10 nieoczywistych pomysłów na weekend w Polsce. Nie tylko góry i morze
Szukasz pomysłu na weekend z rodziną lub z przyjaciółmi? Oto 10 kierunków w Polsce, które potrafią zaskoczyć nawet doświadczonych piechurów. W gronie dziennikarzy National Geographic Traveler przygotowaliśmy propozycje podróżnicze po Polsce dla osób szukających nieoczywistych miejsc, bliskości natury i autentycznych regionalnych klimatów. Poza popularnymi szlakami czekają tu dzikie krajobrazy, pogranicza kultur, uzdrowiska z czystym powietrzem i niezwykłe formy geologiczne, które pokazują Polskę z zupełnie innej strony.
Spis treści: Kraina Lessowych Wąwozów – polska Toskania w wersji dzikiej Hajnówka – brama do Puszczy Białowieskiej i wielokulturowości Roztoczański Park Narodowy – kraina wody, lasów i koników polskich Łuk Mużakowa – geologiczny fenomen i krajobraz jak z innej planety Śląsk Cieszyński – pogranicze kultur i tradycji Gołdap – uzdrowisko na końcu Polski Mazury Zachodnie – cisza, przestrzeń i mniej oczywiste jeziora Kościerzyna – serce Kaszub Chojnice – historia i brama do Borów Tucholskich Akwedukt w Fojutowie – inżynieria w środku lasu Polska wciąż potrafi zaskakiwać nawet doświadczonych podróżników. Poza oczywistymi kierunkami – Tatrami, Trójmiastem czy Krakowem – istnieją miejsca mniej znane, a jednocześnie niezwykle różnorodne krajobrazowo i kulturowo. To regiony, w których natura, historia i lokalna tożsamość tworzą wyjątkowy klimat, często porównywany do zagranicznych destynacji. Poniższa lista to inspiracyjny przegląd 10 miejsc w Polsce, które nie są masowe, a potrafią dostarczyć intensywnych wrażeń: od surowych form geologicznych, przez wielokulturowe pogranicza, po obszary idealne dla osób szukających ciszy, aktywności i autentyczności. Kraina Lessowych Wąwozów – polska Toskania w wersji dzikiej Kraina Lessowych Wąwozów w województwie lubelskim to największe skupisko wąwozów lessowych w Europie, powstałych w wyniku wielowiekowego oddziaływania wody opadowej, procesów erozyjnych i specyficznej budowy geologicznej lessu. Miękka, pylasta skała sprzyjała tworzeniu głębokich parowów, które dziś osiągają kilkanaście metrów głębokości i ciągną się kilometrami, tworząc naturalne korytarze i labirynty. Charakterystyczną cechą tego obszaru jest silna zmienność krajobrazu w zależności od pory roku. Wiosną wąwozy są wilgotne, intensywnie zielone i pełne ptasich siedlisk, latem dają przyjemny cień, jesienią zachwycają paletą barw lessowych ścian i liści, a zimą przybierają niemal baśniowy charakter. Region ma także duże znaczenie przyrodnicze i kulturowe. Wąwozy pełnią funkcję naturalnych korytarzy ekologicznych, a otaczające je pola i sady tworzą mozaikowy krajobraz typowy dla wschodniej Polski. To właśnie tutaj można obserwować tradycyjne formy rolnictwa, stare sady i lessowe drogi, które od wieków służyły lokalnym społecznościom. To miejsce szczególnie docenią: miłośnicy pieszych wędrówek, nordic walkingu i fotografii krajobrazowej, osoby szukające alternatywy dla zatłoczonych parków narodowych, turyści zainteresowani geoturystyką, krajobrazami rolniczymi i ciszą. Dodatkowym atutem regionu jest bliskość Kazimierza Dolnego, znanego z artystycznej atmosfery, Nałęczowa o uzdrowiskowym charakterze oraz lokalnych winnic i gospodarstw agroturystycznych, co pozwala połączyć aktywny wypoczynek z elementami turystyki kulinarnej i enoturystyki. Hajnówka – brama do Puszczy Białowieskiej i wielokulturowości Hajnówka to miasto położone na styku kultur, które od lat pełni rolę głównej bramy do Puszczy Białowieskiej. Jednocześnie jest to miejsce o wyraźnie zaznaczonej tożsamości lokalnej, kształtowanej przez prawosławie, tradycje białoruskie, polskie i dawne wpływy pogranicza wschodniego. Ta różnorodność widoczna jest zarówno w architekturze, jak i w codziennym życiu mieszkańców. Miasto stanowi ważny punkt dla turystyki przyrodniczej, oferując łatwy dostęp do szlaków pieszych, rowerowych i ścieżek edukacyjnych, prowadzących w głąb jednego z najcenniejszych ekosystemów Europy. Puszcza Białowieska zachowała naturalne procesy przyrodnicze, które w innych częściach kontynentu zanikły setki lat temu, co czyni ją wyjątkowym miejscem do obserwacji fauny i flory. Największe atuty Hajnówki to: bliskość ostatniego pierwotnego lasu nizinnego w Europie, Sobór Świętej Trójcy – monumentalna świątynia o wyjątkowej akustyce i nowoczesnej bryle, spokojne tempo życia oraz kontakt z naturą bez nadmiaru komercyjnej infrastruktury. Hajnówka pełni także funkcję centrum kultury regionu, gdzie odbywają się wydarzenia związane z muzyką cerkiewną, folklorem i tradycją wschodniego pogranicza. Lokalna kuchnia, oparta na prostych, sezonowych składnikach, stanowi dodatkowy element poznawania regionu. To kierunek idealny dla osób szukających ciszy, refleksji i autentycznego kontaktu z przyrodą, a także dla podróżników zainteresowanych kulturą pogranicza i turystyką odpowiedzialną, opartą na szacunku dla środowiska naturalnego. Roztoczański Park Narodowy – kraina wody, lasów i koników polskich Roztoczański Park Narodowy obejmuje fragment Wyżyny Roztoczańskiej, gdzie łagodne wzniesienia, źródłowe rzeki i rozległe kompleksy leśne tworzą harmonijny, niemal sielankowy krajobraz. To obszar o wyjątkowo dobrze zachowanej równowadze przyrodniczej, w którym natura wciąż wyznacza rytm życia. Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów parku są koniki polskie, czyli potomkowie dawnych tarpana. Zwierzęta te żyją na specjalnych ostojach w warunkach zbliżonych do naturalnych, pełniąc ważną rolę w utrzymaniu otwartych przestrzeni i różnorodności biologicznej. Ich obecność jest nie tylko atrakcją turystyczną, ale również częścią czynnej ochrony przyrody. Roztocze wyróżnia się dużą ilością wód powierzchniowych i źródlisk, dzięki czemu rzeki zachowują krystaliczną czystość i naturalny charakter. Doliny rzeczne tworzą siedliska dla wielu gatunków ptaków, płazów i bezkręgowców, co czyni region atrakcyjnym dla miłośników obserwacji przyrody. Roztocze zachwyca: krystalicznie czystymi rzekami, idealnymi do kajakarstwa i spokojnych spływów, trasami pieszymi i rowerowymi o niskim stopniu trudności, dostosowanymi także do rodzin z dziećmi, bogactwem flory i fauny strefy przejściowej, gdzie spotykają się wpływy wschodnie i zachodnie. To doskonałe miejsce na slow travel, regenerujący wypoczynek blisko natury oraz reset od miejskiego hałasu, bez konieczności rezygnowania z komfortu i dostępnej infrastruktury turystycznej. Łuk Mużakowa – geologiczny fenomen i krajobraz jak z innej planety Park Mużakowski to unikatowa formacja polodowcowa, powstała w wyniku działalności lądolodu, który zdeformował warstwy geologiczne, tworząc charakterystyczny, łukowaty układ terenu. Obszar ten rozciąga się po obu stronach granicy polsko-niemieckiej i jest jednym z najbardziej niezwykłych krajobrazów geologicznych w Polsce. Najbardziej rozpoznawalnym elementem regionu są kolorowe jeziora poeksploatacyjne, powstałe na terenach dawnego górnictwa węgla brunatnego. Ich intensywne barwy – od mlecznego błękitu, przez zieleń, po głęboką czerwień – są efektem naturalnych procesów chemicznych zachodzących w wodzie i podłożu, a nie ingerencji człowieka. Łuk Mużakowa to także przykład miejsca, gdzie przyroda przejmuje tereny poprzemysłowe, stopniowo przekształcając je w atrakcyjne krajobrazowo przestrzenie. Dawne wyrobiska, hałdy i kanały wodne stały się dziś elementem szlaków pieszych i rowerowych, umożliwiających poznanie historii regionu w terenie. Dlaczego to miejsce zaskakuje? krajobrazem przypominającym Islandię lub Park Yellowstone, rzadko spotykanym w tej części Europy, możliwością eksploracji dawnych terenów górniczych w bezpiecznej, udostępnionej formie, statusem światowego geoparku UNESCO, podkreślającym jego znaczenie naukowe i edukacyjne. To propozycja dla osób ciekawych nieoczywistej przyrody, geologii i turystyki poznawczej, a także dla podróżników, którzy chcą zobaczyć, jak natura i historia przemysłu mogą współistnieć w jednym krajobrazie. Śląsk Cieszyński – pogranicze kultur i tradycji Śląsk Cieszyński to region o wyjątkowo złożonej historii, w którym przez stulecia przenikały się wpływy polskie, czeskie i austriackie, pozostawiając trwały ślad w krajobrazie kulturowym. Ta wielowarstwowość widoczna jest nie tylko w architekturze miast i wsi, ale także w codziennych zwyczajach, języku i kuchni regionalnej, które do dziś stanowią ważny element lokalnej tożsamości. Jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc regionu jest Cieszyn – miasto podzielone granicą, gdzie jedna część należy do Polski, a druga do Czech. Naturalna granica na rzece Olzie przez lata kształtowała specyficzny model współistnienia dwóch społeczności, co dziś przekłada się na wyjątkową atmosferę pogranicza i bogatą ofertę kulturalną. Śląsk Cieszyński wyróżnia się również silną tradycją protestancką, rzadką w skali kraju. Zabytkowe kościoły, cmentarze i instytucje społeczne świadczą o długiej historii współistnienia różnych wyznań i kultur. Obok nich funkcjonują lokalne festiwale, wydarzenia folklorystyczne i regionalna kuchnia, w której widoczne są wpływy kuchni środkowoeuropejskiej. Najważniejsze wyróżniki regionu: Cieszyn jako miasto podzielone granicą, będące symbolem historii pogranicza, silna tożsamość lokalna oraz widoczne tradycje protestanckie, bliskość Beskidów, oferujących liczne szlaki górskie i widokowe trasy spacerowe. To idealny kierunek dla osób zainteresowanych historią, etnografią i turystyką kulturową, które chcą poznać region o wyraźnym charakterze i autentycznym dziedzictwie. Gołdap – uzdrowisko na końcu Polski Gołdap, położona na północno-wschodnim krańcu kraju, jest jednym z najbardziej wysuniętych na wschód miast w Polsce i jednocześnie miejscem, które kojarzy się z ciszą, przestrzenią i czystym środowiskiem naturalnym. Region ten uchodzi za jeden z obszarów o najlepszej jakości powietrza, co w połączeniu z naturalnymi warunkami klimatycznymi stworzyło podstawy do rozwoju funkcji uzdrowiskowej. Status uzdrowiska wynika z połączenia specyficznego mikroklimatu, bogactwa zieleni oraz infrastruktury nastawionej na zdrowie i rekreację. Centralnym punktem jest park zdrojowy z tężniami solankowymi, które sprzyjają poprawie funkcjonowania układu oddechowego i ogólnemu odprężeniu. Gołdap to także miejsce całorocznego wypoczynku. Zimą region przyciąga miłośników sportów zimowych dzięki trasom narciarskim i biegowym, latem natomiast oferuje rozbudowaną sieć szlaków pieszych i rowerowych, prowadzących przez lasy, wzgórza i tereny przygraniczne. Na miejscu znajdziesz: tężnie solankowe i park zdrojowy sprzyjające regeneracji organizmu, zimą trasy narciarskie, latem szlaki piesze i rowerowe, bliskość granicy oraz krajobrazy nawiązujące do Suwalszczyzny. To propozycja dla osób szukających zdrowotnego wypoczynku bez tłumów, kontaktu z naturą i miejsca, w którym można zwolnić tempo oraz zadbać o dobre samopoczucie. Mazury Zachodnie – cisza, przestrzeń i mniej oczywiste jeziora Mazury Zachodnie to część Pojezierza Mazurskiego, która pozostaje poza głównym nurtem masowej turystyki, dzięki czemu zachowała kameralny, spokojny charakter. Brak dużych kurortów i imprezowych marin sprawia, że region ten wybierają osoby ceniące kontakt z naturą, przestrzeń i autentyczność. Krajobraz Mazur Zachodnich tworzą rozległe jeziora połączone kanałami, pagórkowate tereny polodowcowe oraz lasy, które sprzyjają wypoczynkowi aktywnemu, ale bez presji tłumów. To obszar szczególnie atrakcyjny dla żeglarzy, którzy preferują spokojną żeglugę i noclegi w naturalnym otoczeniu, a nie zatłoczone porty. Region oferuje: doskonałe warunki do żeglarstwa i sportów wodnych, w tym kajakarstwa i paddleboardingu, mniejsze miejscowości z lokalną gastronomią i rodzinnymi pensjonatami, krajobrazy sprzyjające turystyce niespiesznej, długim spacerom i wycieczkom rowerowym. Mazury Zachodnie to propozycja dla tych, którzy nie szukają festiwalowej atmosfery, lecz chcą doświadczyć jezior w ich najbardziej naturalnej, spokojnej odsłonie. Kościerzyna – serce Kaszub Kościerzyna uznawana jest za jedno z najważniejszych miast Kaszub, regionu o silnie zakorzenionej tożsamości językowej, kulturowej i obyczajowej. Miasto pełni funkcję lokalnego centrum administracyjnego i kulturalnego, a jednocześnie zachowuje kameralny charakter, typowy dla kaszubskich miejscowości. Dzięki położeniu wśród jezior i lasów Kościerzyna stanowi doskonałą bazę wypadową do zwiedzania Kaszub: zarówno tych bardziej turystycznych, jak i mniej znanych, spokojnych zakątków. W okolicy znajdują się liczne trasy piesze i rowerowe, a także obiekty prezentujące dziedzictwo materialne i niematerialne regionu. Na uwagę zasługują: kultura kaszubska oraz rozwinięte regionalne muzealnictwo, kuchnia oparta na lokalnych produktach, prostych recepturach i sezonowości, dostęp do tras pieszych i rowerowych, prowadzących przez lasy i pagórkowaty teren. To dobry wybór dla osób chcących poznać Polskę regionalną „od środka”, z dala od masowych atrakcji, w rytmie wyznaczanym przez lokalne tradycje i przyrodę. Chojnice – historia i brama do Borów Tucholskich Chojnice to miasto o wyraźnie średniowiecznym rodowodzie, którego układ urbanistyczny i zabytkowa zabudowa do dziś przypominają o jego strategicznym znaczeniu handlowym i obronnym. Jednocześnie jest to jedno z najważniejszych miast regionu, pełniące rolę naturalnej bramy do Borów Tucholskich – jednego z największych kompleksów leśnych w Polsce. Zachowane fragmenty murów miejskich, bramy oraz historyczne centrum tworzą spójną przestrzeń, w której historia przenika się z nowoczesnym życiem lokalnym. Chojnice oferują bogaty kalendarz wydarzeń kulturalnych, festiwali i inicjatyw społecznych, które przyciągają zarówno mieszkańców, jak i turystów zainteresowanych kulturą regionalną. Miasto wyróżnia się: zachowanymi murami obronnymi i zabytkowym układem starego miasta, rozwiniętą ofertą kulturalną, obejmującą wydarzenia plenerowe i instytucje kultury, świetnym położeniem dla aktywnej turystyki leśnej, rowerowej i kajakowej. Dzięki bliskości lasów, jezior i rzek Chojnice są idealnym miejscem dla osób, które chcą połączyć zwiedzanie historycznego miasta z aktywnym wypoczynkiem na łonie natury. To przykład miasta, które harmonijnie łączy funkcję historyczną i przyrodniczą. Akwedukt w Fojutowie – inżynieria w środku lasu Akwedukt w Fojutowie to największa i najbardziej imponująca budowla hydrotechniczna tego typu w Polsce, zlokalizowana w sercu Borów Tucholskich. Obiekt powstał w XIX wieku jako element rozbudowanego systemu melioracyjnego i do dziś stanowi przykład zaawansowanej myśli inżynieryjnej swojej epoki. Konstrukcja umożliwia skrzyżowanie dwóch cieków wodnych na różnych poziomach – jedna rzeka przepływa nad drugą, nie mieszając się z jej nurtem. To rozwiązanie, rzadko spotykane na skalę krajową, budzi zainteresowanie zarówno miłośników historii techniki, jak i osób poszukujących nietypowych atrakcji turystycznych. Dlaczego warto tu przyjechać? unikatowa hydrotechniczna konstrukcja, wyróżniająca się skalą i precyzją wykonania, położenie wśród Borów Tucholskich, sprzyjające spacerom i aktywnemu wypoczynkowi, ciekawy punkt na trasie rowerowej lub kajakowej, łatwy do połączenia z innymi atrakcjami regionu. Akwedukt w Fojutowie jest dowodem na to, że polska infrastruktura historyczna potrafi być równie fascynująca jak klasyczne zabytki architektury, a jednocześnie doskonale wpisuje się w naturalny krajobraz otaczających lasów. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Te rasy psów są najmądrzejsze. Psychologowie opracowali zaskakujący ranking
Wielu właścicieli intuicyjnie wyczuwa mądrość swoich pupili, ale nauka dostarcza na to dowodów. Kanadyjski psycholog przeanalizował zdolność uczenia się oraz posłuszeństwo dziesiątek popularnych ras. Wyniki badań pozwoliły wyłonić listę najmądrzejszych ras psów na świecie.
W tym artykule: Czy psy są inteligentne? Jak Stanley Coren badał inteligencję psów? Jaka jest najmądrzejsza rasa psa? 79 najmądrzejszych ras psów Prof. Stanley Coren to kanadyjski psycholog i autor badań z zakresu inteligencji psów. Jest autorem wielu publikacji na ten temat, m.in. popularnych również w Polsce książek „Tajemnice psiego umysłu" i „Jak rozmawiać z psem". Analizuje w nich zdolności poznawcze różnych ras psów. Badania prof. Corena dotyczą tematów takich jak zachowanie psów, komunikacja i więź między człowiekiem a zwierzęciem. Jako jeden z pierwszych badaczy przyjrzał się inteligencji i emocjom „najlepszego przyjaciela człowieka". Czy psy są inteligentne? Właściciele psów nie mają wątpliwości, że ich pupile są mądre, a nauka tylko potwierdza te obserwacje. Badania wykazały, że psy wykazują się niezwykłą zdolnością do nauki i rozwiązywania problemów. Nierzadko ich potencjał umysłowy porównywany jest do poziomu intelektualnego małych dzieci. Zdaniem prof. Stanleya Corena dorosły pies jest równie inteligentny co 2,5-letnie dziecko. Naukowiec potwierdził to w kilkunastu prowadzonych przez siebie testach. To, co szczególnie wyróżnia intelekt psów, to ich inteligencja społeczna i emocjonalna. Psy wykazują się wrażliwością na uczucia i zamiary ludzi. Pozwala im to na budowanie głębokich relacji z właścicielami. Badania wykazały, że psy potrafią interpretować ludzkie gesty i mimikę. To z kolei wskazuje na ich zaawansowany poziom umiejętności komunikacyjnych. Ponadto eksperymenty potwierdziły, że psy posiadają imponujące zdolności pamięciowe. Potrafią przypominać sobie wydarzenia z przeszłości i uczyć się na podstawie własnych doświadczeń. Co ciekawe, niektóre rasy psów wykazują pewne umiejętności, które nie rozwinęły się w przypadku innych ras. Dobrym przykładem są rasy myśliwskie, takie jak beagle, jamniki czy gończy polski, które mocniej niż inne psy rozwinęły zdolność wykrywania zapachów. Jak Stanley Coren badał inteligencję psów? Kanadyjski psycholog podzielił inteligencję psów na na kilka rodzajów. Jako kluczowe wymienia: inteligencję adaptatywną, która odpowiada za kreatywność psów, inteligencję pracy, czyli rozumienie i wykonywanie poleceń, inteligencję instynktowną, która pomaga wyodrębniać tzw. wrodzone talenty wśród zwierząt. Do tych 3 typów inteligencji dodał również inteligencję kinetyczną (ruchową), inteligencję przestrzenną oraz inteligencję interpersonalną. Prof. Stanley Coren badał inteligencję psów za pomocą różnych metod, w tym obserwacji, eksperymentów oraz ankiet. Jednym z najczęściej wykonywanych zadań było ocenianie inteligencji psów poprzez tzw. testy posłuszeństwa, ale także polecenia wymagające rozwiązywania problemów oraz obserwacje interakcji społecznych. Psycholog wykorzystywał również ankiety, aby zbierać dane od właścicieli psów dotyczące zachowań ich zwierząt oraz obserwacji podczas domowych treningów. Dodatkowo, badacz analizował zdolności poznawcze psów, badając ich umiejętności komunikacyjne, zdolność zapamiętywania oraz uczenia się nowych poleceń. Psy rozumieją średnio 89 słów. Które rasy są najmądrzejsze? Te psy reagują na więcej słów i wyrażeń niż inne. Dlaczego? Jaka jest najmądrzejsza rasa psa? W wyniku prowadzonych przez siebie badań prof. Stanley Coren wybrał jedną rasę, którą uznał za szczególnie inteligentną. Zdaniem naukowca najmądrzejsza rasa psa to border collie. Kanadyjski psycholog doszedł do takich wniosków, badając m.in. posłuszeństwo, umiejętność rozwiązywania problemów i społeczną percepcję tych psów. Wrodzony instynkt pasterski i zdolność szybkiego uczenia się sprawiają, że jest to rasa, która wyjątkowo prędko przechodzi proces tresury. Border collie wywodzi się z pogranicza Anglii i Szkocji, gdzie w XIX wieku został wyodrębniony jako oddzielna rasa i początkowo nazywany po prostu „owczarkiem do pracy" („working sheepdog"). Miłośniczką border collie była m.in. brytyjska królowa Wiktoria. 79 najmądrzejszych ras psów Oto lista najmądrzejszych ras psów. Zestawienie powstało na podstawie eksperymentu, podczas którego psy uczono nowej komendy. Najwyższy poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom poniżej 5 prób i są posłuszne w 95% przypadków 1. Border collie 2. Pudel 3. Owczarek niemiecki 4. Golden retriever 5. Doberman pinczer 6. Owczarek szetlandzki 7. Labrador retriever 8. Papillon 9. Rottweiler 10. Australian cattle dog Drugi poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom 5–15 prób i są posłuszne w 85% przypadków 11. Welsh corgi Pembroke 12. Sznaucer miniatura 13. Springer spaniel angielski 14. Tervuren, owczarek długowłosy 15. Schipperke, owczarek belgijski 16. Szpic wilczy 17. Wyżeł niemiecki krótkowłosy 18. Flat-coated retriever, Angielski cocker spaniel, Sznaucer 19. Épagneul breton 20. Retriever z Nowej Szkocji 21. Wyżeł weimarski krótkowłosy 22. Malinois, Berneński pies pasterski 23. Szpic miniaturowy 24. Irlandzki spaniel dowodny 25. Wyżeł węgierski krótkowłosy 26. Welsh Corgi Cardigan Trzecie poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom 15–25 prób i są posłuszne w 70% przypadków 27. Chesapeake Bay retriever, Puli, Yorkshire terrier 28. Sznaucer olbrzymi, Portugalski pies dowodny 29. Airedale terrier, Bouvier des Flandres 30. Border terrier, Owczarek francuski briard 31. Springer spaniel walijski 32. Manchester terrier 33. Samojed 34. Field spaniel, Nowofunland, Terier australijski, Amerykański staffordshire terier, Seter szkocki, Bearded collie 35. American Eskimo dog, Cairn terrier, Kerry blue terrier, Seter irlandzki 36. Elkhund szary 37. Pinczer małpi, Australijski silky terier, Pinczer miniatura, Seter angielski, Pies faraona, Clumber spaniel 38. Norwich terrier 39. Dalmatyńczyk Czwarty poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom 25–40 prób i są posłuszne w 50% przypadków 40. Soft-coated wheaten terrier, Bedlington terrier, Foksterier krótkowłosy 41. Curly-coated retriever, Wilczarz irlandzki 42. Kuvasz, Owczarek australijski (typ amerykański) 43. Chart perski, Szpic fiński, Pointer 44. Cavalier King Charles spaniel, Wyżeł niemiecki szorstkowłosy, Black-and-tan coonhound, Amerykański spaniel dowodny 45. Husky syberyjski, Bichon Frise, King charles spaniel 46. Spaniel tybetański, Foxhound angielski, Otterhound, Foxhound amerykański, Greyhound, Harrier, Parson Russel terrier, Gryfon Korthalsa 47. West Highland white terrier, Hawańczyk, Chart szkocki 48. Bokser, Dog niemiecki 49. Jamnik, Staffordshire bulterier, Shiba Inu 50. Malamut 51. Whippet, Shar pei, Foksterier szorstkowłosy 52. Rhodesian ridgeback 53. Podenco z Ibizy, Terier walijski, Terier irlandzki 54. Boston terrier, Akita Piąty poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom 40–80 prób i są posłuszne w 40% przypadków 55. Skye terrier 56. Norfolk terrier, Sealyham terrier 57. Mops 58. Buldog francuski 59. Gryfonik brukselski, Maltańczyk 60. Charcik włoski 61. Grzywacz chiński 62. Dandie Dinmont terrier, Petit Basset Griffon Vendéen, Terier tybetański, Chin japoński, Lakeland terrier 63. Owczarek staroangielski 64. Pirenejski pies górski 65. Terier szkocki, Bernardyn 66. Bulterier 67. Chihuahua 68. Lhasa apso 69. Bulmastif Szósty poziom – Nauczenie się nowej komendy zajmuje psom powyżej 100 prób i są posłuszne w 30% przypadków 70. Shih Tzu 71. Basset 72. Mastif, Beagle 73. Pekińczyk 74. Bloodhound 75. Borzoj 76. Chow chow 77. Buldog 78. Basenji 79. Chart afgański Na listę nie należy patrzeć dogmatycznie. Już sam jej autor – prof. Stanley Coren – zaznacza, że w innym badaniu treserom udało się szybko nauczyć posłuszeństwa psa rasy staffordshire bulterier, choć na powyższej liście ten pies znalazł się dopiero na 49. pozycji. Nierzadko mniejsza lub większa inteligencja może bowiem być cechą osobniczą zwierzęcia. – Wyjątek stanowią charty afgańskie. Te psy są jak koty – pisał prof Coren. – Charty nie są posłuszne nikomu. ŹRÓDŁA: American Psychological Association, StanleyCore.com Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Miasto cesarzy da się zwiedzić w dwa dni. Zaplanuj idealny weekend w Wiedniu
Weekend w Wiedniu i jak go zorganizować, aby w dwa dni zobaczyć najważniejsze atrakcje, nie przepłacić i uniknąć chaosu? Stolica Austrii zachwyca architekturą, kulturą i kuchnią, ale wymaga dobrego planu. W tym poradniku znajdziesz gotowy schemat zwiedzania, praktyczne informacje o dojeździe, cenach, komunikacji miejskiej, noclegach i kartach turystycznych. To kompleksowe kompendium dla osób planujących krótki, ale intensywny city break w Wiedniu.
Spis treści: Weekend w Wiedniu – czy dwa dni wystarczą? Jak dojechać do Wiednia na weekend Komunikacja miejska w Wiedniu – jak poruszać się po mieście Weekend w Wiedniu – plan zwiedzania na 2 dni Vienna Pass i Vienna City Card – czy warto je kupić? Ceny w Wiedniu – ile kosztuje weekend Co zjeść w Wiedniu – kuchnia, której trzeba spróbować Gdzie nocować w Wiedniu – najlepsze dzielnice na weekend Parkingi i parkowanie w Wiedniu – co trzeba wiedzieć Która pora roku najlepsza na weekend w Wiedniu Wiedeń łączy w sobie monumentalną historię dawnej stolicy cesarstwa z nowoczesnym stylem życia europejskiej metropolii. Miasto regularnie zajmuje wysokie miejsca w rankingach jakości życia, co przekłada się także na komfort podróżowania. Dzięki przejrzystemu układowi urbanistycznemu i rozbudowanej infrastrukturze turystycznej weekend w Wiedniu można zaplanować bardzo efektywnie, nawet przy ograniczonym czasie. Weekend w Wiedniu – czy dwa dni wystarczą? Dwa dni nie pozwolą zobaczyć wszystkiego, ale w zupełności wystarczą, by poznać esencję miasta i zrozumieć jego charakter. Wiedeń jest stosunkowo kompaktowy, a historyczne centrum wpisane na listę UNESCO obejmuje obszar, który można zwiedzać pieszo. Najważniejsze atrakcje – od katedry św. Szczepana, przez Hofburg, po Operę Wiedeńską – znajdują się w niewielkiej odległości od siebie, co znacząco oszczędza czas. Przy dobrej organizacji w weekend da się połączyć zwiedzanie zabytków, wizyty w muzeach oraz doświadczenie lokalnej kultury kawiarnianej bez poczucia pośpiechu. Charakter miasta a tempo zwiedzania Wiedeń sprzyja spokojnemu, uporządkowanemu zwiedzaniu, nawet przy napiętym planie. Miasto jest czytelne urbanistycznie, dobrze oznakowane i przewidywalne w poruszaniu się. Brak chaosu komunikacyjnego oraz wysoka punktualność transportu publicznego sprawiają, że łatwo trzymać się harmonogramu. Co istotne, wiele atrakcji nie wymaga długich dojazdów, a liczne parki i deptaki pozwalają naturalnie zwolnić tempo pomiędzy kolejnymi punktami programu. Dla kogo weekend w Wiedniu to dobry wybór To kierunek idealny dla par szukających romantycznej atmosfery, osób podróżujących solo, a także dla miłośników kultury wysokiej, architektury i dobrej kuchni. Wiedeń docenią również turyści, którzy cenią porządek, bezpieczeństwo i dobrą organizację, a jednocześnie chcą uniknąć nadmiernie turystycznego zgiełku. Miasto sprawdzi się zarówno przy pierwszym city breaku, jak i przy kolejnych, bardziej tematycznych wizytach. Jak dojechać do Wiednia na weekend Samolot i dojazd z lotniska do centrum Lotnisko Wiedeń-Schwechat położone jest ok. 18 km od centrum miasta i uchodzi za jedno z najlepiej skomunikowanych lotnisk w Europie. Najszybszym połączeniem jest City Airport Train (CAT), który dowozi pasażerów bezpośrednio do ścisłego centrum. Tańszą, choć nieco wolniejszą alternatywą pozostaje kolej S-Bahn, obsługująca także przystanki pośrednie. Autobusy lotniskowe stanowią wygodne rozwiązanie dla osób nocujących poza centrum. W zależności od wybranego środka transportu czas dojazdu wynosi od 15 do 40 minut, co czyni przylot nawet na krótki weekend bardzo komfortowym. Pociąg do Wiednia – kiedy to najlepsza opcja Dla osób podróżujących z południa Polski, Czech lub Słowacji pociąg bywa równie wygodny jak samolot, szczególnie przy wyjazdach bez bagażu rejestrowanego. Wien Hauptbahnhof to nowoczesny dworzec z bezpośrednim dostępem do metra, tramwajów i autobusów. Przyjazd pociągiem eliminuje konieczność dojazdu z lotniska i pozwala rozpocząć zwiedzanie niemal od razu po przyjeździe. Weekend w Wiedniu samochodem – winiety i dojazd Podróż samochodem wymaga zakupu winiety na autostrady, a w obrębie miasta obowiązują strefy płatnego parkowania z ograniczeniami czasowymi. Z tego względu wjazd autem do centrum rzadko jest praktycznym rozwiązaniem. Najlepszą opcją są parkingi Park & Ride, zlokalizowane przy liniach metra, które umożliwiają szybki i tani dojazd do centrum komunikacją miejską, bez stresu związanego z parkowaniem. Komunikacja miejska w Wiedniu – jak poruszać się po mieście Metro, tramwaje i autobusy – jak działają Wiedeńska komunikacja miejska uchodzi za jedną z najlepiej zorganizowanych w Europie, co ma ogromne znaczenie przy krótkim pobycie. Sieć metra (U-Bahn) składa się z kilku linii, które łączą centrum z dalszymi dzielnicami i kluczowymi atrakcjami, takimi jak Schönbrunn czy Prater. Tramwaje doskonale uzupełniają metro, szczególnie w obrębie historycznego centrum, a autobusy obsługują trasy lokalne i nocne. Środki transportu kursują często i punktualnie, a czytelne oznaczenia oraz mapy sprawiają, że nawet osoby odwiedzające miasto po raz pierwszy bez trudu odnajdują się w systemie. Rodzaje biletów i ich opłacalność W Wiedniu obowiązuje jednolity system biletowy, który pozwala korzystać z metra, tramwajów i autobusów na jednym bilecie. Do wyboru są bilety jednorazowe oraz czasowe – 24-, 48- i 72-godzinne, liczone od momentu skasowania. Przy planowaniu city breaku najbardziej opłacalny jest bilet 48-godzinny, który umożliwia swobodne przemieszczanie się bez konieczności każdorazowego zakupu biletu. Alternatywą są karty turystyczne obejmujące transport, szczególnie korzystne przy intensywnym zwiedzaniu i częstych przejazdach. Weekend w Wiedniu – plan zwiedzania na 2 dni Dzień pierwszy – historyczne centrum i klasyka Wiedeń do miasto przyjazne pieszym. Pierwszy dzień najlepiej poświęcić na spacer po Innere Stadt, czyli sercu Wiednia. To tutaj koncentrują się najważniejsze symbole dawnej potęgi cesarskiej. Katedra św. Szczepana stanowi naturalny punkt orientacyjny, od którego łatwo dotrzeć do Hofburga – dawnej rezydencji Habsburgów. Spacer wzdłuż Ringstrasse pozwala zobaczyć monumentalne budynki, takie jak Opera Wiedeńska czy Parlament. Popołudnie warto przeznaczyć na chwilę wytchnienia w jednej z tradycyjnych kawiarni, gdzie można poczuć charakterystyczny rytm miasta i jego kulturę codzienności. Dzień drugi – pałace, muzea i dzielnice lokalne Drugi dzień to dobry moment na opuszczenie ścisłego centrum i poznanie bardziej zróżnicowanego oblicza miasta. Pałac Schönbrunn zachwyca skalą i ogrodami, natomiast Belweder łączy architekturę barokową z bogatą ofertą muzealną. Po południu warto skierować się do spokojniejszych dzielnic, takich jak Leopoldstadt czy Neubau, gdzie mniej turystyczna atmosfera pozwala zobaczyć Wiedeń z perspektywy mieszkańców. To także dobre miejsca na kolację w lokalnej restauracji lub spacer bez wyraźnego planu. Vienna Pass i Vienna City Card – czy warto je kupić? Co obejmuje Vienna Pass Vienna Pass umożliwia wstęp do kilkudziesięciu najważniejszych atrakcji turystycznych, w tym pałaców, muzeów i punktów widokowych, bez konieczności kupowania osobnych biletów. Jedną z największych zalet karty jest możliwość ominięcia kolejek, co przy krótkim pobycie znacząco oszczędza czas. Pass dostępny jest w wariantach czasowych, dzięki czemu łatwo dopasować go do intensywnego weekendowego planu. To rozwiązanie szczególnie korzystne dla osób, które chcą zobaczyć jak najwięcej w ciągu dwóch dni i mają jasno określoną listę atrakcji. Kiedy karta turystyczna się opłaca Jeśli plan zwiedzania opiera się głównie na spacerach po mieście, architekturze oglądanej z zewnątrz i jednej lub dwóch płatnych atrakcjach, bardziej opłacalna może być Vienna City Card. Oferuje ona nielimitowane przejazdy komunikacją miejską oraz zniżki do wybranych muzeów, restauracji i sklepów. To dobra opcja dla osób, które chcą zachować elastyczność, a jednocześnie obniżyć koszty transportu i okazjonalnych wejść. Ceny w Wiedniu – ile kosztuje weekend Jedzenie, atrakcje i komunikacja Wiedeń nie należy do najtańszych europejskich miast, jednak ceny są przewidywalne i przejrzyste, co ułatwia planowanie wydatków. Obiad w restauracji to zwykle koszt od kilkunastu do kilkudziesięciu euro, w zależności od standardu i lokalizacji. Tańszą alternatywą są lokale typu bistro oraz piekarnie oferujące ciepłe posiłki. Bilety do muzeów mieszczą się w średnim europejskim przedziale cenowym, a koszty komunikacji miejskiej pozostają relatywnie niskie w stosunku do jakości usług. Jak zaplanować budżet na 2 dni Weekend w Wiedniu można zaplanować zarówno w wersji budżetowej, jak i bardziej komfortowej. Największy wpływ na koszty ma wybór noclegu – hotele w centrum są droższe, ale pozwalają ograniczyć wydatki na transport. Liczba płatnych atrakcji oraz decyzja o zakupie karty turystycznej również znacząco wpływają na końcowy budżet. Przy rozsądnym planowaniu możliwe jest pogodzenie zwiedzania, dobrej kuchni i komfortowego pobytu bez nadmiernych wydatków. Co zjeść w Wiedniu – kuchnia, której trzeba spróbować Klasyczne dania kuchni wiedeńskiej Kuchnia wiedeńska to połączenie wpływów dawnego cesarstwa z lokalną tradycją. Wiener Schnitzel przygotowywany z cielęciny, cienko rozbity i smażony na maśle klarowanym, uznawany jest za kulinarny symbol miasta. Tafelspitz, czyli gotowana wołowina podawana z warzywami i dodatkami, był jednym z ulubionych dań cesarza Franciszka Józefa. Na deser warto spróbować Kaiserschmarrn – puszystego, rwanego naleśnika podawanego z cukrem pudrem i konfiturą. Najlepszych smaków warto szukać w tradycyjnych gospodach i restauracjach, często oddalonych od najbardziej turystycznych ulic. Kawiarnie wiedeńskie i kultura kawowa Kultura kawiarni wiedeńskich została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO i stanowi integralną część życia miasta. To miejsca, w których nie tylko pije się kawę, ale także czyta prasę, pracuje lub prowadzi długie rozmowy. Charakterystyczna jest różnorodność sposobów podawania kawy – od klasycznej czarnej po wersje z mlekiem i bitą śmietaną. W wiedeńskich kawiarniach czas płynie wolniej, a pobyt nie jest ograniczony presją szybkiego opuszczenia stolika. Gdzie nocować w Wiedniu – najlepsze dzielnice na weekend Centrum i okolice – blisko atrakcji Innere Stadt oraz sąsiednie dzielnice to najlepszy wybór dla osób, które chcą maksymalnie wykorzystać krótki pobyt. Nocleg w tej części miasta pozwala dotrzeć do większości atrakcji pieszo, bez konieczności korzystania z komunikacji miejskiej. To także dobre rozwiązanie dla tych, którzy planują wieczorne spacery lub kolacje w centrum. Minusem są wyższe ceny, jednak oszczędność czasu często rekompensuje koszt. Dzielnice tańsze, ale dobrze skomunikowane Dzielnice takie jak Leopoldstadt czy Favoriten oferują bardziej przystępne cenowo noclegi, a jednocześnie bardzo dobrą komunikację z centrum. Dzięki gęstej sieci metra i tramwajów dojazd do głównych atrakcji zajmuje kilkanaście minut. To dobre rozwiązanie dla osób, które chcą połączyć rozsądny budżet z komfortem poruszania się po mieście. Parkingi i parkowanie w Wiedniu – co trzeba wiedzieć Strefy parkowania w mieście W większości dzielnic Wiednia obowiązują płatne strefy krótkiego parkowania, często z ograniczeniem czasowym. Kontrole są regularne, a przepisy egzekwowane konsekwentnie, dlatego parkowanie na ulicy w centrum bywa uciążliwe i stresujące. Dodatkowym utrudnieniem jest ograniczona liczba miejsc parkingowych w najbardziej popularnych lokalizacjach. Park & Ride – wygodne rozwiązanie Najbardziej praktyczną opcją dla osób podróżujących samochodem są parkingi Park & Ride, zlokalizowane przy stacjach metra. Umożliwiają one pozostawienie auta na cały dzień w rozsądnej cenie i szybki dojazd do centrum komunikacją miejską. To rozwiązanie łączy wygodę z oszczędnością czasu i pieniędzy. Która pora roku najlepsza na weekend w Wiedniu Wiosna i lato – zwiedzanie i spacery Wiosna i wczesne lato to najlepszy okres na zwiedzanie miasta pieszo. Przyjemne temperatury sprzyjają spacerom po centrum oraz wizytom w ogrodach pałacowych, takich jak te przy Schönbrunnie. W tym czasie miasto ożywa, a liczne wydarzenia plenerowe dodają mu energii. Jesień i zima – kultura, jarmarki, muzea Jesień to idealny moment dla miłośników muzeów, koncertów i opery, gdy sezon kulturalny jest w pełni. Zima przyciąga natomiast jarmarkami bożonarodzeniowymi, iluminacjami i wyjątkową atmosferą, szczególnie w historycznym centrum. Choć dni są krótsze, Wiedeń nadrabia je bogatą ofertą kulturalną i klimatem sprzyjającym spokojnemu zwiedzaniu. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Co 10. drzewo na świecie znajduje się na terenie Kanady – zaskakujące fakty o kraju liścia klonowego
Jest 32 razy większa od Polski i obejmuje aż sześć stref czasowych. Kanada to kraina gór, potężnych lodowców, fascynujących miast i dzikiej przyrody. Oto 7 faktów, które pozwolą lepiej poznać fenomen kraju liścia klonowego.
W tym artykule: Kanada ciekawostki: 71% syropu klonowego pochodzi z Kanady Quebec City to najbardziej europejskie miasto Ameryki W Kanadzie znajduje się światowa stolica niedźwiedzi polarnych Kanada zaprasza obcych Czy istnieje język kanadyjski? Prawie połowa terytorium Kanady to lasy Montreal to największe francuskojęzyczne miasto po Paryżu O tym, co warto zobaczyć w Kanadzie, często piszemy w naszym serwisie. Poniżej 7 zaskakujących i mniej znanych faktów na temat tego jednego z największych i najbardziej fascynujących państw na świecie. Kanada ciekawostki: 71% syropu klonowego pochodzi z Kanady To jeden z najpopularniejszych produktów z symbolem listka klonowego. Syrop klonowy wytwarzany z soku klonowego jest uznawany za mniej kaloryczny zamiennik miodu. Kanada produkuje 71% światowego syropu klonowego, z czego 91% jest wytwarzane w Quebecu. Syrop klonowy jest jednym ze znaków rozpoznawczych kanadyjskiej kultury. Dzieje się tak, odkąd rdzenni mieszkańcy tego kraju nauczyli wczesnych osadników, jak zbierać sok i gotować z niego syrop. Obecnie istnieje ponad 8 tys. firm produkujących syrop klonowy w liczbie 13,2 miliona galonów rocznie. Quebec City to najbardziej europejskie miasto Ameryki Turyści odwiedzający Quebec City mają często wrażenie, że są w jednym z francuskich miasteczek znad Loary. Architektura tego miasta, zbudowanego przez francuskich kolonistów w XVI i XVII wieku, sprawa, że trudno się tu poczuć jak na ziemi amerykańskiej. Quebec City znane jest z bogatej historii, brukowanych uliczek i starych fortyfikacji. Co ciekawe, luksusowy hotel Château Frontenac w Quebec City dzierży tytuł rekordzisty „Księgi rekordów Guinnessa" najczęściej fotografowanego hotelu na świecie. W Kanadzie znajduje się światowa stolica niedźwiedzi polarnych Poznajcie miasteczko Churchill w prowincji Manitoba. Żyje tu mniej niż tysiąc ludzi, za to ponad 15 tys. niedźwiedzi polarnych. Ponieważ całą światową populację niedźwiedzi polarnych szacuje się na 25 tys. osobników, nie trudno obliczyć, że większość z nich żyje w okolicy Churchill. Nie bez powodu więc, miasteczko zyskało przydomek „światowej stolicy niedźwiedzi polarnych". Ogromna populacja tych zwierząt wynika z położenia miasta nad samą Zatoką Hudson, gdzie zimują niedźwiedzie polarne. Wśród mieszkańców Churchill panuje zwyczaj, by nie zamykać na zamki drzwi od domów i samochodów. Na wypadek nagłych odwiedzin niedźwiedzi, mogą się szybko ewakuować. Kanada zaprasza obcych Kanada jest krajem otwartym nie tylko na imigrantów, którzy od dekad budują wielokulturowe społeczeństwo tego państwa. W Kanadzie z otwartymi ramionami wyczekuje się również obcych z innych zakątków Wszechświata. To pierwszy kraj na świecie, który zbudował specjalne lądowisko dla UFO. Podest waży nieco ponad 130 ton, a w jej wnętrzu umieszczono kapsułę czasu, która ma zostać otwarta w 2067 roku. Tę niezwykłą konstrukcję można obejrzeć w mieście St. Paul w Albercie. Czy istnieje język kanadyjski? Nie. W Kanadzie obowiązują dwa języki oficjalne: język angielski i język francuski. Każdy z nich jest używany w lokalnej wersji, która do pewnego stopnia odbiega od angielskiego używanego w Londynie, czy francuskiego z Paryża. Język angielski w odmianie kanadyjskiej jest bardzo zbliżony do sposobu mówienia Amerykanów z USA. Bywa jednak bardziej archaiczny w pisowni i niektóre słowa są zapisywane w taki sposób, jak by to zrobili Brytyjczycy. Dobrym przykładem jest słowo „centrum", które Brytyjczycy i Kanadyjczycy zapiszą jako „centre", a Amerykanie jako „center". Poza tym Kanadyjczycy znani są z kończenia zdań, krótkim zapytaniem „eh?". Kanadyjski francuski jest z kolei dużo bardziej oddalony od francuszczyzny z Francji. Mowa ta trafiła do Kanady w XVII i w XVIII wieku i w pewien sposób zakonserwowała się na ówczesnym etapie rozwoju. Dziś dla Francuzów kanadyjska odmiana ich języka brzmi staroświecko i archaicznie. Natomiast Kanadyjczycy przyznają, że francuski z Paryża sprawia wrażenie języka nazbyt eleganckiego, a na swój sposób nawet snobistycznego. Co ciekawe, istnieje język kannada (przez dwa „n"). Jednak nie ma on nic wspólnego z państwem Kanada. Język kannada to jeden z języków drawidyjskich używany w Indiach. Prawie połowa terytorium Kanady to lasy Lasy zajmują aż 347 milionów hektarów ziemi. To w przybliżeniu tyle, ile wynosi powierzchnia 10 krajów wielkości Polski. Drzewa rosną na 42% kanadyjskiej ziemi. To nie wszystko. Co 10. drzewo na świecie znajduje się właśnie na terenie Kanady. Na powierzchni tego potężnego kraju występują przede wszystkim tundry, ale również lasy liściaste typowe dla strefy umiarkowanej, lasy subalpejskie w Kolumbii Brytyjskiej i lasy deszczowe wzdłuż wybrzeża. Montreal to największe francuskojęzyczne miasto po Paryżu W drugim co do wielkości mieście Kanady (po Toronto) językiem urzędowym jest francuski. Już samą oryginalną nazwę miasta „Mont Royal" można przetłumaczyć jako „królewskie wzgórze". W obszarze metropolitalnym Montrealu ponad 69% ludzi mówi w domu po francusku. Do znajomości tego języka przyznaje się zaś ponad 85% mieszkańców Montrealu. Pozostali montrealczycy najczęściej posługują się wyłącznie angielskim. Montreal, jak i cała prowincja Quebec, zostały w 1535 roku odkryte przez francuskiego podróżnika Jacquesa Cartiera i szybko stały się koloniami Francji. W XVII wieku w wyniku procesów zjednoczeniowych zaczęło kształtować się jedno terytorium Kanady. Pozostałe największe francuskojęzyczne miasta na świecie to Kinszasa w Republice Demokratycznej Konga, Abidżan w Wybrzeżu Kości Słoniowej i Dakar w Senegalu. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Ma jedne z najpiękniejszych klifów Europy. Miasta wyglądają tu, jakby rosły z morza
Portugalia od wieków przyciąga tych, którzy chcą zobaczyć, gdzie kończy się ląd, a zaczyna ocean. Są miejsca, które zmieniają sposób patrzenia na świat – i jedno z nich znalazłem właśnie tu.
Spis treści: Cabo da Roca – zachodni kraniec kontynentalnej Europy Sintra – bajkowe pałace i romantyczne wzgórza Atlantycki klimat i natura – od klifów po plaże Praktyczne wskazówki przed podróżą do Portugalii Portugalia od wieków fascynuje podróżników – to kraj kontrastów, słonecznych brzegów, starych miast i krajobrazów, które przypominają o wielkich epokach żeglarstwa i odkryć geograficznych. Szczególne miejsce w wyobraźni Europejczyków zajmuje przylądek Cabo da Roca – geograficzny punkt, który od starożytności utożsamiano z krainą, gdzie ziemia „kończy się” i zaczyna ocean. Cabo da Roca – zachodni kraniec kontynentalnej Europy Południowo‑zachodnia Portugalia kryje w sobie jedno z najbardziej znanych i symbolicznych miejsc Europy – Cabo da Roca, najbardziej wysunięty na zachód punkt kontynentalnej części Europy. To właśnie tutaj, na stromych klifach spoglądających prosto na bezkresny Atlantyk, kończy się europejska część stałego lądu. Na miejscu znajduje się charakterystyczny obelisk z inskrypcją „Aqui, onde a terra se acaba e o mar começa” („Gdzie ziemia się kończy, a morze zaczyna”), który stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli portugalskiej turystyki. Dla wielu odwiedzających ten kamienny pomnik jest punktem duchowym – miejscem refleksji nad ogromem oceanu i historią ludzkich podróży. Choć w turystycznym języku mówi się czasem o „końcu świata”, warto pamiętać, że to sformułowanie jest literacką metaforą. Geograficznie Cabo da Roca nie jest końcem świata w dosłownym sensie – dalej na zachód znajduje się ocean, a pośród jego wód leżą odległe archipelagi, jak chociażby Azory, także należące do Portugalii. Historyczny kontekst – od starożytnych map do wielkich odkryć Już starożytni geografowie greccy i rzymscy umieszczali przylądek na krawędzi znanego im świata – był to symbol granicy między znanym lądem a oceanem pełnym tajemnic. W średniowieczu i renesansie takie miejsca napędzały wyobraźnię kartografów i żeglarzy. To właśnie późniejsze wyprawy, szczególnie wojownicze i handlowe ekspedycje Portugalczyków oraz później wyprawy Krzysztofa Kolumba, doprowadziły do objawienia się nowego lądu po drugiej stronie Atlantyku i rozpoczęcia epoki wielkich odkryć geograficznych. Choć Kolumb wyruszył z Hiszpanii, a nie z Portugalii, jego podróż w 1492 roku podkreśliła, że za „końcem lądu” w Cabo da Roca znajduje się nie tylko ocean, ale też nieznany wcześniej świat. Sintra – bajkowe pałace i romantyczne wzgórza Kilka kilometrów na północ od Cabo da Roca rozciąga się Sintra – malownicze miasteczko wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. To miejsce, które łączy w sobie historię, sztukę i niezwykłe krajobrazy. Wśród najbardziej znanych obiektów jest Pałac Pena – barwny kompleks, którego szczyty i wieże wznoszą się nad lasami Serra de Sintra. Choć nazwanie go „bajkowym” jest subiektywną metaforą, trudno zaprzeczyć, że architektura i otoczenie pałacu inspirują wyobraźnię – od romantycznych widoków po bogate detale stylistyczne. Odwiedzający Sintrę odkrywają tu również pałace, ogrody i ruiny zamków, które świadczą o strategicznym i kulturowym znaczeniu tego regionu w dziejach Portugalii. Atlantycki klimat i natura – od klifów po plaże Wybrzeże wokół Cabo da Roca to nie tylko punkt widokowy – to również dzika natura, strome klify i potęga oceanu, która kształtuje lokalny klimat. Silne wiatry i prądy oceanu wpływają na pogodę i temperaturę, a krajobraz pełen jest roślin odpornych na słone morskie powietrze. W pobliżu znajdują się także szerokie plaże i zatoki, idealne dla miłośników surfingu i sportów wodnych. Atlantyk tutaj bywa jednak surowy – prądy i fale są silne, dlatego kąpieliska nad Cabo da Roca bardziej nadają się do obserwacji i spacerów niż do kąpieli. Praktyczne wskazówki przed podróżą do Portugalii Dojazd: Cabo da Roca jest łatwo dostępne samochodem lub autobusami turystycznymi z Lizbony i Sintry. W sezonie latem warto przyjechać wcześniej – parking może się zapełniać. Pory roku: Najlepsze warunki do odwiedzin to wiosna i jesień – wtedy jest mniej turystów, a światło do zdjęć jest bardziej miękkie. Bezpieczeństwo: Klify są wysokie i strome – zachowaj ostrożność przy podejściu do krawędzi skał. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Michał Cessanis Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Prowadzi blog podróżniczy „Cessanis na walizkach".
To największa dziura wykopana przez człowieka w Polsce. Wygląda jak gigantyczna rana w krajobrazie
Największa dziura w ziemi w Polsce przyciąga nie tylko geologów, ale i zwykłych turystów. Nie każdy wie, jak potężna jest to konstrukcja i co się z nią stanie po zakończeniu wydobycia. Kopalnię odkrywkową węgla brunatnego można oglądać w samym centrum naszego kraju.
Spis treści: Rozmiary, które przytłaczają Węgiel brunatny sprzed milionów lat Maszyny jak z innego świata Od kopalni do prądu: energetyczne serce kraju Czy naprawdę „widać ją z kosmosu”? Turystyka industrialna i doświadczenie „z wnętrza ziemi” Co dalej z Bełchatowem? „Jestem w Mordorze” – myślę, rozglądając się nerwowo i oczekując pojawienia się armii złowrogich postaci. Na horyzoncie wznoszą się kominy elektrowni, z których unoszą się białe obłoki – nie dymu, a najczęściej pary wodnej. Krajobraz wokół przypomina scenografię z filmu science fiction: ogromne ściany ziemi, szarozielona mozaika taśmociągów i koparek, a wszystko tonie w pylistym powietrzu i charakterystycznej ciszy industrialnego kolosa. Rozmiary, które przytłaczają Znajduję się w miejscu, które zyskało przydomek „największa dziura w ziemi” – w kopalni odkrywkowej węgla brunatnego Bełchatów, uznawanej za największy tego typu obiekt w Polsce i jedną z największych kopalni w Europie. To technologiczne monstrum, które fascynuje zarówno swoją skalą, jak i wpływem na środowisko oraz gospodarkę energetyczną kraju. Kopalnia Bełchatów rozciąga się na długość około 12 km, ma 3 km szerokości i osiąga głębokość do 310 metrów w najgłębszych punktach. Jej całkowita powierzchnia to ponad 3,5 tys. ha. Dla wyobrażenia: na tym obszarze zmieściłoby się nawet 5 tysięcy boisk piłkarskich! Dno odkrywki leży setki metrów poniżej poziomu otaczającego terenu – człowiek na jego tle wydaje się mikroskopijny. Węgiel brunatny sprzed milionów lat Wydobycie surowca poprzedza usunięcie grubych warstw nadkładu – czyli ziemi i skał, które zalegają nad złożem. W Bełchatowie ten nadkład ma nawet 150 metrów grubości. Dopiero pod nim znajduje się to, po co istnieje ta gigantyczna operacja – węgiel brunatny, czyli sprasowane szczątki roślinne sprzed około 20 milionów lat. Zdarza się, że podczas prac wydobywczych odnajdywane są pozostałości roślinne, np. fragmenty dawnych drzew – sekwoi, iglastych, włókien pni. Nie brakuje także odkryć paleontologicznych – w tym kości mamutów, szczątki gadów i inne skamieniałości. Maszyny jak z innego świata W ruchu widzę gigantyczne koparki wielonaczyniowe, z których największe ważą do 8 tysięcy ton – czyli niemal tyle, co Wieża Eiffla. Każda z tych maszyn obsługiwana jest przez pięcioosobową załogę. Na dnie odkrywki przemieszczają się także ciężarówki, zwałowarki i dziesiątki kilometrów taśmociągów, które łączą kopalnię z elektrownią. Cała operacja trwa bez przerwy – 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu. Od kopalni do prądu: energetyczne serce kraju Cały wydobyty węgiel trafia do Elektrowni Bełchatów, największej elektrowni węglowej w Europie, która odpowiada za produkcję około 20% krajowej energii elektrycznej. Proces jest prosty w teorii: spalanie węgla, generowanie pary wodnej, napędzanie turbin, a następnie produkcja energii elektrycznej. W praktyce to jednak ogromne wyzwanie inżynieryjne – zarówno pod względem logistyki, jak i ochrony środowiska. Spalanie węgla brunatnego wiąże się bowiem z emisją znacznych ilości dwutlenku węgla, co czyni Bełchatów jednym z największych emitentów CO₂ w Unii Europejskiej. Kilka lat temu kopalnia trafiła też na niechlubną listę największych trucicieli w Europie. Czy naprawdę „widać ją z kosmosu”? Popularne stwierdzenie, że „kopalnię Bełchatów widać z kosmosu”, należy włożyć między mity i marketingowe hasła. Rzeczywiście – obiekt ten jest doskonale widoczny na zdjęciach satelitarnych, jednak: gołym okiem z orbity Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (400 km nad Ziemią) nie sposób jej zobaczyć wyraźnie, widoczność obiektów z tej wysokości zależy od rozmiarów, kontrastu, pogody i kąta padania światła, w rzeczywistości ludzkie oko nie dostrzega z takiej odległości obiektów o szerokości kilku kilometrów. To ten sam typ miejskiej legendy, co przekonanie, że z kosmosu widać Wielki Mur Chiński. Turystyka industrialna i doświadczenie „z wnętrza ziemi” Choć kopalnia to przede wszystkim zakład przemysłowy, zyskała popularność jako niezwykłe miejsce turystyki industrialnej. Można ją zwiedzać w zorganizowanych grupach – specjalnie przystosowanymi ciężarówkami. Zainteresowanie jest tak duże, że rezerwacje miejsc przyjmowane są z miesięcznym wyprzedzeniem. Dodatkową atrakcją jest taras widokowy, z którego można objąć wzrokiem ogromną część wyrobiska. Warto również odwiedzić pobliską Górę Kamieńsk, powstałą z nadkładu kopalni – dziś miejsce rekreacyjne z wyciągiem narciarskim, trasami rowerowymi i farmą wiatrową. Co dalej z Bełchatowem? Eksploatacja kopalni Bełchatów nie będzie trwała wiecznie. Zasoby złoża wyczerpią się najprawdopodobniej do 2036 roku, a Elektrownia Bełchatów ma zakończyć działalność najpóźniej w latach 40. XXI wieku. To wymusi na regionie głęboką transformację gospodarczą – zwłaszcza w kierunku odnawialnych źródeł energii i tworzenia nowych miejsc pracy. Źródła: Ministerstwo Energii, ddbelchatow.pl Nasz ekspert Dziennikarz, pisarz, podróżnik. Związany z polską redakcją „National Geographic” od kilkunastu lat, autor kilkuset tekstów publikowanych na łamach magazynu „National Geographic Traveler”. Laureat nagrody „Magellana” za najlepszą książkę podróżniczą. Miłośnik długich podróży, wypraw rowerowych i trekkingu. Pisze głównie o ciekawych kierunkach, ale interesuje go także kultura, wpływ człowieka na środowisko oraz historia.
Ta maleńka wyspa skrywa meteorologiczny sekret. Niemal zawsze otulona jest „prywatną” chmurą
Choć Lítla Dímun jest najmniejszą wyspą Wysp Owczych, trudno ją przeoczyć. Niemal nieustannie spowija ją charakterystyczna chmura soczewkowata, która stała się jej znakiem rozpoznawczym.
Spis treści: Chmura jako znak rozpoznawczy Lítla Dímun Co naprawdę kryje się na tej bezludnej wyspie? Dlaczego Lítla Dímun nie jest turystycznym rajem? Lítla Dímun to niewielka wyspa wulkaniczna położona na Morzu Norweskim w archipelagu Wysp Owczych. Jej całkowita powierzchnia to zaledwie 0,82 km kw., a populacja wynosi równe zero. Mimo to Lítla Dímun jest miejscem dobrze znanym przez podróżników, a zwłaszcza marynarzy. Wyspa ta jako jedna z niewielu na całym świecie może poszczycić się tym, że ma „własną” charakterystyczną chmurę w kształcie soczewki. Z tego powodu jest często fotografowana. Zdjęć z samej wyspy nie znajdziemy jednak za wiele. Dlaczego? Chmura jako znak rozpoznawczy Lítla Dímun Nieruchome chmury soczewkowate, bo o nich mowa, są ustawione pod kątem prostym do kierunku wiatru i równolegle do linii gór. Najczęściej formują się bezpośrednio nad szczytami górskimi lub innymi wypukłymi masywami lądowymi. Nie dziwne więc, że pojawiły się nad wulkaniczną wyspą. Ze względu na kształt soczewki lub migdała, chmury te bywają mylone z UFO. Choć nie są wielkie, mogą być poważnym utrudnieniem dla pilotów samolotów. W obszarze ich występowania często dochodzi do turbulencji. Co naprawdę kryje się na tej bezludnej wyspie? Zjawisko to jest bardzo typowe dla Lítla Dímun. Na większości opublikowanych zdjęć wyspa jest pokryta ogromną warstwą chmur przypominającą zaspę śnieżną. Legenda głosi, że między obłokami znajduje się miasto szczęśliwych ludzi. To raczej mało prawdopodobne, ponieważ jedynymi mieszkańcami 800 hektarów są udomowione owce rasy farereskiej. Rzadziej pojawiają się typowe dla regionu maskonury. Do XIX w. na wyspie żyły też dzikie owce Dímunarseyðurin. Ostatnia została zabita w 1866 r. Dlaczego Lítla Dímun nie jest turystycznym rajem? Najmniejsza z Wysp Owczych wzbudza ogromne zainteresowanie turystów. Nie jest to jednak popularny kierunek wycieczek z bardzo prostego powodu. Strome, niemal pionowe zbocza stożkowatej Lítla Dímun skutecznie utrudniają wejście na położone na jej szczycie wypłaszczenie. Jest to możliwe wyłącznie przy pomocy specjalistycznego sprzętu. Inna kwestia to odpowiednie warunki pogodowe, a o te na wyspie niemal cały czas spowitej chmurami niełatwo. Lítla Dímun najłatwiej podziwiać na żywo z sąsiedniej wyspy Suðuroy. Na oceanach położone są tysiące niezamieszkanych wysp, o których nadal wiemy niewiele. Często ich kształty lub budowa terenu wywołują różne spekulacje i legendy. Przykładów nie trzeba szukać poza Europą. Wyspa Ellidaey niezmiennie fascynuje internautów, ponieważ znajduje się na niej najbardziej samotny dom na świecie. Źródło: National Geographic Polska
Burza śnieżna sparaliżowała USA. Nie należy mylić tego zjawiska ze zwykłą śnieżycą
Burza śnieżna uderzyła w USA z niespotykaną siłą, paraliżując lotniska i odcinając setki tysięcy mieszkańców od energii elektrycznej. W wielu stanach wprowadzono stan klęski żywiołowej. Wyjaśniamy proces formowania się zimowych piorunów i przyczyny tak gwałtownego ataku białego żywiołu.
W tym artykule: Burza śnieżna – co to jest? Czy burze śnieżne występują w Polsce? Śnieżyca połączona z błyskawicami. Skąd się wzięły burze śnieżne? Jak się zabezpieczyć przed burzami śnieżnymi? Burza śnieżna zachwyca tak samo, jak zawieszony w zimowym powietrzu pył diamentowy. Należy jednak pamiętać, że występujące zimą zjawiska burzowe są tak samo niebezpieczne jak te, których możemy doświadczyć latem. O burzach zwykle mówimy w kontekście pory letniej. Nic dziwnego, bo to właśnie wtedy najczęściej występują intensywne opady z silnymi wyładowaniami atmosferycznymi. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że niebezpieczne zjawiska burzowe występują przez cały rok, także zimą. Burza śnieżna – co to jest? Wiele osób utożsamia burzę śnieżną z intensywnymi opadami śniegu. Mimo że podczas zimowej burzy śnieg rzeczywiście pada obficie, to nie należy mylić tego zjawiska ze zwykłą śnieżycą, która w Polsce jest zjawiskiem dość powszechnym. To był podwieczorek na rekordowo wysokim poziomie. Miejsce przyjęcia: okolice Mount Everest Andrew Hughes i grupa wspinaczy zdobywająca Mount Everest przeszła do historii jeszcze przed atakiem szczytowym. Himalaiści urządzili sobie podwieczorek na ośmiotysięczniku. Żeby można było mówić o wystąpieniu burzy śnieżnej, w zimowej pogodzie muszą wystąpić wyładowania atmosferyczne – doziemne lub chmurowe. Zjawiskom tym towarzyszą intensywne opady śniegu (w niektórych przypadkach pojawia się także grad) i silny wiatr. Mogą rozwijać się jako pojedyncza komórka burzowa, burza wielokomórkowa i linia szkwału. Mówimy tu zatem o specyficznej (ze względu na towarzyszący jej opad atmosferyczny) odmianie burzy adwekcyjnej lub frontowej. Czy burze śnieżne występują w Polsce? W Polsce, burze śnieżne zwykle są traktowane jako anomalia pogodowa. Nic bardziej mylnego. Meteorolodzy podkreślają, że właściwie każdego roku występują u nas warunki dogodne do rozwoju tego zjawiska. Burze śnieżne w Polsce najczęściej można zaobserwować od października do kwietnia. Dane historyczne udowadniają jednak, że ta specyficzna pogoda może wystąpić także w maju. Ci ludzie pracują w lodowym piekle. Sami to wybrali. Nowy serial na National Geographic Channel Poznaj sekrety krainy wiecznego śniegu i zobacz pracę naukowców stacji badawczej na Antaktyce. Rusza nowy serial "Antarktyka: lodowe piekło" Oczywiście w zimnych miesiącach burze występują wyraźnie rzadziej niż w ciepłych. Wynika to z faktu, że panujące zimą warunki atmosferyczne są wyraźnie stabilniejsze. Burze śnieżne nie występują często, nie oznacza to jednak, że wraz z końcem pory letniej możemy zapomnieć o gwałtownych wyładowaniach. Dlaczego więc mówi się o nich tak rzadko? Składa się na to kilka czynników: zjawiska, o których mowa, najczęściej mają charakter pojedynczych wyładowań, zwykle rozwijają się w północnej części kraju (ze względu na tzw. efekt jeziora), towarzyszące burzy wyładowania atmosferyczne są trudne do dostrzeżenia (ze względu na intensywne opady śniegu, które znacząco ograniczają widoczność), grzmoty są wyraźnie bardziej przytłumione niż te, które można usłyszeć w trakcie trwania burzy letniej (ponownie, ze względu na silne opady śniegu, które ograniczają zjawisko dyfuzji dźwięku). Przytaczając przykłady burz śnieżnych w Polsce, należy wskazać na 2011 rok. W lutym ośrodek niskiego ciśnienia nad Białorusią przyczynił się napływu arktycznego powietrza nad Polskę. W rezultacie, w północnej i we wschodniej części kraju rozwinęło się kilka komórek burzowych. W maju, chłodny front atmosferyczny zapewnił burzę śnieżną w północnej części województwa śląskiego. W grudniu, rozległy układ niskiego ciśnienia znad Skandynawii doprowadził do wystąpienia układu konwekcyjnego na północy kraju. Ekstremalna pogoda – skąd się bierze? Gwałtowne zjawiska pogodowe zdają się wpisywać na dobre w polski klimat – tegoroczne burze i nawałnice są tego najlepszym dowodem. Są one przede wszystkim następstwem zmian klimatycznych,... Najintensywniejsze burze śnieżne ostatnich lat można było zaobserwować w grudniu 2013 roku. Polska znalazła się wówczas w zasięgu dużego poziomego gradientu ciśnienia, co doprowadziło do napływu arktycznych mas powietrza. Wówczas silne wyładowania z intensywnymi śnieżycami pojawiały się na północy, w centrum i na południu kraju. Śnieżyca połączona z błyskawicami. Skąd się wzięły burze śnieżne? Burze śnieżne powstają w taki sam sposób jak te, które możemy zaobserwować wiosną i latem. Są następstwem chwiejności termodynamicznej i szybkiego spadku temperatury wraz ze wzrostem wysokości, czyli pionowego gradientu temperatury. Istotnym czynnikiem jest też duży gradient ciśnienia, sprowadzający zimne masy powietrza z zachodniej lub północnej części kontynentu. W takich warunkach rozwijają się wysoko wypiętrzone chmury Cumulonimbus, w których powstają wyładowania atmosferyczne. Jak się zabezpieczyć przed burzami śnieżnymi? W miesiącach zimowych, nasza aktywność na świeżym powietrzu jest ograniczona, częściej spędzamy czas w domu lub w pomieszczeniach. Z tego względu, ryzyko wystąpienia niebezpiecznego wypadku jest niższe w sezonie zimowym niż w letnim. Nie zmienia to jednak faktu, że burza śnieżna stanowi realne zagrożenie dla życia i mienia, nie tylko ze względu na silny wiatr, nagłe pogorszenie widoczności i warunków drogowych. Co robić, gdy rozwinie się to zjawisko? Meteorolodzy wykryli rekordowe „megabłyskawice”. Jedna z nich miała kilkaset kilometrów Naukowcy porównują nowych burzowych rekordzistów do potworów. „Megabłyskawice” rzeczywiście mogą przerazić swoimi rozmiarami. Jeżeli burza śnieżna zastanie nas podczas prowadzenia samochodu, należy niezwłocznie poszukać bezpiecznego miejsca, w którym będziemy mogli zatrzymać pojazd. W trakcie śnieżycy przyczepność kół do nawierzchni gwałtownie spada, a widoczność często nie przekracza 100 m. W takich warunkach kontynuowanie jazdy jest niebezpieczne lub wręcz niemożliwe. Osoby przebywające w domu muszą zadbać o zabezpieczenie zwierząt domowych i gospodarskich oraz luźnych przedmiotów znajdujących się w otoczeniu budynku, na balkonie lub tarasie. Jeżeli to możliwe, warto zamknąć okiennice lub opuścić rolety. Jeżeli znajdujesz się na zewnątrz, nie dopuść do wychłodzenia ciała i poszukaj schronienia. Zadbaj też o bezpieczeństwo towarzyszących ci zwierząt. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Polszczyzna na drugim końcu świata. W tym dalekim kraju nasz język uznano za urzędowy
Brazylia to marzenie niejednego podróżnika i dom dla setek milionów ludzi. Większości kojarzy się z kawą, karnawałem i piłką nożną, ale ten piękny kraj skrywa znacznie więcej. Oto najciekawsze fakty o najludniejszym państwie Ameryki Południowej.
W tym artykule: Informacje o Brazylii Z czego słynie Brazylia? Ciekawostki o Brazylii Ciekawostki o Brazylii z pewnością zainteresują osoby planujące w najbliższym czasie podróż do ojczyzny samby, ale nie tylko. Brazylia zajmuje niemal połowę powierzchni Ameryki Południowej – dokładnie 8,5 mln km kw. – co czyni ją największym krajem czwartego co do wielkości kontynentu na kuli ziemskiej. Pod względem zajmowanego obszaru ustępuje jedynie Rosji (17 mln km kw.), Kanadzie (10 mln km kw.), Stanom Zjednoczonym (9,8 mln km kw.) i Chinom (9,6 mln km kw.). Brazylia to także najbardziej zaludnione państwo w Ameryce Południowej. Liczba ludności w 2025 roku przekroczyła 212 milionów. Dla porównania, Kolumbię i Argentynę, czyli drugi i trzeci kraj pod względem zaludnienia w tej części świata, zamieszkują odpowiednio 53 mln i 45 mln osób. Ciekawostki o Singapurze. Kraju 435 razy mniejszym od Polski, który zachwyca, ale i zaskakuje na każdym kroku Nie należy do największych państw świata. Wręcz przeciwnie – jest drugim co do wielkości najmniejszym krajem Azji. Mimo to cieszy się dużą popularnością wśród turystów z całego glo... Informacje o Brazylii Brazylia, a właściwie Federacyjna Republika Brazylii, leży we wschodniej części Ameryki Południowej, nad Oceanem Atlantyckim. Co ciekawe, jest to jedyny kraj świecie, przez który przebiega zarówno równik, jak i zwrotnik Koziorożca. Sąsiaduje z niemal wszystkim krajami na kontynencie: Argentyną, Boliwią, Gujaną, Gujaną Francuską, Kolumbią, Paragwajem, Peru, Surinamem, Urugwajem oraz Wenezuelą (najdłuższa granica). Wyjątek stanowią Chile i Ekwador. Brazylia uzyskała niepodległość 7 września 1822 roku od Portugalii, która jako pierwsza skolonizowała tamtejsze tereny w XVI wieku. W ramach ciekawostki dodajmy, że pierwszym Europejczykiem, który zobaczył Brazylię, był Pedro Álvares Cabral. W 1500 r. żeglarz wyruszył w morską podróż śladem swojego wielkiego rodaka, Vasco da Gamy. Według jednych źródeł portugalska flota przypadkowo odkryła nowy ląd. Inne z kolei podają, że obieżyświat świadomie obrał nowy kurs, by potwierdzić swoje przypuszczenia o istniejącym lądzie. Głównym językiem używanym w Brazylii jest portugalski, choć różni się nieco od tego z Portugalii. Zaskoczeniem dla wielu może być fakt, że jednym z oficjalnych języków urzędowych w największym kraju Ameryki Południowej jest... polski. W 2022 r. język polski stał się – z inicjatywy polonijnego działacza Fabricio Wichrowskiego – językiem urzędowym w gminie Aurea w południowej części kraju. „To niewątpliwy dowód uznania dla wkładu naszych rodaków w rozwój społeczny i kulturalny Brazylii, a zwłaszcza miejsc, w których diaspora potomków polskich emigrantów – często z drugiej połowy XIX wieku – jest najliczniejsza” – brzmiał komunikat stowarzyszenia „Wspólnota Polska”. Na ulicach miast i miasteczek można usłyszeć także język włoski, hiszpański czy niemiecki. Walutą obowiązującą w Brazylii jest real brazylijski o nominałach 1, 5, 10, 25 i 50 centavo oraz 1 real. W przeliczeniu 1 R$ to ok. 0,84 zł. Głową państwa jest prezydent, który jednocześnie stoi na czele Rady Ministrów. Przywódca wybierany jest na 4-letnią kadencję w wyborach powszechnych. Od 1 stycznia 2023 roku funkcję sprawuje ponownie Luiz Inácio Lula da Silva, prezydent Brazylii w latach 2003–2010. Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego parlamentu – Izby Deputowanych (513 członków) i Senatu (81). Siedzibą najważniejszych instytucji państwowych jest Brasília, stolica kraju od 1960 roku. Ciekawostki o Korei Północnej. Zaskakujące fakty na temat najbardziej zamkniętego państwa świata Korea Północna fascynuje, a jednocześnie przeraża. Reżim Kimów całkowicie podporządkował sobie życie obywateli, tworząc państwo kompletnie odizolowane od reszty świata, gdzie słowo €.. Z czego słynie Brazylia? Brazylia to marzenie niejednego podróżnika. Rocznie odwiedzana jest przez miliony turystów z całego świata (w 2025 do Brazylii zastało 9 milionów zagranicznych turystów). I naprawdę trudno się temu dziwić. Piąty co do wielkości kraj globu słynie z ogromnej różnorodności, masy atrakcji i wielu zabytków. Najpopularniejszym kierunkiem wśród podróżujących do Brazylii jest oczywiście Rio de Janeiro, czyli światowa stolica samby i drugie po São Paulo największe brazylijskie miasto. To właśnie tutaj stoi słynna, mierząca 38 metrów Statua Chrystusa Zbawiciela, okrzyknięta w 2007 roku jednym z siedmiu nowych cudów świata. Władze Rio największą liczbę turystów odnotowują w lutym, gdy w mieście obywają się najsłynniejsze na świecie imprezy karnawałowe. Szalona zabawa w rytmach samby zaczyna się w piątek poprzedzający Środę Popielcową i trwa pięć dni. Przypomnijmy, że historia karnawału w Rio de Janeiro sięga XVIII wieku, gdy do Ameryki Południowej przypłynęli Portugalczycy. Brazylia to również bogata, a zarazem unikatowa fauna i flora. Występują tu liczne gatunki roślin i zwierząt (ok. 4 mln). W tej części globu zadomowił się m.in. kapibara, czyli największy współcześnie żyjący gryzoń świata, czy Thysania agrippia – gigantyczna ćma osiągająca rozpiętość skrzydeł do 30 cm. 60% lasu Amazonii, nazywanej „zielonymi płucami świata”, znajduje się właśnie w Brazylii. Warto wspomnieć, że największą rzeką Brazylii jest Amazonka, z kolei najwyższym szczytem – Pico da Neblina (2994 m n.p.m.). Ważnym elementem życia Brazylijczyków jest sport. Udowodnili to wielokrotnie, organizując najważniejsze sportowe wydarzenia na świecie. W 2016 roku wspominane już Rio de Janeiro organizowało letnie igrzyska olimpijskie. Wówczas po raz pierwszy i jak do tej pory jedyny w historii, najważniejsza impreza sportowa zawitała do Ameryki Południowej. Dwa lata wcześniej Brazylia organizowała mistrzostwa świata w piłce nożnej (poprzednio w 1950 r.), czyli bezapelacyjnie najpopularniejszym sporcie w Brazylii. Canarinhos (potoczna nazwa reprezentantów Brazylii) to pięciokrotni zwycięzcy mundialu. Po złoty medal mistrzostw globu sięgali w 1958, 1962, 1970, 1994 oraz 2002 roku. To w Brazylii urodził się Pelé uznawany za najlepszego piłkarza wszech czasów. Zawodnik zmarł 29 grudnia 2022 r. w wieku 82 lat. Brazylijczycy liczne sukcesy odnoszą także w siatkówce. Męska reprezentacja w swoim dorobku ma trzy złote medale igrzysk olimpijskich oraz trzy mistrzostwa świata (z rzędu). Niemniej utytułowana jest żeńska drużyna, która dwukrotnie zdobyła mistrzostwo olimpijskie i trzy tytuły wicemistrzyń globu. Z Brazylii pochodził również jeden z najwybitniejszych kierowców Formuły 1 – Ayrton Senna. Trzykrotny mistrz świata zginął tragicznie podczas Grand Prix San Marino w 1994 roku. Ciekawostki o Meksyku. Poznaj najciekawsze informacje o meksykańskiej kulturze i historii Meksyk to kraj z bogatą historią, w którym nikt nie będzie narzekać na brak atrakcji. Z czego słynie Meksyk? Ciekawostki i zaskakujące fakty na temat tego miejsca wymieniamy poniżej. Ciekawostki o Brazylii Brazylijczycy słyną nie tylko z wysokiej jakości kawy. Brazylia jest także liderem pod względem upraw trzciny cukrowej, kukurydzy, soi czy pomarańczy. Brazylijska gospodarka jest największą w Ameryce Południowej i 9. na świecie. Brazylia jest drugim krajem na świecie, tuż za Stanami Zjednoczonymi, pod względem liczby lotnisk. Jest ich ponad 4 tysiące. Port lotniczy w kraju to międzynarodowe lotnisko São Paulo-Guarulhos, które w 2019 roku obsłużyło rekordowe 43 mln pasażerów. Rio de Janeiro, w czasach kolonizacji, było stolicą Portugalii. To jedyny przypadek w historii, gdy stolica europejskiego mocarstwa zlokalizowana była poza Starym Kontynentem. W 2014 roku w São Paulo powstał najdłuższy uliczny korek na świecie o długości 344 kilometrów. Blumenau to niemieckie miasteczko w Brazylii, w którym corocznie, tak jak u naszych zachodnich sąsiadów, organizowane jest święto piwa, czyli Oktoberfest. W Brazylii obowiązuje przymus wyborczy. To oznacza, że udział w wyborach jest obowiązkowy. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Oto najstarszy klasztor w Polsce – przetrwał wojny, rozbiory i kasaty
Opactwo benedyktynów w Tyńcu to jedno z najważniejszych miejsc sakralnych i historycznych w Polsce. Położone na malowniczym wapiennym wzgórzu nad Wisłą, opactwo powstało w XI wieku i jest najstarszym funkcjonującym klasztorem benedyktyńskim w kraju. W ciągu prawie tysiąca lat przechodziło przez zniszczenia, odbudowy i przemiany, by dziś stać się popularnym celem pielgrzymek, turystyki kulturowej oraz miejscem kontemplacji i zwiedzania.
Spis treści: Historia opactwa benedyktynów w Tyńcu Architektura i zabytki opactwa Życie benedyktynów – Reguła św. Benedykta Jak zaplanować wycieczkę do Tyńca Opactwo benedyktynów w Tyńcu to nie tylko najstarszy klasztor w Polsce, ale także jedno z najcenniejszych miejsc dziedzictwa religijnego i kulturowego w kraju. Położone na malowniczym wzgórzu nad Wisłą w zachodniej części Krakowa, opactwo tynieckie od XI wieku pełniło kluczową rolę duchową, edukacyjną i obronną. Przez stulecia przetrwało najazdy tatarskie, wojny i okres kasaty, by dziś służyć jako miejsce kontemplacji, turystyki religijnej oraz zwiedzania architektonicznego. Bogata historia, wyjątkowa architektura romańska i barokowa, a także życie według reguły świętego Benedykta czynią z Tyńca obowiązkowy punkt na mapie każdego, kto interesuje się dziedzictwem benedyktynów w Polsce. Historia opactwa benedyktynów w Tyńcu Historia opactwa benedyktynów w Tyńcu sięga czasów odbudowy polskiej państwowości po najazdach i kryzysie lat 40. XI wieku. Opactwo w Tyńcu zostało prawdopodobnie założone około 1044 roku z inicjatywy Kazimierza I Odnowiciela, który sprowadził zakonników benedyktyńskich z zachodu Europy jako element wzmocnienia struktur kościelnych i kulturalnych. Usytuowanie klasztoru na wysokim wzgórzu nad Wisłą miało nie tylko znaczenie religijne, ale też strategiczne – kontrolowało szlaki handlowe i wodne prowadzące do Krakowa. Według przekazów pierwszym opatem był Aaron, późniejszy biskup Krakowa, co świadczy o wyjątkowym znaczeniu tego miejsca już od samego początku. Opactwo tynieckie szybko stało się jednym z głównych centrów duchowych w Polsce, a jego klasztor — jednym z najważniejszych ośrodków benedyktyńskich w Europie Środkowej. To jeden z ciekawszych przykładów rozwoju zakonów w średniowieczu. Na przestrzeni wieków opactwo benedyktynów w Tyńcu doświadczyło wielu dramatycznych wydarzeń. Najazd tatarski w 1259 roku niemal doszczętnie zniszczył zabudowania klasztorne. Odbudowywano je przez kolejne dekady, a zakonnicy kontynuowali działalność mimo licznych trudności. W okresie potopu szwedzkiego klasztor został splądrowany i spalony, a w czasach konfederacji barskiej służył jako ważna twierdza obronna, co dziś tłumaczy jego masywne mury i rozmieszczenie. Ciekawostką jest, że przez pewien czas benedyktyni prowadzili tu także szkołę klasztorną oraz skryptorium, w którym kopiowano manuskrypty i kroniki — część z nich przetrwała do dziś. W epoce zaborów, w 1816 roku, opactwo zostało skasowane przez władze austriackie, a mnisi musieli opuścić klasztor. Przez kolejne dziesięciolecia budowla popadała w ruinę, służąc m.in. jako magazyn i budynek świecki. Dopiero w 1939 roku benedyktyni oficjalnie powrócili do Tyńca, podejmując trud odbudowy duchowego i kulturowego dziedzictwa tego miejsca. Dziś opactwo tynieckie nie tylko pełni funkcję klasztoru, ale także centrum edukacyjnego, wydawniczego i turystycznego, a jego mury są żywym świadkiem ponad 950 lat historii Polski. Architektura i zabytki opactwa Opactwo w Tyńcu to fascynujący przykład architektonicznej ewolucji sakralnych budowli w Polsce. Przez niemal tysiąc lat swojej historii łączyło i przekształcało style, zachowując elementy średniowiecznej architektury romańskiej, gotyckiej oraz barokowej. Obecny wygląd kompleksu klasztornego jest efektem wielowiekowych przebudów, odbudów po zniszczeniach oraz adaptacji do zmieniających się potrzeb liturgicznych i obronnych. Centralnym punktem założenia jest Kościół Świętych Piotra i Pawła, którego korzenie sięgają XI wieku. W zachowanych fragmentach romańskich murów, widocznych zwłaszcza w dolnych partiach kościoła i fundamentach, kryją się ślady najstarszych warstw budowli. W kolejnych epokach dobudowano gotyckie sklepienia, wydłużono prezbiterium i wprowadzono barokowe dekoracje, widoczne przede wszystkim we wnętrzach — w ołtarzu głównym, na sklepieniach oraz w detalach sztukatorskich. Warto zwrócić uwagę na harmonijne połączenie elementów stylów architektonicznych, co czyni kościół nie tylko miejscem kultu, ale też żywym muzeum stylów sakralnych od średniowiecza po epokę nowożytną. Szczególnie cennym detalem są gotyckie portale oraz fragmenty dawnego wystroju z okresu późnego średniowiecza. Dawne zabudowania klasztorne, otaczające wewnętrzny dziedziniec, zostały zorganizowane w klauzurowym układzie architektonicznym. Układ ten służył życiu wspólnotowemu zakonników, zapewniając wyciszenie, skupienie oraz przestrzeń do modlitwy i pracy. W obrębie klasztoru znajdują się także krużganki, refektarz, dormitorium oraz biblioteka — niektóre z pomieszczeń zachowały oryginalne sklepienia kolebkowe i krzyżowo-żebrowe. Ciekawostką jest fakt, że w murach opactwa odkryto ślady średniowiecznych polichromii oraz fragmenty wczesnopiśmiennych inskrypcji łacińskich, co potwierdza wysoką rangę intelektualną i artystyczną klasztoru w minionych epokach. Dziś te zabytki można podziwiać podczas zwiedzania, zarówno w obrębie kościoła, jak i w Muzeum Opactwa, które gromadzi eksponaty z różnych okresów funkcjonowania wspólnoty benedyktyńskiej. Życie benedyktynów – Reguła św. Benedykta Życie benedyktynów od początku istnienia opactwa w Tyńcu było ściśle podporządkowane regule świętego Benedykta z Nursji, spisanej na przełomie V i VI wieku. Jej fundamentalna zasada ora et labora – módl się i pracuj – definiowała rytm dnia mnichów jako harmonijne połączenie modlitwy, pracy fizycznej, studiów oraz kontemplacji. Reguła ta, wyjątkowa na tle innych zakonnych tradycji, zakładała stabilność wspólnoty, posłuszeństwo opatowi oraz pokorę jako fundament życia duchowego. Benedyktyni w Tyńcu prowadzili życie według precyzyjnego planu dnia. Rozpoczynali go wcześnie rano modlitwami liturgicznymi, następnie zajmowali się pracą – w zależności od epoki: rolnictwem, zielarstwem, rzemiosłem, kopiowaniem ksiąg, a w czasach współczesnych także działalnością wydawniczą i edukacyjną. Codzienna praca była dla nich nie tylko obowiązkiem, ale formą służby Bogu i wspólnocie. Szczególne miejsce zajmowała działalność skryptoriów klasztornych, czyli pracowni, w których benedyktyni przepisywali i iluminowali rękopisy. Tynieccy mnisi zasłynęli w średniowieczu jako strażnicy i twórcy wiedzy, przekazując dalej teksty religijne, filozoficzne oraz kroniki historyczne. Wielowiekowa tradycja intelektualna opactwa pozostawiła po sobie liczne świadectwa piśmiennictwa, z których część przechowywana jest dziś w klasztornej bibliotece oraz muzeum. Wspólnota benedyktynów w Tyńcu pełniła również istotną funkcję w życiu okolicznych mieszkańców – prowadząc działalność duszpasterską, edukacyjną i charytatywną. Zakonnicy nauczali miejscową ludność, sprawowali sakramenty i organizowali pomoc dla ubogich. Ich obecność wpływała pozytywnie na rozwój lokalnej kultury i duchowości. Do dziś życie klasztorne w Tyńcu toczy się według dawnych zasad, choć z uwzględnieniem współczesnych wyzwań. Mnisi uczestniczą w pracy naukowej, przygotowują publikacje, prowadzą rekolekcje i warsztaty duchowe, zachowując przy tym tradycyjne rytuały liturgiczne oraz codzienny rytm wspólnotowego życia w duchu milczenia, skupienia i modlitwy. Jak zaplanować wycieczkę do Tyńca Zwiedzanie opactwa benedyktynów w Tyńcu Dziś opactwo benedyktynów w Tyńcu jest otwarte dla wszystkich, którzy pragną poznać jego bogatą historię, architekturę oraz duchowe dziedzictwo. Klasztor zaprasza zarówno turystów indywidualnych, jak i grupy zorganizowane, oferując wiele form zwiedzania — od klasycznych spacerów po terenach opactwa, po rozbudowane wycieczki z przewodnikiem i udział w wydarzeniach kulturalnych. W obrębie dawnych klasztornych budynków mieści się Muzeum Opactwa, gdzie prezentowane są średniowieczne artefakty, fragmenty dawnych murów, rekonstrukcje rękopisów, elementy wyposażenia liturgicznego oraz detale architektoniczne z różnych epok. Ekspozycja została zaprojektowana tak, by ukazać ewolucję życia monastycznego oraz zmiany w sztuce i kulturze klasztornej na przestrzeni wieków. Podczas wizyty szczególnie warto zobaczyć: krużganki klasztorne, prowadzące do poszczególnych części kompleksu, dziedziniec wewnętrzny, będący centrum życia wspólnotowego, kościół Świętych Piotra i Pawła, z jego wielowarstwową architekturą, oraz stałe i czasowe ekspozycje muzealne, ukazujące duchowy i artystyczny wymiar życia benedyktynów. Odwiedzający mogą również wziąć udział w wydarzeniach organizowanych przez klasztor — m.in. warsztatach kaligrafii, koncertach muzyki dawnej czy rekolekcjach duchowych. Opactwo benedyktynów w Tyńcu jako cel turystyczny Położenie opactwa na skalnym wzgórzu, nad malowniczym przełomem Wisły, sprawia, że Tyniec to nie tylko duchowe, ale i przyrodnicze serce okolic Krakowa. Bliskość miasta oraz niezwykłe walory krajobrazowe przyciągają turystów szukających spokoju, refleksji i estetycznych doznań. Wokół klasztoru rozciągają się tereny objęte ochroną krajobrazową – idealne do spacerów, wycieczek rowerowych czy kontemplacji wśród przyrody. Wędrując szlakami w okolicach opactwa, można odkryć punkty widokowe na dolinę Wisły, wapienne skały oraz dzikie zakola rzeki. Dla wielu gości wizyta w Tyńcu to również okazja do doświadczenia turystyki religijnej — nie tylko w kontekście zwiedzania, ale także osobistego spotkania z duchowością i ciszą miejsca, które od prawie tysiąca lat promieniuje tradycją modlitwy i pracy. Informacje praktyczne dla odwiedzających Opactwo benedyktynów w Tyńcu znajduje się w dzielnicy Dębniki, na południowy zachód od centrum Krakowa, w odległości ok. 12–15 km. Do klasztoru można bez problemu dojechać: komunikacją miejską (autobusy linii 112, 203 lub 219), samochodem (dostępny bezpłatny parking), rowerem malowniczą trasą Wiślaną, a nawet łodzią turystyczną po Wiśle – sezonowo, z przystani w centrum Krakowa. Godziny zwiedzania, cennik biletów oraz informacje o aktualnych wydarzeniach i usługach przewodnickich najlepiej sprawdzać na oficjalnej stronie opactwa, ponieważ oferta jest sezonowa i może się zmieniać. Warto zaplanować pobyt tak, by uwzględnić czas na relaks w klasztornej kawiarni, zakup produktów benedyktyńskich (np. naturalnych kosmetyków, miodów, win, ziół) oraz chwilę wyciszenia w przestrzeni duchowej tego niezwykłego miejsca. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
„Atmosfera Barcelony przypominała dawniej Łódź z czasów Reymonta” – co zachwyca Polaków w stolicy Katalonii?
Barcelona przyciąga turystów z całego świata, ale nie każdy wraca z niej tak samo oczarowany. Dla wielu to coś więcej niż miejsce – to stan ducha, który zostaje na długo.
Spis treści: Barcelona z góry i z dołu – gdzie naprawdę poczuć duszę miasta? Zobacz Barcelonę z dwóch perspektyw – z nieba i znad morza Cztery oblicza Barcelony – miasto jak mozaika historii i nowoczesności Dlaczego Barcelona to secesyjna perełka Europy? Jak Sagrada Familia stała się sercem Barcelony – i dlaczego budują ją do dziś? Barcelona oczami Don Kichota i współczesnych – miasto z charakterem Barcelona w cieniu polityki i blasku sztuki – miasto wspomnień i skojarzeń Czy można naprawdę stać się Barcelończykiem? Miasto cudów nie dla każdego Barcelona to nie tylko Sagrada Família, tapas i plaże – to miasto, które potrafi zaskoczyć w najmniej oczekiwanym momencie. Niewidoczne na pierwszy rzut oka emocje, historia ukryta w zaułkach i atmosfera, która wciąga jak powieść. Spacerując po jej ulicach, ma się wrażenie, że każdy zaułek opowiada własną historię – a niektóre z nich zostają z nami na zawsze. Barcelona z góry i z dołu – gdzie naprawdę poczuć duszę miasta? Tu, między Placem Katalońskim a kolumną Kolumba u wejścia do portu, możesz spotkać całą Barcelonę. I nasycić oczy widokiem wszystkich kolorowych kwiatów, ptaków i ryb świata w kioskach ustawionych pośrodku alei i sklepach po obu jej stronach. Z kawiarnianych tarasów lub rozstawionych wzdłuż alei kamiennych ławek godzinami patrzeć na ludzką rzekę, wyławiając wzrokiem najbardziej czarujące kobiety ze wszystkich kontynentów. Jeśli czujesz się zmęczony – jedź na Tibidabo. Dla mnie to już swoisty prywatny rytuał. Ilekroć wracam do Barcelony, po całym dniu dziennikarskich spotkań jadę metrem pod Tibidabo, by wsiąść do pnącego się mozolnie w górę wagonika Błękitnego Tramwaju – ostatniego w mieście. Na sam szczyt docieram kolejką zębatą. Nazwa Tibidabo jest bardzo trafna, zważywszy na widok, jaki się stąd roztacza. Nawiązuje do sceny kuszenia Chrystusa na górze (tibi dabo – dam ci), w której szatan ukazuje mu wszystkie wspaniałości tego świata. Podziwiam stąd, z wysokości ponad 500 metrów, całe miasto. W wiosenny wieczór ma jakiś szczególny urok. Staram się zdążyć, nim zaświecą się wzdłuż ulic łukowe lampy, które sprawiają, że stolica Katalonii jest dziś najlepiej oświetlonym miastem Europy. Przed Wystawą Powszechną z 1888 r., gdy pospiesznie elektryfikowano Barcelonę, w lokalnej prasie rozgorzał spór między zwolennikami i przeciwnikami „niebezpiecznego, oślepiającego światła elektrycznego”. Ci ostatni stanowczo domagali się, by „zabójcze dla ludzkiego wzroku elektryczne promienie” osłonięto... ciemnymi kloszami. Później modernizacji Barcelony przysłużyły się jeszcze dwa wydarzenia: Międzynarodowa Wystawa Powszechna w 1929 i olimpiada w 1992 roku. Zobacz Barcelonę z dwóch perspektyw – z nieba i znad morza Panoramę miasta rozciągającą się ze szczytu Tibidabo aż po fioletowe o tej przedwieczornej godzinie morze zamyka od północy zbudowana przed olimpiadą, według projektu Normana Fostera, „kosmiczna” antena telekomunikacyjna Collserola. Nazwano ją tak od łańcucha niewysokich gór, do których należy Tibidabo. Iglica o wysokości 299 metrów strzela w niebo z zielonego wzgórza niewiele niższego od Tibidabo. Amatorzy mocnych wrażeń wjeżdżają szklaną windą na jej szczyt. Licząca 13 pięter użytkowa „kapsuła” – umieszczona w połowie wysokości iglicy – ma na najwyższym poziomie platformę widokową z teleskopami. Antena powstała w tym samym czasie, co ultranowoczesny, jeden z największych na świecie stadionów – słynny Nowy Stadion FC Barcelona – jeden z największych stadionów świata. Flamandczyk Anton van der Wyngaerde na litografii z 1536 r. przedstawia Barcelonę widzianą z góry Montjuic. Ukazuje widok dużego średniowiecznego miasta, jaki roztacza się spod wysokiej wieży zamkowej na szczycie góry. Barcelona była wtedy ogrodzona solidnym murem, który bronił jej też od strony morza, odgradzając od naturalnych plaż. Na początku XX w. nadmorskiego muru już nie było, zaś wzdłuż piaszczystych łach powstawały dziesiątki straganów i byle jak skleconych knajpek. Wieczorami oraz w niedziele robotnicy z rosnących w obrębie Barcelony fabryk i hut przychodzili tu z rodzinami. Na zaśmieconych plażach słuchali cygańskiej muzyki z rodzinnej Andaluzji, popijając piwo i zajadając pieczoną rybę. Z tych biednych knajpek wywodzi się potrawa, która stała się ozdobą najwytworniejszych stołów – anguillas, czyli młodziutkie węgorzyki duszone z czosnkiem. Podawane w głębokim talerzu, wyglądają jak kłąb srebrzystego, lśniącego makaronu. Zamożna Barcelona przez wieki żyła odwrócona plecami do morza i do nadmorskiej dzielnicy Barceloneta, która była czymś w rodzaju przedwojennego warszawskiego Czerniakowa. Morze zaczęto odkrywać dopiero w latach 60., gdy rodził się przemysł turystyczny Costa Brava. Dziś 4,5 km barcelońskich plaż miejskich to eleganckie kąpieliska z dyskretnie ukrytymi parkingami. Jedno z najnowocześniejszych miast Europy otwarło się ku morzu. Cztery oblicza Barcelony – miasto jak mozaika historii i nowoczesności Ze szczytu Tibidabo widać to jak na dłoni. Barcelona to trzy, a nawet cztery bardzo różne miasta. Obszerny pierścień nowoczesnej stolicy Katalonii z harmonijnie rozmieszczonymi drapaczami chmur otacza secesyjną i modernistyczną architekturę tej części miasta, która powstawała w XIX i na początku XX w. W środku, jak pestka w brzoskwini, tkwi średniowieczna Barri Gotic z jej wąskimi uliczkami, dziesiątkami księgarenek, gdzie poluje się na zapomniane książki i można grzebać do woli w pudłach z pożółkłymi zdjęciami i rycinami. Na zewnątrz pierścienia autostrad rozrzucone są sypialne osiedla. Najstarsze są złożone ze smutnych bloków mieszkalnych budowanych przez państwo po 1945 roku, podczas pierwszego boomu industrialnego czasów dyktatury. W Barcelonie nowoczesność prawie wszędzie sąsiaduje z tradycją. Na szczycie Tibidabo można pójść do wesołego miasteczka z urządzeniami z początku XX wieku, a obok ostatniego przystanku Błękitnego Tramwaju zjeść kolację w La Venta z panoramicznym widokiem, gdzie nieźle karmią i nie obdzierają ze skóry. Dlaczego Barcelona to secesyjna perełka Europy? Barcelona to raj dla miłośników secesji w architekturze. Ten wyszukany, a zarazem pełen niemal kobiecego wdzięku styl zawładnął całą jedną dzielnicą. Na równinie między pasmem gór Collserola a morzem odznacza się wielki kwadrat osiedla Eixample, co po katalońsku znaczy Rozszerzenie. Na papierze powstało ono w 1859 roku, jako idea Idelfonsa Cerdy i Sunyera. Na miejscu, gdzie przez wyburzenie murów miejskich rozszerzono miasto o obszar poligonu wojskowego, ten inżynier-urbanista zaplanował dzielnicę w duchu modernizmu – złożoną z kwadratów ulic zabudowanych domami tylko na dwu przeciwległych bokach. Pozostałe dwa miały stanowić ogrody i skwery. Władze miejskie i właściciele działek nie zgodzili się na takie marnotrawstwo gruntów, więc zabudowano wszystkie boki. Jednak znaczna część oryginalnego pomysłu została zrealizowana. Na każdym skrzyżowaniu domy mają ścięte naroża, dzięki czemu powstała sieć ośmiokątnych placyków. Antonio Gaudi sławny był już zanim przystąpił do urzeczywistniania dzieła swego życia – świątyni Sagrada Familia. W architekturze świeckiej największym jego osiągnięciem jest ukończona w 1910 roku kamienica Casa Mila. Ten, jak dziś powiedzielibyśmy – apartamentowiec Gaudiego o falującej fasadzie i niezwykłych rzeźbach na dachu, nie ma ani jednego kąta prostego. Jego twórca zerwał z dotychczasowymi zasadami budowania. Dom ma dwa wewnętrzne dziedzińce, pierwszy w mieście podziemny garaż, a żelazne ażury krat balkonowych sprawiają wrażenie fantastycznych pnączy na tle falistej elewacji. Gaudi odpowiada rownież za powstanie monumentalnego Parku Guell. Jak Sagrada Familia stała się sercem Barcelony – i dlaczego budują ją do dziś? Symbolem Barcelony stała się jednak świątynia – Temple Expiatori de la Sagrada Familia, czyli Przebłagalna Świątynia Świętej Rodziny. Z Tibidabo widać wieże kościoła przypominające stylizowane świece wotywne, po których spływa roztopiony wosk. Gaudiemu powierzono wzniesienie gotyckiego kościoła. Ale zamysłem tego głęboko wierzącego artysty i architekta-rewolucjonisty było stworzenie najbardziej niezwykłej budowli sakralnej na ziemi, w stylu, jakiego jeszcze nie było. „Katedry dla ludu”, jak ją nazywał. Gdy powstawały krypta, absyda, fasada niezwykłego kościoła oraz pierwsza i jedyna zbudowana za jego życia wieża-dzwonnica, większość krytyków podniosła wrzawę. Pomysły Gaudiego – wołali konserwatyści – naruszają reguły sztuki architektonicznej i podburzają do obalenia porządku społecznego. Pozostawiony samemu sobie przez władze świeckie i kościelne, twórca Sagrada Familia wydał na budowlę cały swój majątek. W ostatnich latach życia chodził, żebrząc od drzwi do drzwi, i wciąż udawało mu się jakoś budować dalej. W wynędzniałym 74-letnim mężczyźnie, który w 1926 roku wpadł pod tramwaj, nie rozpoznano początkowo słynnego architekta. Zmarł trzy dni później w szpitalu. Przyjaciele i władze miejskie wyprawili mu królewski pogrzeb. Po jego śmierci żołnierze Republiki urządzili w świątyni wojskową stołówkę, a frankistowscy żołdacy – stajnie kawaleryjskie. Finansowana ze środków publicznych budowa Sagrada Familia trwa nadal. Barcelona oczami Don Kichota i współczesnych – miasto z charakterem Niedawno stolica Katalonii obchodziła uroczyście 400. rocznicę pierwszego wydania „Don Kichota”. Szlachetnemu rycerzowi zawdzięcza bodaj najbardziej pochlebną w historii literatury opinię. Barcelona była jedynym miastem, które odwiedził don Kichote wraz ze swym wiernym sługą – i to krótko przed śmiercią. Po porażce w starciu z Rycerzem Białego Księżyca odzyskuje przytomność i wygłasza hymn na cześć Barcelony: to „archiwum uprzejmości, schronienie cudzoziemców, szpital biednych, ojczyzna odważnych, pomsta poniżonych i wdzięczne odwzajemnienie wiernych przyjaźni, miejsce niezrównanej piękności”. Półtoramilionowa stolica Katalonii to miasto z charakterem. Od 30 lat, po zakończeniu dyktatury Franco – hiszpańskiego nacjonalisty nienawidzącego Katalończyków i ich poczucia odrębności – Barcelona przeżywa okres niebywałego rozkwitu gospodarczego i odrodzenia kultury oraz języka katalońskiego, zbliżonego do prowansalskiego. Anton Canellas – mój stary przyjaciel, jubiler i opozycyjny działacz demokratyczny z czasów dyktatury – z zapałem namawiał mnie do nauki katalońskiego. Jednocześnie ostrzegał obsesyjnie przed niebezpiecznymi miejscami: portem wieczorem, barami w chińskiej dzielnicy prostytutek i słynną szkołą kieszonkowców, nieustępującą tej madryckiej. Barcelona w cieniu polityki i blasku sztuki – miasto wspomnień i skojarzeń Ilekroć przyjeżdżałem do Barcelony, zapraszał mnie na obiad. Do najtańszej knajpy w dzielnicy. Miał tam zniżkę jako stały klient. Nie byłby rdzennym Katalończykiem, gdyby poszedł ze mną do drogiej restauracji. Opowiadał mi tam, jak madrycka dyktatura gnębiła Katalończyków. Za Franco wszystkie większe spółki katalońskie musiały przenosić zarządy do Madrytu, aby tam płacić podatki i rejestrować auta firmowe. Mimo że Barcelona i Katalonia były najbardziej uprzemysłowionym regionem kraju, oficjalne statystyki pokazywały wyższy poziom motoryzacji w stolicy. Barcelona zaczęła swoją wielką karierę europejskiej metropolii przed Wystawą Powszechną 1888 roku. Ze zdjęcia na okładce książki „Gaudi – kamień i ogień” z 2001 roku spogląda młody architekt – przejmująco podobny do Daniela Olbrychskiego z „Ziemi obiecanej”. Zdjęcie zrobiono prawdopodobnie w marcu 1882 roku – Gaudi miał wtedy 30 lat, a jego marzenie właśnie się spełniało: odbyła się uroczystość wmurowania kamienia węgielnego pod Sagrada Familia. Atmosfera Barcelony przypominała wówczas Łódź z czasów Reymonta. Bohaterowie powieści Narcisa Ollera „Gorączka złota” – katalońskiego odpowiednika dzieła Reymonta – również inwestują, ryzykują na giełdzie, szybko bogacą się lub bankrutują. Hans Christian Andersen, który odwiedził Barcelonę w latach 60. XIX wieku, notował z podziwem: „nawet Paryż pozostaje w tyle, jeśli chodzi o luksus i dobry smak”. Barcelona szybko się bogaciła i już niedługo zrobiła fortunę na dostawach dla armii w czasie I wojny światowej. Z Placu Katalońskiego znikają rudery biedoty, a Gaudi wprawia mieszkańców w zachwyt swoimi baśniowymi latarniami miejskimi o trzech i pięciu ramionach, przypominającymi kwiaty. W kawiarni „Els 4 Gats” codziennie przesiaduje młody Pablo Picasso, który właśnie tutaj otrzymał swoje pierwsze zamówienie: projekt okładki pisma, który później powielono na milionach plakatów. Czy można naprawdę stać się Barcelończykiem? Miasto cudów nie dla każdego Dziś „Miasto cudów”, jak nazwał je Eduardo Mendoza, nadal pozostaje miastem wszelkich możliwości. A może jeszcze bardziej, odkąd w 2006 roku parlament w Madrycie uchwalił rozszerzenie katalońskiej autonomii. Pozwala ona Katalończykom zatrzymywać u siebie większość podatków. Opuszczam gościnne miasto. Ale czy stałem się bardziej „Barcelończykiem”? Chciałoby się czuć tutejszym. Barcelona przyciąga, ale niełatwo przyjmuje. Nie wiem nawet, czy sami barcelończycy są patriotami miasta, czy tylko swoich dzielnic, nadal podzielonych na biedne i bogate. Przy całej swej gościnności mają mentalność klanową. Inaczej niż w Nowym Jorku, obcy nie jest tu do końca akceptowany. Może właśnie dlatego Katalończycy zachowali silne poczucie narodowej odrębności – mimo że wojska frankistowskie rozstrzelały ich liderów po zajęciu miasta, a za mówienie po katalońsku za rządów Franco groził areszt. W powieści Mendozy bohater mówi: „Myślę, że Barcelona to miasto zaczarowane. Ma w sobie coś magnetycznego. Czasami jest niemiła, wroga, nawet niebezpieczna. Ale nie sposób jej porzucić.” Źródło: National Geographic Traveler
Ta potrawa zawiera toksynę silniejszą niż cyjanek. Ludzie wciąż chcą jej spróbować
Ryba fugu, choć piękna i delikatna w smaku, skrywa w sobie potencjalnie śmiertelną truciznę. Od tysięcy lat budzi fascynację, strach i kulinarny podziw – to symbol japońskiej tradycji, w której smak graniczy z ryzykiem.
Spis treści: Mięso z dreszczykiem, czyli jak działa toksyna Fugu w historii – niebezpieczny przysmak sprzed 2000 lat Szkolenie kucharzy: tylko najlepsi mają prawo do noża Smak śmierci – kulinarne doznania i odwaga konsumentów Gdzie spróbować fugu? Czy warto ryzykować? Choć na pierwszy rzut oka przypomina zwykłą rozdymkę, ryba fugu od wieków uchodzi za najbardziej kontrowersyjny przysmak japońskiej kuchni. Spożywana wyłącznie po starannym przygotowaniu przez licencjonowanych mistrzów, potrafi dostarczyć kulinarnych uniesień... lub zakończyć się śmiertelnym zatruciem. Mięso z dreszczykiem, czyli jak działa toksyna W świecie natury niewiele jest przypadków tak skrajnych jak ryba fugu. Jej mięso uchodzi za wyjątkowo delikatne i pełne smaku, jednak w jej wnętrznościach kryje się coś znacznie mroczniejszego – tetrodotoksyna. Ta silna neurotoksyna jest aż 1200 razy bardziej toksyczna niż cyjanek. Zatrucie powoduje paraliż mięśni, który prowadzi do uduszenia, ponieważ ofiara zachowuje pełną świadomość aż do momentu śmierci. Na ten moment nie istnieje skuteczna odtrutka. Co ciekawe, sama ryba nie wytwarza trucizny – jej źródłem są m.in. bakterie z rodzaju Pseudomonas, które żyją w organizmach rozdymek. Najwięcej toksyny znajduje się w wątrobie i gonadach, dlatego w Japonii zgodnie z praktyką bezpieczeństwa kulinarnego zakazane jest podawanie tych części ryby fugu. Fugu w historii – niebezpieczny przysmak sprzed 2000 lat O tym, że spożycie ryby fugu ma długą tradycję, świadczą archeologiczne odkrycia z jednej z japońskich wysp, gdzie znaleziono obgryzione ości rozdymki sprzed ponad 2 tys. lat. Brak ludzkich szczątków w pobliżu sugeruje, że już w starożytnej Japonii mieszkańcy regionu potrafili ją bezpiecznie przyrządzić. Współcześnie fugu zdobyła status niemal mityczny. Była jedyną potrawą, której spożywania zabroniono cesarzowi Japonii. Mimo tego zakazu, poddani nie przestali jej jeść – dla wielu to symbol odwagi, a nawet igrania ze śmiercią. Szkolenie kucharzy: tylko najlepsi mają prawo do noża Jak często powtarza się w ciekawostkach o Japonii, przygotowanie fugu mogą wykonywać wyłącznie licencjonowani kucharze. Zdobycie uprawnień wymaga przejścia kilkuletniego szkolenia, a na końcu trzeba zdać egzamin państwowy, który uchodzi za niezwykle trudny – sukces osiąga zaledwie jedna trzecia kandydatów. Tylko oni mają prawo do przygotowywania sashimi z tej ryby. Bezpieczna wersja fugu serwowana jest w postaci cieniutkich plasterków sashimi, które układa się na talerzu w dekoracyjny sposób – często tworząc motyw chryzantemy, symbolu śmierci w kulturze japońskiej. Smak śmierci – kulinarne doznania i odwaga konsumentów Osoby, które próbowały fugu, twierdzą, że w smaku najważniejsza jest nie sama ryba, ale emocje, które jej spożycie wywołuje. Często opisują mrowienie i drętwienie języka oraz warg, co jest efektem śladowych ilości toksyny pozostawionych celowo przez kucharza. To zmysłowe doświadczenie balansujące na granicy ryzyka i przyjemności. Gdzie spróbować fugu? Jednym z najsłynniejszych miast, w których można spróbować fugu, pozostaje Tokio. Wyspecjalizowane restauracje oferują tam wielodaniowe menu degustacyjne, w których rozdymka występuje w niemal każdej odsłonie — od cienko krojonego sashimi układanego w dekoracyjne wzory, przez zupy przygotowywane na bazie głowy ryby, aż po grillowane lub smażone kawałki mięsa oraz odpowiednio oczyszczoną skórkę. W najbardziej ekskluzywnych lokalach takie doświadczenie kulinarne może kosztować kilkaset dolarów za osobę. Fugu serwowane jest sezonowo, zazwyczaj od października do marca, kiedy mięso ryby uchodzi za najsmaczniejsze. Czy warto ryzykować? Chociaż dzisiejsze przepisy i system licencjonowania kucharzy czynią spożycie ryby fugu stosunkowo bezpiecznym, ryzyko nigdy nie znika całkowicie. To właśnie ono przyciąga wielu smakoszy. Jedzenie fugu nie jest tylko kwestią smaku – to rytuał, wyzwanie i opowieść do opowiedzenia. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
„Polska Szwajcaria" leży zaledwie 40 minut od Krakowa. To zapomniany cud natury
Dla zagranicznych mediów Ojcowski Park Narodowy staje się fascynującym odkryciem na mapie Polski. To najmniejszy park w kraju, który skrywa w sobie ogromne bogactwo historii. Warto tu przyjechać.
W tym artykule: Ojcowski Park Narodowy – atrakcje Przyroda i tradycja Gastronomia w Ojcowie Igła Deotymy Jaskinie w Ojcowskim Parku Narodowym Trasy turystyczne Ojcowskie zamki Ojcowski Park Narodowy – informacje praktyczne Dziennikarze serwisu euronews.travel postanowili przedstawić turystom alternatywę na jednodniową wycieczkę z Krakowa. Wybór zazwyczaj pada na Zakopane albo Oświęcim. Euronews na jesienny wypad poza miasto proponuje oddalony o zaledwie 40 minut drogi od stolicy Małopolski „mniej znany cud natury”, czyli Ojcowski Park Narodowy. – Miłośnicy przyrody często wybierają się do Zakopanego. To pełne turystów miasto najlepiej zwiedzać podczas wycieczki z minimum jednym noclegiem, ponieważ jest ono oddalone o dwie godziny jazdy samochodem od Krakowa. Jeśli brakuje ci czasu, wybierz położony dużo bliżej Ojcowski Park Narodowy – czytamy. Ojcowski Park Narodowy – atrakcje Ojcowski Park Narodowy powstał w 1956 r. To najmniejszy tego typu obiekt w kraju. Ma zaledwie 21,46 km kw. powierzchni, podczas gdy największy park w Polsce – Biebrzański – ma aż 592,23 km kw. Najmniejszy nie oznacza jednak mało interesujący. Na odwiedzających czeka tu masa cennych zabytków i pomników przyrody. Nie tylko Wawel, Wieliczka i Ojców. Oto nieznane miejsca w Małopolsce, które warto odwiedzić Oceniając województwo małopolskie w kontekście mnogości atrakcji turystycznych, łatwo można dojść do wniosku, że jest to jeden z najatrakcyjniejszych regionów w Polsce. Warto jednak wied... Sercem Ojcowskiego Parku Narodowego jest Ojców, niewielka wieś położona na terenie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. W jej pobliżu znajduje się Grota Łokietka. Tu , jak głoszą legendy, ojciec Kazimierza Wielkiego miał przez sześć tygodni ukrywać się przed królem czeskim Wacławem II, z którym toczył spór o tron Polski. W trakcie wizyty w najmniejszym parku narodowym Polski zobaczymy zarówno wapienne klify, jak i wąwozy oraz ponad 400 jaskiń. Dodają ponadto, że na miejsce bez problemu dojedziemy autobusem za mniej 20 złotych lub taksówką (koszt taryfy oscyluje granicach 75–130 zł). Spokój, klimat i przyroda sprawiają, że mieszczuchy, zwłaszcza z Krakowa, od wieków lubią tu wypoczywać i leczyć wyczerpane hałasem głowy. Zresztą atrakcyjność tych terenów dostrzeżono już jakieś sto tysięcy lat temu, kiedy swe obozowiska zakładali tutaj neandertalczycy. Przyroda i tradycja Ojcowski Park Narodowy jest najmniejszy w Polsce, co w niczym mu nie ubliża. Przez lata wręcz ortodoksyjnie strzeżono, by nic w nim się nie zmieniło, by technologia ani mody nie zakłócały rytmu Matce Ziemi. Dlatego nawet otwarcie spa w starej willi na jednym z malowniczych zboczy skończyło się tu awanturą i fiaskiem. Niektórym się to podoba, innym nie. Jedno jest pewne: natura oddycha tu pełną, niezmąconą piersią, a w powietrzu, zwłaszcza po deszczu, pachnie mchem, porostami i jodłą. Kiedy wejdziecie na Grubego Janka (Jonaszówka), jeden z kilku w okolicy punktów widokowych, zobaczycie naturę w całej okazałości. Na lewo zachwyci was widok ruin zamku. Na prawo dostrzeżecie drogę do Bramy Krakowskiej i Jaskini Łokietka. Gastronomia w Ojcowie W Ojcowie, czy to przez specyficzny mikroklimat, czy urodę miejsca, zawsze będziecie głodni. I zawsze znajdziecie coś do zjedzenia. Czy to w restauracjach urządzonych w pięknych zabytkowych willach, czy na prostych drewnianych ladach rozstawionych w zmyślny sposób wzdłuż turystycznych tras (chleb ze smalcem, kiełbasa, oscypki, ale i marynowane grzyby). Kalorie spalić można, maszerując do pobliskiej dzikiej Doliny Sąspowskiej bądź do zamku Pieskowa Skała (i zobaczyć obok jego murów imponującą Maczugę Herkulesa). Igła Deotymy Jest zgrabna, smukła i nie sposób jej nie zauważyć, spacerując doliną Prądnika. Igła Deotymy, wapienna skała, swą nazwę zawdzięcza pseudonimowi poetki i improwizatorki Jadwigi Łuszczewskiej. Przyjeżdżała tu, by w okolicznych krajobrazach szukać natchnienia do swych kolejnych romantycznych wierszy. Unikatowe odkrycie na Zamku w Ojcowie. Najstarsza świnka morska w Polsce Świnka morska, czyli kawia, to popularne zwierzątko domowe. Archeolodzy odkryli najstarsze szczątki tego sympatycznego gryzonia na terenie Polski. To znalezisko z Zamku w Ojcowie w woj. małopol... Jaskinie, strome konstrukcje skalne, trzymające Ojców w potrzasku niemal z każdej strony, od wieków przyciągały miłośników niebanalnej natury i historii. Jedni przyjeżdżali tu na biegówki, inni na kulig z pochodniami, a jeszcze inni do pracy naukowej. Doskonały mikroklimat, dobre położenie i atrakcje sprawiały, że Ojców nazywano nawet drugą Szwajcarią. Jaskinie w Ojcowskim Parku Narodowym Dziś też jest się czym chwalić. W Jaskini Ciemnej, którą znają archeolodzy i antropolodzy niemal na całym świecie, odkryto w 2018 r. paliczki neandertalskiego dziecka. Że pieczara jest badawczo atrakcyjna, wiedziano od dawien dawna. Tu odnaleziono bowiem między innymi narzędzia kamienne, ale też zęby niedźwiedzi jaskiniowych, kości wilka, hieny czy lwa jaskiniowego. Tak naprawdę jednak głośno zrobiło się o niej, kiedy grupa profesorów pochwaliła się fragmentami kości dłoni neandertalskiego dziecka. I tak oto Ojców, oprócz wielu innych atrakcji zasłynął jako miejsce, gdzie odkryto najstarsze szczątki ludzkie na terenie dzisiejszej Polski. Wcześniej też miał wiele szczęścia. Według legendy w tutejszych pieczarach i lasach ukrywać miał się Władysław Łokietek (i przygotowywać się do zmagań o Kraków z czeskim władcą Wacławem II). Jego syn, Kazimierz Wielki, gdy zbudował tu warownię, nazwał ją Ociec u Skały. Miejscowi skrócili ją po prostu z czasem do Ojcowa. Przybywali tu przez całe lata goście znamienici. Idę ich śladami. Wspinam się po schodkach w kierunku Jaskini Ciemnej, podziwiam panoramę na Ojców i dolinę Prądnika. Jest tak cicho, że kiedy zamknę oczy, łatwo mi sobie wyobrazić, że jestem tu sama. Kiedy wchodzę z przewodnikiem do ciemnej komory (ze świecą czy latarką) niczym do brzucha zimnego wieloryba. I słucham historii o królu Stanisławie Auguście Poniatowskim, który przemierzał ten szlak, Stanisławie Staszicu czy wreszcie Fryderyku Chopinie, mam na plecach dreszcze. A może to przez przelatujące mi nad głową nietoperze? Nie wiem. Ojców jest nazwany krainą tych ssaków. Nietoperz znalazł się nawet w godle Ojcowskiego Parku Narodowego. Książę nocy, bohater mrocznych legend i horrorów wyjątkowo polubił podkrakowskie uzdrowisko. Pasuje mu klimat jaskiń, w których może sobie hibernować, atmosfera przepięknych skał i niezmącona przyroda. Najczęściej można tu spotkać podkowca małego i nocka dużego, rzadziej mroczka późnego czy nocka wąsatka. Naukowcy liczą je tu od czasu do czasu i podają, że z 25 gatunków żyjących w Polsce na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego i najbliższej okolicy stwierdzono ich aż 17. Trasy turystyczne Białe ojcowskie skały to nie tylko gratka dla fotografów, ale i wspinaczy, którzy od lat wybierają okolice parku. Są doskonałym poligonem treningowym dla tych, którzy zaczynają przygodę na skale, jak i mają już za sobą trudniejsze drogi. Ale otoczenie Ojcowa to także raj dla tych, którzy praktykują szaleństwo na dwóch kółkach. Gniazda na Jurze Najlepszym przyjacielem fotografa jest światło. Czasem wystarczy takie z mocnej latarki. Dla turystów, którzy lubią poruszać się i pozwiedzać z przewodnikiem, w ofercie trasy dla początkujących i wytrwałych. Te pierwsze, krótkie i bez przewyższeń, zaprowadzą was pod ciekawsze skały i groty, kapliczki na wodzie i do zamku Pieskowa Skała. Przewodnik opowie nie tylko o historii miejsca czy starych willach, w których dziś straszy, pokaże także grób przy drodze dwóch braci, którym dom rozerwała bomba podczas wojny. Mnie namówiono na dwudniową eskapadę połączoną ze zwiedzaniem Jaskini Nietoperzowej i Mamutowej, wspinaczką i tyrolką. Przejazd Doliną Będkowską to niepodrobiona poezja, bo stworzona przez naturę. Łąki, skały, rzeka, wodospady i świerszcze tworzą w niej najpiękniejsze strofy, nie do podrobienia przez żadnego poetę, który tu szukał natchnienia. Można się w niej zatrzymać i rozpalić ognisko. Nocą opowiada mroczne opowieści o pieczarach, w których zagubić się można na zawsze, i nieszczęśliwych miłościach ze śmiercią w tle. Ojcowskie zamki Do zamków na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego mam słabość. Malownicze ruiny warowni obronnej zbudowanej przez króla Kazimierza Wielkiego górują nad doliną Prądnika. Zwłaszcza ośmioboczna baszta z ciosowego kamienia wapiennego. Zamek miał być wzniesiony pomiędzy 1354 a 1370 rokiem na ruinach wcześniejszego grodu. Na dziedzińcu odbywały się turnieje rycerskie i bale. Tajemne lochy miały prowadzić do innych warowni królewskich zbudowanych na tym terenie. Dziś możemy zwiedzać resztki murów obronnych i część mieszkalną. Widok na okolice jest z nich obłędny. Drugim na mapie fortyfikacyjnych budowli królewskich jest zamek Pieskowa Skała. Można do niego dojść z Ojcowa spacerem lub dojechać rowerem. Na Szlaku Orlich Gniazd to prawdziwa, świetnie zachowana renesansowa perełka. Królewska warownia wzniesiona na skale mogłaby spokojnie zagrać w filmie „Imię róży”. Jest potężna, wieczorami mroczna i skrywa wiele tajemnic. Ongiś składała się z dwóch zamków (górnego i dolnego), ale ten pierwszy, położony na skale, zawalił się bezpowrotnie. W XV w. rządził tu rozbójnik o zamiłowaniu do czarnej magii – Krzysztof Szafraniec. Ścięto go za swe niezbyt uczciwe rzemiosło na krakowskim rynku. Ale to nie jedyna mroczna historia związana z tym miejscem. W baszcie, zwanej Dorotką, śmierć głodową poniosła jedna z córek Tęczyńskich. Ukarana została w tak okrutny sposób za miłość do lutnisty, z którym próbowała uciec. Od śmierci próbował ratować ją pies, który przez jakiś czas wspinał się na skałę i rzucał swej pani resztki jedzenia. Ojcowski Park Narodowy – informacje praktyczne Jak dojechać Najlepiej rowerem albo samochodem z Krakowa (20 km). Auto można zostawić na jednym z kilku parkingów na terenie Ojcowa (parking pod ruinami zamku w Ojcowie lub parking Ojców-Złota Góra). Noclegi W Ojcowie możecie spać po królewsku i plebejsku. Polecam zajazd Zazamcze, hotel Łokietek, klimatyczny Bazar Lwowski i pokoje gościnne u Grażyny. Atrakcje Ekspozycja przyrodnicza w Centrum Edukacyjno-Muzealnym OPN w Ojcowie. Jeśli chcecie poznać dolinę Prądnika, zobaczyć, jak powstawała na przestrzeni wieków, a także obejrzeć z bliska jej florę i faunę, to miejsce jest idealne dla was. Dom Neandertalczyka. To obowiązkowy punkt w Ojcowie. Jedzenie Piwnica pod Nietoperzem. Restauracja, w której znajdziecie najlepsze polskie dania (żurek z jajkiem i kiełbasą), misy pierogów i pstrąga przyrządzanego na różne sposoby. Bar Sąspówka to znakomite placki ziemniaczane obficie oblane gulaszem, pstrągi i pierogi. Zajazd Zazamcze to dania kuchni polskiej, oczywiście pstrąg i świetne desery. Rowery Jeśli nie macie rowerów, wypożyczycie je w Ojcowie, w Mobilnej Wypożyczalni Rowerów i Kijków Trekkingowych JuraCamp, albo w barze Sąspówka – górskie, trekkingowe, miejskie, dziecięce, foteliki dziecięce, przyczepki rowerowe. Można liczyć na pomoc w dopasowaniu sprzętu oraz trasy wycieczki. Gdzie diabły harcują Na wapiennych ostańcach Jury tkwią ruiny dawnych warowni. Źródła: archiwum NG, euronews.travel, malopolska.pl. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Pył diamentowy to magiczny „taniec” lodu. W Polsce pojawia się podczas siarczystych mrozów
Mroźne poranki bywają tłem dla niezwykłego widowiska zwanego pyłem diamentowym. Drobne igiełki lodu zawieszone w powietrzu lśnią w słońcu niczym diamenty. Jak powstaje to zjawisko i kiedy można je zobaczyć?
W tym artykule: Co to jest pył diamentowy? Jak powstaje pył diamentowy? Pył diamentowy w powietrzu Efekty świetlne towarzyszące pyłowi diamentowemu Gdzie najczęściej w Polsce można zobaczyć pył diamentowy? Powoli opadające kryształki lodu tworzą niesamowity efekt wizualny, a gdy mroźnej, słonecznej pogodzie towarzyszy lekki wiatr, da się zaobserwować widowiskowy „taniec” lodu w powietrzu. To właśnie pył diamentowy. Opady atmosferyczne to nie tylko pospolity deszcz i śnieg. Czasami pogoda serwuje nam znacznie bardziej spektakularne zjawiska. Niektóre z nich, jak choćby grad, charakteryzują się niszczycielską siłą. Inne, jak burza śnieżna, potrafią wywołać u obserwatorów autentyczne przerażenie. Trzeba jednak podkreślić, że nie każdy opad atmosferyczny jest tak bardzo groźny. Pył diamentowy nie jest niebezpieczny (z wyjątkiem wpływu na warunki drogowe), ale i tak obserwacja tego zjawiska dostarcza wielu niezapomnianych wrażeń. Co to jest pył diamentowy? Wielu osobom polska zima kojarzy się z naprzemiennymi mrozami i roztopami, wszechobecnym błotem pośniegowym i nieprzyjemną wilgocią. Jest w tym sporo racji, nie należy zatem dziwić się, że tylko nieliczni witają ją z nieskrywaną radością. Trzeba jednak wiedzieć, że to właśnie w miesiącach zimowych występują najbardziej spektakularne zjawiska meteorologiczne i towarzyszące im zjawiska optyczne, które definiują niezwykły charakter tej pory roku. Jednym z nich jest pył diamentowy. Pogoda na życzenie: Czy słońcem i deszczem można manipulować? Pogodą można sterować na różne sposoby: jodkiem srebra rozprasza się mgłę wokół lotnisk, powstrzymuje grad i burze śnieżne, a przede wszystkim wywołuje deszcz. Mówiąc o diamentowym pyle (nazywanym też słupkami lodowymi), na myśli trzeba mieć opad atmosferyczny, który występuje wyłącznie w specyficznych sytuacjach. Składa się z kryształków lodu, powstałych w wyniku zamarzania zawartej w powietrzu pary wodnej. Kryształki, o których mowa, mogą mieć kształt sześciokątnych płytek, kwadratów, trójkątów lub igiełek, których wielkość nie przekracza 1 mm. Sprawiają wrażenie zawieszonych w powietrzu słupków, jednak to tylko złudzenie optyczne. W rzeczywistości, kryształki opadają na grunt, ale powoli. Jak powstaje pył diamentowy? Żeby mógł powstać pył diamentowy, muszą wystąpić określone warunki. Czynniki, o których mowa, to: bardzo wysoko zawieszone chmury cirrus lub cirrostratus, temperatura niższa niż minus 10 stopni Celsjusza. Słupki lodowe mogą powstawać w chmurach zawieszonych na tyle wysoko, że pozostają niedostrzegalne. Zdarza się, że to specyficzne zjawisko powstaje też bliżej gruntu. Dzieje się tak na skutek resublimacji pary wodnej, która gromadzi się w atmosferze. Gdy zimne powietrze, które jest cięższe od ciepłego, zaczyna gromadzić się w pobliżu gruntu, ciepła masa „wyślizguje się” powyżej tego poziomu. Wówczas para wodna zmienia stan skupienia z lotnego na ciekły, a skropliny zamarzają i zmieniają się w drobne kryształki lodu. Ze względu na ich niską wagę, opad jest wyjątkowo powolny, co tworzy wrażenie zawieszenia lodu w powietrzu. Pył diamentowy w powietrzu Taki opad występuje wyłącznie w warunkach bezchmurnego nieba. Charakterystyczne słupki lodowe, sprawiające wrażenie zawieszonych w powietrzu, są dość łatwe do zaobserwowania. W promieniach słonecznych lub w księżycowym świetle skrzą się i błyszczą (stąd właśnie wzięła się nazwa „pył diamentowy”). Taki sam efekt mogą stworzyć sztuczne źródła światła. Wygląda to, jakby w powietrzu unosił się brokat. Porozmawiajmy o pogodzie! 6 zaskakujących ciekawostek Polacy mówią „leje jak z cebra”, ale u Anglików z nieba padają psy i koty. Jak dotąd nie udokumentowano nigdzie psiego ani kociego opadu, za to z deszczem spadały już na ziemię ryby, ż... W rzadkich przypadkach, opad pyłu diamentowego jest na tyle gęsty, że tworzy wrażenie zamglenia powietrza. Widoczność nie spada jednak do tak niskiej odległości, jak ma to miejsce w trakcie trwania mgły lodowej. Efekty świetlne towarzyszące pyłowi diamentowemu Pył diamentowy jest widoczny w powietrzu na skutek załamania promieni świetlnych. Zależnie od zagęszczenia, kształtu kryształków lodu i wysokości, na której występują, pył diamentowy może prowokować kilka spektakularnych zjawisk optycznych. Jednym z najczęstszych jest halo. To określenie dotyczy łuków i okręgów, które pojawiają się na niebie wokół Słońca lub Księżyca. Wygląda to jak tęczowa aureola otaczająca widoczne na niebie ciała niebieskie. Takie zjawisko może wystąpić, gdy na niebie pojawią się pierzasto-warstwowe chmury cirrostratus, wypełnione sześciokątnymi kryształkami lodu. W pewnych warunkach, wokół słońca można też zaobserwować tzw. podsłońca. Pod tym pojęciem kryje się specyficzna odmiana zjawiska halo, w postaci jasnej plamy widocznej pod Słońcem, pod horyzontem. Podłońce powstaje w następstwie odbicia promieni słonecznych od znacznej ilości płaskich kryształków lodu o orientacji poziomej. Mogą mu towarzyszyć podsłońca poboczne, widoczne na tej samej wysokości. Te specyficzne zjawiska najłatwiej obserwuje się z poziomu powyżej chmur. Innym interesującym zjawiskiem jest słup słoneczny. Pojawia się w mroźne poranki lub wieczory, gdy Słońce znajduje się pod horyzontem lub tuż ponad nim. W sprzyjających warunkach, promienie słoneczne zaczynają załamywać się i odbijać od kryształków lodu, które tworzą chmury wysokiego piętra. W niektórych przypadkach, słup osiąga widowiskową wysokość. Może się wówczas wydawać, że sięga zenitu. Znacznie rzadziej tworzą się małe słupy, które unoszą się tuż nad horyzontem. Najrzadszym zjawiskiem są wielokolorowe słupy słoneczne. Taki optyczny spektakl powstaje wyłącznie podczas najbardziej mroźnych poranków i wieczorów, gdy chmury nie występują lub gdy na niebie pojawiają się wyłącznie chmury wysokiego piętra. Czy zastanawialiście się kiedyś, jakie dźwięki wydaje lód? Perito Moreno wszystko mi wyszeptał Głuche westchnienia, pełne mocy pomruki, a może złowieszczy hałas? Takie dźwięki można usłyszeć na lodowcu tylko wtedy, gdy człowiek wyciszy głowę, zamilkną rozmowy i przestanie wiać... W obszarach zurbanizowanych, pył diamentowy może przyczynić się do wystąpienia zjawiska słupów świetlnych. Pojawia się ono w mroźne noce, na terenach oświetlonych. Przypomina pionowe słupy świetlne, a powstaje w ten sam sposób, co słup słoneczny – poprzez załamanie i odbicie światła przez lodowe kryształki. W tym przypadku, charakterystyczna smuga przyjmuje ten sam kolor, jaki ma źródło światła, które ją wywołało. Wraz z słupami świetlnymi, częściowo powstaje też tzw. sztuczne halo. Górna część tych słupów przypomina bowiem łuk styczny. Gdzie najczęściej w Polsce można zobaczyć pył diamentowy? Pył diamentowy występuje we wszystkich miejscach na świecie, w których panują warunki sprzyjające powstawaniu tego zjawiska. Najdogodniejsze występują na obszarach arktycznych i na Antarktydzie, gdzie może stanowić główny opad atmosferyczny, trwający nawet kilkadziesiąt dni (zwłaszcza w centralnej części Antarktydy). Wynika to ze specyfiki warunków, które panują na tym obszarze. Nie chodzi tu wyłącznie o niską temperaturę, ale także o minimalną wilgotność powietrza, która nie sprzyja powstawaniu niskich chmur. W Polsce, pył diamentowy jest zjawiskiem dość rzadkim. Może wystąpić każdej zimy i na dowolnym obszarze, ale nie zawsze jest tak skupiony, by możliwe było jego łatwe zaobserwowanie. Teoretycznie, najdogodniejsze warunki panują na Podlasiu. Warto jednak zaznaczyć, że pył diamentowy pojawia się także w województwie warmińsko-mazurskim, śląskim i w każdym innym. Najłatwiej zaobserwować to zjawisko, gdy nad kraj napływają masy arktycznego powietrza. Warto więc regularnie śledzić prognozę pogody. Może się bowiem okazać, że mroźny, słoneczny ranek przywita nas spektakularnym zjawiskiem. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Nie czekają do grudnia, by powitać nowy rok. To miasteczko świętuje sylwestra w środku lata
W miasteczku Bérchules Nowy Rok wita się nie w grudniu, lecz w samym środku lata. Ta nietypowa tradycja narodziła się po awarii prądu w 1993 roku.
W tym artykule: Skradziony Nowy Rok Sylwester w Bérchules Nie wszędzie na świecie nowy rok rozpoczyna się tego samego dnia. Wyjątkiem są nie tylko Chiny, ale również hiszpańskie miasteczko Bérchules w prowincji Granada. Tu sylwester jest obchodzony kilka miesięcy wcześniej. Chiński Nowy Rok. Kiedy się zacznie i jaki będzie? Fajerwerki, uliczne parady i prezenty w czerwonych kopertach – bez nich nie rozpocznie się Chiński Nowy Rok. Skradziony Nowy Rok Mieszkańcy Bérchules uroczyście witają nowy rok nie na przełomie grudnia i stycznia, a w sierpniu. Nietypowa tradycja trwa już ponad 30 lat. Jak się zaczęła? Cofnijmy się do sylwestra w 1993 r. W miasteczku trwało już odliczanie godzin do wejścia w nowy rok, ale elektryczne zegary nigdy nie wybiły północy. Około godziny 20 doszło do awarii prądu i tak rok 1994 rozpoczął się w ciszy i ciemnościach. Ismael Padilla Gervilla, obecny burmistrz miasteczka, miał wtedy 11 lat. – Jedliśmy przy świecach. Potem godzinami słuchaliśmy radia na baterie. Zazwyczaj woleliśmy telewizję, ale tym razem radyjko przywiezione przez rodziców z Niemiec było naprawdę użyteczne – wspomina. W Nowy Rok Bérchules odzyskało elektryczność, ale mieszkańcy i tak byli przygnębieni. Część z nich zarzucała nawet dostawcom prądu „kradzież sylwestra”. Największe straty finansowe ponieśli właściciele barów, restauracji i dyskotek. Na zebraniu lokalnej społeczności ustalono, że powtórka sylwestrowej nocy odbędzie się 6 sierpnia. Władze liczyły na to, że w szczycie turystycznego sezonu branży gastronomicznej i rozrywkowej uda się odkuć po pechowym incydencie. Wtedy jeszcze nikt nie myślał, że zamiana dat stanie się miejscową atrakcją znaną na cały świat. Od tamtej pory Bérchules wita nowy rok właśnie w sierpniu. Przed wybuchem pandemii na zabawę przyjeżdżały tysiące gości z Hiszpanii i zza granicy. Gdy na ulice wychodzą brodacze ze Sławatycz... Wyjątkowa tradycja w lubelskiej wsi Brodacze ze Sławatycz przyciągają do niewielkiej wsi na Lubelszczyźnie ciekawskich z całego kraju. Kiedyś były ich dziesiątki, obecnie tradycję podtrzymuje tylko kilku. Sylwester w Bérchules Przygotowania do tej wyjątkowej imprezy zaczynają się już w styczniu. Choć sylwester przeniesiono na lato, to tradycja nie została pozbawiona świątecznych elementów. W menu nie mogło więc zabraknąć typowych bożonarodzeniowych przekąsek. Serwowane są między innymi dania z indyka i cielęciny oraz kruche ciasta polverone i mantecado. Świąteczne zwyczaje przeplatają się z motywami typowej hiszpańskiej fiesty. W tłumie obok trzech mędrców na koniach paradują kolorowo ubrani (a raczej rozebrani) tancerze i tancerki. Na straganach sprzedawane są sakiewki z 12 winogronami, a w jednym ze sklepów można kupić nawet czapki Świętego Mikołaja i opaski z rogami renifera. Impreza trwa tu oczywiście do białego rana. Sierpień to czas, kiedy w wielu hiszpańskich miastach są organizowane fiesty. Mieszkańcy Bérchules z dumą podkreślają, że tylko u nich można przeżyć sylwestrową noc w środku lata. Cóż, mają rację. To hiszpańskie odstępstwo od kalendarzowego Nowego Roku może budzić różne emocje, ale przecież ludzie nie zawsze świętowali początek roku 1 stycznia. Najstarsze dowody historyczne wskazują na to, że 2 tys. lat temu nowy rok zaczynał się w Mezopotamii w połowie marca podczas równonocy wiosennej. Wtedy właśnie starożytne ludy rozpoczynały trwający 11 dni festiwal ku czci boga Marduka i bogini Tiamat. Źródło: BBC Travel
Jeszcze niedawno omijana szerokim łukiem – dziś przyciąga polskich turystów różnorodnością i słońcem
Kolumbia – fascynujący kraj kontrastów, który przyciąga turystów dziką przyrodą i nieoczywistą kulturą. Zanim jednak spakujesz plecak, warto poznać kilka faktów, które mogą zaskoczyć nawet doświadczonych podróżników.
Spis treści: Najważniejsze atrakcje i co warto zobaczyć w Kolumbii Bogota – stolica Kolumbii pełna kontrastów i atrakcji Najważniejsze informacje przed podróżą do Kolumbii Kolumbia: ciekawostki, które warto znać W 2024 r. Kolumbia przyjęła około 6,7–7 mln turystów, co było rekordem i wzrostem względem poprzednich lat. Nie da się ukryć, że również dla polskich turystów ten kraj w Ameryce Południowej stał się jednym z modniejszych w ostatnich latach. Podróżników przyciąga do Kolumbii kolonialna architektura, karaibskie wybrzeże, spektakularne góry i gościnność mieszkańców. Oto, co warto wiedzieć przed podróżą. Najważniejsze atrakcje i co warto zobaczyć w Kolumbii Kolumbia to kraj pełen kontrastów i różnorodności, który przyciąga podróżników zarówno miłośników przyrody, jak i kultury czy historii. Oprócz dostępu do Morza Karaibskiego i Oceanu Spokojnego, kraj oferuje spektakularne krajobrazy – od tropikalnych plaż przez górskie pasma Andów po bujne lasy Amazonii. Bogactwo regionów sprawia, że każdy turysta znajdzie tu coś dla siebie. W Kolumbii leży archipelag San Andrés, Providencia i Santa Catalina, znany z „morza siedmiu kolorów” i raf koralowych, które czynią go świetnym miejscem na snorkeling i nurkowanie. Na północy niezwykle popularna jest Cartagena de Indias – kolonialne miasto z murami obronnymi i klimatycznym starym miastem, które w ostatnich latach modernizuje infrastrukturę turystyczną, np. zastępując tradycyjne dorożki turystyczne elektrycznymi pojazdami, by poprawić komfort i dobrostan zwierząt. Miłośnicy natury i przygody powinni uwzględnić Park Narodowy Tayrona, gdzie tropikalna dżungla spotyka się z karaibskim wybrzeżem, tworząc jedne z najpiękniejszych plaż w kraju. W sercu kraju, w regionie Eje Cafetero (Trójkąt Kawowy), można odwiedzić plantacje jednej z najlepszych kaw na świecie oraz parki i gospodarstwa agroturystyczne. Dla podróżników zainteresowanych kulturą miejską i historią, miasto Medellín – niegdyś znane wyłącznie z trudnej przeszłości związanej z kartelami – przeszło ogromną przemianę i dziś jest dynamicznym, innowacyjnym miastem z bogatą ofertą kulturalną i zielonymi przestrzeniami miejskimi. Również Bogota, stolica kraju, oferuje liczne muzea, galerie, parki i nowoczesne restauracje. Natura, przygody i wyjątkowe miejsca Kolumbia to także raj dla miłośników przyrody: można tu podziwiać rzekę pięciu kolorów – Caño Cristales, która w sezonie zmienia barwy dzięki mikroskopijnym roślinom wodnym. W regionach andyjskich pojawiają się imponujące wulkany i góry – Park Narodowy Puracé z łańcuchem wulkanów jest popularny wśród trekkingowców i miłośników geologii. Nie sposób pominąć także takich atrakcji jak San Agustín i Tierradentro z prekolumbijskimi rzeźbami i grobowcami, urokliwe miasta kolonialne jak Villa de Leyva, czy naturalne cuda jak pustynia Tatacoa – idealna do obserwacji gwiazd i unikatowych krajobrazów. Kolumbia posiada też bogate wybrzeża o łącznej długości tysiąca kilometrów, gdzie znajdziemy zarówno znane plaże pokryte białym piaskiem, jak i bardziej dzikie i mniej uczęszczane zakątki jak Capurganá czy Palomino. Podróż do Kolumbii to również okazja, by obcować z niezwykłą bioróżnorodnością – kraj ten należy do najbogatszych pod względem gatunków ptaków na świecie, co sprawia, że obserwowanie ptaków stało się ważnym elementem ekoturystyki. Bogota – stolica Kolumbii pełna kontrastów i atrakcji Bogota jest stolicą Kolumbii i jednym z największych miast Ameryki Południowej – liczy około 7,4 mln mieszkańców, co plasuje ją wśród najludniejszych metropolii regionu. Miasto często określane jest „Atenami Ameryki Południowej”ze względu na swoje znaczenie kulturalne i naukowe oraz dużą liczbę uczelni wyższych. Bogota zachwyca różnorodnością – znajdziesz tu zarówno nowoczesne dzielnice i centra kulturalne, jak i obszary o trudniejszych warunkach życia. Niektóre części miasta, szczególnie na jego obrzeżach, wciąż borykają się z nierównościami społecznymi i wyzwaniami związanymi z przestępczością, co przypomina o tym, że Kolumbia to kraj rozwijający się o złożonej rzeczywistości społecznej. Co zobaczyć i jak spędzić czas w Bogocie Bogota to prawdziwa skarbnica atrakcji turystycznych. W historycznym centrum La Candelaria znajduje się wiele zabytków z czasów kolonialnych i wczesnej republiki, w tym imponujące kościoły z XVI–XVII wieku oraz La Catedral Primada de Colombia – główna katedra katolicka kraju. Warto także odwiedzić Pałac San Carlos i Plac Bolivara, otoczony klasycznymi budynkami i instytucjami państwowymi. Miasto jest również mekką dla miłośników muzeów. Muzeum Złota posiada jedną z największych kolekcji prekolumbijskich wyrobów złotniczych na świecie, w tym ogromny nieoszlifowany szmaragd. Inne interesujące miejsca to Muzeum Narodowe, Muzeum Archeologiczne, Muzeum Kolonialne i bardziej nietypowe, jak Muzeum Lenistwa – miejsce, gdzie można się po prostu odprężyć na wygodnych meblach. Bogota tętni też życiem teatralnym i muzycznym – działa tu m.in. Teatro Colón czy Teatro Libre de Bogotá. Dla tych, którzy chcą poczuć lokalną atmosferę i znaleźć oryginalne pamiątki, świetnym miejscem jest Mercado de las Pulgas – tradycyjny pchli targ z rękodziełem i lokalnymi produktami. Bogota oferuje również bogate życie nocne. Zona Rosa, zwana Różową Strefą, to centrum rozrywki z klubami, barami i lokalami, gdzie można bawić się do późnej nocy i poznawać ludzi z całego świata. Miasto jest znane z energii, serdeczności mieszkańców i barwnej atmosfery, która przyciąga turystów szukających zarówno kultury, jak i zabawy. Planując zwiedzanie, warto pamiętać, że komunikacja miejska różni się od europejskiej – system obejmuje wiele tras autobusowych, gdzie przystanki są często „na żądanie”, a bilety kupuje się bezpośrednio u kierowcy. Bogota posiada też dobre połączenia z innymi częściami Kolumbii – zarówno z wybrzeżami Atlantyku i Pacyfiku, jak i z większymi miastami w głębi kraju, głównie dzięki sieci prywatnych linii autobusowych. Najważniejsze informacje przed podróżą do Kolumbii Język i porozumiewanie się W Kolumbii językiem urzędowym i powszechnie używanym jest hiszpański, którym posługuje się zdecydowana większość mieszkańców. W obszarach rdzennych społeczności nadal funkcjonują języki tubylcze oraz język romski, jednak ich znajomość jest ograniczona do mniejszych grup lokalnych. Dla turystów szczególnie istotne jest to, że angielski nie jest powszechnie używany – nawet w popularnych miejscach turystycznych mniej niż 10% osób porozumiewa się w tym języku. Dlatego warto przed podróżą zapoznać się z podstawowymi zwrotami po hiszpańsku, które ułatwią komunikację na lotnisku, w restauracji czy w sklepie. Waluta i finanse w podróży Podróżując po Kolumbii warto pamiętać, że walutą obowiązującą w kraju jest peso kolumbijskie (COP). Powszechnie dostępne są kantory wymiany walut, szczególnie na lotniskach, w większych miastach oraz centrach handlowych. Najłatwiej i najkorzystniej wymienić dolary amerykańskie, choć kursy mogą się różnić w zależności od miejsca. Przy wymianie w kantorach pracownik może poprosić o dokument tożsamości, np. paszport – jest to normalna praktyka, której nie należy się obawiać. W całym kraju funkcjonuje wiele bankomatów, ale gotówka nadal pozostaje najczęstszą formą płatności, zwłaszcza poza dużymi miastami. Coraz więcej miejsc – hoteli, restauracji i sklepów – akceptuje płatności kartą, jednak w mniejszych miasteczkach i lokalnych punktach nadal najlepiej mieć przy sobie odpowiednią ilość gotówki. Podsumowując, choć Kolumbia bywa uważana za kraj relatywnie tani dla turystów, ceny żywności i usług w popularnych miejscach turystycznych często porównywalne są do tych w Europie, z wyjątkiem lokalnych produktów, jak świeże owoce czy regionalne specjały, które można nabyć znacznie korzystniej. Kolumbia: bezpieczeństwo i sytuacja wewnętrzna Kolumbia, mimo swoich niezaprzeczalnych uroków turystycznych, jest krajem, w którym nie warto tracić czujności. Przez prawie 40 lat trwały tam wewnętrzne konflikty zbrojne, a ich skutki wciąż są odczuwalne w niektórych regionach. Na terenie państwa działają nielegalne ugrupowania, a w przeszłości zdarzały się incydenty z udziałem policji i wojska. Choć obszary typowo turystyczne są generalnie bezpieczne, nadal należy być świadomym możliwych zagrożeń i planować podróż z odpowiednią ostrożnością. Na trasach komunikacyjnych, szczególnie w okresach świątecznych, służby czasami wzmagają ochronę wybranych odcinków dróg, ponieważ istnieje ryzyko porwań i innych przestępstw przeciwko podróżnym. Przestępczość pospolita również utrzymuje się na stosunkowo wysokim poziomie, dlatego w obszarach miejskich warto korzystać z patroli policji turystycznej, do której można zgłaszać kradzieże, próby oszustwa czy inne incydenty. Należy też uważać na osoby podszywające się pod funkcjonariuszy w celu kradzieży lub wymuszenia – to dość częsta forma oszustwa. Zdrowie, medycyna i praktyczne wskazówki dla turystów Oficjalnie przy wjeździe do Kolumbii nie są wymagane żadne obowiązkowe szczepienia. Jednak planując podróż, szczególnie do obszarów tropikalnych i leśnych, warto rozważyć szczepienia przeciwko żółtej febrze oraz innym chorobom tropikalnym. Dostęp do pomocy medycznej poza większymi miastami może być ograniczony, a usługi zdrowotne często działają w formie prywatnej. W dużych miastach, takich jak Bogota czy Medellín, opieka medyczna stoi na ogólnie wysokim poziomie i turyści mogą liczyć na profesjonalną pomoc. Podczas pobytu w Kolumbii należy zachować podstawowe środki ostrożności, zwłaszcza w zatłoczonych miejscach, przy korzystaniu z bankomatów czy w transporcie publicznym. Dobrą praktyką jest pozostawienie cennych przedmiotów i dokumentów w bezpiecznym miejscu zakwaterowania na czas zwiedzania czy zabawy. W codziennym użytkowaniu wystarczy mieć przy sobie kopię paszportu, natomiast oryginał najlepiej trzymać w sejfie lub ukrytym miejscu w pokoju. Podsumowując, Kolumbia może być niezapomnianą i piękną przygodą, ale wymaga od turystów świadomości, planowania i ostrożności – tak, by pobyt był nie tylko fascynujący, ale przede wszystkim bezpieczny i komfortowy. Kolumbia: ciekawostki, które warto znać Kolumbia to kraj pełen barwnych kontrastów, różnorodnej przyrody i zaskakujących faktów, które mogą sprawić, że wakacje staną się jeszcze ciekawsze i bardziej niezapomniane. Przy przygotowaniach do podróży warto poznać przynajmniej kilka z nich. Powierzchnia Kolumbii wynosi ponad 1,1 mln km² – to około 3,6 razy większa niż Polska. Kraj ten ma dostęp do dwóch oceanów – Atlantyckiego (przez Morze Karaibskie) i Pacyfiku, co jest wyjątkowe w Ameryce Południowej. Ponad 14% terytorium Kolumbii stanowią obszary chronione, w tym 59 parków narodowych o niezwykłej różnorodności ekosystemów. Kolumbia jest jednym z najbardziej bioróżnorodnych krajów na świecie – znajduje się tu ogromna liczba gatunków roślin i zwierząt, w tym imponująca liczba ptaków, ssaków i płazów. Stolicę Bogotę często uważa się za miejsce bogate w sztukę uliczną i kulturę street art, z licznymi muralami i ulicznymi instalacjami. Kolumbijska kawa uchodzi za jedną z najwyższej jakości na świecie i jest ważnym elementem kultury oraz tożsamości narodowej. Kolumbia jest także światowym liderem w wydobyciu szmaragdów – znaczna część globalnej produkcji pochodzi właśnie stąd. W regionach o dużych opadach, szczególnie na wybrzeżu Pacyfiku, łodzie są jednym z podstawowych środków transportu ze względu na intensywną wilgotność i gęstą sieć rzek. Kraj ten jest znany z życzliwości i gościnności mieszkańców, a kultura i muzyka, zwłaszcza salsa i cumbia, są obecne w codziennym życiu Kolumbijczyków. Różnica czasu między Polską a Kolumbią wynosi zwykle 6 godzin (Kolumbia jest wcześniej). Bogota leży na dużej wysokości ponad 2600 m n.p.m., co przekłada się na dość stały i chłodniejszy klimat w porównaniu z nizinami. Kolumbia posiada jedną z najwyższych stóp endemizmu roślin i zwierząt na Ziemi – wiele gatunków występuje tylko tu. Narkotyki, szczególnie kokaina, pozostają ważnym elementem historycznej i współczesnej narracji kraju – produkcja i handel tymi substancjami mają wpływ na społeczno‑gospodarcze realia i politykę państwa, mimo intensywnych działań zwalczających ten nielegalny przemysł. Kolumbia to także kraj światowej klasy nurkowania, ze względu na przejrzyste wody Morza Karaibskiego i Pacyfiku, co czyni naukę nurkowania atrakcyjnym doświadczeniem dla turystów. Te ciekawostki podkreślają różnorodność i wyjątkowość Kolumbii, która wciąż zaskakuje podróżników nie tylko pięknem krajobrazów, ale także bogactwem kultury, historii i przyrody. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Jedno z najpiękniejszych średniowiecznych miast w Polsce. Ponad 2 miliony turystów z całego świata!
„Trudno uwierzyć, że w jednej Polsce jest tak wiele pięknych miast. Toruń jest oszałamiający!” – czytamy w komentarzu na YouTube pod filmem na temat Torunia. Podpowiadamy, co zobaczyć w jednym z najlepiej zachowanych średniowiecznych miast Europy. Tylko w Toruniu magia gotyckiej architektury łączy się z zapachem świeżo pieczonych pierników i cichym szumem Wisły.
Spis treści: Co zobaczyć w Toruniu – przewodnik po największych atrakcjach turystycznych Romantyczne zakątki i spacer wzdłuż Wisły Gdzie zjeść i odpocząć – polecane miejsca w Toruniu Toruń z dziećmi – atrakcje dla najmłodszych Jak dojechać i kiedy najlepiej odwiedzić Toruń? Toruń nie bez powodu nazywany jest jednym z najpiękniejszych miast w Polsce. Spacerując brukowanymi uliczkami, czujemy się jak w innym świecie. To miasto ma w sobie coś, co trudno opisać słowami – ale z łatwością można poczuć na własnej skórze. Wystarczy kilka godzin, by zakochać się bez pamięci. Oto największe atrakcje Torunia. Co zobaczyć w Toruniu – przewodnik po największych atrakcjach turystycznych Jeśli jesteś tu po raz pierwszy, koniecznie zajrzyj na Rynek Staromiejski. To serce historycznego Torunia, wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Znajduje się tutaj słynny pomnik Mikołaja Kopernika – jednego z najwybitniejszych astronomów w dziejach, który urodził się właśnie w tym mieście. Tuż obok warto zobaczyć monumentalny ratusz gotycki, jeden z najcenniejszych zabytków architektury średniowiecznej w Europie Środkowej. Warto wejść na jego wieżę, by z wysokości podziwiać panoramę starówki, Wisłę i okoliczne zabudowania. Nie sposób pominąć Domu Mikołaja Kopernika, czyli dwóch gotyckich kamienic, w których mieści się nowoczesne muzeum biograficzne. Znajdziesz tu nie tylko pamiątki związane z astronomem, ale również interaktywne ekspozycje pokazujące życie codzienne w średniowieczu oraz rozwój nauki w epoce renesansu. Dla rodzin z dziećmi szczególną atrakcją jest Żywe Muzeum Piernika, gdzie odwiedzający mogą wziąć udział w warsztatach wypieku pierników według tradycyjnych receptur. To nie tylko muzeum, ale prawdziwa podróż w czasie do dawnej toruńskiej kuchni, pachnącej goździkami i cynamonem. Dodatkowo warto odwiedzić Ruiny Zamku Krzyżackiego, gdzie można zwiedzić podziemia i obejrzeć multimedialne pokazy historyczne dotyczące między innymi potęgi zakonu krzyżackiego. Spacerując bulwarami nad Wisłą, trafisz na punkt widokowy, z którego rozpościera się pocztówkowy widok na toruńskie stare miasto. Warto też zajrzeć do Planetarium oraz Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy, które oferują interaktywne wystawy naukowe idealne nie tylko dla dzieci, ale i dorosłych spragnionych wiedzy. Romantyczne zakątki i spacer wzdłuż Wisły Toruń to nie tylko historia i zabytki – to także miasto idealne na romantyczny spacer. Jednym z najbardziej klimatycznych miejsc jest Bulwar Filadelfijski, biegnący malowniczo wzdłuż Wisły. To właśnie tutaj, na tle zabytkowych murów miejskich i z widokiem na spokojny nurt rzeki, codziennie przechadzają się zakochani, mieszkańcy i turyści. Wiosną i latem bulwar tętni życiem – pojawiają się artyści uliczni, kawiarenki z ogródkami i statki wycieczkowe cumujące przy nabrzeżu. Niedaleko znajduje się Most im. Józefa Piłsudskiego, z którego roztacza się niezapomniany widok na panoramę toruńskiej starówki, szczególnie efektowny o zachodzie słońca. Most ten jest także popularnym miejscem do robienia zdjęć, zarówno wśród turystów, jak i par świętujących zaręczyny czy rocznice. Warto również wspiąć się na wieżę Katedry świętych Janów, jednej z najważniejszych świątyń w mieście. Z jej wysokości można podziwiać nie tylko całe Stare Miasto, ale także rozległą dolinę Wisły. To wyjątkowe miejsce na chwilę ciszy, kontemplacji i zachwytu nad urodą Torunia widzianego z góry. Gdzie zjeść i odpocząć – polecane miejsca w Toruniu Po intensywnym zwiedzaniu warto zatrzymać się w jednej z klimatycznych toruńskich kawiarni, gdzie przy aromatycznej kawie i świeżym cieście można na chwilę zwolnić tempo. Wśród lokalnych specjałów niepodzielnie królują pierniki toruńskie, dostępne zarówno w tradycyjnej, jak i nowoczesnej odsłonie – często z dodatkiem chili, czekolady czy suszonych owoców. Miłośnicy dobrej kuchni znajdą tu także wiele ciekawych restauracji. Na uwagę zasługuje Manekin, popularna sieć naleśnikarni, która powstała właśnie w Toruniu. Serwuje ona zarówno wytrawne, jak i słodkie propozycje, a wnętrze lokalu zachwyca oryginalnym wystrojem z elementami retro. Warto też zajrzeć do restauracji serwujących kuchnię regionalną kujawsko-pomorską, jak również do miejsc oferujących dania włoskie, wegańskie czy azjatyckie. Dla osób ceniących sobie spokój i wysoką jakość usług, doskonałym wyborem będzie hotel butikowy z widokiem na Wisłę. Wiele z nich oferuje nie tylko komfortowe pokoje, ale też strefy wellness, masaże i restauracje na tarasach z panoramicznym widokiem. To idealna opcja na romantyczny weekend lub krótki city break we dwoje. Toruń z dziećmi – atrakcje dla najmłodszych Podróżując z dziećmi, Toruń oferuje wiele ciekawych i edukacyjnych miejsc, które z pewnością przypadną do gustu całej rodzinie. Jednym z najważniejszych punktów na mapie rodzinnej wycieczki jest Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy– innowacyjne centrum nauki, mieszczące się w zrewitalizowanym budynku dawnego młyna. Na dzieci czekają tam interaktywne wystawy, eksperymenty, warsztaty i instalacje edukacyjne, które w przystępny sposób przybliżają zagadnienia z fizyki, biologii czy ekologii. Kolejnym miejscem pełnym magii i opowieści jest Dom Legend Toruńskich. To wyjątkowa atrakcja, w której najmłodsi mogą przenieść się do świata dawnych podań, duchów i bohaterów toruńskich historii. Interaktywna forma zwiedzania, stroje, aktorzy i elementy teatru sprawiają, że dzieci uczestniczą w opowieści, a nie tylko jej słuchają. W sezonie letnim nie może zabraknąć wizyty w Planetarium Toruń, które przygotowuje specjalne seanse dla różnych grup wiekowych – od przedszkolaków po nastolatków. Dzieci mogą tu dowiedzieć się więcej o kosmosie, planetach i gwiazdach w formie angażującej i dostosowanej do ich percepcji. To świetna forma rozrywki i nauki w jednym – a przy tym doskonała alternatywa na deszczowy dzień. Jak dojechać i kiedy najlepiej odwiedzić Toruń? Do Torunia bez problemu dotrzemy zarówno samochodem, jak i pociągiem. Miasto posiada dwa główne dworce: Toruń Główny, znajdujący się po drugiej stronie Wisły, oraz Toruń Miasto, położony bliżej starówki. Oba są dobrze skomunikowane z centrum – można do nich dojechać autobusem, tramwajem lub taksówką. Osoby podróżujące z południa Polski mogą skorzystać z autostrady A1, natomiast z zachodu i wschodu – z drogi ekspresowej S10. Najlepszy czas na zwiedzanie to wiosna i wczesna jesień, gdy pogoda sprzyja długim spacerom, a miasto nie jest jeszcze oblegane przez tłumy turystów. W tych porach roku Toruń prezentuje się szczególnie malowniczo – kwitnące drzewa, ciepłe światło i mniejsze kolejki do atrakcji sprawiają, że zwiedzanie staje się prawdziwą przyjemnością. Dla osób z innych regionów kraju ciekawą opcją może być połączenie wycieczki do Torunia z wizytą w Bydgoszczy. Oba miasta dzieli zaledwie 50 kilometrów, a różnią się nie tylko klimatem, ale też charakterem zabudowy – Toruń to średniowieczna perła z cegły, a Bydgoszcz zachwyca secesyjną architekturą i zielenią nad Brdą. Regularne połączenia kolejowe i autobusowe umożliwiają wygodne przemieszczanie się między tymi miastami nawet w ciągu jednego dnia. Źródło: VisitTorun.com Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Od oficera KGB do mrocznego cara Rosji. Tak rosła potęga Władimira Putina
Władimirowi Putinowi przypisuje się wiele brutalnych decyzji i zbrodni. Rosyjski przywódca cieszy się niemal absolutną władzą, a jego pozycja wydaje się niezagrożona. By umocnić swój wizerunek, zadbał o staranną korektę faktów z przeszłości.
W tym artykule: Władimir Putin śpiewa nad ofiarami Zakłamana przeszłość Władimira Putina Jak zginęli twórcy biografii Putina Mroczny car Putin idzie po władzę Kiedy w 2022 roku świat zobaczył Władimira Putina udzielającego audiencji za gigantycznym stołem i rozkazującego bezwzględnie niszczyć Ukrainę podczas „operacji specjalnej”, wielu polityków było skonsternowanych. Wszak kilkanaście lat temu kanclerz Niemiec Gerhard Schroeder nazwał go „demokratą”. A świat chciał wierzyć w to bardziej, niż niedoszłemu prezydentowi USA senatorowi Johnowi McCainowi, który w 2016 roku nazwał rosyjskiego przywódcę mordercą i bandytą. Władimir Putin śpiewa nad ofiarami Do Putina lgnęły zachodnie gwiazdy. Z dumą fotografowali się z nim francuski aktor Gerard Depardieu i amerykański gwiazdor kina akcji Steven Seagal. Na Youtube bez trudu można znaleźć film z imprezy charytatywnej z 2010 roku, gdzie rozluźniony Putin śpiewa nowoorleański standard rhythm-and-bluesowy „Blueberry Hill”, a oklaskują go uśmiechnięci od ucha do ucha: Sharon Stone, Goldie Hawn, Kurt Russell, Kevin Costner, Alain Delon, wspomniany Gerard Depardieu, Vincent Cassel i tylko mniej rozochocona Monica Bellucci. To był wieczór poświęcony zbieraniu funduszy na dzieci dotknięte chorobą nowotworową. Dziś Władimir Putin wysyła wojska, które mordują, gwałcą i porywają dzieci na Ukrainie. Czy to będzie nowa flaga Rosji? „Putin uczynił z trójkoloru faszystowski symbol” „Flaga Rosji straciła swoją wiarygodność”. Tak twierdzą Rosjanie, którzy sprzeciwiają się wojnie w Ukrainie. Celebrytów oklaskujących go w 2010 roku można oczywiście zrozumieć. Występ był ponoć nieoczekiwany, zaś Putin: nie wysłał jeszcze wagnerowców do Syrii (wojna domowa wybuchła tam w 2011 roku), nie zaczął zupełnie bezczelnie podtruwać swoich wrogów w kraju i za granicą (Nawalny: 2020 rok, Skripal: 2018), nie znalazł się w cieniu podejrzenia po śmierci demokratycznego działacza Borisa Niemcowa (2015), nie zajął jeszcze Krymu (2014), nie sprokurował wojny w Donbasie i nie zaczął topić Ukrainy we krwi i ogniu. Aczkolwiek przecież śpiewał sobie i gwiazdom „Blueberry Hill” już lata po: inwazji na Gruzję (2008), wojnach w Czeczenii (1999–2009), gdzie u władzy postawił zbrodniarza Ramzana Kadyrowa, otruciu byłego podpułkownika KGB/FSB Aleksandra Litwinienki (2006), który próbował ujawnić prawdę o śmierci niezależnej dziennikarki Anny Politkowskiej (2006), zamachach na antuputinowskiego miliardera Borysa Bieriezowskiego (ostatecznie odszedł z tego świata w 2013), próbie otrucia dioksynami ukraińskiego przywódcy Wiktora Juszczenki (2004), budzącym wiele wątpliwości odbiciu zakładników w Biesłanie (2004) i moskiewskim teatrze na Dubrowce (2002), tragedii okrętu podwodnego Kursk (2000), podczas której Putin wykazał się skrajnym brakiem empatii i lekceważeniem matek marynarzy, serii tajemniczych zamachów na budynki mieszkalne w Rosji (1999), prawdopodobnie sprokurowanej przez tajne rosyjskie służby, a mającej uzasadnić operacje wojskowe w Czeczenii i Dagestanie. Pomimo tego wszystkiego świat chciał widzieć w Putinie rozsądnego i obliczalnego partnera, męża opatrznościowego Rosji. Demokratyczny Zachód udawał, że nie słyszy, gdy w przypływie szczerości rosyjski przywódca pokazywał swoją prawdziwą twarz. Władimir Putin przyznawał, że kto raz został czekistą, będzie już nim do końca życia. A rozpad ZSRR w jego opinii był największą katastrofą geopolityczną XX wieku. Jednak nastawieni na lukratywne biznesy z Rosją przywódcy tylko wzruszali ramionami. Zakłamana przeszłość Władimira Putina Zdaniem psychologów, na charakter i zachowanie Putina może rzutować jego przeszłość. Otacza ją mnóstwo mistyfikacji i przekłamań. Putin na początku swojej kariery rozpuścił informację, jakoby jego dziadek gotował dla Lenina i Stalina. Prawda jest zupełnie inna. „Spirydon Putin przez całe życie gotował w sanatoriach, w tym w sanatorium dla członków partii – i tyle. I owszem, mogli być wśród nich i Nikita Chruszczow, następca Stalina, i Wiaczesław Mołotow, bo tak powiedział w wywiadzie wujek Władimira Putina, Aleksander. I może raz albo dwa został poproszony, żeby ugotować coś na bankiet, na którym gościem był Stalin. Może nawet przez jakiś czas pracował na którejś jego daczy? Może był kucharzem, którego Kreml zapraszał do pracy przy dużych bankietach? Albo zastępował tam kogoś? Tego się już nie dowiemy. Ale ja pewien jestem jednego. Połowa jego życiorysu jest wyssana z palca” – pisał w „Rosji od kuchni” Witold Szabłowski, który dokładnie zbadał tę sprawę. Pokolenie Putina. Kim są dziś młodzi Rosjanie? Trzydzieści lat po rozpadzie Związku Radzieckiego wielu młodych Rosjan marzy o stabilności, jaką charakteryzowała się tamta epoka, a w swoim nacjonalistycznym prezydencie widzi bohatera. „Historia Spirydona Putina to chyba najpiękniejszy przykład, jak – od kuchni – działa rosyjska propaganda. Nieważne, czy historia jest prawdziwa, czy nie. Ważne, że ludzie w nią wierzą. Dziadek, którym zachwycił się Rasputin, a który potem gotował i dla Lenina, i dla Stalina, był dla Władimira Putina świetnym chwytem reklamowym przed wyborami, bo łączył w swojej biografii epoki, do których Rosjanie – mimo całego zła, które się wtedy stało – mają sentyment. »Skoro liderzy ZSRR ufali mojemu dziadkowi, wy możecie zaufać mnie« – zdawał się mówić Władimir Putin". Sprawa dziadka przykrywa być może tajemnicę jeszcze większą. Chodzi o pochodzenie Putina. Podważono bowiem fakt, że urodził się w 1952 roku, a jego rodzicami byli Władimir Spirydonowicz Putin i Maria Iwanowna Szełomow. Dziennikarze zebrali dowody, jakoby urodził się dwa lata wcześniej, a jego matka to Wiera Nikołajewna Putin, pochodząca ze wsi na Uralu. Zakochała się w mężczyźnie, który – jak się okazało – wiódł podwójne życie. Zaszła z nim w ciążę, podczas gdy był już żonaty. Dlatego odeszła od oszusta, a synka zostawiła pod opieką dziadków. Zabrała go po trzech latach, gdy żyła już w Gruzji z innym mężczyzną. Brutalny ojczym bił jednak chłopca i wyzywał od bękartów, więc po kolejnych kilku latach dziecko wróciło pod dach dziadków. Ci zaś wysłali go do swego krewnego Władimira Spiridonowicza Putina, byłego enkawudzisty. Tam nastoletni Władimir zaczął udawać jego syna. Może nawet pod jego wpływem zdecydował się na karierę w KGB. Jak zginęli twórcy biografii Putina Dowody na tę wersję wydarzeń sprawdzali podczas kampanii prezydenckiej Putina w 2000 roku znany biznesmen Zija Bażajew oraz dziennikarz i wydawca Artiom Borowik. Niestety, obaj zginęli w katastrofie lotniczej. Pytania związane z rodzicami Putina i samym wypadkiem pozostały nierozwiązane. „Dlaczego wynajęty przez Ziję Bażajewa samolot o numerze 87440 zamieniono nocą na maszynę o numerze 88170, właśnie tę, która się rozbiła? Dlaczego część lewego skrzydła zniknęła bez śladu albo jeszcze na lotnisku, albo już w transporcie do Instytutu Techniki Lotniczej, gdzie miała być poddana badaniom? Dlaczego nie można ustalić, kto tamtej nocy zbliżał się do samolotu? Dlaczego pilotom, mimo prawidłowo wykonywanych manewrów, nie udało się przeciwdziałać przechyłowi w lewo? Czym ten przechył został spowodowany?” – pyta w książce „Wowa, Wołodia, Władimir” wieloletnia korespondentka w Rosji Krystyna Kurczab-Redlich. Moskwa: "W tym mieście przeszłość, teraźniejszość i przyszłość stoją obok siebie, w jednym szeregu" Moskwa jest piękna jak neapolitańska święta. Kryształ nieba odzwierciedla, odbija, szlifuje tysiące wież, dzwonnic, kampanili, które pną się, rosną, unoszą lub osiadając ciężko, rozj... „Z ustaleń ekspertów wynika, iż część lewego skrzydła samolotu pokryto płynnym mazutem o specjalnym składzie opracowanym w laboratoriach KGB pod koniec istnienia ZSRR. Substancja ta zmienia strukturę przedmiotu, na którego powierzchni się znajduje, i udaremnia jego funkcje. To tłumaczyłoby dziwne zachowanie się lotek lewego skrzydła i utratę sterowności maszyny”. Mroczny car Putin idzie po władzę Zupełnie natomiast nie krył się Putin ze swoją przeszłością w tajnych służbach. Wręcz uznawał, że przydaje mu to autorytetu. Stwierdził, że były prezydent USA George Bush senior przed wielką karierą polityczną „nie pracował w pralni, lecz był agentem CIA”. Zanim trafił do KGB, Putin ukończył studia prawnicze na uniwersytetu w Leningradzie. Był już po trzydziestce, gdy odezwało się do niego KGB (do którego sam zgłosił się jeszcze jako nastolatek) i wysłało na przeszkolenie. Od 1985 roku służył przez pięć lat na terenie Niemieckiej Republiki Demokratycznej, pod płaszczykiem służby dyplomatycznej werbując tajnych współpracowników. Po zjednoczeniu Niemiec wrócił do Leningradu. Natomiast po upadku ZSRR nabrała tempa jego kariera polityczna. Najpierw został zastępcą mera Petersburga. Potem dostał pracę w administracji rosyjskiego prezydenta Borysa Jelcyna. W latach 1998–1999 szefował nawet Federalnej Służbie Bezpieczeństwa, która po upadku ZSRR została następczynią KGB. To otworzyło mu drogę nie tylko do urzędu prezydenta, lecz także do zaprowadzenia dyktatury. Każdy Rosjanin ma o niej jakąś opowieść. Dacza to styl życia [REPORTAŻ] Mogą to być wspomnienia z dzieciństwa – gra w piłkę do późnego wieczora, zbieranie szyszek, aby dym samowaru miał aromat, czy kąpiel w lodowatym jeziorku zagubionym pośród świerków Nie ma dnia, który nie dostarczałby dowodów, że wolność słowa i prawa człowieka w Rosji Putina nie istnieją. Nabotoksowany dyktator, uganiający się za młodszymi kobietami i mający nieślubne dzieci, nie jest także wzorcowym ojcem rodziny. A jednak Rosjanie go kochają. Bo przywrócił im dumę z potęgi kraju, którego znów boi się cały świat, jak za czasów ZSRR. Nie śmieszy ich wizerunek macho prezydenta, gdy fotografuje się z dzikimi drapieżnikami, jeździ półnago konno albo lata z żurawiami. Nie przeszkadza im nawet, że wiele rejonów Rosji tkwi w nędzy, a tymczasem dyktator z Kremla zgromadził gigantyczny majątek. Liczba miliardów, jakie ma Putin, trudna jest do oszacowania, aczkolwiek zliczanie tej fortuny nie ma sensu. Jak bowiem stwierdził dla TVN24 rosyjski niezależny publicysta Anton Oriech, „Miliardy nie są mu do niczego potrzebne. On i tak ma wszystko, co zechce, bo należy do niego cała Rosja. Jak kiedyś do cara”. Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Najdłuższa trasa kolejowa na świecie trwa 21 dni. Wiedzie również przez Polskę
Najdłuższa trasa kolejowa na świecie wzbudza spore zainteresowanie wśród turystów. Liczy ponad 18 tysięcy kilometrów i prowadzi przez kilkanaście państw – w tym przez Polskę.
W tym artykule: Najdłuższa trasa na świecie wiedzie przez 13 krajów Za bilety trzeba zapłacić ok. 6 tysięcy złotych Pociągi to jeden z najbardziej ekologicznych środków transportu na świecie. Kolej emituje 3 razy mniej CO2 niż transport drogowy i nawet 8 razy mniej niż lotniczy. Wraz z postępem technologicznym na rynku dostępne są coraz dłuższe, szybsze oraz bardziej komfortowe przejazdy. Współcześnie na świecie dostępne są jednostki pociągowe, które mogą rozwinąć prędkość nawet do 600 km/godz.. Najdłuższa trasa na świecie wiedzie przez 13 krajów Pociągi mają jednak pewne ograniczenia. Są nimi trasy kolejowe. Dojechać można tylko tam, gdzie powstała specjalna infrastruktura. Nawet w europejskich „stolicach kolei”, takich jak Hiszpania, Niemcy lub Francja, są miejsca, do których kolej po prostu nie dojeżdża. Jest jednak na świecie trasa kolejowa, która udowadnia, że nawet pociągiem dojechać można na drugi koniec świata. Ponad rok temu bloger kolejowy Mark Smith obliczył, że istnieje nieprzerwana trasa o długości ponad 18 tysięcy kilometrów. Gdyby zacząć podróż w portugalskim Lagos, które znajduje się w regionie Algarve, można byłoby dojechać aż do Singapuru. Po drodze minęlibyśmy: Hiszpanię Francję, Niemcy, Polskę, Białoruś, Rosję, Mongolię, Chiny, Laos, Tajlandię, Malezję. Za bilety trzeba zapłacić ok. 6 tysięcy złotych W ten sposób dotarlibyśmy do Singapuru. Oznacza to, że po drodze przejechalibyśmy łącznie przez 13 krajów. Mark Smith policzył, że trasę można pokonać w 21 dni, ale tylko, jeżeli przeznaczymy ten czas na samą jazdę i będziemy przesiadać się z pociągu do pociągu. Sześć najciekawszych nowych tras kolejowych w Europie. Nie zabrakło Polski! Pandemia koronawirusa uderzyła w całą branżę turystyczną, a ograniczenia na granicach wstrzymały także ruch kolejowy. Jednak wielu europejskich przewoźników stara się z optymizmem spogl.. Bloger twierdzi, że ze względu na przesiadki konieczny będzie nocleg w Lizbonie, Madrycie i Paryżu oraz dwie noce w Moskwie i Pekinie. Co ciekawe, za same bilety (nie licząc noclegów) zapłacilibyśmy ok. 6 tysięcy złotych. Taka trasa stała się możliwa dokładnie 2 grudnia 2021 roku, gdy ukończono budowę ostatniego odcinka kolejowego w Laosie przy granicy z Tajlandią. Chodzi o trasę, która łączy Boten ze stolicą kraju – Wientian. Ten odcinek torów ma łącznie 417 kilometrów i był budowany przez 5 lat. Najdłuższą linią kolejową na świecie wciąż pozostaje kolej Transsyberyjska. To sieć linii, które w większości wiodą przez azjatycką część Rosji i zostały wybudowane latach 1891–1916. Główny szlak prowadzi z Moskwy do Władywostoku. Przekracza 8 stref czasowych, a całkowita długość torów wynosi 9288,8 km. Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Nad Zatoką Perską stoi osiedle jak z bajki. Kolorowa wioska robi niemałe wrażenie
Na wyspie Ormuz w Zatoce Perskiej znajduje się jedno z najbardziej kolorowych osiedli świata. Zaprojektowane przez irańską pracownię ZAV, wioska składa się z ponad 200 połączonych kopuł. To bajkowa przestrzeń, która zachwyca turystów i stała się symbolem tej tęczowej wyspy.
Spis treści: Bajeczne domki na wyspie Kolory, kolory i jeszcze raz kolory Korzyści dla wyspy Osiedle znajduje się około 8 kilometrów od głównego miasta na irańskiej wyspie Ormuz. Składa się z setek jaskrawych kopuł, pomalowanych w odcieniach czerwieni, żółci, niebieskiego i zielonego. Całość tworzy wyjątkową, kolorową fasadę. Jak tłumaczą irańscy architekci ze studia ZAV, autorzy i pomysłodawcy projektu, kopuły zostały ustawione blisko siebie, aby stworzyć poczucie wspólnoty: – Projekt jest zlokalizowany na otwartej przestrzeni kilka kilometrów od miasta. Kopuły o różnych kolorach i rozmiarach tworzą panoramę, która idealnie wpasowuje się w krajobraz wyspy – mówią architekci. Bajeczne domki na wyspie „Ceramiczne domy” zostały zbudowane z wykorzystaniem techniki „SuperAdobe”. To innowacyjna i prosta metoda budowy, która wykorzystuje ubitą ziemię, worki z piaskiem oraz elementy drutu. Została opracowana przez irańskiego architekta Nadera Khalili. Kształt budynków wywodzi się z tradycji architektonicznej tego regionu. Dzięki niewielkim rozmiarom kopuły mogą być łatwo budowane przez lokalnych robotników. Kolory, kolory i jeszcze raz kolory Ormuz nazywana jest „wyspą tysiąca barw i kolorów". To zarazem najmniejsza z trzech irańskich wysp Zatoki Perskiej - jej powierzchnia liczy zaledwie 42 km2. Według statystyk zamieszkuje ją ponad 6 tysięcy osób. To, co szczególnie przyciąga podróżników, to jej różnorodność. Wyspa słynie z walorów geologicznych – skał osadowych oraz materiału wulkanicznego. Turyści, niczym w kalejdoskopie mogą podziwiać kolory „Doliny Tęczy”, nazwanej tak ze względu na 70 odcieni minerałów, czy barwione na czerwono fale, które otaczają brzegi wyspy. Dzięki swoim odcieniom Ormuz często nazywana jest także „tęczową wyspą”: – To zainspirowało nas, aby użyć mocnych kolorów nie tylko na zewnątrz kopuł, ale i wewnątrz budynków. Chcieliśmy jeszcze bardziej urozmaicić krajobraz tej tęczowej wyspy. Koloru przecież nie da się usunąć z życia, festiwali, ubrań, przedmiotów, czy przestrzeni - mówią architekci ze studia ZAV, cytowani przez brytyjski portal „Dailymail”. Korzyści dla wyspy Ormuz to niegdyś historyczny port w cieśninie Zatoki Perskiej na południe od Iranu, który kontroluje dostawy ropy naftowej z Bliskiego Wschodu. Mimo to lokalni mieszkańcy tej strategicznej politycznie wyspy nadal zmagają się z kryzysem ekonomicznym. Aby poprawić swój byt angażują się w nielegalny handel, co przez lata skutecznie zniechęcało turystów do odwiedzin. „Bajkowe inwestycje” mają nie tylko poprawić wizerunek wyspy, ale ponownie zintegrować lokalną społeczność z podróżnikami: – Zasoby naturalne i położenie geograficzne regionu niewątpliwie jest jego największym atutem. Jeśli go mądrze wykorzystamy, możemy przyczynić się do wzrostu PKB, co przyniesie korzyści zarówno mieszkańcom wyspy, jak i całemu krajowi – podkreślają architekci. Kolorowe osiedle jest jednym z elementów programu poprawy jakości życia na wsypie. Na tym jednak pomysły architektów się nie kończą. W planach mają także zbudowanie wielofunkcyjnej rezydencji artystycznej o nazwie „Majara”, czyli „przygoda”. Wszystko po to, aby ponownie połączyć miejscowych z przyjezdnymi – zarówno pod względem kulturalnym, jak i ekonomicznym. To oczywiście nie jedyne wielobarwne osiedle na świecie. Innymi chętnie odwiedzanymi miejscami są m.in. „Rainbow Village" w mieście Malang w Indonezji, jaskrawe domy w dzielnicy Bo-Kaap w Kapsztadzie w RPA czy budynki mieszkalne Choi Hung Estate w Hongkongu. Niech zatem kolor podbija świat!
Na brak kuracjuszy nikt tu nie narzeka. Najpiękniejsze uzdrowiska i sanatoria w sercu Polski
To nie tylko uzdrowiska, ale też miejsca, gdzie można odzyskać siły i poczuć się lepiej. Przypominamy popularny reportaż z magazynu Traveler z 2020 roku o świętokrzyskich uzdrowiskach.
Spis treści: Dolina Purpurowa Solec-Zdrój Busko-Zdrój Szydłów Jak zaplanować podróż do Busko-Zdroju? Busko-Zdrój od lat cieszy się opinią jednego z najważniejszych uzdrowisk w Polsce. Znajduje się tu kilkanaście sanatoriów, a także tężnie solankowe, które przyciągają nie tylko kuracjuszy, ale i osoby szukające relaksu w otoczeniu natury. Wody siarczkowe i mineralne pomagają w leczeniu schorzeń reumatologicznych, dermatologicznych i ortopedycznych. To właśnie tutaj można połączyć leczenie z wypoczynkiem w otoczeniu malowniczych krajobrazów. Dolina Purpurowa Spróbuj, najlepiej smakują prosto z drzewa – pan Stanisław, który uprawą śliwek zajmuje się od wielu lat, nie musiał mnie dwa razy namawiać. Owoc był dojrzały, soczysty i słodki. Pyszny. – To odmiana amers pochodząca z USA. Nie lubi zimna, dlatego gdy dojrzeje, trzeba ją szybko zrywać – dodaje. Chwilę wcześniej zatrzymałam samochód, mijając ciągnące się po horyzont śliwkowe sady pod Szydłowem. Miejscowi nazywają je Purple Valley, czyli Dolina Purpurowa. Rosną tu m.in. odmiany stanley, lepotica, tophit, rana, record i oczywiście węgierka. Wrócę w te rejony w drodze powrotnej do Warszawy, żeby kupić tutejszy rarytas: Szydłowiankę i purpurowe powidła z czekoladą. Na pożegnanie pan Stanisław wręcza mi woreczek owoców. – Będziesz o mnie pamiętała trochę dłużej – śmieje się. Żegnam go i jadę dalej, na południowy skraj województwa świętokrzyskiego, by – jakkolwiek to brzmi – odrobinę naprawić zdrowie. Świętokrzyskie to nie tylko malownicze rozległe doliny, pagórki, które łagodnie pną się w górę i przechodzą w siwe szczyty. To też świetne tereny rekreacyjne do jazdy na rowerze i spacerów. Ale przede wszystkim zagłębie uzdrowisk, sanatoriów, domów zdrojowych i hoteli, które prześcigają się w ofertach zabiegów dla kuracjuszy. Jadę przez Busko-Zdrój do Solca. To dwie miejscowości uzdrowiskowe słynące ze źródeł siarczkowych, których lecznicze właściwości zaczęto wykorzystywać już w XVIII w. Tymczasem postanowiłam na własnej skórze sprawdzić, czy te słynne na całą Europę wody rzeczywiście działają. Solec-Zdrój W kawiarni Pod Wieżyczką w Uzdrowisku Solec-Zdrój, gdzie częstują mnie kawą i tutejszą słodko-słoną solecczanką, dostaję obszerną historyczną broszurę. Okazuje się, że na przełomie XVIII i XIX w. to niewielkie miasteczko przechodziło prawdziwy rozkwit. Najpierw uruchomiono tu warzelnię soli (na bazie miejscowych solanek), która sprowadziła tu w 1815 r. radcę górniczego, niejakiego Beckera. Inżynier miał szukać pokładów soli kamiennej, ale zamiast spodziewanego minerału, znalazł… wodę siarczkową. Bogate właściwości zdrowotne źródeł wypływających pod ciśnieniem na powierzchnię ziemi szybko docenili mieszkańcy. To w efekcie doprowadziło do powstania uzdrowiska, w którym właśnie goszczę. Pierwsze wanny stanęły w budynkach leczniczo-kąpielowych w 1836 r. Wkrótce potem zbudowano Łazienki, domy dla kuracjuszy i pijalnię wód mineralnych. Do zakładu sanatoryjnego przyłączono też 100-hektarowy las iglasty. Uzdrowisko szybko urosło do rangi centrum kulturalnego, gdzie życie towarzyskie kwitło na całego – wystawiano sztuki teatralne, a podczas wieczorków tanecznych przygrywała orkiestra na żywo. I chociaż uzdrowisko bardzo ucierpiało podczas II wojny, dziś w rękach nowych właścicieli Marty i Czesława Sztuków odbudowuje dawną świetność. Kolejne obiekty należące do kompleksu przechodzą gruntowne remonty. Oferta dla kuracjuszy Na brak kuracjuszy, którzy zażywają uzdrawiających kąpieli, nikt tu nie narzeka. – Maksymalne stężenie wody leczniczej, które dopuszczają lekarze, to 150 mg siarkowodoru na litr wody. Nasze źródło, słynny 110-metrowy szyb solecki, z którego bezpośrednio wydobywamy wodę dla gości, ma stężenie 137 mg. Czyli jest idealne – tłumaczy dyrektor obiektu Bogusław Kunat. I dodaje: – W Solcu leczymy narządy ruchu, nadciśnienie, problemy neurologiczne, dermatologiczne. A na wspólnych imprezach integracyjnych, które klimatem nie odbiegają od tych sprzed wojny, także złamane serca. Dosłownie przecznicę dalej rozciągają się dwa okazałe kompleksy hotelowe: Malinowy Raj i Malinowy Zdrój. Słyną z siarczkowych kąpieli, a przy okazji ze sporego zaplecza rehabilitacyjnego. W holu Malinowego Raju spotykam dwie kobiety. – Droga pani, wyjeżdżamy stąd jak nowo narodzone. W naszym codziennym menu mamy masaże lecznicze, baseny mineralne i serie kąpieli siarczkowych oraz borowinowych – opowiada Karolina z Warszawy, jedna z kobiet. – Tym razem przyjechałam z koleżanką z pracy. Prawie siłą oderwałam ją od biurka. Obie mamy kręgosłupy w rozsypce. Stres i siedzący tryb życia robią swoje. Tu się regenerujemy – dodaje. Kąpiel w wodzie siarczkowej Jednorazowa kąpiel w wodzie siarczkowej, która jest wlewana do specjalnej wanny, trwa nie dłużej niż 15 min. Zawarte w wodzie związki siarki są wchłaniane przez skórę i rozprowadzane po całym organizmie. Kąpiele łagodzą zmiany skórne, m.in. łuszczycę czy atopowe zapalenie skóry. Liczba ekspozycji przekłada się na efekt. – Często przyjeżdżają do nas młodzi ludzie, którzy np. dużo biegają lub uprawiają wspinaczkę wysokogórską. Bo kąpiele można też stosować profilaktycznie do skutków nadmiernych przeciążeń układu kostnego. Jeśli pochodne siarki są elementem budulcowym chrząstki, to dostarczając odpowiednią jej dawkę, możemy przeciwdziałać zmianom zwyrodnieniowym – tłumaczy dr n med. Marek Grabski, kierownik Centrum Rehabilitacji w sieci Malinowe Hotele. I dorzuca: – Ponieważ pani regularnie biega, taka kąpiel się pani przyda. Cóż, już po pierwszej próbie moja skóra staje się rzeczywiście aksamitnie gładka jak po peelingu. Jednak żeby kąpiele przyniosły długotrwałe efekty, trzeba by wziąć ich co najmniej kilka. Tym razem nie mam na to czasu. Jadę dalej do oddalonego o 17 km Buska-Zdroju (do którego prowadzi też czerwony szlak turystyczny). Tam czekają mnie kolejne zabiegi. Busko-Zdrój Busko-Zdrój rocznie odwiedza 43 tys. kuracjuszy i turystów. Nic dziwnego, wody siarczkowe odkryto tu wcześniej niż w Solcu-Zdroju. Już w XIII-wiecznych dokumentach stoi, że w Busku występują źródła mineralne o zbawiennych właściwościach dla układu oddechowego i kostnego. Pierwsze kroki kieruję na promenadę Mickiewicza. Łączy ona centrum miasteczka z XIX-wiecznym parkiem zdrojowym zaprojektowanym przez włoskiego architekta Henryka Marconiego. Alejki gęsto porośnięte klonami, kasztanowcami i jesionami prowadzą mnie do serca ogrodu – zabytkowego budynku Łazienek. To jednocześnie główny obiekt najstarszego w mieście Sanatorium Uzdrowiskowego „Marconi” z 1936 r. Rozglądam się dookoła. Cisza, spokój, mijają mnie grupki kuracjuszy, którzy po porannych zabiegach spacerują w parku lub jeżdżą na rowerach. Hotel jak galeria sztuki Wracam parkowymi alejami na promenadę, przy której stoi dostojny budynek luksusowego butikowego Hotelu Bristol. Obiekt łączy cechy nowoczesnego uzdrowiska z salonem odnowy biologicznej. Jego główną część stanowi zabytkowa, starannie odrestaurowana willa z 1896 r. (gdzie przed wojną mieściło się Sanatorium Bristol), do której parę lat temu dobudowano nowoczesną betonowo-szklaną bryłę. Już z daleka widzę przylegającą do fasady cienką linę, a na niej rzeźbę Piramida krzeseł. Wiem, że wyszła spod dłuta Jerzego Kędziory, którego prace znam z Sopotu, Bydgoszczy czy Berlina. To zapowiedź tego, co czeka mnie w hotelowym holu, który przypomina galerię sztuki. Zamiast żyrandolu gości wita olbrzymia szklana instalacja Piąta gwiazda Ludwiki Ogorzelec, polskiej artystki na stałe mieszkającej i tworzącej w Paryżu. Wokoło rzeźby Sylwestra Ambroziaka, ceramika Marka Cecuły, na ścianach obrazy artystów skupionych wokół Łodzi Kaliskiej, a także Antoniego Fałata i Jakuba Ciężkiego. – Dzieła sztuki znajdziemy tu na każdym kroku, w korytarzach, pokojach, gabinetach zabiegowych i spa, w restauracji czy kawiarni. To miejsce oddycha sztuką, bez niej bylibyśmy nijacy – podkreśla Wojciech Tworek, menedżer hotelu. Zabiegi rehabilitacyjne Przyznam jednak, że Bristol skusił mnie głównie… sprzętem rehabilitacyjnym. Mają tu bieżnię antygrawitacyjną opracowaną przez NASA, która odciąża nawet do 80 proc. wagi ciała. Jest idealna dla osób z nadwagą lub z problemami stawowymi. Fizjoterapeutka, która się mną zajmuje, opowiada, że z takiego sprzętu korzystają zawodnicy Barcelony, którzy rehabilitują stopy i stawy skokowe, by przyspieszyć regenerację. Potwierdzam – na tym magicznym urządzeniu czuję się co najmniej o połowę lżejsza, fantastyczne uczucie. Weszłam też na minutę do kriokomory, w której panuje minus 120 stopni. Ta z kolei obkurcza naczynia krwionośne, podnosi wydolność organizmu, ale też działa przeciwzmarszczkowo i wpływa pozytywnie na nastrój – znów potwierdzam. Kolejnym elementem, który wyróżnia Bristol spośród okolicznych uzdrowisk jest basen oczyszczany nanosrebrem. Można w nim pływać bez okularów, a leczniczy efekt kąpieli siarczkowych nie zostaje zachwiany. Oferta kulturalna Ale Busko-Zdrój to nie tylko uzdrowiska i spa. – To też kultura. Od 26 lat organizujemy tu Międzynarodowy Festiwal Muzyczny im. Krystyny Jamroz. Zapraszamy najlepszych śpiewaków, pianistów, aktorów – mówi Karolina Kępczyk, dyrektor Buskiego Samorządowego Domu Kultury. Oglądam nowy budynek Buskiej Tężni Kultury w parku Zdrojowym. Nowoczesna drewniana owalna bryła obłożona jest tarniną i ma taras na dachu. – Inhalatorium i szklany dom zdrojowy z pijalnią wód będziemy łączyć z działalnością kulturalną i np. targiem solnym. Zimą planujemy zorganizować lodowisko z wypożyczalnią sprzętu – dodaje Kępczyk. Szydłów Ze Świętokrzyskiego wracam zregenerowana i chyba trochę młodsza. Ale żeby nie być gołosłowną, zajeżdżam jeszcze do średniowiecznego Szydłowa. Do miasta prowadzą XIV-wieczne mury obronne, których częścią jest Brama Krakowska. Pośrodku rynku stoi budynek tutejszego ratusza, który kilka lat temu kupiła Agnieszka Baxter. Dziś prowadzi w nim butik śliwkowy, w którym można kupić lokalne specjały, m.in. Szydłowiankę Śliwkę w Czekoladzie i powidła z pomarańczą. Właśnie po nie tu przyjechałam. – Jeżdżąc po świecie, uświadomiłam sobie, że mój rodzinny Szydłów z całym swoim historyczno-sadowniczym dziedzictwem nie ma znaku firmowego. A przecież to stolica śliwki. Od pokoleń suszy się je tu ręcznie, metodą tradycyjną na tzw. laskach w suszarniach opalanych drewnem liściastym. Postanowiłam to wykorzystać – opowiada Agnieszka. Dwa lata temu zajęła się m.in. produkcją oblanej czekoladą deserową Szydłowianki. – Jest znakomita. Delikatna i w odróżnieniu od podobnych wyrobów dostępnych na rynku nie jest przesłodzona – zachwala Ewa z Szydłowa, którą spotykam w butiku. Kupuję kilka paczek i jadę dalej. Znów mijam Dolinę Purpurową, śliwy uginają się od dojrzałych owoców. Tylko pana Stanisława już nigdzie nie widzę. Jak zaplanować podróż do Busko-Zdroju? Transport Droga z Warszawy do Buska-Zdroju zajmuje ok. 3 godz. Najlepiej jechać trasą S7. Do Buska kursują pociągi regionalne z Kielc, Częstochowy i Katowic. Działa też transport autobusowy (FlixBus, Polonus itd.). Nocleg Hotel Słoneczny Zdrój Medical SPA & Wellness w Busku-Zdroju to nowoczesne miejsce noclegowe połączone z całą gamą zabiegów pielęgnacyjnych i leczniczych. W ofercie m.in. biomechaniczna stymulacja mięśni idealna w dysfunkcji układu ruchowego. Sanatorium Słowacki w Busku-Zdroju to nie tylko komfortowy hotel, ale też miejsce, gdzie kompleksowo leczy się choroby narządu ruchu, schorzenia reumatologiczne i neurologiczne. Kąpiele lecznicze, masaże, ale też zabiegi z zakresu medycyny estetycznej i kosmetologii plus nocleg w przytulnym pokoju. To wszystko oferuje Dormed Medical SPA w Busku-Zdroju. Zakupy Do Olejarni Zagłoby w Mikułowicach (wsi oddalonej o 3 km od Buska-Zdroju) można wybrać się z dzieciakami i zobaczyć, jak metodą tradycyjną tłoczy się tu oleje. Najpierw ziarna trafiają do gniotownika, potem do prażalnika, a na końcu do prasy tłokowej. Z 7 kg nasion można zrobić nawet 1,5 litra cieczy. O ofercie m.in. oleje: rydzowy, rzepakowy, lniany, makowy, z konopi, musztardowy (z gorczycy). Artykuł był opublikowany w National Geographic Traveler w 2020 roku. Nasz ekspert Agnieszka Michalak Dziennikarka i redaktorka „National Geographic Traveler" oraz magazynu pokładowego LOT-u „Kaleidoscope". W podróż zawsze zabiera książkę i buty do biegania – bo lubi poznawać nowe miejsca joggingując.
Ta wyspa to kawałek nieba na ziemi. Gdy w Polsce robi się chłodno, tu wciąż króluje słońce
Teneryfa to wyspa, na której słońce świeci przez cały rok. Czarne plaże, błękit oceanu i majestatyczny wulkan tworzą krajobraz, którego nie sposób zapomnieć. Podpowiadamy, co warto tu zobaczyć – a jest w czym wybierać.
Spis treści: Teneryfa: gdzie leży? Teneryfa: atrakcje Teneryfa: waluta i ceny Teneryfa: ciekawostki Teneryfa: kiedy jechać? Teneryfa: co przywieźć z podróży? Teneryfa to wyspa pochodzenia wulkanicznego, znajdująca się na Oceanie Atlantyckim. Zaczęła powstawać już 30 milionów lat temu, kiedy to z dna oceanu zaczęły wydobywać się pokłady lawy, tworząc różne wzniesienia. Mimo, że Teneryfie zdecydowanie bliżej jest do kontynentu afrykańskiego, od którego dzieli ją zaledwie 300 kilometrów, jest ona integralną częścią Hiszpanii i Unii Europejskiej. Bliższe sąsiedztwo Maroka i Sahary Zachodniej, niż Portugalii i Hiszpanii znajduje odzwierciedlenie w typie klimatu panującego na wyspie. Teneryfa: gdzie leży? Mówi się, że Teneryfa to kontynent w miniaturze, ponieważ możemy na niej zetknąć się z różnymi typami krajobrazu i kilkoma strefami klimatycznymi. Teneryfa leży w strefie klimatu subtropikalnego. W głębi wyspy panuje śródziemnomorski typ klimatu, a przy brzegach pustynny i półpustynny. Na Teneryfie jest stosunkowo ciepło przez cały rok, natomiast najcieplej jest w okolicach sierpnia, a najchłodniej w styczniu, kiedy temperatura spada do około 20 st. C. Teneryfa należy do archipelagu Wysp Kanaryjskich i jest jego najludniejszym ogniwem. Otaczają ją inne wyspy archipelagu: od zachodu La Gomera i La Palma, a od wschodu popularna Gran Canaria. Wszystkie Wyspy Kanaryjskie zaliczane są do zespołu archipelagów, noszącego miano Makaronezji. Stolicą Teneryfy jest Santa Cruz de Tenerife. Jest to jednocześnie największe miasto na całej wyspie i jej główny ośrodek turystyczny, czemu sprzyja niezwykle słoneczna pogoda i jedynie 30 dni deszczowych w całym roku. Językiem urzędowym na Teneryfie jest język hiszpański. Jednak jak na miejsce, które każdego roku przyciąga masę turystów przystało, można łatwo porozumieć się również w innych językach, głównie po angielsku i niemiecku. Teneryfa: atrakcje Pico del Teide – najwyższy szczyt Hiszpanii, mierzący 3718 m.n.p.m. Słynie z wciąż czynnego wulkanu Teide, którego ostatni wybuch nastąpił 111 lat temu. Do Teide prowadzi komfortowa droga - można więc skorzystać z transportu publicznego lub dojechać wypożyczonym samochodem. Od pewnej wysokości należy przygotować się na uczucie podobne do tego, które towarzyszy nam w samolocie wzbijającym się w górę – ze względu na zmianę ciśnienia pojawi się uczucie zatkanych uszu. Do Parku Narodowego Teide wchodzimy na własną odpowiedzialność, a wspięcie się na wierzchołek główny wymaga specjalnego pozwolenia. Jest ono darmowe i dostępne na stronie internetowej parku. Oprócz samego wulkanu zainteresowanie budzi tutaj również flora i fauna. Zwiedzając Teide napotkamy na liczne jaszczurki i roślinność typu półpustynnego. Siam Park – to największy w Europie park wodny. Nawiązuje stylem do kultury Tajlandii i mieści w sobie przeróżne zjeżdżalnie, restauracje, sklepy z pamiątkami, ogrody i sztuczną plażę z basenem. Przy wejściu znajduje się dużych rozmiarów zbiornik wodny z fokami, które witają i żegnają gości. Siam Park oferuje również możliwość zrobienia sobie profesjonalnego pamiątkowego zdjęcia. Jedną z głównych atrakcji parku jest The Tower of Power, czyli licząca 28 metrów wysokości wieża, na szczycie której znajdziemy niemal pionową zjeżdżalnię. Mimo tak dużej wysokości zjazd trwa około 6 sekund i prowadzi przez akwarium z rekinami. Jednak Siam Park to nie tylko ekstremalne doznania – wachlarz atrakcji jest na tyle szeroki, że jest to dobre miejsce dla wszystkich, bez względu na wiek. Loro Park – to prywatny park zoologiczno-botaniczny. Słynie z barwnych pokazów papug, lwów morskich, orek i delfinów. W Loro Parku znajduje się tunel, z którego podziwiać można rekiny, płaszczki i przeróżne gatunki ryb. Znajdziemy tam również akwaria z meduzami oraz halę z pingwinami, zarówno z ciepłego klimatu, jak i z koła biegunowego. Park w swoich zasobach posiada także wybiegi ze zwierzętami, takimi jak: goryle, jaguary, lwy, flamingi, aligatory czy tygrysy. Hodowla orchidei, pokazy filmów przyrodniczych i plac zabaw dla najmłodszych to kolejne atrakcje Loro Parku. Teneryfa: waluta i ceny Teneryfa to wyspa należąca do Hiszpanii, co wiąże się z tym, że obowiązującą walutą jest tam euro. Ceny natomiast nie są typowo europejskie – zaliczyć je można do pułapu nieco poniżej przeciętnej. Ceny żywności, napojów, a także alkoholi odpowiadają tym, które mamy w Polsce. Droższe natomiast są restauracje oraz transport publiczny, zapewne ze względu na iście turystyczny charakter wyspy. Będąc na Teneryfie warto zaopatrywać się w dużych, sieciowych hipermarketach, gdzie ceny są zdecydowanie bardziej przystępne, niż w małych sklepikach. Kupując na przykład chleb, ser żółty, wodę i mleko zapłacimy około 4-5 euro. Jeśli zdecydujemy się na stołowanie w restauracjach, można zauważyć, że im dalej w głąb wyspy, tym restauracje, a nota bene także noclegi, są tańsze niż na wybrzeżu, które jest najbardziej atrakcyjne pod względem turystycznym. Za obiad w restauracji zapłacimy średnio 15 euro, natomiast ceny za tygodniowy nocleg w dobrze zaopatrzonym apartamencie zaczynają się już od 120 euro. Jeśli zachowamy umiar i dodatkowo będziemy kierować się zdrowym rozsądkiem, pobyt na Teneryfie nie zrujnuje naszego portfela. Teneryfa: ciekawostki 1. Na Teneryfie, nawet w luksusowych apartamentach spotkać można latające karaluchy! Dostają się do mieszkań wieczorami, przylatując z dworu. Dlatego w każdym sklepie z łatwością dostaniemy odstraszające je środki chemiczne. 2. Prawie połowa Teneryfy objęta jest ścisłą ochroną środowiska. 3. Woda w kranach nie nadaje się do picia – jest to woda oceaniczna poddana chemicznemu uzdatnianiu i odsalaniu. Nic nam się nie stanie, jeśli napijemy się jej raz czy dwa razy, natomiast spożywanie jej na dłuższą metę jest niezdrowe. 4. Teneryfę często utożsamia się z wyspą turystów i emerytów. Dla niektórych może brzmieć to nieco negatywnie, jednak nic bardziej mylnego! Powiedzenie to wzięło się z wolnego tempa życia, czystego powietrza i spokoju panującego na wyspie. 5. Ze względu na wulkaniczny charakter Teneryfy, spotkać można tutaj iście czarne plaże, na przykład Playa de Arena w Los Gigantes. Teneryfa: kiedy jechać? Teneryfa to jedno z tych miejsc, w których sezon turystyczny trwa nieprzerwanie przez okrągły rok. Nie bez powodu mówi się o niej, że jest to wyspa wiecznej wiosny. Wybór pory odwiedzin zależy tylko i wyłącznie od naszych preferencji. Nie będąc fanem dużych upałów, warto wybrać miesiące z początku roku, takie jak styczeń i luty. Jeśli natomiast wolisz gorące klimaty, zaplanuj urlop w przedziale od maja do sierpnia. Wybierając się na Teneryfę w maju, jeszcze przed sezonem urlopowym, unikniesz tłumów. Jeśli zależy Ci na żywym, latynoskim klimacie, nowych znajomościach i najlepszym sezonie w klubach nocnych, wybierz sierpień. Teneryfa: co przywieźć z podróży? Opuszczając Teneryfę warto postawić na pamiątki, które jednoznacznie kojarzą się z tą wyspą, a jednocześnie mają praktyczne przeznaczenie. Teneryfa słynie z licznych upraw bananów, dlatego popularny tam likier bananowy będzie dobrym souvenirem, przywiezionym z podróży. Ze względu na słodki smak i żółte zabarwienie to doskonały trunek dla pań. Jednym z symboli Teneryfy jest drzewo smocze. Trunek zrobiony z jego naciętej kory lub liści zawsze będzie przywodził na myśl wspomnienia z tego miejsca. Likier z drzewa smoczego ma intensywny czerwony kolor i nieco mniej słodki smak, od poprzedniego. Na większości etykiet na butelkach znajduje się wizerunek tysiącletniego drzewa smoczego, które mieści się w miasteczku Icod de Los Vinos na Teneryfie. Na wyspie panuje między innymi klimat pustynny i półpustynny. Dlatego wśród naszych pamiątek z podróży nie może zabraknąć przetworów z kaktusa. Mają różowo-czerwone zabarwienie i smak jedyny w swoim rodzaju. Na Teneryfie popularna jest biżuteria z oliwinem, czyli jasno zielonym kamieniem. Najczęściej oprawiana jest w złoto lub srebro. Taka pamiątka będzie nam służyć przez długie lata - jest praktyczna i sentymentalna. Warto również zwrócić uwagę na wyroby z lawy i z pereł.
Był polskim Indianą Jonesem. Zbadał najbardziej tajemnicze miasto Oceanii
Zdrajca, pechowiec i odkrywca. Jan Kubary to jedna z najbardziej niezwykłych i niejednoznacznych postaci polskiej etnografii. Jego pełne przygód życie zakończyło się w tajemniczych okolicznościach na odległej wyspie.
W tym artykule: Pechowy powstaniec i zdrajca Jak Jan Kubary został etnografem Wenecja Pacyfiku czy wyspa duchów? Zadośćuczynienie za zdradę Jan Kubary (1846–1896) urodził się w Warszawie, w rodzinie o mieszanych korzeniach polsko-węgiersko-niemieckich. Jak wielu młodych ludzi, dał się ponieść rewolucyjno-patriotycznej atmosferze. Wstąpił do konspiracji, a od stycznia 1863 roku działał w powstańczej partyzantce. Najwyraźniej przerosło to nastolatka. – Po upływie tygodnia uciekł do Prus, przechodząc granicę w okolicach Myszyńca. Niebawem znalazł się u krewnych w Berlinie, skąd za radą wuja wrócił do Warszawy i zaczął uczęszczać do gimnazjum – opisywała historyczka prof. Franciszka Ramotowska. Pechowy powstaniec i zdrajca Nie oznaczało to jednak końca związków Kubarego z powstaniem styczniowym. Działał w podziemiu, podejmował się misji, wciąż popadał jednak w konflikty. W efekcie po raz kolejny uciekł do Prus, a następnie do Drezna. „W stolicy saskiej zaszedł w życiu Kubarego niezrozumiały epizod, mianowicie zwrócił się do poselstwa rosyjskiego i złożył tam szczegółowe zeznania co do roli, odegranej przez siebie w powstaniu. Obiecywał na przyszłość wiernie służyć rządowi, w zamian za to żądając jedynie prawa powrotu do kraju. W zeznaniach, składanych później przed komisją śledczą, tłumaczył się, że uczynił to, dowiedziawszy się o ogłoszeniu amnestii. Czy tak było w istocie, trudno dojść. Być może uczynił to za namową swych krewnych z Berlina, u których bawił czas pewien pomiędzy pierwszym a drugim pobytem w Dreźnie” – stwierdzał badacz epoki prof. Janusz Iwaszkiewicz w książce „Wielka prowokacja”. To było sprzeniewierzenie się zasadom, ale gdyby Kubary tylko na tym zakończył! Został szpiegiem na carskim żołdzie. Latem 1864 roku wysłano go do Paryża, by śledził polską emigrację i werbował współpracowników. Odnowił tam znajomość ze swoim gimnazjalnym kolegą Aleksandrem Zwierzchowskim mającym szerokie kontakty. Ów przygotował prowokację. Pod pozorem tworzenia w kraju nowego Rządu Narodowego ściągał z zagranicy do Polski i wydawał w ręce carskiej policji patriotycznych działaczy emigracyjnych. W swoim zaprzaństwie zdystansował nawet Kubarego. Obaj agenci jednak skonfliktowali się. Kubary donosił na Zwierzchowskiego, być może nawet ostrzegał przed nim polskich emigrantów. W efekcie sam trafił nad Wisłą do carskiego aresztu. Na krótko jednak. Pod groźbą zsyłki na Sybir wrócił do kolaboracji. Jak Jan Kubary został etnografem – Kubary wysługiwał się jeszcze carskiej tajnej policji do 1868 roku. Terenem jego szpiegowania była Szkoła Główna, w której został studentem. W tymże 1868 roku opuścił Warszawę, by w dalekich podróżach na Wyspy Mikronezji zdobyć sławę naukową etnografa. Zwierzchowski natomiast wyjechał w 1865 r. do krajów zachodnich, a potem na Bałkany, gdzie przez długie lata nieźle zarabiał jako agent tajnej policji carskiej, zbierając informacje o działalności swoich rodaków – relacjonowała prof. Franciszka Ramotowska. Czy Kubary miał wyrzuty sumienia? Na pewno nie był szczęśliwy, zupełnie się pogubił. „Całe moje życie, licząc od roku 1863, było tylko boleścią” – pisał w liście pożegnalnym do matki. W Niemczech podejmował się dorywczych prac. Nie ukończył bowiem żadnych studiów w Warszawie, liznął tylko nieco medycyny w Szkole Głównej, nie miał też doświadczenia zawodowego. Postawił jednak wszystko na jedną kartę. Uciekł od swojej przeszłości dosłownie. Zatrudnił się u bezwzględnego kupca Johanna Cesare’a Godeffroya w Hamburgu. Kubary miał udać się na słabo poznane wyspy Oceanii, by zbierać tam rzadkie eksponaty dla muzeum historii naturalnej, które wymarzył sobie niemiecki handlarz. Wenecja Pacyfiku czy wyspa duchów? Kubary zaczął na Samoa, potem przyszedł czas na inne wyspy. Wszystkie pełne były osobliwości. Na przykład na Yap Kubary zetknął się z największymi monetami świata. Były to wapienne dyski z otworem w środku, zwane przez miejscowych rai. Najmniejsze mają kilkanaście centymetrów średnicy, największe: ponad trzy metry. Z kolei na wyspie Ponape (Pohnpei) Kubary eksplorował tajemnicze ruiny Nan Madol (Nanmatal). Na kompleks ten składa się blisko 100 sztucznych wysepek z monumentalnymi budowlami z ogromnych bazaltowych bloków. Powstały jakieś 900 lat temu. Nan Madol zamieszkiwała miejscowa arystokracja – dynastia Saudeleurów – zmieciona w tajemniczych okolicznościach w XVI wieku przez niejakiego Isokelekela, nazywanego synem boga piorunów. Miasto zarosło, uważano je za umarłe, za siedlisko duchów. Kubary się nie przestraszył. Odkrył i szczegółowo opisał kilkanaście grobowców królewskich. Robił zdjęcia, zbierał opowieści, kolekcjonował eksponaty. Potem zapakował skarby – w tym ponoć niesamowicie osobliwe czaszki z królewskich grobów – w 100 skrzyń i na pokładzie szkunera „Alfred” odpłynął w stronę Samoa. Niestety, 19 września 1874 roku nieopodal atolu Jaluit burza roztrzaskała szkuner. Skarby przepadły, a Kubary znów popadł w kłopoty. Wielcy odkrywcy – nazwiska podróżników, które zapisały się na kartach historii Wielokrotnie ryzykowali życiem, by poszerzyć granice otaczającego nas świata i na nowo nakreślić jego mapy. Ich odkrycia wywarły wielki wpływ na rozwój nauki, gospodarki i handlu. Wielcy o... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/santa-maria-nina-i-pinta-statki-pierwszej-wyprawy-kolumba-komputerowa-rekonstrukcja-getty-images2-2a920b8.jpg" width="938" height="503" alt="Santa Maria, Nina i Pinta, statki pierwszej wyprawy Kolumba (komputerowa rekonstrukcja, Getty Images)" title="Santa Maria, Nina i Pinta, statki pierwszej wyprawy Kolumba (komputerowa rekonstrukcja, Getty Images)" /> Zadośćuczynienie za zdradę Wrócił do pracy. Zbierał i wysyłał eksponaty. Korespondował z polskimi magazynami, a nawet sporadycznie gościł na polskich ziemiach pod zaborami. „Może odbiciem tej tęsknoty za krajem, chęcią rehabilitowania się wobec niego i ekspiacji za popełnione zbrodnie było umieszczanie cennych prac naukowych w czasopismach polskich. Naukowa działalność Kubarego cieszyła się dużym uznaniem w świecie naukowym, szczególnie niemieckim, a jednak autor nie wahał się pisać swych prac w języku polskim. Świadectwem pragnienia utrzymania kontaktu z krajem i jego nauką był również udział Kubarego w Lwowskich Zjazdach Przyrodników i lekarzy polskich w roku 1875 i 1894. Pamiątką po Kubarym są piękne okazy ptaków z Wysp Żeglarskich przesłane w roku 1874 matce do Warszawy, a nabyte następnie przez hr. Konstantego Branickiego do gabinetu Zoologicznego Uniwersytetu Warszawskiego” – stwierdzał prof. Janusz Iwaszkiewicz. Kubary osiadł na Ponape. W październiku 1896 roku znaleziono go tam martwego. Miał 50 lat. Nie wiadomo, czy zmarł z przyczyn naturalnych, czy został zabity lub popełnił samobójstwo. Może ścigały go duchy z przeszłości, znad Wisły i z Nan Madol? Kilka lat temu miejsca związane z Kubarym na Ponape odwiedziła i opisała w książce „Na krawędzi raju” podróżniczka Katarzyna Piec. Zetknęła się wówczas m.in. z relacją, że podróżnik popełnił samobójstwo po tym, gdy dowiedział się, że zdradza go żona. Źródła: Janusz Iwaszkiewicz, „Wielka Prowokacja: rzekomy rząd narodowy 1865 r.”, Wydawnictwo Rój, Warszawa 1928, Katarzyna Piec, „Na krawędzi raju”, Sorus, Poznań 2020, Franciszka Ramotowska, „Wielka prowokacja 1864 r. w świetle nowych źródeł archiwalnych”, w: „Przegląd Historyczny” nr 1/19733, Konrad Wypych, „W cieniu fe”, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Wrocław 1969 Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
Prawosławny proboszcz z Podlasia mówi wprost o swoich wiernych. „Mamy inne podejście”
Kościół prawosławny w Polsce to nie tylko cerkwie, ikony i Wielkanoc w innym terminie. W niektórych regionach wyznawcy prawosławia stanowią większość, a ich duchowni otwarcie mówią o różnicach z katolikami.
Spis treści: Prawosławna Grabarka – miejsce kultu i spotkań dwóch tradycji Dogmaty, różnice i sporne kwestie między Wschodem a Zachodem Sakramenty, życie monastyczne i różnice obyczajowe Relikwie św. Gabriela wrócą do rodzinnej wsi Prawosławie w Polsce – od Kazimierza Wielkiego po współczesność Między symbolem rusyfikacji a walką o niezależność Kościoła Unia brzeska, rozbiory i walka o niezależność Kościoła prawosławnego Liturgia i ikona – serce prawosławnej duchowości Autokefalia, wojna i odbudowa. Prawosławie we współczesnej Polsce Liturgia, języki i kalendarze – co różni prawosławie od katolicyzmu? Ikony – sztuka, kanon i duchowość Prawosławie codzienne – między muzeum a Olchówką Ekumenizm na Podlasiu – wspólne modlitwy i wspólna ziemia Polska jest krajem zdominowanym przez katolików, ale istnieją miejsca, gdzie to wierni prawosławni stanowią większość. W takich regionach, jak województwo podlaskie czy południowo-wschodnia część Lubelszczyzny, duchowni prawosławni pełnią ważną rolę w życiu lokalnych społeczności. Choć religie chrześcijańskie mają wspólne korzenie, ich rytuały, kalendarze liturgiczne i architektura świątyń bywają zupełnie inne. Prawosławna Grabarka – miejsce kultu i spotkań dwóch tradycji W Polsce, gdzie 95 proc. wierzących obywateli to katolicy, oczywiste wydaje się, że pątnicy wędrują na Jasną Górę. Ale szlak grupki ludzi z krzyżem wiedzie z Warszawy na Podlasie, gdzie wznosi się święta Góra Grabarka, zwana „prawosławną Częstochową”. Najważniejsze w Polsce prawosławne sanktuarium stało się znane z powodu tysięcy krzyży wotywnych otaczających cerkiew pw. Przemienienia Pańskiego. Pielgrzymi przynoszą je przez cały rok, ale najwięcej przybywa ich 18 sierpnia, czyli w wigilię święta Przemienienia. Latem na Grabarkę codziennie przyjeżdża po kilka autokarów z turystami z kraju i zagranicy. – Ludzie są zaskoczeni niewielkimi rozmiarami świątyni i panującą w niej atmosferą skupienia i modlitwy. Tutaj tradycja harmonijnie łączy się z przyrodą – siostra Julita z żeńskiego klasztoru śś. Marty i Marii, istniejącego na Grabarce od 60 lat, cicho opowiada o spotkaniach z przyjezdnymi. Myślą, że krzyże wokół cerkwi to cmentarz. Zwykle niewiele wiedzą o prawosławiu. Pytają, jak wygląda spowiedź, czym się zajmują siostry w klasztorze albo – bardzo często – jakie są różnice między katolicyzmem i prawosławiem. Jak w kilku zdaniach opowiedzieć o różnicach narosłych przez wieki między Wschodem i Zachodem? Rozłam, zwany wielką schizmą, nastąpił w 1054 r., kiedy to Rzym i Konstantynopol rzuciły na siebie nawzajem klątwy. Jednak proces oddalania się Kościołów zaczął się dużo wcześniej, a wspomniana data jest raczej symboliczna. Dogmaty, różnice i sporne kwestie między Wschodem a Zachodem W rzeczywistości już w IV w. zaznaczały się różnice między skłonnym do spekulacji teologicznych Wschodem a poświęcającym więcej uwagi prawnym formułom Zachodem. Wschód podążył drogą modlitwy i kontemplacji, uznając za niemożliwe poznanie Boga w jego istocie; Zachód tymczasem skłonił się ku scholastyce – filozofii uzasadniającej dogmaty i prawdy wiary za pomocą rozumu. Do tego dochodziło odmienne rozumienie pierwszeństwa Rzymu. Pozostałe cztery patriarchaty uważały go wprawdzie za primus inter pares, „pierwszego między równymi”, ale jego pierwszeństwo rozumiały jako wyłącznie honorowe. Później pojawiły się kolejne kwestie sporne. – Prawosławie pozostało wierne dogmatom pierwszych Soborów Powszechnych. Nie przyjęło dodanego do Symbolu Wiary słowa filioque, oznaczającego, że Duch Święty pochodzi także od Syna, a nie tylko od Ojca. Nie uznaje też Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny ani nieomylności papieża – siostra Julita wymienia główne różnice dogmatyczne między Kościołami. Sakramenty, życie monastyczne i różnice obyczajowe Tych odmienności jest dużo więcej – wystarczy spojrzeć na sakramenty. W prawosławiu chrzest polega na trzykrotnym zanurzeniu i odbywa się jednocześnie z bierzmowaniem, po czym dziecko może już przyjąć komunię. Występuje ona pod dwiema postaciami – chleba i wina. Ponadto księża mogą się żenić (ale tylko przed święceniami kapłańskimi) i mieć dzieci. Nie dotyczy to, oczywiście, biskupów – ci są wybierani spośród mnichów. – Głównym zadaniem mnicha jest modlitwa. To on modli się za ludzi zajętych pracą i codziennymi obowiązkami – wyjaśnia siostra Julita. Od 10 lat wypełnia swą misję w klasztorze na Świętej Górze Grabarce. Był on pierwszym utworzonym po II wojnie światowej żeńskim monasterem. W Polsce istniał wówczas tylko jeden klasztor – w Jabłecznej. Dla porównania – w okresie międzywojennym było 11 monasterów męskich i 5 żeńskich. Po wojnie znalazły się za wschodnią granicą lub zostały zlikwidowane. Życie klasztorne odrodziło się dopiero po zmianie ustroju w 1989 r. Mnisi powrócili do nastrojowego Supraśla, Turkowic, powstały klasztory i domy zakonne m.in. w Ujkowicach, Sakach, Wojnowie, Zwierkach, Kostomłotach. Relikwie św. Gabriela wrócą do rodzinnej wsi Do Zwierek mają być w tym roku przeniesione relikwie św. Gabriela. Chłopiec urodził się w tej wsi w XVII w.. Gdy miał sześć lat, pozostawiony bez opieki, zaginął. Martwego znaleziono na pobliskim polu. Po wielu latach przypadkowo naruszono trumnę i okazało się, że ciało nie uległo rozkładowi, co jest jedną z oznak świętości. Relikwie chłopca, po wielokrotnej zmianie miejsca (były nawet w Muzeum Ateizmu w Mińsku na Białorusi!), spoczywają teraz w katedrze św. Mikołaja w Białymstoku – tej, którą w 1991 r. odwiedził papież Jan Paweł II. Prawosławie w Polsce – od Kazimierza Wielkiego po współczesność W Polsce żyje ok. 550 tys. wyznawców prawosławia. Choć to skromna liczba przy 38 mln obywateli, stanowią najliczniejszą mniejszość wyznaniową – przed Świadkami Jehowy i protestantami. W granicach Polski prawosławie pojawiło się prawdopodobnie na początku XI w., a na pewno w XIV w., za panowania Kazimierza Wielkiego. Król zagwarantował wtedy poszanowanie wyznania prawosławnym Rusinom zamieszkującym przyłączoną do Polski Ruś Halicką. Ten styk wyznań, kultur i narodowości miał się później okazać przyczyną rozlicznych konfliktów. Kiedy Polska i Litwa zawarły unię, Korona stała się pierwszym w historii katolickim państwem, które miało w swoich granicach dużą społeczność prawosławną. Władysław Warneńczyk wydał pierwszy przywilej, równający w prawach oba Kościoły. Stało się to w 1443 r., a jakieś 50 lat później powstał pierwszy na ziemiach Rzeczypospolitej męski klasztor prawosławny – pw. św. Onufrego, w Jabłecznej nad Bugiem. Obok św. Góry Grabarki i Monasteru Supraskiego, jest dziś najważniejszym prawosławnym sanktuarium w Polsce. Od ponad 500 lat, czyli od momentu założenia, jest nieprzerwanie prawosławny. Nie przeszedł w ręce unitów, nawet kiedy jego przełożonym został zwolennik unii brzeskiej. Na jej mocy, w 1596 r., większość prawosławnych biskupów uznała zwierzchnictwo papieża. Między symbolem rusyfikacji a walką o niezależność Kościoła Wyznawcy prawosławia byli utożsamiani z rosyjskim zaborcą, a cerkwie uznawano za symbol rusyfikacji. Ujawnił się wówczas paradoks, żywy zresztą do dziś: Rosjanie uważali prawosławnych żyjących w Rzeczpospolitej za Polaków, zaś Polacy – za Rosjan. Antyrosyjskie nastroje spowodowały rozebranie w 1926 r. wielkiego soboru św. Aleksandra Newskiego, stojącego na placu Saskim (dziś Piłsudskiego) w Warszawie. Jego mierząca 70 m dzwonnica była najwyższym budynkiem ówczesnej stolicy. Nieliczni protestowali przeciwko burzeniu świątyni, argumentując m.in., że znajdują się w niej dzieła sztuki, których twórcy nie myśleli o żadnej polityce. Granity i marmury pozostałe po rozbiórce posłużyły do ozdobienia stołecznych gmachów. Zachowane fragmenty cennych mozaik były przez wiele lat przechowywane w Muzeum Narodowym, by ostatecznie trafić do katedry św. Marii Magdaleny w Warszawie. Losy soboru podzieliły cerkwie w innych miastach, m.in. w Lublinie, we Włocławku, Kielcach, Białymstoku. W ramach porządków powrócono do tematu uniezależnienia się polskiego Kościoła prawosławnego od patriarchatu moskiewskiego (sam Piłsudski żądał „samodzielności Cerkwi Prawosławnej“). Większość biskupów opowiedziała się za ogłoszeniem autokefalii, czyli pełnej niezależności od zewnętrznych jurysdykcji. Droga do niej okazała się jednak długa i kręta, na dodatek naznaczona morderstwem. Archimandryta Smaragd Łatyszenko, przeciwny oddzielaniu się od rosyjskiego Kościoła, po dwugodzinnej burzliwej wymianie zdań z metropolitą Jerzym, ówczesnym zwierzchnikiem Kościoła w Polsce, z okrzykiem: – Oto masz, kacie prawosławia! – zastrzelił swego adwersarza. Unia brzeska, rozbiory i walka o niezależność Kościoła prawosławnego Tak powstał Kościół unicki (greckokatolicki), a prawosławie w Rzeczpospolitej Obojga Narodów stało się nielegalne. Po kolejnych kilkudziesięciu latach ponownie zostało uznane, a nawet wprowadzono równouprawnienie wyznań, ale mniej więcej od połowy XVII w. było już tylko gorzej. Prawosławni w Polsce podlegali do tej pory metropolii kijowskiej. Kiedy Moskwa przejęła Zadnieprze z Kijowem, dostali się pod jurysdykcję moskiewską, a car Piotr Wielki otrzymał prawo ingerowania w sprawy Rzeczpospolitej w obronie prawosławia. Nic więc dziwnego, że na ziemiach polskich rosła niechęć do jego wyznawców. Sprawy próbował uporządkować Sejm Wielki. Zgodnie z planem, Kościół prawosławny miał nawiązać kontakt z Konstantynopolem, by stać się niezależnym od Moskwy. Plan został zrealizowany, ale dopiero w... 1924 r.. Wcześniej na przeszkodzie stanął bowiem trzeci rozbiór Polski. Pod zaborami prawosławni stracili niezależność i zostali poddani rusyfikacji. Po I wojnie światowej wyznawcy prawosławia – w liczbie ok. 4 mln – stanowili 12 proc. obywateli Rzeczypospolitej. Byli to głównie Rosjanie, Ukraińcy i Białorusini – prawdziwy zlepek kulturowy i narodowościowy, który pozostanie cechą charakterystyczną polskiego prawosławia. Wraz z odzyskaniem przez Polskę niepodległości w 1918 r., Kościół uzyskał samodzielność i odrębną organizację. Ale jak bumerang wrócił stary problem. Liturgia i ikona – serce prawosławnej duchowości Teksty przetłumaczył ks. Henryk Paprocki, opiekun punktu duszpasterskiego na Wilczej, nuty opracowała Anna Siegień, dyrygentka. Zorganizowali chór, sami pieką prosfory – odpowiednik opłatka. Po swoich nabożeństwach składają i przesuwają pod ścianę prosty ikonostas z dwiema ikonami: Matki Boskiej i Chrystusa. Przestawiają też pulpit z ikoną swego patrona, św. Grzegorza Peradze (to jedyny prawosławny święty związany z Warszawą) i rozstawiają krzesła, by mogła się odbyć msza polskokatolicka. – Piękno zbawi świat – stwierdził Fiodor Dostojewski. Jego słowa można odnieść do prawosławnej liturgii. To właśnie liturgia i ikona są znakami rozpoznawczymi prawosławia, przy czym jedno stanowi nieodłączny element drugiego. Gdy prawosławny wchodzi do chłodnego wnętrza kościoła, jest nie mniej zaskoczony jego surowością, niż katolik przepychem przedstawień sakralnych i ornamentów w cerkwi. Ikony i freski oświetlone świecami, zapach kadzidła, śpiew chóru – pozwalają odbierać piękno nabożeństwa różnymi zmysłami. Wzrok nie sięga tylko do ołtarza oddzielonego ikonostasem. Jego rolą – jak pisze Paul Evdokimov w swojej książce „O ikonie” – nie jest jednak zasłanianie, lecz ukazywanie tego, co dla oczu niewidzialne. Umieszczone są w nim w określonym porządku przedstawienia Matki Boskiej i Chrystusa, Ostatniej Wieczerzy, wielkich świąt, aniołów, ewangelistów i proroków. Autokefalia, wojna i odbudowa. Prawosławie we współczesnej Polsce Autokefalia została nadana aż dwukrotnie. Tę przyznaną przez Konstantynopol ogłoszono 17 września 1925 r. w katedrze św. Marii Magdaleny w Warszawie. Spośród wszystkich prawosławnych Kościołów sprzeciwiła się tylko Moskwa. Polska zerwała wówczas stosunki z tym patriarchatem, które zostały wznowione dopiero w 1948 r. Dziś polski Kościół jest jednym z 15 autokefalicznych na świecie. Należą do nich starożytne patriarchaty: Konstantynopola (teraz to on jest dla Wschodu „pierwszym między równymi”), Aleksandrii, Antiochii i Jerozolimy, a także Bułgaria, Cypr, Grecja, Gruzja, Rumunia, Rosja, Serbia, Albania, Czechy i Słowacja oraz Kościół prawosławny w Ameryce. Po II wojnie światowej, na okrojonych polskich ziemiach, liczba prawosławnych zmniejszyła się do ok. 400 tys. Mimo to nadal stanowili największą po Kościele katolickim wspólnotę wyznaniową. Powojenne straty były jednak dotkliwe: z 10 hierarchów pozostało dwóch, z 1947 świątyń zachowały się 223, przetrwała mniej więcej jedna dziesiąta duchownych. Do tego doszło burzenie cerkwi na Chełmszczyźnie i akcja „Wisła” – przesiedlenia mniejszości ukraińskiej, grekokatolików i prawosławnych na ziemie odzyskane. Pozostałością po tej akcji jest dziś obecność niewielkich skupisk wyznawców prawosławia na zachodzie Polski. – Bez młodzieży nie ma życia w Kościele – powiedział biskup polskokatolicki Wiktor Wysoczański przed rozpoczęciem prawosławnej liturgii sprawowanej w Warszawie w języku polskim (między tymi wyznaniami właściwie nie istnieją różnice dogmatyczne). Faktycznie, w udostępnionej trzy lata temu przez Kościół starokatolicki niewielkiej kaplicy przy ulicy Wilczej średnia wieku wynosi jakieś 30 lat. Na liturgię przychodzi nawet 80 osób. Mimo że z trudem się mieszczą, chcą wysłuchać nabożeństwa po polsku. – W prawosławną liturgię zaangażowane są wszystkie zmysły: wzrok, węch, słuch, ale najważniejszy jest rozum. Dzięki zrozumiałym słowom on również jest włączony do modlitwy – wyjaśnia Anna Żornaczuk-Łuba. Do Warszawy przyjechała z Wałcza, leżącego koło Piły. To jedno z tych skupisk prawosławia, które powstało po akcji „Wisła”. Nabożeństwa odbywają się tam w języku cerkiewnosłowiańskim. – Nawet gdy korzysta się ze słownika i pozna język cerkiewnosłowiański, liturgia po polsku daje całkiem inne wrażenie, pozwala w pełni zrozumieć pieśni i modlitwy – dodaje. Liturgia, języki i kalendarze – co różni prawosławie od katolicyzmu? Mimo że liturgia zawiera te same elementy co katolicka – m.in. czytanie Listów Apostolskich i Ewangelii – komuś niezorientowanemu trudno to zauważyć, zwłaszcza gdy nabożeństwo jest odprawiane w języku cerkiewnosłowiańskim. Kapłan prowadzi dialog z chórem, wychodzi przez carskie wrota lub drzwi diakońskie, okadza ikony i wiernych. Ludzie stoją w milczeniu, śpiewają jedynie Symbol Wiary i modlitwę Ojcze nasz. Wszyscy często się żegnają – istnieje przy tym spora dowolność, w jakim momencie należy to robić. Złośliwi twierdzą, że prawosławni powinni się żegnać... przed lustrem, bo najpierw podnoszą rękę do prawego ramienia, a później do lewego. Wynika to z kolejności słów „i Świętego Ducha”, podczas gdy u katolików brzmią one „i Ducha Świętego”. Wszyscy żegnają się więc tak samo, tylko inaczej układają palce. Język cerkiewnosłowiański do dziś jest używany w wielu Kościołach prawosławnych na świecie – także w Polsce, chociaż w niektórych parafiach, np. we Wrocławiu, w Białymstoku czy Warszawie, stosuje się także język polski. Cerkiewnosłowiański wywodzi się z najstarszego literackiego języka Słowian – czyli starocerkiewnosłowiańskiego. Jego alfabet stworzyli bracia święci Cyryl i Metody, którzy w IX w. prowadzili misje chrystianizacyjne na ziemiach zamieszkanych przez Słowian. Oprócz dwu języków, w polskim Kościele są używane dwa kalendarze: juliański, zwany „starym”, i gregoriański, czyli „nowy”, oficjalny. Ten pierwszy coraz bardziej późni się w stosunku do drugiego – teraz jest to 13 dni (w 3000 r. opóźnienie sięgnie 21 dni). To stąd bierze się dwutygodniowa różnica w datach świąt w Kościołach katolickim i prawosławnym. Wyjątkiem pozostaje Wielkanoc. Podstawę wyliczania jej daty stanowi tzw. paschalia aleksandryjska – specjalne tablice, których założenia zostały opracowane prawdopodobnie w IV w. W tym roku prawosławni będą obchodzić Paschę tydzień po katolikach – rzadko wypada ona w tym samym terminie. – Ikona to okno ku wieczności – mówi ikonograf Grzegorz Zinkiewicz. Ikony – sztuka, kanon i duchowość Słońce wpada przez okna do jego pracowni, ukrytej na małej wsi niedaleko Bielska Podlaskiego. Pod ścianami stoją rozpoczęte prace. Niektóre to dopiero szkice na zagruntowanych lipowych deskach, na innych został już naniesiony kolorowy podkład. Grzegorz Zinkiewicz od ponad 12 lat pisze ikony (jak mówi się o ich malowaniu). Wcześniej, przez cztery lata, uczył się w Policealnym Studium Ikonograficznym w Bielsku Podlaskim. Oficjalnie otwarte w 1991 r., dokonało rewolucji w polskim prawosławiu: powrotu ikony kanonicznej do domów i świątyń. Coraz częściej zastępuje ona tanie papierowe reprodukcje i olejne obrazy, które pojawiły się w ikonostasach wskutek zniekształcenia kanonu ikony pod wpływem sztuki renesansowej i barokowej. Czym jest kanoniczność? To zgodność z postanowieniami soborowymi i tradycją, pojmowaną jako wierność duchowi pierwotnego Kościoła. Kanon określa symbolikę barw, gestów i wygląd świętych, a także etapy pracy, zabiegi malarskie i materiały, z jakich powinna być wykonana ikona. – Trzymanie się kanonów często jest uważane za skostnienie albo bezmyślne kopiowanie. A przecież dzięki nim ikona pozostaje czytelna, oddaje prawdę. Nie ma w niej miejsca na wyrażanie siebie jako artysty – mówi Zinkiewicz. Nie można zapominać, że ikona jest wspólnym dziedzictwem całego chrześcijaństwa. Jako obraz przeznaczony do kultu przyjęła się w pierwszej połowie V w., a więc na długo przed oddaleniem się Kościołów. Jednak Zachód przyznał ikonie rolę wyłącznie ozdobną. Teraz zaczął odkrywać ją na nowo. Bielską szkołę ukończyło kilka osób wyznania rzymskokatolickiego, które pracują teraz na potrzeby swojego Kościoła. Warsztaty pisania ikon odbywają się np. w Studium Chrześcijańskiego Wschodu przy klasztorze oo. Dominikanów w Warszawie. Ikona stała się w ostatnich latach modna, dostrzeżono w niej dzieło sztuki. Trzeba jednak pamiętać, że stanowi ona nieodłączny element prawosławnego nabożeństwa. – Ikona musi żyć w sakralnej przestrzeni, nie może być ozdobnikiem – mówi Grzegorz Zinkiewicz. – Dlatego największą satysfakcję daje mi pisanie ikon do świątyń. Kiedy widzę, jak są okadzane, ludzie je całują, zapalają przed nimi świece, czuję się pożyteczny i spełniony. Działające od dwóch lat Muzeum Ikon w Supraślu mieści się w murach Supraskiego Monasteru Zwiastowania Bogarodzicy. Klasztor z 500-letnią historią to odpowiednie miejsce do eksponowania sztuki sakralnej. Większość ikon przekazanych do muzeum została zatrzymana przez służby celne podczas próby ich przemytu zza wschodniej granicy. Z ponad tysiąca obrazów znajdujących się w zbiorach wystawiono jedną trzecią. Multimedialna ekspozycja obejmuje ikony pisane na desce, metalowe ikony podróżne, plakiety i krzyże. W sezonie placówka przeżywa oblężenie. Prawosławie codzienne – między muzeum a Olchówką – Latem odwiedza nas nawet 4,5 tys. osób w ciągu miesiąca – opowiada Ewa Zalewska, pracownik muzeum. – W Krakowie prawosławie jest czystą egzotyką – mówi Tadeusz Krzyżański, który dziewięć lat temu, po przejściu na emeryturę, przeniósł się do Olchówki, wsi na skraju Puszczy Białowieskiej. Oprócz niego mieszka tu tylko jedna katolicka rodzina, reszta to prawosławni. – Znajomi z Krakowa zazdroszczą mi, że obchodzę święta dwa razy – uśmiecha się. Pracował kiedyś w krakowskiej telewizji, ale już po dwóch latach spędzonych w Olchówce poczuł się jak u siebie, zżył się z ludźmi. Wierzy, że miejscowi też go zaakceptowali. – Nu, tak ty uże nasz – usłyszał kiedyś w gwarze od dziadka na ulicy. Przy tej ulicy, parę lat temu, z inicjatywy Krzyżańskiego stanęły krzyże katolicki i prawosławny. Każdy, kto po raz pierwszy je widzi, musi się zatrzymać, mają bowiem wspólną poprzeczkę. Ekumenizm na Podlasiu – wspólne modlitwy i wspólna ziemia – Ekumenizm zaczyna się na samym dole – na ulicy, w sklepie, w banku, wśród prostych ludzi – stwierdza ks. Aleksander Surel, proboszcz prawosławnej parafii św. Mikołaja w Narewce. To jedna z tych kresowych wsi, gdzie na jednym końcu stoi cerkiew, a na drugim kościół. Przed wojną była jeszcze synagoga. Katolikiem jest tu co piąty mieszkaniec, ale na szczęście nikt nikomu nie zagląda w metrykę chrztu. – Kiedy spłonął kościół, w jego odbudowie pomagali prawosławni – mówi ks. Grzegorz Kułakowski, proboszcz rzymskokatolickiej parafii św. Jana Chrzciciela w Narewce. W pierwszą niedzielę czerwca obaj księża spotykają się w Olchówce, odległej od Narewki o parę kilometrów. Tego dnia odbywa się we wsi święcenie pól i zagród – tradycja zakazana kiedyś przez władze. W tym roku procesja z chorągwiami po raz szósty wyruszy spod szkoły i na koniec zatrzyma się pod krzyżami. Po drodze wszyscy będą się modlić przed stacjami ustawionymi przez mieszkańców. Bo nie wystarczy być prawosławnym albo katolikiem, żeby zostać zbawionym. Źródło: National Geographic Polska Artykuł po raz pierwszy opublikowany w 2009 roku na łamach magazynu „National Geographic Polska” Konsultacja: ks. Henryk Paprocki Nasza autorka Barbara Żukowska Dziennikarka współpracująca z Travelerem. Pierwsza wyprawa na wschód i pierwsze zetknięcie z buddyzmem zrobiły na niej duże wrażenie.
25 mało znanych faktów o Holandii, których nie znajdziesz w przewodnikach
Ciekawostki o Holandii potrafią zaskoczyć nawet doświadczonych podróżników. Od narodzin tulipomanii po absurdalne prawa – ten kraj skrywa więcej tajemnic, niż się wydaje.
W tym artykule: Co warto wiedzieć na temat Holandii 25 ciekawostek o Holandii Holandia to nie tylko kraj wiatraków i rowerów. Mało kto wie, że w Amsterdamie jest więcej rowerów niż mieszkańców, a pewne prawo zakazuje… chodzenia tyłem po ulicy w niedzielę! Choć wiele osób kojarzy Holandię głównie z liberalnym podejściem i pięknymi krajobrazami, to dopiero zgłębiając lokalne zwyczaje, poznajemy jej prawdziwe oblicze. Co warto wiedzieć na temat Holandii Holandia to kraj położony w północno-zachodniej części Europy, z terytorium zależnym na Karaibach. Graniczy tylko z dwoma państwami – Belgią i Niemcami. Północno-zachodnia część kraju leży nad wybrzeżem Morza Północnego i dzieli granice morskie z Wielką Brytanią, Belgią oraz Niemcami. Holandia jest jednym z 6 państw założycielskich Unii Europejskiej. Ponadto jest współzałożycielem strefy euro, G10, NATO, OrganizacjI Współpracy Gospodarczej i Rozwoju i Światowej OrganizacjI Handlu. Największym miastem, a zarazem stolicą konstytucyjną Holandii, jest Amsterdam – dynamiczna metropolia, znana z unikalnej architektury, sieci kanałów, bogatej sceny artystycznej i liberalnej atmosfery. To również drugie najchętniej odwiedzane miasto Europy, przyciągające rocznie miliony turystów z całego świata. Co ciekawe, Holandia należy do grona nielicznych państw, które mają dwie stolice. Podczas gdy Amsterdam pełni funkcje reprezentacyjne i symboliczne, to Haga (Den Haag) uznawana jest za stolicę administracyjną. Właśnie tam mieści się siedziba rządu, parlamentu, rodziny królewskiej, a także kluczowe instytucje międzynarodowe, w tym Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości i Międzynarodowy Trybunał Karny. Wśród innych znaczących miast Holandii znajdują się: Rotterdam – największy port w Europie i centrum nowoczesnej architektury, znane z odważnych projektów urbanistycznych i kosmopolitycznego charakteru. Utrecht – historyczne miasto uniwersyteckie o średniowiecznym rodowodzie, z klimatycznymi kanałami i zabytkowymi kościołami. Eindhoven – technologiczne serce kraju, związane z firmą Philips i innowacjami przemysłowymi, a także siedziba jednego z czołowych klubów piłkarskich – PSV Eindhoven. Holandia, mimo stosunkowo niewielkiej powierzchni, wyróżnia się wysokim stopniem urbanizacji i doskonale rozwiniętą infrastrukturą transportową, co sprawia, że nawet mniejsze miasta są dobrze skomunikowane z głównymi ośrodkami gospodarczymi i kulturalnymi. Niderlandy pod względem powierzchni (41 526 km kw.) zajmują odległe 30. miejsce w Europie. Kraj podzielony jest na 12 prowincji i 388 gmin. W skład Królestwa zaliczamy sześć zamorskich państw na Karaibach, które oczywiście nie należą do struktury Unii Europejskiej. Terenami zależnymi są: Aruba, Curaçao, Bonaire, Saba, Sint Eustatius, Sint Maarten. Według statystyk z 2022 roku, w Holandii mieszka ponad 17,5 miliona osób. Jest jednym z najgęściej zaludnionych krajów na świecie, z wynikiem 530 osób na km2. W tym samym roku odnotowano także wzrost Polonii, która wynosiła blisko 220 tysięcy polskich obywateli zamieszkałych na niderlandzkich terenach. Językiem urzędowym jest niderlandzki i dla ponad 23 milionów ludzi jest on językiem ojczystym. Dodatkowo w północnej prowincji Friesland obowiązuje drugi język urzędowy – fryzyjski. Szacuje się, że operuje nim mniej niż 400 tysięcy mieszkańców. Jednak wybierając się na wycieczkę nie musimy się martwić o problemy komunikacyjne. Dlaczego? Według EF English Proficiency Index ponad 90% Holendrów mówi po angielsku. Walutą obowiązującą na terenie Niderlandów, jak w większości państw należących do Unii Europejskiej, jest euro. Przed wprowadzeniem do obiegu europejskiego środka płatności, jednostką monetarną w Holandii był gulden (tłum. złoty), wprowadzony w 1434 roku. Jedno euro to w przeliczeniu ok. 2.2 NLG. Ustrój Holandii to parlamentarna monarchia konstytucyjna. Głową państwa jest monarcha, który mianuje szefa rządu – premiera. Władza wykonawcza leży w rękach rady ministrów. Niderlandy są jednym z 12 europejskich państw, na czele którego stoi rodzina królewska. Obecnie na tronie zasiada Wilhelm-Aleksander, syn królowej Beatrycze. 25 ciekawostek o Holandii Niderlandy czy Holandia? Od 2020 roku oficjalną nazwą leżącego nad Morzem Północnym państwa są „Niderlandy”, a właściwie Królestwo Niderlandów (licząc terytoria zależne). Tamtejszy rząd zrezygnował z „Holandii”, by zwiększyć popularność mniej znanych regionów. Holandia to bowiem niewielki obszar składający się z dwóch prowincji: Noord-Holland i Zuid-Holland. Niderlandy złożone są z 12 prowincji. Dlaczego kolorem narodowym Holendrów jest pomarańczowy? Do jego popularności przyczyniła się rodzina królewska, bowiem monarchowie wywodzą się z Domu Orańskiego (ang. House of Orange). Dlatego drużyny narodowe występują w oficjalnych rozgrywkach międzynarodowych w pomarańczowych strojach. 27 kwietnia w Niderlandach odchodzony jest Dzień Króla (Koningsdag). Holendrzy tłumnie wychodzą wówczas na ulice, bawią się wspólnie podczas imprez plenerowych i wiwatują na cześć władcy. Następczynią holenderskiego tronu jest 20-letnia księżniczka Amalia, najstarsza córka króla Wilhelma-Aleksandra i królowej Maksymy. „Kwiaciarnia świata” – tak potocznie nazywana jest Holandia. Nic w tym dziwnego, bowiem Holendrzy to globalni liderzy w eksporcie ciętych kwiatów. Ponad 80% światowych cebulek pochodzi właśnie stąd. Każdego roku z blisko 4 miliardów wyprodukowanych tulipanów, ponad 2 mld opuszcza granice kraju i wędruje do najodleglejszych zakątków globu. Czy tulipany pochodzą z Holandii? Jak się okazuje, nie. Ciężko w to uwierzyć, ale powszechny symbol Holandii pochodzi z Turcji i został sprowadzony w XVI wieku. Przypomnijmy, że trzecia sobota stycznia jest Narodowym Dniem Tulipana. Tulipanowa gorączka, która ogarnęła Holandię w XVII, sprawiła, że ceny cebulek poszły znacząco w górę i przewyższały nawet wartości nieruchomości. Oczywiście skończyło się to krachem i przemysł upadł w 1637 roku. Holandia mierzy wysoko. Nie jest to jednak zasługa wysokiego budownictwa, a ludzi. Holendrzy są najwyższymi narodem na świecie. Średnia wysokość obywatela Niderlandów wynosi prawie 176 cm. Statystycznie mężczyźni mierzą niecałe 183 cm, a kobiety 171 cm. Wynikać to może z ogólnodostępnej opieki zdrowotnej, niskich nierówności społecznych czy diety bogatej w nabiał. W 2001 roku Królestwo Niderlandów stało się pierwszym kraje na świecie, które zalegalizowało małżeństwa jednopłciowe. Co więcej, stolica kraju, czyli Amsterdam jest jednym z najbardziej LGBTQ-friendly miast na świecie. W centrum metropolii znajdziemy Homomonument, pomnik upamiętniający wszystkich prześladowanych homoseksualistów bez znaczenia na pochodzenie. Mieszkańcy Niderlandów nie mają nic do ukrycia. Spacerując po uliczkach Amsterdamu, oprócz pięknej architektury, można podziwiać także wnętrza mieszkań. Bardzo rzadko spotykane są tutaj powieszone firanki w oknach. Ich otwarta kultura nie ma konkretnego wyjaśnienia. Mówi się, że uczciwi obywatele nie mają nic do ukrycia. Narodowym przysmakiem Holandii jest lukrecja. W ciągu roku Holendrzy spożywają aż 32 miliony kilogramów tego słodkiego przysmaku, co daje 2 kg słodkości na osobę. Niderlandy są najniżej położonym krajem w Europie. Blisko 26% całkowitej powierzchni znajduje się poniżej poziomu morza, w tym amsterdamskie lotnisko Schiphol. Najwyżej położonym punktem jest wzgórze w Vaalserberg (322,5 m n.p.m.), natomiast najniższym – Zuidplaspolder (7 m p.p.m). Stąd nieoficjalna nazwa kraju – Holandia oznacza „niziny”. Holendrzy są jedną z najbardziej aktywnych fizycznie oraz najzdrowszych nacji na świecie. Opierając się na danych Euro Baromteru, aż 56% osób uprawia sport przynajmniej raz w tygodniu. Na tle europejskiej średniej – która wynosi 40% – wypadają znakomicie. Holandia jest piątym najszczęśliwszym krajem na świecie według raportu World Happiness Report 2023. Przed nią znajdują się tylko Finlandia, Dania, Islandia i Szwajcaria. W Amsterdamie znajduje się 1281 mostów, które są jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta. W tysiącach liczone są również wiatraki, czyli kolejny niekwestionowany symbol Holandii. Większość z nich jest dostępna dla turystów, a mała część nadal pełnią swoja pierwotną funkcję. Niektóre z nich odprowadzają wody z lądu, a inne nadal mielą ziarna na mąkę. Wiatraki Kinderdijk znajdują się na liście światowego dziedzictwa UNESCO od 1997 roku. Królestwo Niderlandów słynie także z rowerów. Znajdziemy tutaj ponad 37 tysięcy kilometrów ścieżek dla rowerzystów. Co ciekawe, w pomarańczowym kraju jest o 5 milionów rowerów więcej niż mieszkańców. Na 17 milionów mieszkańców przypada 22 mln jednośladów (na jedną osobę przypada 1,3 dwukołowca). Przypuszcza się, że Holendrzy pokonują dziennie na rowerze przynajmniej 3 km. Najpowszechniejszym przestępstwem w Holandii jest ich kradzież. Co roku notuje się ponad 100 tysięcy takich wykroczeń. Pełna nazwa KLM to Koninklijke Luchtvaart Maatschappij. Holenderskie linie lotnicze zostały założone w 1919 roku. Flagowy przewoźnik Niderlandów jest najstarszą, działająca linią na świecie. Niderlandy posiadają również bardzo bogatą historię alkoholową. To właśnie w Holandii, w XVI wieku, wynaleziony został gin. Co więcej, tulipanowa kraina jest drugim, największym eksporterem piwa na świecie. Wiele znanych marek pochodzi właśnie stąd: Heineken, Grolsch czy Amstel. Giethoorn to niewielka wioska nazywana „Wenecją Holandii”. Nie znajdziemy tutaj żadnych ulic oraz samochodów, tylko łódki i kanały. Kolor marchewki, który znamy obecnie, został zmieniony przez holenderskich rolników, by w ten sposób uhonorować Wilhlma Orańskiego, który przyczynił się do odzyskanie przez kraj niepodległości. Pierwotnie warzywa miały barwę białą, fioletową i bladożółtą. Hymn Holandii jest najstarszym na świecie. Narodowa pieśń została skomponowana w latach 1569-1572 przez muzyka Wilhelmusa, choć za oficjalny hymn uznano ją dopiero w 1932 roku. Pub Drie Gezusters (Trzy Siostry) w Groningen nosi miano największego pubu na Starym Kontynencie. Traktowany jest jako narodowy zabytek. Król Willem-Alexander jest miłośnikiem latania. Przez ponad dwie dekady monarcha pracował dwa razy w miesiącu jako drugi pilot w KLM Royal Dutch Airlines. Nasz ekspert Filip Nowek Z wykształcenia dziennikarz, chociaż na co dzień zajmuje się komunikacją marketingową. Pasjonat podróżowania. Autor przewodników po europejskich krajach i ciekawostek o największych miastach świata. Prywatnie miłośnik tenisa i wypadów do kina.