Ten dzień w lutym zapowiada wiosnę. Ma związek z celtycką boginią płodności
Imbolc, starożytne święto celtyckie obchodzone 1 lutego, to czas światła, płodności i duchowego oczyszczenia. Oto jak dawniej i dziś wita się nadchodzącą wiosnę.
Spis treści Pochodzenie Imbolc Komu oddaje cześć Imbolc? Jak Brigid zmieniała się z czasem Współczesne pogańskie tradycje Imbolc Od stuleci to celtyckie święto zapowiada nadejście wiosny poprzez ogień, światło i rytuały. Kiedy dni zaczynają się wydłużać, tysiące ludzi gromadzi się w Irlandii i Szkocji, by świętować powrót światła po długiej, ciemnej zimie. Gaelickie święto Imbolc należy do najwcześniejszych obchodów początku wiosny na świecie. Imbolc przypada 1 lutego – pomiędzy przesileniem zimowym (Yule) a równonocą wiosenną (Ostara). To starożytne celtyckie święto odnowy i narodzin. W tradycjach celtyckich ogień symbolizuje odradzanie się, płodność i oczyszczenie. W czasie Imbolc często zapala się świece, organizuje ogniska we wspólnych przestrzeniach oraz celebruje sezonową zmianę – coraz więcej światła i cieplejsze dni. Jakie są kluczowe tradycje Imbolc i dlaczego świętuje się je właśnie wtedy? Oto wszystko, co warto wiedzieć o święcie, które otwiera drzwi wiośnie. Pochodzenie Imbolc Imbolc jest jednym z czterech świąt ognia w obrębie koła roku w neopogańskim kalendarzu. Koło roku tworzy osiem świąt: cztery związane ze zmianą pór roku oraz cztery tzw. dni pośrednie (święta ognia) – Imbolc, Beltane, Lughnasadh i Samhain. Wyznaczają one punkty „w połowie drogi” między przesileniami a równonocami. Słowo Imbolc tłumaczy się ze staroirlandzkiego jako „w brzuchu”. To nawiązanie do płodności i oczyszczenia – zarówno u ludzi, jak i w naturze – gdy wiosna zaczyna się wyraźniej zaznaczać. Pierwsza wzmianka o Imbolc pojawia się w literaturze irlandzkiej, w sadze znanej jako „Cykl usterski”. Uważa się, że została spisana między VIII a XI wiekiem. To zbiór opowieści przekazywanych ustnie, które dopiero później zapisali średniowieczni skrybowie. W sadze czytamy: – Nikt nie przejdzie przez ten kraj, jeśli nie zazna bezsenności od Samain (Samhain), kiedy lato kładzie się do spoczynku, aż do Imbolc, gdy na początku wiosny doi się owce, i od Imbolc do Beltine (Beltane) na początku lata, i od Beltine do Bron Trogain, w jesiennej żałobie ziemi. Komu oddaje cześć Imbolc? Święto jest poświęcone bogini Brigid – córce Dagdy, wodza bogów. Brigid, znana jako Potrójna Bogini, łączona jest z kowalstwem, poezją, uzdrawianiem, płodnością i proroctwem. Ponieważ Imbolc wywodzi się ze świata celtyckiego sprzed chrystianizacji, pierwotnie celebruje Brigid jako boginię. Budząca się po zimie ziemia wiąże się z jej związkiem z płodnością oraz nadejściem cieplejszych miesięcy. Za ważne znaki początku Imbolc uznawano m.in. pierwsze pędy czosnku niedźwiedziego oraz start produkcji mleka u krów. Odwołania do białych krów, owiec i świeżego mleka podkreślają także motywy oczyszczenia i płodności. Dawne tradycje i rytuały Imbolc obejmowały m.in. rozpalanie ognisk, by „rozmrozić” zamarzniętą ziemię. Wieszano też Krzyż Brigid – o czterech równych ramionach – nad drzwiami lub pod belkami stropu jako ochronę domu. Wynoszono na zewnątrz świętą tkaninę, aby Brigid mogła ją pobłogosławić uzdrawiającą energią. Wsłuchiwano się również w śpiew ptaka – konkretnie skowronka. Jego pieśń miała oznaczać, że w tym roku wiosna przyjdzie wcześniej. Jak Brigid zmieniała się z czasem Z biegiem lat pogańskie i przedchrześcijańskie bóstwa – takie jak Brigid – zaczęły przenikać do chrześcijaństwa. Obok św. Patryka i św. Kolumby, św. Brygida jest jedną z trzech patronek Irlandii. Chrześcijańskie obchody Dnia św. Brygidy przypadają tego samego dnia co Imbolc, czyli 1 lutego. Legenda o św. Brygidzie sięga V wieku. Według przekazów założyła ona pierwszy żeński klasztor w Irlandii, w Kildare. Opowieści o Brygidzie mówią m.in. o przywróceniu wzroku niewidomej zakonnicy dzięki modlitwie. Wspominają też o cudownym zamienieniu wody w piwo w kolonii dla trędowatych oraz o przemienieniu jednej beczki wody w piwo dla 18 kościołów. W chrześcijaństwie św. Brygida uznawana jest za patronkę hodowców bydła mlecznego, krów, położnych, niemowląt i kowali. To wyraźnie nawiązuje do powiązań bogini Brigid z płodnością. Warto jednak odróżniać Brigid – starożytną boginię – od św. Brygidy, mimo podobieństw w obchodach. Dziś wiele elementów Imbolc i Dnia św. Brygidy przenika się – zwłaszcza w Irlandii. Obie tradycje koncentrują się na podobnych praktykach i na sezonowym zwrocie ku wiośnie. W Szkocji częściej świętuje się Imbolc pod własną nazwą, bo kraj ten silnie podkreśla dziedzictwo celtyckie. Podczas obchodów Imbolc i Dnia św. Brygidy często można zobaczyć Krzyż Brigid nad drzwiami, zapalone świece oraz wspólną ucztę, która ma uczcić nadejście cieplejszego sezonu. Tradycje Imbolc mocniej akcentują naturę – np. spacery, sianie nasion i nasłuchiwanie skowronka. Z kolei chrześcijańskie obchody Dnia św. Brygidy podkreślają uzdrawiającą moc świętej. Często wiążą się z odwiedzinami świętych studni rozsianych po całej Irlandii. Współczesne pogańskie tradycje Imbolc Poza Irlandią i Szkocją Imbolc obchodzą dziś również wiccanie, druidzi i inne wspólnoty duchowe. W centrum współczesnego świętowania stoją refleksja, odnowa i wyznaczanie intencji na nadchodzący rok. Jednym ze sposobów wyznaczania intencji jest zasadzenie paczki nasion. Podczas tego rytuału celebrujący wypowiadają życzenia i postanowienia, które ustalili w czasie Yule. Wraz ze wzrostem rośliny ma to przypominać, by przez cały rok pielęgnować swoją intencję uważnie i konsekwentnie. Inne praktyki to zostawianie masła i piwa dla Brigid, nasłuchiwanie śpiewu skowronka, wykonywanie Krzyży Brigid, pisanie poezji, spacery na łonie natury oraz rytuały ze świecami. Jeśli chodzi o największe obchody związane z Imbolc, warto pojechać do hrabstwa Kildare – miejsca, w którym św. Brygida miała założyć swój klasztor. Odbywa się tam pięciodniowy festiwal Brigid, Spirit of Kildare Festival, który celebruje chrześcijańskie święto, splatając je z tradycjami celtyckimi i pogańskimi w hołdzie dla irlandzkiego dziedzictwa. Źródło: National Geographic
Ekspertka: w Polsce rośnie popularność pogaństwa. Słowiańska kultura, święta i rytuały wracają do łask
Według najnowszych badań pogaństwo w Polsce to dynamicznie rozwijające się zjawisko. Choć oficjalnie polskich pogan jest tylko kilka tysięcy, dr Joanna Malita-Król z Instytutu Religioznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego sugeruje, że realna liczba wyznawców może sięgać nawet kilkunastu tysięcy i stale rośnie.
Dane ze Spisu Powszechnego z 2021 roku wskazują na ponad 4,7 tys. osób deklarujących się jako poganie, z czego większość stanowią rodzimowiercy (wyznawcy współczesnej religii słowiańskiej), choć obecni są również druidzi czy asatryjczycy. Rosnąca popularność tych praktyk jest ściśle powiązana z odrodzeniem zainteresowania słowiańskim dziedzictwem w popkulturze, modzie oraz mediach społecznościowych. Kim są współcześni polscy poganie? Dla wielu osób pogaństwo staje się odpowiedzią na rozczarowanie dominującym Kościołem Katolickim. Proces sekularyzacji nie oznacza bowiem zaniku potrzeb duchowych, lecz ich przesunięcie w stronę form mniej dogmatycznych. Według Mality-Król uczestnicy pogańskich rytuałów często opisują to doświadczenie jako poczucie „bycia w domu” i odnalezienie swojego miejsca w świecie. Wbrew stereotypom, poganie nie są grupą odizolowaną od społeczeństwa. To zróżnicowana społeczność mieszkająca głównie w miastach, obejmująca osoby o każdym poziomie wykształcenia i statusie. Cechą charakterystyczną polskich pogan jest ogromne oczytanie – zgłębianie słowiańszczyzny wymaga wiedzy, co sprawia, że w pogańskich domach często są pokaźne biblioteki. Filozofia i praktyka religijna Jedną z kluczowych cech, która odróżnia pogaństwo od religii instytucjonalnych, jest brak sztywnego zestawu dogmatów. To nie jest religia ortodoksyjna (oparta na wierze w doktryny), ale ortopraksyjna, gdzie fundamentem jest rytuał i praktyka. Duchowość ta jest głęboko osadzona w cyklu natury. Główne święta wyznaczają kluczowe momenty w roku: przesilenia (zimowe i letnie), równonoce (wiosenna i jesienna) oraz fazy cyklu wegetacyjnego. To właśnie wtedy odbywają się najważniejsze obrzędy, takie jak Jare Gody, Noc Kupały, Dziady czy Szczodre Gody. Do tego mogą dochodzić święta poświęcone poszczególnym bóstwom: święto dla Welesa z początkiem lutego, święto Peruna w lipcu, a Mokoszy w sierpniu. Rytuały towarzyszą również kluczowym etapom w życiu człowieka – narodzinom, wejściu w dorosłość, zaślubinom czy śmierci. Pogańskie źródła polskich tradycji Wiele powszechnie znanych polskich zwyczajów ma korzenie tkwiące w dawnych wierzeniach Słowian. Przykładem są Szczodre Gody pod koniec grudnia (przesilenie zimowe), podczas których świętuje się narodziny boga słońca, Daźboga. Elementy takie jak puste miejsce przy stole (pierwotnie dla przodków), 12 potraw symbolizujących miesiące czy siano pod obrusem to dawne tradycje lokalne, które przetrwały w zmienionej formie i zostały zaadaptowane w nowej, chrześcijańskiej rzeczywistości. Współczesna praktyka pogańska może być zarówno indywidualna jak i wspólnotowa. Grupy wyznaniowe często organizują otwarte rytuały, o których informują w mediach społecznościowych, pozwalając osobom postronnym na obserwację lub czynny udział. Decyzja o pełnym wstąpieniu do wspólnoty jest zazwyczaj przypieczętowana obrzędem inicjacyjnym. Dr Joanna Malita-Król jest autorką książek „W rytualnym kręgu. Opowieść o współczesnych poganach w Polsce” oraz „Polscy Wiccanie. Studium religii przeżywanej”. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Tradycyjna kuchnia włoska nie istnieje! Dlaczego tak właśnie twierdzi profesor Grandi z Parmy?
Kuchnia włoska, wpisana niedawno na listę UNESCO, może wcale nie być tak „tradycyjna”, jak ją postrzegamy. Historyk Alberto Grandi twierdzi, że to mit, który skutecznie zamydla oczy nie tylko turystom.
Kuchnię włoską właśnie wpisano na listę Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości UNESCO, co wywołało we Włoszech falę euforii. Ta narodowa satysfakcja była w dużej mierze podyktowana chęcią dorównania Francji i Japonii, które otrzymały to wyróżnienie znacznie wcześniej. Jednak włoski historyk jedzenia, profesor Alberto Grandi uważa, że za fasadą dumy kryje się mit, który przysłania prawdziwą historię kuchni włoskiej, ukształtowaną przez głód, migrację i pomysłowość. Prawdziwe oblicze kuchni włoskiej Według źródeł przywoływanych przez Grandiego, włoska kuchnia wcale nie opiera się na historycznym, spójnym kanonie, lecz na procesach zachodzących pod koniec XX wieku, kiedy to regionalne tradycje regionalne zostały „zmontowane” na potrzeby turystyki i narodowego pocieszenia. Prawdziwe losy włoskiego jedzenia to nie sielankowe obrazy babć robiących makaron, lecz narodowa ucieczka przed głodem. Włosi, którzy emigrowali do USA czy Brazylii, nie przywozili ze sobą wykwintnych przepisów, bo w swojej ojczyźnie najczęściej cierpieli niedostatek. I to właśnie za granicą, stykając się z nieznaną wcześniej obfitością mięsa, sera i pszenicy, wymyślali nowe dania, które później powróciły do Włoch jako rzekomo „odwieczna tradycja”. Boom gospodarczy lat 50 – klucz do kulinarnej historii Włoch Kluczowy dla rodzimego rozwoju kuchni Włoch był boom gospodarczy w latach 1955–1965. W tym krótkim czasie Włochy przeszły kulinarną rewolucję – pojawienie się lodówek i supermarketów sprawiło, że mięso przestało być luksusem, a jego obfitość stała się codziennością. Współczesna pewność siebie Włochów w kwestiach kulinarnych jest w rzeczywistości efektem tamtego nagłego przejścia z biedy do dostatku. Alberto Grandi uważa, że dzisiejszy „kulinarny patriotyzm” Włochów jest nieuprawniony. Politycy domagają się ochrony czystości kuchni, choć sami dorastali na produktach przemysłowych. Według historyka włoska kuchnia tak naprawdę wynika z adaptacji i asymilacji. Jej dzisiejszy kształt wynika z podkradania i przetwarzania różnych, także zewnętrznych wpływów. Próby zdefiniowania narodowego menu przypominają próbę zamknięcia go w szklanej kuli. Czy UNESCO nagrodziło „pocztówkę"? Mit tradycyjnej kuchni jest dodatkowo podsycany przez zagraniczne fantazje o Włoszech jako krainie wiecznego słońca i rodzinnych biesiad, co według Grandiego ma tyle wspólnego z rzeczywistością, co musical „Mamma Mia” z grecką gospodarką. Włosi rzadko prostują te opowieści, ponieważ im pochlebiają i przynoszą zysk. To, co ostatecznie zgłoszono do UNESCO, autor nazywa „pocztówką” – starannie oświetloną i skomponowaną wersją rzeczywistości, która służy jako rodzaj narodowej terapii, a nie rzetelnej historii. Prawdziwa tożsamość kulinarna Włoch jest „niespokojna, pomysłowa i wspaniale nieczysta” – jak ujmuje to historyk. Można ją porównać do starego, rodzinnego domu, który nowi właściciele przedstawiają jako nienaruszony zabytek sprzed wieków. A tak naprawdę każde pokolenie dobudowywało w nim nowe pokoje z materiałów, które były pod ręką, byle tylko uciec przed chłodem. A kulinarny skansen, który dziś podziwiamy, jest piękny, ale nieprawdziwy. Alberto Grandi jest autorem książek, m.in. „La cucina italiana non esiste. Bugie e falsi miti sui prodotti e i piatti cosiddetti tipici" (Kuchnia włoska nie istnieje. Kłamstwa i mity o produktach i potrawach uważanych za typowe) oraz „Denominazione di origine inventata. Le bugie del marketing sui prodotti tipici italiani” (Wymyślona nazwa pochodzenia. Marketingowe kłamstwa na temat włoskich produktów regionalnych). Źródło: The Guardian Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Te tradycje świąteczne łamią schematy. Tak wygląda Boże Narodzenie na świecie
Zbliżają się Święta Bożego Narodzenia, a wraz z nimi tak dobrze znane nam tradycje, jak dwanaście wigilijnych potraw, dzielenie się opłatkiem, prezenty pod choinką czy spotkania z bliskimi. Choć dla wielu z nas to stały element grudniowych celebracji, w niektórych miejscach na świecie obchody wyglądają zupełnie inaczej. W wielu krajach Boże Narodzenie zaskakuje nieoczywistymi zwyczajami, które potrafią zdumiewać, wzruszać, a czasem nawet bawić.
Spis treści: Islandia Australia Finlandia Ukraina Dania Wenezuela Japonia Choć często narzekamy, że współczesne święta zdominowały pośpiech, konsumpcja i listy zakupów, spojrzenie na to, jak celebrują je inne kultury, potrafi przywrócić perspektywę. Świąteczne tradycje – ukształtowane przez historię, klimat, lokalne wierzenia i rodzinne wspólnoty – bywają zaskakująco różnorodne. W wielu miejscach świata Boże Narodzenie wciąż zachowuje charakter głęboko symboliczny, a nacisk kładzie się nie tyle na prezenty, ile na wspólnotę, rytuał i tradycje przekazywane z pokolenia na pokolenie. To właśnie ta różnorodność pokazuje, że święta mogą przybierać wiele form, a ich istota pozostaje uniwersalna i obejmuje budowanie więzi, pamięć o bliskich oraz poszukiwanie chwili wytchnienia w rytmie codzienności. Islandia – świąteczna tradycja czytania w ramach jólabókaflóð Islandia od dekad pielęgnuje wyjątkowy zwyczaj, który nie ma odpowiednika w innych częściach świata – jólabókaflóð, czyli „świąteczny zalew książek”. To tradycja głęboko osadzona w historii kraju: narodziła się w czasach II wojny światowej, kiedy przywożenie większości dóbr było ściśle ograniczone, a papier nie podlegał reglamentacji. Książki stały się więc najpraktyczniejszym, a zarazem najbardziej symbolicznym podarunkiem. Dziś rytuał ten wspiera lokalny rynek wydawniczy, a także dbałość o język islandzki, który – mimo silnych instytucjonalnych starań – uznawany jest za jeden z najbardziej zagrożonych zanikiem w Europie w perspektywie długoterminowej. W Wigilię, tuż po uroczystej kolacji, rodziny obdarowują się książkami i spędzają wieczór na lekturze – często przy świetle świec, z gorącą czekoladą lub tradycyjnymi słodyczami w zasięgu ręki. To rytuał na tyle uniwersalny, że można go odtworzyć w każdym zakątku świata. W kraju, w którym zimowa noc trwa niemal bez końca, a literatura od pokoleń buduje poczucie wspólnoty, Boże Narodzenie staje się zatem chwilą wyciszenia – czasem, w którym słowo pisane ponownie zbliża ludzi i nadaje świętom spokojny rytm. Australia – Boże Narodzenie w słońcu i rodzinny mecz krykieta Gdy Europa pogrążona jest w zimie, mieszkańcy Australii świętują Boże Narodzenie w pełnym letnim słońcu. To nadaje grudniowym tradycjom zupełnie inny charakter – spotkania rodzinne odbywają się na dworze, a stoły zastępują pikniki, grille i wspólne aktywności. Jednym z najbardziej charakterystycznych zwyczajów jest świąteczny mecz krykieta rozgrywany w ogrodach, parkach i na plażach. W przeciwieństwie do oficjalnych reguł tej dyscypliny, to wydarzenie nie ma charakteru rywalizacji. Liczy się przede wszystkim wspólna zabawa i udział wszystkich – niezależnie od wieku czy umiejętności. Atmosfera jest swobodna, dzieci grają na równi z dorosłymi, zasady bywają ustalane na bieżąco i wynik schodzi na dalszy plan. W wielu rodzinach funkcjonują własne warianty gry, przekazywane z roku na rok, co dodatkowo wzmacnia jej nieformalny charakter. Finlandia – Wigilia jako czas pamięci o zmarłych W Finlandii jednym z najważniejszych elementów świąt Bożego Narodzenia jest odwiedzanie grobów bliskich. To zwyczaj wyjątkowy na tle europejskich tradycji, w którym duchowe przygotowanie do świąt łączy się z refleksją i ciszą. Według danych rządowych nawet trzy czwarte fińskich gospodarstw domowych bierze udział w tym rytuale. W wigilijny wieczór cmentarze rozświetlają się tysiącami świec, tworząc krajobraz, który wielu Finów uznaje za najbardziej poruszający symbol świąt – spokojny, pełen godności i skupienia. Dla wielu rodzin wizyta na cmentarzu staje się także wstępem do kolejnego ważnego zwyczaju – wspólnej sauny. To moment oczyszczenia i przejścia, głęboko zakorzeniony w fińskiej kulturze, łączący pokolenia i wzmacniający poczucie wspólnoty. W Finlandii święta mają więc nie tylko wymiar rodzinny, lecz także introspektywny, ponieważ przypominają o ciągłości więzi i obecności przodków w codziennym życiu. W kulturze, która szczególnie ceni spokój, naturę i uważność, Wigilia staje się więc chwilą wyciszenia, zanim rozpocznie się radosna część świątecznej celebracji. Ukraina – pajęczyna na choince jako znak szczęścia W zachodniej Ukrainie jedną z najbardziej niezwykłych bożonarodzeniowych tradycji jest dekorowanie choinki stylizowaną pajęczyną. Zwyczaj ten wywodzi się z lokalnej legendy o ubogiej wdowie, której wigilijne drzewko zostało nocą magicznie ozdobione przez pająka. Rankiem pajęczyny zamieniły się w lśniące, srebrzyste nici, a od tego dnia rodzinie miało już nigdy niczego nie zabraknąć. To opowieść o nadziei, wdzięczności i cichej obietnicy odmiany losu – wartościach silnie obecnych w ukraińskim folklorze. Współczesne ozdoby powstają z papieru, drutu i drobnych dekoracyjnych elementów. Motyw pajęczyny stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli ukraińskich świąt. Co więcej, znalezienie prawdziwej pajęczyny na choince uchodzi za znak szczęścia, dlatego w okresie świątecznym tradycyjnie się ich nie usuwa. Ten zwyczaj pokazuje, jak silnie ukraińskie święta zakorzenione są w symbolice natury i jak dawne opowieści wciąż przenikają współczesne formy celebracji. Dania – klippe klistre, czyli święta tworzone własnymi rękami Duńska tradycja klippe klistre, dosłownie oznaczająca „ciąć i kleić”, należy do najbardziej charakterystycznych świątecznych rytuałów Skandynawii. Na kilka tygodni przed Bożym Narodzeniem w domach, szkołach i miejscach pracy organizowane są wspólne warsztaty rękodzielnicze, podczas których powstają papierowe ozdoby: plecione serca, girlandy, gwiazdki i dekoracje nawiązujące do prostoty nordyckiego wzornictwa. Spotkaniom towarzyszy atmosfera hygge – poczucie ciepła, bliskości i niespiesznego bycia razem. Na stołach pojawiają się tradycyjne przekąski, takie jak æbleskiver, oraz aromatyczny gløgg, czyli duńskie grzane wino. Dla wielu rodzin to równie istotny element świąt jak sama Wigilia, a własnoręcznie wykonane dekoracje przechowywane są przez lata. Duńczycy pokazują w ten sposób, że świąteczna magia może tkwić w prostych czynnościach i wspólnym tworzeniu, a nie w rozbudowanych dekoracjach czy kosztownych ozdobach. Wenezuela – na poranną mszę… na rolkach W Wenezueli świąteczny czas ma radosny, dynamiczny charakter, pełen muzyki i wspólnego ruchu. Najbardziej rozpoznawalnym zwyczajem jest sposób, w jaki wierni docierają na poranne msze Misa de Aguinaldo, odprawiane między 16 a 24 grudnia – na rolkach. W wielu miastach ulice bywają czasowo zamykane, aby umożliwić bezpieczny przejazd, a charakterystyczny dźwięk rolek sunących po asfalcie stał się jednym z symboli grudniowych poranków. Dzieci kładą się spać wcześniej, by zdążyć na nabożeństwo o świcie, dorośli nierzadko jeżdżą przez całą noc, a wspólna droga do kościoła zamienia się w spontaniczne spotkania sąsiadów i rodzin. Same msze mają radosny, muzyczny charakter, a poczucie wspólnoty jest wyjątkowo silne. Nawet jeśli nie wszyscy poruszają się na rolkach, sens tej tradycji pozostaje uniwersalny i polega na wspólnym świętowaniu, które nie zamyka się w czterech ścianach, lecz przenosi się na ulice i place miast. Japonia – Boże Narodzenie jako święto bliskości W Japonii Boże Narodzenie przybrało formę całkowicie odmienną od europejskiej tradycji. W kraju o niewielkich chrześcijańskich korzeniach Wigilia stała się przede wszystkim świętem par, bardziej przypominającym Walentynki niż rodzinne spotkanie przy stole. W grudniu miasta rozświetlają się widowiskowymi iluminacjami, restauracje przygotowują specjalne menu na ten wieczór, a rezerwacje w luksusowych hotelach z widokiem na panoramę Tokio czy Osaki często dokonywane są z dużym wyprzedzeniem. Także świąteczne menu ma tu wyjątkowy charakter. Najpopularniejszym deserem jest kurisumasu keki – lekki biszkopt z bitą śmietaną i truskawkami, który stał się symbolem japońskich świąt. Dla wielu par Wigilia jest okazją do zatrzymania się w intensywnym rytmie codzienności i spędzenia czasu wyłącznie we dwoje. To święto ukształtowane przez nowoczesność i miejską estetykę, w którym najważniejsze są bliskość, uważność i celebracja prostych gestów. Źródło: BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Plecionkarstwo na liście UNESCO. Polska tradycja doceniona po 18 latach starań
Polska może świętować: nasze tradycje plecionkarskie trafiły na prestiżową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. To ogromny sukces dla rzemieślników m.in. z Nowego Tomyśla, Rudnika nad Sanem i Łowicza.
10 grudnia 2025 roku, podczas 20. sesji Międzyrządowego Komitetu ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego w New Delhi w Indiach, ogłoszono wpisanie plecionkarstwa z Polski na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. To symboliczny moment, który wieńczy niemal 18 lat starań polskiej społeczności plecionkarzy i wikliniarzy, zwłaszcza z regionów Nowego Tomyśla, Rudnika nad Sanem i okolic Łowicza. Historia starań o wpis na listę UNESCO Początki zorganizowanych działań plecionkarzy sięgają 2000 roku, kiedy społeczność z Nowego Tomyśla postanowiła pobić rekord Guinnessa, tworząc największy wiklinowy kosz na świecie. W 2004 roku od powołano Ogólnopolskie Stowarzyszenie Plecionkarzy i Wikliniarzy. W 2007 roku zorganizowano pierwszy światowy konkurs wyplatania w Nowym Tomyślu, co pozwoliło środowisku jeszcze bardziej się zintegrować. W tym samym roku rozpoczęto starania o wpis na krajową listę dziedzictwa kulturowego, co zakończyło się sukcesem w 2018 roku. Na tym jednak nie poprzestano – kolejnym celem był wpis na światową listę UNESCO. Wniosek do powstał we współpracy z instytucjami kultury i samorządami. Nowy Tomyśl i Rudnik nad Sanem – kolebki plecionkarstwa Nowy Tomyśl w Wielkopolsce oraz Rudnik nad Sanem na Podkarpaciu to główne ośrodki, w których plecionkarstwo nie tylko przetrwało, ale rozkwitło. W Nowym Tomyślu od XVIII wieku uprawiano wiklinę, co przyczyniło się do rozwoju rzemiosła. W 1878 roku w Rudniku nad Sanem założono pierwszą w Polsce Szkołę Koszykarską, gdzie uczono technik wyplatania. W tych regionach do dziś działa wielu rzemieślników i artystów zajmujących się plecionkarstwem. To właśnie ich praca, zaangażowanie i determinacja przyczyniły się do sukcesu na arenie międzynarodowej. Andrzej Pawlak, inicjator wpisu i obecny skarbnik stowarzyszenia, odegrał kluczową rolę w całym procesie. Czym jest plecionkarstwo? Surowce, tradycje, przekazywanie wiedzy Plecionkarstwo to jedna z najstarszych dziedzin rzemiosła w Polsce. Polega na ręcznym wyplataniu przedmiotów codziennego użytku – takich jak kosze, pojemniki, naczynia – z naturalnych materiałów roślinnych, w tym przede wszystkim z wikliny. Wiklina, czyli młoda wierzba, stanowi podstawowy surowiec wykorzystywany przez 90% plecionkarzy w Polsce. Praca wikliniarza to nie tylko wyplatanie – to także uprawa, zbiór, korowanie i przygotowanie materiału. Tradycja opiera się na przekazywaniu wiedzy z pokolenia na pokolenie oraz głębokim szacunku do natury. W dzisiejszych czasach plecionkarstwo ma coraz bardziej artystyczny charakter i jest traktowane częściej jako hobby niż zawód. Dawniej było to źródło utrzymania, szczególnie w rejonach ubogich w przemysł. Co dalej? Plany na przyszłość i ratowanie ginącego rzemiosła Ogólnopolskie Stowarzyszenie Plecionkarzy i Wikliniarzy, z prezesem Antonim Skrzypczakiem, ma ambitne plany. Najważniejszym z nich jest powołanie Europejskiego Centrum Wikliny w Nowym Tomyślu. Wpis na listę UNESCO ma ułatwić pozyskiwanie środków i wsparcia instytucjonalnego. Stowarzyszenie chce również zintensyfikować działania edukacyjne – organizować warsztaty, wystawy i projekty, które umożliwią młodym ludziom poznanie i kontynuowanie tej tradycji. Choć dziś plecionkarstwo nie jest już zawodem masowym, to uznanie UNESCO może przyczynić się do jego renesansu i ochrony. Źródła: Gov.pl, Dzieje.pl, Polskie Radio Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Droga do Bożego Narodzenia. Kiedy przypada adwent i jak się go obchodzi w Polsce i na świecie?
Adwent to wyjątkowy okres w kalendarzu liturgicznym: czas oczekiwania na Boże Narodzenie i duchowego oczyszczenia. Obfituje w różnorodne tradycje, zarówno w Polsce jak i innych krajach. Inaczej obchodzą go katolicy, inaczej protestanci, a w kościele prawosławnym zastępuje go inny, choć podobny zwyczaj.
Spis treści: Kiedy przypada adwent i ile trwa? Tradycje i zwyczaje w Polsce – adwent w praktyce Adwent w różnych tradycjach chrześcijańskich Adwentowe symbole Kiedy zaczyna się adwent? To pytanie co roku zadają sobie miliony chrześcijan. Tygodnie poprzedzające Boże Narodzenie to czas szczególnych tradycji które, jak wszystkie zwyczaje, podlegają też zmianom. Przez wieki adwent zyskiwał nowe elementy, ale jego centralnym przesłaniem pozostaje oczekiwanie na przyjście Jezusa oraz odnowa duchowa, która ma pozwolić pełniej przeżyć święta Bożego Narodzenia. Kiedy przypada adwent i ile trwa? Adwent jest czasem ruchomym. W kościele katolickim zawsze obejmuje cztery niedziele przed Bożym Narodzeniem. W praktyce oznacza to, że jego początek może przypadać między 27 listopada a 3 grudnia. W 2025 roku ta pierwsza niedziela przypadła na 30 listopada. Adwent trwa do Wigilii Bożego Narodzenia, czyli 24 grudnia. Liczba dni adwentu co roku może się nieco różnić, w zależności od układu kalendarza. Tradycje i zwyczaje w Polsce – adwent w praktyce W Polsce to całe bogactwo tradycji, obchodzonych z różną intensywnością. Pojawiają się też nowe - np. kalendarze adwentowe są coraz popularniejsze i przywędrowały do nas z krajów protestanckich. Najważniejsze z polskich tradycji to: Roraty – msze święte odprawiane o świcie, najczęściej przed wschodem słońca. Dzieci i dorośli przynoszą ze sobą lampiony symbolizujące światło Chrystusa. W niektórych parafiach organizowane są konkursy na najpiękniejszy lampion roratni. Wieńce adwentowe – najczęściej wykonane z gałązek drzew iglastych, ozdobione czterema świecami. Co tydzień zapala się kolejną świecę, symbolicznie rozpoczynając kolejne etapy oczekiwania. Według tradycji świece symbolizują nadzieję, pokój, radość oraz miłość. Kalendarz adwentowy – kolorowe kalendarze z okienkami, za którymi kryją się słodycze lub cytaty biblijne. Dzieciom i dorosłym mają codziennie przypominać o istocie adwentu. Modlitwa i postanowienia adwentowe – wiele osób podejmuje decyzję o większym zaangażowaniu w modlitwę, czytaniu Pisma Świętego lub drobnych wyrzeczeniach (np. rezygnacji z rozrywki) w ramach przygotowania do świąt. Zgodnie z dawną polską tradycją adwent był czasem powściągliwości, w którym unikało się hucznych zabaw czy wesel, skupiając się na refleksji i dążąc do oczyszczenia. Adwent w różnych tradycjach chrześcijańskich Chociaż adwent jest przede wszystkim związany z tradycją Kościoła katolickiego, obchodzą go też inne kościoły. W kościołach protestanckich to także okres czterech niedziel przed Bożym Narodzeniem, z naciskiem na refleksję i oczekiwanie na ponowne przyjście Jezusa. W kościołach ewangelickich popularne są kalendarze oraz pieśni adwentowe. Kościół prawosławny nie obchodzi adwentu tylko 40-dniowy post filipowy. Trwa on od 15 listopada do 24 grudnia. W przeciwieństwie do adwentu z kościołów obrządku rzymskiego, tu zalecany jest post. Trwają też modlitwy i nabożeństwa, podkreślając duchowe oczyszczenie przed świętami. Adwentowe symbole Symbolika świec i wieńców Wieńce adwentowe mają swoje korzenie w tradycji protestanckiej, jednak dziś są powszechne w wielu domach i kościołach różnych wyznań. Cztery świece, ustawione na wieńcu, symbolizują cztery niedziele adwentu, a każda z nich ma własne znaczenie. Palenie świec jest rytuałem łączącym pokolenia i wzmacniającym więzi rodzinne. Kolor świec również niesie symbolikę: trzy świece są fioletowe (kolor pokuty i oczekiwania), a jedna – różowa (symbolizująca radość trzeciej niedzieli adwentu). W niektórych miejscach pojawia się piąta, biała świeca – zapalana w Wigilię Bożego Narodzenia. Roraty i inne praktyki duchowe Roraty są jednym z najbardziej charakterystycznych nabożeństw czasu adwentu. Odprawiane przed świtem, mają wyjątkowy klimat – świątynie rozświetlone są wyłącznie światłem lampionów i świec. To obrzęd kładący nacisk na modlitwę do Matki Bożej oraz refleksję nad przygotowaniem do narodzin Jezusa. Oprócz rorat wierni często uczestniczą w rekolekcjach adwentowych i spowiedzi. Wspólnoty parafialne często organizują zbiórki charytatywne, akcje pomocy potrzebującym czy spotkania przy wieńcu adwentowym, podczas których wspólnie się modlą i śpiewają pieśni adwentowe. Dla wielu osób adwent jest impulsem do podjęcia ważnych decyzji życiowych, pracy nad własnym charakterem i relacjami z bliskimi. Do tradycji adwentowych można zaliczyć też przygotowywanie domów na święta – sprzątanie, dekorowanie oraz coraz popularniejsze w Polsce wspólne pieczenie pierników. Źródła: PAP, Onet, Britannica Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ostatni mistrzowie katany w Japonii. Ginąca sztuka wykuwania samurajskich mieczy
Dawniej w Kraju Kwitnącej Wiśni działały tysiące rzemieślników wytwarzających tradycyjne miecze – katany. Dziś pozostało ich już tylko kilku.
W przebudowanej stodole, przy jednej z bocznych uliczek na japońskim półwyspie Tango, około 120 km na północ od Kioto, trzej mężczyźni pracują z ogniem. Wśród buchających płomieni, przy piecu osiągającym temperaturę 1300 st.C, Kosuke Yamazoe rytmicznie uderza 7-kilogramowym młotem w rozżarzoną stal. Na tle deszczu iskier opadających na glinianą podłogę Tomoyuki Miyagi pewnie trzyma szczypcami rozpalony metal i dołącza do rytuału uderzeniami mniejszego młotka. Obok, przy zadymionej ścianie, Tomoki Kuromoto parzy herbatę. To siedziba Nippon Genshosha – jednej z ostatnich na świecie kuźni wytwarzających samurajskie miecze, czyli katany. Umierający zawód Od setek lat miecznicy tworzyli ostrza dla japońskich wojowników, w tym legendarnych samurajów. Dawne rejestry wymieniają tysiące nazwisk takich rzemieślników. Tradycja ta zaczęła jednak zanikać po roku 1876, kiedy to w Japonii zakazano noszenia broni w miejscach publicznych. Po II wojnie światowej okupacyjne władze amerykańskie zakazały produkcji katan, co doprowadziło do zniknięcia wielu warsztatów i utraty źródeł utrzymania przez ich właścicieli. Dziś pozostało ok. 200 licencjonowanych mieczników, ale nie wszyscy oni pozostają aktywni. Yamazoe, Miyagi i Kuromoto są jedynymi twórcami katan w regionie, który niegdyś szczycił się kuźniami należącymi do najstarszych w kraju. – To smutne, że ten zawód umiera – mówi Kuromoto. Mimo to wspólnie starają się zachować tę zanikającą sztukę. Trójka kowali po trzydziestce poznała się w czasie wymagającego, 10-letniego stażu w Tokio u mistrzów Yoshikazu i Yoshindo Yoshiharów. To ojciec i syn należący do najbardziej cenionych w Japonii rzemieślników wykuwających miecze. Prace starszego Yoshihary znajdują się m.in. w kolekcji nowojorskiego Metropolitan Museum of Art, zaś jego dziadek był znanym kowalem z okresu Shōwa. Po krótkich epizodach pracy na własną rękę w 2019 r. w opuszczonej stodole należącej do dziadków Yamazoe założyli wspólnie Nippon Genshosha. Miecz za 15 tys. dolarów W Japonii tworzenie mieczy od wieków uznawane jest za formę sztuki. Doświadczeni znawcy potrafią datować ostrza z taką samą precyzją, jak rzeczoznawcy porcelanę czy dendrolodzy wiek drzew. Miecze Nippon Genshosha, wykonywane w pełni ręcznie, kosztują średnio 15 tys. dol. i są pożądane przez kolekcjonerów. Jak większość katan, powstają z tamahagane – specjalnej stali wytwarzanej z piasku żelazistego wydobywanego w prefekturze Shimane leżącej na północ od Hiroszimy. Wysoka cena wynika z czasochłonnego, precyzyjnego procesu produkcji, który może trwać nawet rok. Wszystko zaczyna się od trzydniowego nieprzerwanego wytopu w glinianym piecu. Dzięki odpowiedniemu podgrzewaniu i uderzaniu młotem z metalu usuwany jest żużel – odpad powstały w procesie wytapiania. Stal jest następnie składana w setki cienkich warstw i zgrzewana. Gdy nabierze twardości, nadaje się jej formę i szlifuje ostrze z niezwykłą precyzją. Wielką część magii japońskiego miecza stanowi sposób, w jaki jego powierzchnia odbija światło. – Zamiast odbijać jedną, jednolitą wiązkę, światło zostaje rozbite na drobne refleksy – tłumaczy Kuromoto, obracając właśnie wypolerowane ostrze w promieniach słońca wpadających przez okno. Nowe pomysły Choć rzemieślnicy robią wszystko, by utrzymać starą tradycję przy życiu, stają przed poważnymi wyzwaniami. Zainteresowanie katanami słabnie, a przetrwanie Nippon Genshosha zależy od pozyskania nowej generacji kolekcjonerów. Dlatego też zespół zaczął eksperymentować z hamonem – wzorem umieszczanym na ostrzu. Tradycyjnie hamon odzwierciedla krajobraz związany z miejscem produkcji miecza. – Jeśli jednak ktoś ze Stanów Zjednoczonych chce zobaczyć na ostrzu widok ze swojego okna, wystarczy przesłać panoramiczne zdjęcie, a my go odtworzymy. Wprowadzili też nowatorski sposób prezentacji ostrzy. Zamiast tradycyjnej drewnianej pochwy umieszczają miecze w przezroczystej żywicy. – Chodziło nam o to, by ludzie mogli bezpiecznie podziwiać piękno miecza. Bo jaki sens ma sztuka, jeśli nie można jej oglądać? – podsumowuje Kuromoto. W kraju, który do tradycji odnosi się z wielkim szacunkiem, ci kowale znaleźli delikatną równowagę między historią a współczesnością. – Wydaje się, że zwykli ludzie mają coraz mniej okazji, by obcować z japońską sztuką – mówi Kuromoto. – Ale miecze, dziś jako dzieła sztuki, wciąż mają swoje miejsce we współczesnej kulturze. Źródło: archiwum NG
Turcja chciała regulacji kebabów w Europie. Nie udało się - ostra reakcja Niemiec
Regulacja kebabów w Europie mogła zmienić oblicze street foodu, szczególnie w Niemczech. Turcja chciała odgórnie narzucić zasady przyrządzania dönera, ale jej wniosek został odrzucony przez UE. Choć europejskie wersje kebabów różnią się od oryginalnych, pozostaną na rynku.
Turcja wycofała swoją próbę narzucenia Unii Europejskiej ścisłych reguł dotyczących sposobu przygotowywania döner kebaba. To jedna z narodowych tureckich potraw, ale jej wersje, szczególnie w Niemczech, stanowią już zupełnie inną, lokalną tradycję. Według Turcji niemiecki döner odszedł zbyt daleko od oryginału, ale próba narzucenia regulacji nie powiodła się. Turcja kontra Europa: spór o döner kebab Chodziło o wprowadzenie oznaczenia „Gwarantowana Tradycyjna Specjalność”, które wymagałoby jednolitych zasad w całej UE. Gdyby wniosek został przyjęty, mocno ucierpiałaby branża kebabowa w Niemczech. Döner kebab jest w tym kraju jednym z najpopularniejszych street foodów, a jego lokalne wersje różnią się od rodzimych, tureckich. Według tureckiej Międzynarodowej Federacji Dönera (Udofed), technika pionowego pieczenia mięsa sięga XVI wieku, a sama nazwa związana jest z metodą jego obracania na rożnie. Ankara argumentowała, że döner to danie narodowe Turcji, które rozprzestrzeniło się w Europie wraz z migracją Turków. Niemcy odpowiadały jednak, że ich własny wariant należy już do rodzimej kuchni. Jakie zmiany chciała narzucić Turcja? Ojczyzna kebabów domagała się, aby UE wprowadziła następujące regulacje: mięso mogłoby pochodzić tylko od krów o wieku powyżej 16 miesięcy, jagniąt co najmniej półrocznych oraz z ud i piersi kurczaka, cielęcina i indyk byłyby zabronione, plastry mięsa musiałyby mieć grubość 3–5 mm, regulowany byłby też rodzaj noża do skrawania mięsa i skład marynat. Niemiecki döner kebab trochę się od tych wytycznych różni. To często płaski chlebek z cielęciną, obficie wypełniony warzywami (np. kapustą, ogórkami, cebulą) oraz sosami. Jest raczej wariacją na temat tureckiego klasyka. Odpowiedź Berlina: döner należy do Niemiec Wniosek Udofedu wywołał gwałtowne protesty niemieckiej branży kebabowej. Poparł ją też rząd w Berlinie. Ministerstwo rolnictwa Niemiec stwierdziło wręcz, że propozycję przyjęto „ze zdumieniem”. Były minister rolnictwa Cem Özdemir, polityk tureckiego pochodzenia, podkreślił, że każdy ma prawo decydować, jak jeść dönera, i nie są potrzebne wytyczne z Ankary. Jego zdaniem „döner należy do Niemiec”. Gdyby Turcja dopięła swego, zaszkodziłaby głównie swoim. Sektor kebabowy jest zdominowany przez diasporę turecką. W Niemczech mieszka ok. 1,5 mln obywateli Turcji plus niemal tyle samo osób pochodzenia tureckiego. Jak podaje Stowarzyszenie Producentów Donera w Europie (ATDID), przemysł kebabowy na kontynencie zatrudnia 60 tys. ludzi i produkuje 400 ton kebabów dziennie. Roczne przychody branży sięgają 3,5 mld euro w całej Europie, z czego ogromna większość, bo aż 2,4 mld, przypada na Niemcy. Ostatecznie Udofed 23 września 2025 roku poinformował Komisję Europejską o wycofaniu wniosku. Zastrzeżeń zgłoszono zbyt wiele, a próba kompromisu nie powiodła się. Zatem döner kebab pozostaje daniem, którego oblicze w Europie wyznaczają różne tradycje, a nie jednolity wzorzec z Ankary. Źródło: BBC Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
W tym kraju parasol to coś więcej niż praktyczny przedmiot. Ma głęboką symbolikę
W Japonii parasol to nie tylko ochrona przed deszczem czy słońcem, lecz także przedmiot o głębokim, duchowym znaczeniu. Przez wieki pełnił funkcję symbolu władzy i narzędzia kontaktu z boskimi siłami, a dziś wciąż odgrywa ważną rolę w rytuałach i festiwalach.
Spis treści: Okrągły kształt duszy i filar dla bogów. Symbolika japońskich parasoli Jak parasole zakorzeniły się w japońskiej tradycji? W większości krajów parasole kojarzą się z ochroną przed deszczem lub palącym słońcem. W Japonii spełniają jednak jeszcze jedną, znacznie mniej oczywistą, a zarazem głęboko zakorzenioną w tradycji funkcję. Choć turyści często widzą Japończyków korzystających z nich w codzienny, praktyczny sposób, parasole odgrywają w tamtejszej kulturze rolę, której znaczenie wykracza daleko poza kwestie praktyczne. Okrągły kształt duszy i filar dla bogów. Symbolika japońskich parasoli Według Tatsuo Danjyo, emerytowanego profesora nauk humanistycznych z Uniwersytetu Beppu w prefekturze Ōita, w japońskiej tradycji niektóre przedmioty – w tym parasole – mogą pełnić funkcję yorishiro, czyli obiektów przyciągających bogów i duchy. To przekonanie sięga odległej przeszłości. Parasole pojawiły się w Japonii po raz pierwszy między IX a XI wiekiem, lecz początkowo nie służyły ochronie przed deszczem czy słońcem, lecz były symbolami władzy duchowej lub politycznej. Wczesne modele, takie jak sashikake-gasa z długą rączką, były zarezerwowane dla osób religijnych i członków elity. – Okrągły kształt parasola, symbolicznie kojarzony z duszą, oraz rączka przypominająca filar były postrzegane jako miejsce, w którym dusza może się schronić – tłumaczył Danjyo w rozmowie z BBC. Podkreślił, że w religii shintō duszę często przedstawiano w formie kulistej, jako świetlistą energię, co dodatkowo wzmacniało tę symbolikę. Danjyo zaznaczył też, że w XII wieku parasole zaczęły trafiać do powszechnego użytku, jednak ich duchowe znaczenie przetrwało przez kolejne stulecia. Jak parasole zakorzeniły się w japońskiej tradycji? To duchowe znaczenie parasoli znajduje odzwierciedlenie we współczesnych festiwalach w całej Japonii. Podczas Yasurai Matsuri w Kioto, obchodzonego co roku w drugim tygodniu kwietnia, bogato zdobione kwiatami parasole mają symbolicznie „wyprowadzać” z ludzi choroby i dolegliwości. Z kolei podczas Hakata Dontaku, odbywającego się 3 i 4 maja w północnym mieście Fukuoka, ulicami przesuwają się ogromne platformy kasaboko – przejście pod jedną z nich uznawane jest za przynoszące błogosławieństwo zdrowia i pomyślności. Z kolei na wyspie Okinoshima w prefekturze Kōchi, zazwyczaj w dniach 13-16 sierpnia mieszkańcy budują barwne konstrukcje z parasoli, aby ugościć duchy niedawno zmarłych podczas corocznego święta Obon. Co dwa lata, w nocy 16 sierpnia, parasole te niesione są w rytualnym tańcu wokół centralnej platformy, symbolicznie odprowadzając dusze z powrotem do ich świata. Parasole stały się także inspiracją dla jednej z najbardziej rozpoznawalnych postaci w japońskim folklorze – kasa-yōkai, czyli „ducha parasola”. Ta nadprzyrodzona istota pojawia się w dawnych dziełach sztuki, m.in. w „Nocnej Paradzie Tysiąca Demonów”, gdzie porzucone przedmioty codziennego użytku ożywają. Kasa-yōkai, często przedstawiany z jednym okiem i groteskowym obliczem, odzwierciedla animistyczne przekonanie Japończyków, że nawet rzeczy pozornie martwe (zwłaszcza te długo używane i obdarzone uczuciem) mogą posiadać własnego ducha. Źródła: BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Zwyczaj, który przetrwał wieki. Mało kto wie, skąd się wziął
Zdmuchiwanie świeczek urodzinowych to nie tylko zabawa, ale rytuał z bardzo długą historią. Od ofiar dla bogów po domowe przyjęcia – sprawdź, jak i dlaczego przetrwał tyle stuleci.
Spis treści: Historia świeczek urodzinowych Jak świeczki stały się tradycją urodzinową Dlaczego zdmuchiwanie świeczek przetrwało wieki? Jak świeczki urodzinowe stały się tradycją globalną To, co zaczęło się jako rytuał religijny, stało się jedną z najbardziej rozpowszechnionych tradycji imprezowych na świecie. Jeśli byłeś kiedykolwiek na przyjęciu urodzinowym, na pewno to widziałeś: tort zostaje wniesiony, świeczki zapalone, wszyscy śpiewają, a solenizant wypowiada życzenie i zdmuchuje płomienie. To chwila, nad którą zwykle się nie zastanawiamy — ale nie zawsze była tylko elementem zabawy. Od księżycowych ofiar w starożytnej Grecji, po ochronne zaklęcia w średniowiecznych Niemczech, świeczki urodzinowe służyły niegdyś do przywoływania błogosławieństw, odpędzania nieszczęścia i symbolizowania kruchego balansu między życiem a śmiercią. Jak więc rytuał duchowy zamienił się w imprezowy trik? Oto jak różne kultury na przestrzeni dziejów wykorzystywały ogień, jedzenie i świętowanie, by zaznaczyć upływ czasu. Historia świeczek urodzinowych Często mówi się, że tradycja świeczek urodzinowych zaczęła się w starożytnej Grecji, choć nie istnieją bezpośrednie dowody na to, by świeczki umieszczano na ciastach ku czci bogów. Jednak niektórzy badacze, jak historyczka popkultury Marie Nicola, twierdzą, że pomysł ten wywodzi się z rytuałów związanych z Artemidą, grecką boginią księżyca. – W czasie wykopalisk archeologicznych w Artemizjonie w Efezie, jednym z głównych świątyń Artemidy, odkryto okrągłe ciasta — znane jako noûton-gonosupahon — które były używane jako ofiary wotywne – mówi Nicola. Niektóre współczesne interpretacje sugerują, że wierni mogli zapalać płomienie, by naśladować blask księżyca i unosić modlitwy ku niebu podczas każdego miesiąca księżycowego, by oddać hołd Artemidzie. – Idea ognia jako boskiej obecności jest niezwykle stara i obecna w wielu kulturach. Systemy wierzeń indoeuropejskich wykorzystywały ogień w domowych ołtarzach i ceremoniach publicznych – dodaje Nicola. Wraz z rozprzestrzenianiem się greckich zwyczajów, Rzymianie przyswajali wiele z nich, wprowadzając okrągłe ciasta i ofiary ze świeczkami zarówno do rytuałów świątynnych, jak i prywatnych uroczystości, w tym urodzin elit. Gdy imperium rzymskie rozszerzyło się na Galię, Germanię i Brytanię, ich zwyczaje również. – Wraz z tym pojawiło się symboliczne użycie świec w obrzędach narodzin. A później także chrześcijaństwo – wyjaśnia Nicola. Jak świeczki stały się tradycją urodzinową Współczesny zwyczaj umieszczania świeczek na urodzinowych tortach często przypisuje się niemieckiemu Kinderfest — tradycyjnemu świętu dzieci. Według Margit Grieb, profesor germanistyki na Uniwersytecie Południowej Florydy, związek ten jest pośredni, ale znaczący. – Wierzono, że dzieci są szczególnie podatne na działanie złych duchów w dniu swoich urodzin – tłumaczy Grieb. Zapalanie świeczek mogło służyć jako forma duchowej ochrony. Zgodnie z The Oxford Companion to American Food and Drink, świeczki palono przez cały dzień aż do wieczornego posiłku, a ich dym miał przenosić życzenia dziecka do nieba. Chrześcijanie pierwotni odrzucali urodziny jako pogańskie i skupione na sobie — mówi Nicola. Choć świeczki, wykorzystywane do czczenia świętych, prowadzenia duchów i zaznaczania czasu świętego, zachowano w liturgii, ciast nie. Jednak w późnym średniowieczu ciasta powróciły jako element uczty, głównie w domach elit i w kontekstach świeckich. – W XVII wieku w regionach protestanckich nastąpiło odejście od świąt ku czci świętych i rosnące zainteresowanie osobistymi wydarzeniami – wyjaśnia Nicola. – Urodziny, rocznice chrztów i bierzmowań stały się nowymi okazjami do świętowania. Dlaczego zdmuchiwanie świeczek przetrwało wieki? Jednym z najwcześniejszych odniesień do świeczek urodzinowych jest tekst niemieckiego pisarza Johanna Wolfganga von Goethego, który wspomina swoje 52. urodziny w Gotha, jako gość księcia Augusta von Sachsen-Gotha-Altenburg. W autobiografii Tage-Und Jahreshefte opisuje duży tort z około 50 płonącymi świeczkami — nie zostawiając miejsca na te symbolizujące kolejne lata, w przeciwieństwie do dziecięcych tortów. – Ten zapis, napisany przez protestanta, potwierdza, jak mocno rytuał zakorzenił się do połowy XVIII wieku – mówi Nicola. – Podczas gdy katolicy zapalali świeczki dla świętych, protestanci przekształcili ich znaczenie. W wielu tradycjach, w tym w mistyce wczesnochrześcijańskiej, oddech był utożsamiany z duszą. Zdmuchnięcie świeczki przy składaniu życzenia przypomina modlitwę wotywną — tylko że w domowym, dziecięcym i przyjemnie świeckim wydaniu – dodaje. Przed XVIII wiekiem wspomnienia o tortach i świeczkach urodzinowych były rzadkie — świeczki najczęściej pojawiały się na dziecięcych tortach. – Nawet dziś tort urodzinowy ze świeczkami to bardziej popularny element dorosłych urodzin w USA niż w Niemczech – zauważa Grieb. Symbolika się rozwinęła. Płonące świeczki zaczęły oznaczać wewnętrzne światło i osobisty rozwój, twierdzi Nicola. Torty dekorowano świeczkami — jedną na każdy rok życia oraz dodatkową, zwaną „światłem życia”. Inne źródła podają, że otaczające świeczki symbolizowały światło życia, a ta środkowa — „by rosnąć”. W Szwajcarii, badacze dla The Folk-lore Journal w 1881 roku opisali ten rytuał wśród klasy średniej. Nie odnotowano jednak wypowiadanych modlitw ani życzeń. Tort urodzinowy miał zapalone świeczki dookoła, każda symbolizowała rok życia solenizanta. Świeczki gaszono przed krojeniem tortu. W przeciwieństwie do Niemców, Szwajcarzy nie pozwalali świeczkom dopalać się do końca. – The Folk-lore Journal to najwcześniejsze źródło dokumentujące pełen rytuał urodzinowy ze świeczkami – mówi Nicola – co potwierdza, że tradycja prawdopodobnie wywodzi się z Niemiec. Dodaje, że zwyczaj był praktykowany dekady wcześniej, ale nie został udokumentowany. Jak świeczki urodzinowe stały się tradycją globalną W XIX wieku niemieccy imigranci przywieźli zwyczaj świeczek na torcie do Stanów Zjednoczonych — mówi Nicola. Odniesienia do tego zwyczaju zaczęły pojawiać się w amerykańskich publikacjach, zwłaszcza niemieckojęzycznych gazetach takich jak Philadelphia Demokrat, New Yorker Staats-Zeitung i Milwaukee Herold, które publikowały ogłoszenia o Kinderfest. Na początku XIX wieku istniała pewna odmiana rytuału — w niektórych regionach to goście, a nie solenizant, zdmuchiwali świeczki. Jednak do 1909 roku zwyczaj powrócił do pierwotnej wersji, gdzie to sam solenizant je zdmuchiwał. Wierzono, że życzenie spełni się tylko wtedy, gdy wszystkie świeczki zostaną zdmuchnięte jednym tchem. Między 1900 a 1920 rokiem świeczki na torcie stały się normą wśród amerykańskiej i brytyjskiej klasy średniej. W latach 20. XX wieku świeczki w odpowiedniej liczbie, często sprzedawane z dopasowanymi podstawkami, weszły do masowej produkcji i stały się uniwersalnym elementem przyjęć urodzinowych. Można je było kupić w domach towarowych, takich jak Sears, Roebuck and Co. Media również odegrały kluczową rolę w popularyzacji tego zwyczaju. W 1931 roku krótkometrażowy film Disneya „The Birthday Party” z udziałem Myszki Miki na trwałe wszedł do kultury masowej — obecny w kartkach z życzeniami, piosenkach urodzinowych i programach telewizyjnych. Po II wojnie światowej amerykańska kultura konsumpcyjna wyeksportowała tradycję zdmuchiwania świeczek na całym świecie — poprzez turystykę, media dla dzieci i marki takie jak Hallmark i Betty Crocker. Japonia przyjęła ten zwyczaj już w latach 50., a amerykańskie produkcje rozrywkowe rozprzestrzeniły go dalej po świecie. Źródło: National Geographic
Nie tylko La Tomatina. Tu podczas bitwy oblewa się winem
Dzień zaczyna się od porannej mszy ku czci świętego, a kończy winem lejącym się litrami na uczestników. Jak święto religijne przerodziło się w jedną z najbardziej kolorowych imprez Europy?
Spis treści: La Batalla del Vino Winna tradycja Hiszpańska kuchnia, obok dań z Włoch czy Tajlandii, uchodzi za jedną z najlepszych na świecie. Hiszpanie mają też wiele nietypowych tradycji związanych z jedzeniem. W sylwestrową noc zajadają się winogronami, z kolei podczas La Tomatiny obrzucają się nawzajem pomidorami. Swoją zaskakującą tradycję ma też Haro, miasteczko położone w sercu słynącego z win regionu La Rioja. La Batalla del Vino Każdego roku, 29 czerwca, mieszkańcy i turyści biorą udział w La Batalla del Vino, czyli bitwie na wino. Wydarzenie rozpoczyna się o wschodzie słońca od uroczystej mszy na wzgórzu Bilibio. Kończy się dopiero wtedy, gdy ubrani na biało uczestnicy oblewają się wzajemnie litrami lokalnego wina. Używają do tego butelek, wiader czy nawet pistoletów. Cel jest jasny: zabarwić innych na purpurowo szybciej, niż oni zdążą zabarwić nas. Patrząc z boku i bez poznania kontekstu może to wyglądać na zabawę bez głębszego sensu. Historia bitwy na wino sięga jednak VI wieku. Wówczas był to religijny rytuał upamiętniający św. Feliksa z Bilibio, pustelnika i patrona miasta. W ciągu wieków wizyty pielgrzymów zaczęły przybierać coraz bardziej radosny i wspólnotowy charakter. W końcu doszło do „chrztów winem”, które z czasem ewoluowały w znaną dziś bitwę. Obecnie w czasie La Batalla del Vino zużywa się około 50 tysięcy litrów wina. Najczęściej są to pozostałości po zbiorach, które nie nadają się do butelkowania. Miasto zapewnia ogromne cysterny z winem, z których uczestnicy mogą swobodnie czerpać. Po kilku godzinach purpurowych zmagań uczestnicy schodzą z klifu do centrum Haro. Tam czekają na nich parady, koncerty i stragany serwujące lokalne potrawy, takie jak ślimaki duszone w sosie. To jedno z najoryginalniejszych świąt w Hiszpanii. Winna tradycja Dzięki mediom społecznościowym La Batalla del Vino nie jest już wyłącznie lokalnym świętem. Co roku pod koniec czerwca do miasteczka Haro zjeżdżają turyści z całego świata. Aby chronić tradycję, miejscowe władze mają pewne zalecenia dla turystów. Minister kultury regionu La Rioja, José Luis Pérez Pastor podkreśla, że festiwal nie może być traktowany wyłącznie jako kolejna okazją do pijaństwa. Przyjezdni są jak najbardziej mile widziani. Zachęca się ich jednak do uczestnictwa nie tylko w bitwie na wino, ale też w porannej mszy i procesji. Dopiero wszystkie elementy tego dnia pokazują, że La Batalla del Vino to nie tylko atrakcja turystyczna, a przede wszystkim część winiarskiej kultury regionu. Źródło: CNN Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
„Poloneza czas zacząć!”. Jak taniec szlachty stał się tradycją studniówek
Taniec polonez to nie tylko element studniówek, ale przede wszystkim ważny symbol polskiej kultury. Przybliżamy jego historię, kroki oraz rolę w tradycji narodowej – od tańca ludowego po reprezentacyjny rytuał otwierający wydarzenia najwyższej rangi.
Spis treści: Polonez na dworach szlacheckich Charakterystyka muzyczna i rytmiczna poloneza Jak się tańczy poloneza? Strój i etykieta w tańcu Polonez w kulturze współczesnej Taniec polonez wywodzi się bezpośrednio z innego ludowego tańca zwanego „chodzonym” lub „wolnym”. Cieszył się on popularnością na terenach dawnej Rzeczypospolitej już w XVI wieku. W odróżnieniu od skocznych tańców wiejskich, był to taniec dostojny, procesyjny, o ceremonialnym charakterze. Wykonywano go przy okazji uroczystości i świąt. Według badacza prof. Tadeusza Żmudzińskiego, polonez kształtował się jako forma rytuału społecznego, wyrażającego hierarchię, porządek i szacunek w przestrzeni dworskiej i obywatelskiej. Polonez na dworach szlacheckich W XVII i XVIII wieku polonez stał się integralnym elementem dworskiej etykiety. Wtedy zaczął być znany jako „taniec polski” (fr. „polonaise”, niem. „Polonäse”). W tamtym czasie tańczono go głównie na rozpoczęcie balów i przyjęć. Dzięki swojemu ceremonialnemu charakterowi, podkreślającemu godność i dostojność uczestników, doskonale odzwierciedlał ideały sarmackiej szlachty. Już wtedy polonez nie był jedynie tańcem. Była to też forma autoprezentacji i komunikatu kulturowego. W okresie rozbiorów taniec polonez zyskał nowe znaczenia – symboliczne i patriotyczne. Kompozycje Fryderyka Chopina, w tym m.in. „Polonez As-dur op. 53”, nadawały mu charakter narodowy i emocjonalny. Utwór ten, pozbawiony słów, ale pełen symboliki, stał się wyrazem tożsamości narodowej i aspiracji wolnościowych. W XX wieku przetrwał w przestrzeni publicznej jako część edukacji, tradycji weselnych i studniówkowych. Tak podtrzymał swoje pierwotne znaczenie jako „taniec wspólnoty”. Charakterystyka muzyczna i rytmiczna poloneza Polonez wykonywany jest w metrum 3/4, z akcentem na pierwszą miarę. Tempo jest umiarkowane – zazwyczaj w granicach 60–72 taktów na minutę. To sprzyja jego ceremonialnemu charakterowi. Równomierność rytmu zapewnia płynność przemieszczania się par w przestrzeni. Charakterystyczny rytm poloneza to: ćwierćnuta – dwie ósemki – dwie ćwierćnuty, co przekłada się na taneczne: „raz-dwa i – trzy”. Ten rytm przypomina krok marszowy, jednak jest wykonywany z większą gracją. W zapisie muzycznym często występują również elementy synkopy oraz punktowane rytmy, które dodają muzyce poloneza szlachetnego charakteru. Kompozytorzy polscy od wieków wzbogacali repertuar polonezowy. Do najważniejszych należy Michał Kleofas Ogiński („Pożegnanie Ojczyzny”), Fryderyk Chopin (m.in. „Polonez wojskowy”) oraz Henryk Wieniawski i Karol Kurpiński. Współczesne aranżacje, jak polonez z filmu „Pan Tadeusz” Wojciecha Kilara, doskonale pokazują, jak silnie taniec ten nadal oddziałuje na wyobraźnię kulturową. Jak się tańczy poloneza? Krok podstawowy wykonuje się z lekko uniesioną głową, wyprostowaną sylwetką, w tempie trójdzielnym: pierwszy krok dłuższy, następnie dwa krótsze. Partnerzy poruszają się obok siebie, zachowując rytmiczną synchronizację. Długość kroku i amplituda ruchów zależą od przestrzeni i kontekstu uroczystości. Do najczęściej wykonywanych figur w polonezie należą: serpentyna, koło, mijanka, ukłon, obroty, skrzyżowania. Ich dobór zależy od poziomu zaawansowania tancerzy oraz charakteru uroczystości. Figury te mają swoje źródła w tradycjach szlacheckich, gdzie pełniły funkcję integracyjną i ceremonialną. Współczesne układy studniówkowe bazują na krokach podstawowych i klasycznych figurach, ale często wzbogacane są o elementy choreografii nowoczesnej. Nauczyciele i instruktorzy tańca dbają o dostosowanie układu do możliwości uczniów, jednocześnie podkreślając wymiar symboliczny wydarzenia – wejście w dorosłość i egzaminy maturalne. Strój i etykieta w tańcu Mężczyźni w tradycji historycznej nosili kontusze, żupany i pasy słuckie, natomiast kobiety zakładały bogato zdobione suknie inspirowane modą dworską. Obecnie preferuje się stroje formalne – garnitury lub fraki dla mężczyzn, długie suknie dla kobiet. W niektórych szkołach zachowuje się tradycyjny styl, prezentując układ w strojach ludowych. Polonez wymaga znajomości etykiety tanecznej. Pary poruszają się z godnością, z zachowaniem symetrii i rytmu. Niedopuszczalne są hałaśliwe gesty czy zbyt swobodne ruchy. Obowiązuje ceremonialna powaga i synchronizacja, odzwierciedlające kolektywny charakter tańca. Polonez w kulturze współczesnej Dziś taniec polonez pełni rolę symbolicznego rytuału wprowadzenia młodzieży w dorosłość. W szkołach przygotowania do tego tańca zaczynają się wiele tygodni przed studniówką. Polonez tańczony na balu maturalnym stanowi też element integracji między uczniami, nauczycielami i rodzicami. Polonez pojawia się też w filmach, widowiskach telewizyjnych i reklamach jako nośnik polskości i tradycji. „Pan Tadeusz” Andrzeja Wajdy to jeden z najważniejszych przykładów. Scena tańca otwierająca film zyskała status kultowej i jest często przywoływana w edukacji oraz mediach jako wzorcowy przykład poloneza w kulturze audiowizualnej. Źródło: National Geographic Polska
Swornegacie to styl życia. Ta wieś gra, tańczy i karmi jak dawniej
Swornegacie to miejsce, gdzie tradycja, jezioro i wakacyjne festyny tworzą miks, który wciąga jak serial. Nie chodzi tylko o nazwę, choć ta robi furorę w internecie.
Spis treści: Swornegacie na weekend i dłużej Swornegacie: co to znaczy? Cotygodniowe festyny Tabaka dla każdego Zrób to sam(a)! Nietypowe nazwy miast i wsi w Polsce Swornegacie często pojawiają się w zestawieniach polskich miejscowości o najbardziej oryginalnych nazwach. O tym za chwilę. Warto pokopać nieco głębiej i oprócz genezy nazwy odkryć też, dlaczego Swory, jak mówią sympatycy, doczekały się nieoficjalnego tytułu Perły Kaszub. Swornegacie na weekend i dłużej Jedna z najstarszych wsi w regionie (pierwsze pisemne wzmianki pochodzą z 1272 r.) jest położona nad Jeziorem Karsińskim, w pobliżu Parku Narodowego Bory Tucholskie. Malownicza lokalizacja to jeden z wielu atutów tego miejsca. Wyróżnikiem miejscowości jest autentyczny kaszubski klimat. To szczególnie cenne w czasach, kiedy turystyczne miasteczka są zalewane kebabami, goframi, a od niedawna również pluszowymi gęsiami. Kilka dni wystarczy, żeby aktywnie poznać regionalną kulturę i kulinaria Swornegaci. Turyści coraz chętniej przyjeżdżają tam jednak nie tylko na weekendy, ale i na tygodniowe wakacje. Nie brakuje osób, które nie wyobrażają sobie lata bez choćby kilkudniowego wypadu do Sworów. Na szczęście gości nie ma tam aż tylu, żeby nie poczuć lokalnej aury. Oto, jak robić to dobrze. Swornegacie: co to znaczy? Już sama nazwa „Swornegacie” działa na przyjezdnych jak magnes. Jej pochodzenie, wbrew domysłom, nie jest jednak związane z elementami garderoby. Wyjaśnienie kryje się w połączeniu dwóch kaszubskich słów. Swora to warkocz pleciony z korzeni sosnowych. Mieszkańcy wykorzystywali je do umacniania, czyli gacenia, brzegów (gacy) jezior i rzek. Co ciekawe, na przestrzeni wieków Swornegacie wielokrotnie zmieniały swoją nazwę. I tak w 1275 r. był to Swornigat, a w 1400 r. Swornegacz. Obecna nazwa pochodzi dopiero z XIX w. Cotygodniowe festyny Kiedy pierwszy raz usłyszałem, że latem Swornegacie organizują festyny co tydzień, aż trudno było mi w to uwierzyć. A jednak. W każdy weekend wakacji na starym statku przekształconym w scenę miejscowi i przyjezdni bawią się do muzyki nie tylko kaszubskiej. Cykliczne imprezy mają różny charakter: dożynkowy, żeglarski, morski... Stałym elementem regionalnych festynów są koncerty. Na scenie występują lokalne gwiazdy i artyści bluesowi. Nie chodzi tu jednak o samą zabawę dla zabawy. To okazja dla wszystkich, żeby w tańcu spotkać się z kaszubskością, z której mieszkańcy są bardzo dumni. Już od najmłodszych lat dzieci uczą się w szkołach tradycyjnych tańców kaszubskich. Najbardziej uzdolnieni trafiają do zespołów, które reprezentują region na ogólnoświatowych przeglądach i konkursach muzyki folklorystycznej. Tabaka dla każdego Nie tylko weekendy upływają w Sworach pod znakiem lokalności. W wakacyjne czwartki w Kaszubskim Domu Rękodzieła Ludowego można posłuchać na żywo największych kaszubskich przebojów, ale także poznać miejscowe zabawy, legendy i historyjki opowiadane po kaszubsku. W czwartki mieszkańcy wystawiają na sprzedaż swoje rękodzieła i wyroby kulinarne. Na straganach nie brakuje oryginalnych przedmiotów, takich jak figurki z łusek po nabojach. Są też oczywiście hafty kaszubskie, ręcznie malowana porcelana czy drewniane rzeźby. Stałym punktem czwartkowych występów jest częstowanie gości tabaką. Zażywanie tabaki ma tam szczególnie znaczenie. Tabakiera, często nazywana „kaszubską fajką pokoju” symbolizuje zgodę i szacunek między ludźmi. Towarzyski rytuał rozpoczyna najważniejsza osoba w grupie, a następnie ofiarowuje tabakę kolejnemu towarzyszowi i tak dalej. Jeszcze w XX w. wciąganie tabaki było powszechne nawet w lokalnych kościołach. Ksiądz puszczał tabakierę w obieg na początku kazania (po wcześniejszym z niej skorzystaniu), a naukę kończył dopiero wtedy, kiedy otrzymywał ją z powrotem po zażyciu przez wiernych. Zrób to sam(a)! Poza czwartkami Kaszubski Dom Rękodzieła Ludowego tętni życiem również w pozostałe dni. Organizowane są tam między innymi warsztaty plastyczne i hafciarskie. Zainteresowani mogą też zgłębiać tajniki wikliniarstwa czy ceramiki. Prawdziwym hitem są jednak warsztaty pieczenia chleba według tradycyjnej receptury. Po zakończeniu uczestnicy wychodzą z ciepłym, świeżo upieczonym bochenkiem. Sam dom kryty strzechą reprezentuje miejscowy styl budownictwa. Mieści się w nim izba regionalna z wystawą tradycyjnych sprzętów i narzędzi używanych kiedyś przez Kaszubów. Można tam również oglądać wystawy malarstwa, fotografii i rzeźby kaszubskich artystów plastyków i rękodzielników. Skarby kultury i sztuki czekają na turystów nie tylko na wystawach, ale też w apartamentach i pokojach do wynajęcia. To świadectwo wielu talentów miejscowych artystów i amatorów. Lokalność Swornegaci przejawia się nie tylko w cyklicznych warsztatach i wydarzeniach, ale też, a może i przede wszystkim, w codziennym życiu mieszkańców. Około 90% z nich urodziło się właśnie w tym miejscu. Tworzą więc zgraną, dobrze znającą się społeczność, która wspiera się i dzieli zasobami. Są to przede wszystkim specjały lokalnej kuchni, takie jak domowej roboty dżemy czy sery oraz ryby. Nietypowe nazwy miast i wsi w Polsce Swornegacie to niejedyna miejscowość w Polsce z wyjątkowo oryginalną nazwą. Podróżując po naszym kraju, można trafić zarówno do Nieba i Piekła w województwie świętokrzyskim, jak i Czyśćca w Wielkopolsce. Polska ma również swoją Amerykę (woj. warmińsko-mazurskie), Hiszpanię (woj. wielkopolskie) czy Kanadę (woj. łódzkie). Stali bywalcy zestawień miejscowości o najbardziej nietypowych nazwach to też: Tumidaj, Cyców, Szczekaczka, Potworów, Białykał. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Szokująca Wielkanoc w Nowej Zelandii. Na krzyżach zawisły prawdziwe osoby
Realistyczna wystawa pasyjna w Nowej Zelandii wywołała ogromne emocje – od wzruszenia po oburzenie. To przykład na to, jak bardzo różnią się wielkanocne tradycje w różnych częściach globu.
Spis treści: Kontrowersyjna Wielkanoc w Nowej Zelandii Nietypowe obchody Wielkanocy na świecie Wielkanoc to najważniejsze święto dla chrześcijan. Towarzyszy mu wiele tradycji i obrzędów. W Kościele katolickim wierni uczestniczą w Triduum Paschalnym, a w Wielką Sobotę święcą pokarmy (wraz z pisankami, rzecz jasna). Nie wszędzie Wielki Tydzień wygląda jednak tak samo. Niektóre wydarzenia towarzyszące przygotowaniom do świąt mogą szokować. Kontrowersyjna Wielkanoc w Nowej Zelandii Przykładowo w tym roku w Nowej Zelandii, w miejscowości Tauranga, zorganizowano wystawę w realistyczny sposób ukazującą sceny męki i śmierci Jezusa Chrystusa. Dzięki inicjatywie kościoła baptystów odwiedzający mogli poczuć się jak świadkowie wydarzeń sprzed dwóch tysięcy lat. Wystawa jest immersyjna, co w zamierzeniu stawia na doświadczenie przez różne zmysły. W obrazowaniu śmierci Jezusa wykorzystano więc m.in. dźwięki czy zapachy. Największe kontrowersje wzbudzili jednak żywi mężczyźni powieszeni na krzyżach. Na okoliczności wystawy zostali przebrani i ucharakteryzowani. Osobliwe wydarzenie wywołało mieszane emocje. Część odwiedzających była głęboko poruszona, niektórzy płakali, inni wychodzili w milczeniu. Pojawiły się również głosy krytyki. Nie brakuje osób, które uważają, że tak bezpośrednie pokazywanie cierpienia może być zbyt brutalne, szczególnie dla dzieci. Organizatorzy zapewniają, że ich celem było umożliwienie ludziom głębszego zrozumienia ofiary Chrystusa i znaczenia Wielkanocy. W ciągu kilku dni wystawę odwiedziło ponad 7000 osób. Reakcje, choć różnorodne, potwierdziły jedno – projekt nie pozostawił nikogo obojętnym. Wśród zwiedzających byli zarówno wierzący, jak i osoby szukające nowych form przeżywania świąt. To nie pierwsze miejsce na świecie, gdzie w tak obrazowy sposób pokazano sceny z Biblii. Podobne zwyczaje są znane (i o wiele bardziej powszechne) np. na Filipinach. Niektórzy wierni decydują się tam na ekstremalne akty pokuty, takie jak publiczne biczowanie, a nawet dobrowolne ukrzyżowania. Mimo sprzeciwów Kościoła katolickiego, praktyki te przyciągają tysiące widzów, a dla uczestników są wyrazem głębokiej wiary. Nietypowe obchody Wielkanocy na świecie W większości krajów Wielkanoc jest jednak obchodzona w mniej brutalny sposób. W końcu istotą tego święta jest dla wiernych nie tylko śmierć Chrystusa, ale przede wszystkim jego zmartwychwstanie. To pokrywa się z przyjściem wiosny i innymi symbolami nowego życia. Z tej okazji w Finlandii dzieci przebierają się za tzw. wiedźmy wielkanocne. Chodzą od domu do domu, prosząc o słodycze i recytując wierszyki. Tradycja ta, choć nieco przypomina Halloween, w rzeczywistości jest związana z wypędzaniem złych duchów na wiosnę. Z kolei w Czechach i na Słowacji w Poniedziałek Wielkanocny panowie smagają kobiety ozdobnymi witkami nazywanymi „pomlázka”. Zgodnie z tradycją ma to przynieść zdrowie i urodę. Choć obecnie zwyczaj ten wzbudza kontrowersje, w wielu domach wciąż jest praktykowany z przymrużeniem oka. Najhuczniej Wielki Tydzień świętują jednak Hiszpanie z Andaluzji. W tych dniach w Maladze i Sewilli odbywają się niezwykle widowiskowe procesje. Członkowie bractw w spiczastych kapturach i długich szatach niosą ciężkie platformy z rzeźbami przedstawiającymi mękę Chrystusa. Wydarzenia mają oczywiście charakter religijny, jednak przyciągają nie tylko wiernych, ale też zaintrygowanych turystów z całego świata. Źródło: nzherald.co.nz Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Obyczaje wielkanocne w Polsce. Wiesz, czym są bziuki i krzyżoki?
Najpopularniejsze wielkanocne obyczaje to święcenie pokarmów w Wielką Sobotę, uroczyste śniadanie w niedzielę i śmigus-dyngus w poniedziałek. Ale w różnych regionach Polski znajdziemy ich o wiele więcej, kultywowanych przez cały okres Wielkiego Tygodnia.
Spis treści: Święconka Wielkanocne potrawy Jajka i pisanki Lokalne zwyczaje Wielki Piątek dobry zasiewu początek – mówi ludowe przysłowie. I taka też jest polska Wielkanoc: to czas celebracji życia, zmartwychwstania i wiosennego przebudzenia. Jest pełna tradycji nie tylko religijnych, ale też tych mających przedchrześcijańskie korzenie. Obchodzona na różne sposoby. Szczególnie wiejskie zwyczaje są wyjątkowo różnorodne, a czasami zaskakujące. Poznajmy niektóre z nich. Święconka Współczesna ceremonia święcenia pokarmów wygląda inaczej niż kiedyś: odbywa się w kościele lub ustalonym miejscu przed nim, w Wielką Sobotę. Dawniej ksiądz objeżdżał dworki szlacheckie, mieszczańskie domy i chaty bogatszych chłopów, by poświęcić pokarmy przygotowane na wielkanocne świętowanie. Uważano, że w tak wielkie święto nie godzi się jeść czegoś, co nie zostało pobłogosławione. Dlatego święcono wszystko, co przygotowywano do zjedzenia na Wielką Sobotę i kolejne dni. Dopiero pod koniec XVIII w. Kościół wydał decyzję o błogosławieństwie pokarmów w świątyniach. Z czasem ilość święconego pokarmu malała, by w końcu zmieścić się w małym koszyku, w symbolicznej formie. Wielkanocne potrawy Zgodnie z tradycją w Wielką Niedzielę nie podawano ciepłych dań, ponieważ w największe święta nie powinno się wykonywać żadnej ciężkiej pracy, a za taką uważano rozpalanie ognia i gotowanie. Wszystkie potrawy przygotowywane były wcześniej, a w Niedzielę Wielkanocną odgrzewane lub jedzone na zimno. Na wsiach przestrzegano zasady, że wielkanocne śniadanie przygotowane ma być „na jednym dymie”, czyli tylko odgrzane. Echa tego obyczaju widać na naszych stołach i dziś, w postaci szeregu zimnych potraw: mięs, jajek faszerowanych, sałatki jarzynowej czy popularnej w Wielkopolsce studzieniny, czyli mięsnej galaretki. Małgorzata Kunecka z Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie opowiada, że także najpopularniejsza dziś wielkanocna zupa, czyli żurek lub barszcz biały, ma ciekawą historię. Dawniej tego typu zupę jedzono często w Wielkim Poście. To czas przednówka, poprzedzający wiosnę i nową wegetację, kiedy do dyspozycji było niewiele produktów. Postny żurek był więc zupą cienką i mało pożywną, dlatego na Wielkanoc chętnie się z nim rozstawano, urządzając tzw. pogrzeb żuru i śledzia. Ten symboliczny koniec uzależnienia od postnych pokarmów obchodzono w Wielki Piątek wieczorem lub Wielką Sobotę rano. Dzisiejszy wielkanocny żurek jest już zupą zupełnie inną: sytą, obfitą i pełną dodatków – kiełbasy, a przede wszystkim jajek. W niektórych regionach przygotowuje się zupę podobną do żuru, ale z dużą ilością chrzanu. W Małopolsce nazywana jest chrzanówką lanckorońską, a na Podhalu – sodrą. Niezależnie od regionu Wielkanoc wszędzie była „okazją do powetowania sobie długiej powściągliwości po rygorach Wielkiego Postu”, jak pisze Krystyna Bockenheim w książce „Przy polskim stole”. Jajka i pisanki Nie tylko w chrześcijaństwie jajko jest symbolem życia i sił witalnych. Podczas poświęconej zmartwychwstaniu Wielkanocy zajmuje szczególne miejsce, zarówno na stołach, jak i w obyczajach. Małgorzata Kunecka mówi, że jeszcze sto lat temu na wsi jajko było dobrem luksusowym, przeznaczonym raczej na sprzedaż na targu niż do codziennej konsumpcji. W Wielkanoc jednak trafiało także na wiejskie stoły. Skorupki z wielkanocnych jajek dawniej wynoszono także na grządki, by warzywa się rodziły, do sadu – by drzewa owocowały, i mieszano z karmą dla drobiu – by się dobrze chował. Ale najpopularniejszy i przy okazji najbardziej kolorowy jest zwyczaj malowania jaj, czyli tworzenia pisanek. Pierwsze polskie znaleziska pisanek pochodzą z X w. z okolic Wrocławia i Opola. Najprostszym rodzajem pisanek są te zanurzane w barwniku, ale technik ozdabiania jest co niemiara. Barwione jajka – kraszanki – tradycyjnie uzyskuje się dzięki wykorzystaniu naturalnych pigmentów, np. zawartych w łupinach cebuli, szpinaku czy buraku. Nieco bardziej skomplikowaną techniką jest metoda batikowa, czyli malowanie wzorów na jajku za pomocą specjalnych pisaków, w których podgrzewa się wosk. Gdy wzór zastyga, barwi się skorupkę, a następnie zdrapuje wosk: tak powstają jasne ornamenty na kolorowym tle. W okolicach Łowicza i Krakowa tworzy się nalepianki i oklejanki. Te pierwsze powstają przez nalepianie na skorupki kolorowych wycinanek z papieru. Oklejanki dekoruje się nie tylko papierem, ale też wieloma innymi materiałami – płatkami kwiatów, trawą, tkaninami czy włóczką. Najtrudniejsze są ażurki, które wykonuje się z samych wydmuszek. Przy użyciu różnych narzędzi na skorupce wywiercane są drobne wzory, następnie malowane farbami. Lokalne zwyczaje Od 2014 r. na mocy konwencji UNESCO Polska prowadzi krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Wpisano na nią kilkadziesiąt obyczajów i tradycji, także tych związanych z Wielkanocą. Wśród nich znalazły się m.in. dwa sposoby dekorowania pisanek: kroszonkarstwo oraz metoda batikowa, obydwa praktykowane na Opolszczyźnie. Poza tym trzy spośród wielu ciekawych wielkanocnych obyczajów. Pierwszy to tzw. krzyżoki w Borkach Małych – tradycja budowania bramy wielkanocnej z kilku tysięcy skorup jaj przez cały okres Wielkiego Postu. Brama umieszczana jest w centrum wsi w Wielką Sobotę w nocy, a w Niedzielę Wielkanocną przed wschodem słońca dwunastu kawalerów pieszo obchodzi pobliskie pola. Krzyżoki kultywuje się wyłącznie w sołectwie Borki Małe w gminie Olesno w woj. opolskim. W gminie Grodzisko Dolne obchodzi się tzw. turki grodziskie. To męskie formacje strażników Grobu Pańskiego składające się wyłącznie z kawalerów. Z kolei w Koprzywnicy w woj. świętokrzyskim praktykuje się bziuki – zwyczaj dmuchania ogniem w Wielką Sobotę. W procesji rezurekcyjnej biorą udział miejscowi strażacy. Co pewien czas dmuchają z ust naftą na palące się pochodnie, tworząc przy tym chmury ognia. I to jest dopiero widowisko! Źródło: archiwum NG Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Nie tylko wierni chcą tu świętować Wielki Tydzień. Procesje przyciągają tłumy ze świata
Nie Polska, a Hiszpania uchodzi za mistrza celebracji Wielkiego Tygodnia. Tamtejsze procesje przypominają teatralne widowiska. Jedna figura może ważyć 600 kg, a niesie ją kilkaset osób. Semana Santa to połączenie wiary, emocji i tradycji, którego warto doświadczyć na żywo.
Spis treści: Wielki Tydzień po hiszpańsku Co Hiszpanie jedzą w Wielkanoc? Wielkanoc nie została (jeszcze) tak skomercjalizowana jak Boże Narodzenie, przez co może się wydawać, że jest obchodzona mniej hucznie. Tymczasem w Kościele Katolickim Zmartwychwstanie Pańskie jest najważniejszym świętem. Świąteczną niedzielę poprzedza cały Wielki Tydzień. W polskiej tradycji szczególnie ważne są Wielki Czwartek, Wielki Piątek i Wielka Sobota. W tych dniach wierni uczestniczą w liturgii Triduum Paschalnego. Wielka Sobota to też dzień, kiedy rano w kościołach święci się pokarmy. Mimo że Polska uchodzi za jeden z najbardziej katolickich krajów w Europie, to nie nad Wisłą Wielki Tydzień świętuje się z największym namaszczeniem. Pod tym względem prym wiodą Hiszpanie. Wielki Tydzień po hiszpańsku Wielki Tydzień, czyli w języki hiszpańskim Semana Santa, to przede wszystkim barwne i pełne emocji procesje. Najwięcej tego typu wydarzeń jest organizowanych w Andaluzji. Bractwa religijne, znane w Hiszpanii jako cofradías, przygotowują się do nich przez cały rok. Podczas największych procesji jeden ołtarz niesie czasem nawet kilkaset osób. To dlatego, że mogą one ważyć nawet 600 kg. – Najbardziej spektakularne procesje odbywają się w Sewilli, Maladze i Granadzie. Ludzie rok wcześniej rezerwują miejsca na trybunach i balkonach, by móc oglądać te niezwykłe parady – mówi Robert Reiski, Polak mieszkający na co dzień w Hiszpanii. Uroczystości w ramach Semana Santa przyciągają nawet najbardziej wymagających turystów. W trakcie piątkowej procesji w Maladze można zobaczyć członków Legionu Hiszpańskiego, elitarnej jednostki wojskowej w hiszpańskiej armii. Przylatują z Madrytu, żeby towarzyszyć procesji z figurą Chrystusa z Mena. Wnoszą go z wojskową precyzją przy dźwiękach werbli. Poruszające są też nocne procesje ze świecami, odbywające się w absolutnej ciszy. – Ma to niesamowity klimat i zupełnie nie przypomina naszej Wielkanocy. Hiszpańska Semana Santa łączy religijne korzenie z nowoczesnym świętowaniem, a wszystko odbywa się w atmosferze radosnej fiesty – mówi Joanna Ossowska-Rodziewicz, współwłaścicielka agencji nieruchomości działającej w Hiszpanii. Co Hiszpanie jedzą w Wielkanoc? Procesje organizowane w Wielkim Tygodniu to oczywiście nie jedyna różnica między obchodami Wielkanocy w Polsce i Hiszpanii. Inne są też tradycje kulinarne. Obowiązkowym daniem jest potaje de vigilia, czyli zupa z ciecierzycy, szpinaku i dorsza. Serwuje się ją od poniedziałku do soboty w wersji wegetariańskiej, a w niedzielę z dodatkiem wędzonych kości. Popularną wielkanocną przekąską są również torrijas. To z kolei grzanki z chleba namoczonego w mleku, obtaczane w jajku i cukrze z cynamonem. Podczas niedzielnego obiadu wielkanocnego w gronie rodziny często podaje się jagnięcinę oraz potrawy rybne – zwłaszcza z dorsza – przyrządzane w formie zapiekanek lub pikantnych gulaszy z dodatkiem pomidorów i ostrej papryki. Hiszpanie chętnie sięgają też po tradycyjną drożdżową babkę wielkanocną, znaną jako Mona de Pascua. To ciasto z czekoladowymi jajkami w środku, które cieszy się ogromną popularnością zwłaszcza wśród dzieci. Nieodłącznym towarzyszem świątecznych uroczystości jest też wino. W trakcie Semana Santa podaje się różne jego odmiany, a także specjalną lemoniadę na bazie wina. Źródło: Top Story Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
To tu „rosną” największe palmy wielkanocne w Polsce. Żyrafy są przy nich tycie
Palmy wielkanocne to nieodłączny symbol świąt, a w niektórych regionach Polski ich tworzenie przerodziło się w prawdziwą sztukę ludową. Dzięki lokalnym konkursom ta barwna tradycja nie tylko przetrwała, ale rozkwita z roku na rok.
Spis treści: Najwyższe palmy wielkanocne w Polsce Palmy to tu część folkloru Wielkanoc to najważniejsze święto dla chrześcijan. Niedziwne więc, że jego obchody trwają cały Wielki Tydzień. Tym dniom towarzyszą mniej i bardziej znane zwyczaje wielkanocne. Chwilę wcześniej wierni świętują Niedzielą Palmową, co również jest upamiętnieniem wydarzeń z Biblii. Kiedy Jezus wjeżdżał na ośle do Jerozolimy, tłumy miał witać go, machając właśnie liśćmi palmy i gałązkami oliwnymi. Współczesne palmy wielkanocne rzadko kiedy przypominają drzewa kojarzone z rajskimi wyspami. Najwyższe palmy wielkanocne w Polsce Palmy wielkanocne można kupić w sklepie, ale w niektórych regionach w Polsce od pokoleń pielęgnuje się tradycję własnoręcznego wytwarzania tych ozdób. Palmy mają być nie tylko kolorowe, ale i wysokie. Dobrze wiedzą o tym mieszkańcy Lipnicy Murowanej położonej w województwie małopolskim. Od 1958 roku w Niedzielę Palmową odbywa się tam Konkurs Lipnickich Palm i Rękodzieła Artystycznego im. Józefa Piotrowskiego. Z roku na rok wydarzenie przyciąga tłumy turystów i mediów. Palmy zgłoszone do konkursu są dzielone na kilka kategorii wysokości: od poniżej 3 metrów aż po ponad 22 metry. Rekordowa palma, wykonana przez Zbigniewa Urbańskiego w 2023 roku, miała aż 37,78 metra wysokości. Była wykonana z leszczyny, opleciona kolorową bibułą i udekorowana ręcznie robionymi kwiatami z krepiny w liczbie ok. 800. Dla porównania warto przypomnieć, że dorosły samiec żyrafy mierzy około 6 metrów. Coroczny konkurs w Lipnicy Murowanej to nie tylko rywalizacja, ale też integracja lokalnej społeczności. Podczas wydarzenia można spróbować regionalnych potraw, posłuchać muzyki ludowej oraz wziąć udział w warsztatach rękodzielniczych. Palmy to tu część folkloru Mazowsze również ma słabość na palm wielkanocnych. W miejscowości Łyse na Kurpiach również odbywa się konkurs ozdób świątecznych. Od 1969 roku, z wyjątkiem roku 2020, organizowany jest tutaj konkurs na najpiękniejszą tradycyjną palmę kurpiowską. Ozdoby mierzą zazwyczaj około 10 metrów i są przystrajane zgodnie z lokalnymi tradycjami. Nie brakuje więc papieru, bibuły, gałązek świerkowych oraz innych roślin. Ważne jest, aby nie używać roślin podlegających ochronie, co jest surowo przestrzegane przez organizatorów. Podobnie jak w Lipnicy Murowanej, Niedziela Palmowa w Łysych to święto lokalnej kultury kurpiowskiej. Co roku w wydarzeniu biorą udział nie tylko mieszkańcy, ale też zaintrygowani turyści z całej Polski. Czekają tam na nich występy zespołów ludowych, kiermasze sztuki ludowej oraz prezentacje lokalnych potraw. Inne mniej znane konkursy plam wielkanocnych są także organizowane między innymi w Gilowicach na Żywiecczyźnie oraz Nowym Wiśniczu, położonym niedaleko Lipnicy Murowanej. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Środa Popielcowa 2025 lada dzień. To dlatego data święta jest ruchoma
Środa Popielcowa 2025 rozpoczyna tegoroczny Wielki Post, co oznacza, że do Wielkanocy zostało już mniej niż półtora miesiąca. Wcześniej zawita do nas wiosna. Jak się okazuje, te wydarzenia są ze sobą powiązane.
Spis treści: Kiedy jest Środa Popielcowa 2025? Z czego jest popiół na Środę Popielcową? Środa Popielcowa – historia święta w Polsce Środa Popielcowa – czy można jeść mięso? Środa Popielcowa 2025 rozpoczyna Wielki Post. W Kościele katolickim jest to 40-dniowy okres przygotowań do Wielkanocy. Data pamiątki Zmartwychwstania Pańskiego jest ruchoma i zależy od cyklu księżycowego. Przypada na pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni Księżyca, po równonocy wiosennej. Jak widać, Wielkanoc i poprzedzające ją wydarzenia są ściśle związane z nadejściem wiosny. Wiosennych symboli nie brakuje też na samym wielkanocnym stole. Jajko ma symbolizować nowe życie, co dotyczy nie tylko Jezusa, ale też budzącej się do życia przyrody za oknem. Zanim jednak chrześcijanie (i nie tylko) zasiądą do suto zastawionych stołów, najpierw musi minąć Wielki Post. Okres tan zawsze rozpoczyna się od Środy Popielcowej. To jedno z najpopularniejszych świąt w Kościele katolickim. Kiedy jest Środa Popielcowa 2025? Środa Popielcowa, znana również jako Popielec, to ruchome święto w kalendarzu liturgicznym Kościoła katolickiego. Przypada 46 dni przed Wielkanocą, która także jest świętem ruchomym. Środa Popielcowa może więc mieć datę między 4 lutego a 10 marca. W 2025 roku Środa Popielcowa przypada na 5 marca. Z czego jest popiół na Środę Popielcową? Tradycja posypywania głów popiołem w Środę Popielcową sięga VIII wieku. Początkowo popiół pochodził z różnych źródeł. Jednak w XI wieku, za pontyfikatu papieża Urbana II, ustalono, że powinien on być pozyskiwany ze spalonych palm poświęconych w Niedzielę Palmową poprzedniego roku. Ten symboliczny gest ma przypominać wiernym o kruchości życia ludzkiego oraz potrzebie pokuty i nawrócenia. Podczas obrzędu posypywania głów popiołem kapłan wypowiada słowa „Prochem jesteś i w proch się obrócisz” lub „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię”. Środa Popielcowa – historia święta w Polsce Posypywanie głów wiernych popiołem to najbardziej znana tradycja związana z Popielcem. Jednak historia samego święta w Polsce jest o wiele bogatsza. Różne zwyczaje, niektóre już zapomniane, kształtowały się na przestrzeni dziejów. W pierwszych wiekach chrześcijaństwa okres postu trwał zaledwie 40 godzin. Obejmował jedynie Wielki Piątek i Wielką Sobotę. Dopiero w IV wieku rozpowszechnił się zwyczaj 40-dniowego postu. To nawiązanie do biblijnej historii Jezusa poszczącego na pustyni. W Polsce Środa Popielcowa była nazywana również Wstępną Środą, co podkreślało jej rolę jako wstępu do Wielkiego Postu. W tradycji ludowej Środa Popielcowa była dniem, w którym kończyły się huczne zabawy karnawałowe, a rozpoczynał się okres refleksji i pokuty. W niektórych regionach Polski, przykładowo na ziemi kieleckiej, praktykowano zwyczaj tzw. sądu nad mięsopustem. Polegał on na symbolicznym topieniu lub paleniu kukły symbolizującej karnawał. W Warszawie i mazowieckich wsiach organizowano z kolei inscenizacje przedstawiające walkę między karnawałem a postem, podczas których kukłę karnawału ścinano lub obkładano batami. Interesującym zwyczajem praktykowanym w Wielkopolsce był tzw. podkur, czyli posiłek spożywany o północy z wtorku na Środę Popielcową. Było to symboliczne przejście od karnawału do postu. Gospodyni domu wnosiła na stół półmisek przykryty pokrywą, spod której wylatywał ptak, najczęściej wróbel. Na półmisku znajdowały się śledzie, jaja i kubek mleka. Odmowa spożycia tego posiłku była uważana za wielki nietakt, a nawet grzech. Po posiłku biesiadnicy wróżyli sobie, ochlapując sufit mlekiem i interpretując powstałe plamy jako wróżby na przyszłość. W niektórych miejscach, przykładowo w Kiełpinach (woj. kujawsko-pomorskie), granicą między zapustami a Popielcem nie była noc z wtorku na środę, a dopiero dzwon na popielcowe nabożeństwo. Osoby, które mimo wezwania nie przerywały zabawy, były rozpędzane przez starszą kobietę uzbrojoną w worek z popiołem. Ta biła uczestników zabawy, aż towarzystwo się rozeszło. Środa Popielcowa – czy można jeść mięso? W Środę Popielcową wiernych Kościoła katolickiego obowiązuje post ścisły. Oznacza to, że osoby w wieku od 18 do 60 lat powinny ograniczyć się do spożycia jednego posiłku do syta oraz dwóch lekkich posiłków w ciągu dnia. Obowiązuje również wstrzymanie się od spożywania pokarmów mięsnych. Wstrzemięźliwość od mięsa obowiązuje wszystkich wiernych, którzy ukończyli 14. rok życia. Warto zauważyć, że w przeszłości zasady postu były znacznie surowsze. W dawnej Polsce nie spożywano potraw mięsnych w poniedziałki, środy i piątki, a w niektórych regionach w środy i piątki rezygnowano również z potraw na gorąco. Podstawą pożywienia w okresie postu były takie potrawy, jak żur i śledzie. Źródła: Dzieje, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Dzień Świstaka. Willie nie dożył swojego święta. Władze miasta trzymały to w tajemnicy
Dzień Świstaka to jedna z najbardziej nietypowych amerykańskich tradycji. Już od ponad wieku świstak prognozuje, jak długo potrwa zima. Wszystko zależy od tego, czy zwierzak zobaczy swój cień. Jakiej pogody możemy spodziewać się po najbliższych miesiącach?
Spis treści Dzień Świstaka 2025. Kiedy przyjdzie wiosna? Dzień Świstaka może być też Dniem Homara Gdzie żyją świstaki? 2 lutego to Dzień Świstaka. Nietypowa tradycja prognozowania pogody jest pielęgnowana w Ameryce Północnej już od ponad 100 lat. Najbardziej znany świstak-meteorolog to Phil z miasteczka Punxsutawney w stanie Pensylwania. Na przestrzeni lat zwierzak był prawdopodobnie wiele razy zastępowany, ale to nie zaszkodziło jego popularności. Wywabianie Phila z nory każdego roku śledzą tysiące Amerykanów i Kanadyjczyków. W pandemii Dzień Świstaka w Pensylwanii był obchodzony on-line. Dzień Świstaka 2025. Kiedy przyjdzie wiosna? Zasady są proste: jeśli Phil zobaczy swój cień, to oznacza, że zima potrwa jeszcze sześć tygodni, a jeśli nie, wiosna przyjdzie wcześniej. W tym roku podczas obchodów Dnia Świstaka słynny zwierzak przewidział jeszcze sześć tygodni zimy. „Wewnętrzny krąg” lokalnych urzędników poinformował, że gryzoń, wywabiony o świcie, zauważył swój cień. W 2023, 2022 i 2021 r. Phil również prognozował srogą zimę, za to rok temu nie zobaczył cień, co miało być zapowiedzią rychłego nadejścia wiosny. Ile jest w tym prawdy? Według statystyk Phil ma rację dość rzadko. Sprawdzalność jego prognoz waha się od 40 do 50 proc. Dla odmiany w Nowym Jorku Chuck ze Staten Island przewidział wczesną wiosnę. Gwoli ścisłości, Chuck to symboliczne imię przekazywane świstakom z pokolenia na pokolenia. W 2014 nowojorski gryzoń znalazł się na nagłówkach po tym jak burmistrz, Bill de Blasio, upuścił zwierzaka w trakcie ceremonii prognozowania pogody. Świstak zmarł tydzień później. Jak się okazało, nie był to Chuck, a samica Charlotte. Rzecznik zoo na Staten Island, Brian Morris, wyjaśnił wówczas, że do corocznych obchodów wybierany jest „najmniej zrzędliwy świstak tego dnia”. Dzień Świstaka może być też Dniem Homara Willie, świstak albinos z kanadyjskiego miasteczka Wiarton, również jest bohaterem przykrej historii. Zwierzak cieszył się ogromną sympatią w Kanadzie. Tym większa była rozpacz mieszkańców Wiatron, kiedy lokalne media poinformowały o tym, że zmarł w 2021 roku, a jego śmierć została zatuszowana przez władze miasta. W odpowiedzi na wątpliwości internautów urzędnicy wydali żartobliwy komunikat prasowy, w którym napisali, że Dzień Świstaka „nigdy nie dotyczył Williego”. A o to, czy ulubieniec mieszkańców miasta żyje, powinni spytać Zajączka Wielkanocnego lub Świętego Mikołaja. Kilka miesięcy później urzędnicy potwierdzili jednak, że świstak nie żyje. Wcześniej chorował na ropień zęba. W Wiarton Dzień Świstaka obchodzi się od lat 50. XX wieku. „Pierwszy Willie” zaczął prognozować pogodę w latach 80. Przeżył 22 lata. Został znaleziony martwy w 1999 r. zaledwie dwa dni przed swoim świętem. W 2022 roku Milltown Mel z New Jersey także zmarł niedługo przed Dniem Świstaka. Co ciekawe, nie tylko świstaki przepowiadają rychły koniec zimy lub długie mrozy. Na kanadyjskiej wyspie Cape Sable Island pogodę prognozuje homar Lucy. Sam zwyczaj pochodzi z Europy, gdzie wierzono, że przyjście wiosny mogą przewidzieć borsuki. Tradycja trafiła za ocean razem z niemieckimi imigrantami. Gdzie żyją świstaki? Świstaki można spotkać na wolności w Ameryce Północnej, Azji i Europie – również w Polsce. Większość z nich zamieszkuje tereny górskie. W zależności od miejsca występowania wyróżnia się kilkanaście gatunków świstaków, między innymi: amerykański, himalajski, ogoniasty i olimpijski. Łączy je podobna budowa ciała, gruba sierść w różnych odcieniach brązu i szarości, małe uszy i krótkie kończyny. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Korrida jest brutalnym spektaklem, dla wielu anachronicznym. Walka z bykami to jednak element hiszpańskiej tożsamości
Korrida, czyli hiszpańska walka z bykami (corrida de toros), to jedna z najbardziej rozpoznawalnych tradycji kulturowych w Hiszpanii. Jej korzenie sięgają głęboko w historię. Dziś jednak wielu uznaje tę tradycję za anachroniczną, ze względu na jej okrucieństwo. Rzecz jednak w tym, że jest to jeden z symboli kraju i ważny składnik jego turystycznej oferty.
Spis treści: Narodziny hiszpańskiej korridy Byk – nieodzowny uczestnik Struktura spektaklu Areny do walk Kulturowe znaczenie korridy Kontrowersje związane z korridą Początki korridy sięgają starożytności, kiedy to walki z bykami były częścią ceremonii religijnych i rytuałów w różnych kulturach. Tradycja ta ma swoje korzenie w czasach rzymskich, a także w kulturze iberyjskiej. W starożytnym Rzymie odbywały się widowiska, w których wojownicy walczyli z dzikimi zwierzętami, w tym bykami. Jednak prawdziwy rozwój korridy jako formy widowiska znanego nam dzisiaj nastąpił w średniowieczu. Narodziny hiszpańskiej korridy W Hiszpanii pierwsze walki z bykami zaczęto urządzać w XIII wieku, za panowania króla Alfonsa X. Na początku miały one charakter młodzieńczych popisów i demonstrowania rycerskiej sprawności. Była to rozrywka dobrze urodzonych, którzy mierzyli się z bykami konno. Z czasem zaczęto organizować specjalne zawody, które miały charakter bardziej demokratyczny i kulturowy, a walka z bykiem odbywała się pieszo. W XVII wieku korrida (corrida) stała się integralną częścią hiszpańskiej kultury, zyskując popularność zarówno wśród arystokracji, jak i zwykłych obywateli. To wtedy narodził się również zawód toreadora, który stał się bohaterem narodowym. Szczyt swojego rozwoju korrida osiągnęła w XVIII wieku. To z tego okresu pochodzi najstarsza w Hiszpanii arena, plaza de torros, której budowę w Sewilli rozpoczęto w 1749 r. W wieku XX widowisko to przeżywało okresy zarówno wzrostu popularności, jak i kryzysów. Po wojnie domowej w Hiszpanii, w latach 30. i 40. XX wieku, zainteresowanie korridą zmalało. Jednak w latach 50. i 60. XX wieku nastąpił jej renesans, za sprawą technologii nagłośnieniowych i telewizyjnych transmisji. Byk – nieodzowny uczestnik Osią i nieodzownym uczestnikiem tego przedstawienia jest byk. Zwierzęta biorące udział w korridzie nie są przypadkowe. To wywodząca się z Andaluzji odmiana toro bravo. Są to zwierzęta specjalnie selekcjonowane, kilkuletnie, duże, silne, agresywne i z rogami skierowanymi do przodu. Hoduje się je na specjalnych farmach, gdzie wiodą dość swobodne życie. Przed spektaklem trzymane są jednak w ciasnym, ciemnym pomieszczeniu, co ma wzbudzić w nich agresję. Chodzi bowiem o to, żeby byk wbiegający na arenę był maksymalnie pobudzony i energiczny. Jego szanse na przeżycie przedstawienia są minimalne, choć zdarza się, że najdzielniej walczącym osobnikom życie jest darowane. Mięso tych, które nie miały tyle szczęścia, trafia do restauracji. Jest uznawane za szczególnie cenne ze względu na charakterystyczny smak związany z adrenaliną, która wydziela się podczas walki. Struktura spektaklu Najpierw uczestnicy przedstawienia w specjalnych strojach paradują na arenie, prezentując się widowni do dźwięków muzyki, przy większych okazjach granej na żywo przez orkiestrę. Wszyscy uczestnicy spektaklu są toreadorami, choć mają różne funkcje. Widowisko, podobnie ja każda ze składających się na nie walk, ma ustaloną strukturę, przypominającą akty w spektaklu teatralnym. Podczas korridy pada sześć byków, po dwa na matadora, czyli toreadora, którego zadaniem jest uśmiercenie zwierzęcia. Jedna walka trwa 20 minut i składa się z trzech części, tzw. tercios. A są to: Tercio de varas. W jej trakcie matador drażni byka za pomocą kolorowej płachty – mulety, która ma za zadanie sprowokować zwierzę i pokazać widowni, jak jest groźne. Byk raz za razem rusza do szarży na matadora, a ten wykonuje choreograficzne uniki, zaś muleta przesuwa się po grzbiecie zwierzęcia. Najlepsi matadorzy potrafią sprawić, że atakujący byk wykona wokół nich pełny okrąg. Nawiasem mówiąc, byk nie reaguje na kolory, gdyż ich nie rozróżnia. Tu chodzi o gwałtowny ruch. Czerwony kolor dobrze za to dostrzega widownia. Teraz do akcji przystępują pikadorzy. Występują konno i atakują byka kilkumetrowymi pikami (ich konie są osłonięte pikowanymi „kołdrami”). Grot piki ograniczony jest jelcem, zapobiegającym zbyt głębokiemu zranieniu zwierzęcia. Chodzi bowiem o to, by je jedynie osłabić, a nie unieruchomić. Tercio de banderillas. W drugiej tercji do akcji wkraczają banderilleros. Ci toreadorzy starają się wbić w grzbiet atakującego ich byka kolorowe włócznie ze wstążkami, które osłabiają mięśnie karku, wskutek czego zwierzę trzyma głowę nisko. Włócznie mają haczyki zapobiegające ich wypadnięciu w trakcie gwałtownych ruchów byka. Ruchy i techniki banderilleros też są skodyfikowane, a ich interakcja ze zwierzęciem przypomina choreografię baletową. Ci toreadorzy występują bez kap, które pozwalają zmylić byka, więc wystawiają się na największe ryzyko. Zgodnie z regulaminem, w byku może być najwyżej sześć banderilli (po dwie na jednego banderillero), najmniej zaś dwie. Tercio de muerte. Ostateczny cios zadaje główny toreador, czyli matador, przerywając rdzeń zwierzęcia jednym ciosem szabli – jeśli zdoła. Po precyzji można poznać najlepszych. Ruchy matadora też nie są jednak przypadkowe – są nazwane i opisane, jak techniki w sztukach walki. Cała uwaga świadomej tego widowni skupia się na technice i precyzji ruchów matadora, który w odpowiedzi na zachowania byka stara się wykonać jak najpiękniejszą choreografię. To przedstawienie z pogranicza walki i tańca. Ważne jest, aby pokazane zostały eleganckie, płynne i majestatyczne manewry, które są jednym z fundamentów corridy jako sztuki. Areny do walk Areny do walki byków to tzw. plaza de toros. Są to zazwyczaj owalne amfiteatry, z zewnątrz bardzo przypominające rzymskie. W środku budowli znajduje się centralna arena otoczona drewnianymi bandami i widownią. Warto tu wspomnieć o żółtym piasku, który pokrywa arenę. Musi on mieć odpowiednią wilgotność. Pył wzbijany z suchego podłoża w kształcie walki spadałby bowiem na publiczność i utrudniał jej obserwację widowiska. Z kolei za mokry mógłby wywoływać poślizg zwierzą i ludzi. Ponadto piaskiem łatwo przykryć plamy krwi. Największe obiekty mieszczą nawet kilkanaście tysięcy ludzi. Ceny miejsc w cieniu są najwyższe. W końcu przedstawienia odbywają się od marca do października, a więc w okresie, gdy słońce praży. Kulturowe znaczenie korridy Korrida nie jest jedynie widowiskiem, lecz również symbolem głęboko zakorzenionym w hiszpańskiej tradycji, częścią tożsamości kulturowej kraju. To połączenie sportu, sztuki i widowiska teatralnego, które ma swoje własne rytuały, zasady i etykietę. Dla widowni wszystkie zachowania toreadorów mają charakter rytualny. Nie zaskakują jej kostiumy, wzorowane na ubiorach XVIII-wiecznej szlachty. Podobnie ruchy i techniki toreadorów są znane, powtarzalne i w przeważającym stopniu przewidywalne, ale z furtką otwartą na zaskoczenie, niepewność i ewentualną grozę zaskakującego rozwoju sytuacji. Wszystko to ma moc jednoczenia widowni we wspólnym przeżywaniu emocji, podobnie jak na bardziej zrozumiałym dla reszty świata współczesnym stadionie futbolowym. Dla wielu Hiszpanów jest to także sposób na wyrażenie lokalnej tożsamości – w różnych częściach kraju corrida przyjmuje różne formy i style, zależnie od regionu. Ponadto korrida ma duże znaczenie dla hiszpańskiej turystyki. Miasta takie jak Madryt, Sewilla, Ronda czy Pampeluna przyciągają miliony turystów, którzy chcą zobaczyć to wyjątkowe widowisko, doświadczyć spektaklu na żywo, co przynosi duże dochody. Kontrowersje związane z korridą Corrida jest jednym z najbardziej kontrowersyjnych tematów współczesnej Hiszpanii. Jej przeciwnicy wskazują przede wszystkim na cierpienie zwierząt. W dobie rosnącej świadomości ekologicznej i etycznej trudno nie dostrzegać, że corrida nie pasuje do współczesnych standardów moralnych. W trakcie walki byk doświadcza skrajnego stresu, a samo jego zabicie jest często bardzo brutalne. Organizacje obrońców praw zwierząt domagają się więc całkowitego zakazu takich widowisk. W 2010 roku Katalonia jako pierwszy hiszpański region uchwaliła zakaz organizowania walk z bykami. Choć niektóre społeczności postrzegają takie decyzje jako atak na tradycję, w innych częściach Hiszpanii, zwłaszcza wśród młodszych pokoleń, ta forma rozrywki jest coraz częściej odrzucana. Źródło: Kultura i Społeczeństwo
Badacze sprawdzili, jak reagujemy na wytatuowane twarze u ludzi. Kto jest najbardziej przychylny?
Tatuaże, kiedyś oznaki przynależności plemiennej lub duchowej ochrony, dziś są formą wyrazu indywidualności. Jednak ich odbiór wciąż różni się w zależności od norm społecznych, doświadczeń osobistych czy historycznych uprzedzeń. Jak bardzo jesteśmy otwarci na taką formą ozdabiania ciała?
Spis treści: Tak tatuaże wracają do łask Co nauka mówi o atrakcyjności tatuaży? Tatuaże kiedyś i dziś Tatuaże, w pewnym grupach społecznych i wiekowych, nadal wzbudzają kontrowersje. Nie jest to jednak spowodowane wyłącznie względami estetycznymi. Bardzo często negatywne podejście ludzi do tatuaży może wynikać z uprzedzeń kulturowych lub historycznych. Prawdą jest, że tatuaże towarzyszą nam od wieków, jeśli nie dłużej. Nie zawsze pełniły one jednak funkcję wyłącznie ozdób na ciele. Przykładowo w kulturze polinezyjskiej wskazują na pochodzenie, status społeczny i rolę danej osoby w społeczności. Dobrze to ukazano między innymi w filmie Disneya „Vaiana”, w którym półbóg Maui jest niemal w całości pokryty „biograficznymi” tatuażami. Tak tatuaże wracają do łask Tatuaże zaczęły być negatywnie kojarzone dopiero w XX wieku. Przyczyniło się do tego m.in. tatuowanie numerów więźniom w obozach koncentracyjnych. Praktyka tatuowania była wóczas także popularna w tzw. półświatku kryminalnym. Tatuaże więzienne stały się symbolem marginesu społecznego, co wpłynęło na ich postrzeganie jako oznaki buntu czy przestępczości. Dopiero w latach 90. ubiegłego wieku odbiór tatuaży zaczął się zmieniać. Od tamtej pory coraz więcej osób traktuje je jako formę sztuki i indywidualnego wyrazu. W wielu miejscach na świecie – chociażby w Tajlandii – popularną pamiątką jest też przywożenie tatuaży z podróży. Z naukowego punktu widzenia związek między tatuażami a postrzeganiem piękna pozostaje niejasny. Niedawno przyjrzeli się temu badacze z Uniwersytetu Bundeswehry im. Helmuta Schmidta w Hamburgu. Efekty ich pracy opisano na łamach czasopisma naukowego „PLOS One”. Co nauka mówi o atrakcyjności tatuaży? Na potrzeby badania Selina M. Weiler i jej współpracownicy zrekrutowali 487 dorosłych Niemców. Ich zadanie było pozornie proste. Mieli ocenić zdjęcia modeli z różnym stopniem pokrycia ciała tatuażami: od ich braku, przez lekkie, umiarkowane, mocne, aż po ekstremalne, w tym także z tatuażami na twarzy. Projekty tatuaży bazowały na motywach naturalnych, geometrycznych i zwierzęcych. Aby ich przekaz był neutralny, nie zawierały treści religijnych, politycznych czy tekstowych. Uczestnicy badania oceniali fotografię w 7-punktowej skali Likerta. Najwyższe oceny przyznano modelom bez tatuaży, a najniższe osobom z tatuażami na twarzy. Wyniki wykazały również wpływ pewnych cech respondentów na ich oceny. Okazało się na przykład, że osoby poniżej 50. roku życia były bardziej przychylne wobec ekstremalnych tatuaży. Z kolei wytatuowani respondenci wyżej od pozostałych oceniali modeli z większym stopniem wytatuowania ciała. Profesjonalni tatuażyści wykazywali większą tolerancję wobec mocnych i ekstremalnych tatuaży, niż osoby bez doświadczenia w tej dziedzinie. Tatuaże na twarzy były jednak najniżej oceniane przez wszystkie grupy respondentów. Autorzy badania sugerują, że wzrost kulturowej akceptacji tatuaży mógł doprowadzić do spadku ich atrakcyjności jako czegoś nowego. Proponują też dalsze badania, uwzględniające więcej kategorii wiekowych, szerszą gamę projektów tatuaży oraz dodatkowe czynniki, takie jak np. orientacja seksualna. Jak podsumowują, reakcje na tatuaże zależą przede wszystkim od norm społecznych, indywidualnego doświadczenia i specjalistycznej wiedzy. Tatuaże kiedyś i dziś O tym, że tatuaże towarzyszą nam od bardzo dawna, świadczą liczne odkrycia archeologiczne. I tak na przykład w 2023 r. na cmentarzu w Ghazali w Sudanie odkryto, że jeden z pochowanych (1300 lat temu) miał na stopie tatuaż tworzący monogram imienia Chrystusa. To dopiero drugi znany przypadek tatuowania ciała pochodzący ze średniowiecznej Nubii. Dowody na to, że ludzie od wieków tatuują i ozdabiają ciała, pochodzą z różnych zakątków świata – także z Europy. Nietypowym przykładem jest odkrycie równoległych linii, pokrywały kości młodej kobiety pochowanej 4,5 tys. lat temu na teraz obecnej Ukrainy. Jej ciało złożono w kurhanie. Co ciekawe, naukowcy twierdzą, że „ozdobienia” dokonano już po śmierci i procesie rozkładu ciała. Współcześnie tatuaże również nie są tylko formą sztuki czy wyrazu siebie. W wielu kulturach nadal mają głębsze znacznie. Są to jednak tradycje, które powoli wymierają. To dotyczy między innymi tatuaży Deq z Kobane. To tradycyjna praktyka wśród kobiet kurdyjskich. Wzory nanoszone na skórę za pomocą mieszanki mleka (często matki dziewczynki) i sadzy lub popiołu, miały różnorodne znaczenia. Od ochrony przed złymi siłami, przez symbolikę zdrowia, płodności i tożsamości plemiennej, aż po osobiste „dzienniki” noszących je kobiet. Wzory mogły przedstawiać figury geometryczne, zwierzęta, a także symbole słońca czy księżyca, związane z dawnymi wierzeniami i estetyką. Dziś Deq przetrwały głównie w regionach, takich jak właśnie Kobane, ale praktyka ta zanika z powodu zmieniających się norm kulturowych i religijnych. Źródło: PLOS One Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Gdyby nie Saturnalia, Boże Narodzenie mogłoby wyglądać zupełnie inaczej. Tak bawili się Rzymianie
Saturnalia były jednym z najważniejszych świąt w starożytnym Rzymie. Obecnie ekspertom zdarza się wspominać o nich w kontekście Bożego Narodzenia. Dlaczego? Pierwsze, co łączy obie te okazje, jest czas obchodów, a więc grudzień. Aby zrozumieć więcej podobieństw, musimy nieco cofnąć się w czasie.
Spis treści: Jak świętowano rzymskie Saturnalia? Saturnalia a Boże Narodzenie Saturnalia obecnie Saturnalia obchodzono od 17 do 23 grudnia. Nie od razu jednak celebracje ku czci Saturna – czyli rzymskiego boga rolnictwa, zasiewów i czasu – trwały niemal tydzień. Pierwotnie Saturnalia były jednodniowym świętem przypadającym 17 grudnia. Makrobiusz w „Saturnaliach” (I, 10) wskazuje, że święto ograniczało się wówczas do składania ofiar Saturnowi w świątyni na Forum Romanum oraz do organizacji uczty. W okresie republiki (509–27 p.n.e.) Saturnalia zaczęły się stopniowo wydłużać. W czasach cesarstwa (po 27 p.n.e.) oficjalnie trwały już od 17 do 23 grudnia. Wiązało się to z rosnącą popularnością święta wśród wszystkich warstw społecznych. Nie bez znaczenia była też chęć wydłużenia czasu radości i odpoczynku. Niektórzy historycy sugerują, że miało to podłoże polityczne. Dłuższe świętowanie mogło służyć łagodzeniu napięć społecznych oraz wzmacnianiu lojalności wobec władzy. Jak świętowano rzymskie Saturnalia? Saturnalia miały niezwykle radosny charakter. Był to czas poświęcony Saturnowi, bogu rolnictwa, zasiewów i czasu, którego celem było uczczenie zakończenia prac rolnych oraz obfitości nadchodzącego roku. Grudniowe świętowanie było także symbolicznym powrotem do mitycznego złotego wieku, kiedy panował Saturn, a ludzie żyli w równości i pokoju. Tak też zachowywali się w tym czasie starożytni Rzymianie. Ulice Rzymu wypełniały się kolorowymi procesjami, którym towarzyszyły zabawy i śpiewy. Organizowano uczty, gry hazardowe i loterie, które w normalnych okolicznościach były zakazane. Tradycją był też zwyczaj obdarowywania się prezentami. Najczęściej podarkami były świece lub gliniane figurki. Wręczanie ich miało przynosić szczęście na kolejny rok. Zgodnie z duchem egalitaryzmu podczas Saturnaliów następowało chwilowe odwrócenie ról. Niewolnicy mogli zasiadać przy wspólnym stole z panami, a niekiedy pełnili nawet funkcje gospodarzy. Relaks społeczny dotyczył także kwestii politycznych. Senat w tym czasie nie obradował, a ludzie porzucali codzienne obowiązki na rzecz wspólnej zabawy. W ciągu wieków kluczowym elementem obchodów pozostało składanie ofiar Saturnowi w świątyni na Forum Romanum. Po zakończeniu ceremonii odsłaniano posąg boga, który na co dzień był zasłonięty. Z tej okazji ozdabiano domy zielonymi girlandami symbolizującymi odradzające się życie. Saturnalia a Boże Narodzenie Niektórzy badacze łączą Saturnalia z Bożym Narodzeniem, co jest dość zasadne. Ich podobieństwa wynikają z wielu nakładających się na siebie elementów historycznych, kulturowych i religijnych. Święta te mają co prawda różne korzenie, ale „spotkały się”, gdy chrześcijaństwo zaczęło dominować w Cesarstwie Rzymskim. Podobnie jak inne pogańskie święta związane z przesileniem zimowym (np. Dies Natalis Solis Invicti, czyli Dzień Niezwyciężonego Słońca, obchodzony 25 grudnia), Saturnalia także nawiązywały do odradzającego się światła po najkrótszym dniu roku. Chrześcijaństwo, które od IV wieku stopniowo zdobywało wpływy w cesarstwie, musiało stawić czoło zakorzenionym pogańskim tradycjom. Kościół nie mógł ich wyeliminować, dlatego przyjął strategię adaptacji. Przyjęcie 25 grudnia jako daty narodzin Chrystusa miało symboliczne znaczenie, ponieważ współgrało z kultami solarnymi. Jezus miał przegonić mrok i przywrócić jasność na świecie. Chrześcijaństwo nadal musiało jednak dostosowywać się do silnie zakorzenionych tradycji pogańskich. Władze Kościoła nie były w stanie całkowicie wyeliminować popularnych świąt, dlatego też postanowiono je w pewnym sensie „ochrzcić”. I tak na przykład zielone girlandy i świece były częścią zarówno Saturnaliów, jak i późniejszych obrzędów bożonarodzeniowych. Praktyka wymiany podarunków z Saturnaliów także została zaadaptowana jako element Bożego Narodzenia. I wreszcie, jako że Saturnalia były czasem odpoczynku, biesiad oraz jedności społecznej, te wartości również przeszły do chrześcijańskiego świętowania i towarzyszą nam do dziś. Saturnalia obecnie Obecnie Saturnalia nie są już powszechnie obchodzonym świętem, ale pojedyncze społeczności i grupy nadal celebrują je jako formę nawiązania do starożytnej tradycji. Są to np. neopoganie czy wyznawcy tradycji rekonstrukcyjnych (np. Religio Romana). Celebrują oni Saturnalia, starając się jak najwierniej odtworzyć obrzędy starożytnego Rzymu. Zachowane do dziś zwyczaje mogą obejmować dekorowanie domów, ucztowanie, wręczanie świec i podarunków oraz symboliczne „odwrócenie ról”. Saturnalia czasami pojawiają się we współczesnej literaturze, grach czy filmach historycznych. Dzięki temu starożytna tradycja w jakimś stopniu nadal pozostaje w świadomości odbiorców popkultury. Jednym z bardziej znanych przykładów nawiązywania do Saturnaliów jest chociażby powieść kryminalna autorstwa Lindsey Davis (zatytułowana właśnie „Saturnalia”). Akcja dzieje się podczas grudniowych świąt, a atmosfera chaosu i radosnej anarchii stanowi tło dla intrygi kryminalnej. Motyw Saturnaliów pojawia się też między innymi w serialu HBO „Rzym” czy grze komputerowej „Assassin’s Creed: Origins”. Rzymskie Saturnalia miały więc wpływ na kształt obchodów Bożego Narodzenia oraz współczesną kulturę. A to i tak kropla w morzu oddziaływań Cesarstwa Rzymskiego na dzieje świata. Źródło: National Geographic Polska
To dlatego Maui z „Vaiany” ma tatuaże na całym ciele. Tak hit Disneya oddaje hołd kulturze Oceanii
„Vaiana 2” to nie tylko kontynuacja kinowego hitu Disneya, ale także głęboki ukłon w stronę polinezyjskich tradycji. Dzięki postaci półboga Mauiego i jego wyjątkowym tatuażom widzowie poznają bogactwo kultury Oceanii, w tym święte rytuały tatuowania.
Spis treści: Kim jest Maui? Maui i jego tatuaże Niezwykła tradycja Oznaczenia przywódców Końcówka tego roku to prawdziwe święto kinomanów. Swoje premiery miały już wyczekiwane od dawna filmy, w tym „Konklawe” czy „Gladiator II”, a to oczywiście nie koniec nowości. 27 listopada do kin w Polsce trafiła nowa animacja Disneya. „Vaiana 2” to kontynuacja hitu z 2016 r. Pierwsza część doczekała się dwóch nominacji do Oscara i zarobiła ponad pół miliarda dolarów na całym świecie. Film został też doceniony przez widzów i krytyków za oddanie hołdu kulturom Oceanii. Jednym z głównych bohaterów filmów o Vaianie jest półbóg Maui. Figlarza z poczuciem humoru i sercem na dłoni, a także zestawem imponujących fajek, pomogli ożywić eksperci z całego Pacyfiku, w tym z wysp Fidżi, Tahiti i Samoa. Postać Mauiego ma głębokie korzenie w polinezyjskich mitach i folklorze. Z jego charakterystycznych tatuaży możemy dowiedzieć się więcej o praktykowanej do dziś tradycji tatuowania na wyspach Pacyfiku. Kim jest Maui? Maui zajmuje stałe miejsce w legendach wysp Pacyfiku jako półbóg. Jak podkreśla Su‘a Sulu‘ape Toetu‘u, tongański tatuator mieszkający na O‘ahu, przekazy dotyczące tej postaci są różne, ale mają jeden wspólny wątek. Maui miał być zdolny do wyławiania wysp. Jedna z najsłynniejszych legend o Mauim mówi o tym, że spowolnił ruch słońca. Udało mu się to, chwytając gwiazdę najbliższą Ziemi magiczną liną, co w efekcie pozwoliło ludziom pracować dłużej. Maui nawiązuje do tej historii w „Vaianie”, gdy śpiewa w oryginale „You’re Welcome”. – W kulturze Tonga Maui naprawia niepowodzenia i problemy wszystkich – mówi Toetu‘u. – Dla nas Maui był bohaterem klasy robotniczej. W legendzie Maorysów Maui i jego brat łowili ryby w łodzi, która jest obecnie Wyspą Południową Nowej Zelandii (Te Waipounamu). Używając haczyka wyjętego z kości szczęki swojej babci, Maui złowił gigantyczną rybę, znaną obecnie jako Wyspa Północna (Te Ika-a-Māui). Na Hawajach z kolei mówi się, że Maui wybrał się na ryby ze swoimi braćmi i wyciągnął hawajskie wyspy za pomocą swojego magicznego haczyka. – Możemy pochodzić z Tonga, Samoa, Hawajów lub Tahiti, ale wszyscy jesteśmy jednym ludem – mówi Toetu‘u. – Opowiadamy historie o Mauim naszym dzieciom w kółko. Dla nas jest prawdziwą osobą. Maui i jego tatuaże Pierwsza część przygód Vaiany trafiła do kin w 2016 roku, jednak przygotowania do produkcji rozpoczęły się kilka lat wcześniej. W 2011 roku filmowcy Disneya – John Musker i Ron Clements – wyruszyli w podróż badawczą po Polinezji. Ich wyprawa zaowocowała powstaniem Oceanic Trust, grupy historyków, antropologów, lingwistów i praktyków kultury, którzy odpowiadali za wiele szczegółów filmu. Wśród nich byli mistrz tatuażu Su‘a Peter Sulu‘ape i antropolog Dionne Fonoti. To oni odegrali kluczową rolę w uzyskaniu właściwych wzorów tatau (po samoańsku „tatuaż”). Su‘a należy do rodu samoańskich praktyków tatuażu – jednej z dwóch pozostałych rodzin praktykujących tę tradycję. Jak podkreśla, niektóre elementy tatau są święte. I to tak bardzo, że tylko nieliczni mają wiedzę na ich temat. Twórcom „Vaiany” zależało na tym, aby postacie miały cechy, które Samoańczycy rozpoznają jako własne. Tatuaże Mauiego zostały celowo zaprojektowane jako element narracji, a nie realistyczne lub dokładne przedstawienie tatau. To tyczy się na przykład słońca na jego klatce piersiowej. – W kulturze Samoa osiągnięcia nie są tak wyraźnie honorowane tatuażami. Samoańczycy mają dużo pokory. Nigdy nie chwalimy się w dosłownym sensie. Nawet nasz język i sposób wyrażania emocji jest bardzo metaforyczny – tłumaczy Fonoti. Toetu‘u, który był uczniem ojca Su‘a, Su‘a Alaiva‘a, podkreśla, że Maui nosi tatuaże „neopolinezyjskie plemienne”. To współczesny styl, którego początki sięgają końca lat 90. Jest połączeniem sztuki polinezyjskiej i azjatyckiej, graffiti oraz ilustracji, zmieszanych z plemiennymi wzorami. W całej Polinezji przyjęło się, że ludzie wszystkich grup etnicznych mogą nosić takie tatuaże. Z drugiej strony, tradycyjny tatatau (w języku tonga również „tatuaż”) wykonywany ręcznie przy użyciu narzędzi jest zarezerwowany wyłącznie dla osób o określonej przynależności etnicznej, pochodzeniu i randze. – Tatatu jest uduchowiony i święty, ponieważ jest głęboko zakorzeniony w dziedzictwie ludzi Oceanii – mówi Toetu‘u. – Niektóre symbole łączą nas z naszymi przodkami i elementami takimi jak fonua (ziemia), moana (ocean), langi (niebo) i ciała niebieskie, które są dla nas wskazówkami podczas żeglugi po rozległym oceanie. Niezwykła tradycja Kiedy Toetu‘u wykonuje tatatau, wchodzi do innego pokoju, przeznaczonego do tego typu prac. Podczas procesu tatuowania drzwi pozostają zamknięte. – To przysięga, którą składasz, aby się poddać i zobowiązać się wobec swoich ludzi – wyjaśnia. W trakcie tatuowania osoba otrzymująca tatatau jest wspierana przez rodzinę lub nawet całą wioskę. Sesje te mogą trwać tygodnie, a niekiedy i miesiące. Do tego wiążą się z bólem zarówno fizycznym, jak i psychicznym. Zakończenie tworzenia tatatau wieńczy ceremonia święceń, po której następuje uroczysta uczta organizowana przez rodzinę tatuowanego i wioskę. – Święcenia te symbolizują jego zobowiązanie i obowiązek służenia Bogu, przodkom, rodzinie i wiosce – mówi Toetu‘u. W filmie Maui ma również wytatuowaną małą wersję siebie, która nie dość, że ożywa na jego ciele, to ma też własną postawę i umysł. Mini Maui jest trochę jak postać Świerszcza z „Pinokia”. To sumienie, które pomaga mu podejmować właściwe decyzje. Tradycyjny hawajski tatuażysta Kalehua Krug mówi, że sumienie dotyczy również prawdziwych tatuaży. – Znaki pozostawione na twoim ciele są tam, aby przypominać ci o zobowiązaniu, które podjąłeś. Powinny pomóc ci kierować twoimi zachowaniami i decyzjami w roli, którą przyjąłeś w swojej społeczności. Na Hawajach maka uhi (tatuaż na twarzy) jest kolejnym symbolem władzy i statusu. Krug nosi wiele trójkątów biegnących od tyłu głowy do brody i grubego czarnego paska na ustach symbolizującego jego rolę mówcy ceremonialnego. – Pomysł umieszczania wzorów na skórze na stałe odzwierciedla koncepcję zaangażowania w Polinezji – mówi. – Kiedy przyjmujesz te wzory, jest to fizyczny przejaw umowy, którą zawarłeś ze sobą, swoimi przodkami i społecznością. Jest to znak kuleana (odpowiedzialności). Oznaczenia przywódców Ojciec i wódz Vaiany, Tui, nosi pe‘a. To skomplikowany tatuaż na ciele, tradycyjnie noszony przez samoańskich wodzów. Pe‘a mają charakterystyczne czarne paski, strzałki i kropki, rozciągające się od środka pleców do kolan, co symbolizuje gotowość noszącego do służby społeczności i przewodzenia z honorem. Każdy liniowy rząd różnicuje rodziny, rangi i zawód. – Ważne było, aby wziąć pod uwagę rangę Tui w Motunui, a także jego osobowość i sposób, w jaki przemawia do swojego ludu… pe‘a reprezentuje to, jakim jest człowiekiem – mówi Su‘a. – Jego pe‘a oznacza służbę, kuleana dla oceanu i ziemi. Pe‘a od razu zwrócił uwagę Su‘a Sulu‘ape Pili Mo‘o, innego tradycyjnego tatuatora. – Byłem bardzo szczęśliwy, widząc, że Disney zrobił to dobrze, dając ojcu Moany ten tatuaż zarezerwowany dla wodzów – mówi. Podobnie jak hawajskie maka uhi, proces tatuowania jest wyczerpujący. Zajmuje tygodnie, a nawet miesiące, i jest uważany za rytuał przejścia dla tych, którzy awansują na stanowiska przywódcze. Odmowa lub niepowodzenie w ukończeniu procesu tatuowania jest postrzegane jako oznaka słabości, nieprzystająca osobie sprawującej władzę. Niektóre wzory wodzów to święte motywy przeznaczone dla określonych części ciała, symbolizujące linię przodków. – Te tatuaże identyfikują rangę i przywództwo jako przysięgę służenia swoim terytorium – wyjaśnia Toetu‘u. W filmie „Vaiana 2” Su‘a po raz kolejny dołożył swoją cegiełkę. Tym razem był odpowiedzialny między innymi za wzory tatuaży Matangi, nowej postaci. On i Fonoti pomagali również Disneyowi w tworzeniu motywów samoańskich, które można zobaczyć w petroglifach, ubraniach i łodziach w filmie. – To była duża odpowiedzialność – mówi Su‘a. – Tatuaże są bardzo ważną częścią naszej kultury. Od początku chciałem mieć pewność, że jestem w stanie utrzymać naszą kulturę po właściwej stronie, że faktycznie opowiadamy właściwą i prawdziwą historię. Mam nadzieję, że byłem w stanie wydobyć naszą kulturę na światło dzienne dla widzów. Źródło: National Geographic Opracowanie: Mateusz Łysiak
Atrakcje Goudy: co warto zobaczyć w mieście znanym z sera?
Gouda to nie tylko słynny ser, ale także historyczne miasteczko pełne uroku. Dowiedz się, co warto zobaczyć w Goudzie – od średniowiecznych targów serowych po majestatyczne witraże w kościele św. Jana.
Spis treści: Serowy targ w Goudzie: tradycja i widowisko Drewniane chodaki – ikona Holandii Co jeszcze zobaczyć w Goudzie? Spacer po Goudzie – kanały, wiatraki i historyczne budynki Gouda to jedno z najbardziej urokliwych miasteczek w Holandii, które zasłynęło na całym świecie dzięki swojemu wyjątkowemu serowi. Jednak Gouda oferuje znacznie więcej niż tylko pyszny nabiał. To miejsce pełne historii, zabytków i wyjątkowych tradycji, które przyciągają turystów poszukujących mniej znanych zakątków Holandii. Od serowego targu, przez malownicze kanały, po imponujące witraże – Gouda to miasto, które zachwyca na każdym kroku. Serowy targ w Goudzie: tradycja i widowisko Jedną z największych atrakcji Goudy jest jej słynny serowy targ, który odbywa się na placu przed ratuszem, na tle gotyckiej fasady XV-wiecznego budynku. Targ działa od 1395 roku i przyciąga zarówno mieszkańców, jak i turystów z całego świata. Co czwartek handlarze w historycznych strojach odgrywają licytacje, a na zabytkowych wagach ważone są koła sera. Targ jest widowiskiem nawiązującym do dawnych czasów, ale nie brak tu prawdziwych lokalnych przysmaków. Warto zwrócić uwagę na różnorodność oferowanych produktów. Oprócz klasycznej goudy, można znaleźć wersje z truflami, chili, piwem czy cytryną. Serowarzy przywożą te produkty z okolicznych farm, gdyż Gouda nigdy nie była miejscem produkcji sera, a jedynie handlu nim. – Ser gouda to nie tylko smak, to historia i tradycja, którą czuć w każdym krążku sera – mówi Kasper van den Berg, lokalny serowar​. Niedaleko placu mieści się De Goudse Waag – XVII-wieczna kamienica, która kiedyś służyła do ważenia serów. Dziś znajduje się tam muzeum serowarstwa, gdzie można poznać historię i techniki produkcji goudy. Historia serowych targów w Goudzie Ser gouda, choć znany na całym świecie, nie pochodzi bezpośrednio z miasta. Przez wieki produkowany był na okolicznych farmach, a do Goudy przywożony na handel. Tradycja ta przetrwała do dziś, a na targu można znaleźć zarówno klasyczną goudę, jak i warianty z dodatkami. Drewniane chodaki – ikona Holandii Chodaki to symbol Holandii, a Gouda jest jednym z najlepszych miejsc, aby zrozumieć ich znaczenie. Niegdyś noszone przez rolników, rybaków i rzemieślników, dziś pełnią głównie funkcję turystycznej pamiątki. Chodaki były nieodłącznym elementem holenderskiej wsi – doskonale chroniły stopy przed wilgocią i zimnem. W jednym z lokalnych sklepów autor tekstu miał okazję przymierzyć takie drewniane obuwie. Choć pierwsze kroki w chodakach były niepewne, to z czasem zaczęły wydawać się wygodniejsze, niż można by przypuszczać. – Chodaki to coś więcej niż buty. To symbol holenderskiej pracy i życia na wsi – mówi Irene Winkel, właścicielka sklepu​. Jak powstają chodaki? Tradycja rękodzielnicza w Goudzie W Goudzie można odwiedzić sklepy, w których nadal wytwarza się chodaki. Tradycyjnie buty te były ręcznie wyrabiane z drewna, które świetnie chroniło stopy przed wilgocią i zimnem. – Choć dzisiaj rzadko kto chodzi w chodakach, dla nas to ważny element dziedzictwa – dodaje Irene​. Dziś produkcja chodaków w Goudzie jest w dużej mierze zautomatyzowana, jednak dawniej każdy but był ręcznie wyrabiany przez rzemieślników. Obecnie można je kupić jako pamiątkę, ale w niektórych regionach wciąż są używane do pracy na polu. Co jeszcze zobaczyć w Goudzie? Największym zabytkiem Goudy, zaraz po serowym targu, jest kościół św. Jana Chrzciciela (Sint-Jan). To najdłuższa świątynia w Holandii, mierząca aż 123 metry, słynąca z imponujących 72 witraży. Witraże pochodzą z XVI wieku i są jednym z najlepszych przykładów sztuki sakralnej w Holandii. Odwiedzając kościół w słoneczny dzień, można podziwiać spektakularny efekt wizualny, jaki tworzą promienie światła przechodzące przez kolorowe szkło. – Witraże w Sint-Jan to coś więcej niż dekoracja – to historia opowiedziana światłem – zauważa miejscowy przewodnik​. Spacer po Goudzie – kanały, wiatraki i historyczne budynki Gouda, mimo że mniejsza od Amsterdamu, ma równie urokliwe kanały i zabytkowe budynki. Spacerując po mieście, można podziwiać ceglane kamienice, które przypominają architekturę stolicy, ale w bardziej kameralnej i spokojnej atmosferze. Jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc jest Korenmolen De Roode Leeuw, młyn zbudowany w 1727 roku. Młyn przez lata był kluczowym elementem gospodarki regionu, choć obecnie pełni głównie funkcję turystyczną. Warto także odwiedzić śluzę Mallegat, która przypomina czasy, gdy Gouda była ważnym punktem tranzytowym dla żeglugi śródlądowej. Spacerując wzdłuż kanałów, można podziwiać zacumowane zabytkowe statki, które dodają miastu nostalgicznego uroku.
Byłem w przyszłej Europejskiej Stolicy Kultury. Chemnitz ma wiele wspólnego z polską metropolią
Chemnitz, niemieckie miasto położone niedaleko Drezna, ma coraz więcej powodów do dumy. To przyszłoroczna Europejska Stolica Kultury z niemałym turystycznym potencjałem. Sprawdziłem, jak mieszkańcy celebrują lokalne tradycje i historię.
W tym artykule: Europejska Stolica Kultury to Chemnitz Górnicze tradycje i inne rzemiosła Podróż po Purple Path Dolina zamków Chemnitz, trzecie co do wielkości miasto w malowniczej Saksonii, niebawem będzie na językach w całej Europie. Mieszkańcy już teraz przygotowują się do objęcia tytułu Europejskiej Stolicy Kultury. To okazja zarówno dla nich, jak i dla turystów (a tych w Niemczech jest coraz więcej, również z Polski), aby na nowo odkryć turystyczny potencjał Chemnitz. Byłem na miejscu i już wiem, co warto zobaczyć zarówno w samym mieście, jak i najbliższej okolicy. Europejska Stolica Kultury to Chemnitz W centrum Chemnitz, niedaleko ponad stuletniego Nowego Ratusza, stoi pomnik, obok którego trudno przejść obojętnie. To ogromnych rozmiarów głowa Karola Marksa. Statua przypomina o tym, że jeszcze nie tak dawno temu – bo do 1990 r. – miasto nosiło nazwę Karl-Marx-Stadt. W Polsce z kolei Chemntiz nazywano niegdyś Kamienicą Saską. Obecna nazwa pochodzi od rzeki przepływającej przez miasto. Przez wiele lat Chemnitz było prężnie działającym ośrodkiem przemysłowym. Rozwiała się tu między innymi branża włókiennicza. Brzmi znajomo? Słusznie! Jednym z miast partnerskich Chemnitz jest nasza polska Łódź. Oba miasta od dłuższego czasu przechodzą serię zmian. Dziś to postindustrialne perełki, budujące nową tożsamość na bazie bogatego dziedzictwa. Dynamiczne zmiany w Chemnitz zostały docenione między innymi przez Unię Europejską. W 2025 r. niemieckie miasto będzie pełniło honory Europejskiej Stolicy Kultury. Górnicze tradycje i inne rzemiosła Kultura to nie tylko muzea i teatry, a kilkudniowa wizyta w Chemnitz przypomniała mi o tym, jak różnorodna i bogata może być tożsamość regionu. Zwłaszcza tak nieoczywistego jak Chemnitz. Bo choć miasto przez wiele lat kojarzone było z przemysłem włókienniczym, tuż za jego granicami, w górach Rudawach, ciężką pracę wykonywali górnicy. Do dziś zachowało się po nich pozdrowienie „Glück auf!”, co w wolnym tłumaczeniu oznacza „Szczęść Boże”. Więcej o historii górnictwa w regionie można dowiedzieć się, odwiedzając muzeum przy kopalni cyny w Ehrenfriedersdorf. Górnicza tożsamość regionu jest pielęgnowana przez mieszkańców. Widać to choćby przejeżdżając przez kolejne miasteczka i wioski. Wiele domów jest przystrojonych metalowymi świecznikami w kształcie łuku z podobiznami górników i kobiet. O tym, co jeszcze warto wystawić na okno lub balkon, dowiaduję się w jednym z warsztatów stolarskich w mieście Schneeberg. Powstają tam drewniane figurki aniołów i oczywiście górników. Jak tłumaczy ich autor, Lars Neubert, zgodnie z tradycją nowo narodzone dziewczynki otrzymują w prezencie po aniołku, a chłopcy po górniku. – W czasie świąt figurki powinno stawiać się w oknie. Dzięki temu wiadomo, ile w domu jest kawalerów i panien, a to może sprzyjać parowaniu – żartuje Lars. Kolejna ostoja rzemiosła w Schneebergu to warsztat rękawicznika Feinste Lederhandschuhe. Miejscowa tradycja wyrabiania rękawiczek sięga 1876 r. Jak zdradza właściciel, obecnie w Niemczech jest tylko czterech wytwórców rękawiczek. Nie oznacza to jednak, że na ręcznie robione skórzane rękawiczki nie ma chętnych. Przeciwnie. Te ze Schneebergu są kupowane przez klientów z całej Europy, a nawet z Australii. Podróż po Purple Path Tytuł Europejskiej Stolicy przypada Chemnitz, ale wyróżnienie to razem z miastem będzie świętowało 38 okolicznych gmin. W planowaniu tzw. objazdówki po regionie pomóc może świeżo wytyczona trasa Purple Path. Pomysłodawcom projektu zależy na tym, aby nieoczywiste historie miasta i okolicy zostały odkryte na nowo dzięki pracom ponad 70 artystów z Saksonii i z całego świata. Rzeźby znajdują się w miejscach ważnych dla regionu. Idea Purple Path wpisuje się w motto kulturowej prezydentury Chemnitz, czyli „C the Unseen”. I tak na przykład we wspomnianej już kopani cyny w Ehrenfriedersdorf stoją trzy dziki wykonane z brązu przez rzeźbiarza Carla Emanuela Wolffa. Zgodnie z legendą, to właśnie te zwierzęta miały wieki temu odkryć złoża surowców w regionie. Z kolei w odnowionych ogrodach zdrojowych Bad Schlema podziwiać można na pozór abstrakcyjną rzeźbę „Stack” autorstwa Tony’ego Cragga. Brytyjski artysta inspirował się górniczą historią regionu. Po dokładnym przyjrzeniu się można zauważyć, że jego dzieło przypomina spękaną ziemię. Dolina zamków Okolice Chemntiz to jednak nie tylko kopalnie i górnicze miasteczka. Jadąc w stronę miasta Zwickau, kieruję się do tzw. doliny zamków. Tam na turystów czekają zupełnie inne doznania i atrakcje. Pierwszy przystanek po drodze to zamek Waldenburg. Do 1945 r. posiadłość była rezydencją książęcą rodziny Schönburg-Waldenburg, a obecnie jest zarządzana przez władze Zwickau. W trakcie wycieczki z przewodnikiem zaglądamy między innymi do imponujących rozmiarów biblioteki, odrestaurowanych salonów czy tzw. chińskiego pokoju. Każdy zamek na trasie różni się od poprzedniego. W Rochlitz można poczuć się jak na planie filmu o życiu codziennym w średniowiecznych warowniach. Miejscowy zamek obronny został wybudowany najprawdopodobniej w X w. Widok z zamkowych okien dodatkowo podsyca wrażenia estetyczne. Nieopodal rzeka Zwickauer Mulde przecina zielone połacie pól i lasów. Ot, sielski widok z miejsca, gdzie kilkaset lat temu znajdowała się izba tortur. Malownicza rzeka Zwickauer Mulde przypomina o sobie na trzecim, ostatnim postoju. Otacza tam z trzech stron XII-wieczny zamek Rochsburg. Dziś budowla wygląda jednak inaczej niż 800 lat temu. Stan, jaki się zachował, przedstawia przebudowę inspirowaną gotykiem i renesansem. Spacerując zamkowymi korytarzami nietrudno się zgubić, a chyba każdy choć raz marzył o tym, aby zgubić się w zamku. Warto jednak wreszcie odnaleźć drogę na dziedziniec i zakończyć wycieczkę w... fabryce czekolady. Na miejscu można skosztować czekolady najwyższej jakości o różnych smakach. Takich niespodzianek w Chemnitz i regionie nie brakuje. Wystarczy mieć oczy i uszy szeroko otwarte. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.