zamówić 5- lub 8-daniowe menu degustacyjne i obserwować przygotowywanie potraw. Nie jest to rozwiązanie budżetowe, ale na specjalną okazję – miejsce jak znalazł. Maderę można smakować na wiele sposobów i jedna wizyta na niej raczej nie wystarczy. Zawsze znajdzie się powód, by z przyjemnością odwiedzić tę wyspę ponownie.
Najwyższy szczyt Karkonoszy od setek lat cieszy się popularnością wśród turystów. Jak go zdobyć?
Najwyższy szczyt Karkonoszy jest najbardziej charakterystycznym symbolem Karpacza. Górujący nad miastem grzbiet, wyznaczający fragment polsko-czeskiej granicy, jest zaliczany do Korony Gór Polski i Korony Europy. W Polsce plasuje się dopiero na 74. pozycji na liście najwyższych gór, ale w Republice Czeskiej nie ma wyższego wierzchołka. Jaki jest najwyższy szczyt Karkonoszy? Jak go zdobyć? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Jaki jest najwyższy szczyt Karkonoszy? Gdzie znajduje się najwyższy szczyt Karkonoszy? Informacje o najwyższym szczycie Karkonoszy Historia wejść na Śnieżkę Jak wejść na najwyższy szczyt Karkonoszy? Atrakcje najwyższego szczytu Karkonoszy Karkonosze, pasmo położone w centralnej części Sudetów Zachodnich, są częstym celem turystycznych wojaży. Nie jest to specjalnie zaskakujące. Mnogość atrakcji, górskich szlaków i szczytów do zdobycia czynie je wyjątkowo atrakcyjnym miejscem. Szczególnie wart uwagi jest najwyższy szczyt Karkonoszy. Który wierzchołek dzierży to miano? Jaki jest najwyższy szczyt Karkonoszy? Najwyższym szczytem Karkonoszy jest Śnieżka. Osiąga wysokość 1603,3 m n.p.m. Dość często można spotkać się z informacją, że faktyczna wysokość góry to 1602 m n.p.m. W tym miejscu warto jednak podkreślić, że ta wartość nie odnosi się do samego wierzchołka, a do jednego z punktów osnowy geodezyjnej, który jest zlokalizowany w obrębie kopuły szczytowej. Śnieżka jest najwyższym szczytem w łańcuchu Sudetów, najwyższą górą Dolnego Śląska i najwyższym wierzchołkiem w Czechach. Wypada także wspomnieć, że mówimy tu o najwyższym szczycie Polski i Czech. Wszystkie tatrzańskie wierzchołki o wybitności przekraczającej 300 m są zlokalizowane po stronie słowackiej. Zatem, Śnieżka, której minimalna deniwelacja względna wynosi 1203 m, wiedzie prym w tej kategorii. Gdzie znajduje się najwyższy szczyt Karkonoszy? Wierzchołek wyraźnie górujący nad sąsiadującymi z nim szczytami wznosi się nad Kotliną Jeleniogórską, na polski-czeskim pograniczu. Po stronie polskiej znajduje się na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego (podobnie jak po stronie czeskiej, gdzie obszar ten nosi nazwę Krkonošský národní park) i administracyjnie należy do Karpacza. Śnieżka jest położona w zachodniej części Czarnego Grzbietu. Od Równi pod Śnieżką po stronie zachodniej oddziela ją Przełęcz pod Śnieżką. W kierunku wschodnim rozciąga się Czarny Grzbiet, natomiast ku południu biegnie boczne ramię (kończące się przy ujściu Małej Úpy do Úpy), które tworzą wzniesienia: Růžová hora, Pěnkavčí vrch i Červený vrch. Informacje o najwyższym szczycie Karkonoszy Śnieżka jest zbudowana z granitu, a sam szczyt – z hornfelsu. Zbocza góry pokryte są skalnym rumowiskiem, często błędnie kojarzonym z gołoborzem. Przez przeważającą część roku panują tam surowe warunki atmosferyczne, które przypominają nieco warunki występujące za kołem podbiegunowym. Dominują niskie temperatury, silne, porywiste wiatry oraz obfite opady deszczu i śniegu. Częstym zjawiskiem jest także mgła, która na Śnieżce występuje przez trzysta dni w roku. Warunki wietrzne Często występują tam podmuchy o prędkości przekraczające 15 m/s, które w porywach mogą osiągać nawet 35 m/s. Najwyższa odnotowana średnia 10-minutowa prędkość wiatru (21 lutego 2004 roku) wyniosła 65 m/s, a najwyższa prędkość – 80 m/s. Średnia temperatura powietrza Z pomiarów wykonanych w latach 1931-1970 wynika, że średnia temperatura powietrza na Śnieżce wynosi 0,4 stopnia Celsjusza. Najchłodniejszymi miesiącami są styczeń i luty. Średnie temperatury zamykają się wówczas w przedziale od -7,8 do -7,4 stopnia Celsjusza. Najcieplej jest w lipcu (średnia temperatura wynosi 8,9 stopnia Celsjusza) i sierpniu (średnia temperatura wynosi 8,3 stopnia Celsjusza). Historia wejść na Śnieżkę W XVIII stuleciu Śnieżka zaliczała się do najczęściej odwiedzanych szczytów w Europie. Należy jednak podkreślić, że pierwsze udane wejście miało miejsce kilkaset lat wcześniej. Po raz pierwszy śnieżka została zdobyta najprawdopodobniej w XV wieku. Gdy zakończyła się budowa ufundowanej przez hrabiego Krzysztofa Leopolda Schaffgotscha kaplicy św. Wawrzyńca (poświęcenie nastąpiło 10 sierpnia 1681 roku), wierzchołek znacznie zyskał na popularności i zaczął przyciągać turystów z różnych krajów. W późniejszych latach gościł tam m.in. John Quincy Adams, szósty prezydent Stanów Zjednoczonych. Nic dziwnego, że góra cieszy się dużą popularnością wśród turystów. Gdy warunki pogodowe są sprzyjające, góra staje się wspaniałym punktem obserwacyjnym. Przy odpowiedniej przejrzystości powietrza widoczność stamtąd sięga 200 km. Sudety: 5 powodów, by pojechać w masyw Śnieżnika Cała Kotlina Kłodzka jest fascynującym miejscem. Warto poznać także jej południowo-wschodnią część – z masywem Śnieżnika (1424 m) i mało znanymi Górami Bialskimi. Jak wejść na najwyższy szczyt Karkonoszy? Na Śnieżkę prowadzi kilka szlaków, które charakteryzują się różną długością i różnym poziomem trudności. W tym miejscu należy zaznaczyć, że mówiąc o trudnościach mamy na myśli ograniczenia kondycyjne, bo po drodze nie napotyka się żadnych technicznych „pułapek”. Żółty szlak Trasa wiodąca na Śnieżkę od świątyni Wang przez Polanę, Pielgrzymy, Słonecznik i Dom Śląski nie jest ani najkrótsza, ani najłatwiejsza. Mierzy ponad 10 km, a przewyższenie przekracza 830 metrów. Z całą pewnością jest to jednak najbardziej widokowy wariant. Ścieżka zaczyna się przy świątyni Wang, skąd prowadzi na Polanę. Czas potrzebny na dotarcie tam to ok. 40 min Po ok. 30 minutach dociera się pod formację skalną Pielgrzymy. 40 minut później mija się kolejną ciekawą formację – Słoneczniki. Dość łagodnym fragmentem trasy po ok. 90 minutach dociera się do Domu Śląskiego, a stamtąd – na szczyt. Niemal przez cały czas ze szlaku rozpościerają się fantastyczne widoki. Czerwony szlak Trasa rozpoczyna się w Karpaczy, przy skoczni narciarskiej Orlinek, skąd prowadzi do Schroniska Nad Łomniczką, do Domu Śląskiego i na szczyt Śnieżki. Długość to ok. 6 km, a przewyższenie sięga 800 m. Do Schroniska nad Łomniczką dociera się po około 60 minutach marszu od skoczni. Po drodze do Domu Śląskiego mija się tablice upamiętniające ludzi gór i krzyż o wysokości 2,5 m. Stamtąd po ok. 20 minutach dociera się pod Dom Śląski. Po ok. 40 minutach dociera się na szczyt. Niebieski szlak Ta ścieżka prowadzi na szczyt od świątyni Wang, przez Polanę, Samotnię, Strzechę Akademicką i Dom Śląski. Mierzy ok. 9 km, a przewyższenie wynosi 808 m. Dystans dzielący świątynię Wang i Polanę można pokonać w ok. 40 min. Obierając kurs w stronę przeciwną do szlaku żółtego, dociera się do Samotni, pięknie położonego schroniska. Po 10 min dociera się do Strzechy Akademickiej. Dom Śląski jest oddalony o ok. 70 min marszu. Stamtąd pozostaje już tylko wejść na szczyt. Wjazd na Śnieżkę Wjazd kolejką linową na sam szczyt Śnieżki jest możliwy tylko po stronie czeskiej. Po stronie polskiej wyciąg „Zbyszek” dociera na Kopę. Atrakcje najwyższego szczytu Karkonoszy Szlaki na Śnieżkę pozwalają podziwiać fantastyczne widoki, a po drodze mija się wiele ciekawych obiektów. To jednak jeszcze nie wszystko, bo na samym szczycie też znajdują się interesujące atrakcje, jak choćby: kaplica św. Wawrzyńca z 1665 roku, Obserwatorium Wysokogórskie Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, budynek poczty (po stronie czeskiej), będący najwyżej położonym punktem pocztowym w Czechach. Warto też wspomnieć, że na południowo-zachodnim stoku znajduje się dawna stacja pomp wodnych z turbiną Peltona, która funkcjonowała od 1912 do 1956 roku. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Najwyższy szczyt Australii. Dlaczego nosi polską nazwę?
Najwyższy szczyt Australii od niecałych 200 lat nazywany jest Górą Kościuszki. W ten sposób jego zdobywca uhonorował ważną postać polskiej historii. Wcześniej, przez setki lat, rdzenni mieszkańcy Australii mówili na niego Kunama Namadgi. Czy ta nazwa powróci?
W tym artykule: Góra Kościuszki. Czy na pewno? Najwyższy szczyt Australii – kiedy go zdobyto i tak nazwano? Wspinaczka na najwyższy szczyt Australii Aborygeni zamieszkują Australię od dziesiątków tysięcy lat. Ze źródeł pisanych wynika, że Europejczycy po raz pierwszy pojawili się na na tym kontynencie dopiero w 1606 roku. Wówczas holenderski odkrywca Willem Janszoon dobił do lądu po zachodniej stronie półwyspu Cape York. Na mapie wyrysował linię brzegową długości około 300 km. Istnieją doniesienia o wcześniejszym przybyciu do Australii Arabów, Portugalczyków, Hiszpanów, Chińczyków, a nawet Rzymian, ale nie są one wiarygodne. Po setkach lat kontynent australijski zdominowali Brytyjczycy. W 1931 roku, na mocy statutu westminsterskiego, dominia, w tym Australię, zrównano prawnie z Wielką Brytanią. Tę datę czasem uznaje za symboliczny moment uzyskania przez Australię niepodległości. Góra Kościuszki. Czy na pewno? Co wiemy o najwyższym szczycie Australii? Z perspektywy Europejczyków nie wydaje się szczególnie wysoki. Ma 2228 m n.p.m., jest dość płaski i nieporośnięty roślinnością. Od XIX wieku góra nosi nazwę na cześć polskiego generała, ale wcześniej określano ją inaczej. Ostatnio jeden z ludów aborygeńskich forsuje koncepcję powrotu do jednej z dawnych nazw: Kunama Namadgi. Władze sprzeciwiają się temu. Biorą jednak pod uwagę ewentualne dopuszczenie tej nazwy jako drugiej, używanej równolegle. Twierdzą, że nie wszystkie rdzenne ludy Australii są za wprowadzeniem tej zmiany. W języku jednej z lokalnych społeczności, Ngarigo, pierwszy człon zwrotu Kunama Namadgi oznacza… kał. Ciekawostkę stanowi fakt, że – technicznie rzecz biorąc – Góra Kościuszko nie jest najwyższym szczytem Australii. Wyższy jest wulkan (Mawson Peak) położony na należącej do Australii wyspie Heard Island u wybrzeży Antarktydy. Mawson Peak jest częścią Australii, ale geograficznie uznaje się go za „sub-Antarktydę”. Najwyższy szczyt Australii – kiedy go zdobyto i tak nazwano? Z zapisków i dokumentacji papierowej jasno wynika, że pierwszym europejskim zdobywcą najwyższego szczytu Australii i jednocześnie osobą, która nadała mu nazwę, był Paweł Edmund Strzelecki (1797-1873) – polski podróżnik, geolog, geograf i odkrywca. Strzelecki urodził się w podpoznańskiej Głuszynie. Był pierwszym Polakiem, który okrążył ziemię w celach naukowych. W 1840 roku Strzeleckiego zaprowadzili na najwyższy szczyt Australii aborygeńscy przewodnicy: Charlie Tarra i Jackey. Towarzyszył im również James Macarthur. Strzelecki podczas wędrówek po Australii przebył ponad 11 tys. kilometrów. Ten dystans pokonał w większości pieszo. Strzelecki nazwał najwyższy szczyt Australii Górą Kościuszki – na cześć generała, Najwyższego Naczelnika Sił Zbrojnych Narodowych w powstaniu 1794 roku, czyli tzw. insurekcji kościuszkowskiej. Australijczycy wymawiają nazwisko naszego bohatera narodowego inaczej, niż robi się to w Polsce. Brzmi ono mniej więcej „kozyjosko”. Wspinaczka na najwyższy szczyt Australii Mimo że szczyt nie wydaje się szczególnie wysoki, wspinaczka na niego trwa kilka godzin. Góra znajduje się w Parku Narodowym Kościuszki, około 240 km na południowy-zachód od Sydney w stanie Nowa Południowa Walia. Czasem Góra Kościuszki uwzględniana jest w wyzwaniu Korony Ziemi (Seven Summits) polegającym na wspinaczce na najwyższe góry wszystkich kontynentów. Trwa spór, czy to Góra Kościuszki lub indonezyjski Puncak Jaya powinny być „siódmą górą”. Debata ta wynika z geograficznej definicji kontynentu Australii/Oceanii. Góra Kościuszki jest najwyższą górą Australii. Jednak biorąc pod uwagę całą Oceanię, Puncak Jaya w Indonezji jest wyższym szczytem. Dlatego wielu wspinaczy wdrapuje się na oba. Serial „1670" oglądałem dwa razy. Australijczyk zafascynowany Polską W nowym odcinku wideopodcastu National-Geographic.pl rozmawiamy z australijsko-polską parą. Josh i Paula Bell opowiadają o wzajemnych stereotypach narodowych, wyzwaniach w nauce języka polskieg... W porównaniu z innymi najwyższymi szczytami na wszystkich kontynentach, wspinaczka na Górę Kościuszki jest stosunkowo łatwa. Wiodą na nią dwa główne szlaki. Oba oferują spektakularne widoki na Park Narodowy Kościuszki: pierwszy zaczyna się w Thredbo. Można skorzystać z wyciągu krzesełkowego Kosciuszko Express. To powinno przyspieszyć 13-kilometrową trasę (licząc w obie strony). Jej ukończenie zajmie od czterech do pięciu godzin. Ta popularna trasa spacerowa prowadzi obok jeziora Cootapatamba, które jest najwyżej położonym jeziorem w Australii; druga trasa na najwyższy szczyt Australii rozpoczyna się w Charlotte Pass. Jest zdecydowanie dłuższa, bo w obie strony to 18,6 km i powinna zająć od sześciu do ośmiu godzin. Częściowo można ją pokonać na górskim rowerze. Należy go zostawić na stojakach na przełęczy Rawson Pass i przejść pieszo 1,4 km do szczytu. Na wędrówkę najlepiej jest wybrać się od grudnia do marca, czyli w czasie, gdy na szczycie nie zalega już śnieg – pamiętajmy, pory roku na południowej półkuli są „na opak”. Oczywiście masywy wokół Góry Kościuszki oferują też świetne i jedne z najdłuższych tras narciarskich na kontynencie. Dlatego w góry można się też wybrać w sezonie zimowym. W 2024 roku trwają prace mające na celu modernizację szlaków wiodących na szczyt Góry Kościuszki. Dlatego przed wyjściem warto zapoznać się z komunikatami parku narodowego. Źródła: ABC News, National Geographic, VisitNsw. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Słońce, piach i woda. Mordercza wyprawa przez góry Hadżar
Dziennikarz National Geographic Polska wziął udział w niezwykłej pieszej wędrówce przez góry Hadżar na Półwyspie Arabskim. O tym, co przeżył na trasie, opowiada w nowym odcinku podcastu „National-Geographic.pl".
W tym artykule: Wyprawa przez Góry Hadżar – najszybciej Wyprawa przez Góry Hadżar – najwyżej Dzień w górach Hadżar Wyprawa przez Góry Hadżar – najzimniej Podcast National Geographic Traveler Na hasło Zjednoczone Emiraty Arabskie, niejednemu na myśl od razu przychodzi Dubaj, gdzie wszystko jest NAJ. Szklane drapacze chmur, ekskluzywne hotele, luksusowe restauracje, najdroższe jachty i samochody. Dla jednych, niesamowitą przygodą może być spacer po szklanym tarasie na 52. piętrze hotelu Address, inni marzą o kolacji w nagrodzonej gwiazdką Michelin Trésind Studio, uważaną za jedną z najlepszych restauracji na świecie. Ja swoją przygodę życia przeżyłem 150 km na północ od Dubaju. W górach Hajar położonych na terenie emiratu Ras al-Chaima. Tu też wszystko jest NAJ – tyle, że zupełnie inaczej. Wyprawa przez Góry Hadżar – najszybciej Do Ras al-Chajma pojechałem wziąć udział w międzynarodowej wyprawie trekkingowej „Highlander”. Ponad 25-kilometrowa trasa do pokonania w dwa dni wymagała aklimatyzacji, a nawet jeśli nie, to ja jej potrzebowałem. Za oknem środek zimy, ujemne temperatury i plucha, więc perspektywa naładowania baterii w strefie klimatu zwrotnikowego przyciągała jak magnes. Dwa dni przed imprezą zameldowałem się w hotelu Longbeach Campground. Ekskluzywny namiot z własną łazienką przy samej plaży Zatoki Perskiej był doskonałym wyborem, ale już następnego dnia mam dosyć leniuchowania. W podręcznym plecaku lądują dwie butelki wody oraz banan i jabłko po cichu wyniesione z hotelowej stołówki. Jadę zjechać najdłuższą tyrolką na świecie. 1934 metry n.p.m. ma najwyższy szczyt górskiego pasma Haja – Jabel Jais. To właśnie tutaj zbudowano Jais Flight, najdłuższą (i prawdopodobnie najszybszą) tyrolkę świata. Zupełnie nie rozumiem dlaczego takie ryzyko mnie przyciąga. Pierwszy skok adrenaliny czuję, podpisując wszystkie zgody. Dane osobowe, wiek, choroby i kogo powiadomić w razie…No właśnie. W razie czego?! Fadi ma długie włosy związane w kucyk i czarne jak węgiel, roześmiane oczy. – Oddychaj głęboko. Wszystko będzie dobrze – mówi, powoli ubierając mnie w kask, uprząż, mnóstwo lin i karabinków. – Wyjmij wszystko z kieszeni. Jeśli po drodze cokolwiek ci wypadnie, już tego nie znajdziesz. Teraz kombinezon. Pościągam i posprawdzam zapięcia. Od tego zależy twoje bezpieczeństwo. Na platformie wszystko sprawdzimy jeszcze raz. Kilka minut później spoglądam w kilkusetmetrową przepaść. Za moimi plecami trzyosobowa, profesjonalna obsługa spokojnie czeka, aż stanę na rampie. Zdaje się, że wszyscy, oprócz mnie, wiedzą, co mają robić. Wydają krótkie, dokładne polecenia. Połóż ręce na podłodze, unieś nogi, słyszę dźwięk kolejnych zapinanych karabinków. – Teraz ręce za plecy i pamiętaj, żeby ich nie rozkładać. Przy tej prędkości możesz sobie zrobić krzywdę. Zawsze mnie dziwił smak adrenaliny. Jakbym trzymał w ustach aluminiową monetę. Teraz mam ich całą garść. – Kamerę na kasku ustawiam na wprost, więc patrz w dół. Będziesz miał fajny film. 3-2-1-GO! Wycie rozpędzających się na stalowej linie rolek potęguje wrażenie prędkości. Do tego wiatr próbujący zerwać mi gogle. Wszystko wydaje mi się takie nierealne i nagle strach zupełnie znika. Podnoszę głowę i, zachwycony widokiem, otwieram usta. Teraz wyglądam jak pies wyglądający przez okno samochodu. Śmieję się głośno sam do siebie. Platforma pośrednia zbliża się w szybkim tempie. Jest zawieszona na linach na wysokości 80 metrów nad ziemią i ma szklaną podłogę. Przypominam sobie o kamerze na kasku. Cóż. Nagrałem piękne niebo. Obsługa szybko przepina rolki i kolejny, kilkudziesięciometrowy zjazd pokonuję już klasycznie, nogami w dół. Uśmiech nie schodzi mi z twarzy. – Jak było? – pyta Fadi, gdy już porozbierany ze „szpeju” stoję na ziemi. – Chcę jeszcze raz! Wyprawa przez Góry Hadżar – najwyżej Następnego dnia o 6 rano melduję się na punkcie startowym Highlandera. Hajar to najwyższe pasmo górskie na Półwyspie Arabskim. Ciągnie się przez 700 km, aż do Omanu. O tej porze, na wysokości 1680 metrów n.p.m. jest przenikliwie zimno. Gęsta, mokra mgła jeszcze potęguje uczucie chłodu. W świetle latarki, pod odkrytym namiotem podpisuję listę, odbieram mapę i racje żywnościowe na dwa dni. Dwa batony energetyczne, jabłko, małą paczkę suszonych owoców i torebkę liofilizowanego obiadu. Upycham to wszystko w plecaku, w którym już mam namiot, śpiwór, karimatę, ciepłą bieliznę, apteczkę, małą kuchenkę turystyczną, czołówkę i najważniejsze: wodę. A dokładnie cztery lity wody. Hajar w języku arabskim znaczy kamień i idealnie oddaje surowy klimat gór. Nie ma tu żadnego potoku, żadnej roślinności i żadnego cienia. Ras al-Chajma jest emiratem z temperaturą niższą o 10 stopni od pozostałych emiratów, ale temperatury nawet teraz, zimą, mogą się wahać od ponad 30 stopni w ciągu dnia do 5 stopni w nocy. Żadnego schroniska z ciepłą herbatą i domową szarlotką. Jesteś zdany tylko na siebie. Dlatego woda jest taka ważna. Te dodatkowe 4 kilogramy, które są dodatkowym balastem, mogą uratować ci życie. Highlander to międzynarodowe górskie wyprawy trekkingowe organizowane na wszystkich kontynentach. Najpiękniejsze miejsca w obu Amerykach, w całej Europie, m.in w: Gruzji, Macedonii, Hiszpanii, Portugalii, Czarnogórze, Chorwacji. Czy w końcu w tutaj, w Azji. Doskonała organizacja i świetna logistyka. Gdy miesiąc wcześniej wypełniałem online zgłoszenie, nie miałem najmniejszych wątpliwości, że chcę to zrobić. Podobnie jak ponad 230 osób z całego świata. Atakama nie byłaby taka sama bez eksplozji komety 12 tys. lat temu Najsuchsze miejsce na świecie, czyli pustynia Atakama, skrywa wiele tajemnic. Jak twierdzą naukowcy, rozwój rolnictwa na terenie dzisiejszego Chile przyczynił się do wzrostu przemocy między m... Na linii startu robi się gęściej. Wymieniamy pozdrowienia i życzliwe uśmiechy. To niesamowite, jak podobne pasje zbliżają do siebie ludzi. Wokół rozpalonego ogniska spora grupka rozgrzewa się po spędzonej tu zimnej nocy, nucąc skoczną melodię w rytm dźwięków ukulele. „I’m highlander, I’m highlander, I’m highlander”. Khamis skomponował ten utwór na wyprawie zorganizowanej w Ras Al-Chajma rok temu. Muzyka łatwo wpada w ucho i ma szansę zostać naszym przebojem. A on sam – lokalną gwiazdą, bo, oprócz ukulele, wyróżniają go cienkie sandały na stopach. Pokona w nich cały dystans. Dzień w górach Hadżar Chmury powoli się rozchodzą i wychodzi słońce. Krajobraz jaki rozpościera się przed nami onieśmiela. Dość lekceważąco myślałem o wysokości gór Hajar. Niecałe 1700 metrów nad poziomem morza to sporo mniej niż nasze Tatry. Tylko że tutaj to morze widać. Lazurowa otchłań wyłania się pomiędzy ostrymi jak brzytwa krawędziami skał. Ekspozycja jest ogromna. Wymarzona scenografia do filmów fantastyczno-naukowych. Z każdym kolejnym zakrętem mój zachwyt rośnie. Robię setki zdjęć i nagrywam dziesiątki filmów. Do pierwszego punktu kontrolnego oddalonego o 10 km docieramy po 4 godzinach. Ciężkie plecaki i spore przewyższenia dają weryfikują nasze fizyczne przygotowanie do górskich wędrówek. Tutaj jest ostatnia szansa na wycofanie się z dalszej trasy. Kilkanaście minut przerwy – na przekąskę i kilka łyków wody, stempel potwierdzający obecność – i ruszamy dalej. Trzymamy się razem w małej, 4-osobowej grupie. Arpad, fotograf podróżniczy z Węgier. Wiecznie uśmiechnięta Hanneke, która przyleciała z Holandii i jest duszą towarzystwa, bo zadaje wiele pytań i opowiada o sobie. – Dobrze mieć koło siebie kogoś z taką energią – mówi Lisa z Frankfurtu. – Zapominasz o bolących kolanach i obtartych stopach. Lisa chce powiedzieć coś jeszcze ale z niedowierzaniem podnosi głowę. Kilkanaście metrów nad nami, z ukulele w rękach i tych swoich sandałach, Khamis jak kozica przeskakuje kolejne skalne stopnie ze swoją piosenką na ustach: „I’m highlander, I’m highlander, I’m highlander”. Patrzymy na siebie z niedowierzaniem. Wyprawa przez Góry Hadżar – najzimniej Po kolejnych długich 4 godzinach docieramy do obozu. Nie ma mowy o prysznicu i wygodnym łóżku. Trzeba przygotować obozowisko, rozbić namiot, zagotować wodę i zalać nią zawartość torebki z liofilizowanym obiadem. Trafiła mi się jagnięcina po marokańsku. Przynajmniej tak jest napisane na opakowaniu. To dla mnie żadnego znaczenia. Po takim dniu zjadłbym ze smakiem absolutnie wszystko. Mobilizuję resztki sił i dołączam do sporej grupy, siedzącej wokół ogniska. Można tu uzupełnić wodę i zapas batonów energetycznych. Atmosfera jest super, ale ja po 30 minutach ląduję w śpiworze. Już po godzinie budzi mnie przenikliwe zimno. Albo twarda ziemia pod karimatą. Albo jedno i drugie. Temperatury nocą spadają tu do 8 stopni. Naciągam kaptur, przekręcam się na drugi bok. Przez cienkie ścianki namiotu słyszę, że dla moich towarzyszy ta noc też będzie długa. Dolina Wadi Naqat, w której mamy obóz, jest głęboka.Otaczające nas góry Hadżar chronią nas przed wiatrem, ale też skutecznie zasłaniają słońce o którym wszyscy marzymy. Jest szósta rano. Zwijamy szybko namioty i ruszamy dalej. Nie ma sensu marznąć, skoro za kolejnym wzniesieniem będzie można pozdejmować kolejne warstwy ubrań i korzystać z promieni arabskiego słońca. Do mety zostało 7 kilometrów. Teren wypłaszcza się i gdzieniegdzie pojawia się zieleń. Spotykamy lokalnego pasterza, który serdecznie nas pozdrawia. – Salam alejkum! Pokój z wami! Ten powitalny zwrot jest kierowany do każdego, niezależnie od wyznania. Pasterz ma fascynującą twarz. Pooraną głębokimi, ostrymi bruzdami, zupełnie jak otaczająca nas skały. Na głowie kefija, tradycyjne arabskie nakrycie głowy. Na twarzy wielodniowy, siwy zarost. – Mogę zrobić Ci zdjęcie? – pokazuję na aparat. – La – kręci przecząco głową. Muszę uszanować jego prośbę. Za kolejną skalną półką widać metę. Udało się! Odbieram odznakę i dyplom i robimy sobie wspólne zdjęcie. „I’m highlander, I’m highlander, I’m highlander”. Podcast National Geographic Traveler Przypominamy, że kolejne odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify.
Nie tylko Wielki Mur Chiński. „Fortyfikacje w Państwie Środka widzi się wszędzie”
Jedenaście lat marszu przez cały świat – i przez szańce ludzkich umysłów. Wielki Mur Chiński to tylko jedna z licznych fortyfikacji, które można napotkać w Państwie Środka – pisze Paul Salopek w relacji dla National Geographic z Chin.
W tym artykule: Marsz śladem dawnych i obecnych ludzi Dawno temu w Chinach Pierwszy mur Szczelny jak mur? Mur, który powstał w jeden dzień Mury są wszędzie Czas jest murem. I być może życie także Okolice przełęczy Yanmen, Shanxi, Chiny, 39°11’41”N, 112°48’30” E – Czy mury działają? Stoję na „dzikim murze”, fragmencie Wielkiego Muru Chińskiego – porzuconym, zniszczonym skraweczku umocnień długich na ponad 20 tysięcy kilometrów i składających się z wielu linii. Kiedyś broniły one dawnych chińskich państw przed sobą nawzajem i przed nomadami z krain Eurazji. Ten odcinek fortyfikacji w pobliżu Yanmenguan – Przełęczy Dzikich Gęsi – w środkowej części prowincji Shanxi nie został odrestaurowany na potrzeby turystów. Niepokojące, obłożone kamieniem szańce mierzą niespełna osiem metrów. Osypują się tu i tam, pozarastały je suche trawy. Łyse, zerodowane grzbiety pasma Hengshan falują niczym ogromny brązowy kręgosłup. Towarzyszy mi Wang Wei, profesor archeologii z uniwersytetu w Taiyuanie. To niezmordowany piechur – prawdziwa z niego górska kozica. – Tak, uważam, że mury działają – odpowiada Wang, przekrzykując dmący znad Mongolii wicher. – Ten świetnie spełniał swoją funkcję, i to przez setki lat. – Gdy widzę mur graniczny, dostrzegam w nim dowód politycznej porażki – upieram się. – Zgoda. Bywa i tak. Marsz śladem dawnych i obecnych ludzi Wędruję przez Chiny. To jedenasty rok mojej długiej podróży przez cały świat: Out of Eden Walk. Wsparty radami archeologów, paleontologów, genetyków i historyków, na piechotę odtwarzam szlaki, którymi ludzie w epoce kamienia rozprzestrzenili się z Afryki. Po drodze przyglądam się bieżącym wydarzeniom z perspektywy długiego trwania. Szukam źródeł newsów z ostatniej chwili na zapomnianych gmachach historii. Od 2013 r. maszeruję przez świat coraz silniej zjednoczony gospodarczo, ale pod względem politycznym trzeszczący w szwach. Głęboko pod moimi stopami ewidentnie się coś porusza. Moje obserwacje – mimo że poczynione z nietypowej perspektywy piechura, prącego naprzód z prędkością pięciu kilometrów na godzinę – nie są oryginalne. Owszem, globalizacja dała nam tajską kuchnię fusion i tańsze nike’i, ale przede wszystkim uczyniła elity i międzynarodowe korporacje niewiarygodnie bogatymi. Towary krążą po świecie bez żadnych ograniczeń. Ale ludzie – i ich marzenia – nie zostali zglobalizowani. Wiele z przeszło 280 milionów osób, które żyją dziś poza swym krajem urodzenia – to rekord wszech czasów – nie wyjechało za granicę, powodowane jakimkolwiek poczuciem globalnego braterstwa. Z domu wygnały ich stagnacja, bieda (często wywołana przez globalizację), wojny i kryzys klimatyczny. (Pamiętacie te durne przewidywania sprzed lat, że kraje, w których działają McDonaldy, nie będą toczyć ze sobą wojen?). Zwykli ludzie, których spotykam na swej nieskończenie długiej marszrucie, są często rozczarowani stanem zjednoczonego rzekomo świata – o ile kwestia ta w ogóle zaprząta ich myśli. I wszędzie widzę rosnące mury. Dawno temu w Chinach Mój towarzysz, profesor Wang, specjalista od dynastii chińskiej Ming – ostatniej, która w XIV w. istotnie rozbudowała potężny mur na Yanmenguan przeciw armiom jeźdźców ze stepu – patrzy na to z perspektywy dynamicznej, burzliwej epoki Szesnastu Królestw. W tamtych czasach, czyli IV–V w. n.e., północne Chiny były rozbite na nieduże, ambitne, nieustająco walczące o pozycję i szybko przemijające państewka. Często wielokulturowe, zamieszkane i przez ludy tureckie, mongolskie czy tybetańskie, i przez Hanów. – Żyło się wtedy ciekawie, ale niełatwo, jak to w okresach niepokojów – opowiada Wang. – Wraz z obcymi wpływami pojawiały się okazje do handlu i zarobku. To jak dzisiejsza globalizacja: wszystkim daje nadzieję, ale prowadzi też do wstrząsów. Ma swoją cenę. Świat na przemian otwiera się i zamyka, ludzie chłoną nowości, a potem się wycofują. To cykliczny proces. Może coś jak małżeństwo. Na pewnym etapie osiągasz sytą stabilizację, ale ten stan pozbawia cię podniet. To ludzkie. Wang wdrapuje się na ruiny dzikiego muru. Prowadzi mnie do maleńkiej szczeliny w kamiennej barierze. Ciasny tunel u stóp grubej na ponad dziewięć metrów ściany jest ledwie widoczny. Z trudem mieści się w nim jedna osoba, i to zgięta w pół. Było to sekretne wyjście i wejście dla zwiadowców i szpiegów. – Na zewnątrz! – krzyczy ze śmiechem Wang, wskazując w kierunku Mongolii i zachodniego wylotu tunelu; zimny wiatr targa mu włosy. Potem odwraca się i kieruje palec w przeciwną stronę. – W środku! Por w skórze imperium. Pierwszy mur Na pierwszy mur na trasie mojej wędrówki przez świat natknąłem się 11 lat temu. W Wielkim Rowie Afrykańskim, na słabo oznakowanej, pustynnej granicy między Etiopią a Dżibuti. Wraz z przewodnikami, pasterzami wielbłądów z ludu Afarów, zostaliśmy zatrzymani przez dżibuteńskich żandarmów, gdy przypadkiem nielegalnie przekroczyliśmy granicę. Afarowie nie chcieli niestety zaufać w tej materii wskazaniom mego GPS-u. Wkurzeni strażnicy kazali nam tłuc się kilometrami w obezwładniającym upale, by w naszych paszportach przystawiono jak należy pieczątki potwierdzające wyjazd z kraju. Nie mam o to do mych pasterskich towarzyszy pretensji. Towary oferowane przez armię spoconych naciągaczy po etiopskiej stronie granicy: indżera, czyli placek z teffu, coca-cola, herbata, kawa, orzeszki ziemne, cukierki, doładowania do telefonów, prezerwatywy pakowane po dwie, papierosy na sztuki, piwo i naręcza odurzających liści khatu przywożone codziennie ciężarówkami z wyżyn. Towary oferowane przez naciągaczy po stronie dżibuteńskiej: dokładnie to samo. Dzielącym ich „murem” był szlaban z wygiętej rury, podnoszony i opuszczany przez sobiepańskich strażników w poprzek skwarnej szosy. Jak okiem sięgnąć, nie dało się dostrzec jakiejkolwiek innej bariery oddzielającej oba kraje. Wszędzie wokół była pustynia. Granice wyznaczające linie najtrudniejszej do przezwyciężenia topografii naszej planety? Pożłobione fałdy ludzkiego umysłu. Szczelny jak mur? Profesor Luo Xin, znakomity historyk z Uniwersytetu Pekińskiego, natrafił w odmętach archiwów cesarstwa chińskiego na następujący dialog. Jest to zachowana do naszych czasów rozmowa Hanów, żołnierzy trzymających wartę na Wielkim Murze (chińskie umocnienia bywały często tak szerokie, że mieścił się na nich trakt, którym ramię w ramię mogło maszerować 10 piechurów lub jechać pięciu konnych) i samotnego jeźdźca, który wyłonił się z zielonego bezmiaru mongolskich stepów. – Przyjechałeś nas szpiegować? – krzyczy do intruza żołnierz. – Tak! – odkrzykuje jeździec. – Jestem tu, by znaleźć słabe punkty przed kolejnym atakiem. – Ej, brzmisz jak Han, a nie jak Mongoł! – dziwi się wartownik. – Zgadza się. Po tej stronie traktują mnie znacznie lepiej! – Przekonanie, że Wielki Mur Chiński był szczelną, oddzielającą ludy barierą, jest błędne – wyjaśnia Luo. – Zdarzali się Mongołowie uprawiający ziemię po chińskiej stronie i Hanowie handlujący po mongolskiej. To skomplikowane. Ujmując to inaczej: mury próbują osaczyć nasze człowieczeństwo. Ale nigdy im się to nie udaje. Mur, który powstał w jeden dzień Lata temu, gdy wędrowałem z Zachodniego Brzegu do kontrolowanej przez Izrael Jerozolimy, dotarłem do niesławnego „muru separacyjnego”. To onieśmielająca, ośmiometrowa ściana z betonowych płyt, wijąca się pomiędzy terytoriami palestyńskimi a izraelskimi. Doskonale widać ją na zdjęciach satelitarnych. Pokrywają ją wściekłe graffiti: znaki i klątwy, wiersze i drwiny, krzyki rozpaczy i wieszczby zaklinające przyszłość. Zaporę wzniesiono, by po drugiej intifadzie trzymać palestyńskich zamachowców-samobójców z dala od Izraela. – Postawili ten mur w 2003 roku, w jeden dzień – wspominała Claire Anastas, chrześcijanka z pobliskiego Betlejem. Jej dom stał okrakiem na granicy. Nie chciała się wynieść. Więc izraelskie władze otoczyły jej dom z trzech stron potężnym murem, postawionym na wyciągnięcie ręki od okien. – Rano dzieci poszły do szkoły, a gdy wróciły, dom był w potrzasku – opowiadała. – Ty! – zabrzęczało z głośnika na posterunku kontrolnym. Stałem przy wykrywaczu metali. Wokół żywego ducha. Rozglądałem się zdezorientowany. – Tak, ty! – Gdzie jesteś? – zapytałem. – Nikogo nie widzę. – Za tobą! Za szybą! Co niesiesz w plecaku? – Laptopa, kamerę wideo, dyktafon, telefon satelitarny… – Skąd? – Z Etiopii. – Nie! Skąd jesteś? – Ze Stanów Zjednoczonych. – Witamy w Izraelu. Mury są wszędzie Nim wybierzemy się na dziki mur, archeolog Wang Wei spotyka się ze mną w Pingyao – niewiarygodnie pięknym i doskonale zachowanym zabytkowym mieście z XIV w. w prowincji Shanxi. Brygady robotników rozkopują tu stare brukowane uliczki, by wyłożyć je bardziej „autentycznym” kamieniem. W sklepach sprzedają lody. W niektórych turyści mogą wypożyczyć stroje z epoki Ming i się w nich poprzechadzać. Komórkami robią sobie selfie z misternie wykonanymi parasolkami. W czasach dynastii Ming i Qing Pingyao było ważnym ośrodkiem handlu. Otaczają je – jak większość dawnych chińskich miast – wysokie mury. Podczas wędrówki przez Chiny mury widzi się wszędzie. Te w Pingyao to wysokie ściany z kamienia, z sześcioma bramami, czterema wieżami, 72 strażnicami i blankami z 3000 zębów, symbolizujących 3000 uczniów Konfucjusza. – W dawnych Chinach najważniejszym zasobem byli ludzie – wyjaśnia Wang Wei. – To spośród poddanych rekrutowali się rolnicy i żołnierze. Kto panował nad ludźmi, panował nad wszystkim. Wychodzimy z miasta plątaniną wąskich uliczek. Gdy przechodzimy pod łukiem północnej bramy, Wang dodaje: – Przez tysiące lat to właśnie był dla Chińczyków cały Wszechświat. Tysiące lat żywotów spędzonych właśnie na tych uliczkach. Ten mur wyznaczał skraj znanego świata. Co było za nim? Nic. View Ediplayer on the source website Czas jest murem. I być może życie także Maszeruję dalej wraz ze swym chińskim towarzyszem. Mijamy szpalery tykowatych, bezlistnych topoli o jasnej korze, sterczących z ziemi jak sztachety w płocie. We wsiach krzyczą do nas wymalowane na murach urzędów slogany: „Zapalisz ogień. Pójdziesz do więzienia!“. Albo: „Brawo lokalne banki! Depozyty przekroczyły 16 miliardów renminbi”. I jeszcze: „Nowe idee. Nowa wizja. Nowy przywódca”. Z wysokich, ochrowych ścian doliny, które trzymają w ryzach Rzekę Żółtą, słychać dudnienie eksplozji: to robotnicy przedłużają linię kolejową. Nigdy nie zapomnę wsi Mahuaping. Jej ciche ulice przemierzamy w gęstniejącym mroku. W zasadzie nie widać tu murów. To typowa osada z Wyżyny Lessowej, jakich wiele w rolniczych środkowych Chinach. Wiele domów pamięta tu bardzo dawne czasy. To ręcznie drążone pieczary, nazywane yaodong. Piękne, misterne framugi okien są potrzaskane, bo niemal wszystkie domostwa opustoszały. Mieszkańcy porzucili je dla wieżowców w miastach. Widzimy plecione z gałęzi spichrze. Stare granitowe żarna, porzucone pośród zielska. Na wpół zdziczałe sady głożyny. Jeszcze 20, może 25 lat i to wszystko przeminie. Przeminie i zostanie zapomniane. – A wy kto? – woła za nami z progu podejrzliwa staruszka. – Czego tu szukacie? – Trwa tu jak rozbitek. Może jako ostatnia we wsi. – Rut, gdzie ty jesteś? [nawiązanie do biblijnej Księgi Rut 1:16 – przyp. red.] – mówię do siebie na głos, idąc naprzód. Myślę o ludzie moim – tych, którzy poszli przede mną, gdzieś na drugą stronę muru. I nie przerywając marszu, macham do niej. Towarzystwo National Geographic, zaangażowane w opisywanie i ochronę cudów świata, finansuje od 2013 r. podróżnika Paula Salopka i jego projekt Out of Eden. Szczegółowe informacje o tym przedsięwzięciu znajdziesz tutaj. Możesz też śledzić Paula na platformie X (dawniej Twitterze): @outofedenwalk. Nasz ekspert Paul Salopek Podróżnik i dziennikarz Towarzystwa National Geographic. Wyruszył w liczącą 34 tys. km reporterską wędrówkę przez świat, którą nazwał Out of Eden Walk. Podąża śladami naszych praprzodków. Fot. Subhashish Panigrahi, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0
Najstarsze schronisko czeskich Karkonoszy ma 400 lat. Miał tu powstać kompleks na planie swastyki
Najstarsze schronisko czeskich Karkonoszy – Luční bouda – od 400 lat zapewnia turystom bezpieczne schronienie. W czasie II wojny światowej naziści chcieli tutaj stworzyć olbrzymi kompleks na planie swastyki.
W tym artykule: Dzieje schroniska w czeskich Karkonoszach Złożona historia schroniska górskiego Atrakcje w czeskich Karkonoszach Schronisko Luční bouda, zwana także Wiesenbaude, Stará česká, Bílá lub Stará Rennerova bouda, stało na swoim miejscu prawdopodobnie już w drugiej połowie XVI wieku. Obecnie nadal przyjmuje turystów, ale jest to już hotel. Dzieje schroniska w czeskich Karkonoszach Jego historia sięga XVI wieku. Zgodnie z legendą, przed wojną trzydziestoletnią dwaj synowie hrabiego pokłócili się o spadek. Młodszy uciekł w góry. Jednak przecenił swoje możliwości przetrwania w surowych górskich warunkach. Starszy brat odnalazł go chorego i wycieńczonego w małej chatce, naprędce skleconej z gałęzi. Następnie zabrał w bezpieczne miejsce w dolinie. Na pamiątkę szczęśliwie zakończonej historii bracia wybudowali na górze drewnianą chatę, która miała służyć jako schronienie dla wędrowców. Jest też inna legenda o powstaniu tego słynnego schroniska czeskich Karkonoszy. Według niej schronisko zbudowało młode małżeństwo, związane z ruchem braci czeskich, które uciekło przed prześladowaniami za wiarę. Osiedliło się wysoko w górach. Złożona historia schroniska górskiego Co wiemy na pewno? W czasie remontu w 1869 roku odkryto kamień węgielny z wygrawerowaną datą 1623. Można ją zatem uznać za jego początek. Budynek był kilkakrotnie przebudowywany. Prawdopodobnie około 1830 roku mieściła się tam przez pewien czas wytwórnia fałszywych pieniędzy. W drugiej połowie XIX wieku schronisko było już popularne wśród turystów wędrujących po Karkonoszach, a przede wszystkim tych wspinających się na Śnieżkę. Na dachu Luční boudy zamontowano nawet dzwon, który budził mieszkańców, aby nie przegapili wyjątkowego wschodu słońca na najwyższej czeskiej górze. Luční bouda stała się ulubionym miejscem artystów, pisarzy i innych sławnych osób. Jej gośćmi byli między innymi: Karel Hynek Mácha, Vítězslav Hálek, malarz Quido Mánes, Franciszek Józef czy generał Ernst Gideon von Laudon. Obserwacje meteorologiczne prowadził z kolei przyrodnik Kryštof Haering. W 1938 r. schronisko częściowo zniszczył pożar. Kolejno, w ciągu dwóch lat odbudował je niemiecki Wehrmacht. W odbudowanym schronisku Niemcy otworzyli ośrodek szkoleniowy, ale na szczęście nie mieli czasu na realizację planów dalszej rozbudowy. Zgodnie z nimi miał powstać tam kompleks na planie swastyki, mogący pomieścić 2000 osób. W 2004 roku zdewastowany budynek kupiła prywatna firma, która urządziła tam hotel. Od 2012 warzone jest tutaj nawet piwo. Atrakcje w czeskich Karkonoszach Karkonoski Park Narodowy (Krkonošský národní park) jest uważany za jeden z najcenniejszych obszarów przyrodniczych w Europie Środkowej. Istnieje od 1963 roku. Karkonosze wpisano też na listę rezerwatów biosfery UNESCO. Jest to unikatowa mozaika ekosystemów, które pozostały tu po działalności lodowca tysiące lat temu. Nad pasmem góruje „czeski Matterhorn“ – najwyższa góra w Czechach – Śnieżka (Sněžka). Siedziba parku znajduje się w mieście Vrchlabí, gdzie w pięknych pomieszczeniach klasztoru Augustynianów i czterech zabytkowych domach na rynku (náměstí Míru) znajduje się Muzeum Karkonoskie (Krkonošské muzeum). Czeskie Pardubice. Miasto pierników, pięknej architektury i bogatej historii. W sam raz na city break Z czym najczęściej kojarzone są czeskie Pardubice? Ze słynnymi wyścigami konnymi. Jednak miasto to ma o wiele więcej do zaoferowania na city break: bogatą historię, piękną architekturę i... Gdzie jeszcze warto się wybrać? Można wyruszyć na przykład trasą przez Obří důl na Śnieżkę (Obřím dolem na Sněžku). Jest wymagająca trasa, ale warto się trochę zmęczyć, aby w nagrodę podziwiać krajobraz bardzo przypominający alpejski. Można też przejść się Trasą Przyjaźni Polsko-Czeskiej (Cestou česko-polského přátelství), przebiegającą po granicy państwowej. Do zobaczenia po drodze są głębokie przepaście Jam Śnieżnych, magiczne górskie torfowisko i kwitnące łąki pełne przepięknych górskich kwiatów. Ciekawą propozycją jest też wędrówka do źródła potężnej rzeki Łaby. Można do niej dotrzeć popularną drogą prowadzącą w Łabskim Kotle (Labským dole). Po drodze roztacza się widok na największy wodospad w Republice Czeskiej – Panczawy (Pančavský). Źródło: VisitCzechia. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Pamięć i zapomnienie nad legendarną Rzeką Żółtą – Paul Salopek relacjonuje z Chin
Paul Salopek, podróżnik i dziennikarz Towarzystwa National Geographic, wyruszył w liczącą 34 tys. km reporterską wędrówkę przez świat, którą nazwał Out of Eden Walk. Podąża śladami naszych praprzodków. Tę depeszę przesłał z chińskiej prowincji Shaanxi, znad legendarnej Rzeki Żółtej.
W tym artykule: Żółta Rzeka nie tylko z nazwy Rzeka świadkiem licznych wojen i konfliktów Okolice wsi Quli, prowincja Shaanxi, Chiny: 37° 17’ 26” N, 110° 40’ 52” E Po niemal 2900 km włóczęgi przez Chiny docieramy wreszcie, spowici dławiącymi obłokami przywianego z Mongolii pyłu, nad słynną Huang He. W języku mandaryńskim bywa ona nazywana – co może wydawać się zagadkowe – zarówno Rzeką Matką, jak i Rzeką Katastrof. Skąd ta dwuznaczność? Szósta pod względem długości rzeka świata zapisała się w nieskończenie długich kronikach chińskiej pamięci jako yin i yang, alfa i omega. Jest kolebką cywilizacji i źródłem kultury Hanów, ale również grobowcem pełnym czaszek. Z prowadzonych od 2500 lat zapisków wynika, że jej niepokorny nurt wylewał, często z katastrofalnymi skutkami, co najmniej 1600 razy. Sama tylko powódź z 1931 r. pochłonęła aż cztery miliony ludzkich istnień. Jednak w ostatnich dekadach rozległe systemy irygacyjne wysysają z rzeki takie ilości wody, że niekiedy w ogóle nie dociera ona do swego ujścia w zatoce Bo Hai. View Ediplayer on the source website Żółta Rzeka nie tylko z nazwy Gruby piach na brzegach ma żółtawą barwę kaszy kukurydzianej, suche pałki tataraku kiwające się na wietrze jak blade proporce – kolor pożółkłego pergaminu. Złocistożółta niczym wyschłe trawy jest sierść czmychających znad wody zajęcy, płomiennie żółty – blask słońca w górze przebijający się przez bure kłęby chmur. I tylko sama Huang He, Rzeka Żółta, ma odcień najzieleńszej z zieleni, a może raczej mlecznego jadeitu – poznaczonego obłymi, butelkowozielonymi cieniami fal i szczodrze obsypanego diamentami. – Ileż wojen tu stoczono – wzdycha mój towarzysz wędrówki Luo Xin, znakomity pisarz i profesor historii z Uniwersytetu Pekińskiego. Proszę, by je wymienił. Rzeka świadkiem licznych wojen i konfliktów Nie przerywając marszu, Luo zaczyna od wojen toczonych w Okresie Walczących Królestw ponad 2200 lat temu. Potem wspomina walki dynastii Han z ludem Xiongnu w II w. p.n.e. Następnie kampanie Liu Bobo przeciw cesarzowi Późniejszego Qin. Starcia dynastii Tang z Północną dynastią Song. Walki na pograniczu w czasach dynastii Ming. Wreszcie, całkiem niedawno, chińską wojnę domową i zbrojny opór przeciw agresji japońskiej. Rzeka Żółta przyjmowała w swe muliste odmęty ofiary wszystkich tych konfliktów. Brat Luo jest tyleż naukowcem, co artystą. Pogrąża się w milczeniu, przytłoczony niesionym przez rzekę brzemieniem smutku. – Jest taki słynny wiersz – dodaje w końcu. – Opowiada o kościach mężczyzn poległych nad Rzeką Żółtą oraz o czekających na nich żonach i kochankach. Znajdę dla ciebie dobry przekład. Gdy jednak ruszamy dalej, Luo Xin, który ma na głowie tyle innych spraw, zapomina o swej obietnicy. Nigdy nie poznam tego wiersza. A o świcie, po nocy spędzonej na biwaku nad gigantycznym spadkiem wód, przebudzę się z lękiem – nie wiedząc, ani gdzie jestem, ani jak mi na imię. Towarzystwo National Geographic, zaangażowane w popularyzację i ochronę cudów naszego świata, od 2013 r. finansuje podróżnika Paula Salopka i jego projekt Out of Eden. Szczegółowe informacje o tym przedsięwzięciu znajdziesz tutaj. Możesz też śledzić Paula na platformie X (dawniej Twitter): @outofedenwalk. Nasz ekspert Paul Salopek Podróżnik i dziennikarz Towarzystwa National Geographic. Wyruszył w liczącą 34 tys. km reporterską wędrówkę przez świat, którą nazwał Out of Eden Walk. Podąża śladami naszych praprzodków. Fot. Subhashish Panigrahi, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0
Może i nie są najwyższe na świecie, ale i tak zachwycają! Oto najpiękniejsze góry w Polsce
Polska nie jest krajem górskim, jednak żeby móc przeżyć niezapomnianą przygodę w malowniczej okolicy, nie trzeba wyjeżdżać za granicę. Gdyby zsumować długość wszystkich szlaków pieszych w polskich górach, z całą pewnością otrzymalibyśmy pięciocyfrową liczbę, więc jest w czym wybierać. Każdy miłośnik trekkingu ma swoje ulubione trasy. Poniżej wymieniamy najpiękniejsze góry w Polsce, które naszym zdaniem zasługują na szczególną uwagę.
W tym artykule: Orla Perć Dolina Chochołowska Szlak ze Szczyrku na Skrzyczne Szlak z Przełęczy Krowiarki na Babią Górę Szlak z Nowej Słupi do Świętej Katarzyny Szlak z Ustrzyk Górnych do Wetliny Szczeliniec Wielki Śnieżka W Europie jest wiele typowo górskich krajów. Polska nie jest zaliczana do tego grona, ale i tak możemy uznać, że nasze terytorium jest w tym względzie mocno uprzywilejowane. W granicach Polski występują trzy łańcuchy górskie (Góry Świętokrzyskie, Sudety i Karpaty), które dzielą się na aż 46 pasm. Każde z nich charakteryzuje się unikatowym pięknem i indywidualnymi walorami. Orla Perć Naszą wycieczkę zaczynamy w Tatrach. Orla Perć to bez wątpienia jeden z najsłynniejszych szlaków pieszych w Polsce i przy okazji – także najtrudniejszy. Bezpiecznie mogą poruszać się tam osoby, które zdobyły już niejeden szczyt i poznały techniki wspinaczkowe, obowiązkowo zaopatrzone w odpowiedni ekwipunek. Kije trekkingowe i buty do hikingu? To za mało. Absolutną podstawą są solidne buty górskie i kask wspinaczkowy (chroniący głowę w razie upadku i przed spadającymi odłamkami skalnymi), a w sezonie zimowym – także raki (raki, nie raczki) i czekan. Przyda się tam także uprząż asekuracyjna i lonża, bo na wielu fragmentach szlaku pojawia się znaczna ekspozycja (w takich miejscach pojawiają się ułatwienia w postaci drabinek, łańcuchów i klamer). Trasa rozciąga się między przełęczami Zawrat i Krzyżne. W rejon Orlej Perci można dotrzeć kilkoma ciekawymi szlakami. Największą popularnością cieszy się trasa ze schroniska „Murowaniec” na Zawrat. Przejście grani zajmie minimum 6 godzin, a do tego należy także doliczyć czas na wejście i zejście. Dolina Chochołowska Pozostajemy w malowniczych Tatrach, ale z najtrudniejszego szlaku przenosimy się na jeden z najłatwiejszych. Dolina Chochołowska jest największą i najdłuższą ze wszystkich tatrzańskich dolin. Stanowi wspaniały punkt startowy, z którego można dotrzeć w wyższe partie Tatr Zachodnich, ale sama w sobie też stanowi niezwykle atrakcyjną trasę. Na 10-kilometrowej trasie nie występują żadne trudności, a suma wzniesień to zaledwie 250 m. To czyni ją dostępną dla wszystkich, także dla dzieci czy osób starszych. Trasa rozpoczyna się przy parkingu w Siwej Polanie, skąd wchodzimy na teren Tatrzańskiego Parku Narodowego. Dojście do Polany Chochołowskiej nie powinno potrwać dłużej niż 2 godz. Warto dodać, że Dolina Chochołowska jest jedną z nielicznych tatrzańskich dolin, które są dostępne dla rowerzystów. Szlak ze Szczyrku na Skrzyczne Z najwyższych gór w Polsce przenosimy się do Beskidu Śląskiego. Najwyższy szczyt tego pasma – Skrzyczne – wznosi się na 1257 m n.p.m. Podejście jest dość wymagające (nie technicznie, a kondycyjnie), ale trudy wyprawy wynagrodzą wspaniałe widoku. Z wierzchołka można podziwiać zachwycającą panoramę właściwie całego Beskidu Śląskiego, a oprócz tego także Beskid Żywiecki i zachwycające Jezioro Żywieckie. Przy dobrej pogodzie na horyzoncie uda się dostrzec Tatry. Ze Szczyrku na Skrzyczne wychodzą dwa szlaki piesze – zielony i niebieski. Pierwszy prowadzi przez przełęcz Becyrek, natomiast drugi przez Halę Jaworzyna. Oba charakteryzują się niemal identyczną długością (5,1 i 5 km) i zbliżonymi przewyższeniami (763 m i 751 m). Dotarcie na szczyt powinno zająć ok. 2,5 godz. Bardziej wytrwałym piechurom polecamy wydłużyć wycieczkę i udać się ze Skrzycznego na Malinowską Skałę. To bez wątpienia jedna z najbardziej malowniczych tras w okolicy. Szlak z Przełęczy Krowiarki na Babią Górę https://media.immediate.co.uk/volatile/sites/63/2024/08/babia-gora1341136-de14ad7.webpBabia Góra / fot. Jerzy Opioła - Praca własna, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=9440587 Z Beskidu Śląskiego robimy skok do Beskidu Żywieckiego, gdzie wznosi się najwyższy szczyt w polskich Beskidach. Babia Góra, nazywana też Diablakiem albo Kapryśnicą, mierzy aż 1725 m n.p.m. O łatwym podejściu można zapomnieć, ale warto podjąć trudy wędrówki. Trzeba bowiem wiedzieć, że słynna Babia Góra to jeden z najatrakcyjniejszych punktów widokowych w polskich górach. Przy dobrych warunkach pogodowych z wierzchołka można dostrzec aż 400 (to nie pomyłka) szczytów! Na Diablaka prowadzi kilka szlaków, ale naszym zdaniem najciekawsza jest trasa z Przełęczy Krowiarki. Stamtąd należy udać się niebieskim szlakiem do schroniska na Markowych Szczawinach, gdzie wchodzimy na żółty szlak i Przełęczą Akademików docieramy na sam szczyt. Ten odcinek oferuje prawdziwie wysokogórskie wrażenia, bo na niektórych fragmentach trzeba korzystać z ułatwień w postaci łańcuchów i klamer. Wejście powinno zająć 4,5 godz. Trzeba pamiętać, że Babia Góra nie bez powodu nazywana jest Kapryśnicą. Warunki pogodowe mogą zmienić się tam w jednej chwili, więc zawsze trzeba mieć ze sobą odzież przeciwdeszczową. Szlak z Nowej Słupi do Świętej Katarzyny Kolejny szlak, który warto pokonać, rozciąga się w Górach Świętokrzyskich. Nie jest to najwyższy łańcuch w Polsce, ale nie brakuje mu uroku, który dodatkowo podsycają liczne legendy i podania, tworzące tajemniczą, niemal mistyczną atmosferę. Trasę rozpoczynamy w Nowej Słupi, gdzie obieramy kierunek na Święty Krzyż. Tam mijamy tajemniczy posąg pielgrzyma, prawdopodobnie pochodzący z XIII wieku. Kogo przedstawia? Niektórzy twierdzą, że jest to pielgrzym zmieniony w kamień. Inna wersja głosi, że w posągu zaklęty jest pustelnik, który kiedyś był złoczyńcą, ale nawrócił się na drogę wiary. Choć niewykluczone też, że tajemnicza rzeźba to grzesznica, która w ramach pokuty miała udać się do klasztoru. Inne ciekawe miejsca na trasie to prastare miejsce kultu Słowian i okazały klasztor. Osoby, które w górskich wycieczkach szukają przede wszystkim kontaktu z naturą, będą zachwycone tamtejszymi gołoborzami. Z Łysicy schodzimy do malowniczej Świętej Katarzyny. Szacowany czas wycieczki to ok. 5 godz. Szlak z Ustrzyk Górnych do Wetliny W zestawieniu po prostu nie może zabraknąć Bieszczad, gdzie znajduje się wiele fantastycznych szlaków. Osoby odwiedzające wschodnie rubieże Polski najczęściej obierają za cel Tarnicę, czyli najwyższy ze wszystkich bieszczadzkich szczytów. To świetny wybór, jednak my polecamy szlak wiodący przez zapierające dech w piersiach połoniny, które są wizytówką tego pasma. Zaczynamy w Ustrzykach Górnych. Spod schroniska „Kremenaros” udajemy się w kierunku Połoniny Caryńskiej. Zanim dotrzemy na jej grzbiet, nacieszymy oczy fantastyczną panoramą Tarnicy i obu Rawek, Wielkiej i Małej. Gdy dotrzemy na najwyższy punkt Połoniny Caryńskiej, naszym oczom ukaże się Połonina Wetlińska. Trasa na jej grzbiet prowadzi przez Brzegi Górne. Z Połoniny Wetlińskiej udajemy się już do Wetliny. Na trasie nie napotkamy istotnych trudności technicznych, ale dedykujemy ją wytrwałym piechurom. Przewyższenia są znaczne, a na jej przejście trzeba zarezerwować sobie minimum 9 godz. Czy warto podejmować tak znaczny wysiłek? Oczywiście, że tak! Widok bezkresnych traw wynagrodzi nawet największy trud wędrówki. Szczeliniec Wielki https://media.immediate.co.uk/volatile/sites/63/2024/08/6-gory-inne-niz-wszystkie1331633-b630b32.webpSzczeliniec / fot. Getty Images Nasz kolejny punkt jest zlokalizowany w tak samo malowniczych, co tajemniczych Górach Stołowych. Najwyższym szczytem tego sudeckiego pasma jest Szczeliniec Wielki, wznoszący się na 919 m n.p.m. To bez wątpienia jeden z najciekawszych szczytów zaliczanych do Korony Gór Polski. Dlaczego? Po pierwsze, zapewnia zapierającą dech w piersiach panoramę, obejmującą Góry Stołowe i inne pasma Sudetów. Po drugie, w obszarze wierzchołka znajduje się wspaniały kamienny labirynt, utworzony przez fantazyjne formy skalne. Na szczyt polecamy dotrzeć żółtym szlakiem z Karłowa. Stamtąd po krótkim marszu docieramy do wykutych w skale stopni. Podobno jest ich 665, ale przyznajemy – nie liczyliśmy. Trasa jest łatwa technicznie, ale ze względu na jej specyfikę, nawet doświadczeni piechurzy mogą odczuć w nogach trudy marszu. Śnieżka Naszą wycieczkę po najciekawszych szlakach i szczytach kończymy w Karkonoszach. To właśnie w tym pasmie wznosi się najwyższy szczyt Sudetów – mierząca 1602 m n.p.m. Śnieżka. Widok z wierzchołka jest po prostu niesamowity. Przy sprzyjającej pogodzie można sięgnąć wzrokiem na odległość niemal 200 km, a panorama nie jest jedyną atrakcją tego miejsca. Na szczycie można podziwiać słynne Obserwatorium Meteorologiczne na Śnieżce, które wyglądem przypomina latający spodek. Inny ciekawy obiekt to zabytkowa kaplica św. Wawrzyńca, patrona przewodników górskich. Wymieniając ciekawe miejsca w górach, po prostu nie da się pominąć atrakcji oferowanych przez ten wyjątkowy szczyt. Warto podkreślić, że atrakcją samą w sobie jest nie tylko szczyt, ale także droga, którą trzeba przejść, by dotrzeć na wierzchołek. Szlaki prowadzące na Śnieżkę rozpoczynają się w Karpaczu i wszystkie spotykają się przy Domu Śląskim. W naszej opinii na największą uwagę zasługują trasy żółta, zielona i niebieska. Szlak żółty prowadzi wzdłuż świątyni Wang, Pielgrzymów i Słonecznika. Szlak zielony omija wspaniały kościół Wang, ale pozwala podziwiać m.in. Kocioł Wielkiego Stawu. Trasa niebieska, nasz faworyt, wiedzie wzdłuż świątyni Wang, skąd prowadzi do „Samotni” – jednego z najstarszych górskich schronisk w Polsce. Nieopodal znajduje się kolejne schronisko – „Strzecha Akademicka”. Po drodze można nacieszyć oczy zachwycającym widokiem Małego Stawu, jednego z najbardziej malowniczych jezior w Karkonoszach. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Jakie kije trekkingowe wybrać? Sprawdź, na co warto zwrócić uwagę przy zakupie
Wybierając się w góry, należy zadbać o każdy, nawet najmniejszy szczegół. Oprócz wygodnych butów i dobrze dobranego plecaka warto mieć ze sobą także kije trekkingowe, które pomogą pokonać najtrudniejsze odcinki trasy. Jakie będą najlepsze i czym kierować się przy zakupie?
W tym artykule: Dlaczego warto mieć kijki trekkingowe? Kije trekkingowe – jak wybrać właściwe? Trekking z roku na rok zyskuje coraz szersze grono zwolenników. Decydując się na wędrówki prowadzone w trudnych warunkach terenowych, warto pamiętać nie tylko o dobrym przygotowaniu fizycznym czy odpowiednich butach stworzonych z myślą o aktywnościach outdoorowych (o tym, jak dobrać buty trekkingowe, piszemy tutaj). Bardzo pomocne w wyprawie okazać się mogą kije trekkingowe, których kariera zaczęła się w blasku chwały Reinholda Messnera. Włoski himalaista korzystał z modeli o regulowanej długości, podobnych do narciarskich. Dziś widok turystów z takimi podpórkami dziwi coraz mniej. Pytanie, czy rzeczywiście są potrzebne? Dlaczego warto mieć kijki trekkingowe? Kije trekkingowe nie są niezbędne, ale mogą być bardzo pomocne. Odkąd jako gatunek stanęliśmy na dwóch nogach, nasz kręgosłup i stawy kolanowe są bardzo obciążone. Według lekarzy to właśnie kolana są najbardziej podatną na urazy częścią ludzkiego ciała. Podpieranie się na kijkach w pozycji wyprostowanej to sprytny zabieg, który „wydłuża” ręce i pozwala odciążyć nogi – poruszamy się jakby na czterech kończynach. Największą ulgę odczujemy podczas schodzenia ze szlaku z ciężkim plecakiem. Każdy krok to duży nacisk na kolana, stawy biodrowe i kręgosłup. Jeżeli jednak oprzemy się na kijkach, przeniesiemy część obciążenia z nóg na ręce. Nie będą nas bolały kolana. Poczujemy bicepsy, tricepsy i mięśnie grzbietu. Kilkudniowa wędrówka z kijkami to trening ogólnorozwojowy. Trekking w Dolomitach. 5 szlaków na trasy dla początkujących i zaawansowanych Wciśnięte między Włochy, Szwajcarię a Austrię strzeliste pasmo gór Dolomitów każdego lata zachwycającymi szlakami przyciąga turystów z całego świata. Naukowcy wyliczyli, że zużywamy do 30 proc. energii mniej podczas trekkingu z kijkami, o ile potrafimy wykorzystać możliwości, jakie dają. W praktyce oznacza to, że z kijkami zajdziemy dalej, choć kalorii spalimy tyle samo, co bez kijków. Oczywiście oszczędności zależą od terenu. Najmniej zyskujemy, idąc po płaskim, więcej przy podejściach, a najwięcej podczas zejść. Stosowanie kijków zwiększa naszą równowagę i bezpieczeństwo podczas marszu po śliskim podłożu: błocie, lodzie, mokrych kamieniach. Stanowią one dodatkowe punkty podparcia – zamiast jednego mamy aż trzy lub cztery – i ułatwiają złapanie równowagi. Można je wykorzystać także do pokonywania przeszkód terenowych, np. potoków. – O przydatności kijków najwięcej pozytywnych opinii mogą wypowiedzieć turyści, którym odciążają one kolana, alpiniści dźwigający ciężkie wory lub ortopedzi, którzy z co najmniej kilku zawodowych powodów zalecają ich stosowanie. Jako wieloletni ratownik górski polecam je starszym osobom, u których potknięcie i upadek mogą być przyczyną poważnych urazów – przyznaje Aleksander Chruściel, ratownik GOPR, st. instruktor ratownictwa górskiego. I dodaje: Będą też przydatne wszystkim, niezależnie od wieku, w trudnych warunkach atmosferycznych i na śliskim podłożu. Choć osobiście nie jestem zwolennikiem zimowej wędrówki pieszej (lepiej używać nart lub rakiet), jeżeli już chcemy ją uprawiać, kijki są niezbędne. Kije trekkingowe – jak wybrać właściwe? Jakie kije trekkingowe wybrać? Zakup odpowiednich kijków nie jest tak prosty, jakby się mogło wydawać. Aby nieco ułatwić zadanie, poniżej przedstawiamy kilka pomocnych rad, które pozwolą ci skrócić czas poświęcony na wybór odpowiedniego modelu. 1. Długość kijków Gdy trzymamy w ręku kij prostopadle do gruntu, nasze ramię i przedramię powinny tworzyć w łokciu kąt prosty, niezależnie od ukształtowania terenu. Oznacza to, że podczas podchodzenia kije trzeba skrócić, a podczas schodzenia – wydłużyć, aby ten kąt był zachowany. 2. Pętla Pozwala odpocząć dłoniom i przenieść część obciążenia na nadgarstki. Powinna mieć możliwość regulacji bez konieczności zdejmowania rękawiczek. Tańsze pętle to nylonowa taśma. Lepsze modele mają pętle szerokie, kilkuwarstwowe, z miękką wyściółką. Warto zwrócić uwagę, czy są zamocowane na stałe, czy można je zdejmować do prania albo naprawy. 3. Regulacja Kijek składa się z dwóch lub trzech segmentów, dzięki czemu istnieje możliwość jego skracania lub wydłużania (do ustawienia równej długości służy zaznaczona na nich podziałka). Do blokowania segmentów są stosowane specjalne mechanizmy. Przez wiele lat, począwszy od lat 80. XX w., dominował system zakręcanych śrub rozporowych, które blokowały kijek wewnątrz rurki. Został on wprowadzony przez niemieckiego potentata – firmę Leki spopularyzowaną przez Messnera. System ten jest wciąż stosowany, ma jednak pewne wady: czasami śruba luzuje się z powodu drgań podczas marszu, zdarza się, że odkręca się zupełnie i element rozporowy zostaje wewnątrz rurki. Ponadto podczas deszczu elementy ślizgają się i trudniej je zablokować, a na mrozie – odkręcić bez zdejmowania rękawic. Ponad 10 lat temu firma Black Diamond złamała monopol, wprowadzając system Flicklock. Zaadaptowała mechanizm zaciskowy powszechnie stosowany w statywach fotograficznych. Segment kijka blokuje się jednym ruchem i, co ważne, można to zrobić bez zdejmowania rękawic. Podobny do wynalazku Black Diamond jest patent firmy Leki o nazwie Speed Lock, stosowany w najdroższych modelach. Przed kupnem zawsze zablokujmy kije i oprzyjmy się na nich całym ciężarem ciała – jeżeli zaczną się składać, nie warto poświęcać im uwagi. Diabeł tkwi w szczegółach, czyli jak przygotować się do wyjazdu w góry Na pytanie, kiedy najlepiej jechać w góry, bez wahania odpowiada: latem. Z Anną Szczepaniak, licencjonowaną trenerką CrossFitu i organizatorką górskich obozów, rozmawiamy między innymi o t... 4. Liczba segmentów Mniej segmentów równa się mocniejszy i bardziej sprężysty kij, więcej segmentów daje możliwość lepszego spakowania (50 cm zamiast na przykład 80 cm po złożeniu robi różnicę). Turyści piesi i letni decydują się na kijki trzyczęściowe, zaś turyści zimowi, skitourowcy i chodzący na rakietach wybierają dwuczęściowe. 5. Rączki do kijków Najtańsze modele mają uchwyty wykonane z twardego plastiku. Latem po kilku godzinach używania spowodują otarcia i pęcherze podobne do tych od kajakowego wiosła. Nieco lepsze są rączki z gumy, które jednak nie sprawdzają się zimą (nawet w rękawicach zmarzną nam dłonie). Najlepsze to te zrobione z twardej pianki lub jeszcze lepiej – z korka. Zapewniają świetny chwyt, dobrą izolację i oddychalność, nie powodują otarć. Najbardziej ekskluzywne modele mają rączkę pochyloną do przodu o 12 do 15 stopni w stosunku do osi kijków. To znacznie poprawia komfort użytkowania na długich wyprawach i redukuje zmęczenie nadgarstków. Ponadto w najlepszych kijkach wierzch rączki ma kształt dużej okrągłej główki przypominającej kapelusz grzyba lub gałkę laski. Łatwiej na nich się wesprzeć otwartą dłonią. 6. Materiał Zależy od materiału, z jakiego kije zostały wykonane, oraz od ich średnicy. Najmocniejsze to te z włókna węglowego. Dobrze tłumi ono drgania podczas marszu. Ma jednak dwie wady: jest bardzo drogie i, jak wskazują statystyki straży pożarnej w Europie, lubią je pioruny. Wśród osób porażonych wyładowaniem atmosferycznym większość stanowią wędkarze z wędkami z włókna węglowego. W produkcji kijków najczęściej jest stosowany stop aluminium (lepsze modele mają podaną jego nazwę, np. aluminium 7075). Jego wytrzymałość wzrasta, jeżeli kijki mają przekrój nie okrągły, a eliptyczny. Ponadto kije o większej średnicy są dużo mocniejsze niż te o mniejszej średnicy. Nawet kilka milimetrów ma znaczenie. Standardem są kije o średnicach segmentów 12/14/16 mm. Standardem w większości kijów są końcówki widiowe – wykonane z widii, czyli węglików spiekanych różnych metali. Widia należy do najtwardszych materiałów wynalezionych przez człowieka. Ze względu na odporność na ścieranie stosuje się ją m.in. w końcówkach wierteł. Jesień w górach. Poznaj 10 najlepszych szlaków, na które warto wyruszyć w tym okresie Jesień w górach często okazuje się strzałem w dziesiątkę. Bo choć pogoda nie zawsze w tym czasie rozpieszcza, chętnych na zdobywanie kolejnych szlaków nie brakuje. 7. Akcesoria do kijów Czyli talerzyki (małe na lato i duże, tzw. gwiazdki, na zimę, do chodzenia w głębokim śniegu), końcówki, a także dolne segmenty kijków – to one najczęściej się łamią. Ceny od 5 do 30 zł za akcesoria. Segmenty kijków kosztują od 40 do nawet 100 zł. 8. Kije na resorach Najdroższe modele są wyposażone w różne systemy pochłaniające drgania, umieszczone na zewnątrz lub wewnątrz kijków albo w rączce. Cena takich kijków wzrasta nawet o 20 proc. Mało kto chodzi z kijkami wyłącznie po betonie i gołych skałach, nie jest to więc niezbędne udogodnienie.
Jak się przygotować na górskie aktywności? Odpowiednie obuwie to podstawa
Wygodne i dobrze dopasowane buty są kluczowym elementem górskiego ekwipunku.
Najnowsza digitalowa kampania eobuwie.pl zachęca do aktywności na świeżym powietrzu, mimo jesiennej szarości za oknami. W asortymencie marki można znaleźć zarówno buty trekkingowe, jak i hikingowe, które zachwycają kolorami, nowoczesnym designem i są przeznaczone do aktywności na zewnątrz. Bohaterami dedykowanej sesji zdjęciowej są między innymi buty do hikingu, czyli długich, energicznych wędrówek po niskich górach, łąkach i lasach. Mają być one przede wszystkim wytrzymałe – zazwyczaj posiadają traktorowy bieżnik, co zapewnia przyczepność. Stosowane w nich technologie odpowiadają za dobrą amortyzację. Większość obuwia przeznaczonego do hikingu wyposażona jest także w membranę Gore-Tex, która nie tylko ochroni przed wiatrem i wilgocią z zewnątrz, ale też odprowadza pot z wnętrza buta. W kampanii eobuwie.pl zobaczymy między innymi model marki adidas – Terrex Free Hiker, idealny na nieutwardzone nawierzchnie i niewyznaczone szlaki. Na zdjęciach z kampanii outdoorowej zobaczymy też wyselekcjonowane buty do trekkingu, czyli do chodzenia po górach i wąwozach w trudnych warunkach, co wymaga odpowiedniego specjalistycznego sprzętu, a także przygotowania fizycznego. Obuwie trekkingowe z niską cholewką będzie idealne na spacery po niższych partiach gór, z kolei wysokie buty trekkingowe warto wybrać chcąc wspinać się po wyższych górach. Cholewka o długości powyżej kostki ma za zadanie stabilizować stopę i chronić staw skokowy przed urazami. Kampania eobuwie.pl przybliża modele stworzone z myślą o szybkich wędrówkach, skalistych szlakach i nierównym terenie, np. model Vestiv Fastpack marki The North Face. Kampania eobuwie.pl inspiruje do aktywności fizycznej, niezależnie od tego, czy wybierzesz wędrówki po lesie, w górach, czy w miejskim parku i niezależnie od pogody za oknem. Buty outdoroowe nie są już zarezerwowane tylko i wyłącznie do aktywności sportowych. Marka promuje tzw. urban outdoor, zachęcając do uzupełniania miejskich stylizacji butami outdoroowymi. Różnorodność kolorowej oferty butów outdoroowych zainspiruje zarówno zaawansowanych góro-maniaków jak i osoby dopiero zaczynające swoją przygodę ze sportem. Źródło: materiał prasowy eobuwie.pl
Jak dobrać buty trekkingowe? Najważniejsze wskazówki
Jak dobrać buty trekkingowe? Czym się kierować przy wyborze odpowiedniego modelu? Które sprawdzą się najlepiej podczas górskich wędrówek? Odpowiedzi na te pytania i wiele innych znajdziecie w dalszej części artykułu.
W tym artykule: Do czego służą buty trekkingowe? Jakie buty trekkingowe w góry? Jak wybrać dobre buty trekkingowe? Gdzie można kupić buty trekkingowe? Gdy do wyszukiwarki zakupów wpiszemy hasło „buty trekkingowe”, zostaniemy zarzuceni definicjami, nazwami, parametrami, ofertami. Oraz zapewnieniami, że niewątpliwie to najlepsze modele na świecie i że obyć się bez nich nie możemy. Niestety, przymiotnik „trekkingowe” zastosowano do obuwia na wszelkie rodzaje wędrówek, zarówno po wysokich górach, jak i lasach deszczowych i pustyni. Jednak co tak naprawdę rozumiemy przez słowo „trekkingowe”? Do czego służą buty trekkingowe? Tymczasem dla Anglosasów słowo „trekking” oznacza wędrówkę po względnie trudnych, a nawet dzikich terenach, zazwyczaj z dość ciężkim plecakiem. Wycieczki bez obciążenia, w łatwiejszym terenie (ze ścieżkami, schroniskami i z gospodami), określane są mianem hiking. Spacery po lesie czy mieście to po prostu walking. Jeśli komuś udało się w ogóle sklasyfikować formy turystyki, to chyba właśnie Anglosasom. Dla nich ewidentnie trudniejsza od trekkingów jest turystyka w górach wysokich, wymagająca zarówno opanowania techniki poruszania się w skalnym albo lodowcowym terenie, jak i stosownego do technicznych wyzwań ekwipunku. Takie formy turystyki określa się u nich mianem mountaineering. Czymś jeszcze innym jest climbing, czyli wspinaczka. „Trekking” powinien mieć więc dość precyzyjnie wytyczone granice. Trekking w Dolomitach. 5 szlaków na trasy dla początkujących i zaawansowanych Wciśnięte między Włochy, Szwajcarię a Austrię strzeliste pasmo gór Dolomitów każdego lata zachwycającymi szlakami przyciąga turystów z całego świata. W opisie modeli pojawia się określenie pór roku. Cięższym modelom butów przypisywany jest atrybut „zimowe”, lżejszym zaś –„letnie”. Jednak na eskapady w góry typu alpejskiego przez cały rok potrzebne będą cięższe, cieplejsze modele. Z kolei na Czarny Ląd – modele lżejsze. Butów będziemy szukać przede wszystkim w polskich sklepach. Zatem nie pozostaje nam nic innego, jak pogodzić się z faktem, że na naszych półkach nie ma uniwersalnych butów „trekkingowych”. Jest natomiast mnóstwo modeli przeznaczonych na konkretne warunki. Jakie buty trekkingowe w góry? Nie jest tajemnicą, że but butowi nierówny. Dotyczy to także obuwia trekkingowego. Dlatego przed zakupem odpowiedniego modelu należy zastanowić się jakie będzie ich główne przeznaczenie. Ponieważ jeden idealny fason, przystosowany do każdych warunków, nie istnieje. Choć na rynku nie ma odgórnie ustalonych typów butów trekkingowych, poniżej przedstawiamy umowną klasyfikację odnoszącą się do kategorii firm La Sportiva i Salewa. To czołowi producenci obuwia wysokogórskiego. Podejście w skałach – lekkie obuwie turystyczne, w tym półbuty i trzewiki ze wstawkami tekstylnymi. Nadają się na wędrówki bez obciążenia. Dobre są do chodzenia po skałach, drogami zwanymi via ferrata. Zwłaszcza, gdy jest sucho i nie wkraczamy w teren zaśnieżony i lodowcowy. Wspinacze używają ich na podejściach pod ściany. Kategorie: climbing (La Sportiva), approach, hiking (Salewa). W Beskidy – w górach średniej wielkości poniżej granicy śniegu, gdzie deszcz i błoto to główne utrudnienia, najlepiej sprawdzą się modele z jednorodnym pokryciem (nie szytym). W tropiki dobre są lekkie modele z membraną. Kategorie: lżejsze modele backpacking, trekking light (La Sportiva), trekking (Salewa). W Tatry – potrzebujemy modeli o dobrej podeszwie, które ochronią nas przed uderzaniem o kamienie, wytrzymają tarcie o piarg i nie zawiodą na zleżałym śniegu. A więc – buty wyższe, ale nie za ciężkie, najlepiej mające jednorodne pokrycie. Kategorie: backpacking, lżejsze modele mountain (La Sportiva), trekking (Salewa). Na lodowiec w Alpach – ciężkie buty są wzmocnione otokami z grubej twardej gumy albo kevlaru, bo czubem czy piętką będziemy kopać stopnie w zmrożonym śniegu. Powinny mieć wyprofilowane podeszwy do raków. Zimą koniecznie są buty podwójne. Kategorie: mountain, high mountain (La Sportiva), mountaineering (Salewa). Jak wybrać dobre buty trekkingowe? Zakup odpowiednich butów trekkingowych nie jest prostym zadaniem. Szczególnie dla osób, które dopiero zaczynają swoją przygodę z górami. Aby nieco ułatwić ten wybór, poniżej prezentujemy poszczególne elementy, na jakie należy zwrócić uwagę, aby uniknąć dyskomfortu, otarć, ucisków czy urazów mechanicznych. 1. Przymiarka W sklepie dobrze jest wyjąć z buta wkładkę i postawić na niej stopę. Powinna się cała zmieścić i nie wystawać poza krawędź. Margines swobody nie może być też zbyt duży. Pospacerujmy po sklepie. Noga nie powinna w nich latać, bo stopy będą ocierać. Wielu osobom na większych wysokościach puchną nogi. Najlepszym sposobem na uniknięcie dolegliwości jest dobra aklimatyzacja. Zakup butów „na wszelki wypadek luźnych” to błąd. Nie mogą być też za ciasne, bo tylko bardzo tanie (a więc tandetne) modele z czasem się rozchodzą. Rozchodzone buty są do wyrzucenia. Przestają trzymać w kostce. Co więcej, zahamowany przez ucisk ciasnego buta krwioobieg przyspiesza wychłodzenie, co w strefach niskich temperatur prowadzi do odmrożeń. 2. Wysokość cholewki Długość buta dobiera się przede wszystkim ze względu na... ciężar naszego bagażu. Jeśli będziemy długo dźwigać ciężki plecak, lepiej kupić buty, które trzymają w kostce. Wysoka cholewka powinna być miękka i elastyczna, żeby nie ocierała nogi. Na wysokości ścięgna Achillesa musi być wyraźne wcięcie. W butach z wysoką cholewką czasem montuje się podwójny język. Zewnętrzny chroni wnętrze przed sypaniem się śniegu. Wewnętrzny – otula piszczel. Do wędrówek z lekkim bagażem dobre są półbuty. Przy pewnej wprawie możemy w nich chodzić także po górach, zwłaszcza gdy jest sucho i nie wkraczamy w teren zaśnieżony i lodowcowy. 3. Materiał na but Wszystkie współczesne modele butów trekkingowych mają wielowarstwowe pokrycie. W zależności od zastosowań, różnią się rodzajem i ilością wykorzystanych materiałów oraz sposobem ich łączenia. 4. Ochrona na zewnątrz Warstwa zewnętrzna izoluje od wilgoci i zimna, chroni but przed uszkodzeniem, a stopy przed urazami. Co wybrać? Skórę czy tekstylia? Mam ochotę odpowiedzieć: materiał w kolorze czerwonym... Przynajmniej dobrze go widać, gdy będą wystawać ponad lawinisko! W zwykłych warunkach dobór materiału w dużej mierze jest kwestią upodobań. Wśród materiałów naturalnych najpopularniejszy jest nubuk. Zazwyczaj stosuje się go w cięższych modelach. Zamsz wykorzystywany jest w lżejszych butach. Rodzaje używanych w butach tekstyliów różnią się, w zależności od przeznaczenia, grubością i gęstością splotu. Buty cięższe robi się z mutacji cordury – bardzo trwałego i odpornego na mechaniczne uszkodzenia materiału (stosuje się go również w produkcji plecaków). Lżejsze modele bazują na wariacjach nylonu. 5. Komfort w środku Stopom ma być wewnątrz buta miękko, temperatura powinna utrzymywać się na względnie stałym poziomie. Pokrycie musi natomiast oddychać, czyli odprowadzać pot na zewnątrz. Między warstwą zewnętrzną a miękką wyściółką ukryta jest zaawansowana technologicznie membrana. Od lat materiałem numer jeden jest Gore-tex. To rozciągnięty politetrafluoroetylen, który przypomina strukturą żywopłot z mikroskopijnymi szczelinkami 20 tys. razy mniejszymi od przeciętnej kropli wody i 700 razy większymi od cząsteczki pary wodnej. Dzięki temu nie przemaka i nie stanowi bariery podczas parowania, czyli oddycha. Liczne, używane zamiast Gore-texu membrany poliuretanowe są na ogół tańsze. Jednak działają nie zawsze równie skutecznie, ponieważ z czasem się łuszczą i tracą swoje właściwości. 6. Etykieta Kolorowa książeczka z informacjami o zastosowanych w materiałach patentach to podstawowe źródło informacji o bucie. Jeśli użyto membrany, pojawiają się parametry: oddychalność (najczęściej w g/m2/24 godz.) – oznacza, ile gramów pary wodnej przepuści m2 materiału w ciągu doby. Wodoodporność (w mm) oznacza wysokość słupa wody, którego napór materiał wytrzyma bez przemakania. Im parametry wyższe, tym lepsze. Powinny dotyczyć całej powłoki buta. Cordura, nylon i ich pochodne mają czasem podaną liczbę z literą D. To parametr denier, umowna jednostka grubości włókna. Im wyższa wartość denier, tym jest ono grubsze i bardziej wytrzymałe. Modele dla pań oznacza litera L albo słowo „Lady”. Buty takie są lżejsze i mają mniejszą tęgość, wyższe podbicie i zazwyczaj nieco inaczej skrojoną podeszwę niż męska. W renomowanych butach podana jest waga. Obuwie na łatwiejsze wycieczki: około 450 g, skórzane – ponad 500 g, do wspinaczki skalno-lodowej – powyżej kilograma. Superlekkie buty (250–300 g) przeznaczone są do przełajowych biegów górskich. 7. Podeszwa Zaawansowane technologicznie buty również spodnią część mają zbudowaną z wielu warstw. Komponenty podeszew łączą dwie z pozoru przeciwstawne cechy: elastyczność i sztywność. Elastyczność ułatwia wybijanie się z palców. Sztywność pozwala na pewne poruszanie się nawet wtedy, gdy mamy oparcie jedynie dla krawędzi buta. Nie ma uniwersalnej skali sztywności, trzeba wypróbować but samemu. Najsztywniejsze są podeszwy butów przeznaczonych do wspinaczki w lodzie. Większość modeli amortyzuje działanie sił obciążających nasze stawy, kości i ścięgna, zwłaszcza gdy wędrujemy z plecakiem. Konstrukcja podeszwy i wkładek częściowo niweluje wady postawy, jak płaskostopie albo kaczy chód. Krawędzie podeszew butów przeznaczonych w wysokie góry specjalnie się profiluje, aby można było sprawnie zamocować automatyczne raki. Podeszwy powinny zapewniać dobrą przyczepność na mokrych i śliskich powierzchniach. Bieżniki powinny same się oczyszczać, nie zatrzymywać śniegu i błota. Podeszwa zwykle jest zintegrowana z korpusem. Tworzy całość ze wzmocnieniem korpusu z twardej gumy lub kevlaru. 8. Konserwacja Żadne buty nie są wieczne. Jednak gdy już zainwestujemy w obuwie sporą sumę, warto przedłużyć jego żywotność. Skórzanym i syntetycznym butom najbardziej szkodzą gwałtowne zmiany temperatur. Unikajmy suszenia obuwia przy ognisku. Każda warstwa pokrycia inaczej zareaguje na temperaturę i buty się zdeformują. Warto korzystać ze specjalnych suszarek z delikatnym nawiewem ciepłego powietrza, które są dostępne na przykład w wielu alpejskich schroniskach. W ekstremalnych sytuacjach należy włożyć buty do śpiwora. Jeśli zamarzną, nie założymy ich, a rozbijanie czekanem czy rozgrzewanie nad kuchenką skończy się uszkodzeniem wyrafinowanej struktury. But trzeba czyścić i impregnować przeznaczonymi do tego preparatami. Inne pozatykają pory membran i wierzchnich materiałów, niszcząc ich termoaktywne właściwości. Jeśli uznamy, że buty (tekstylne i niezbyt sztywne) są tak brudne, że nadają się tylko do prania, zróbmy to. Ale w niewysokiej temperaturze, z użyciem preparatów do regeneracji outdoorowej odzieży. W ostateczności można użyć delikatnych detergentów. Woski, aerozole czy płyny do czyszczenia i impregnacji często stosuje się na wilgotne powierzchnie. Impregnację trzeba powtarzać codziennie. Innych preparatów używa się do syntetyków, a innych do skóry. Przechowywać buty powinno się w prawidłach albo wypchać je zgniecionymi w kule pergaminem czy gazetą. Tym sposobem uchronimy obuwie przed deformacją. Przetarte wyściółki i wkładki, przykry zapach potu, dziury w pokryciu czy zdewastowany wibram oznaczają, że buty są do wyrzucenia. Diabeł tkwi w szczegółach, czyli jak przygotować się do wyjazdu w góry Na pytanie, kiedy najlepiej jechać w góry, bez wahania odpowiada: latem. Z Anną Szczepaniak, licencjonowaną trenerką CrossFitu i organizatorką górskich obozów, rozmawiamy między innymi o t... Gdzie można kupić buty trekkingowe? Aby w stu procentach być usatysfakcjonowanym ze swojego wyboru, najlepiej dokonać zakupu w sklepie stacjonarnym, gdzie będziemy mogli zobaczyć wybrany produkt na własne oczy. I, co najważniejsze, przymierzyć go. Bardziej doświadczeni trekkingowcy mogą pozwolić sobie na zakupy online, bez konieczności stania w długich kolejkach do kasy. Żeby zaoszczędzić wasz czas, przeszukaliśmy ofertę popularnych platform internetowych i wybraliśmy modele butów trekkingowych, które cieszą dobrymi opiniami wśród klientów, a także są przystępne cenowo. Oto one: Proste modele dostaniemy już za 200–300 zł. Bardziej wyrafinowane, w miarę wszechstronne za 400–800 zł. Na buty obuwie wysokogórskie i przystosowane do niskich temperatur trzeba wydać powyżej 900 zł.
Trekking w Dolomitach. 5 szlaków na trasy dla początkujących i zaawansowanych
Wciśnięte między Włochy, Szwajcarię a Austrię strzeliste pasmo gór Dolomitów każdego lata zachwycającymi szlakami przyciąga turystów z całego świata.
W tym artykule: Trekking w Dolomitach – szlak wokół masywu Civetta Trekking w Dolomitach – szlak Tre Cime di Lavaredo Trekking w Dolomitach – szlak wokół Lago di Carezza Trekking w Dolomitach – szlak Alta Via 1 i 2 Trekking w Dolomitach – Via ferrata dla zaawansowych Strzeliste szczyty, zielone doliny, krystaliczne jeziora i wysokie wzgórza to krajobraz, którym zachwycają Dolomity. Można się tam wybrać bez względu na doświadczenie w trekkingu. Pasmo rozciąga się między dolinami Val Rendena na zachodzie, Piawa na wschodzie, aż do Val Pusteria na północy. Najwyższe wzniesienie to licząca 3342 m n.p.m. Punta Penia. Inne szczyty osiągają ponad 2 tys. metrów. Przez region włoskich Dolomitów przebiegają dwa główne szlaki: Panorama Trek i Dolomitu Brenta Trek. Szlaki te różnią się długością i poziomem trudności, na niektóre można wjechać kolejką górską, a inne są długodystansowe i wymagają nawet tygodnia do ich pokonania. W Dolomity łatwo dotrzeć z pobliskich włoskich miast: Bergamo, Mediolanu czy Wenecji. Sezon letni na trekking w Dolomitach zaczyna się na początku czerwca i trwa do końca września. Oto 6 tras, które warto wziąć pod uwagę, planując trekking w Dolomitach. Trekking w Dolomitach – szlak wokół masywu Civetta Trasa liczy około 4 kilometry. Poruszając się jednak przedreptami, można ją skrócić. To miejsce bardzo oblegane turystycznie z uwagi na łatwość korzystania z kolejki górskiej. Najwyższy i końcowy punkt szlaku to schronisko Rifugio A. Sonino Al Coldai położone na wysokości 2135 m n.p.m. Można stąd podziwiać szczyt Cima di Coldai. Diabeł tkwi w szczegółach, czyli jak przygotować się do wyjazdu w góry latem Na pytanie, kiedy najlepiej jechać w góry, bez wahania odpowiada: latem. Z Anną Szczepaniak, licencjonowaną trenerką CrossFitu i organizatorką górskich obozów, rozmawiamy między innymi o t... Trekking w Dolomitach – szlak Tre Cime di Lavaredo Jest symbolem Dolomitów. Masyw górski w Dolomiti di Sesto, który składa się z trzech głównych szczytów Tre Cime (Trzy Szczyty): Cima Ovest (2,973 m n.p.m.), Cima Grande (2,999 m n.p.m.), Cima Piccola (2,857 m n.p.m.) Szczyty te porównywane są do wież, twierdz czy katedr stojących na straży włoskich Dolomitów. Trekking wokół nich zajmuje od 4 do 5 godzin i teren jest praktycznie płaski. Trasa liczy 12 km i pozwala dosłownie obejść masyw dookoła. Na spacer można wybrać się również z dziećmi. Trekking w Dolomitach – szlak wokół Lago di Carezza Lago di Carezza jest nazywane tęczowym jeziorem m.in. z uwagi na szmaragdowe kolory. Jest jednym z najpiękniejszych jezior w Południowym Tyrolu. Najlepiej wybrać się tam podczas wschodu lub zachodu, wtedy również widać najlepiej kolory tego jeziora. Sama trasa liczy około 4 km. Trekking w Dolomitach – szlak Alta Via 1 i 2 Szlaki długodystansowe uważane za najbardziej spektakularne pod względem widoków. Alta Via 1 liczy 120 km i jej przejście zajmuje około 8 do 10 dni. Natomiast Alta Via 2 jest dłuższa (liczy 160 km) i na przejście trzeba poświęcić więcej niż dwa tygodnie. Niebawem Joanna Brzozowska i autorka tego tekstu Magdalena Bryś wyruszają na szlak Alta Via 1 w ramach projektu „VIA. Let’s Dolomite”. Projekt łączą z celem charytatywnym – wsparciem Fundacji Wandalistki. Fundacja wspiera profesjonalistki w realizacji ambitnych górskich i wspinaczkowych projektów, oraz amatorki stawiające swoje pierwsze kroki w górach. Patronką Fundacji jest Wanda Rutkiewicz – pierwsza kobieta, która zdobyła K2 oraz prekursorka polskiego himalaizmu kobiecego. Magda i Asia przechodząc ten szlak, chcą pokazać innym dziewczynom m.in., że same mogą zorganizować wyjazd w góry, odkrywać nowe miejsca, zdobywać nowe doświadczenia oraz przeżywać wspaniałe przygody w naturze. Uczestniczki wierzą, że poprzez bycie w górach i aktywne spędzanie czasu mocna wzmocnić siebie. Każdy może dołączyć do zbiórki na Fundację Wandalistki, która znajduje się pod linkiem. Mateusz Waligóra coraz bliżej przejścia wszystkich szlaków w Tatrach. Wcześniej omal nie zginął na Kościelcu Mateusz Waligóra nie zwalnia tempa. Po ukończeniu trawersu Grenlandii wystartował z nowym projektem podróżniczym. W ramach #TatrzańskichOpowieści planuje przejść wszystkie znakowane szlaki... Trekking w Dolomitach – Via ferrata dla zaawansowych Dolomity to idealne miejsce do pieszych wędrówek, ale też wspinaczki wysokogórskiej. Każdy miłośnik gór znajdzie coś dla siebie i spędzi aktywnie czas blisko natury. Via ferrata to specjalny szlak w górach wyposażony przede wszystkim w linę asekuracyjną, a czasami też w metalowe szczeble i drabinki. W okolicy Cortiny d’Ampezzo wytyczono ich kilkadziesiąt, różnią się stopniem trudności. W przypadku, gdy pierwszy raz wyjeżdża się na via ferraty lub chce się wziąć dzieci warto rozważyć m.in. drogę Barbara e cascate di Fanes, która można pokonać w ciągu jednego dnia. Natomiast dla bardziej doświadczonych wspinaczy jest via ferrata Sci Club 18, która jest drogą typowo sportową, na której można sprawdzić swoją technikę, ale też jak radzi się z wysokością. Nasz ekspert Magdalena Bryś Entuzjastka biegania ultra, szlaków długodystansowych i fotografii sportowej. Lubi pisać i rozmawiać z osobami, które podejmują różne wyzwania m.in. sportowe i te dosyć ekstremalne, by poznać ich motywacje i działanie.
Pierwsze samotne zimowe pokonanie Trasy Zakarpackiej przez Ukrainkę
14 lutego 2022 r. Alina Kosovska dokonała pierwszego zimowego przejścia w pojedynkę przez największą atrakcję ukraińskich Bieszczadów. Kilka dni później, ruszyła do walki o swój kraj.
W tym artykule: Trasa Zakarpacka to nowa atrakcja turystyczna Ukrainy Kim jest Alina Kosovska? Skąd pomysł na wyprawę przez Trasę Zakarpacką? Podróżniczka na wojnie 400-kilometrowy marsz przez szlak Trasy Zakarpackiej w Ukrainie Alina rozpoczęła 8 stycznia. Do celu wyprawy dotarła po 27 dniach. Wcześniejsze próby samotnego przejścia tej wymagającej trasy były już podejmowane przez innych podróżników. Wszystkie kończyły się jednak niepowodzeniami z uwagi na warunki pogodowe, problemy z kondycją fizyczną, ale również – w niektórych częściach szlaku – przez niewystarczające oznaczenia. Trasa Zakarpacka to nowa atrakcja turystyczna Ukrainy Trasa Zakarpacka to najdłuższy szlak górski w Ukrainie, znakowany kolorem czerwonym. Rozciąga się na długości 398 km od wsi Wielkie Berezne na granicy ze Słowacją, do kolejnej miejscowości Diłowe w pobliżu granicy rumuńskiej. Najbardziej wymagającym odcinkiem trasy jest szczyt Howerla (2061 m n.p.m., najwyższy szczyt Ukrainy), który znajduje się w części pasma Czarnohory. Cały długodystansowy szlak powstał w 2004 r. 6 lat później Trasę Zakarpacką oznakowała pozarządowa organizacja ukraińska z Zakarpacia „Szlaki Karpackie”. Jednym z celów podjęcia wyzwania przez Alinę Kosovską była chęć pomocy z spopularyzowaniu nowej turystycznej atrakcji Ukrainy. W swoich mediach społecznościowych Alina podkreśla, że jednym z najtrudniejszych odcinków szlaku było pasmo Czarnohory aż do masyw Marmarosy. By tam dotrzeć, należało pokonać 100-kilometrowy odcinek bez żadnego schroniska z zaopatrzeniem po drodze. Co prawda podróżniczka zabrała ze sobą odpowiednie zapasy, wiązało się to jednak z większym obciążeniem jej plecaka. Podczas wędrówki dostarczała m.in. apteczki do schronisk, które były na trasie, by inni turyści na szlaku mogli z nich w przyszłości korzystać. Kim jest Alina Kosovska? Od wielu lat Alina Kosovska pracuje dla ukraińskiej armii i zajmuje się prowadzeniem wycieczek po górach. Wspiera również inicjatywę miłośników gór zbierających śmieci ze szlaków i naprawiających górskie chaty. Znajomość szlaku bardzo jej pomogła. Dzięki temu potrafiła rozpoznać wszystkie oznaczenia i poruszać się po obszarach, które szczególnie zimą są bardzo trudne. Do pokonania tego wymagającego szlaku przygotowywała się fizycznie, m.in. biegając na dystansach maratońskich. Wcześniej zadbała o przetestowanie każdego elementu sprzętu na szlaku: od skarpetek i rękawiczek, po namiot i śpiwór. Planując wyprawę, Alina brała pod uwagę wszystkie możliwe problemy, z jakimi mogła się spotkać. W praktyce okazało się, że najtrudniejsze były odcinki trasy pokryte śniegiem, gdzie droga była bardzo wymagająca i powolna. Dziennie pokonywała od 7 do 8 kilometrów, czyli mniej niż kilometr na godzinę. Najdłuższy dystans jednego dnia (22 km) udało jej się przebyć w paśmie Grzbiecie Czarnogórskim. Kiedy to robiło się naprawdę ciężko, Alina zaczynała liczyć kroki. Naładuj się dobrą energią Karpat, czyli wędrówka w klimacie etno Skąd pomysł na wyprawę przez Trasę Zakarpacką? „Zdecydowałam się na przejście szlaku, bo wiedziałam, że nikt wcześniej nie pokonał go zimą. Karpaty to moje rodzinne góry. W czasie, gdy nie było wojny, przygotowywałam się i szkoliłam do przejścia tej trasy. Oprócz służby w wojsku, pracowałam wcześniej jako przewodniczka górska Karpatach, więc znam te góry bardzo dobrze” – opowiada National-Geographic.pl. Po zakończeniu wyprawy Alina planowała wybudować schronisko górskie, w którym przez cały rok dyżurowaliby wolontariusze dbający o środowisko i bezpieczeństwo turystów. W kwietniu planowała wejść na Ararat (najwyższy szczyt w Turcji), by sprawdzić się w alpinizmie. Wojna postawiła plany kobiety pod znakiem zapytania. Podróżniczka na wojnie Kilka dni po ukończeniu szlaku przez Alinę, Rosja po raz kolejny zaatakowała Ukrainę. Alina pracuje dla armii od 2014 r., kiedy wybuchła wojna. Na początku była wolontariuszką, a potem zaczęła organizować pomoc dla wojska i dla ochotników. Na froncie spędziła ponad 2 lata. 24 lutego 2022 r. wróciła na linię ukraińskiej obrony. Na swoich kanałach mediów społecznościowych poprosiła o wsparcie Ukrainy, szczególnie o pomoc dla ukraińskich uchodźców. Po wojnie chciałaby napisać książkę, reportaż z zimowego i letniego przejścia szlaku oraz o jej doświadczeniu górskim. Sudety nie gorsze niż Karpaty! Sprawdź, dlaczego warto tu przyjechać Przygotowaliśmy dziesięć sudeckich propozycji. Od szlaków, po karczmy! Bo jak na żurek to... najlepiej tutaj. Nasz ekspert Magdalena Bryś Entuzjastka biegania ultra, szlaków długodystansowych i fotografii sportowej. Lubi pisać i rozmawiać z osobami, które podejmują różne wyzwania m.in. sportowe i te dosyć ekstremalne, by poznać ich motywacje i działanie.
Co zabrać w góry zimą? Sprawdź naszą listę
Góry zimą są piękne, ale żeby je zdobywać, trzeba być odpowiednio przygotowanym. Sprawdź, co pomoże ci na szlaku.
W tym artykule: Jak się ubrać w góry zimą? Zima w górach – co zabrać? Na początku stycznia część narciarzy spotkała nieprzyjemna niespodzianka. Okazało się bowiem, że z powodu niewystarczających ilości śniegu i warunków pogodowych niektóre stoki nie otworzyły się na pierwszy długi weekend w nowym roku. Taki komunikat pojawił się, chociażby w stacji narciarskiej pod Szrenicą w Szklarskiej Porębie. Co robić w takiej sytuacji? Można szukać innych stoków w okolicy lub na jeden dzień zamienić narty bądź deskę na buty. Na górskich szlakach śniegu nie brakowało, a według prognoz biało będzie jeszcze co najmniej przez kilka tygodni. Alpinista odkrył skarb na Mont Blanc. Teraz otrzyma znaleźne Mont Blanc kusi nie tylko zdobywców szczytów górskich, ale także poszukiwaczy skarbów. Dlaczego? Jak się ubrać w góry zimą? Wygodne buty to dopiero podstawa podstaw, jeśli chodzi o przygotowanie do zimowego wyjścia w góry. Jakie obuwie wybrać? Przede wszystkim ciepłe i wygodne. Trampki i halówki nie wchodzą w grę. Dobre buty trekkingowe na okazjonalne wycieczki można kupić już za około 200 zł i wbrew przedawnionym przekonaniom wcale nie muszą być za kostkę. Krótsze modele również zapewniają nam stabilizację i amortyzują wstrząsy. Zostańmy na chwilę przy butach. Może być tak, że nawet niezawodna podeszwa nie poradzi sobie na zaśnieżonym i oblodzonym szlaku. I na to jest sprawdzony sposób. Raki nie są już zarezerwowane tylko dla himalaistów i wyczynowych wspinaczy górskich. Zimą w górach ma je na sobie coraz więcej turystów i bardzo dobrze, bo dzięki nim idzie się nie tylko wygodniej, ale przede wszystkim bezpieczniej. Ceny raków różnią się w zależności od częstotliwości użytkowania. Jeśli wiemy, że nie będziemy chodzić po górach przez całą zimę, w dodatku po najbardziej wymagających szlakach, warto wybrać tańsze i prostsze modele. Dodatkową stabilizację zapewniają nam kije trekkingowe. Choć niektórym mogą kojarzyć się jako dodatkowy balast, to wystarczy przejść z nimi kilkanaście metrów, żeby poczuć znaczną różnicę na plus. Poprawnie używane kije odciążają nasze stawy i mięśnie, przez co zużywa się mniej energii w ruchu. Tajemniczy trójkąt na Babiej Górze. Fotograf uwiecznił niecodzienny widok Na szlakach warto mieć oczy szeroko otwarte. Oprócz malowniczych widoków możemy dostrzec również ciekawe zjawiska na niebie i gry świateł. Zima w górach – co zabrać? W wielu parkach narodowych obowiązuje zakaz poruszania się po zmroku. Kiedy robi się ciemno, jeszcze łatwiej się poślizgnąć, potknąć lub po prostu zgubić. Szczególnie zimą warto wziąć to pod uwagę, przy planowaniu trasy do przejścia. Zaśnieżone szlaki pokonuje się dłużej, dlatego możemy potrzebować nieco więcej czasu. Co zrobić, kiedy na trasie zastanie nas wieczór? Oświetlić sobie drogę oczywiście. Ostatecznie można użyć latarki w telefonie, jednak najwygodniej rozwiązaniem będzie czołówka. Poza ciepłym ubraniem, najlepiej termicznym, warto pamiętać też o termosie z ciepłą herbatą lub kawą. Rozgrzewający kubek na górskim szlaku smakuje najlepiej. Oczywiście termos przyda nam się nie tylko zimą, ale też latem. To nieduży, ale bardzo praktyczny wydatek. Zima w górach rządzi się swoimi prawami. Doświadczeni trekkerzy dobrze wiedzą, że bardzo przydatne mogą być gogle. Kiedy zacina wiatr ze śniegiem, widoczność jest mocno ograniczona, dlatego nie możemy pozwolić sobie na to, żeby iść ze zmrużonymi oczami. W goglach będzie nam wygodniej, bezpieczniej i znacznej cieplej. Alternatywą mogą być też specjalne okulary polaryzacyjne. Dzięki nim nasze oczy dodatkowo odpoczną od odbijającego się od śniegu i lodu światła. Z każdym kolejnym zimowym wyjściem w góry, będziemy bardziej doświadczeni, a lista rzeczy do zabrania będzie się optymalizowała. Nie od razu musimy kupować gogle czy kije trekkingowe, jednak odpowiednie obuwie, dodatkowa warstwa ubrań w plecaku i termos z gorącą herbatą to podstawa na szlaku – nawet stosunkowo krótkim.
Aktywny wypoczynek w Trentino. Trekking czy e-rowery? Sprawdzamy!
Pierwszy wyjazd zagraniczny od wybuchu pandemii. Pierwszy raz w Trentino i, jak okazuje się na miejscu, pierwszy dziennikarz spoza Włoch w tym sezonie. Jestem gotów poznać miejsce, o którym słyszę już od dawna.
W tym artykule: Leśna kąpiel w Parco del Respiro Trekking w Dolomiti di Brenta Jezioro Molveno z perspektywy dwóch kółek Jedz, delektuj się, smakuj i… nie grzesz w kuchni Praktyczne informacje Na lotnisku Bergamo-Orio al Serio ląduję punktualnie o 8 rano. Już kilka minut później jadę samochodem w kierunku Trentino – miejsca, gdzie spędzę najbliższe dni. Butelka chłodnej wody pozwala mi zapomnieć o krótkiej nocy i porannym locie. – Wiesz, Trentino ma bardzo bogatą historię – zagaja kierowca. – Przed laty region leżał na terytorium panowania monarchii austro-węgierskiej. Te wpływy widać do dziś, nie tylko w kuchni, ale też w mentalności. Często powtarzam, że Trentino to most do innych kultur – dodaje. Wkręcam się jego w opowieść. – To bardzo włoski region, ale pod pewnymi względami różni się od reszty kraju. Na przykład, mój dziadek miał bardzo jasne blond włosy – śmieje się mój rozmówca. Po krótkiej drzemce w aucie widzę, że otoczenie nie wygląda już tak, jak jeszcze pół godziny temu. Płaskie tereny ustąpiły miejsca górom. Kierowca z wyraźnym entuzjazmem wita mnie w Trentino. Czas rozpocząć włoską przygodę! Leśna kąpiel w Parco del Respiro O leśnych kąpielach po raz pierwszy usłyszałem kilka miesięcy temu. Wtedy nie była to jeszcze szczególnie popularna aktywność. Za chwilę będę miał okazję dowiedzieć się, na czym tak naprawdę polega. Wprowadza mnie Stefania. – Możesz wybrać dowolny kamień i zostawić w nim dręczące cię myśli. Nie ma sensu zabierać ich do lasu – zachęca. Chwilę później przechodzimy przez symboliczną „bramę między światami”. Kątem oka widzę, że Stefania wykonuje coś na wzór wycierania butów. Sam przykucam, dotykam ściółki i dziękuję drzewom za to, że są. Za tlen, za cień i za wszystkie inne dary, których na co dzień nie doceniam. Leśna kąpiel składa się z 5 ćwiczeń. Najpierw oboje skupiamy swoją uwagę na cieniu i padających na ziemię snopach światła. Po rozbudzeniu wzroku pora na słuch. Przez kilkaset metrów idziemy w absolutnej ciszy, koncentrując się na dochodzących z różnych stron dźwiękach. Stefania przerywa milczenie specjalnym dzwonkiem w momencie, kiedy dochodzimy do miejsca z „wyjątkową energią”. Siadam pod największym z drzew. Moja przewodniczka inicjuję krótką medytację. – Skup się na oddechu. Wdech i wydech... Powietrze przechodzi kolejno przez wszystkie części ciała – mówi spokojnie. Takie ćwiczenie, nawet jeśli trwa tylko kilka minut, potrafi być bardzo relaksujące. Zwłaszcza na łonie natury. Po medytacji nawet szyszki pod nogami kują jakby mniej. Wyciszeni ruszamy dalej doświadczać las. Kolejno przez dotyk, a następnie przez serce. – Idź nie tam, gdzie prowadzi cię wzrok, a tam gdzie czujesz. Po drodze zbieraj gałązki, szyszki i inne dary lasu, które przykuwają twoją uwagę – instruuje mnie Stefania. Oboje nieco chaotycznie chodzimy między drzewami. Dzwonek ponownie oznacza koniec ćwiczenia, a przynajmniej jego pierwszej części. Z zebranych darów lasu robimy autorską mandalę. Z pozornie przypadkowych przedmiotów udało nam się stworzyć coś intrygującego. Parco del Respiro leży na skraju wioski Fai della Paganella. Dlaczego właśnie w tym lesie warto zażyć leśnej kąpieli? Oczywiste atuty estetyczne to nie wszystko. Gęsto rosnące w lesie buki są dodatkowo źródłem monoterpenów – związków chemicznych o silnych właściwościach zapachowych. Razem z sosnami i świerkami drzewa tworzą wyjątkowy mikroklimat polecany szczególnie osobom, które borykają się z chorobami kardiologicznymi. Kto lubi poczuć, jak serce bije mocniej, powinien rozważyć spacer jedną z pieszych tras w Parco del Respiro. Szlaki nie są bardzo wymagające i żaden z nich nie jest dłuższy niż kilka kilometrów. Ze względu na sąsiedztwo znanych na całym świecie Dolomitów, inne, mniejsze wzniesienia w regionie nie są tak tłumnie oblegane. Możemy zatem w spokoju nacieszyć się panoramą okolicznych miast i miasteczek, w tym Trydentu. Trekking w Dolomiti di Brenta Pierwszy pełny dzień w Trentino. Wypoczęty i podekscytowany czekam na przewodnika. Dziś będzie aktywnie. Wiem tylko tyle, że wybieramy się w góry. Nauczony doświadczeniem własnym oraz znajomych piechurów wkładam wygodne buty trekkingowe. Do plecaka zabieram tylko to, co najważniejsze (w tym m.in.: dwie butelki wody, batonik, krem z filtrem i kapelusz, gdyby słońce jednak zechciało wyjść zza chmur). Zbędne kilogramy na plecach to ostatnie, co będzie mi potrzebne po kilkunastu kilometrach marszu. Samuele już na mnie czeka. To on pokaże mi dziś najpiękniejsze miejsca w Dolomiti di Brenta. Nazwa tego pasma górskiego jest myląca. Paganella (2,124 m n.p.m.), na którą się wybieramy, nie leży w Dolomitach, tylko w górach, które mają podobną budową geologiczną. Szczyt zdobywamy „na leniucha”, czyli wjeżdżając dwoma kolejkami z miasta Andalo. Druga z nich to wyciąg narciarski, z którego zimą tłumnie korzystają turyści – również z Polski. Oczywiście na Paganellę można wejść też pieszo lub wjechać rowerem, co wcale nie musi być tak męczące, jak się wydaje. O tym jednak później. Im wyżej, tym chłodniej, a górskie widoki robią się coraz ciekawsze. – Zobacz, świstak. Jest tu prawie za każdym razem, kiedy rano wjeżdżam na górę – mówi Samuele. Rzeczywiście, pod nogami widzę charakterystycznego futrzaka, który do dziś wielu Polakom kojarzy się z zawijaniem w sreberka. Trekking zaczynamy od Sentiero delle Aquile. Szlak ma swój początek na szczycie Paganella, a jego całkowite przejście, zgodnie z drogowskazami, powinno zająć około godziny i 15 minut. Jednym z ciekawszych miejsc, jakie widzimy po drodze, jest naturalna jaskinia. Mój przewodnik opowiada, że bije w niej źródło wody, dzięki której ludzie są młodsi. Obaj uzupełniamy bidony do pełna. W porównaniu do mijanej via ferraty trasa nie jest trudna, ale i tak trzeba być ostrożnym. Zwłaszcza na odcinku ze stalowym łańcuchem. Za nim czeka na nas... dzwonek. – Możesz pomyśleć marzenie i zadzwonić – wyjaśnia Samuele. Nie zastanawiając się dwa razy, szybko chwytam za sznurek. Kolejny etap trasy jest już o wiele prostszy. Co prawda wspinamy się coraz wyżej (w sumie przewyższenie na trasie wynosi około 155 metrów), ale droga jest coraz szersza. Strome krawędzie oddalają się na bezpieczną odległość od moich stóp, ale widoki nie tracą na jakości. Jest pięknie, po prostu. Po dotarciu do rozwidlenia dróg nie wracamy na szczyt. I dobrze, bo nie chcę jeszcze wracać do miasta. Zamiast tego kontynuujemy wycieczkę, idąc szlakiem z numerem 602. – To stare oznakowanie. Przed rozpowszechnieniem nawigacji GPS służyło przede wszystkim ratownikom górskim – dowiaduję się od Samuele. Jezioro Molveno z perspektywy dwóch kółek Na wycieczkę rowerową czekam z ekscytacją i pewnymi obawami. Jak wiele osób w pandemii mocno ograniczyłem aktywność fizyczną i forma już nie ta, co jeszcze półtora roku temu. Na miejscu moje obawy znikają. Przygodę z jednośladem zaczynam w centrum miasteczka Andalo. Tuż obok kolejki, którą wjeżdża się na Pagenellę, mieści się wypożyczalnia rowerów Pagenella Bike Academy. Okazuje się, że razem z Eleną, moją przewodniczką, będziemy jeździć elektrycznymi rowerami górskimi eMTB. Już sam silnik sprawia, że jazda jest przyjemniejsza, a przed stromymi podjazdami mogę nie tylko zmienić przerzutki, ale też włączyć wspomaganie. Kiedy jedziemy w kierunku jeziora Molveno, przypominam sobie rowerzystów mijanych wczoraj. Już wiem, że wcale nie musieli być aż tak bardzo wysportowani, jak mi się wydawało. Trasa jest pełna wzniesień i wyboista. Nie odczuwam tego jednak na moim rowerze. Szlakiem poruszają się zarówno cykliści, jak i piesi turyści. Mijamy się bezkolizyjnie. Wygląda na to, że przez kilka sezonów obie grupy nauczyły się żyć ze sobą w zgodzie. – Rowery elektryczne cieszą się ogromną popularnością. Zwłaszcza teraz, kiedy ludzie chcą wrócić do formy po długich miesiącach spędzonych w domu – mówi Elena. Jak dodaje, latem uczy dzieci i młodzież szusowania na dwóch kółkach, a zimą prowadzi lekcje jazdy na nartach i snowboardzie. To kolejne potwierdzenie tego, że w Trentino sezon na aktywny wypoczynek trwa cały rok. Po około 30 minutach dojeżdżamy do jeziora Molveno. – Przepięknie – tylko tyle jestem w stanie powiedzieć. Turkusowa woda bajecznie komponuje się, z otaczającymi ją górami. Samo jezioro jest ogromne i, jak się potem dowiaduję, dość chłodne. To dlatego, że choć sztuczne, to jest zasilane wodą z lodowca. Niska temperatura nie odstrasza jednak plażowiczów i amatorów sportów wodnych. Po drodze mijamy kilka osób pływających na deskach SUP. Naprzeciwko niewielkiej plaży mieści się pole campingowe. Widzę całkiem sporo kamperów i namiotów. Wcale nie dziwię się przyjezdnym. Sam chciałbym wstawać co rano z widokiem na takie jezioro. Kiedy okrążamy Molveno droga jest już płaska. Na chwilę zjeżdżamy z trasy, żeby zobaczyć drugi, mniejszy ale równie urokliwy akwen – jezioro Nembia. Nie widzę żadnej wypożyczalni ze sprzętem sportowym. Ludzi też jest znacznie mniej. Drewniany pomost za to aż prosi się, żeby usiąść z książką i wdychać rześkie, górskie powietrze. Na to nie mamy jednak czasu. Jedziemy dalej, w kierunku miasta. Na obiad. Jedz, delektuj się, smakuj i… nie grzesz w kuchni Pamiętacie film „Jedz, módl się, kochaj” z Julią Roberts w roli głównej? Grana przez nią Liz rozpoczyna swoją podróż po świecie od Włoch, gdzie oddaje się przyjemności jedzenia. W Trentino wielokrotnie przypominam sobie sceny z knajpek i restauracji. Na moich talerzach kolejno ląduje wszystko to, co powinno: pizza, spaghetti, gnocchi... W kieliszku oczywiście wino. Jak się dowiaduję, pasta nie jest najpopularniejszym przysmakiem na północy Włoch, ale i tu praktycznie w każdym menu znajduję tagliatelle z różnymi dodatkami, najczęściej dziczyzną i regionalnymi serami. Za każdym razem, kiedy zastanawiam się, co zamówić na obiad lub kolację słyszę, że specjałem kuchni Trentino jest polenta. Przedostatniego dnia wyjazdu decyduję się właśnie na gotowaną kaszę z mąką. Lokalny przysmak okazuje się lekkim, a zaraz sycącym dodatkiem do mięs, serów lub grzybów. Lubię to! Polenta zawdzięcza swoją popularność temu, że jest bardzo prosta w przygotowaniu, a składniki są łatwe do zdobycia. Każdy posiłek w towarzystwie Włochów jest okazją do rozmów o lokalnej kuchni i grzechach, jakich dopuszczają się zagraniczni restauratorzy. – Najbardziej dziwią mnie Amerykanie, kiedy w filmach zamawiają jedną pizzę na paczkę znajomych. Przecież to danie dla jednej osoby – burzy się moja przewodniczka. Jak dodaje, niedopuszczalna jest też pizza z ananasem (niestety) albo jeszcze gorzej z keczupem. Kolejne poważne przewinienie to dodawanie mleka do carbonary. Kawa to już oddzielna kwestia. Niemalże świętość. Choć sam na co dzień jej nie pijam, w Trentino robię wyjątek. Serwowana w maleńkich filiżankach rzeczywiście pobudza i co dla mnie ważniejsze, jest bardzo smaczna. Z początku symboliczne porcje napitku mnie dziwią, ale szybko poznaję metodę. – Są małe, ale mocne. Wiesz, że to prawdziwa kawa. Za granicą zamawiam tylko espresso. Przecież wszystko inne to czarna woda – śmieje się Elena. Jako laik nie mam odwagi wchodzić z nią w dyskusję. Praktyczne informacje W Trentino sezon trwa praktycznie cały rok. Od wiosny do jesieni region odwiedzają głównie miłośnicy trekkingu, wycieczek rowerowych, ale też sportów wodnych – w tej kwestii prym wiedzie jezioro Garda. Zimą z kolei bardzo chętnie przyjeżdżają narciarze, także z Polski. Większość wypożyczalni sprzętu oferuje lekcje z profesjonalnymi nauczycielami. Wielu mieszkańców Trentino pracuje w branży turystycznej. Miejscowe hotele w dużej mierze nie należą do globalnych koncernów, a są od pokoleń prowadzone przez rodziny. Dojazd na własną rękę samochodem lub tanimi liniami lotniczymi. Wizz Air (Lotnisko Chopina) i Ryanair (Lotnisko Warszawa-Modlin) latają bezpośrednio z Warszawy na lotnisko Bergamo-Orio al Serio.
Pieszo przez Gruzję. Tuszetia i Chewsuretia - krainy wymarzone na górski trekking
Co jakiś czas wodospady i zapadliska wyłaniające się zza mgły. Widok jest imponujący. Oto jedne z najpiękniejszych szlaków Kaukazu.
Wszystko zaczęło się w swanetyjskiej Mestii, na drugim krańcu Gruzji. Nasz stary gruziński przyjaciel Robinson, jedyny człowiek w kraju o takim imieniu, razem z żoną urządzili nam „przedwesele”. Lało się domowe wino, potem czacza, były tańce i łzy. Bo ten Robinson tęskni za spokojem. A tu góry wokół popularnej nie tylko wśród Polaków Mestii rozdeptali turyści, czaczę zmieniono na whisky, rankiem budzi huk helikopterów z nowego lotniska. – Gdybym był młodszy pojechałbym jeszcze raz do Omalo – rzucił Robinson, a potem opowiadał historie o Tuszetii. Szczegółów nie pamiętaliśmy następnego dnia. Ale trzy dni później siedzieliśmy już w dżipie 700 km dalej, na nieznanym nam dokładnie wschodzie kraju. Giorgi Tsikaradze, przed trzydziestką, miłośnik czaczy i filmów z policyjnymi pościgami, jedzie brawurowo i tylko zerka w lusterko w oczekiwaniu na nasze reakcje. Poskręcana jak jelita, ciągnąca się gliniastym urwiskiem aż do Omalo droga to całe jego życie. Daje pracę, jedzenie, emocje. Co jakiś czas wodospady pozwalają na umycie ubłoconych szyb, wtedy zapadliska wyłaniają się zza mgły. Widok jest imponujący. – W takich chwilach w oczach pasażera można zobaczyć, jakim jest człowiekiem – uśmiecha się filozoficznie Giorgi. Gdy w 2012 r. dziennikarze kanału BBC okrzyknęli tę trasę jedną z najniebezpieczniejszych na świecie, zaczęli rozjeżdżać ją motomaniacy i miłośnicy adrenaliny. Giorgi wabi ich wskazówkami w obcych językach i czaczą, ale w głębi duszy za nimi nie przepada. Tacy bowiem uznają Omalo, malutką wioskę, za koniec świata. Może dlatego, że stałych mieszkańców jest tu zaledwie siedmiu. Cała reszta na zimę schodzi w dół. Wtedy drogi są nieprzejezdne, a najstarsi wyjadacze, którzy zostali, poruszają się wśród zasp śniegu. Nie hodują kur, nie stosują pieniędzy (wymieniają się dobrami jak za dawnych lat), a żywność trzymają w drewnianych beczkach. Cieszą się z każdego gościa. Co obrotniejsi zakładają hostele, których w sezonie otwiera się tu kilka; jeden należy do Polaków. Początek świata Jest też drugi rodzaj turystów. Gotowi na niewygody długiej drogi i bąble na stopach. Ich Giorgi rozpoznaje już w trakcie samochodowego podjazdu do Omalo. Przekonujemy się, że z nimi podzieli się czaczą podczas rozbijania namiotów, a rano włoży do plecaka chinkali, nadziewane mięsem pierożki, klasyk narodowej kuchni, który narodził się w sąsiedniej Chewsuretii. Dla wędrowców Omalo, szumnie zwane „stolicą regionu”, to nie koniec świata, a jego początek. Pierwszego dnia idziemy powoli, w głowie jeszcze szumi czacza. Ale trasa szutrową drogą wiedzie przez 12 km do zjawiskowego Dartlo. Następnego dnia rozbijamy się na lancz nieopodal samotnej baszty w Kwawlo. Dalej mijamy osady Chescho i Parsma. Ich wieże przypominają warowne zamki. Wioska Girevi to ostatnia zamieszkała osada w dolinie, tutaj można zahaczyć o posterunek pograniczników oznaczony flagą. Zagadują bardziej towarzysko niż oficjalnie (ale przepustka, którą wydają, jest niezbędna do spacerów w tym rejonie). Dalej trasa wiedzie wzdłuż strumienia Kvakhidisitskali, a potem przez ruiny Chontio. Łąki Kvahidi są idealne na kemping, w okolicy nie brakuje strumieni, wokół nie ma już nikogo. Widok na góry, przełęcze i kwitnące na fioletowo łąki robi wrażenie, tak jakbyśmy byli tu całkiem sami, a świat dopiero powstał. Samotność, którą tak reklamował nam Giorgi, tutaj nabiera innego wymiaru. Idziemy każdy swoim tempem, pogrążeni w cichej kontemplacji. Aż do następnego dnia nie spotkamy żadnych turystów. Błogość. Wtedy pojawiają się psy pasterskie. W przewodnikach radzono, by w takiej sytuacji zatrzymać się i zawołać na pasterza. Tego jednak nie widać. Gdy wreszcie wyłania się zza wzgórza, oddychamy z ulgą. Żywo gestykuluje i pokazuje na kamienie. Potakujemy zdziwieni. Potem czytamy, że na górskim szlaku wciąż można spotkać miejsca pogańskiego kultu chati – kopczyki z kamieni uformowane w wieżyczki i zakończone porożami baranów lub koziorożców. Według wierzeń nie powinny się do nich zbliżać kobiety. Na szczęście nie mieliśmy takiego pomysłu. Obyło się bez profanacji. Zapomniane przez Boga Piątego dnia docieramy do przełęczy Atsunta (3431 m n.p.m.). To naturalna granica między Tuszetią i Chewsuretią. Mówią o nich: krainy zapomniane przez Boga. Nie bez powodu. Wciśnięte w północy wschód Gruzji, graniczące z rosyjskimi republikami Czeczenią i Dagestanem, odizolowane od reszty kraju, wciąż nie są zadeptane. Zachowują swój pierwotny charakter i rytm życia. Chewsurowie uważają, że mieszkają na tych terenach od początku świata (choć niektórzy twierdzą, że są potomkami uciekających z Ziemi Świętej krzyżowców). Ich sąsiedzi z drugiej strony przełęczy, Tuszeci, to ostatnia w Gruzji grupa etniczna, która przyjęła chrześcijaństwo. Tradycyjnie, choć nie wiadomo dlaczego, na tuszeckim stole nie znajdziecie zakazanej w regionie wieprzowiny. Za to na żadnej uczcie nie zabraknie baraniny – z końcem maja gruzińscy górale wyruszają na wysokie hale, by przez letnie miesiące wypasać owce. Szczęściarze mogą się załapać na tradycyjną gruzińską suprę, czyli biesiadę wokół zastawionego stołu, którą nieodmiennie dowodzi tamada, wodzirej i mówca. O baraninie możemy tylko pomarzyć. Na drodze pojawiają się strumienie, tracimy nieco czasu, by je przekroczyć. Zastanawiamy się nawet, czy nie dać się poskromić żywiołowi, oddać naturze i błogiemu oczekiwaniu na kogoś z końmi. Zwalniamy. Przestajemy się ścigać. Ogarnia nas bezczas. Niebawem skończy się samotność, zaczną pierwsze osady. Gdy na trasie mijamy spektakularną twierdzę Mutso, wartą wspinaczki na wzgórze, nagle czujemy się bezradni wobec monumentalnej historii. To święte miejsce Chewsurów. Zbudował ją mityczny Torgwa Dzagani; jego kamienny tron znajduje się w jednym z najwyższych punktów fortecy. Na końcu trekku czeka Szatili, XII-wieczna osada 60 wież. Zaułki, przejścia z kamienia nadają jej starej części magiczną aurę. W jednej z baszt można nawet przenocować (choć to najdroższy nocleg we wsi!). Tutaj szlak się rozdziela. Część wędrowców kupuje zapasy i rusza dalej, w kierunku Kazbegi, przez przełęcz Sadzele. Na końcu tej drogi kontemplują w prawosławnym klasztorze Tsminda Sameba. My tym razem odpuszczamy. Śmiejemy się, że to wpływ Robinsona z Mestii. Znaleźliśmy już naszą bezludną wyspę, do której jeszcze nie raz będziemy wracać. Trekking Omalo - Szatili Trasa: 77,5 km Czas: 5 dni Kiedy? Lato