Na tej wyspie miał się narodzić Zeus – jeździmy tam na najpiękniejsze plaże w Europie
Kreta – wyspa mitów, walk i pieśni. Tu historia nie zamyka się w muzealnych gablotach. Słychać ją w trzasku liry, w okrzykach „opa!”, w stukocie butów na rozgrzanym kamieniu. Unosi się z dymem jagnięciny i słodyczą rakomelo. Zamiast podręcznika – kieliszek wina. Zamiast wykładu – taniec pamięci. Na tej wyspie każda cywilizacja zostawiła swój cień, a każdy Kreteńczyk nosi go w sobie.
Spis treści: Panigiria – święto w Anogii Taneczne wspomnienie historii Cienie wielkich cywilizacji Na ścieżkach mitu i rzeczywistości Osnute mitem antyczne ruiny, weneckie twierdze, tureckie minarety, dzikie plaże i niknące w chmurach górskie wioski. Kreta fascynuje historią i surowym pięknem pejzażu. – Co tam trzymasz pod pachą? Historię Krety? Pokaż no – Janis wychyla kieliszek ognistej raki i bierze w dłonie opasły tom. – Rany! Taką cegłą można zabić – roześmiane oczy przebiegają po zadrukowanych stronach. – Co my tu mamy: kultura minojska, Grecja klasyczna, Rzymianie, Bizancjum, Arabowie, potem Wenecja, Turcja, aż w końcu niepodległość. Zwariować można! – zapala kolejnego papierosa. – Kreta! Ileż potęg połamało na niej zęby? I czego przetoczono tu więcej: krwi czy wybornego wina? Jeszcze kropelkę rakomelo? Kieliszki na nowo zaczynają połyskiwać słomkowymi refleksami. – Jamas! („na zdrowie”). I wyrzuć tę książkę! Na Krecie historię poznaje się inaczej. Zaraz wszystko zrozumiesz. Niech tylko ksiądz wypuści ludzi z kościoła! Panigiria – święto w Anogii Dziś w leżącej na zboczu masywu Psiloritis wiosce Anogia wielki dzień. Panigiria! Doroczne święto ku czci Matki Boskiej. Spoglądam na ryneczek zamknięty w pierścieniu bielonych domów. Wyczekujące mieszkańców stoły uginają się pod naporem wina, gemisty, jagnięciny i kociołków z favą. Zapach obezwładnia. Wabi amatorów łatwego życia. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/GettyImages-1423835421-0b1f758.jpg" width="6000" height="4000" alt="Urokliwa uliczka w wiosce Anogia na Krecie, w regionie Rethymno – tradycyjna zabudowa i donice z kwiatami tworzą malowniczy, grecki klimat/tatakis/Getty Images" title="Urokliwa uliczka w wiosce Anogia na Krecie, w regionie Rethymno – tradycyjna zabudowa i donice z kwiatami tworzą malowniczy, grecki klimat/tatakis/Getty Images" /> Z zastygłych w upale uliczek wylewają się zastępy wiecznie głodnych kotów. Doskonałe wyczucie czasu! Bo oto drgają liny dzwonnicy i na plac spada donośne „bang, bang”. Trzaskają drzwi. Z mroku świątyni na zalany słońcem rynek wysypują się mieszkańcy. Wśród salw śmiechu ubrany odświętnie tłumek przypuszcza szturm na gorące przekąski. Co zjeść w Grecji? Słychać komendy: „Musaka na stół! Dawać buburista (ślimaki). Nie śpij, Jorgos!” Szklaneczka wina postawi cię na nogi! Gdzie muzyka?! Dalej, jazda! Mężczyźni biorą liry. Rozcierają krzepkie dłonie. Jeszcze wczoraj trzymały pasterski kij. Teraz muszą pokochać wątły smyczek. Taneczne wspomnienie historii – Możesz zatkać uszy – śmieje się Janis. – Lira w dobrych rękach i tak wedrze się do twojego serca. A wtedy nie ma zmiłuj! Musisz zatańczyć! Spójrz na Nikosa – wskazuje na ćmiącego papierosa staruszka. Jego spalona słońcem twarz jest jak kreteński pejzaż. Głębokie bruzdy zamiast wąwozów, serpentyny zmarszczek w miejsce krętych dróg. I oczy. Posępne i pełne zagadek niczym skryte w górach jaskinie Ida i Dikte. Na nogach buty do kolan (stivania), z których wyrastają bufiaste spodnie (vraka). Na głowie sariki – chusta z plecionymi frędzelkami. Wszystko czarne jak noc. – Pytasz, dlaczego taki ponury kolor? – Janis napełnia kieliszki nalewką z opuncji. – Tak jest od 1866 r., gdy podczas walki z Turkami wyleciał w powietrze klasztor Moni Arkadiu, grzebiąc kilkuset powstańców. Od tamtej pory Kreta ubiera się na czarno. Ale cierpliwości! Zaraz wszystko opowie ci Nikos. Niech tylko zacznie tańczyć! Staruszek zrywa się z krzesła z okrzykiem „Opa!”. Dalej jest jak w „Greku Zorbie”: „Jego nogi i ręce zamieniły się w skrzydła […] wywijał w powietrzu piruety, opadał na ugiętych kolanach i znów nogi wyrzucały go w górę. Mocne i zręczne kroki Zorby rzeźbiły na kamieniach opętańczą historię ludzkości”. Zastygam porażony ekspresją żywiołu. Zamiast akademickiej auli – wiejski ryneczek, w miejsce uczonego profesora – starzec, którego kształciło surowe życie. Miesiącami siedział przyklejony do stolika kafenionu, narzekając na korzonki. I nagle przeistoczył się w szalonego akrobatę, który tańcem zeibekiko uruchomił wehikuł czasu. Cienie wielkich cywilizacji Skacze pod niebo z taką werwą, jakby chciał wybić w nim dziurę. A potem wykraść z boskiego archiwum żywe karty historii. Poddaję się złudzeniu… Fale tsunami zmywają do morza pałace minojskie, wnoszą się i upadają kolejne świątynie: budowane dla Zeusa, Chrystusa, Allacha. Widać słup ognia po eksplozji w klasztorze Moni Arkadiu, słychać lament powstańców, który przechodzi w okrzyki radości. Jest rok 1898! Koniec tureckiej niewoli. I żadnych słów. Tylko obłąkańczy taniec. Nagrodzony owacjami zachwyconej publiki. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/09/GettyImages-579962099-0ad7bf4.jpg" width="5325" height="3328" alt="Stary Meczet w Chanii na Krecie – zabytkowa budowla osmańska nad brzegiem morza, jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc w mieście./joe daniel price/Getty Images" title="Stary Meczet w Chanii na Krecie – zabytkowa budowla osmańska nad brzegiem morza, jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc w mieście./joe daniel price/Getty Images" /> Wyczerpany Nikos wraca do stolika. Nieruchomieje z dłonią na przedmiocie zatkniętym u pasa. To sztylet. Jeden z największych skarbów Kreteńczyka. Rozjemca sporów i amulet chroniący przed nereidami (demonicznymi nimfami). – Piękna rzecz! Jeśli chcesz sobie taki sprawić, wybierz się do Chanii – królestwa tradycyjnego rzemiosła – mówi Janis. Na ścieżkach mitu i rzeczywistości – Baranie skóry, noże, sandały! Wejdź, dotknij, przymierz! – niesie się z warsztatów wciśniętych w pastelową zabudowę portowej Chanii chłostanej falami Morza Kreteńskiego. Ich szum miesza się z bulgotem kawiarnianych tygielków buchających ekstatycznym oparem. Łyk smolistej arabiki i znikam w plątaninie chodników, kamiennych łuków i tuneli. Labirynt godzien Dedala, polepiony przez Wenecjan z okruchów minojskiego miasta Kydonia. – Dożowie z Italii oprócz nosa do interesów mieli również sokoli wzrok! – opowiada ze swadą Maria, przewodniczka po mieście. – Z okien swoich adriatyckich pałaców dostrzegli handlowy potencjał tej zatoki – wskazuje dłonią błękitną taflę, w której przeglądają się portowe tawerny. – Doskonała przystań w drodze do Lewantu, zatarli ręce. A że za oręż służył im pieniądz, otworzyli sakiewki i w 1204 r. kupili od frankońskiego barona, ówczesnego właściciela Krety, malutki port leżący na gruzach antycznego miasta… A przy okazji całą wyspę. W ciągu czterech stuleci zamienili ją w kupieckie eldorado. Pech chciał, że sułtan Ibrahim I również miał sokoli wzrok. Tyle że swoje biznesy zwykł finalizować przy użyciu miecza. W 1645 r. złożył Wenecjanom niezapowiedzianą wizytę, puścił z dymem Kandię i zatknął na wyspie flagę z półksiężycem. Choć dawno opadł bitewny kurz, wciąż trwają tu zmagania wielkich imperiów. Szczęśliwie ich materią jest dziś tylko architektoniczne piękno. Cóż bardziej zachwyca? Strzelista latarnia morska z XVI w., majstersztyk weneckich budowniczych czy krągłość kopuł osmańskiego meczetu Janczarów? A może klasycystyczna hala targowa? Prawdziwe miasto w mieście! Rozedrgane szczebiotem papug, rejwachem garkuchni, szczękiem nożyczek w dłoniach golibrodów. I ten zapach! Sosnowego miodu, kozich serów, dzikiego oregano i tymianku. Wszystko od górali z pobliskich Lefka Ori (Gór Białych) rozdartych 18-kilometrowym Wąwozem Samaria. Źródło: National Geographic Traveler
Stolica Kolumbii – Bogota – to miasto przesady, tańca i pomników
Kolumbijska przesada to nie tylko sposób wyrażania emocji, ale też klucz do zrozumienia kultury tego kraju. Zobacz, jak przejawia się w codziennym życiu mieszkańców stolicy Kolumbii – Bogoty.
Spis treści: Zdrobnienia i wyolbrzymienia – językowe perełki Stolica Kolumbii – Bogota Pomniki – pasja Kolumbijczyków Bezpieczeństwo, muzeum i kultura Rowerem, na kawę i... na Monserrate Ciclovía Jedna z knajpek w modnym rozrywkowym rewirze Zona T Bogoty, stolicy Kolumbii. W telewizorze mecz; gra reprezentacja – z największą obecnie tu gwiazdą Jamesem Rodríguezem w składzie. Co więcej – gra dobrze, przeważa – nie bez przyczyny była niedawno na trzecim miejscu w światowym rankingu. Komentator nawija z taką prędkością, że nawet Latynosi z innych części świata nie wszystko potrafią zrozumieć. Wreszcie jest! Ludzie wstają z miejsc, klepią się po ramionach, pokrzykują, krzyczą, piwo leje się na podłogę. Goooooooooooool – krzyczy komentator, przeciągając samogłoskę tak długo, aż starczy mu tchu. A może to trwać naprawdę baaaardzo długo. – Goooolaaaaazo! – poprawia po chwili. Golazo, czyli „golisko”, coś więcej niż zwykła bramka. Golazo to bramka wielkiej urody, strzelona np. z czterdziestu metrów w samo okienko. Albo z przewrotki. Albo taka, w której strzelec przedryblował wcześniej pięciu zawodników przeciwnej drużyny. Kolumbijczycy uwielbiają przesadę; niewiele rzeczy czy stanów emocjonalnych ma ten przywilej, by zostać przy swoim wymiarze. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/GettyImages-1197740179-dfda153.jpg" width="5368" height="3579" alt="Katedra Prymasowska w Bogocie na Plaza Bolívar – Metropolitalna Bazylika Katedralna Niepokalanego Poczęcia, Prymasowska Katedra Kolumbii." title="Katedra Prymasowska w Bogocie na Plaza Bolívar – Metropolitalna Bazylika Katedralna Niepokalanego Poczęcia, Prymasowska Katedra Kolumbii." /> Zdrobnienia i wyolbrzymienia – językowe perełki W języku uwielbiają wyolbrzymienia, ale też – zdrobnienia. Które dla europejskiego ucha brzmią czasem zabawnie, czasem kuriozalnie. Jest więc golazo, ale jest też chiquita (dziewczynka – również w odniesieniu do całkiem dorosłych kobiet), cervesita (piweczko), vodkita (wódeczka), curvita (zakręcik), a nawet ahorita (terazik – od słowa ahora – „teraz”) czy tardesito (późnienko – od tarde – „późno”). Kolumbijczycy uwielbiają przesadę tak jak uwielbiają futbol, dobre towarzystwo, dobre jedzenie, muzykę i taniec. Stolica Kolumbii – Bogota Wprawdzie stolica Kolumbii – Bogota – to nie centrum salsy (jak np. położone na południu Cali) czy karaibskich rytmów (jak Cartagena czy Baranquilla, gdzie co roku odbywa się druga po Rio największa fiesta karnawałowa na kontynencie), ale ze znalezieniem klubu tanecznego nie ma najmniejszego problemu. Cumbia, salsa, rumba, vallenato, reggaeton, ale też sporo międzynarodowego disco czy rocka… Można przebierać. Nie przypadkiem z Kolumbii pochodzą Shakira czy Juanes (znany z hitu „La Camisa Negra”). Pomniki – pasja Kolumbijczyków Jadę Siódmą Aleją w stronę centrum Bogoty. Kawałek za Canton Norte – największymi w kraju koszarami – pomnik Ameriga Vespucciego, włoskiego kupca, nawigatora i kartografa, człowieka, który dał imię dwóm kontynentom. Nieduży, zlewający się z resztą krajobrazu monumencik. Wielu przechodniów pewnie nawet nie bardzo pamięta, czym się Amerigo wsławił. Ale jeśli tu stoi, na pamięć z pewnością zasłużył. A że Kolumbijczycy pomniki kochają, to już inna sprawa. Jest ich tu mnóstwo. Potężnych, wielkich, ale też całkiem skromnych. Rzecz – tutaj – oczywista, najwięcej posiada ich Simón Bolívar, XIX-wieczny bohater narodowy, kolumbijski Piłsudski i Kościuszko w jednym. El Libertador – wyzwoliciel. Jego lśniąca metalicznie statua z brązu stoi na najważniejszym w Bogocie placu – Plaza de Bolívar. Simón ma okazały kamienny cokół, hardą minę, szatę będącą połączeniem munduru z czasów romantyzmu i rzymskiej togi, a w dłoni dzierży słynną szablę, którą to w 1974 r. w zuchwały sposób skradziono z jego muzeum. Bezpieczeństwo, muzeum i kultura Na głowie często siadają mu gołębie, a otaczają najważniejsze w kraju budynki – katedra, parlament i Pałac Sprawiedliwości. Symbolizuje kolumbijskie umiłowanie wolności i demokracji. Dzisiejsza Bogota to ogromne, nowoczesne miasto, które rozwija się w zaskakującym tempie. Coraz więcej tu wysokich biurowców ze szkła i stali, coraz więcej modnych knajp w stylu zachodnim. Ale i tak najciekawiej jest wciąż tam, gdzie czuje się dawną Kolumbię. Chociażby w niewielkich jadłodajniach ulokowanych w postkolonialnej La Candelarii. Kolorowe domy najstarszej bogotańskiej dzielnicy zachwycają eleganckimi elewacjami, drewnianymi balkonami w starym hiszpańskim stylu. Jedyne, co psuje nieco obraz tego miejsca, to zwoje drutu kolczastego i wyjątkowo liczni policjanci w pełnym rynsztunku – w hełmach i z bronią gotową do strzału. Rowerem, na kawę i... na Monserrate Dojeżdżam do Muzeum Złota. To największy i najciekawszy tego rodzaju przybytek na świecie. Zgromadzono tu 36 tys. eksponatów, z czego aż 33 tys. ze złota. Kunsztowna prekolumbijska biżuteria, ceramika, posążki ludzi i zwierząt, zbiory broni i przedmioty codziennego użytku z czasów inkaskich. To wszystko składa się na skarb, którego realna wartość trudna do oszacowania. Stąd już niedaleko do Calle Once (Ulicy Jedenastej), gdzie koncentruje się duża część kulturalnego życia stolicy. W dwóch miejscach, które stoją niemal naprzeciw siebie, ustawiono Centro Cultural Gabriel García Márquez i Museo Botero – ku chwale dwóch być może najważniejszych twórców współczesnej kultury kolumbijskiej. Garcia Marquez – wiadomo, noblista, autor kultowej powieści „Sto lat samotności”, uważany za twórcę tzw. realizmu magicznego w literaturze. Fernando Botero to z kolei najbardziej znany na świecie latynoski malarz, mistrz ironii i kolumbijskiej przesady. Ciclovía Stolicę Kolumbii, największe w całych Andach, 8-milionowe miasto niełatwo polubić od pierwszego wejrzenia. Trzeba trochę czasu, by odnaleźć tu swoje ścieżki, ważne punkty na mapie. Ale można sobie pomóc, przyjeżdżając tu w niedzielę. Wtedy zamykane są główne bogotańskie aleje, rusza cotygodniowa Ciclovía; pomiędzy 7 rano a 2 po południu drogi są tylko dla rowerów i pieszych, rolkarzy, ale też niepełnosprawnych na wózkach inwalidzkich. Rowerzystów bywa tu nawet kilkaset tysięcy. Na ulicy kwitnie handel, ktoś tańczy, ktoś rysuje wprost na asfalcie arcydzieło kredą. Starsi panowie grają w szachy, inni przyjmują zakłady w wyścigach tresowanych świnek morskich – i to akurat wygląda okropnie, bo gryzonie wyglądają na mocno naszprycowane. W niedzielę jedzie się też na wzgórze Monserrate – jeden ze szczytów Kordyliery Wschodniej, skąd jest najlepszy widok na niekończące się miasto. Wspinaczka na najwyższy punkt Bogoty (3152 m n.p.m.) to już całkiem spore wyzwanie. Źródło: National Geographic Traveler
Grecy chcą to zachować w tajemnicy. Ta wyspa jest piękniejsza niż Mykonos
Syros, grecka wyspa dotąd pomijana przez turystów, odkrywana jest na nowo przez smakoszy i miłośników autentycznych podróży.
Spis treści: Kolacje w Ermoupoli Degustacje win na północy wyspy Sery, słodkości i lokalne specjały Nadmorskie tawerny Kolacja w średniowiecznej wiosce Kiedy turyści zaczynają omijać najbardziej zatłoczone kierunki. Coraz chętniej odkrywają spokojny i prawdziwie autentyczny klimat Syros, gdzie czeka także jedna z najwyżej cenionych kuchni w całej Grecji. Choć Mykonos, Santorini i Paros od dekad figurują na listach „musisz to zobaczyć”, Syros – stolica Cyklad – pozostawała dotąd poza radarem. Wyspa, wspierana przez dynamiczne lokalne sektory i około 20 tysięcy stałych mieszkańców, nie musiała polegać wyłącznie na turystach. Nie zabiegała też o rozgłos. Teraz, gdy goście szukają mniej zatłoczonych miejsc i bardziej autentycznych doświadczeń, sekret piękna Syros, jej architektury i – rzecz jasna – kuchni wychodzi na jaw. Wyspa nazywana królową Morza Egejskiego przeżywa napływ odwiedzających i jednoczesne kulinarne odrodzenie.Greccy kucharze, zdobywający doświadczenie w renomowanych restauracjach Europy, umiejętnie splatają bogatą tradycję lokalnych wyrobów z nowoczesnymi technikami kulinarnymi świata. Powstają dzięki temu niepowtarzalne smaki i autorskie dania. A jednocześnie nie ginie to, co w greckiej kuchni kocha cały świat. Kolacje w Ermoupoli Główne miasto, Ermoupoli, wcale nie przypomina biało-błękitnych domków kojarzonych z Egeją i zarazem z Grecją. Przywodzi raczej na myśl pastelowy neoklasycyzm Włoch. To ukłon w stronę wielowiekowych wpływów Wenecji i Genui. Na dachach hoteli Aristide i Argini (restauracja Elexis) zjesz kolację z widokiem na pięknie podświetlone kościoły, m.in. św. Mikołaja. Oba hotele mieszczą się w odrestaurowanych neoklasycznych rezydencjach. Oferują świetne udogodnienia i gościnność, dzięki czemu trafiły do Przewodnika Michelin 2025. Aristide i Elexis trzymają się filozofii „od pola do stołu”. Korzystają z lokalnych składników, podając je w dopracowanej, nowoczesnej odsłonie i z bardzo dobrym doborem win. W hotelu Aristide kuchnia i bar ścigają się na oryginalne kreacje, ale prawdziwym zwycięzcą tej rywalizacji pozostaje zawsze gość. Bliżej centrum działa Avant Garden szefa Konstantinosa Bourantasa. Po nauce w szwajcarskiej szkole kulinarnej Alpine i pracy w topowych europejskich restauracjach otworzył on miejsce, w którym tworzy śródziemnomorskie dania z użyciem cykladzkich składników. Słynie m.in. z rozchwytywanego risotta. Na bardziej swobodne, tradycyjne jedzenie wybierz Revans Syros, urządzone jak autentyczne kafeneio. W takich kawiarniach mieszkańcy spędzają długie godziny przy kawie, ouzo i mezedes (małych przekąskach). W Revans menu zmienia się codziennie w zależności od tego, co akurat pojawi się na pobliskim targu. Zamów talerzyki z kieliszkiem ouzo albo tsipouro i – po grecku – nigdzie się nie spiesz. Degustacje win na północy wyspy Patrząc na suche, skaliste zbocza Syros, trudno uwierzyć, że na północy działa kilka winnic. A jednak miejscowi uprawiają winorośl w tym pozornie surowym krajobrazie od stuleci. Rodzinne winiarnie, takie jak Chatzakis i Ousyra, leżą ok. 8 km na północny zachód od Ermoupoli. Łączą siły z lokalnymi winiarzami i tworzą własne, tarasowe winnice. Warto odwiedzić je na degustacje i spróbować odmian wyspiarskich, podziwiając przy tym rozległe widoki na okoliczne wyspy Egejskie. Do lokalnych szczepów należą białe Serifiotiko (z rzadkiej greckiej winogronowej odmiany) oraz czerwone Fokiano. Sery, słodkości i lokalne specjały Dwa najsłynniejsze produkty z Syros to ser San Michali i loukoumia, czyli lokalna wersja lokum. San Michali posiada unijne oznaczenie ChNP (PDO) – musi powstawać wyłącznie z mleka krów z Syros. Rodzinni serowarzy, tacy jak Tyrosyra, specjalizują się w dojrzewającym, twardym serze o bogatym, lekko orzechowym i pikantnym smaku. Znajdziesz go w niemal każdej restauracji na wyspie. Loukoumia jada się w całej Grecji, ale Syros słynie z własnej wersji. To po części zasługa historii uchodźców z Imperium Osmańskiego, którzy zaczęli wyrabiać te słodycze po przybyciu na wyspę. Mówi się też, że smak podkręca miejscowa lekko słonawa woda. Mieszkańcy kupują loukoumia w Leivadaras i Korres. Tam dostaniesz również drugą wizytówkę wyspy: halvadopitę – „torty z chałwy”, czyli nugat przełożony dwiema cienkimi, chrupkimi waflami. Nadmorskie tawerny Pobyt na greckiej wyspie bez plażowania? Zdecydowanie nie warto. Syros ma znakomite tawerny przy zachodnich plażach. Dają spektakularne zachody słońca i uczty z najświeższych owoców morza. Wybierz Dyo Tzitzikia Sta Armyrikia na plaży Kini. Fale Morza Egejskiego dosłownie muskają piasek, gdy próbujesz klasyków: ośmiornicy, kalmarów i sałatki greckiej. Kini uchodzi za miejsce z najlepszym zachodem słońca na całej wyspie. Inne świetne punkty na złote godziny: Calmo Mare w Foinikas, znane z serdecznej obsługi i widoków, oraz Meltemi tuż przy popularnej plaży Agathopes. Ta ostatnia słynie ze złocistego piasku i płytkiej wody. Meltemi stawia na lokalne źródła – warzywa podaje z własnej uprawy. Kolacja w średniowiecznej wiosce Najstarszą istniejącą osadą na Syros jest średniowieczne Ano Syros, górujące nad Ermoupoli i morzem. Dojedziesz tam taksówką z miasta. Możesz też wejść pieszo – to blisko 900 schodów. Miasteczko powstało na początku XIII wieku i w jego granicach nie wolno poruszać się samochodem. Zwiedza się je więc pieszo, wąskimi, urokliwymi uliczkami. Pod zwisającymi bugenwillami, wśród butików z biżuterią, galerii i sklepików z rękodziełem znajdziesz restauracje z małymi talerzami, np. Apanochoritissa, z tarasem widokowym. Na stoliki z panoramą warto czasem chwilę poczekać. Zajrzyj też do Maison de Meze – to kulinarna pracownia, w której powstają i są sprzedawane znane lokalne produkty. Właściciele celowo utrzymują niewielką skalę wytwórstwa. Oferta zmienia się wraz z porą roku oraz dostępnością i jakością składników. Od serów i ziół po kawę po grecku – wszystko ma wyrazisty smak i powstaje z myślą o zdrowiu. Idealne, by „zabrać do domu” smak Syros. Źródło: National Geographic
Archipelag jak z książek Astrid Lindgren tuż obok stolicy Szwecji. Tu zaczyna się szwedzka sielanka
Archipelag Sztokholmski to dla wielu ucieleśnienie letniej sielanki. W artykule opisujemy najciekawsze wyspy, lokalne zwyczaje, kulinarne hity i magiczne zakątki, które pokochała nawet Greta Garbo.
Spis treści: Krajobraz wysp jak z bajki Rytuały i język wyspiarzy Letnie rytuały Sztokholmu Magiczny sezon i Greta Garbo Tu będzie idealnie! – krzyczy kapitan motorówki, jednocześnie wyłączając silnik. W tym samym momencie budzę się z błogostanu zagwarantowanego przez podmuchy ciepłego wiatru i promienie słoneczne padające na twarz. To dwa składniki szwedzkiego lata, których nikt nie traktuje jako oczywistości, a jak już się pojawią, są okazją do prawdziwego świętowania. Zwłaszcza przez mieszkańców stolicy Szwecji – Sztokholmu. Mrużąc oczy wśród mieniącej się wody, staram się zidentyfikować naszą przystań, ale lekko oszołomiona absolutną ciszą zauważam jedynie kilka zaokrąglonych skałek wystających z wody. Andreas, kapitan łodzi i przewodnik wycieczki, chyba dostrzega zagubienie na mojej twarzy, bo zaraz wskazuje z dumą na najbardziej wypłaszczoną z nich. – Zobacz, tutaj jest i stół na piknik i doskonałe zejście do wody! – mówi. Chociaż w moich oczach to całkiem zwyczajna wysepka, wiem już, że Szwedzi mają jakiś szósty zmysł. Rzeczywiście, w ciągu kilku minut Andreas cumuje łódź, a kamienne formacje zamieniają się w stół, na którym pojawiają się morskie specjały. Krewetki, chrupkie pieczywo i kalles kaviar – pasta z kawioru, której smak każdy Szwed zna od dziecka. Po sjeście na wygrzanych skałach „schodkami” wyrzeźbionymi przez wodę komfortowo schodzimy do morza. Celebrujemy wielki dzień: pierwszą kąpiel na otwartym morzu, w sercu sztokholmskiego archipelagu. Krajobraz wysp jak z bajki Nasza wysepka to tylko jedna z tysięcy możliwości na spędzenie popołudnia w tych okolicach. Latem, gdy dzień jest tu niesamowicie długi, do późnych godzin wieczornych Szwedzi przesiadują na „prywatnych” wyspach. Tak jakby natura umówiła się z nimi, dostosowując się do ich potrzeby posiadania przestrzeni dla siebie. Każda grupa przyjaciół i każda rodzina mogą wybrać kamień na wolne popołudnie, nie zakłócając spokoju innym grupom, które tłumnie wypływają w morze. Sygnałem są zawsze pierwsze oznaki lata. Na szczęście miejsca jest tu pod dostatkiem. Archipelag Sztokholmski, który kształtem przypomina wachlarz, rozpościera się od szwedzkiej stolicy w stronę Morza Bałtyckiego i ma powierzchnię ponad 5000 km². Obejmuje ok. 30 tys. wysp i wysepek rozrzuconych na morzu: od latarni Landsort na wyspie Oja na południowym zachodzie po Arholmę na północnym wschodzie. Rytuały i język wyspiarzy – Im bliżej lądu, tym wyspy są bardziej rozległe, porośnięte sosnowym lasem. Im dalej w morze, tym stają się mniejsze, niczym wystające z wody kamienie – tłumaczy Andreas. Ale Szwedzi traktują swoje wyspy z jednakowym szacunkiem, a każda odmiana ma swoją nazwę. – Ta wyspa, na której siedzimy, to kobbe, tłumaczy między kęsami kanapki z krewetkami w śmietanowym sosie z koperkiem, czyli piknikowej wersji tosta skagen. – Ale tamta, bardziej podłużna, to haru – wskazuje na jedną z sąsiednich formacji. – Większa to ö, a kilka „sklejonych” ze sobą wysepek to skär. Mieszkańcy dalekiej Północy mają swoje określenia na rodzaje śniegu, my mamy cały słownik wyspiarski. Letnie rytuały Sztokholmu Od lekcji szwedzkiego wolę zwiedzanie w praktyce, najlepiej z perspektywy pokładu – bo każda wyspa to mały kosmos. Wśród skał bujają się zacumowane w miniaturowych marinach łódki, woda niesie śmiech rozbawionych grupek i plusk przy każdym skoku. Do niektórych skałek przyklejone są pomalowane na czerwono domki, a między drzewami wiszą barwne hamaki. W innym miejscu ktoś rozłożył na pomoście matę do jogi i wykonuje kolejne skłony „powitania słońca”. Archipelag dla wielu mieszkańców stolicy Szwecji jest ucieleśnieniem letniej sielanki. Nic dziwnego, że wielu traktuje swoje łódki z namaszczeniem, polerując je od wczesnej wiosny w oczekiwaniu na letnie wycieczki. Magiczny sezon i Greta Garbo Na szczęście nie trzeba być kapitanem, żeby cieszyć się naturą. Wskakuję na prom przy stacji Slussen i płynę prosto do Fjäderholmarna – najbliższych wysp archipelagu. W ciągu 30 min podczas tej przeprawy czuję się, jakbym się znalazła w świecie z książek Astrid Lindgren. Pięć maleńkich wysepek składających się na tę część archipelagu dostarcza atrakcji na cały dzień: od gofrów z konfiturą malinową w Gula Villan, przez wycieczkę po lokalnych zakładach rzemieślniczych, aż po plażowanie. Do niedawna to tutaj kończyła się sztokholmska trasa turystyczna. Zmieniło się to dzięki inicjatywie Michaela Lemmela i Marie Östblom. Dzięki nim 21 wysp zostało połączonych nowym Szlakiem Archipelagu Sztokholmskiego, który liczy aż 270 km. Trasy zaprojektowane są tak, żeby nie niszczyć natury. Kolejna przygoda zaczyna się w Arsta, na południe od Sztokholmu. Prom płynie ponad godzinę, która mija szybko, kiedy wpatruję się w wielki błękit – spokojną taflę morza aż po horyzont. Prom przybija do przystani Spränga Brygga na wyspie Utö. Tutaj można poczuć prawdziwą esencję szwedzkiego lata. Dzieje się tu magia: drewniane pomosty z widokiem na zachód, plaża w Barnens Bad, spacery piaszczystą plażą Storsand… Wyspę można obejść pieszym szlakiem o długości ponad 16 km. Kiedy patrzę na te obrazy, rozumiem, dlaczego to miejsce upodobała sobie słynna Greta Garbo. Tak jak wyspa Farö słynie z Ingmara Bergmana, Utö reklamuje się Gretą Garbo. Ale i tak największą gwiazdą jest natura. Źródło: National Geographic
To jedno słowo zmienia życie. W Kostaryce powtarzają je codziennie i są szczęśliwi
Kostaryka przyciąga nie tylko egzotyką, ale i podejściem do życia. Ta podróż pozwoliła mi odkryć, czym jest szczęście i spokój.
Spis treści: Życie w rytmie karaibskiej dżungli Spacer po Cahuita Drapieżniki, ptaki, małpy i… leniwiec Kąpiel w dwóch oceanach jednego dnia Półwysep Nicoya i spotkanie z długowiecznością To właśnie w Kostaryce, kraju w Ameryce Centralnej, powstała filozofia pura vida, czyli „czyste życie”, która sprawia, że mieszkańcy z własnej woli dni spędzają spokojniej, nie zabiegają o dobra materialne, za to cieszą się każdą chwilą. Uśmiech na ich twarzach, powszechny optymizm, harmonia z naturą, zgoda na mniej dostatnie, ale za to radosne życie – to potwierdzenie pura vida właśnie – słów wypowiadanych tutaj każdego dnia zarówno na powitanie, jak i na pożegnanie. Można powiedzieć, że ta idea stała się marką tego niezwykłego kraju, promującego zachowanie spokoju, pozytywnego myślenia, wdzięczności, życzliwości i umiaru. Swoistego rodzaju harmonii. Życie w rytmie karaibskiej dżungli Ze stolicy San José ruszyłam wynajętym samochodem prosto na wschodnie, karaibskie wybrzeże. Zamieszkałam w dżungli, w małym hotelu, w którym rano obudziły mnie krzyki małp, nad głową latały nisko tukany i ary. A kiedy szłam na śniadanie, drogę przecięła mi kapibara. – Pura vida! Na co masz dziś ochotę? – zapytał mnie właściciel tego miejsca, który również nakrywał tego dnia do stołu. – Poproszę mango – odpowiedziałam bez namysłu i już po chwili na stole pojawiły się nasiona chia zalane mlekiem kokosowym z dodatkiem najlepszego, jaki w życiu jadłam, idealnie dojrzałego owocu. – Do tego kawa z własnej plantacji – mucho gusto! Kiedy Pedro nalewał mi oleisty, niemal czarny napój, uśmiechając się przy tym, już zaczęłam się domyślać, czym jest naprawdę kostarykańska deklaracja codziennego szczęścia. Spacer po Cahuita Droga do Cahuity – jednego z 28 parków narodowych Kostaryki, który poprzedza miasteczko o tej samej nazwie – była dość wyboista, ale podobała mi się, bo na zakrętach widać było morze. Fale leniwie uderzały o biały brzeg, podobnie niespiesznie poruszali się po uliczkach Cahuity jej mieszkańcy. Wypiłam tam kolejną kawę – w barze tak małym, że oprócz mnie znajdowała się w nim jeszcze tylko jego właścicielka, ubrana w amarantową suknię z trenem. Do parku, który okazał się bujnym pasem chronionego lasu deszczowego, weszłam od strony Playa Blanca. Powstał on w 1982 r., przede wszystkim po to, żeby ochronić rafę koralową. Wstęp jest bezpłatny, ale postanowiłam uiścić dobrowolną kwotę, która – według informacji przy wejściu – wsparła ochronę przyrody. Przez park wiedzie kilka 1,5-kilometrowych szlaków: Playa Blanca, Perezoso, Los Corales oraz najdłuższy, bo 3,5-kilometrowy – Punta Cahuita. Ponieważ postanowiłam spędzić w Cahuicie cały dzień, przeszłam niemal cały park, upajając się gęstą zielenią dżungli, białym piaskiem, po którym mogłam chodzić boso, a przede wszystkim obecnością zwierząt w ich naturalnym środowisku. Drapieżniki, ptaki, małpy i… leniwiec Przy rzece przecinającej plażę zobaczyłam czaple tygrysie, zimorodki i niebiesko ubarwione kraby. Zapuszczając się głębiej w zieleń, dostrzegłam przypominające kłody drzew ogromne iguany wygrzewające się na plamach słońca, skaczące z gałęzi na gałąź kapucynki białolice uchodzące za jedne z najinteligentniejszych małp, drapieżne ostronosy podpierające się długimi ogonami i wszędobylskie szopy. Żararaka rogata – jadowity wąż z rodziny żmijowatych polujący na ptaki w locie – jest symbolem Parku Narodowego Cahuita. Wypatrzyłam go w drugiej godzinie niespiesznego zwiedzania i zadzierania do góry głowy. Zwisał z gałęzi, tuż nade mną, trzeba było tylko wytężyć wzrok. Znacznie trudniej było dostrzec bazyliszka zwanego Jesus Christ lizard – a to chyba ze względu na umiejętność biegania po wodzie. Na niekwestionowanego króla parku – leniwca – tego uroczego oso perezoso, który może obracać głowę o 270 stopni, oddychającego tylko kilka razy na minutę – czekałam ponad 3 godz. Dostrzegłam go wreszcie w koronie drzew – zwierzaka o jasnym futrze obejmującego łapami jeden z konarów. Zwisał grzbietem w dół, a więc przyjął swoją ulubioną pozycję. Przez dłuższą chwilę przyglądałam mu się w nadziei, że poruszy się, zmieni sposób ułożenia. Wpatrywałam się w niego dobre pół godziny, siłą woli zmuszając go do jakiejkolwiek aktywności. Ponieważ sen zajmuje mu 16 godz. na dobę, a osiem kręgów szyjnych pozwala obracać głową w każdą stronę, wiedziałam, że zanim ruszy się z miejsca, najpierw rozejrzy się dookoła wypatrując zagrożenia lub pożywienia. Na terenie Cahuity występują dwa gatunki leniwców. Dwupalczasty jest większy, ma dłuższą sierść i prowadzi nocny tryb życia. Jego trójpalczasty brat ma ciemniejsze ubarwienie, ogon i jest aktywny w ciągu dnia. To on był pierwszym „złowionym”. Kąpiel w dwóch oceanach jednego dnia Wędrując po Kostaryce i wypatrując zwierząt w ich naturalnym środowisku, pomyślałam, że jest jednak szansa dla Ziemi. W tym jednym z najmniejszych krajów Ameryki Środkowej żyje ponad 500 tys. różnych roślin i zwierząt, co stanowi ok. 4% wszystkich gatunków na świecie. W Kostaryce znajdują się aż trzy potężne pasma górskie zwane Kordylierami, które jednocześnie wyznaczają naturalne prowincje tego kraju. To Guanacaste, Środkowa i Talamanca. Kiedy przejeżdżałam Kordylierę Talamanca, zwaną przez miejscową ludność Górami Niebieskimi – najwyższy niewulkaniczny masyw górski Ameryki Środkowej – spośród gęstej mgły wyłaniały się przede mną Cerro Durica (3280 m n.p.m.), Cerro de Terbi (3760 m n.p.m.), aż wreszcie zamajaczył w oddali Cerro Chirripo (3819 m n.p.m.) – najwyższy punkt tego maleńkiego kraju. Półwysep Nicoya i spotkanie z długowiecznością Kostaryka, ten wąski przesmyk między Amerykami, okazała się do tego idealna. I pomyśleć, że o poranku zanurzyłam się w Morzu Karaibskim, a więc wodach Oceanu Atlantyckiego w okolicach Puerto Viejo de Talamanca, na pokrytej czarnym piaskiem plaży. Woda była dość mętna, ale za to ciepła. Słońce właśnie wschodziło, mogłam więc wyciągnąć do niego ręce. Dotarłam do Puntarenas, zatrzymując się na moście Tarcoles, żeby sfotografować wylegujące się na brzegu rzeki krokodyle.W małej restauracji zjadłam ceviche i przez chwilę cieszyłam się myślą, że właśnie udało mi się dotrzeć nad Pacyfik. Playa Hermosa czekała na mnie, podobnie jak zachód słońca, ze swoimi łagodnymi, obmywającymi trud całego dnia falami. Przedłużyłam swój pobyt na Playa Hermosa, ale po dwóch tygodniach przyśniły mi się wulkany i już wiedziałam, że nadszedł czas, żeby je zobaczyć. źródło: National Geographic Traveler
Żona barona Rothschilda nie chciała tego prezentu. Dziś to skarb Górnej Odry
Kraina Górnej Odry to miejsce pełne tajemnic, spektakularnych obiektów i zapomnianych historii. Od egipskiej mumii aż po Białą Damę – sprawdź, co czeka na odwiedzających ten region.
Spis treści: Gigantyczny zbiornik, który ocalił miasta Egipska tajemnica z miłosnym wątkiem Spacer przez stare miasto i kaplicę z gwiazdami Ruiny z miłości i legenda Białej Damy Jezus na Odrze i diabeł w budce Tworków i cudowna pszenica Rudy – klasztor, drezyny i cystersi Śląski obiad z widokiem na XIX wiek Choć druga co do wielkości polska rzeka, Odra, ma źródło na zboczu najwyższego szczytu Gór Odrzańskich, Fidluv Kopec w Czechach, to wpływa zaraz do nas przez Bramę Morawską, wąskie zapadlisko między Sudetami a Karpatami. Dostrzegam je z czubka wieży widokowej w formie ostro zakończonej piramidy. Stalową konstrukcję zakotwiczono wśród szachownicy pól położonej na polodowcowym, wydłużonym wzgórzu wsi Pogrzebień pod Raciborzem. – Przez Bramę Morawską wędrowały plemiona celtyckie, germańskie i słowiańskie, uczniowie Cyryla i Metodego niosący chrześcijaństwo, kupcy z Południa, a Sobieski poszedł na Wiedeń – przypomina mi Grzegorz Wawoczny, wicedyrektor Zamku Piastowskiego w Raciborzu, gdzie dziś nocuję. Widzimy stąd bohatera jesiennej powodzi. Czas poznać go z bliska. Gigantyczny zbiornik, który ocalił miasta Największy zbiornik hydrotechniczny w Polsce, Racibórz Dolny, znajduje się w Krainie Górnej Odry, której „podbój” właśnie rozpoczęłam. – Ma 185 mln m³ pojemności i ubiegłej jesieni wraz z sąsiednim polderem Buków przyjął w ciągu kilkudziesięciu godzin całą falę powodziową, gromadząc ok. 147 mln m³ wody, czyli zapełnił się w 80% – opisuje Grzegorz Kawalec z Urzędu Miasta Racibórz. Teraz jest pusty – to jeden z największych suchych polderów na świecie – jego dno pokryte jest na przemian wyspami trawy i pól uprawnych należących do rolników z pobliskich miejscowości. Pracujące koparki wybierają żwir, stale pogłębiając zbiornik do docelowej objętości 300 mln m³. Polder jest tak ogromny (26,3 km²), że jego kres rozmywa się na horyzoncie. Potężna betonowa konstrukcja budowli przelewowo-spustowej zapory czołowej zbiornika, niczym wielkie szare zębiska wbite w dno, przypomina mi film „Totalna zagłada” z 2007 r. o fikcyjnym zalaniu Londynu. Dzięki zbiornikowi analogicznego losu uniknęły m.in. Opole i Kędzierzyn-Koźle. – Amatorzy dwóch kółek mogą legalnie dookoła objechać koronę zbiornika – podkreśla Grzegorz Kawalec, wskazując grupę cyklistów na porośniętym trawą wale. Egipska tajemnica z miłosnym wątkiem „Mówi Amonet – ona będzie żyć” – tebańska wyrocznia, nadając kobiecie takie imię, najwyraźniej „zobaczyła” jej swoistego rodzaju nieśmiertelność – myślę, wpatrując się zafascynowana w mumię Dzed-Amonet-ius-anch, „gwiazdę” Muzeum w Raciborzu. To jedyna na Śląsku wystawa egipska. Bandaże spowijają kobietę tylko do piersi. Widzę wyschnięte, sczerniałe ramiona i twarz, której zrekonstruowany komputerowo wizerunek dowodzi, że była piękna i najwyżej 20-letnia. Teraz leży sobie wygodnie na łóżku w szklanej gablocie, a obok, w tym samym pomieszczeniu, wyeksponowano kartonaż zdobiony postaciami bóstw czuwających nad zmarłą oraz dwa sarkofagi. Zmumifikowana kobieta, urodzona 800 lat p.n.e., została wyjęta z grobowca w Tebach w XIX w., kupiona przez barona Anselma von Rothschilda i podarowana jako prezent… ślubny żonie Charlotte, też z Rothschildów, która miała go odrzucić, stąd w końcu trafiła do raciborskiej placówki. Spacer przez stare miasto i kaplicę z gwiazdami Opuszczam muzeum zlokalizowane oryginalnie w średniowiecznym budynku pokościelnym, aby przebiec się po starym mieście. PRL-owskie szpetne „pudełka” nie są w stanie zniweczyć uroku przedwojennych, pięknie odrestaurowanych poniemieckich kamieniczek zdobionych mozaikami – jak te ze Ślązaczką i Ślązakiem czy koszem kwiatów otoczonym wieńcem na ulicy Długiej. Na ryneczku zaskakuje mnie pierzeja odbudowana w stylu renesansu… lubelskiego, efekt popularnej po II wojnie światowej propagandy polskości Ziem Odzyskanych. Przed snem na Zamku Piastowskim, wzmiankowanym już przez Galla Anonima, zwiedzam działającą w nim warzelnię piwa Raciborskiego z obowiązkową degustacją (polecam Klasyczne!) i liczę gwiazdy na krzyżowo-żebrowym, błękitnym sklepieniu gotycko-strzelistej kaplicy, porównywanej z paryską Sainte-Chapelle. Ruiny z miłości i legenda Białej Damy Jaki musiał być piękny, zwłaszcza że zbudowany z miłością – spoglądam ze smutkiem na szkielet pałacu w Sławikowie, stojący na niewysokiej skarpie. Poszarpane gdzieniegdzie wojennymi kulami nagie ceglane mury i ziejące pustką otwory okienne – tyle pozostało z monumentalnej trzypiętrowej rezydencji pruskiego rodu von Eickstedtów. – Legenda mówi, że baron Ernest von Eickstedt wygrał pałac w karty od hazardzisty barona Adolfa von Eichendorffa, ojca Josepha – poety niemieckiego romantyzmu – opowiada Sławomir Pazderyn z Fundacji „Gniazdo”. – Ernest rozpoczął rozbudowę rodowej siedziby, a po jego śmierci podjął się jej brat Adalbert, architekt, który z pobytu w Italii, gdzie leczył się „na nerwy”, przywiózł do Sławikowa żonę, piękną Beatrice. I dla ukochanej kobiety stworzył neoklasycystyczne palazzo – dodaje. Wchodzimy do środka. Gruz chrzęści pod stopami, brak tynków, podłóg. – Potomkowie Ernesta wyjechali stąd w 1945 r., zniszczeń nie dokonali Rosjanie po odbiciu pałacu z rąk Wehrmachtu ani urzędujący tu potem PGR. Degradacja rozpoczęła się od zdjęcia miedzianego dachu będącego pochodną decyzji Rady Powiatu Raciborskiego o rozbiórce pałacyków „po Niemcach”. Podziwiam efekty przeprowadzonych prac: na tyle zabezpieczoną ruinę, że można ją zwiedzać (pod opieką przewodnika z Fundacji). Szykowana jest trasa turystyczna w niedostępnych jeszcze podziemiach. W wielohektarowym przypałacowym parku zostanie odtworzony ogród różany. Przykryty nowym dachem spichlerz obok pałacu już wynajmowany jest na imprezy. – Tylko trzeba uważać na tutejszą Białą Damę – gdy się ukaże, Boże broń nie zapalać jej świecy mimo próśb ducha, bo wtedy zabija, jak ongiś lokaja! – żartuje Zygmunt Kandora z Urzędu Gminy Rudnik. Według legendy służący towarzyszyć miał wspomnianemu poecie Josephowi Eichendorffowi w nocnym poszukiwaniu owej zjawy w podziemiach rezydencji. Gdy się na nią natknęli, lokaj nagle wyprzedził ducha, skręcając w korytarz, który ten mu wskazał. Wtedy zgasło światło, poeta usłyszał potworny krzyk... Sługa padł martwy, a Biała Dama zniknęła. Jezus na Odrze i diabeł w budce Z Grzegorzem Utrackim, wójtem gminy Krzyżanowice, jedziemy krętą drogą w kierunku Obszaru Chronionego Krajobrazu Granicznych Meandrów Odry. To 7,5-kilometrowy odcinek rzeki od dawnego przejścia granicznego Chałupki-Bogumin – tam ponoć sam diabeł wystawiał osmoloną łapę do pocałowania z budki strażniczej – do ujścia Olzy na północy. Granica między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Czeską przebiega dosłownie przez środek i zmienia swój przebieg wraz z nieuregulowanym korytem rzeki: dzikiej, nieokiełznanej przez człowieka, kapryśnej zatem – tak jak dziś odbijającej w sobie stalową szarość nieba. Parkujemy pod wieżą widokową w Chałupkach – 114 stopni spiralnie pnących się 27 m w górę. Poniżej ścielą się, należące do rzadkości w całej Europie, lasy nadrzeczne z olszą czarną i jesionem, łęgi wierzbowo-topolowe i fragmenty wilgotnych łąk, na których „pasą się” sarny. Z wartkim nurtem suną kajakarze podczas jednego z wielu organizowanych na meandrach spływów, omijając pnie pogryzione przez bobry, a wójt pokazuje mi gniazdo – wykopaną na brzegu norę rybożernych zimorodków o wręcz nienaturalnie niebieściutkich skrzydłach. Tworków i cudowna pszenica I zabiera do Tworkowa, wsi na lewym brzegu Odry. Prężne osadnictwo, udokumentowane znaleziskami sprzed 200 tys. lat, te tereny mają zawdzięczać samemu… Jezusowi, który płynąc łodzią po rzece, pobłogosławił je. Tutejszy zamek, choć podpalony w 1931 r. przez samego właściciela Saurmę von der Jeltscha celem wyłudzenia ubezpieczenia, w efekcie przejęcia przez gminę jest dziś dostępną dla każdego, bezpieczną, efektowną ruiną z odbudowaną wieżą zegarową otoczoną zadbanym parkiem ze stawem. To na nim miała przed 200 laty wyrosnąć osobliwość przyrodnicza – samotna łodyga pszenicy z 83 kłosami po 60 ziaren każde, uwieczniona na zachowanym malowidle w zamku. Rudy – klasztor, drezyny i cystersi Wraz z przewodniczką z Krainy Górnej Odry, Natalią Hołyk, ląduję w Rudach, których nazwę wieś i cała gmina zawdzięcza płynącej tędy rzeczce o rudawym odcieniu (za sprawą rud darniowych). Śpię w Pocysterskim Zespole Klasztorno-Pałacowym dźwigniętym z ruiny przez obecnego zarządcę, ks. Jana Rośka, laureata wielu nagród w dziedzinie konserwacji zabytków. Mnisi rezydujący tu od XIII w. stworzyli obecną do dziś sieć dróg do najbliższych miast. Zarządzali też młynami, hutami, browarem, fabryką szkła dającymi pracę ludności. Pewnie byliby dumni, widząc swój obiekt znów działający według ich motta „módl się i pracuj”. W otynkowanych z zewnątrz na żółto romańsko-gotyckich murach działają dom pielgrzyma – łóżka proste, ale komnaty przepastne – restauracja oraz sklepik. U cystersów balował Sobieski, a w podzięce za utrzymanie 15 tys. żołnierzy wysłał im pozłacany rydwan! O klasztor zahacza jedna z odnóg największego w Europie szlaku pątniczego – Drogi Świętego Jakuba. Przecina też zabytkową stację Kolejki Wąskotorowej, skąd następnego dnia telepiącą się drezyną będę eksplorować pełne uroczysk i tajemnic Lasy Rudzkie. Śląski obiad z widokiem na XIX wiek „Ślonski łobiod”, czyli rolada wołowa w sosie, gumiklyjzy – okrągłe kluski z charakterystyczną dziurką, i modro kapusta drażnią moje nozdrza kuszącą symfonią zapachów docierającą ze stołu. Za szybą przeszklonej oranżerii – restauracji klasycystycznego Pałacu Baranowice w Żorach – po żwirowych alejkach parku suną z wolna ubrane w długie suknie damy z parasolkami, jakby katapultowane tu sprzed wieku. Ich stroje są dziełem pracowni krawieckiej działającego w placówce centrum kultury dla lokalnej społeczności. To mój pożegnalny obiad w Krainie Górnej Odry w towarzystwie pomysłodawcy i zarządcy liczącej zaledwie 5 lat marki, Adama Wawocznego. Wspominam mu o porannej wizycie na polsko-czeskim, granicznym szlaku węgla i stali, w dawnej Kopalni Ignacy, gdzie zdumiały mnie gabaryty ponad 100-letniej wyciągowej maszyny parowej oraz multimedialna wystawa z informacjami o odkrywcach ery przemysłowej. – Zorganizowaliśmy czterokrotnie Festiwal Górnej Odry, największe tego typu wydarzenie w Polsce, otrzymaliśmy cztery certyfikaty na najlepsze produkty turystyczne w kraju oraz tytuł Polskiej Marki Turystycznej. Jesteśmy więc krainą naj i chcemy nią pozostać – podsumowuje dyrektor. źródło: National Geographic Traveler
Indie pomogły mi zbudować swoje życie od nowa. To miejsce jedyne w swoim rodzaju
Pojechałem do Indii, by przemeblować swoje życie. Nie wszystko się udało. Ale bez wątpienia było to doświadczenie formacyjne.
W tym artykule: W drodze po Indiach Przygody w Indiach Podróż, która zmienia spojrzenie na życie Różnorodność Indii Indie pomagają zrozumieć innego człowieka Młody żołnierz szybkim krokiem ruszył w stronę granicy. Po nim kolejny. I kolejny. Najpierw drobiąc, potem przyspieszając, wydłużając krok, wreszcie biorąc potężny zamach i zarzucając stopę nad głowę! Co najmniej kilkanaście kolejnych metrów pokonał, wykonując te imponujące – jak to na własny użytek nazwałem – szpagaty w pionie. Cała moja trybuna poderwała się na równe nogi, krzycząc i klaszcząc. Niektórzy nie potrafili powstrzymać śmiechu. W drodze po Indiach A był to dopiero początek show. Przepięknie wystrojone oddziały wykonywały przed nami całe skomplikowane układy choreograficzne. Były tam podbiegi i gwałtowne zatrzymania, nieoczekiwane zwroty i obroty, saluty i stukanie obcasami. Siedziałem na betonowej trybunie w miejscowości Attari w indyjskim Pendżabie, tuż przy granicy Indii i Pakistanu. A cała ceremonia towarzyszyła zamknięciu na noc przejścia granicznego pomiędzy tymi dwoma nieprzepadającymi za sobą krajami. Od blisko dwóch miesięcy byłem w drodze po Indiach. Było mi to potrzebne, by skończyć jeden etap w życiu i zacząć drugi. Chciałem pobyć sam ze sobą. Potrzebowałem odcięcia, wyjścia poza – uwielbiam ten termin – strefę komfortu, a więc swoje dość wygodne warszawskie życie. I znalazłem to, co chciałem. Na subkontynencie spałem w hotelach za 2 dol. Kąpałem się – tak jak miejscowi – polewając się zimną wodą z plastikowego kubełka. Przemieszczałem się pociągami w najtańszych klasach. Próbowałem lokalnych specjałów na ulicznych stoiskach i wreszcie cierpiałem z powodu poważnego zatrucia pokarmowego. Ale o wszelkich niedogodnościach tej podróży błyskawicznie zapominałem. Z jednego prostego powodu. To, co dla turysty jest udręką, dla reportera nierzadko staje się wspaniałym prezentem od losu. Zawodową pożywką i inspiracją. Przygody w Indiach Z granicy wróciłem do Amritsaru. Dla dominujących tu sikhów to miasto szczególne; znajduje się tu Harmandir Sahib – Złota Świątynia, do której pielgrzymują wyznawcy sikhizmu z całego świata. A przy tym miejsce, w którym dobrze poczuje się w zasadzie każdy, niezależnie od swojej wiary (lub niewiary), pochodzenia, statusu społecznego czy koloru skóry. Żyjący na przełomie XV i XVI w. twórca sikhizmu, Guru Nanak, głosił, że pobożny wyznawca tej religii musi mieć bezwzględny szacunek dla każdego stworzenia. Ma obowiązek dzielić się z każdym bliźnim, z każdym potrzebującym. I ma go traktować jak siostrę czy brata. Również dlatego i ja czułem się tu znakomicie. Gdy podziwiałem spektakularną gurudwarę (świątynię sikhijską), słuchałem kirtanów (religijnych hymnów). Ale też gdy byłem zapraszany na darmowy posiłek do wielkiej stołówki, która działała 24 godz. na dobę i w tym czasie karmiła podobno 100 tys. osób! Z Pendżabu pojechałem do stanu Uttarakhand. W Riszikeszu odwiedziłem aśram, w którym w 1968 r. mieszkali Beatlesi. W Haridwarze wziąłem udział w Kumbh Meli, czyli hinduistycznym Święcie Dzbana, monstrualnym wydarzeniu religijnym, które co 12 lat przyciąga tu miliony ludzi. Dyskutowałem z pielgrzymami o ich religii, o łańcuchu sansary, czyli wędrówce dusz, o mokszy (jedności z bogiem) i znaczeniu rytualnych kąpieli. Podziwiałem paradę sadhu, czyli świętych mężów, i dawałem się ponieść tłumowi, który nieustannie parł w stronę świętego Gangesu. Jechałem przez Indie niespiesznie. Zatrzymując się w miejscach, w których nie planowałem się zatrzymać. Robiąc rzeczy, które czasem mnie samego zaskakiwały. Ot, choćby wizyty u wróżów. Chodziłem na te spotkania jako sceptyk, z ironicznym uśmiechem na ustach. Jedynie dlatego, by lepiej zrozumieć zakochanych w astrologii Hindusów. A teraz, wiele lat później, wciąż dudnią mi w uszach słowa, które usłyszałem w dniu moich urodzin gdzieś na pięterku u gurudźiego (mistrza) przy zatęchłej ciemnej ulicy Waranasi. Wciąż trudno mi w to wszystko uwierzyć, ale ironiczny uśmiech dawno już zniknął z mojej twarzy. Podróż, która zmienia spojrzenie na życie Wizyta w Waranasi była przeżyciem formacyjnym. Widok na całodobowy stos całopalny, jaki miałem z hostelowego tarasu, dziesiątki sędziwych pielgrzymów marzących o dobrej śmierci w tym świętym dla hinduistów mieście. Setki mieszkańców obmywających się codziennie o świcie w „najbrudniejszej rzece świata”, jak często mawia się o Gangesie na wysokości dawnego Benares. Staruszkowie plujący przez zęby czerwoną, betelową śliną. Ale też widowiskowe pudźe (hinduistyczne nabożeństwa) oglądane wprost z zacumowanej na rzece łodzi… To były obrazki, które wryły się w moją pamięć na zawsze. Bardzo chciałem poznać i zrozumieć ludzi, których oglądałem. Przesiąknąć tą starożytną kulturą. Stać się częścią tego życia. Dlatego też wracałem. Do Waranasi i do Indii. I rozmawiałem, rozmawiałem, rozmawiałem. Ale też podglądałem. Ot, choćby tana rikszarzy z Kalkuty, którzy zaprzężeni do dyszli siłą własnych ramion i nóg transportowali turystów np. do domu Matki Teresy przy Ripon Street. Albo stomatologów (tak!) i fryzjerów przyjmujących klientów na miejskim chodniku. Pisarczyków rozkładających staroświeckie maszyny do pisania w kalkuckich zaułkach. Właścicieli przenośnych garkuchni. Czyścicieli butów i czyścicieli uszu (tak, tak, panowie z długimi cienkimi prętami i zestawami ajurwedyjskich maści to w Indiach poważny zawód). Sprzedawców warzyw, książek, grzebieni, breloczków, blaszanych misek, łańcuchów, scyzoryków i tysięcy innych rzeczy. Czy wreszcie brodatych mężczyzn z namaszczeniem nakładających na siebie ogromne obłoki piany i spłukujących się na tymże chodniku, tuż obok tego całego wesołego tłumu. Różnorodność Indii Podczas tej podróży bawiłem się na dwóch weselach: w Agrze i Chandigarze. Oglądałem krwawą ceremonię poświęconą bogini Kali. Godzinami słuchałem opowieści gurkhowskich separatystów z Dardżylingu. Spierałem się o Marksa i Mao z zaangażowanym politycznie ajurwedyjskim masażystą z Fort Kochi. Razem z całą widownią głośno komentowałem kolejne sceny bollywoodzkiego hitu podczas 4-godzinnego seansu w Bombaju. Wspinałem się wysoko w Himalajach. Testowałem najlepszą herbatę świata. Walczyłem z małpami, które chciałby pozbawić mnie odzieży wierzchniej w Radżastanie. Pomachałem wyjeżdżającemu na spotkanie z Obamą Dalajlamie w McLeod Ganj (również pomachał). Pływałem czółnem po rozlewiskach Kerali i wylegiwałem się na plażach Goa. Czytałem miejscową prasę (Indie były wówczas jedynym krajem na świecie, w którym nakłady papierowych gazet rosły) i dowiadywałem się coraz więcej o hinduskich marzeniach. Choćby tym o podróży poślubnej nad jezioro Pichola w Udajpurze, gdzie m.in. kręcono film „Octopussy„ – oczywiście z serii bondowskiej. Jeśli chodzi o indyjskich nowożeńców – nic się z taką wycieczką nie równa. Poznawałem Hindusów – wszelkich wyznań i kast, pochodzących z różnych części kraju, o różnym poziomie wykształcenia. Ale też backpackerów. Z całego świata. Izraelczyków podczas gap year, wyznawców Kryszny z Anglii, profesorów z Kalifornii, robotników z Norwegii, młode Japonki szukające przygód, Rosjan okupujących plaże w północnym Goa, wiecznie zdziwionych Australijczyków… W tym wielobarwnym towarzystwie świat stawał się mały i bliski. A ludzie z różnych stron – wbrew pozorom i stereotypom – bardzo do siebie podobni. Mający te same pragnienia, pasje, tęsknoty. Indie pomagają zrozumieć innego człowieka Po dwóch miesiącach w drodze byłem 9 kg lżejszy, nieco zmęczony i stęskniony za domem. Ale to, co przywoziłem ze sobą z tej podróży, było bezcenne. Ostatecznie zdałem sobie sprawę, że w jakimś poprzednim życiu musiałem być nomadą. Wiedziałem już, że moim żywiołem jest przemieszczanie się, zmiana krajobrazu, poznawanie ludzi, z ich obyczajowością, kulturą, historią, wierzeniami i stylem bycia. Czym bardziej różnili się oni ode mnie, tym bardziej to doceniałem. Bo tym, co tak naprawdę nas rozwija, są wyzwania, ciągłe przekraczanie własnych granic. I nieustająca chęć zrozumienia Innego. Efektem tej wyprawy – ale też kilku innych – było kilkadziesiąt reportaży, które przez dekadę ukazywały się w polskiej prasie, oraz książka „Szpagat w pionie”. W drodze przez Indie. Ale też konkluzja, że niewiele jest w życiu rzeczy, które sprawiają mi większą frajdę niż bycie w drodze. Od tego czasu nic się nie zmieniło.
Morze Czerwone jest pełne skarbów. Podczas ostatniej wyprawy udało nam się kilka znaleźć
Na 27 kilometrach jordańskiego wybrzeża szukaliśmy skarbów na lądzie i w Morzu Czerwonym dla całej rodziny. I wcale nie trzeba zaklęć, żeby je odnaleźć.
W tym artykule: Akaba nocą Snorkelingowe safari Plaże i akwarium Forteca otoczona palmami Niespodzianka Amira Po trzech dniach na pustyni Wadi Rum docieram nad Morze Czerwone, do zatoki Akaba. Dawno mnie tak nie ucieszył widok wody i jej słony zapach. Zrzucam z siebie ubranie zakurzone czerwonym piaskiem pustyni i wskakuję do wody. Jest połowa grudnia, słońce grzeje przyjemnie, choć morze orzeźwia jak świeży sok z granatu, który wypiłem na przydrożnym straganie. To niesamowite, że wystarczy godzina jazdy autem, żeby krajobrazy jak na Marsie zmieniły się w rajską zatokę i gwarne miasto. Taka jest właśnie Jordania – zaskakuje nas od kilkunastu dni bardzo pozytywnie swoją różnorodnością i zabytkami. Przemierzam ten kraj na własną rękę razem z sześcioletnią córką i żoną, trochę jak współcześni nomadzi, korzystając z lokalnego transportu i życzliwości ludzi. Akaba nocą Jest wieczór, mieszkańcy Akaby robią zakupy na targowisku. Dołączamy do nich w poszukiwaniu owoców i jordańskich przysmaków. – Ahlan wa sahlan! („witam serdecznie”) – mówi z uśmiechem właściciel małej piekarni w Akabie i zaprasza nas do środka. Ola, moja córka, wkracza śmiało do wypełnionego zapachem świeżego chleba i karmelizowanego cukru pomieszczenia. Tak, mieliśmy też kupić chleb. Już po chwili jesteśmy na zapleczu piekarni zaciekawieni, jak wygląda wyrabianie różnego rodzaju baklaw czy przysmaku z cienkiego ciasta, serka i pistacji zwanego tu kanafeh. Ola na powitanie dostaje mały okrągły chleb typu pita prosto z pieca. Kupujemy ich kilka więcej i do tego słodki deser w postaci kawałków baklawy. Słodki to mało powiedziane. Diabelnie słodki. Ocieka miodem i szybko muszę kupić gorzką kawę z kardamonem, a już taki zestaw smakuje wybornie. Akaba to jedyne nadmorskie miasto w Jordanii. Jest stosunkowo czyste i nowoczesne, a dobre hotele są wkomponowane w starą strukturę miasta. Na głównym deptaku królują małe sklepy i jadłodajnie. Pędzą motocykle i auta, czuć ducha portowego miasta, więc słowo „kurort” do niego nie pasuje. Wystarczy przejść kilka przecznic i oddalić się od głównej ulicy, żeby zobaczyć, jak żyją mieszkańcy Akaby. W pewnym momencie natrafiamy na tajemniczy seans. Ciemny zaułek rozbrzmiewa muzyką i fleszami światła. Podchodzimy bliżej, a na plastikowych krzesłach siedzą mężczyźni niczym w kinie plenerowym. Popijają kawę i herbatę wpatrzeni w stary wielki telewizor zawieszony na ścinanie. Tajemniczy seans okazuje się oglądanym przez nich 27 845. odcinkiem opery mydlanej jordańskiej wersji „Mody na sukces”. Po porostu męska rozrywka po pracy i spotkanie towarzyskie w jednym. Chodzę po Akabie z całą rodziną i czuję się tu bezpiecznie. Z torbami pełnymi chleba i owoców wsiadamy do busa, który zawozi nas do hotelu. Poznaj smak tradycyjnej jordańskiej kuchni [PRZEPISY] Wybierając się w podróż do Jordanii nie sądziłam, że będzie coś, co zachwyci mnie bardziej niż sama Petra. Niespodzianką okazała się jordańska kuchnia, która uwiodła mnie od pierwsz... Snorkelingowe safari Mieszkamy kilka kilometrów za Akabą, w jednym z nadmorskich hoteli. 27 km pustynnej linii brzegowej jordańskiego wybrzeża zatoki może wydawać się małym skrawkiem lądu, ale został on mądrze podzielony na strefę industrialną z wielkim portem tuż przy mieście i część rekreacyjno-hotelową, rozciągającą się za nim w kierunku granicy z Arabią Saudyjską. Na całym wybrzeżu dominuje niska zabudowa, stylizowana często na orientalną. Nie ma drapaczy chmur i patodeweloperki. Prawdziwe skarby kryją się jednak pod wodą. I na te skarby rafy koralowej czaimy się jak rekin na swoją zdobycz. Z naszego hotelu idziemy kilka kilometrów po plaży niczym minikarawana z widokiem na góry i zatokę Akaba. Zaopatrzeni w maski, rurki i płetwy docieramy do miejsca zwanego Japońskim Ogrodem, bo taki przydomek dostała najsłynniejsza przybrzeżna rafa i spot snorkelingowy. Nazwa wzięła się od niezwykłego ukształtowania rafy i skał, przypominającego harmonijne budowle japońskie połączone z naturą. Rafa rozciąga się tuż przy brzegu i przypomina wielki kolorowy stół zanurzony w płytkiej wodzie. Widzę, jak przepływają obok nas nastroszone skrzydlice i niebieskie rogatnice. W pewnym momencie wynurzamy się i Ola krzyczy: – Tato, zobacz, ta kolorowa linka jakoś dziwnie się rusza! Znów dajemy nura i Ola wskazuje palcem coś, co przypomina węża morskiego. Okaz spokojnie patrolował rafę, poruszając się zygzakiem, i miał ciemne cętki. Chwilę przed nurkowaniem sprawdziłem, co może czyhać pod wodą, i ponoć w Morzu Czerwonym nie ma węży morskich ze względu na wysokie zasolenie. Wychodzimy na brzeg, opisuję zdarzenie i pytam instruktora nurkowania, który ściąga właśnie butlę, co to było? – Faktycznie, nie ma węży morskich w Morzu Czerwonym, ale to był węgorz plamisty. Naśladuje jadowite gady, poruszając się jak wąż. Zupełnie niegroźny – objaśnia instruktor. Zanurzamy się w innym miejscu – podwodnym muzeum militarnym. Zatopiono tu kilka starych czołgów, dżipów i śmigłowiec, tworząc atrakcję dla płetwonurków. Najpłycej jest czołg i z powierzchni w słoneczny dzień całkiem nieźle go widać podczas snorkelowania. Wolę jednak obserwować podwodną naturę. Przybrzeżne wody zatoki Akaba należące do Jordanii słyną z wielu miejsc do nurkowania, ale trzy są szczególnie wyjątkowe. Rainbow Reef („tęczowa rafa”) słynie z niezwykłych odcieni podwodnych skał, ale ważne, żeby obserwować ją w pełnym słońcu. King Abdullah Reef („rafa króla Abdullaha”) została tak nazwana na cześć jordańskiego króla otoczonego wyjątkową czcią i szacunkiem. Przypływają żerować na niej żółwie szylkretowe, a spot nurkowy charakteryzuje się bardzo dużym zagęszczeniem koralowców i jest idealnym miejscem do fotografii podwodnej. Trzecie miejsce zwane Power Station wyróżnia bogactwo ryb, w tym rekinów. Plaże i akwarium Mieszkańcy Akaby upodobali sobie plażę w nadmorskim centrum Akaby zwaną Al-Ghandour Beach i oddaloną o kilka kilometrów Southern Beach w pobliżu Aqaba Aquarium. W weekendy bywają zatłoczone. Przeciskamy się między grillującymi rodzinami, piknikującymi młodymi ludźmi i dopiero po chwili znajdujemy kawałek piasku, żeby przysiąść. Panie wchodzą do wody w burkini, czyli stroju kąpielowym zakrywającym szczelnie całe ciało. Niektóre stroje mają duże logotypy znanych firm sportowych i odzieżowych. Ich eksponowanie jest w modzie. Eksponowanie ciała już nie. Na plaży Southern Beach klasyczne bikini nie jest wprawdzie zakazane, ale może być uznane za co najmniej niestosowne w tym miejscu. Co odważniejsze kobiety narażone są na komentarze, zaczepki lub mogą zostać dokładnie obfotografowane i oplotkowane przez ciekawskich. Czy zatem Jordania nadaje się do swobodnego plażowania w stylu śródziemnomorsko-bałtyckim? Owszem. Po prostu trzeba uszanować różnice kulturowe, a komfortowo można poczuć się w na plażach hoteli i resortów. Są one do tego dokładnie sprzątane, a twardy żwir zastąpiono miękkim piaskiem. Z plaży Southern Beach idziemy do nieodległego Aqaba Aquarium. W jej kompaktowych akwariach zgromadzono żywe skarby Morza Czerwonego, bo właśnie stąd przeniesiono wypełniające je morskie okazy. Może nie imponuje wielkimi taflami szkła, ale pełni także ważną rolę edukacyjną. Mijamy grupkę dzieci z panią nauczycielką, która tłumaczy im kruchość morskiego ekosystemu i wyjaśnia, dlaczego warto go chronić. Forteca otoczona palmami Łapiemy taksówkę spod akwarium i po kilku minutach jesteśmy w starej Akabie. Nabatejczycy, którzy zbudowali Petrę i władali tą częścią świata ponad 2 tys. lat temu, nazywali to nadmorskie miasto Ayla. Dziś wiele hoteli i restauracji nosi tę nazwę, ale po Nabatejczykach nie ma śladów. Krzyżują się tu, jak niegdyś, przed wiekami, ważne szlaki handlowe, kiedy Akaba była przystanią w drodze kupców i pielgrzymów podążających wówczas z Damaszku, przez Palestynę, do Mekki. Dla ich ochrony wybudowano fortecę, której kamienną bramę właśnie przekraczamy. Według legendy jeden z budowniczych z beduińskiego plemienia Howeitat wyrył swoje imię pod kamiennym progiem fortu. Gdy w późniejszych latach doszło do sporu między klanami o to, kto jest właścicielem twierdzy, oznajmił on: „Ja mam prawo do tego fortu, bo go budowałem”. Nie uwierzono mu jednak. Wtedy przemówił: „Odwróćcie kamień na progu”. I faktycznie było tam wyryte jego imię, a on objął władzę. Umocniona warownia była w tym miejscu już w średniowieczu, ale obecny kształt pochodzi z XVI w., kiedy miastem władali sułtani mameluccy. Duże wrażenie robi odrestaurowane wejście z kamiennych bloków. Wewnątrz chodzimy po ruinach murów otoczonych palmami, zaglądamy do podziemnych komnat. Dzieła zniszczenia dokonały jordańskie plemiona pod wodzą Lawrence’a z Arabii w 1917 r., podczas powstania przeciwko Osmanom, kiedy odbiły twierdzę, burząc ją niemal doszczętnie od strony morza. Niespodzianka Amira Pustynia Wadi Rum, zamki krzyżowców, Morze Martwe i Czerwone – te skarby podziwia się z ogromną przyjemnością także z powodu niezwykłej otwartości i gościnności Jordańczyków. Przekonaliśmy się o tym pewnego dnia, kiedy spotkaliśmy Amira i jego rodzinę. Amir jest chrześcijaninem z Madaby, gdzie prowadzi hotel Madaba. Siedzimy na tarasie, pijemy jordańskie wino i rozmawiamy o tym, jak rodzina królewska dba o kraj, a państwo jordańskie ze swoimi ośmioma milionami mieszkańców przyjęło 2 mln uchodźców. Ceny poszły w górę. Ale Amir stara się patrzeć w jasną stronę życia i łapie jego pozytywy. W pewnym momencie wchodzi jego żona z tortem, rozlega się „Happy birthday to you”, a zaraz potem w arabskiej wersji. Jesteśmy zaskoczeni i wzruszeni. Dowiedzieli się, że nasza córka ma urodziny, i zrobili jej niespodziankę. Po raz kolejny przekonuję się, że podróżowanie z dzieckiem po Jordanii nie dość, że nie nastręcza żadnych problemów, to otwiera jeszcze mocniej serca Jordańczyków i wiele zamkniętych drzwi.
Wyspa Maui zmienia postrzeganie o Hawajach. Dzięki tej podróży zrozumiałam ważną rzecz
Wyjazd na hawajską wyspę Maui zmienił nasze wyobrażenie o Hawajach, ale też o tym, jak może wyglądać macierzyństwo na końcu świata.
W tym artykule: Ananasy na Hawajach Park narodowy Haleakalā Najpiękniejsza trasa świata Miasteczko Haiku Jak płynie czas na Maui Doświadczać jak najwięcej, zdobyć wulkany, nauczyć się surfować, może nawet podstaw tańca hula. Tłumaczyłam sobie, że skoro już lecimy z dwójką małych dzieci na koniec świata, to trzeba wykorzystać ten czas przyzwoicie, nie zmarnować, wycisnąć z niego cały egzotyczny sok. Działało to świetnie, dopóki po dwóch tygodniach na Hawajach nie trafiliśmy na wyspę Maui. Wtedy plan samoistnie przestał obowiązywać. Kolejne sześć tygodni można określić wieloma przymiotnikami, ale na pewno nie „napięte”. Wyluzowane, powolne, nieśpieszne, spontaniczne… Podróż ta nie tylko zmieniła moje wyobrażenie o Hawajach, ale też o tym, jak najlepiej podróżować z dziećmi. Ananasy na Hawajach Czy ananasy rosną na drzewach? – zapytała mnie moja pięcioletnia wtedy córka, gdy zatrzymaliśmy się przy drodze kupić kolejny owoc kilka dni po wylądowaniu na wyspie. Soczyste, słodkie i pełne smaku stanowiły ważną część naszego menu. Omlet z ananasem na śniadanie, świeży ananas na przekąskę, smoothie z ananasa i mleka kokosowego na podwieczorek, ananas na grillu na kolację. – No właśnie. Jak rosną ananasy? – powtórzyłam i zamyśliłam się. – Nie mam pojęcia. Poszukajmy odpowiedzi – odpowiedziałam. I zamiast trzymać się planu zwiedzania, postanowiliśmy sprawdzić, jak rosną ananasy i dlaczego tu smakują tak wyśmienicie. Nie musiałam szukać daleko. Maui to prawdziwe ananasowe zagłębie. Ananasy rosną na zboczach gór, które wypiętrzają się na środku wyspy. I wiele plantacji otwiera swoje bramy dla turystów. Maui Pineapple Tour in Hali’imaile jest jednym z miejsc, gdzie można zobaczyć, jadąc klimatyzowanym busikiem, nie tylko, jak ananasy rosną – a, uwaga!, rosną przy ziemi, w środku małych krzaków, wybijają się z nich jak żółte jajka niespodzianki – ale też jak się je zbiera (na Maui prawie wyłącznie ręcznie!). I jakie wybierać w sklepie (twarde i żółte, chyba że na grilla – to wtedy zielone), by były najlepsze. Park narodowy Haleakalā Te najsłodsze rosną podobno na zboczu wulkanu Haleakalā. Wulkaniczna ziemia, dużo słońca i chłodne wieczory to połączenie idealne dla tych owoców. – Mamo, a można na ten wulkan pojechać? – pytają dzieci. – Sprawdźmy – odpowiedziałam. Hawaje: Co zrobić by podróż tam nas nie zrujnowała? Nawet jeśli nie jesteś spadkobiercą, możesz przeżyć wakacje w stylu George'a Clooneya. Haleakalā to park narodowy, do którego można wjechać. A nawet dojechać na sam jego szczyt, na 3055 m n.p.m. Aby zaspokoić ciekawość, ruszamy więc naszym kamperem stromo pod górę. I już podczas pierwszego przystanku przekonuję się, że dobrze, iż mamy ze sobą dość ciepłe śpiwory i kurtki puchowe dla dzieci. Bo szczyt wulkanu Haleakalā znany jest z wyjątkowo, jak na Hawaje, niskich temperatur. I nie mówię tego z przymrużeniem oka. W 1961 r. zarejestrowano tu minus 10°C. Nie zmyliła nas, tak jak wielu podróżników, na szczęście nazwa Haleakalā, którą tłumaczy się jako „dom słońca”. Po przejechaniu budki parku narodowego zaczynamy się piąć w górę. W ciągu kilkunastu minut z piaszczystych plaż i zielonego lasu deszczowego przenosimy się na inną planetę. Czarną, brązową, pomarańczową, pełną skał i kamieni, bez drzew czy zwierząt, za to pokrytą niewystępującymi nigdzie indziej roślinami takimi jak srebrne Argyroxiphium sandwicense (miecze hawajskie), które kwitną raz w życiu. Gdy dojeżdżamy na szczyt wulkanu, orientujemy się, że jesteśmy ponad chmurami. Ocean i cała wyspa zniknęły pod nami. Za to nad głowami mamy niebieskie niebo i słońce. Wulkan Haleakalā jest tak duży, że tworzy własną pogodę i bardzo często spowity jest gęstymi chmurami. To sprawia, że tak popularne jest tu oglądanie zachodu słońca, podczas którego słońce kładzie się na chmurach i tworzy prawdziwy spektakl kolorów, gdy promienie rozpraszają się przez kolejne warstwy chmur. Jest zimno, więc zaraz po zachodzie zjeżdżamy. Niby największą atrakcję mamy zaliczoną. Ale czujemy niedosyt wulkanu. Mistycznej atmosfery na górze. Gry świateł. Zmiany perspektywy. Postanawiamy więc wracać tam przez kolejne kilka dni. Jeździmy tam nie tylko na zachód słońca, ale też i na wschód, na piknik na grani wulkanu i na spacery po jego mniej znanych zakątkach. Najpiękniejsza trasa świata Z takim samym założeniem ruszamy drogą do Hany. Bez pośpiechu i potrzeby zaliczenia. Za to z ogromną ciekawością i otwartością na to, co zastaniemy po drodze. Okrzyknięta została najpiękniejszą trasą samochodową świata, między innymi przez portal TripAdvisor. W liczbach można opisać tę drogę tak: ponad 100 km pomiędzy Kahului a Haną, 600 zakrętów, setki wodospadów i obłędnych plaż. Przejechać można ją w 3 godz. bez zatrzymywania, ale najczęściej turystom pokonanie tej trasy z przystankami w najciekawszych miejscach zajmuje ok. 8 godz. Jednak na Maui coraz bardziej przekonujemy się, że nie o liczby w podróżowaniu chodzi. Dlatego nam droga do Hany zajmuje ponad tydzień. Bo wiele godzin spędzamy na oglądaniu surferów na przydrożnych plażach. Ogromne fale, które załamują się nad sportowcami – na szczęście zawsze wypływają z nich cało – trzymają nas w napięciu. – Ja też tak chcę – oznajmia mi mój syn i przy każdej okazji wskakuje do wody, by podszkolić się w pływaniu. Codziennie budujemy bardzo niedoskonałe zamki z piasku, które fale zabierają do oceanu. Oglądamy muszle i kamienie, czasem układając z nich ciekawe wzory lub napisy. Cały dzień, a nie godzinę, jak czytam w przewodniku, zajmuje nam dojście do wodospadów Twin Lake i korzystanie z ich cudownie odświeżającej wody. „Jeszcze raz!”, słyszę kilkadziesiąt razy, gdy dzieci skaczą do oczka wodnego pod wodospadem. Miasteczko Haiku Nie spieszymy się też, gdy na noc zostajemy na kempingu w farmie kwiatów. I zamiast pędzić dalej, godzinami wąchamy hibiskusy i orchidee. A przy okazji dowiadujemy się, skąd na wyspie jest tyle dzikich kur i kogutów (przez huragany w 1982 r i 1992 r., które zniszczyły farmy i uwolniły wiele ptaków, które do dziś wolno chodzą po Maui). Powoli spacerujemy wśród bambusowego lasu na szlaku Pipiwali, dokładnie analizując wygląd roślin i zastanawiając się, co można by z nich zbudować. A w Parku Stanowym Wai’anapanapa zatrzymujemy się na kilka nocy, żeby podziwiać czarne plaże i widoki nie z tej ziemi, jaskinie i wodę wystrzeliwującą w powietrze przez dziury w skałach. Żeby po prostu wspólnie być. Kiedy po trzech tygodniach kończymy drogę do Hany i mamy ruszać na kolejną hawajską wyspę, dojeżdżamy do miasteczka Haiku. Robimy w nim przystanek, bo jest trochę zimniej niż nad oceanem, mimo że to tylko 10 minut drogi. W Haiku nie ma turystów ani nic szczególnie ciekawego, co mogłoby się znaleźć na liście do zwiedzenia. Jeden sklep. Kawiarnia. Studio jogi. Życie toczy się tu spokojnie. Ale właśnie to najbardziej się nam podoba. Bez żalu rezygnujemy z biletów na Kaui i zostajemy w Haiku już do końca naszej hawajskiej podróży. I chyba właśnie po tej decyzji orientujemy się, że zaczęliśmy żyć w rytmie, który mieszkańcy tej wyspy nazywają Maui time, czyli „czas Maui”. On płynie dużo wolniej i łagodniej, niż do tego jesteśmy przyzwyczajeni. Jak płynie czas na Maui W czasie Maui jest miejsce na odpoczynek, na zatrzymanie i na docenienie tego, co wokoło. I bardzo nam to odpowiadało. Dlatego zamiast odwiedzać kolejne miejsca, codziennie kosztujemy słynnych hawajskich shaved ice – czyli lodów zrobionych z kruszonego lodu i polanych smakowymi syropami z dużą zawartością cukru. Lub poke – miski ryżu z surową rybą w Toby’s Poke & Shave Ice. Przed południem jeździmy na kawę w Aloha Aina Center lub w okolice zatoki Ho‘okipa, przyglądać się zielonym żółwiom wodnym. Jest coś niezwykle kojącego w patrzeniu, jak te ogromne gady spokojnie poddają się falom, by te wyrzucały je na plaże. Potem nieśpiesznie pokonują kilka metrów, by położyć się na rozgrzanym piasku. Tam wylegują się godzinami, zanim znowu ruszą na morskie podboje. Wieczorami jemy kolacje na plaży i podziwiamy zachody słońca. A czasem ruszamy do stolicy Maui Lahainy na zachodzie wyspy, na targ po świeże owoce i ryby. A przy okazji bawimy się w cieniu największego figowca bengalskiego na Hawajach, którego gałęzie zajmują cały główny plac miasta. Na Maui nic nie musimy, ale nagle wszystko chcemy. Dni i tygodnie mijają i coraz mniejsze ma znaczenie, czego nie widzimy, a ważne staje się to, czego doświadczamy. Początkowy plan został zakopany tak głęboko, że przestajemy do niego wracać. Odpuszczamy. I paradoksalnie właśnie wtedy zyskujemy najwięcej. Umiejętność rodzinnego podróżowania. Oddechu. Cieszenia się wspólnym czasem. A także smakiem ananasów – teraz już wiemy, jak i gdzie rosną. Źródło: archiwum NG.
Mamy coś dla miłośników średniowiecza. Będziecie tym miejscem zachwyceni
Na południu Francji wciąż słychać echa średniowiecznych dramatów. Dla miłośników średniowiecza to prawdziwy raj. Jednak intrygująca historia nie jest jedynym atutem tej krainy. Co jeszcze warto tam zobaczyć i zrobić?
W tym artykule: Romby przyjemności Ostatni bastion W nocy dzieje się prawdziwa magia Z krewetką w dłoni – Teraz już wiesz, czemu to miasto nazywane jest francuskim Rzymem – mówi Aurelien Clavero, przewodnik, który oprowadza mnie po Nîmes. Stoimy przed amfiteatrem równie imponującym, jak Koloseum w Wiecznym Mieście. To jeden z najlepiej zachowanych rzymskich zabytków w Europie. Wznosząca się na ponad 20 m kamienna elipsa mogła pomieścić 24 tys. widzów. Setki lat temu mieszkańcy dzisiejszego Nîmes przychodzili tu zobaczyć walki gladiatorów, współcześnie widzów przyciągają zmagania toreadorów z bykami lub występy artystyczne. Amfiteatr nie stał się bowiem martwym zabytkiem, który zwiedza się z nabożną czcią. Nadal jest w użyciu, stanowiąc ważne miejsce w krajobrazie miasta. Po przekroczeniu kamiennych bram mogę się swobodnie przechadzać na wszystkich poziomach, wejść na główną arenę, ale też zajrzeć w korytarze i ciasne pomieszczenia, gdzie zwierzęta, niewolnicy i gladiatorzy oczekiwali na walkę. – Ten budynek miał sporo szczęścia – wyjaśnia Aurelien, gdy wędrujemy po kamiennych stopniach służących niegdyś za miejsce dla widowni. – Po upadku Cesarstwa Rzymskiego, w VI w. Wizygoci (lud germański, odłam Gotów – przyp. red.) przerobili go na fortyfikację, a na głównej arenie wybudowano domy i świątynie. Amfiteatr został zamieniony w miasto i tylko dlatego zachował się w tak dobrym stanie. Wciąż był w użyciu, więc nikt nie myślał o rozbieraniu porzuconej antycznej budowli, by zyskać materiały budowlane. Amfiteatr to jednak niejedyna wspólna cecha Nîmes i Rzymu – oba miasta otoczone są bowiem siedmioma wzgórzami. Przy dobrej pogodzie można je zobaczyć, wchodząc na najwyższy punkt korony budynku. Romby przyjemności Langwedocja, rozciągająca się od Morza Śródziemnego do Pirenejów w południowo-zachodnim rogu Francji, przesiąknięta jest historią. Przez te ziemie przetaczały się nie tylko rzymskie legiony, ale też armie Wizygotów, Karolingów, książąt Tuluzy. Mimo wspaniałego śródziemnomorskiego klimatu i kojącego otoczenia przyrody nigdy tych terenów nie można było uznać za spokojne. Były areną dramatycznych walk, potyczek, burzliwych epizodów. Podróżowanie przez Langwedocję jest więc nieustannym balansowaniem pomiędzy śladami krwawych historii a hedonistyczną współczesnością wyznaczaną kieliszkami costières de pomérols beauvignac i smakołykami podsuwanymi przez kelnerów w lokalach z gwiazdkami Michelina. O tej dwoistości myślę przy talerzyku calissons, na które przysiadłem w Pâtisserie Courtois po przemierzeniu labiryntu brukowanych ulic starego miasta Nîmes i minięciu niezliczonej ilości eleganckich butików, małych delikatesów spożywczych oraz zalanych słońcem placów. Calissons to regionalny specjał, popularny też w sąsiedniej Prowansji: migdałowe słodycze uformowane w kształt rombu, nasączane likierem pomarańczowym. Pogryzam je przy kawie, czerpiąc radość z każdego kęsa, ale nawet ta przyjemność odsyła mnie do historii – najstarsze zachowane wzmianki o tych słodyczach sięgają XVI w., prawdopodobnie były jednak produkowane już wcześniej. Ciekawostki o Francji – odkryj najciekawsze informacje o życiu, historii i kulturze francuskiej Światowa stolica sztuki, mody, wyśmienitej kuchni i najlepszego wina – Francja to kraj niezwykły pod wieloma względami, który naprawdę potrafi zaskoczyć. Zastanawiasz się, czym jeszcze za... Ostatni bastion Tymi okruchami szczęścia nie raczyli się jednak raczej katarzy, których historia jest nierozerwalnie związana z Langwedocją. I to nie tylko dlatego, że za ich czasów calissons jeszcze raczej nie istniały, ale też dlatego, że ci przedstawiciele religijnej sekty praktykowali ubóstwo i niechętnie patrzyli na wszelkiego rodzaju rozpustę. Za swoje ortodoksyjne poglądy zapłacili najwyższą cenę. Sprzeciwiając się ustrojowi feudalnemu oraz ignorując kościelną hierarchię, szybko podpadli papieżowi, który – co tu dużo mówić – na bogactwo patrzył raczej przychylnym okiem. W 1208 r. Innocenty III uznał katarów za heretyków i uruchomił przeciwko nim machinę inkwizycji. Nad ich głowami zaczęły się kłębić czarne chmury. Przez kolejne lata przedstawiciele sekty byli przepędzani, torturowani, zabijani. Większość rozproszyła się po langwedockich zamkach, szukając schronienia i próbując odpierać wojska krucjaty. Ta historia dobiegła końca w 1244 r. w Montségur. Docieram tam kilka dni później, przemierzając opustoszałe, rzadko odwiedzane dróżki przecinające senne wioski z garstką mieszkańców i wijące się u podnóży Pirenejów i wzdłuż skalnych klifów. Kamienny zamek w Montségur tkwi na szczycie góry. Twierdza była jedną z ostatnich kryjówek katarów. Chcąc do niej dojść, muszę się wspiąć po wąskiej ścieżce idącej na szczyt zakosami – ten marsz zajmuje mi niecałą godzinę. Ruiny zamku są w pełni dostępne. Przez kolejne minuty błąkam się pomiędzy porośniętymi trawami i niską roślinnością murami, spoglądam przez kamienne otwory i próbuję sobie wyobrazić, co czuli kryjący się tu członkowie ruchu religijnego, widząc nadciągające wojska inkwizycji. Po niemal 10-miesięcznym oblężeniu, 16 marca 1244 r., cytadela została zdobyta (a ściśle mówiąc, poddana), a dwustu obrońców, którzy odmówili wyrzeczenia się swoich wierzeń, spalono na stosie. Tak zakończyła się historia katarów. W malutkiej wiosce poniżej zamku zaglądam jeszcze do muzeum poświęconego historii Montségur. Przystaję przy szkieletach dwóch katarów. Odnaleziono ich z grotami strzał pomiędzy kośćmi – prawdopodobnie zginęli, uciekając z obleganej twierdzy. W nocy dzieje się prawdziwa magia Surowy ascetyzm katarów wydaje się nie pasować do dzisiejszych czasów, otaczająca religijne bractwo aura niezłomności i odwagi wciąż jednak okazuje się kusząca. Co roku kilka tysięcy piechurów decyduje się na wyruszenie na 250-kilometrowy Szlak Katarów. Górska trasa rozpoczyna się w Port la Nouvelle, na wybrzeżu Morza Śródziemnego, by wciąć się w głąb lądu i zataczając kilka pętli, dotrzeć do Foix. Nie mam tyle czasu, a pewnie i sił, by podjąć się tak długiego marszu, odwiedzam jednak jeden z ważniejszych punktów na szlaku – Carcassonne. W tym średniowiecznym mieście katarzy rezydowali długo, broniąc się przed kolejnymi atakami. Carcassonne sławę zawdzięcza jednak nie tyle katarom, ile odporności na upływ czasu. Jest jednym z niewielu miejsc w Europie, które zachowało się przez wieki niemal w niezmienionej formie – stare miasto wciąż otoczone jest podwójnym murem strzeżonym przez 52 wieże. Ulokowane na szerokim płaskowyżu jest widoczne z oddali i zbliżając się do niego, bez trudu mogę sobie wyobrazić, jak wyglądał nasz świat w średniowieczu. Gdy przekraczam jednak bramę murów, zostaję szybko przywrócony do rzeczywistości. Carcassonne padło ofiarą własnego sukcesu – dziś zalane jest tłumem zwiedzających, a idąc brukowanymi uliczkami, muszę się przebijać przez stoiska z plastikowymi mieczami, figurkami bohaterów Gry o tron i Władcy Pierścieni. Niemal nikt tu już dziś nie mieszka, większość obywateli przeniosła się do nowej części miasta, a otoczona murami starówka stała się sceną handlowego spektaklu. Jest jednak sposób na to, by poczuć magię Carcassonne: trzeba zostać tu na noc. Wynająć pokój na starówce i zwiedzać ją późnym wieczorem, gdy sklepiki są już zamknięte, a po wycieczkach zjeżdżających do miasta autokarami nie ma śladu. W żółtym świetle latarni ciężkie mury rzucają cień, a Carcassonne jak za wypowiedzeniem zaklęcia staje się wówczas na powrót kwintesencją średniowiecza. Najważniejsze wynalazki średniowiecza. Te odkrycia zmieniły świat Średniowiecze często bywa nazywane również „wiekami ciemnymi” lub „epoką ciemnoty”. To niesprawiedliwe określenie zostało po raz pierwszy użyte przez renesansowych uczonych, którz... Z krewetką w dłoni Jednym z atutów Langwedocji jest wybrzeże i szerokie plaże obmywane Morzem Śródziemnym. Wyjeżdżam z Carcassonne i spędzam leniwe popołudnie na Plage de L’Espiguette. To ciągnący się przez niemal 10 km pas wydm i jasnego piachu na obrzeżach Le Grau de Roi. Rozległa, niemal pusta plaża i niezagospodarowana dzika linia brzegowa przez te kilka godzin stają się dla mnie całym wszechświatem. Pod koniec dnia jadę do Le Grau de Roi, które jest drugim co do wielkości francuskim portem rybackim na Morzu Śródziemnym. A to oznacza jedno: kulinarną ucztę. Zachodzę do restauracji Le Vivier na starym mieście, by zamówić świeżo złowione krewetki oraz lokalny specjał: rouille graulenne. To sałatka z duszonej ośmiornicy i ziemniaków podawana z czosn­kowym sosem ailloli, idealnie współgrająca z tutejszym winem picpoul de pinet. W tej chwili krwawe dramaty średniowiecza, które rozgrywały się na tych ziemiach, wydają się jedynie jakimś ledwo widocznym obrazem. Nasz ekspert Michał Głombiowski dziennikarz, podróżnik, autor książek. Stały współpracownik magazynu „National Geographic Traveler".
Góry w Rumunii – Przewodnik po najpiękniejszych szlakach i atrakcjach
Rumunia to kraj, który zaskakuje różnorodnością krajobrazów i bogactwem kultury. Od majestatycznych Karpat po historyczne zabytki Bukowiny, każdy znajdzie tu coś dla siebie. W tym artykule przyjrzymy się najbardziej malowniczym górom Rumunii, jak Góry Rodniańskie i Marmarosz, oraz odkryjemy unikalne atrakcje, które czekają na turystów w tych regionach.
W tym artykule: Góry w Rumunii – Królestwo Karpat Zabytki i Kultura Bukowiny Praktyczne Porady dla Turystów Podsumowanie – Dlaczego warto odwiedzić góry w Rumunii? Rumunia to kraj, w którym majestatyczne góry spotykają się z bogatą kulturą i historią. W sercu Karpat skrywają się malownicze szlaki i wyjątkowe zabytki, które zachwycają każdego, kto odważy się odkryć ich piękno. W tym artykule zabierzemy cię w podróż po najpiękniejszych zakątkach gór Rumunii, od dzikich i tajemniczych Gór Rodniańskich po historyczne skarby Bukowiny. Góry w Rumunii – Królestwo Karpat Góry Rodniańskie – Najwyższe szczyty i wyjątkowe szlaki Góry Rodniańskie to jeden z najpiękniejszych regionów górskich w Rumunii, który zachwyca nie tylko wysokością swoich szczytów, ale także dziką, nieujarzmioną naturą. Najwyższym szczytem tego pasma jest Pietrosul, wznoszący się na wysokość 2303 m n.p.m. To tak, jakby Rysy, najwyższy szczyt Polski, postawić w okolicach Zakopanego – robi wrażenie, prawda? Pietrosul przyciąga turystów, mimo że droga na szczyt bywa wymagająca i, jak zauważyli podróżnicy, nie zawsze oferuje spektakularne widoki. Szlak na Pietrosul to prawdziwe wyzwanie – od niższych partii, które prowadzą przez gęste lasy, aż po wyższe, gdzie często toniesz w chmurach. Jednak Góry Rodniańskie oferują o wiele więcej – przepiękne widoki, które zapierają dech w piersiach, rozległe łąki i niemal całkowity brak cywilizacji. Idealne miejsce na ucieczkę od zgiełku miasta. Marmarosz – Dzikość i piękno natury Marmarosz to kraina, która charakteryzuje się surowym pięknem i dziką przyrodą. To tu, w Górach Marmaroskich, możesz poczuć się jak w Bieszczadach, ale na wyższym poziomie – zarówno dosłownie, jak i w przenośni. Region ten, oddzielony od Gór Rodniańskich Przełęczą Prislop, jest idealnym miejscem dla osób, które pragną eksplorować mniej uczęszczane szlaki. Plantacje herbaty i malownicze Góry Kaçkar. Oto zielona oaza Turcji W pełnej życia tureckiej prowincji Rize wzgórza pokrywają plantacje herbaty. Życie płynie w rytmie „Sıkıntı yok”, czyli „Nie ma problemu". To właśnie w północno-wschodniej częś... Przełęcz Prislop to ważne miejsce, nie tylko z geograficznego, ale i historycznego punktu widzenia. Oddziela ona Marmarosz od Bukowiny i stanowi doskonały punkt wyjścia do wędrówek po górach. W pobliżu znajduje się cmentarz żołnierzy poległych w czasie I wojny światowej, gdzie spoczywają także Polacy, walczący w szeregach II Brygady Legionów Polskich. Przełęcz Prislop – Wrota do Karpat Marmaroskich Przełęcz Prislop, na wysokości 1416 m n.p.m., to miejsce, które łączy Marmarosz z Bukowiną. Jest to również popularny punkt wyjściowy dla tych, którzy chcą zdobyć najwyższe szczyty Karpat Marmaroskich. Warto rozważyć biwak w tej okolicy, zwłaszcza że pracownicy parku narodowego wyznaczyli tu kilka miejsc do rozbicia namiotu. Otoczone górami, te miejsca biwakowe oferują wspaniałe widoki i spokój, który trudno znaleźć w innych, bardziej turystycznych częściach Europy. Zabytki i Kultura Bukowiny Wesoły cmentarz w Săpânța – Miejsce, gdzie tradycja spotyka sztukę W Bukowinie, jednym z najbardziej fascynujących miejsc jest Wesoły Cmentarz w Săpânța. To unikalne miejsce, które wyróżnia się na tle innych cmentarzy swoją kolorystyką i specyficzną atmosferą. Niebieskie nagrobki ozdobione są scenami z życia zmarłych oraz zabawnymi, czasem ironicznymi epitafiami. Mimo, że miejsce to stało się popularną atrakcją turystyczną, nadal pełni funkcję cmentarza, a świeże groby przypominają o jego pierwotnym przeznaczeniu. Monastyr Moldovita – Perła Bukowiny na liście UNESCO Monastyr Moldovita, wpisany na listę UNESCO, to kolejna atrakcja Bukowiny, której nie można pominąć. Świątynia pochodzi z XVI wieku i jest ozdobiona malowidłami zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz. Każdy detal jest tu starannie wykonany, co sprawia, że monastyr zachwyca swoją wyjątkowością. To jedno z miejsc, które najlepiej oddaje ducha rumuńskiej Bukowiny – regionu pełnego historii i tradycji. Praktyczne Porady dla Turystów Najlepsze czas na wędrówki po Rumunii Góry Rumunii są dostępne przez większą część roku, jednak najlepszy czas na wędrówki to późna wiosna oraz wczesna jesień. Wiosną przyroda budzi się do życia, a pogoda jest łaskawa, co pozwala cieszyć się wędrówkami bez zbytniego upału. Jesienią zaś, kolory gór są najpiękniejsze, a temperatury wciąż sprzyjają długim spacerom. Co zabierać ze sobą na wyprawy górskie Planując wyprawy w góry Rumunii, warto dobrze się przygotować. Ze względu na dzikość i izolację wielu szlaków, należy zabrać ze sobą wszystko, co potrzebne do przetrwania w warunkach terenowych. Namiot, śpiwór, ciepłe ubrania, zapas jedzenia i wody, a także sprzęt do gotowania są absolutnie niezbędne. Warto także mieć przy sobie mapę, gdyż nie wszystkie szlaki są dobrze oznaczone, a pogoda w górach potrafi zmienić się w mgnieniu oka. Podsumowanie – Dlaczego warto odwiedzić góry w Rumunii? Góry w Rumunii to idealne miejsce dla miłośników dzikiej przyrody i zapierających dech w piersiach krajobrazów. Od majestatycznych Gór Rodniańskich, przez dzikie i piękne Marmarosz, po historyczne zabytki Bukowiny – każdy znajdzie tu coś dla siebie. Dzięki różnorodności szlaków, zarówno początkujący, jak i zaawansowani turyści będą mogli cieszyć się wędrówkami wśród nieskażonej natury. Źródło: National Geographic Traveler
Najsłynniejsza droga rzymska to nie tylko katakumby i film Quo vadis. Via Appia kryje jeszcze jedną tajemnicę
Via Appia, czyli najstarsza rzymska droga to obowiązkowy punkt wycieczki podczas podróży przez Wieczne Miasto. Atrakcja ubiegająca się o wpis na listę światowego dziedzictwa UNESCO pamięta wiele i kryje również wiele sekretów.
W tym artykule: Początek Via Appia Domine Quo Vadis Katakumby Kaliksta Katakumby i kościół św. Sebastiana Cyrk Maksencjusza Mauzoleum Cecylii Metelli Posiadłości i ruiny grobowców Willa Kwintyliuszów Historia Via Appa na filmie Poruszam się autobusem 118. Jedynym, który dowozi turystów z centrum Wiecznego Miasta na Via Appia Antica. Czyli do atrakcji ubiegającej się o wpis na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Komunikacja publiczna w Rzymie jeździ jak chce. Sami kierowcy żartują, że „pamięta czasy jurajskie”. Mój środek lokomocji trzęsie się więc niczym w febrze, szyby grają ogłuszającego marsza. W tym akompaniamencie dojeżdżam do Piazzale Numa Pompilio. Dziś to zwykłe skrzyżowanie, po którym Włosi bez opamiętania i z rykiem klaksonów mkną w różne strony w swoich raczej przeciętnych autach (bo kryzys). Początek Via Appia Na skrzyżowaniu, przy nieistniejącej dziś bramie Porta Capena, miała swój początek Via Appia. Najstarsza bita droga rzymska była zarazem handlowo-militarną arterią. Łączyła Wieczne Miasto z portem w Brundisium (dziś: Brindisi), który był najważniejszym punktem w kontaktach z Grecją. Ale też portami Morza Śródziemnego i Wschodem. Jadę dalej, mijając ruiny term Karakalli, najlepiej za­chowanych rzymskich łaźni publicznych. Tu nieje­den ze zdrożonych wędrowców z Via Appia zażył ką­pieli. A bardzo współcześnie dali koncert trzej światowej sławy tenorzy: Plácido Domingo, José Carreras i Lucia­no Pavarotti. Budowle starożytnego Rzymu. 11 najsłynniejszych obiektów, które warto zobaczyć Budowle Starożytnego Rzymu na długie lata stały się wzorem dla architektów z całej Europy. Jakie budowle znajdowały się w Starożytnym Rzymie? Zapraszamy na wycieczkę szlakiem najważniej... Mijam bramę Porta San Sebastiano w murach aure­liańskich. W starożytności obejmowały ochronnym pa­sem siedem wzgórz Rzymu, na których go zbudowano. Zaraz za nią, po prawej stronie tuli się do muru z beto­nu okładanego cegłą niepozorna kolumienka. To pierw­sza mila Via Appia, gdyż dystanse w starożytnym Rzy­mie kalkulowano właśnie tą miarą wynoszącą ok. 1480 m. Ppierwsza mila znajdowała się na Forum Romanum. Stąd powiedzenie „wszystkie drogi prowadzą do Rzymu”. Mam w planie pokonanie pierwszych siedmiu z 364 mil (530 km), jakie w sumie liczy cały trakt. Domine Quo Vadis Pierwsza mila Via Appia biegnie teraz zwykłą jednopas­mówką zatłoczoną samochodami. Wąziutkie namiastki chodników czy tylko ciasne przejście pod murami od­ dzielone pasem farby od jezdni sprawiają, że dalsze 800 m kontynuuję autobusem, wysiadając naprzeciwko kościółka potocznie nazywanego Domine Quo Vadis. Po wejściu, po lewej popiersie Henryka Sienkiewicza – nagrodzonego Noblem autora powieści „Quo vadis”. Tytuł książki opisującej czasy prześladowań pierwszych chrześcijan nawiązuje do spotkania apostoła Piotra z Chrystusem, które miało się odbyć właśnie w tym miejscu. Podczas objawienia pada pytanie: Quo vadis, domine?, „Dokąd idziesz, panie?”. Dowodem jest skryty pod wyjątkowo grubą kratą odcisk stóp Jezusa w kamieniu widniejący pośrodku głównej nawy, na wprost ołtarza. A ilustracją – malunki obu niezwykłych bohaterów na przeciwległych ścianach. Katakumby Kaliksta Teraz czas na Katakumby Kaliksta – wybieram spacer przez tereny należące do zarządzających nimi salezjanów. Wielohektarowy teren na wzniesieniu otacza mur. Ja maszeruję sobie grzbietem wzgórza, pośród łąk z panoramą na Rzym. Przed oczami miga mi kopuła bazyliki św. Piotra, a zaraz potem otulone piniami i kwiatowymi rabatami niepozorne budyneczki. Na pierwszy rzut oka nie zwiastuje to 20 km korytarzy katakumb. Ale tak jest – by je zwiedzić, trzeba zejść 20 m pod ziemię. „Przerób” grup jest tu ekspresowy, w kilku językach. 40-minutowa wycieczka tylko z przewodnikiem. Bazowe informacje o obiekcie, np. ta, że pochowano tu około pół miliona chrześcijan, w tym dziesiątki męczenników i szesnastu papieży. Odwiedzam ich kryptę, dziś już pustą. Ale moją artystyczną duszę porusza nie ona, lecz doskonała kopia rzeźby Stefana Maderny z 1599 r. z białego jak śnieg marmuru, przedstawiająca leżącą młodą kobietę z odwróconą głową. Jej twarz zakrywają włosy z chustą, a na odsłoniętej szyi widać rysę. Podobno artysta był obecny przy otwieraniu grobowca Cecylii i zobaczył nie tknięte zębem czasu ciało męczennicy za wiarę z III w. n.e. Teraz spoczywa ono w krypcie dedykowanego świętej kościoła na rzymskim Zatybrzu. Zgodnie z legendą nawet kat obezwładniony pięknością dziewczyny nie był w stanie jej ściąć, a tylko ranił – tak, że się wykrwawiła. Równolegle do biegnącej dołem Via Appia idę dalej przez salezjańskie dobra cyprysową drogą. Przy okazji podglądam przy pracy dwoje ludzi – za pomocą grabi zrzucają z drzew na wielką płachtę dojrzałe oliwki. Drogi rzymskie wciąż mają duży wpływ na nasze życie. Jak to możliwe, skoro większości już nie ma? Pierwsze drogi rzymskie wybudowano już w IV wieku p.n.e. Miały ułatwić przemieszczanie legionów i handel. Najnowsze badania wykazały, że starożytny system dróg ma duży związek ze wspó.. Katakumby i kościół św. Sebastiana Wychodzę na Appię tuż przy najstarszych w Rzymie katakumbach św. Sebastiana. Mnie akurat ta podziemna trasa turystyczna wydaje się ciekawsza niż ta u Kaliksta. Długo meandrujemy z przewodnikiem po wąskich jak kiszka, zimnych, pokręconych korytarzach oświetlonych mdłym światłem. – Poganie nazywali swoje miejsca pochówku nekropoliami, czyli miastami zmarłych – wyjaśnia młody ksiądz. Pokazuje niedawne znalezisko: kilka wystawnych grobowych kaplic przypominających domy. – Pierwsi chrześcijanie wymyślonym przez nich słowem cmentarz (miasto snu) podkreślali wiarę w drugie, wieczne życie po śmierci – dodaje. Oglądam różne rodzaje grobów. Najbiedniejszych chowano tu w prostokątnych niszach zwanych loculi, wyżłobionych w tufie jedna nad drugą. Grzebano w nich m.in. wiele małych dzieci, których śmiertelność była wówczas znaczna. Są tu też rodzinne cubiculi pod łukowym sklepieniem, rzadziej widać sarkofagi. Na koniec wycieczki wchodzimy do kościoła św. Sebastiana, który – jak pokazują obrazy i bogaty, złocony sufit – zginął za wiarę przeszyty strzałami. Przedmiotem dumy jest tu ostatnie dzieło Giovanniego Berniniego (znanego m.in. z kolumnady na placu św. Piotra) – wykuta w karraryjskim marmurze podobizna Boga. Wspaniale smakuje mi espresso w tutejszym barze – to „normalne”, pite z ogrzanej parą filiżaneczki. I tramezzino, trójkącik z tostowego pieczywa wypełniony krewetkami, rukolą i majonezem. Cyrk Maksencjusza Niemal zaraz za katakumbami św. Sebastiana rozciąga się gigantyczny kompleks cesarza Maksencjusza. Dochodzę do niego piechotą już bez obaw, bo cały ruch kołowy wcześniej skręca w równoległą Via Appia Pigna­ telli. Maksencjusz był uzurpatorem. Wbrew prawu zakazującemu dziedziczenia władzy w 306 r. sam obwołał się cezarem – jako syn cesarza Maksymiana (któ­ry abdykował rok wcześniej). Jako władca Rzymu szybko wystawił sobie rezydencję z półkilometrowej długości cyrkiem. Zachował się on w znacznie lepszym stanie niż najstarszy i największy, 650 ­metrowy rzymski Circus Maximus. Pierwotny wygląd tego ostatniego mogłam sobie wcześniej odtworzyć za pomocą okularów z rozszerzoną rzeczywistością oferowanych w kasie obiektu. Spaceruję po okolonej murami trybun arenie. Jest porośnięta trawą, mleczami i stokrotkami, z wyraźnie zaznaczoną spiną, murem oddzielającym podwójny tor, po którym miały się ścigać rydwany lub czterokonne kwadrygi. Nigdy nie odbyły się tutaj zawody, a tylko uroczystości żałobne ku czci zmarłego tragicznie synka Maksencjusza, pochowanego potem na terenie rezydencji. Sam uzurpator też zginął wkrótce w bitwie. Kilkadziesiąt metrów dalej przyciąga mój wzrok cylindryczna wieża pokryta płytami trawertynu. Mauzoleum Cecylii Metelli To mauzoleum Cecylii Metelli, żony Marka Licy­niusza Krassusa. Bezwzględny polityk, który ułatwił Juliuszowi Cezarowi dojście do władzy i stłumił powstanie Spartakusa, krzyżując jego towarzyszy wzdłuż Via Appia. Jako najbogatszy człowiek ówczesnego świata miał środki na wystawienie eleganckiego monumentu. O żonie Krassusa nie wiemy nic, ale jak zapewnia mnie przewodnik, „to się wkrótce zmieni”. W wieży pojawi się hologram Cecylii powołujący ją z nicości do istnienia. Czy opowie on również o tym, że jej mauzoleum średniowieczny papież Bonifacy VIII przerobił na wieżę obronną dla swego zbudowanego tuż obok zamku? Być może dlatego Dante wrzucił go potem do piekła w swojej Boskiej komedii? „Wypatroszonym” przez czas murom też wkrótce życie przywróci rozszerzona rzeczywistość. Sufity zapełnią drewniane kasetony, gołe ściany przykryją bezcenne materie, kominki zapłoną ogniem. Podziemia zaś wypełni... zastygły jęzor lawy zwany Capo di Bove – pamiątka po aktywności wulkanicznej sprzed 40 tys. lat. Jestem na początku III mili, gdzie znajduje się pierwszy z odkrytych fragmentów oryginalnej Via Appia. Stawiam stopy już nie na asfalcie czy kostce jak wcześniej, ale na powierzchni ułożonej z idealnie wygładzonych, dopasowanych do siebie kamieni połączonych zaprawą. Półtorametrowa, wielowarstwowa struktura umożliwiała w założeniu swobodny odpływ wody. A szerokość dwupasmówki – bezkolizyjne mijanie się dwóch wozów pędzących z maksymalną prędkością. Trudno się dziwić, że ten cud inżynierii przetrwał 2 tys. lat! Posiadłości i ruiny grobowców Dosyć łażenia. Wypożyczam rower (zwykłego górala, choć są też elektryki) w jedynym na samej Via Appia Antica punkcie przy baretto (małym barze) Appia Antica Caffè. Serwują tu smakowitą parmigianę z zapiekanych w pomidorach bakłażanów i artystyczne desery godne trzech gwiazdek Michelina. To już rzymskie peryferie z eleganckimi posiadłościami skrytymi za kutymi bramami w głębi iście śródziemnomorskich ogrodów. Media grzmią, że niektóre postawiono nielegalnie, płacąc pod stołem łapówki. Jadę ostrożnie „wydeptanym” w trawie poboczem. Pod kołami znów mam współczesną kostkę (autentyczna nawierzchnia pojawia się fragmentami). Niepostrzeżenie zmienia się też krajobraz. Via Appia była w okolicach Rzymu miejscem spotkań. Rzymianie umawiali się tu na spacery. Wzdłuż odcinka drogi najbliższego Rzymowi, już w III w. p.n.e., zaczęto wznosić grobowce dla znanych osobistości. A to dlatego, że prawo zabraniało grzebania zmarłych i palenia zwłok w obrębie murów miejskich. Teraz mijam ich zrujnowane pozostałości, w niebo strzelają gromady pinii i cyprysów! Nie znajduję odpowiedniego przymiotnika na oddanie urody tego odcinka drogi otoczonej kwadratami pól uprawnych i skąpanej w miodowym świetle popołudnia. Ptaki rozbijają trelami niezmąconą ciszę. Willa Kwintyliuszów Za piątą milą skręcam do willi Kwintyliuszów, podmiejskiej rezydencji, gdzie niestety muszę zostawić rower na stojaku przed wejściem. Szkoda, bo przede mną tak ogromny obszar, że dobre dwie godziny zajmuje mi obejrzenie rozrzuconych na nim obiektów, jakie łączy ścieżka wytyczona pośród traw i ziół. Całość znajduje się na wzgórzu – to ten ciągnący się kilometrami jęzor lawy, na którym wyrosła część podrzymska Via Appia. Nad doliną zawieszone są ruiny potężnego pałacu braci konsulów Sykstusa Kwintyliusza Waleriusza Maksymusa i Sykstusa Kwintyliusza Kondianusza. Widać z niego poprowadzone dołem, idealne dla spacerowiczów ścieżki nad strumieniem. A dalej – nowe budynki Quartiere Statuario. Czyli dzielnicy, której nazwa ponoć pochodzi od dużej liczby znalezionych na jej terenie posągów z willi Kwintyliuszów. Dotykam palcami drobnych kosteczek mozaik z motywami roślinnymi tworzących posadzki pomieszczeń reprezentacyjnych. Marzę o spłukaniu potu po intensywnym pedałowaniu w tutejszych zimnych i gorących termach. Ale raczej nie ma na to szans. Pozostałe tu kamienie jedynie zapamiętały dawną formę, podobnie zresztą jak teatr. Historia Via Appa na filmie Imponujący kompleks uzupełniały jeszcze jedne, mniejsze termy, nimfeum i stadion. Tak bardzo to wszystko spodobało się cesarzowi Kommodusowi (tyranowi pod koniec panowania występującemu jako nowe wcielenie Herkulesa), że kazał braci zabić i przejął włości. Dziś trzy piętra budynku aż pękają w szwach od mnogości przedmiotów z wykopalisk. A w muzeum przy willi teraz wyświetlany jest film, który przybliża zwiedzającym historię Via Appia. Ostia Antica to miasto, które żywiło starożytny Rzym. Dziś zostały z niego tylko malownicze ruiny Ostia Antica to ruiny starożytnego miasta portowego. Znajdują się około 25 kilometrów na południowy zachód od Rzymu. By dostać się do parku archeologicznego Ostia Antica, wystarczy wsiąś... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/88434b91e89b212fe2d09df009a2dc4ba974b738-f2f4735.jpg" width="938" height="624" alt="Ostia Antica – ruiny antycznego portu, który karmił Rzym. Gdzie się znajduje i co w nim warto zobaczyć? (fot. Getty Images)" title="Ostia Antica – ruiny antycznego portu, który karmił Rzym. Gdzie się znajduje i co w nim warto zobaczyć? (fot. Getty Images)" /> Wsiadam na rower i mknę dalej, mijając na przemian grobowce i cyprysy – pełen relaks! Przystaję na szóstej mili, przy Casal Rotondo. Na szczycie okrągłej podstawy starożytnego miejsca pochówku w średniowieczu zbudowano gospodarstwo rolne! O istnieniu cywilizacji przypomina mi jedna poprzeczna jezdnia z samochodami. Wpołowie siódmej mili fotografuję 700-metrowy odcinek nieźle zachowanego akweduktu Kwintyliuszów, który doprowadzał wodę do term willi. Duże wrażenie robią tu biegnące w poprzek pola pełne arkady (w sumie jest ich aż 120!), wsparte na cementowych pylonach rozstawionych co 1,5 m. Zachwyt budzi zresztą cały rzymski odcinek Via Appia. Zastanawiam się tylko, czy następnym razem nie zwiedzać jej na opak. Tak jak niegdyś Horacy i Wergiliusz, potem różnej maści odkrywcy i zdobywcy. W końcu – wyzwalające miasto od faszystów oddziały amerykańskie generała Clarka w 1944 r. Wtedy, w pełnym świetle, widać to, co najpiękniejsze.
Grecja ma nową atrakcję turystyczną. To pałac, w którym Aleksander Wielki został królem
Aleksander Wielki do dziś jest uważany za jednego z najważniejszych władców w dziejach Europy. Turyści odwiedzający Grecję od niedawna mogą zobaczyć i zwiedzić miejsce koronacji Macedończyka.
W tym artykule: To tu Aleksander Wielki został królem Pałac w Aigai na przestrzeni wieków Grecja udostępniła cenny zabytek Aleksander Wielki, nazywany też Macedońskim, do dziś intryguje historyków i nie tylko. Władca wsławił się swoimi rozległymi podbojami. Jego kampania trwała w sumie 11 lat. W tym czasie dotarł do zachodniej Azji i Egiptu, ale też w głąb Azji Środkowej, aż do Doliny Indusu. To tu Aleksander Wielki został królem Każdy, kto pasjonuje się postacią Aleksandra Wielkiego, powinien rozważyć w tym roku podróż do Grecji. Gorący kraj na południu Europy z pewnością znajdzie się na liście wakacyjnych kierunków wielu Polaków. Turyści znad Wisły szczególnie upodobali sobie wyspy takie jak Kreta, Rodos czy Korfu. Znaczniej mniej osób zatrzymuje się po drodze w greckim interiorze, a warto. Ateny czy Saloniki to jedne z bardziej oczywistych miejsc, jednak w najbliższych miesiącach na popularności może zyskać również historyczne miasteczko Aigai. To właśnie tam znajduje się pałac, a w zasadzie jego ruiny, w którym koronowano Aleksandra Wielkiego. Budowla liczy ponad 2300 lat. Przez ostatnie 16 zabytek był niedostępny z powodu renowacji. Teraz znów można go zwiedzać. Według agencji prasowej AP renowacja kosztowała ponad 20 milionów euro. Pałac i sąsiadujące z nim grobowce znajdują się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Pałac w Aigai jest położony w północnej Grecji, pomiędzy miastami Palatitsia i Vergina. Wyjątkowy zabytek zajmuje powierzchnię prawie 15 tys. m kw. W okresie klasycznym starożytnej Grecji była to największa budowla regionu. Powstała z inicjatywy ojca Aleksandra, Filipa II, w IV wieku p.n.e. Pałac był siedzibą dynastii Argeadów rządzących starożytną Macedonią. Budowla została zniszczona przez Rzymian w 148 roku p.n.e., co zapoczątkowało serię grabieży. Pałac w Aigai na przestrzeni wieków W pałacu znajdowały się niegdyś duże dziedzińce ozdobione kolumnami, miejsca kultu i rozległe sale bankietowe. Archeologom udało się zachować „ogólny wygląd”, łącząc kamienie z ruin budowli z replikami. Tak odtworzyli oryginalne konstrukcje. Główną postacią w procesie renowacji był archeolożka Angelika Kottardi, która zaangażowała się w prace rekonstrukcyjne jeszcze jako studentka. Następnie przez kilkanaście lat nadzorowała ich postęp. – To, co odkrywasz, to kamienie porozrzucane w ziemi i tu i ówdzie kawałki mozaiki. Następnie trzeba wszystko złożyć i na tym właśnie polega prawdziwa radość badacza – mówiła Kottaridi podczas uroczystej ceremonii otwarcia ruin pałacu. Interesujące znalezisko w Grecji. Archeolodzy odkryli fragment jednego z największych akweduktów Greccy archeolodzy odnaleźli fragment Akweduktu Hadriana. Badacze twierdzą, że to jedna z największych tego rodzaju konstrukcji z tamtego okresu. Grecja udostępniła cenny zabytek Przygotowując się do ponownego otwarcia zabytku, badacze korzystali z odkryć greckiego archeologa Manolisa Andronikosa. Pod koniec lat 70. XX wieku odnalazł on grupę królewskich macedońskich artefaktów. Wśród nich były między innymi wykonane ze złota i srebra broń oraz zbroja, a także pochówki, z których jeden prawdopodobnie zawiera szczątki Filipa – ojca Aleksandra Wielkiego. Według UNESCO pałac w Aigai to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Europie i „wyjątkowe świadectwo znaczącego rozwoju cywilizacji europejskiej w okresie przejścia od klasycznego państwa-miasta do imperialnej struktury hellenistycznej”. – Jako opiekunowie tego cennego dziedzictwa kulturowego musimy je chronić, podkreślać, promować, a jednocześnie poszerzać horyzonty odkrywane przez każdy nowy aspekt – podkreślał Kyriakos Mitsotakis, premier Grecji, podczas uroczystości inauguracyjnej. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Słynna toaleta w Tatrach uratowana. W październiku została zdmuchnięta przez halny
W drodze na Rysy do niedawna można było korzystać z jednej z najwyżej położonych w Tatrach toalet. Drewniana konstrukcja nie oparła się jednak sile wiatru halnego i została uszkodzona.
W tym artykule: Toaleta z widokiem na Rysy już nie istnieje Rysy to święty Graal, zarówno pieszych turystów w Tatrach polskich, jak i słowackich. Góra położona granicy Polski i Słowacji ma kilka szczytów. Jeden z nich na wysokości jest najwyższym szczytem górskim w naszym kraju. Nie jest to jednak najwyższy punkt na Rysach. Ten znajduje się już po słowackiej stronie i mierzy dokładnie 2501 m n.p.m. Toaleta z widokiem na Rysy już nie istnieje Na Rysy można wejść od polskiej i słowackie strony. Wśród górołazów panuje przekonanie, że wejście od słowackiej strony jest nieco prostsze. Ma też inną zaletę. Stosunkowo niedaleko położone schronisko. Mowa o kultowym Schronisku pod Rysami, czyli Chatą pod Rysmi. To jedno z najmłodszych i najwyżej zlokalizowanych miejsc tego typu w Tatrach. Do niedawna oryginalną atrakcją kultowego było też WC. <iframe allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen="true" frameborder="0" height="530" scrolling="no" src="https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Ftatromaniak1%2Fposts%2Fpfbid0K2pWoHcXpLuQJrqduDta53J2ZmxATw6kpKGFNo67M4EByNui4c4dosRUZe1du2HBl&show_text=true&width=500" style="border:none;overflow:hidden" width="500"> Kolorowa budka wyróżniała się nie tylko budową, ale też – a właściwie przede wszystkim – wysokością, na jakiej stanęła. Mowa o Korzystający z WC mogli w tzw. międzyczasie podziwiać panoramę Rysów. Niestety w październiku 2023 roku budka została zniszczona. Porwał ją halny. Silny wiatr występuje głównie jesienią oraz na przełomie zimy i jesieni. W przypadku ośnieżonych szczytów może grozić wywołaniem lawiny. Tym razem obyło się bez katastrofy. Ucierpiała tylko ulubiona toaleta turystów. Feralnej nocy wiatr halny wiał z prędkością ponad 100 km/h. W efekcie z WC w pobliżu Schroniska pod Rysami został tylko podest. Kto nie zdążył skorzystać z toalety z widokiem, będzie miał jeszcze okazję. Pracownicy Chaty zapowiedzieli, że planują odbudować niemalże kultowy wychodek, a na efekty nie trzeba było długo czekać. Prace rozpoczęły się bowiem tuż po nieszczęśliwym zdarzeniu. Co więcej, świadkowie donoszą, że zmierzają już ku końcowi. Na facebookowej grupie „Tatromaniacy” jedna z internautek opublikowała zdjęcie, na którym widać prawie odbudowaną toaletę. – WC pod Rysami prawie jak dawniej. Co prawda brakuje jeszcze dwóch ścian, ale można korzystać – napisała pani Lidka Pędziwiatr. Rysy urosły, ale inne szczyty zmalały. Zmiany na mapie Tatr po 86 latach To pierwsze tak dokładne pomiary terenu Tatrzańskiego Parku Narodowego i jego okolic od 87 lat – donoszą autorzy publikacji, która wprowadziła niemałe zamieszanie wśród miłośników pols... Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Kopalnia kredy w Mielniku nazywana jest „wielką białą dziurą w ziemi”. To jedyne takie miejsce w Polsce
Odkrywka w Mielniku jest jedyną na terenie Polski czynną kopalnią tego typu. Do połowy XX wieku kreda była tu wydobywana ręcznie. Dzisiaj teren kopalni kredy można oglądać ze specjalnie utworzonego tarasu widokowego.
W tym artykule: Odkrywkowa kopalnia kredy w Mielniku Wielka dziura w ziemi Kopalnia kredy nowym „cudem Polski” Z tarasu widokowego ciężarówki i koparki wyglądają jak dziecięce zabawki. W obłokach wzniecanego pyłu suną przez oślepiający bielą krajobraz, znacząc na ziemi linie, rysy i pęknięcia. Wielu osobom ta przestrzeń kojarzy się z obrazkami powierzchni Księżyca. Więcej jest w niej jednak czegoś baśniowego, trochę nierealnego, zdumiewającego. Odkrywkowa kopalnia kredy w Mielniku Odkrywkowa kopalnia kredy w Mielniku na Podlasiu jest obecnie jedyną tego typu w Polsce. Ma długą historię – ludzie wydobywali w tym miejscu kredę już w XVI wieku. Oczywiście inna była wówczas skala i możliwości technologiczne. Kopano po prostu płytkie szyby. Do połowy ubiegłego stulecia wszystkie prace wykonywano bez udziału maszyn, a urobek wykorzystywany był głównie przez okolicznych mieszkańców. Dopiero w ostatnich dekadach wjechał tu ciężki sprzęt, a wydobycie zostało zmechanizowane. Dziś pozyskuje się tu rocznie około 80 tysięcy ton kredy, z czego większość przetwarzana jest na miejscu, w nowoczesnym zakładzie. Biała skała osadowa powstała na dnie mórz i oceanów, które miliony lat temu zalewały teren dzisiejszej Polski, niemal od zawsze przyciągała uwagę ludzi. Kreda, klasyfikowana jako odmiana wapienia, dzięki lekkości i porowatości łatwo poddaje się obróbce. Jej jasny, niemal biały kolor był przydatny przy produkcji farb, ceramiki i cegieł. Z czasem zaczęto ją również wykorzystywać w przemyśle chemicznym, farmaceutycznym i kosmetycznym. O tym, jak mocno obecność kopalni odkrywkowej wpływała na życie mieszkańców regionu, świadczy już sama nazwa wsi (niegdyś miasta) Mielnik. Pochodzi ona od rosyjskiego słowa „mieł”, czyli kreda właśnie. Wiele mielnickich rodzin związanych jest z kopalnią od pokoleń. Wielka dziura w ziemi Samo miejsce jest tak naprawdę ogromną dziurą w ziemi. Niezwykłość nadaje mu jednak jasna barwa kredy, która kontrastuje z zielonym otoczeniem. Wyrobisko wygląda jak ogromna czapa lodowa lub góra usypana z soli. Nawet drogi prowadzące do kopalni są zasnute białym pyłem, tworząc geometryczne linie przecinające ciemniejszy krajobraz. Mimo przemysłowego charakteru ta przestrzeń ma w sobie jakieś naturalne piękno. Od lat przyjeżdżali tu więc turyści chcący zobaczyć „wielką białą dziurę w ziemi”. Na ich potrzeby zbudowano w końcu spory taras widokowy, do którego da się wygodnie dojechać autem. Obok zadaszonego punktu ustawiono też tablice informacyjne przedstawiające historię kopalni i tradycję pozyskiwania kredy, a także kilka zabytkowych wózków, którymi dawniej wywożono urobek. Można usiąść wygodnie na drewnianych ławach i kontemplować to miejsce, obserwując powolny ruch sprzętu, tarasowe białe zbocza i cały rozległy teren będący zadziwiającym miksem efektów działań człowieka i natury. Nazywane jest „małym Krakowem”. Historia tego niezwykłego miasta sięga ponad 6000 lat wstecz Przez wielu nazywane jest „małym Krakowem” lub „Miastem Szkła”. Krosno, bo o nim mowa, zachwyca mieszkańców i turystów niepowtarzalnym klimatem oraz piękną starówką. Kopalnia kredy nowym „cudem Polski” Kopalnia kredy w Mielniku to jeden z 16 laureatów wakacyjnego plebiscytu Travelera „Cuda Polski 2023”. Przypomnijmy, że o miano „nowego cudu” walczyły trzy propozycje z Podlasia. Oprócz zwycięskiej kopalni także Kraina Otwartych Okiennic oraz Kanał Augustowski. A oto pełna lista zwycięzców plebiscytu „Cuda Polski 2023”: Dolnośląskie – Miasto Bardo, Kujawsko-pomorskie – Wyspa Młyńska z Młynami Rothera, Lubelskie – Włodawa, Lubuskie – Park Książęcy Zatonie, Łódzkie – Monopolis, Małopolskie – Pustynia Błędowska, Mazowieckie – Park Nauki Torus w Ciechanowie, Opolskie – Twierdza Nysa, Podkarpackie – Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza w Bóbrce, Podlaskie – Odkrywkowa kopalnia kredy w Mielniku, Pomorskie – Zagroda Inicjatyw Twórczych Swołowo, Śląskie – Żelazny Szlak Rowerowy, Świętokrzyskie – Geopark Świętokrzyski, Warmińsko-Mazurskie – Gołdap, Wielkopolskie – Antidotum Airshow Leszno, Zachodniopomorskie – Ogrody Hortulus w Dobrzycy.
Ateny – co warto zobaczyć? Atrakcje, zabytki i ciekawostki o stolicy Grecji
Ateny uchodzą za kolebkę demokracji oraz współczesnej cywilizacji. Grecka stolica potrafi zachwycić na każdym kroku, a jej największym atutem, oprócz nadzwyczajnych zabytków czy wspaniałej kuchni, jest także niespotykana nigdzie indziej gościnność.
W tym artykule: Najważniejsze informacje o Atenach Historia Aten Atrakcje Aten Co warto zobaczyć w Atenach? Pogoda w Atenach Kiedy najlepiej odwiedzić Ateny? Ateny – jak dolecieć i dostać się do miasta? Czy dolecimy bezpośrednio z Polski do Aten? Ciekawostki o Atenach Ateny są dzisiaj jednym z najważniejszych punktów turystycznych Europy, gdzie bogata historia przeplata się z nowoczesnym duchem czasu. To tutaj balansuje się między gwarem i bałaganem a dumą z monumentalnej kultury, która zrodziła demokrację i stała się kolebką cywilizacji. Aby ułatwić przemieszczanie się po greckiej stolicy, przygotowaliśmy krótki przewodnik po Atenach. Najważniejsze informacje o Atenach Ateny to stolica, a zarazem największe miasto w Grecji. Jego powierzchnia wynosi 412 km kw., czyli o 100 km kw. mniej niż Warszawa. Położone są w południowo-wschodniej części kraju, w regionie Attyka nad Zatoką Sarońską. Graniczą z dwoma regionami – Grecją Środkową oraz Peloponezem. Cała aglomeracja, zwana Wielkimi Atenami, liczy blisko 4 miliony mieszkańców. W jej skład wchodzi miasto Pireus oraz poboczne miasta satelickie. Samo centrum stolicy liczy około 750 tys. osób. Region ten jest najgęściej zaludniony spośród wszystkich w kraju. Nie tylko sałatka grecka. Podpowiadamy, co zjeść w Atenach [SMAKI ŚWIATA] Kuchnia grecka uchodzi za jedną z najsmaczniejszych i najzdrowszych. Spacerując po Atenach dosłownie na każdym rogu natrafiamy na kolejną tawernę pełną ludzi. Nic dziwnego – chyba nigdzie... Miasto z trzech stron otoczone jest przez góry – Ymettos, Parnitha i Pendeli. Zostało zbudowane na twardym, ale nadal aktywnym sejsmicznie górotworze skał osadowych, który przedzielony jest trzema uskokami tektonicznymi. Od prawie 100 lat w budownictwie obowiązują technologie antysejsmiczne. Przepisy zostały mocno zaostrzone po silnym trzęsieniu ziemi w 1999 roku. Historia Aten Historia Aten obejmuje wiele dziedzin życia, takich jak sztuka, nauka, filozofia czy sport. Dlatego ciężko o znalezienie drugiego miejsca na świecie z tak bogatą przeszłością. Poniżej przedstawiamy wybrane wydarzenia z dziejów stolicy Grecji. Nazwa Ateny wywodzi się z greckiej mitologii. Miasto stało się punktem zapalnym sporu Ateny i Posejdona w czasach, gdy bogowie dzielili między sobą tereny. Wyznaczali regiony, w których każdy z nich będzie czczony w sposób szczególny. Rozwiązaniem konfliktu miał być dar od bogów dla mieszkańców. Wygrywa najbardziej przydatny podarunek. Posejdon obdarował miasto źródełkiem z wodą, natomiast Atena drzewkiem oliwnym. Wygrana bogini mądrości i sztuki uważana jest za etymologię nazwy miasta. Początki stolicy Grecji sięgają aż okresu mykeńskiego, czyli połowy II tysiąclecia p.n.e. W tych czasach miasto nie wyróżniało się niczym w porównaniu do innych. Na przełomie VI i V wieku p.n.e nastąpił rozkwit Aten. W tym czasie zaczyna kształtować się demokracja ateńska, a jej ojcem był Klejstenes. Niestety, miasto ucierpiało podczas bitew pod Maratonem (490 r. p.n.e.) i Salaminą (480 r. p.n.e.), w której Ateńczycy zwyciężyli nad Persami. Odbudowa miasta udała się przy pomocy Temistoklesa. Złoty wiek miasta przypada na okres panowania Peryklesa (443-429 r. p.n.e.). Wzmocniono wtedy wpływy Aten w Helladzie, umocniono demokrację, rozbudowano Akropol oraz dokończono budowę murów, dzięki którym do granic dołączono miasto Pireus. Polis stało się centrum ośrodków kulturalnych. Na złoty wiek składa się rozwój kultury i sztuki. W tym okresie żyli i tworzyli Sofokles, Eurypides, Fidiasz, Sokrates, Anaksagoras oraz Heredot. Ateny były największym i najpotężniejszym polis, które obejmowało wówczas całą Attykę i okoliczne wyspy. Perykles zmarł w czasie zarazy, gdy Ateny były oblężone przez Spartan. W 431 r. p.n.e. rozpoczęła się 30-letnia wojna peloponeska. Szybki rozwój Aten zaczął niepokoić inne starożytne polis. Rywalizacja o hegemonię w Helladzie skończyła się zwycięstwem Sparty. Miasto zostało splądrowane i nie zdołało już wrócić do swojej świetności. Na przestrzeni kolejnych dekad rola Aten malała. Miasto było często najeżdżane przez sąsiadujące mocarstwa, ale nie tylko. Grecką stolicę próbowali zdobyć Bizantyjczycy, germańskie plemiona Herulów czy Turcy osmańscy. Przez blisko 400 lat znajdowało się pod okupacją Imperium Osmańskiego. W 1834 roku Otton Bawarski postanowił przywrócić blask Atenom, dlatego przeniósł tu stolicę państwa z Nafpilionu. Król Grecji wybudował pałac królewski, który teraz służy jako siedziba parlamentu. W Atenach odbyły się pierwsze nowożytne igrzyska olimpijskie w 1896 roku. Stolica Grecji po raz drugi zorganizowała najważniejszą imprezę czterolecia w 2004 r. W czasach II wojny światowej miasto było okupowane przez Niemcy. Po trzech latach Ateny zostały wyzwolone przez Brytyjczyków w 1944 roku. Atrakcje Aten Wzgórze Akropol Teatr Dionizosa i Odeon Herodosa Starożytna Agora Stadion Panatenajski Świątynia Zeusa Olimpijskiego Łuk Hadriana Narodowe Muzeum Architektoniczne Plaka Wzgórze Lycabettus Co warto zobaczyć w Atenach? Atrakcje Aten nie ograniczają się wyłącznie do Akropolu czy słynnej Agory. Choć warto zaznaczyć, że są to miejsca najchętniej odwiedzane przez turystów. Jak przystało na jedno z najstarszych miast świata, Ateny skrywają w sobie niezwykłą historię, moc zabytków oraz wiele nowoczesnych atrakcji. Które z nich warto zobaczyć? Akropol Z pewnością Akropol uważany jest za najważniejszą i najsłynniejszą atrakcję w Atenach. Monumentalny kompleks starożytnych świątyń położony jest na wysokości 150 m. Miejsce można podziwiać z każdego punktu stolicy. Na wzgórzu znajduje się Partenon, czyli Główna Świątynia i dom Ateny, który należał kiedyś do grona cudów świata. Zobaczymy też Erechtejon (świątynia poświęcona bogini mądrości oraz Posejdonowi) i wejście do Akropolu, czyli Propyleje. Trzysta metrów od wzgórza znajduje się Muzeum Akropolu. Można je potraktować jako uzupełnienie wiedzy po wizycie na najsłynniejszym wzgórzu Aten. Miejsce wypełnione jest licznymi artefaktami, znalezionymi na zboczach góra. Teatr Dionizosa i Odeon Herodosa Spacerując u stóp Akropolu natrafimy na Teatr Dionizosa i Odeon Herodosa, czyli jedno z najstarszych tego typu obiektów na Ziemi. Na początku wykonany był z drewna, w IV w. p.n.e. wymieniono je na marmur. Historycy szacują, że mógł pomieścić nawet 19 tysięcy widzów. W tym miejscu debiutowały dramaty Eurypidesa, Sofoklesa czy Ajschylosa. Ze szczególną uwagą należy również spojrzeć na Odeon Heroda Attyka. Amfiteatr został wzniesiony w naszym wieku (161 r. n.e.) i jest wykorzystywany do dnia dzisiejszego. Wspaniałą akustyka sprzyja występom największych współczesnych artystów. Agora Ateńska Główny plac starożytnego polis na terenie którego koncentrowało się życie społeczne Ateńczyków. Miejsce handlu, rozmów, modlitw, zabaw oraz obrad Zgromadzenia Ludowego. Agora to centrum antycznego miasta, pełne starożytnych budynków, mennic i świątyń. Zaraz obok znajdziemy Forum Romanum. Tylko 150 metrów dzieli nas od rzymskiego odpowiednika greckiej Agory. Tam warto zobaczyć ośmiokątną Wieżę Wiatrów (II w. p.n.e.). Dawniej na jej szczycie znajdował się ruchomy posąg Trytona. Jego zadaniem było wskazanie kierunku wiatru. Każda ze ścian wieży poświęcona była jednemu z bogów wiatru. Na ścianach wieży było też 8 zegarów słonecznych, a wewnątrz umieszczono klepsydrę wodną. Niedaleko znajduje się Biblioteka Hadriana, dawna ozdoba Forum rzymskiego. W skład Agory greckiej wchodzi Świątynia Hefajstosa – najlepiej zachowana grecka świątynia na cześć boga kowali i złotników, pochodząca z V wieku p.n.e. W średniowieczu została przekształcona na kościół. Do kompleksu przynależy również zrekonstruowany starożytny budynek Stoa Attalosa, pełniący funkcję Muzeum Agory. Stadion Panatenajski Pozycja obowiązkowa dla fanów sportu i olimpijskich rywalizacji. Stadion gościł pierwsze nowożytne igrzyska olimpijskie w 1896 roku. Został zbudowany jako jedyny na świecie z białego marmuru w miejscu starożytnego stadionu z 329 p.n.e. Panathinaiko może pomieścić nawet do 80 tysięcy widzów. Świątynia Zeusa Olimpijskiego Największa świątynia starożytnej Grecji. Jej budowa trwała przez ponad trzy wieki i zakończona została dopiero w 132 roku. Niestety, współcześnie pozostały tylko ruiny. Z 108 kolumn przetrwało tylko 15 stojących. Resztk pozostałych przetrwały leżą na ziemi, powalone przez wichury i burze. Łuk Hadriana Łuk Hadriana potocznie można nazwać strażnikiem czasu.To jeden z nielicznych zabytków, który przetrwał tysiące lat, a jego stan został praktycznie nienaruszony. Oddziela starą część miasta od nowej. Łuk triumfalny został wzniesiony przez mieszkańców w ramach rozbudowy Aten i jest symbolem zasług rzymskiego cesarza Hadriana dla miasta. Plaka W poszukiwaniu malowniczych i urokliwych miejsc polecamy wybrać się do Plaki. Historyczna część stolicy stanowiła centrum Aten, wypełniona była agorami, łaźniami i bibliotekami. Dzisiaj jest mekką turystów. Znajdziemy tutaj kilkusetletnie kamienice, sklepy z pamiątkami, restauracje i muzea. Częścią Plaki jest osiedle Anafiotika. Nastrojowe miejsce, które tworzy labirynt mikrouliczek wijących się u podnóża Akropolu. Wzgórze Lycabettus Najwyższy punkt w Atenach. Na wysokości 277 metrów nad poziomem morza spotka nas zapierający dech w piersiach panoramiczny widok na całe miasto i Morze Egejskie. Na szczyt możemy dostać się pieszo lub kolejką linową. Narodowe Muzeum Archeologiczne Narodowe Muzeum Archeologiczne to najbardziej popularne muzeum w Atenach. Zalicza się do 10 największych muzeów na świecie. Oferuje bogatą kolekcję starożytnych przedmiotów i zawiera ponad 20 tysięcy eksponatów pochodzących nawet z VI tysiąclecia p.n.e. W Narodowym Muzeum zobaczymy skarby wydobyte z Myken, rzeźby z 2000 r. p.n.e., freski z Santorini czy słynną złotą Maskę Agamemnona. Pogoda w Atenach Pogoda w Atenach raczej nie powinna być dla nikogo zaskoczeniem. W stolicy Grecji panuje klimat subtropikalny typu śródziemnomorskiego. To oznacza, że zimy są tutaj łagodne i wilgotne, natomiast lato bardzo gorące i suche. Na taki klimat miasta ogromny wpływ ma jego położenie. Góry otaczające stolicę Grecji blokują wiatr, przez to letnie dni są jeszcze bardziej upalne i parne. Średnia temperatura na przestrzeni roku wynosi ok. 22 stopni Celsjusza. Do grona najcieplejszych miesięcy zaliczamy czerwiec, lipiec oraz sierpień. Minimalna temperatura w okresie letnim wynosi 20 stopni Celsjusza, a średnia waha się od 29 st. C do 33 st. C. Jednak ze względu na globalne ocieplenie bywa, że termometry wskazują nawet do 40 st. C. Wyliczono, że w Atenach słońce świeci przez ponad 2700 godzin w ciągu roku. Tak jak w Polsce, najzimniejszym miesiącem jest styczeń, luty oraz grudzień. Temperatura waha się wtedy w ciągu dnia w okolicach 12 st. C, a w nocy 7 st. C. Deszcz pada najczęściej od października do marca. Roczna suma opadów wynosi niecałe 400 mm. Od czerwca do września niemalże codziennie świeci słońce, deszczowe dni przypadają ewentualnie raz na miesiąc. Na 365 dni w ciągu roku, tylko 87 jest deszczowych. Śnieg jest zjawiskiem dość rzadkim, w okresie zimowym można zaobserwować opady na północnych przedmieściach miasta. Ateny są drugim najcieplejszym miejscem w Europie. Liderem jest Valletta na Malcie, gdzie średnia dzienna temperatura wynosi 23,3 st. C. Podium zamyka Rzym z temperaturą 21,4 st. C. Kiedy najlepiej odwiedzić Ateny? Do Aten można się wybrać przez cały rok. Sezon turystyczny rozpoczyna się już w czasie Wielkanocy i kończy w październiku. Szczyt sezonu przypada na lipiec i sierpień, kiedy jest najcieplej. Największe miasto Grecji jest wtedy pełne turystów i ceny mogą być również wyższe. Osoby, które stawiają na wypoczynek i korzystanie z okolicznych plaż, najlepiej niech skorzystają z warunków w okresie od maja do października. Termometry w tym czasie wskazują 30 st. C, a średnia temperatura wody wynosi 26 st. C. Taka pogoda sprzyja plażowaniu oraz kąpieli w morzu. Jeżeli nie chcemy jechać w szycie sezonu, najlepszą opcją będzie czerwiec albo wrzesień. Wtedy warunki są identyczne i możemy się spodziewać mniejszej ilości turystów. Najlepsza pora na wizytę w Atenach to okres wczesnowiosenny oraz późnojesienny. Jest to znakomita opcja dla osób stawiających na eksplorację miasta i podziwianie starożytnej kultury. Brak typowej zimy sprawia, że Ateny nadal są atrakcyjnym celem podróży. Co prawda, od listopada do lutego możemy spodziewać się najmniejszej liczby przyjezdnych, jednak niektóre zabytki mogą być niedostępne dla zwiedzających w tym okresie. Dodajmy, że Ateny znalazły się na szczycie rankingu najtańszych lokalizacji w Europie w 2023 roku według magazynu „Conde Nast Traveller”. Z wyliczeń wynika, że za dwie noce w trzygwiazdkowym hotelu dla dwóch osób, niekiedy także ze śniadaniem, kosztuje ok. 500 złotych. Siedem cudów świata starożytnego budziło powszechny zachwyt. Do dziś przetrwał tylko jeden z nich Te budowle zostały uznane za najwspanialsze pomniki ludzkiego geniuszu. Siedem cudów świata starożytnego jednak nie przetrwało – wyjątkiem jest piramida Cheopsa. Co stało się z resztą, k... Ateny – jak dolecieć i dostać się do miasta? Ateny posiadają wyłącznie jeden port lotniczy. W porównaniu do Londynu, gdzie znajdziemy ich aż sześć, jest to stosunkowo niewiele jak na europejską stolicę. Lotnisko im. Elefteriosa Wenizelosa rozpoczęło swoją działalność dopiero w 2001 roku. Dzisiaj jest największym międzynarodowym portem w Grecji i stanowi bazę dla lokalnego przewoźnika Aegean Airlines. Lotnisko obsługujące miasto Ateny i region Attyki, składa się z dwóch terminali: głównego oraz satelitarnego (między nimi kursuje linia metra). Rocznie obsługuje ponad 23 miliony pasażerów. Zajmuje 19. miejsce wśród najbardziej ruchliwych lotnisk w Europie, a pierwsze na Bałkanach. „El. Venizelos” oddalony jest o 25 kilometrów od centrum Aten. Relatywnie niedawno zbudowany port w Grecji może pochwalić się komfortowym dojazdem wieloma środkami transportu. Dotrzemy tutaj samochodem, pociągiem, autobusem, taksówką oraz metrem. Niedaleko hali przylotów znajdziemy przystanek autobusowy. Ekspresowa linia X95 zawiezie nas na plac Syntagma. Kurs zajmuje ponad godzinę. Bilety do nabycia u kierowcy kosztują od 2,70 do 5,50 euro. Busy kursują niezależnie od dnia i godziny. Dodatkowo możemy skorzystać jeszcze z 3 innych połączeń. X93 kursuje do dworca autobusowego Kifissos. X96 dowiezie nas do Pireusu, a X97 do stacji metra Elleniko. Niebieska linia nr. 3 metra to opcja dla tych, którzy chcą zaoszczędzić na czasie. Do serca Aten dojedziemy w 30 minut. Przystanek początkowy znajduje się obok lotniska i jest bardzo dobrze oznakowany. Zabierze nas do stacji Agia Marina. Stacje znajdujące się najbliżej centrum to: Syntagma lub Monastiraki. Niestety, za komfort trzeba zapłacić. Na tej trasie obowiązuje specjalna taryfa i za bilet normalny zapłacimy 9 euro, a ulgowy 4,50. Za taką samą cenę na północne obrzeża Grecji zabierze nas pociąg. Jest to rozwiązanie dla osób, które podróżują poza stolicę. Na poziomie przylotów, między wyjściami 3 i 4 znajduje się strefa dla taksówek. Ceny są już z góry ustalone. W zależności od pory dnia do centrum Aten dostaniemy się za 50–70 euro. Czy dolecimy bezpośrednio z Polski do Aten? Odpowiedź brzmi tak, dolecimy bezpośrednio z Polski do Aten. Starożytna kraina była jedną z najpopularniejszych destynacji w 2022 roku wśród turystów. Nie można się dziwić, kolebka greckiej kultury i współczesnej cywilizacji ma swój niepowtarzalny urok. Która oferta będzie najkorzystniejsza dla podróżujących znad Wisły? Ateny z jednym portem lotniczym ograniczają lekko nasze możliwości. Jednak na pomoc zawsze przychodzi Ryanair, irlandzki przewoźnik oferujący tanie loty do blisko 40 państw. Do stolicy Grecji dolecimy z Katowic, Krakowa, Warszawy (lotnisko Modlin) oraz Wrocławia. Bilety w okresie letnim kosztują w okolicach 200–500 złotych. W zależności od terminu ceny mogą być jeszcze wyższe. Poza sezonem można dorwać okazję i zapłacić niecałe 100 zł za przelot w jedną stronę. Zdecydowanie jest to najlepsza opcja dla polskich turystów. Grecki przewoźnik Aegean Airlines współpracuje przez cały rok z portem lotniczym im. Chopina w Warszawie oraz w sezonie wakacyjnym z lotniskiem w Krakowie. Bezpośrednio do Aten dolecimy w niecałe trzy godziny. Ceny nie należą do najniższych. W większości zaczynają się od 100 euro wzwyż. Katowice mają jeszcze jednego asa w rękawie – węgierskie tanie linie lotnicze Wizz Air. Z stolicy Śląska możemy się zatem dostać do Aten za pomocą dwóch tanich przewoźników. Ceny zaczynają się już od 20 euro w jedną stronę. Połączeń do Aten nie realizują Polskie Linie Lotnicze LOT. Ciekawostki o Atenach Ateny znalazły się na liście 10 najbardziej romantycznych miast Europy. Catamaran Charter Croatia umiejscowiły stolicę Grecji na 8. miejscu. Lider rankingu może zdziwić, bowiem nie jest to Paryż, tylko Lizbona. Polskie Ateny – taki przydomek zyskało miasto Puławy za sprawą rodziny Czartoryskich. W XVIII wieku miasto stało się ważnym punktem na mapie życia artystycznego. Magnacka rodzina z rozmachem zagospodarowała teren, wznosząc charakterystyczne budowle przypominające te greckie. Nowożytne Igrzyska Olimpijskie w Atenach zostało rozegrane dwukrotnie – w 1896 i 2004 roku. Sama idea olimpijska wywodzi się z Hellady, dlatego reprezentacja Grecji zawsze przewodzi na defiladzie, która otwiera olimpijską rywalizację. Pierwotną stolicą Grecji była miejscowość Nafplio. Dopiero w 1894 roku została ona przeniesiona do Aten, które liczyły wówczas tylko 10 tysięcy mieszkańców. W greckiej krwi płynie sztuka. W Atenach narodził się teatr. Właśnie tutaj znajduje się ich najwięcej na świecie - ponad 150. W sierpniu co cztery lata obchodzone były Wielkie Panatenaje. Święto na cześć Ateny, bogini mądrości i opiekunki polis było jednym z ważniejszych. Procesja mieszkańców kierowała się w stronę Akropolu, gdzie składane były dary. Uroczystości towarzyszyły konkursy taneczne i wyścigi rydwanów. Ateńskie metro nazywane jest potocznie podziemnym muzeum. Podczas realizacji prac, budowa była przerywana kilkukrotnie. Znaleziono ponad 50 tys. artefaktów, które są teraz częścią wielu stacji metra. Przez miasto stołeczne przepływa kilka rzek. Jednak zostały one skanalizowane i przepływają pod ulicami miasta. Podczas większych opadów drogi są zalane. Nasz ekspert Filip Nowek Z wykształcenia dziennikarz, chociaż na co dzień zajmuje się komunikacją marketingową. Pasjonat podróżowania. Autor przewodników po europejskich krajach i ciekawostek o największych miastach świata. Prywatnie miłośnik tenisa i wypadów do kina.
Co może oznaczać dłuższe życie? Kiedy to piszę, mija dokładnie rok od śmierci mojego ojca w wieku 79 lat. Gdy dorastałem, tata był dla mnie wzorem do naśladowania, najlepszym przyjacielem, nauczycielem, powiernikiem. Jego śmierć nastąpiła szybko – zapalenie płuc w ciągu kilku dni zamieniło się w wielonarządową niewydolność. Mocno mną to wstrząsnęło. Moja rodzina cieszyła się długowiecznością – znałem dziadków mojego ojca, którzy dożyli prawie stu lat, a rodzice matki wyraźnie przekroczyli dziewięćdziesiątkę – więc być może uznałem za pewnik, że tata też będzie miał więcej czasu. Nauka poczyniła ogromne postępy, pomagając nam żyć dłużej. Od początku XX w. oczekiwana długość życia ludzi wzrosła ponaddwukrotnie, ale przez większość tego czasu badania i postęp w medycynie koncentrowały się na łagodzeniu i leczeniu chorób. Dopiero niedawno zwrócono uwagę na samo starzenie się i to, co możemy zrobić, aby spowolnić, odwrócić lub w inny sposób zmienić ten proces. W okładkowym artykule niniejszego wydania, zatytułowanym „Życie dłuższe i lepsze”, relacjonujemy wam fascynujące poszukiwania – od leczenia hormonem wzrostu po przeprogramowywanie komórkowe – które obiecują wydłużenie ludzkiego życia o dekady. Kiedyś trochę lekceważyłem tych, którzy chcą „wyleczyć” starzenie się, ale teraz mój stosunek do tego tematu się zmienia. Kiedy sam się starzeję, chciałbym myśleć, że mam przed sobą więcej czasu i że będzie on dobrej jakości. Młodzi może niekoniecznie marnują swoją młodość, ale wiem, że jest wiele rzeczy, które doceniłbym bardziej, gdybym doświadczył ich później. Wspominając miniony rok bez mojego taty, myślę o tym, co dłuższe życie mogło oznaczać dla niego i dla tych, którzy go kochali. O rzeczach, które mógł zrobić i którymi mogliśmy się dzielić. Jeszcze 10 lat rozmów z tatą? Cholera, dużo bym dał nawet za rok. Mamy nadzieję, że to wydanie magazynu się wam spodoba. Nathan Lump redaktor naczelny
#TatrzańskieOpowieści. Czy Morskie Oko przestanie zamarzać?
Mateusz Waligóra od kilkunastu dni wędruje przez Tatry. W planach ma przejście każdego centymetra znakowanych szlaków w najwyższych polskich górach. Projekt #TatrzańskieOpowieści, tak jak i poprzednie wyprawy podróżnika, ma wymiar nie tylko turystyczny, ale też edukacyjny.
W tym artykule: Mateusz Waligóra i jego #TatrzańskieOpowieści Zmiany klimatu w Tatrach Mateusz Waligóra wędruje nie tylko po to, by przemierzać kolejne kilometry, ale także, by rozmawiać z ludźmi – turystami, naukowcami, przyrodnikami, ratownikami TOPR, pracownikami TPN, mieszkańcami. #TatrzańskieOpowieści zaczął snuć w Dolinie Chochołowskiej, by następnie przenieść się nieco na wschód, do Doliny Kościeliskiej. Mimo upałów jednego dnia przeszedł ponad 30 kilometrów. – Gdyby nie strumienie po drodze, czułbym się jak w piekle – opowiadał. – Ta woda to prawdziwy skarb, w dodatku jest zupełnie za darmo! Niestety, picie wody prosto ze strumienia odbiło się na jego zdrowiu. – Dziś chcę się przyznać do błędu – relacjonował. – Pamiętacie, jak zachwalałem wam picie wody z tatrzańskich strumieni? Nie róbcie tego! Woda smakuje świetnie, ale niestety, strułem się. Za którymś razem nie chciało mi się już jej odkażać, po prostu nabrałem ją z potoku do butelki, dodałem elektrolity, wypiłem i… to był bardzo zły pomysł. Mateusz Waligóra i jego #TatrzańskieOpowieści Przed „klątwą Janosika” zdążył przejść z Hali Ornak na Czerwone Wierchy. W kolejnych dniach podróżnik dotarł do do Smreczyńskiego Stawu i na Starorobociański Wierch. Pod koniec tygodnia, między Siwą Przełęczą a Iwaniacką, Waligórę dopadły wątpliwości. Zaczął się zastanawiać, co w ogóle robi w górach. – Gdy dotarłem na Iwaniacką, usłyszałem jak pewna pani, która też właśnie weszła na przełęcz mówi: „I co? To niby tu? A co stąd widać? Beznadzieja!”. Uświadomiłem sobie, że czuję dokładnie to samo – opowiada Mateusz. – Poczułem ogromne zmęczenie i zapadłem w drzemkę. Kiedy obudziłem się z niej po czterdziestu minutach, olśniło mnie. Zrozumiałem, że to był tylko zły sen, bunt umysłu. I że potrzebuję przynajmniej przez jeden dzień nie gapić się na żadne góry świata. Sens bycia w górach na pewno nie zajmuje myśli mieszkańców Tatr. I chodzi tu nie o górali, a o kozice z i niedźwiedzie. Waligóra zobaczył jednego w trakcie wyprawy. – Grzebał sobie w zaroślach, wyżerał coś i zajęty sobą miał w swoim szaro-brązowym kudłatym zadku to, że przez krótki moment ktoś łapczywie go obserwuje, a wręcz pochłania wzrokiem – opisuje. – Był młody, więc nie przestraszyłem się jakoś bardzo, ale szybko odszedłem w swoją stronę. Drugi tydzień Tatrzańskich Opowieści podróżnik zakończył na Giewoncie. Przed nim kolejne dni niepewnej pogody. Niespodzianki w Tatrach. To nie w drodze na Rysy widoki i wrażenia są najlepsze Wejście na „dach Polski” nie było dla mnie aż tak emocjonujące. Za to na Zawracie po raz kolejny zakochałem się w Tatrach. Zmiany klimatu w Tatrach Mateusz Waligóra zwraca uwagę na piękno Tatr, ale nie unika przy tym trudnych i niewygodnych kwestii. Walory edukacyjne projekty podkreśla cała ekipa Tatrzańskich Opowieści. Dariusz Jaroń przeprowadził wywiad z prof. Joanną Pociask-Karteczką, hydrolożką i geografką z Zakładu Hydrologii Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Głównym tematem rozmowy były zmiany klimatu i ich negatywny wpływ na hydrologię Tatr. – Jeżeli nic się nie zmieni, Morskie Oko przestanie zamarzać – ostrzega badaczka. – Takich wartości jak w przypadku tego jeziora nie znaleźliśmy nigdzie. Czas trwania pokrywy lodowej ulega skróceniu w tempie prawie 10,5 dnia na dekadę. To bardzo dużo. Zmiany klimatyczne dotyczą nie tylko tatrzańskich wód. – Badania pokazują, że w związku ze wzrostem temperatury powietrza, zmieniają się zasięgi pięter roślinnych. Regiel górny, piętro kosówki, piętro hal – wszystko wędruje do góry. Podnosi nam się górna granica lasu. „Tatry zielenieją" – tak już kilkanaście lat temu stwierdził ówczesny dyrektor TPN Paweł Skawiński. A Tatry mojej młodości to Tatry z przewagą koloru popielatego – mówi prof. Pociask-Karteczka. Mateuszowi w górach towarzyszy fotografka, Karolina Krasińska, a w snuciu #TatrzańskichOpowieści na Facebooku i nie tylko pomagają filmowiec Damian Ochtabiński, dziennikarz Dariusz Jaroń i redaktor Piotr Tomza. Codzienne relacje można śledzić na oficjalnym profilu podróżnika na Facebooku. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Travelery 2021 – znamy zwycięzców 16. edycji konkursu
Już po raz 16. Travelery trafiły do ludzi przekraczających granice fizyczne i mentalne. Mimo pandemii pasjonaci po raz kolejny udowodnili , że w podróży nie ma ograniczeń. Wystarczą „tylko” kreatywność i determinacja.
Travelery są przyznawane już od 16 lat. W tym roku laureatów w kategoriach Podróż roku, Wyczyn roku, Książka roku i Blog roku wybrała kapituła składająca się z przedstawicieli redakcji National Geographic Traveler. Dodatkowo Przedstawicielstwo Chorwackiej Wspólnoty Turystycznej w Polsce ponownie przyznało nagrodę specjalną w kategorii Bloger Przyjaciel Chorwacji. Oto nagrodzeni. Jerzy Arsoba: Pieszo przez Portugalię Podróżnik, fotograf i organizator wypraw Jerzy Arsoba ze Szczecina w ciągu 86 dni pieszej wędrówki przez Portugalię, pokonał 2407 km. Jego dzienny dystans wynosił średnio 28 km, niósł plecak o wadze 11–13 kg. Swoją wyprawę rozpoczął w Porto 17 października 2020 roku i do Porto wrócił 9 lutego 2021 roku. Okrążył całą Portugalię z grubsza wzdłuż jej granic lądowych i morskich, zgodnie z ruchem wskazówek zegara – wyłącznie pieszo, przez wszystkie regiony. Wytyczył swój własny szlak – do pieszych i rowerowych wypraw, przebiegający przez najpiękniejsze miejsca Portugalii. Wyprawa była pierwszą w ramach projektu „PHI Arsoba across around”, w ramach którego podróżnik chce tworzyć nowe trasy pieszych wędrówek. Anna Tybor: Pierwsza Polka, która zjechała na nartach z 8-tysięcznika Anna Tybor, pięciokrotna mistrzyni Polski w skialpinizmie, zakopianka, jako pierwsza kobieta na świecie zdobyła 29 września 2021 roku ośmiotysięcznik Manaslu (8163 m n.p.m.) bez użycia tlenu z butli i zjechała z niego na nartach. Wraz z Anną Tybor na szczycie stanęli też towarzyszący jej włoscy wspinacze Federico Secchi i Marco Majori. – By spełnić swoje marzenia nie potrzeba spadających gwiazd. Trzeba dążyć do postawionego sobie celu, nie poddawać się, a przede wszystkim wierzyć, że się uda... Narty to całe moje życie!” – napisała o sobie i swoim projekcie zdobycia Manaslu na zrzutka.pl. Co to znaczy być Grekiem? Czym jest greckość? Skąd wzięli się Grecy? I na ile Grekiem jest sam autor, który wprawdzie urodził się w Salonikach, ale wychował na Dolnym Śląsku i nie jest w stanie porozumieć się w języku ojca? To wszystko w kontekście obchodów dwusetnej rocznicy wybuchu powstania przeciw Turkom, które ostatecznie dało Grecji niepodległość. Dionisios Sturis sięga do XIX-wiecznych korzeni obecnego państwa nie bez przyczyny. To wtedy na nowo formułowano definicję obywatela, tego, kto ma prawo się Grekiem nazywać. Konsekwencje tych wydarzeń są odczuwalne do dziś. Z tego wynika – zdaniem autora – m.in. dzisiejszy stosunek mieszkańców Hellady do obcych, imigrantów, zwłaszcza tych o innym kolorze skóry. Ona pisze, on fotografuje. Razem postanowili, że odwiedzą 101 krajów przed pięćdziesiątymi urodzinami. Do realizacji celu pozostało im jeszcze 38 państw. Sami piszą, że „podróże to nie tylko kierunek”, co widać w ich pełnych pasji, wnikliwych relacjach na blogu. Małżeństwo udowadnia, że można pracować na etacie i zwiedzać świat – nawet przy ograniczeniach, takich jak 26-dniowy urlop. NAGRODA SPECJALNA: Ewelina Sadura Marinović, autorka bloga Polako.eu Chorwacja od lat jest jednym z ulubionych kierunków wakacyjnych Polaków. Wielu z nas regularnie wraca nad Adriatyk, mamy tam już swoje ulubione plaże czy miejsca noclegowe. Informacji o Chorwacji najczęściej szukamy w internecie, przykładowo na blogach. Tu konkurencja jest spora, a w gąszczu poleceń i wskazówek łatwo się zgubić. Przedstawicielstwo Chorwackiej Wspólnoty Turystycznej w Polsce po raz kolejny przyznało nagrodę specjalną dla bloga, który może być wzorem dla innych. W tym roku wyróżniona tytułem Bloger Przyjaciel Chorwacji została Ewelina Sadura Marinović, autorka bloga Polako.eu. Na blogu Eweliny można znaleźć wiele ciekawych informacji o Chorwacji, w tym mnóstwo praktycznych wskazówek. A wszystko to pisane prosto ze słonecznej Dalmacji. Wokół bloga autorce udało się zbudować społeczność ludzi którzy, podobnie jak ona, kochają Chorwację, podróże i przygody. – Jest dużo ciepła, miłych słów i konstruktywnej krytyki – dzięki czemu blog cały czas się rozwija i zmienia na lepsze – pisze autorka. Na blogu Polako.eu Ewelina pisze sporo o miastach, naturze, jedzeniu oraz o nieznanych turystom miejscach i szlakach. Uzupełnieniem strony są media społecznościowe: profile na Facebooku i Instagramie oraz kanał na YouTube, gdzie regularnie pojawią się nowe zdjęcia i nagrania inspirujące do wakacji w Chorwacji.
Travelery 2021 – poznajcie nominowanych w 16. edycji konkursu
Po raz 16. nagradzamy ludzi przekraczających granice fizyczne i mentalne. Kto został nominowany w tym roku?
2021 rok, tak jak 2020, upłynął pod znakiem pandemii. Ludzie z pasją, a tacy właśnie zostali nominowani do Travelerów, po raz kolejny udowodnili jednak, że w podróży nie ma ograniczeń. Wystarczą „tylko” kreatywność i determinacja. W ostatnich miesiącach polscy podróżnicy dostarczyli nam wielu emocji i powodów do dumy. Z uwagą śledziliśmy również rynek książkowy i podróżniczą blogosferę. Do kogo trafią Travelery 2021? Oto nominowani w 4 kategoriach: Podróż roku, Wyczyn roku, Książka roku i Blog roku. Tegorocznych zwycięzców Travelerów wybierze kapituła składająca się z przedstawicieli redakcji National Geographic Traveler. Wyniki zostaną ogłoszone 6 czerwca 2022 r. również na stronie internetowej. Jerzy Arsoba: Pieszo przez Portugalię Podróżnik, fotograf i organizator wypraw Jerzy Arsoba ze Szczecina w ciągu 86 dni pieszej wędrówki przez Portugalię, pokonał 2407 km. Jego dzienny dystans wynosił średnio 28 km, niósł plecak o wadze 11–13 kg. Swoją wyprawę rozpoczął w Porto 17 października 2020 roku i do Porto wrócił 9 lutego 2021 roku. Okrążył całą Portugalię z grubsza wzdłuż jej granic lądowych i morskich, zgodnie z ruchem wskazówek zegara – wyłącznie pieszo, przez wszystkie regiony. Po swojej wyprawie podróżnik stworzył interaktywną mapę trasy, którą przeszedł, wraz z zaznaczeniem miejsc noclegowych, przebytymi dziennymi dystansami i sumą podejść, która łącznie wyniosła 35000 metrów. Można ją zobaczyć tutaj: https://jerzy-arsoba.travelmap.net. Wytyczył swój własny szlak – do pieszych i rowerowych wypraw, przebiegający przez najpiękniejsze miejsca Portugalii. Wyprawa była pierwszą w ramach projektu „PHI Arsoba across around”, w ramach którego podróżnik chce tworzyć nowe trasy pieszych wędrówek. Łukasz Supergan: Zimowe przejście wzdłuż gór Polski 1 080 km i 31 500 m podejść. Zimą. Ten plan krótko opisuje niezwykłą podróż zrealizowaną zimą 2021 roku przez Łukasza Supergana, specjalistę od długodystansowych, zazwyczaj samotnych wypraw. Łukasz przeszedł całość polskich Sudetów i Karpat, wzdłuż południowej granicy Polski. Przejście składało się z kilku długich szlaków. Pierwszym był Główny Szlak Sudecki, którego nie ukończył wcześniej w całości. Za Sudetami czekało na niego ok. 150 km przez Górny Śląsk do Ustronia, skąd Głównym Szlakiem Beskidzkim i lokalnymi szlakami kierował się na Babią Górę. Za nią odbił na południe, by osiągnąć czerwony szlak Chochołów-Pieniny. W Pieninach przeskoczył na niebieski szlak Tarnów-Wlk. Rogacz, z którego odbił ponownie na GSB i dotarł w Beskid Niski. Stąd niebieskim Szlakiem Granicznym szedł aż do Przełęczy Bukowskiej na granicy z Ukrainą. Całość, choć zrealizowana w Polsce, była jego najdłuższym zimowym dystansem. Cała wyprawa zajęła mu 48 dni i 16 godzin. Mariusz Pastuszka: Rowerem z Gorzowa do Stambułu Gorzowianin Mariusz Pastuszka w ciągu 14 dni pokonał rowerem trasę z Gorzowa Wielkopolskiego do Stambułu. Łącznie przejechał 2653 km, dziennie pokonując średnio ok. 160 km. Trasa wyprawy, na którą wyruszył 18 września 2021 roku, wiodła z Polski przez Czechy, Słowację, Węgry, Serbię, Bułgarię do Turcji. W jej trakcie udało mu się zwiedzić cztery stolice: Bratysławę, Budapeszt, Belgrad i Sofię. Nocował głównie „pod chmurką”. Jak przyznaje podróżnik, do domu wrócił 4,5 kg chudszy. To już jego trzecia długodystansowa podróż rowerowa, po przejechaniu Polski (3,3 tys. km) i wyprawie na Gibraltar (ponad 8 tys. km). Wszystkie odbył na „śwince”, jak czule nazywa swojego dwukołowca Checker Pig, którego podarował mu kolega. Andrzej Bargiel: Zjazd na nartach z 6-tysięcznika Celem wyprawy KARAKORAM SKI EXPEDITION było zdobycie i zjechanie na nartach z dwóch sześciotysięczników pakistańskiego Karakorum: znajdującego się w Dolinie Hushe szczytu Laila Peak (6 096 m n.p.m.), uznawanego za jeden z najpiękniejszych szczytów na świecie, oraz położonego w Dolinie Ghidims-Dur dziewiczego szczytu Yawash Sar II (6178 m n.p.m.). W obu przypadkach Andrzej Bargiel osiągnął sukces. Co więcej, z jednego ze szczytów zjechał wspólnie z Jędrzejem Baranowskim. W wyprawie brali udział: Jędrzej Baranowski (freeride’owiec i wspinacz), Dariusz Załuski (alpinista, himalaista, filmowiec), Jakub Gzela (filmowiec, operator drona) oraz Bartłomiej Pawlikowski (fotograf). Andrzej Bargiel od 2013 roku realizuje autorski projekt w górach najwyższych „Sunt Leones". Jego celem jest zdobywanie wysokich szczytów w szybkim tempie, w stylu alpejskim i następnie zjazd na nartach. Na swoim koncie ma już Sziszapangmę (8 013 m), Manaslu (8 156 m), Broad Peak (8 051 m) i K2 (8 611 m) oraz tzw. Śnieżną Panterę. Mikołaj Sondej: Przepłynięcie drugiego najdłuższego fiordu na świecie Mikołaj Sondej, ten 26-letni marynarz i pasjonat podróżowania z Gdyni samotnie przemierzył na packrafcie (mini wersja pontonu, zwykle jednoosobowa) Sognefjorden, drugi najdłuższy fiord na świecie. Sam fiord ma 208 km, ale Mikołaj przepłynął również pięć jego odnóg, co wydłużyło trasę do 280 km, dodatkowe 80 km przeszedł przez góry. – Pomysł wpadł mi do głowy całkiem przypadkowo. Jestem marynarzem i w moim pokoju mam powieszone mapy morskie. Pewnego dnia stwierdziłem, że chciałbym się znaleźć w sytuacji, że obok mnie będzie płynąć wieloryb. Zastanawiałem się, gdzie mogę to zrobić i padło na fiord” – opowiada podróżnik. Anna Tybor: Pierwsza Polka, która zjechała na nartach z 8-tysięcznika Anna Tybor, pięciokrotna mistrzyni Polski w skialpinizmie, zakopianka, jako pierwsza kobieta na świecie zdobyła 29 września 2021 roku ośmiotysięcznik Manaslu (8163 m n.p.m.) bez użycia tlenu z butli i zjechała z niego na nartach. Wraz z Anną Tybor na szczycie stanęli też towarzyszący jej włoscy wspinacze Federico Secchi i Marco Majori. – By spełnić swoje marzenia nie potrzeba spadających gwiazd. Trzeba dążyć do postawionego sobie celu, nie poddawać się, a przede wszystkim wierzyć, że się uda... Narty to całe moje życie!” – napisała o sobie i swoim projekcie zdobycia Manaslu na zrzutka.pl. Paweł Pabian: Zimowe przejście Głównego Szlaku Beskidzkiego Paweł Pabian, 32-letni przewodnik beskidzki, w rekordowym czasie 10 dni i 12 godzin pokonał Główny Szlak Beskidzki w bardzo trudnych zimowych warunkach. Szlak liczy ponad 500 km i jest najdłuższym szlakiem turystycznym w polskich górach. Paweł wyruszył na niego 17 lutego o godz. 5.15, a swój wyczyn zakończył 27 lutego o godz. 17.00. Dwa lata wcześniej Paweł Pabian, jako pierwszy Polak zdobył 80 szczytów Diademu Polskich Gór w trzynaście dni. Co to znaczy być Grekiem? Czym jest greckość? Skąd wzięli się Grecy? I na ile Grekiem jest sam autor, który wprawdzie urodził się w Salonikach, ale wychował na Dolnym Śląsku i nie jest w stanie porozumieć się w języku ojca. To wszystko w kontekście obchodów dwusetnej rocznicy wybuchu powstania przeciw Turkom, które ostatecznie dało Grecji niepodległość. Dionisios Sturis sięga do XIX-wiecznych korzeni obecnego państwa nie bez przyczyny. To wtedy na nowo formułowano definicję obywatela, tego, kto ma prawo się Grekiem nazywać. Konsekwencje tych wydarzeń są odczuwalne do dziś. Z tego wynika – zdaniem autora – m.in. dzisiejszy stosunek mieszkańców Hellady do obcych, imigrantów, zwłaszcza tych o innym kolorze skóry. Maciej Jarkowiec podejmuje się przedsięwzięcia szalenie ambitnego. Próbuje napisać o tym, w co wierzy, a być może inaczej: co tak naprawdę składa się dziś na Stany Zjednoczone Ameryki. I robi to, przeplatając ważne epizody z dziejów tego kraju z losami własnej rodziny. Dla autora Stany są dziecięcym marzeniem i doświadczeniem zarazem, mitem, który tu przechodzi demitologizację. Amerykańskie kino, owszem, bywa oszustwem, ale w prawdziwych dekoracjach. Istnieją te motele, te jadłodajnie, te samochody, ci samotni ludzie. Ich historie istnieją, tylko najczęściej nie mają dobrych zakończeń – czytamy. Ale rzecz jasna, nie o kino tylko tu chodzi. Ważne są sztandarowe hasła Ameryki: wolność, sprawiedliwość, kapitalizm, ojczyzna, które tu służą za tytuły rozdziałów. Kluczem do szwedzkiej duszy jest natura – próbuje nam przekazać Katarzyna Tubylewicz. To ona leczy ją z lęków i niepokojów, pozwala przestać myśleć o śmierci, porzuceniu czy samotności. Ta ostatnia częściej oznacza dla Szweda niezrozumienie wśród innych niż przebywanie w swoim jedynie towarzystwie. Autorka rozmawia o tym m.in. z profesorami medycyny paliatywnej i religioznawstwa, nauczycielem medytacji, poetą – laureatem Nobla czy pisarką, która niedawno została matką. Trudno powiedzieć, że jest to książka o szwedzkości jako takiej, ale o jednym z jej wymiarów – na pewno. Fascynująca opowieść o człowieku, bez którego nie byłoby wielkiego sukcesu polskiego himalaizmu. 24-letni Andrzej Zawada mówił o sobie, że jest stworzony do rzeczy wielkich. Studiował fizykę i marzył. Nie tylko o górach. Ale to one sprawiły, że mógł te marzenia realizować. A razem z nim całe pokolenie polskich wspinaczy wysokogórskich. 600-stronicowa biografia Zawady na szczęście nie skupia się jedynie na jego górskich triumfach. Piotr Trybalski pokazuje tu człowieka z krwi i kości, z jego zaletami, ale też wadami i słabościami. Pisze o jego życiu uczuciowym, jego ambicjach i namiętnościach. Nie ucieka też od wewnętrznych rozgrywek w środowisku alpinistów i górskich tragedii. Z tej perspektywy wiele, wydawałoby się, znanych historii, wygląda całkiem inaczej. Opowieść o regionie, który dla mieszkańców reszty Polski wciąż wydaje się dość tajemniczy. Przez wieki rozpięty pomiędzy Wschodem a Zachodem, dla jednych – zbyt polski, dla innych – zbyt niemiecki. Tomasz Słomczyński udowadnia, że Kaszubi to nie tylko mówiący dziwnym językiem i wciągający tabakę ludzie z niegdysiejszego polsko-niemieckiego pogranicza, żyjący w pobliżu setek malowniczych jezior. To także długa i burzliwa historia oraz bardzo ciekawa kultura. Kaszëbë to tożsamość nie zawsze zbieżna z polską – o czym warto wiedzieć i co warto uszanować. Ona pisze, on fotografuje. Razem postanowili, że odwiedzą 101 krajów przed pięćdziesiątymi urodzinami. Do realizacji celu pozostało im jeszcze 38 państw. Sami piszą, że „podróże to nie tylko kierunek”, co widać w ich pełnych pasji, wnikliwych relacjach na blogu. Małżeństwo udowadnia, że można pracować na etacie i zwiedzać świat – nawet przy ograniczeniach, takich jak 26-dniowy urlop. Kto marzy o życiu w podróży (także realizowanym na raty), na pewno znajdzie inspiracje i praktyczne porady na blogu Mikołaja Cichomskiego. Do tej pory podróżnik odwiedził Europę i Bliski Wschód. Na jego blogu znajdziemy też relacje z Polski. Opisy i fotografie mniej znanych miejsc pozwalają na nowo zachwycić się naszym krajem. Ola Zagórska-Chabros, czyli Ruda, swoje wyprawy relacjonuje w sieci od 2013 r. Po przygodzie z kilkoma platformami skupiła się na blogu, na którym pisze nie tylko o Bałkanach. W podróży towarzyszy jej Marek, miłośnik turystyki aktywnej. Bałkańskie przewodniki i poradniki Rudej to lektura obowiązkowa dla wszystkich, którzy wybierają się w tę część Europy. Autorzy bloga od prawie 4 lat mieszkają na Islandii. Dogłębnie i z humorem piszą o życiu Islandczyków oraz atrakcjach Krainy Lodu i Ognia. W swoich relacjach nie ograniczają się tylko do tej fascynującej wyspy. Konik Katarzyny i Piotrka to góry i piesze szlaki. Na ich blogu przeczytamy między innymi o zdobywaniu Korony Gór Polski czy Izraelskim Szlaku Narodowym. W tym roku Przedstawicielstwo Chorwackiej Wspólnoty Turystycznej w Polsce ponownie przyzna też nagrodę specjalną w kategorii Bloger Przyjaciel Chorwacji.
Tu zjesz najlepszą pizzę na świecie, ale nie tylko. Sprawdź, z czego jeszcze słynie Neapol
Portowy zgiełk, robotnicze biedne dzielnice i rewia mody. Neapol fascynuje różnorodnością.
W tym artykule: Neapol – miasto pizzy i... mafii Przewodnik po Neapolu Neapol – co warto wiedzieć przed wyjazdem? Właściciel knajpki przyniósł mi krople na ból głowy rozpalonej 40-stopniowym upałem. Wspomniał, że lepiej nie łączyć ich z alkoholem, co nie miało już specjalnie znaczenia, bo przed chwilą opróżniłem kieliszek świetnego wina z upraw tuż pod Wezuwiuszem. Sprawdź, jak dobrze znasz europejskie stolice [QUIZ WIEDZY NATIONAL GEOGRAPHIC] Jadłem pizzę, zagryzałem mozzarella – przyrządzana z mleka bawolic – i zastanawiałem się, czy ten sympatyczny mężczyzna kręcący się wokół mnie płaci mafii haracz. Według autora książki Gomorra w tym mieście objęci nim byli wszyscy sklepikarze, restauratorzy i usługodawcy. Skojarzenie z mafią, nasuwające się na myśl o Neapolu, może wydawać się dla tego miasta krzywdzące. Kamorra jest jednak stałym elementem krajobrazu stolicy Kampanii. Równie oczywistym, jak zabytki czy port. Neapol – miasto pizzy i... mafii – Nie bój się, mafia kocha turystów – powiedział mi kilka godzin wcześniej recepcjonista w hotelu. – Z pieniędzy, które przyjezdni tu zostawiają, płacony jest haracz. Im więcej turystów, tym lepiej dla mafii. Uważaj raczej na kieszonkowców – dodał. Przez pół dnia sięgałem wiec nerwowo do kieszeni, sprawdzając, czy mój portfel jest na miejscu. W końcu dałem sobie spokój. Zamiast denerwować się kieszonkowcami, zająłem się pizza. Obsypana pomidorami, mozzarella i bazylia klasyczna margherita była miękka i aromatyczna. Drożdżowe ciasto udekorowane kolorami włoskiej flagi stało się symbolem miasta ponad sto lat temu, gdy piekarz Rafale Esposito przyrządził je na cześć odwiedzającej Neapol królowej Małgorzaty Sabaudzkiej. Zapewne nie domyślał się wtedy, że wiek później nad jego wyrobem czuwać będzie Stowarzyszenie Prawdziwej Pizzy Neapolitańskiej. Walczy ono ze wszystkimi pizzami „nieprawdziwymi”. Placki znajdujące jego uznanie robione są wyłącznie ze składników pochodzących z Kampanii, a ciasto trzeba rozciągać dłońmi, a nie wałkować. W mojej knajpce pizzę wyrabiało dwóch kucharzy. I stowarzyszenie nie miałoby tu za wiele do roboty. Włochy: sekret pizzy Placek w narodowych barwach Włoch, czyli klasyczna Margherita, to do dziś najpopularniejsza pizza na świecie. Na czym polega jej sekret? Przewodnik po Neapolu Przed wieczorem upał zelżał na tyle, by na nadmorskie corso przyciągnąć spacerowiczów, do których dołączyłem. Mijali mnie elegancko odziani mężczyźni i damy w sukniach. W swojej wymiętej koszulce wyglądałem przy nich jak ubogi krewny. Czemu zostawiłem marynarkę w hotelu? Jakbym nie wiedział, że przyjechałem do Włoch! Zmylił mnie jednak portowy charakter miasta tworzony przez podejrzanych typów prowadzących szemrane interesy. Skąd mogłem wiedzieć, że pośród tej sympatycznej, acz mało eleganckiej ferajny pojawia się nagle ludzie wyjęci z filmów Viscontiego? Spacerując, dyskutowali o polityce i stanie swojego kraju. O czymkolwiek by zresztą mówili, brzmiało to bardzo ładnie. Catastrofe, distrutti – „katastrofa”, „zniszczone”. Słuchałem tego z prawdziwą przyjemnością. Aż doszedłem do Zamku Jajecznego (Castel dell’Ovo). W jego fundamentach ukryte jest ponoć magiczne jajko należące do Wergiliusza. Dawna rezydencja królewska, wzniesiona przez Normanów w XII w., skrzyła się w wieczornym mroku plama światła. Obok majaczył Castel Nuovo – Nowy Zamek. Zbudował go Karol I Andegaweński, przenosząc do niego dwór i pozbawiając w ten sposób Castel dell’Ovo większości majestatu. W Quartiere Spagnoli, dzielnicy robotniczej, która uchodzi za serce Neapolu, piałem się po schodkach biegnących pod spinającymi mury kamienic sznurami z praniem. Ludzie siedzieli na krzesełkach na chodniku. W zaułkach piętrzyły się śmieci, czekając na służby porządkowe, które w tym mieście dawno zostały przejęte przez kamorrę. W końcu, spragniony, wszedłem do knajpki i poprosiłem o butelkę wody. – Później. Teraz napij się kawy – powiedział właściciel. Wypiłem więc przy barze espresso mocne jak uderzenie pięścią. Lokal był wielkości paznokcia, a na ścianach wisiały plakaty z piłkarzami. Właściciel uśmiechał się przyjaźnie. Patrząc na niego, pomyślałem, że mógłbym tu gdzieś zamieszkać i przychodzić codziennie na kawę. Neapol – co warto wiedzieć przed wyjazdem? Dojazd: Najszybciej i najtaniej liniami Wizzair z Katowic lub Warszawy, cena biletu ok. 500 zł. Nocleg: Hotel des Artistes położony w historycznym centrum miasta oszałamia barokowym wystrojem i kryształowymi żyrandolami, pokój: ok. 350 zł za noc. Jedzenie: Oprócz pizzy trzeba spróbować oryginalnego sera mozzarella produkowanego z mleka bawolic oraz czerwonych win Taurasi i Lacryma Christi del Vesuvio. Na pizzę zajdź do L’Antica Pizzeria da Michele (via Cesare Sersale) – miejsca, w którym Julia Roberts rozpływała się nad drożdżowym plackiem w filmie „Jedz, módl się, kochaj”. Mimo ogromnej popularności to miejsce nie ma w sobie nic z turystycznej atrakcji. W menu tylko dwa rodzaje pizzy margherita i marina – obsługa nie mówi słowa po angielsku, ale dostaniesz tu jedną z najlepszych pizz w całym Neapolu. Atrakcje turystyczne: Museo Archeologico Nazionale to obowiązkowy punkt zwiedzania Neapolu, nawet jeżeli zwykle trzymasz się od wszelkich muzeów z daleka. Świetnie zorganizowana kolekcja pokazuje nie tylko historię miasta, ale też pobliskich Pompejów, do których zapewne szybko postanowisz się wybrać. Gdy nasycisz się już atrakcjami miasta, poznaj jego podziemia. Napoli Sotterranea to ciąg niekończących się tuneli biegnących głęboko pod Neapolem, będących pozostałością po czasach, gdy wydobywano tu materiał potrzebny do budowy miasta, a później drążono akwedukty. Wycieczka kosztuje ok. 10 euro i trwa godzinę. Tekst ukazał się na łamach magazynu „National Geographic Traveler Extra – 25 miast na weekend” (nr 01/2018). Kto nie widział tych 7 miejsc, nie zna Rzymu - Dlaczego na Rzym mówi się Wieczne Miasto? – padło pytanie z grupy starszych Anglików zwiedzających Koloseum. – Bo jest wiecznie zatłoczone turystami – odpowiedział włoski przewodnik...
Morawy jakich nie znacie. Czym przyciągają turystów?
Zwiedziłam połowę podziemnego świata, ale piwniczek takich jak tutaj nie widziałam nigdzie. Czym jeszcze zaskoczyły mnie Morawy?
W tym artykule: Morawy – kraina winem płynąca Z czego słyną Morawy? Burczak – symbol Moraw Wyjazd na Morawy pamiętam jak przez mgłę. Nie dlatego, że przejechałam je może zbyt szybko. Również nie z powodu malowniczych wiosek i wspaniałych zamków, które we wspomnieniach z czasem zbiły się w jedno miejsce. Winne są podziemia: magazyny, piwniczki, składziki, wszystkie wypełnione po brzegi butelkami z… winem. Według statystyk aż 96 proc. 50 rzeczy, które każdy podróżnik powinien przeżyć w Europie W tegorocznym zestawieniu przygotowanym przez redakcję National-Geographic.pl znalazły się ciekawe miejsca w Europie, które warto odwiedzić choć jeden raz w życiu. Oto informacje praktyczne,... Wszystkich winnic na terenie Czech znajduje się właśnie na Morawach, a te są ogromne. Zajmują wschodnią część Republiki Czeskiej i mają tyle twarzy, że trudno wybrać tę, z którą chciałoby się spędzić najwięcej czasu. Zaś nadmiar zawsze bywa problemem. No bo Brno – stolica Moraw – wabi starówką, katedrą i twierdzą; Kromieryż – dawna siedziba arcybiskupa – zachwyca zamkowymi ogrodami wpisanymi na listę UNESCO. Třebič natomiast to jedno z najbardziej zabytkowych miast w kraju, niemalże skansen z pięknie zachowaną dzielnicą żydowską. Ale tu jeżdżą wszyscy. Owszem, zajrzałam, zachwyciłam się i pojechałam na samo południe. Dla mnie serce Moraw bije właśnie tam. Morawy – kraina winem płynąca Zaczynam skromnie, ale godnie. W Šatovie, zaledwie kilka kilometrów od austriackiej granicy, wynajmuję pokój w klimatycznym pensjonacie i pożyczam rower. Na Morawach jest ponad 1,2 tys. km ścieżek rowerowych, świetnie oznakowanych, dlatego na jakiś czas lepiej zapomnieć o samochodzie. Sam Šatov jest maleńki, troszkę jakby pokryty patyną, ale właśnie dlatego jest taki uroczy. W najstarszej części z tradycyjną zabudową czas zatrzymał się lata temu. Znajduje się tu aż sześć winnic. Wybieram tę z najbardziej swojsko brzmiącą nazwą: Morawska Piwnica. Jej „centrum dowodzenia” mieści się w wiekowym domu z pobielonymi ścianami. Powietrze niemal stoi w miejscu, słońce pali bez litości, ulice są prawie puste. Idealny zakątek na leniwe wakacje. Pić (z umiarem oczywiście) nie umierać. Są takie wina i takie chwile, które smakują tylko w miejscu, do którego przynależą. I to właśnie jest ten moment. Na ocienionym winem tarasie, tuż na skraju porośniętych winoroślą pól, degustuję dary nagrzanej żyznej ziemi. Kelner przynosi škubánky s mákem, czyli ziemniaczane kluseczki na słodko, morawski przysmak, do którego dziwnym trafem pasuje jeszcze słodsze, zimne wino lodowe. W lodówce stoją rzędem: ryzlink vlašský, rulandské bílé, sauvignon blanc, chardonnay, rulandské šedé, muškát moravský, palava, tramín i veltlínské zelené (obydwa moje ulubione). To ostatnie wino ma zapach kwiatu lipy i nieco gorzki, migdałowy smak. W XIX w. chętnie popijali je w Wiedniu Habsburgowie. Gdybym chciała je nabyć, mogę moje butelki zmagazynować w podziemiach. Restauracja skrywa bowiem piwnice, które mają 300 lat. Ciągną się ponad kilometr, w specjalnych „celach” wykupionych przez miłośników wina pełne butelki czekają na swoją porę. Zanim podejmę decyzję, co kupić, w blasku świec, skąpana w nieco kwaskowatym zapachu, testuję, testuję i testuję. Na tym właśnie – między innymi – polega zwiedzanie Moraw. Wino jest tu nieodłącznym towarzyszem, żeby nie powiedzieć, przyjacielem. Zawsze smakuje znakomicie. Z czego słyną Morawy? Morawy są podstępne. Gdziekolwiek się ruszę, cokolwiek chcę zobaczyć, zawsze mnie skusi, żeby najpierw testować. Na skraju Šatova stoi niewielki biały domek. Rower zostawiam pod ścianą, zanim wejdę do środka, kradnę jeszcze kilka kulek winogron z krzaczków w tutejszej winnicy. Są przepyszne, wydają się słodsze niż cukier. Za drzwiami białego domku bez niespodzianek. Lada, sprzedawca w fartuchu, kieliszki i lokalne wino. Dopiero po tym punkcie programu otwiera się kolejna brama, do podziemi. Widziałam wiele sztolni, tuneli, wyrobisk w całej Europie, można powiedzieć, że zwiedziłam połowę podziemnego świata, ale czegoś takiego się nie spodziewałam! Oto schodzę 18 m w dół witana przez kiczowate krasnale, uśmiechnięte syrenki, wodnice z okazałymi biustami i tym podobne dziwadła. Przez 36 lat malował je Maximilian Appeltauer. Zaczął w roku 1934, a zatrzymał się dopiero w 1964. Z początku korzystał tylko ze światła świecy, którą mocował sobie na kapeluszu. W czasie wojny stracił rękę, ale to nie przeszkodziło mu w pracy. Każdy skrawek piwny pokrył kwiatkami, wzorkami, paskami i widoczkami. Europa Środkowo-Wschodnia: 8 miejsc na urlop Najczęściej na urlop wybieramy miejsca nam znane, sprawdzone i popularne. Co w takim razie z resztą pięknej Europy? Oto kilka typów, które warto sprawdzić! Zupełnie nie wiem, co o tym myśleć. Jestem w ciemnym labiryncie oświetlonym jedynie kilkoma żarówkami. Szczerze mówiąc, wyglądają trochę na prowizorkę, tak jak same malowidła. Podziemia mają 25 m długości i pięć „komnat”, do których prowadzą wąskie przejścia. Legenda mówi, że zostały wydrążone z jakiegoś bardzo tajemniczego powodu, tyle że nikomu jeszcze nie udało się dowiedzieć, co to za powód. Podobno miało to być miejsce prywatnego użytku służące do miłego spędzania czasu, cokolwiek to znaczy. Z pewnością natomiast Maximilian brał pod uwagę zmieniające się czasy. I tak, już po II wojnie światowej, Hitlera, który jeszcze niedawno patrzył z jednej ze ścian, przemalował na zwykłego anonimowego cywila. Dlaczego miejscowy artysta poświęcił życie piwnicy z winem? Być może w samym pytaniu kryje się odpowiedź. Wino uczy w końcu cierpliwości. Burczak – symbol Moraw Sierpień i wrzesień to dwa idealne miesiące na wizytę na Morawach. Teraz bowiem nastał czas burczaka (burčáka). To nic innego, jak sfermentowany o niewielkiej – 4 do 10 proc. – zawartości alkoholu. Nazwa tego „wina dla niecierpliwych” jest prawnie chroniona i zarezerwowana w Unii Europejskiej wyłącznie dla młodego wina z tego regionu. Pod koniec lata burczak pojawia się wszędzie, a jego niekwestionowaną stolicą jest Znojmo. Na co dzień raczej senne miasteczko ożywa podczas wielkiego święta winobrania we wrześniu. Uwielbiam tu przyjeżdżać na owe dwa wyjątkowe dni w roku. Przez specjalnie zbudowaną na tę okazję bramę wchodzę do świata, który można nazwać „orgią po morawsku”. Ulicami suną tłumy z plastikowymi kubkami (radykałowie niosą litrowe butle), które nawet przez chwilę nie są puste. Na setkach stoisk można kupić wszystkie odmiany burczaka. Próbuję po kolei. Słodszy, wytrawny, mniej bąbelków, więcej, po piątym stoisku Znojmo zdaje się coraz bardziej zamglone. Nieoczekiwanie przejeżdża obok jakiś facet na koniu – on istnieje naprawdę! To Jan Luksemburski (notabene miłośnik piwa), który zawitał do miasta w 1327 r. Za nim suną wozy z mitycznymi bogami, z Bachusem na czele. Mam odczucie, że winobranie to tylko pretekst do przeniesienia się w inne, bardziej kolorowe czasy. Antyk, średniowiecze, ludowe i rockowe zespoły na przemian, wino z plastiku – chyba muszę poszukać jednak zwykłej wody. Tanie wakacje za granicą? Oto kierunki, które nie zrujnują ci portfela Gdzie udać się na tanie wakacje za granicą? Im bliżej lata, tym częściej myślimy upragnionych wakacjach za granicą, jednak ze względu na wysokie koszta nie każdy jest w stanie sobie na ni... Wdrapuję się na najwyższy punkt miasta i spoglądam na Dyję, której brzegi łączy most kolejowy zaprojektowany przez samego Gustawa Eiffela. Nieco dalej, za mostem, widzę Loukę – potężny klasztor norbertanów, w którego piwnicach przechowuje się ponad milion butelek wina. Łagodne pagórki Moraw i zachodzące słońce sprawiają, że powoli odpływam. Ponoć podziemia Louki łączą się z systemem korytarzy pod centrum miasta, ale prawdę znali tylko mieszkający tu mnisi. Faktem jest natomiast, że pod chodnikami Znojma rozpościera się drugie miasto, którego początki datowane są na XIII w. Do dziś udało się poznać 27 km wyrobisk. Nie mogę sobie odmówić jeszcze tej przyjemności. W podziemiach jest trochę jak w czeskim filmie: niby strasznie, bo w klatkach krzyczą obrośnięte pajęczyną kościotrupy, ale że krzyczą w języku, z którego Polacy często żartują, robi się czasem nieco zabawnie. Żeby jednak dodać trochę powagi tej turystycznej trasie, przewodnicy wspominają mnicha, który wprowadził w korytarze pod miastem szwedzkich najeźdźców i potopił w podziemnych studniach. Po odpoczynku w chłodzie zabieram butlę z burczakiem i jadę do najmniejszego parku narodowego Czech, „Podyje”. Leży tuż przy granicy z Austrią, dziki i surowy, nazywany czeską Amazonką. Doliny rzeczne rozłożyły się tu wśród gęstych lasów, tworząc niewiarygodny krajobraz. Choć burczak się już kończy, upijam się samym widokiem. Morawy mają moc. Tekst ukazał się na łamach magazynu „National Geographic Traveler Extra – 50 miejsc w Europie” (nr 02 (03)/2020). 11 rzeczy, które warto wiedzieć o czeskiej Pradze To jednocześnie tak blisko, że możemy się tu czuć jak w domu. A jednocześnie na tyle daleko, żeby zachwycić się tutejszą specyfiką.
Wiedeń na weekend – przewodnik po stolicy Austrii
Wiedeń niemal przez cały rok oddaje się nieskrępowanej, pełnej hedonizmu zabawie. Jeśli chcesz poczuć się jak rodowity wiedeńczyk, nie zwlekaj i przy najbliższej okazji odwiedź najlepsze, jak wynika z rankingu sporządzonego przez Economist Intelligence Unit, miasto do życia na świecie.
W tym artykule: Z czego słynie Wiedeń? Wiedeń, czyli niech żyje bal! Wiedeń śladem Gustawa Klimta Przedmieścia Wiednia Jedwabna bluzka, wąskie spodnie, buty sięgające kolan. Dyskretna biżuteria, intensywny, ale nie nachalny kolor paznokci. Perfekcyjny makijaż. Czterdziestoparoletnia kobieta siedząca w wiedeńskiej Café Central stolik ode mnie wygląda jak milion dolarów. Widzę w niej symbol tego miasta – elegancji, piękna i dobrego stylu. Gdy jednak rozglądam się po sali, dostrzegam młodzież w powyciąganych koszulkach, turystów z przewodnikami w rękach i statecznych panów wertujących gazety w ubraniach pamiętających ubiegły wiek. Stolica Austrii w zadziwiająco łatwy sposób łączy wzniosłość z codziennością, wyrafinowanie z prostotą, nowoczesność z historią. Z czego słynie Wiedeń? Choć mój wzrok mimowolnie ucieka w stronę szykownej sąsiadki, w końcu muszę skupić się na śniadaniu. Wiedeńczycy rozpoczynają dzień od filiżanki kawy i słodkiego rogalika. Ja jednak zdecydowałem się na coś noszącego w sobie nazwę tego miasta – jajka po wiedeńsku. Wybija się je do szklanki, którą wstawia się do gotującej wody. Gdy białko się zetnie, a żółtko wciąż pozostaje lekko płynne, należy dorzucić odrobinę masła. Prostszym sposobem jest gotowanie jajka w tradycyjny sposób i przełożenie go później do szklanki – każdy szanujący się Austriak traktuje jednak taki zabieg z pogardą. Nie spotkałby się on też z uznaniem w lokalu, w którym jestem: Café Central ma 110-letnią tradycję i jakiekolwiek pójście na łatwiznę nikomu nie mieści się tu w głowie. Naukowcy odkryli nowy sposób na idealne espresso Jak z każdym typem kawy, smak espresso zależy od szeregu zmiennych – grubości mielenia, ilości ziaren, ciśnienia wody, temperatury i docelowej ilości naparu. Ciężko z tyloma elementami w ... To skryte pod szerokimi łukami, pełne złota i bordowej tapicerki pomieszczenie gościło niegdyś bibliotekę narodową. Duch książek nie opuścił tego miejsca, przyciągając – już po otworzeniu kawiarni – pisarzy i poetów. Café Central stała się jedną z kilku wiedeńskich kawiarni literackich, w których dyskutowano, formowano opinie i dodawano sobie otuchy w męce artystycznego tworzenia. Dziś, gdy zwyczaj społecznych debat nieco podupadł, a książki straciły monopol na kształtowanie rzeczywistości, łatwiej tu spotkać osoby wpatrzone w ekrany telefonów. Stali bywalcy wciąż jednak sięgają po płachty podpiętych pod drewniane uchwyty gazet. Kawiarniane życie jest wpisane w DNA wiedeńczyków. To właśnie w Austrii pod koniec XVII w. powstały jedne z pierwszych kawiarni w Europie. Wchodząc w ten świat, trzeba jednak wiedzieć, że na nic zdadzą się włoskie nazwy kaw otwierające serca baristów na całym świecie. Tu zamiast espresso króluje kleiner Schwarzer, americano to Verlängerter, a gdy zapragniecie kawy z mlekiem w proporcjach pół na pół, rzućcie w stronę kelnera uprzejme: Eine Melange, bitte! Ringstrasse oplata centrum miasta, wyznaczając trasę, którą przebywa niemal każda osoba przybywająca do Wiednia. Powołany w 1857 r. przez cesarza Franciszka Józefa projekt, zakładający połączenie śródmieścia i terenów leżących poza miejskimi umocnieniami w jeden organizm, wyrósł na gigantyczne przedsięwzięcie, które otuliło centrum stolicy barokowymi pałacami, terenami zieleni i szerokimi pasażami. Teatr Zamkowy, dworskie muzea i obszerne kamienice zdobiące Ringstrasse są dziś chlubą Wiednia – przy okazji umacniają jednak wizerunek stolicy jako miasta ciut staroświeckiego i pokrytego warstewką kurzu. Trudno jednak o równie spektakularne zbiory, jak te, które kryją tutejsze muzea i galerie. Najznakomitsze jest z pewnością Muzeum Historii Sztuki przyciągające gości obrazami Velázqueza czy Vermeera. Ja jednak wybieram sąsiadujące z nim Muzeum Historii Naturalnej. Swoje miejsce znalazła w nim Wenus z Willendorfu, najsłynniejsza rzeźba prehistoryczna. Mająca 11 cm wysokości figurka nagiej kobiety o niewiarygodnie obfitych kształtach ma ok. 27 tys. lat. I choć naukowcy nie są w stanie dociec, czy była ona symbolem płodności, czy po prostu kobiety w tamtych czasach tak wyglądały, figurka jest dowodem na to, że zmysłowość i sztuka zajmowały nasze myśli od najdawniejszych czasów. Wiedeń, czyli niech żyje bal! Wieczorem dostojny w swoim historycznym sztafażu Wiedeń zamienia się w radosnego młodzieńca, którego myśli zaprzątają taniec i zabawa. Muzyka, tuż obok kawy, jest drugim łańcuchem helisy DNA miasta. Najbardziej znanym jego przejawem są karnawałowe bale. I choć nie mam szans do nich dołączyć – zdobycie zaproszenia i przygotowania zajmują zbyt dużo czasu – chcę rzucić okiem na gości przybywających na uroczystość. Co roku w Wiedniu organizowanych jest ok. 300 balów, a do najsłynniejszych należą te w Operze Wiedeńskiej oraz w pałacu Hofburg. Do kroków walca przymierzają się też uczestnicy nieco mniej znanych imprez – balu prawników, cukierników, kwiaciarzy, właścicieli kawiarni. Dziś wypada akurat impreza myśliwych, ale gdy dochodzę do pałacu, zamiast spodziewanych wąsaczy w zielonych portkach i kapeluszach z piórkiem zastaję rzekę mężczyzn we frakach i kobiet w sukniach od Prady. W Wiedniu brać myśliwska bez problemu potrafi się zatopić w wyszukaną elegancję. Zostawiam to dystyngowane towarzystwo, by zanurzyć się w wiedeński trójkąt bermudzki: ulice Rabensteig, Ruprechtplatz i Seitenstettengasse. W weekendy to miejsce dudni basowymi tonami i wypełnia głowę potężnym bitem. W spowitych półmrokiem klubach i dyskotekach znika gdzieś wymuskany Wiedeń wielbiący nuty Straussa. Stroboskopowe światło wydobywa z ciemności twarze, oczy, nagie ramiona. Jest głośno i ciasno, gorące ciała ocierają się o siebie, a pełne jadowitego koloru drinki znikają pomiędzy rozchylonymi wargami. DJ wydziera się przez mikrofon, nie szczędząc przekleństw, od których wielbicielom walca mogłoby zabraknąć tchu. Wygląda na to, że pod suknią balową Wiedeń nosi tatuaże, kolczyki i stringi. Wiedeń śladem Gustawa Klimta Palce otulają jej przekrzywioną głowę, a usta szukają jej policzka. Kapiący od złota i czerwonych plam Pocałunek jest najsłynniejszym dziełem Gustava Klimta. Ten współtwórca secesji większość życia spędził w Wiedniu. W szczytowym okresie kariery potrafił brać za obraz zupełnie bajeczne sumy, co nie przeszkadzało mu pracować nad większością zleceń kilka lat. Zaludnione kobiecymi postaciami obrazy Klimta kipią od żywiołowej seksualności i frywolności, pokazując, że Wiedeń już ponad sto lat temu nie był aż taki grzeczny, jak się wydaje. Niektórzy uznają Klimta za twórcę symbolu kobiety wampa i gdy patrzę na Pocałunek, dostępny dziś dla zwiedzających w Belwederze, jestem skłonny się z nimi zgodzić – w przymkniętych oczach kobiety i jej dłoniach otulających szyję kochanka jest coś nie tylko uwodzicielskiego, ale też demonicznego. Wiedeń – stateczny i ekstrawagancki Obok dam w rękawiczkach i kapeluszach przechadzają się dziewczyny z dredami na głowie. Kolejki do opery konkurują z tłumami w nocnych klubach. Taki jest dziś Wiedeń. Klimt rozsiał swą sztukę niemal po całym mieście, dekorując między innymi miejski teatr, sklepienie Muzeum Historii Sztuki czy Pawilon Secesji. Wędrówka jego śladami potrafi połknąć cały dzień. Nie mam tyle czasu – pozostaje mi więc zapisać sobie najbardziej znany obraz malarza pod powiekami i ruszyć w stronę Mariahilfer Strasse, gdzie rodzą się wiedeński sznyt i elegancja. Pasaż chlubi się mianem najdłuższej (1,8 km) ulicy handlowej Wiednia. Dla zakupoholików to raj i piekło w jednym. Oferta setek sklepów potrafi wzbudzić euforię, zduszoną jednak świadomością, że niezależnie od wysiłków kupujący nigdy nie będzie w stanie wykorzystać otwierających się przed nim możliwości. Tym bardziej że po dobiciu do centrum trakt zamienia się w rejon luksusu: ulice Graben, Kärntner i Kohlmarkt upodobali sobie światowej sławy projektanci, z Chanel i Burberry na czele. Popularność tych miejsc pośród wiedeńskiej klasy średniej sprawia, że jedząc śniadanie w Café Central, nie możesz oderwać wzroku od swojej sąsiadki. Przedmieścia Wiednia Grinzing leży w oddaleniu od centrum Wiednia, nie zwracając uwagi na jego barokową architekturę i budynki przypominające tort weselny. Jeszcze w 1892 r. był odrębnym miastem, dziś jest 19. dzielnicą stolicy. Ta spokojna okolica jest wymarzonym miejscem, by zjeść austriacki posiłek, nie zderzając się z cenami w śródmieściu. Nie ma też lepszego miejsca, by spróbować wiedeńskiego specjału, o którym ostatnio głośno – białego wina Wiener Gemischter Satz. Właściciel knajpki Schimanko’s Winzerhaus nalewa mi je do szklanki, nie kłopocząc się winnym ceremoniałem. W tej scenerii – pełnej drewna, poroży tkwiących na ścianach i papierowych podkładek pod talerze – kieliszki wydawałyby się nietaktem. Wino ma wysoką kwasowość i jest nieprawdopodobnie świeże. Powstaje według tradycyjnej, rzadko dziś stosowanej metody: winorośl kilku odmian sadzona jest na jednej parceli, a zbiory odbywają się w tym samym okresie. W ten sposób proporcje winnych szczepów określane są na etapie sadzenia winorośli, a nie – jak to zwykle bywa – podczas ich łączenia po zbiorach. Rzędy winnych krzewów rozlały się po stokach otaczających Grinzing i gdybym tylko chciał, mógłbym pójść obejrzeć je z bliska. Kaflowy piec grzejący plecy, talerz uginający się od mięsa i butelka wina w zasięgu ręki powstrzymują mnie jednak przed tego typu pomysłami. Gdy pojawia się jeszcze kilku starszych panów z akordeonem, wiem już, że z tego lokalu nie wyjdę do późnego wieczora. Wiedeń – w każdej swojej odsłonie – potrafi wciągnąć bez reszty.
W najnowszym Travelerze obieramy kierunek na Islandię. Zainspiruj się i ruszaj na poszukiwania zorzy polarnej
Nowy, marcowy Traveler już w sprzedaży. Temat numeru to Islandia – kraina ognia i lodu. Zajrzymy też między innymi na Kubę, Wyspy Owcze i do Borów Tucholskich.
To miejsce może się poszczycić chyba największym nagromadzeniem spektakularnych krajobrazów i cudów natury nie tylko w Europie, ale i na świecie. Na powierzchni ponad trzy razy mniejszej od Polski strzelają w niebo z precyzją szwajcarskich zegarków gejzery, niezliczone baseny termalne zasilane gorącymi źródłami zachęcają do plenerowych kąpieli z widokiem na spływające ze stoków lodowce, z których Vatnajökull jest największy w Europie. Tutaj też średnio co 4 lata wybuchają wulkany, a za aktywne uważa się aż 140 stożków, jest ponad 100 wodospadów z najpiękniejszym z pięknych – Gullfossem spadającym ścianą wody z wysokości ok. 30 m. Jeżeli dodamy do tego zorze polarne, maskonury wyglądające niczym miniaturowe pingwiny, wszelkiej maści walenie, w tym płetwala błękitnego, i orki, których szansa spotkania w okolicznych wodach jest niemal stuprocentowa, oraz elfy i trolle, z którymi, jak wierzą mieszkańcy, współdzielą ten piękny kraj, to już wiemy, dlaczego Islandia jest rajem nie tylko dla fotografów. Z roku na rok coraz więcej osób planuje i spędza na niej wakacje. Jestem pewna, że to marzenie większości z nas, dlatego w tym wydaniu Travelera znajdziecie mnóstwo inspirujących informacji o tej wyspie i nawet, w co nie wierzę, jeżeli nie byliście fanami tego miejsca, to liczę, że się nimi, tak jak ja po przeczytaniu tego numeru, staniecie. Nie znam nikogo, kto byłby Islandią rozczarowany. Ja już kupiłam bilet, teraz Wasza kolej ;-) Agnieszka Franus – redaktor naczelna Elfy na Islandii. Skąd się wzięły i czy Islandczycy w nie wierzą? Elfy to jedna z najbardziej tajemniczych atrakcji Islandii. Mimo że prawie nikt ich nie widział, to mityczne stworzenia wywierają znaczący wpływ na życie Islandczyków. Marcowy Traveler już w sprzedaży Coraz częściej z wyjazdów i wypraw chcielibyśmy przywozić zapierające dech w piersiach filmy. Żeby to osiągnąć, trzeba dobrać odpowiednie urządzenia. Pierwsze i najważniejsze pytanie, na jakie trzeba sobie odpowiedzieć, brzmi: „czym będziemy filmować”. Jeśli staramy się ograniczyć wagę i objętość zabieranego sprzętu, odpowiedzi mogą być trzy. Pierwszą, oczywistą, kiedy mówimy o filmowaniu mobilnym, są smartfony. Te z wyższej półki praktycznie zawsze potrafią kręcić materiał o rozdzielczości 4K, a więc pozwalający na dużą swobodę w dalszym procesie obróbki. Najlepsze możliwości fotograficzno-filmowe oferują rzecz jasna flagowe modele renomowanych marek: na przykład iPhone 13 Pro dzięki lidarowi umożliwia precyzyjne rozmywanie tła, a Samsung Galaxy S21 Ultra ma aż 10-krotny zoom optyczny. Jednak także urządzenia kosztujące połowę tego, co trzeba zapłacić za flagowce, pozwalają na bardzo wiele. Drugim popularnym narzędziem podróżujących filmowców są kamery przeznaczone specjalnie do mobilnego użycia. Mogą przebijać smartfony większymi możliwościami i lepszą jakością materiału wideo (Sony ZV-1) albo małymi rozmiarami i doskonałą stabilizacją dzięki wbudowanemu gimbalowi (DJI Osmo Pocket 2), warto więc wziąć je pod uwagę. Trzeba jednak pamiętać, że smartfon i tak będziemy mieli przy sobie… Więcej o mobilnym filmowaniu dowiesz się w najnowszym, marcowym wydaniu Traevelera. Co jeszcze w numerze? KUBA Wyspa wiecznych marzycieli ISLANDZKIE TOP 10 Zestaw mocnych wrażeń z wyspy ognia i lodu WYSPY OWCZE Surowa natura, owce, wieloryby, grindwale i maskonury BORY TUCHOLSKIE W odwiedzinach u leśnych ludzi GRÓD W BISKUPINIE Podróż w czasie od epoki kamienia aż po średniowiecze I jeszcze więcej podróżniczych inspiracji!
Najnowszy numer TRAVELERA już w kioskach! Poznaj z bliska 25 wyjątkowych miejsc wyróżnionych w plebiscycie BEST OF THE WORLD 2022
Już dzisiaj w kioskach pojawi się nowy numer TRAVELERA, który w całości poświęcony został miejscom wyróżnionym w w plebiscycie BEST OF THE WORLD 2022 NATIONAL GEOGRAPHIC. Które miejsca warto odwiedzić w przyszłym roku? Zapraszamy do lektury!
W tym artykule: 25 wyjątkowych miejsc wyróżnionych w plebiscycie BEST OF THE WORLD 2022 Z radością oddajemy w Wasze ręce pełną listę Hitów na 2022 rok. Została ona wybrana przez międzynarodowe jury spośród nominacji zgłoszonych przez każdą z lokalnych edycji Travelera, w tym naszą. Znalazło się na niej 25 miejsc w 5 kategoriach; kultura, przygoda, natura, dla rodziny i zrównoważony rozwój. 25 wyjątkowych miejsc wyróżnionych w plebiscycie BEST OF THE WORLD 2022 W tej ostatniej wyróżniona została między innymi Łódź. Miasto, które jak pisze Wiktoria Michałkiewicz, jest piękne i majestatyczne jak jego ozdobne kamienice. Kulturalne jak intelektualiści i artyści, którzy się nim inspirują. Bywa też surowe i brutalnie szczere. Ale przede wszystkim jest innowacyjne i kreatywne. Łódź z całą pewnością jest jednym z najciekawszych polskich miast, dlatego koniecznie wybierzcie się do niej na weekend. Na liście znalazło się też kilka innych zasłużonych europejskich miejsc, jak chociażby piękna włoska wyspa Procida uwieczniona w wielu filmach. A że leży blisko Neapolu, przy okazji można zwiedzić również to miasto. Albo wspaniała andaluzyjska Alhambra, wyjątkowe dzieło arabskiej architektury na naszym kontynencie, wreszcie Zagłębie Ruhry. Ten chyba najbardziej uprzemysłowiony region w Niemczech obecnie staje się zagłębiem kultury i sztuki. Na liście nie zabrakło też bardziej egzotycznych kierunków jak Palau, Kostaryka, Mozambik czy Namibia. Nieważne jednak, gdzie się wybierzemy, pamiętajmy, żeby pozostawić po sobie tylko dobre wspomnienia i co najwyżej ślady stóp na piasku. Wielu wspaniałych podróży w Nowym Roku, życzy redakcja Travelera. Najnowszy numer TRAVELERA można też zamówić w naszym sklepie internetowym z dostawą do domu. Zapraszamy! „BEST OF THE WORLD 2022 National Geographic": oto najciekawsze miejsca, które warto odwiedzić w 2022 roku National Geographic prezentuje coroczną listę 25 miejsc ujętych w pięciu kategoriach - przyroda, przygoda, zrównoważony rozwój, rodzina które warto odwiedzić w nadchodzącym roku.