Ukryty gigant pod Toskanią. Naukowcy odkryli rezerwuar magmy
Naukowcy zidentyfikowali pod Toskanią gigantyczny rezerwuar magmy o objętości 6000 km3, wykorzystując do tego innowacyjną technikę analizy naturalnych wibracji gruntu. Ten podziemny system rozmiarem przypomina superwulkan Yellowstone. Czy jest się czego obawiać?
Duże systemy magmowe udaje się naukowcom identyfikować poprzez zmiany zachodzące na powierzchni ziemi. Kratery, osady erupcyjne i emitowane gazy to jasne sygnały na występowanie tej gorącej masy skalnej pod płaszczem naszej planety. Inaczej sytuacja wygląda we włoskiej Toskanii, gdzie naukowcy zdiagnozowali obecność magmy dzięki specjalistycznej technice tomografii szumu sejsmicznego. Otrzymane wyniki posłużą zarówno jako podstawa naukowa dla dalszych badań, jak i nowy kierunek dla praktycznego wykorzystania energii geotermalnej. Jak sprawdzić obecność magmy? Zespół naukowców z Uniwersytetu w Genewie we współpracy z włoskimi instytucjami geonaukowymi posłużył się techniką tomografii szumu sejsmicznego (ambient noise tomography) w celu wykrycia obecności magmy w skorupie Toskanii. Metoda ta opiera się na analizie naturalnych wibracji otoczenia, generowanych przez fale oceaniczne, wiatr, a nawet codzienną aktywność człowieka. Kluczowym elementem pomiaru jest wykorzystanie sieci czujników sejsmicznych, które rejestrują prędkość rozchodzenia się fal w głąb ziemi. Szwajcarscy badacze skorzystali z 60 takich urządzeń, co pozwoliło uczonym na skonstruowanie trójwymiarowego obrazu skorupy pod włoskim regionem. Wynik był zaskakujący, przybliżając Toskanię do innych obszarów bogatych w magmę – takich jak superwulkany w Parku Yellowstone. Toskania jak Yellowstone Naukowcy odkryli pod południową Toskanią gigantyczny rezerwuar magmy, którego objętość szacuje się na około 6000 km3. Ten ogromny system znajduje się głęboko w skorupie ziemskiej, na głębokości od 8 do 15 kilometrów pod powierzchnią. Mimo imponujących rozmiarów, naukowcy uspokajają, że obecnie zbiornik ten nie stanowi zagrożenia wulkanicznego i jest stabilny. Odkrycie to wyjaśnia jednak, dlaczego region ten charakteryzuje się tak wysoką aktywnością geotermalną i rekordowymi przepływami ciepła. Odkrycie jest tym bardziej zaskakujące, gdyż w najnowszej historii Toskanii obszar ten nie zarejestrował żadnych większych erupcji. Konsekwencje odkrycia Brak zagrożenia niszczycielską erupcją to niejedyna dobra informacja wiążąca się z nowym odkryciem. Głębokie systemy magmowe odgrywają bowiem kluczową rolę w zasilaniu elektrowni geotermalnych oraz procesach powstawania cennych minerałów. Są one naturalnym źródłem litu i pierwiastków ziem rzadkich, które stanowią m.in. fundament produkcji nowoczesnych akumulatorów do samochodów elektrycznych. Uśpione rezerwuary magmy mogą więc przynieść kolosalne korzyści dla włoskiej gospodarki i napędzić lokalną transformację energetyczną. Źródła: Nature, Phys.org Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
DNA Ferrari. Podróż do źródeł włoskiej legendy motoryzacyjnej
Sława włoskiej marki motoryzacyjnej Ferrari sięga daleko poza granice Europy. Twórcy jednych z najszybszych samochodów świata konsekwentnie podkreślają swoje pochodzenie, na każdym kroku akcentując włoski charakter marki. Nic więc dziwnego, że wydarzenia organizowane przez motoryzacyjnego potentata często odbywają się w sercu północnych Włoch – a my mieliśmy okazję uczestniczyć w jednym z takich wyjątkowych spotkań.
Spis treści: Czarny rumak w XI-wiecznym klasztorze „Czysta krew” Dom Ferrari Tam, gdzie wyrabia się pici Ferrari to nie tylko czterokołowe maszyny osiągające zawrotne prędkości. W samochodzie zawarta jest historia, kultura i zwyczaje regionu, w którym w 1947 roku powstało pierwsze auto ze stajni Enzo Ferrariego. Od tamtej pory firma zdołała osiągnąć międzynarodowy rozgłos, a pojazdy z czarnym rumakiem w herbie zaczęły uchodzić za synonim luksusu i sportu. Mimo, że z fabryki w Maranello wyjeżdżają auta takie jak Ferrari Purosangue, które na pierwszy rzut oka swoim kształtem odbiegają od pierwotnej koncepcji motoryzacyjnej firmy, producenci zapewniają, że w nowych samochodach stale zawarte jest DNA modeli tworzonych prawie osiemdziesiąt lat temu. Na czym więc polega – przekazywany z pokolenia na pokolenie – rodzimy charakter motoryzacyjnej potęgi? Podróż po zakątkach Półwyspu Apenińskiego pozwoli nam odpowiedzieć na to pytanie. Czarny rumak w XI-wiecznym klasztorze Wydarzenie organizowane przez markę Ferrari pod koniec listopada odbywało się luksusowym hotelu Castel Monastero w prowincji Siena. Podobnie jak w przypadku samochodów, ośrodek pod nowoczesną i elegancką fasadą kryję pokaźny zbiór historii dotyczącej tamtego regionu. W hotelowych murach zawarta jest przeszłość związana z XI-wiecznym klasztorem benedyktyńskich mnichów, którzy przez stulecia zamieszkiwali te tereny. W trakcie ponad 700 lat klasztor przechodził z rąk do rąk pomiędzy toskańskimi magnatami, aż w końcu w pierwszej dekadzie XXI wieku rozpoczął swoją działalność jako luksusowy pięciogwiazdkowy hotel. Samo dotarcie do hotelu przywodzi na myśl skojarzenia z wjazdem do średniowiecznej rezydencji. Aby przekroczyć mury obiektu, należy najpierw wspiąć się na wzgórze, na którym mieści się resort, a następnie przedostać się przez bramę wjazdową. Oczom gości ukazuje się wtedy dziedziniec rodem z XI wieku, wokół którego ciągną się klasztorne mury – obecnie miejsce hotelowych pokoi, restauracji z gwiazdką Michelin oraz strefy SPA z odkrytymi i krytymi basenami. Przez cały czas trwania motoryzacyjnego wydarzenia centrum hotelu zdobiły jedne z największych symboli dumy tego regionu Włoch – egzemplarze Ferrari Purosangue, w których lśniących karoseriach odbijała się historia kilkusetletniej rezydencji benedyktynów. „Czysta krew” Samochód ten to pierwszy model czterodrzwiowego auta w całej historii marki z Maranello. „Purosangue” oznacza w dosłownym tłumaczeniu „czysta krew”. Projektantom nowego samochodu zależało na tym, by nowy SUV, mimo kompletnie odmiennego zastosowania, zachował elementy typowe dla Ferrari. Użytkowość ma się w aucie łączyć z luksusem i sportową jazdą charakterystyczną aut takich jak Testarossa. Producenci zaznaczają, że Purosangue nie jest redefinicją typowego samochodu z napędem na cztery koła, lecz nowatorską interpretacją, mającą zapewnić użytkownikowi kompletnie nowe doznania za kierownicą. Samochód zawiera wiele technologicznych elementów, które świadczą o wyjątkowości tego produktu. Klasyczne drzwi zostały zastąpione otwieranymi przeciwnie do kierunku jazdy, co poprawia ergonomię i zapewnia łatwy dostęp do kabiny. Dodatkowo brak środkowego słupka wzmacnia wrażenie przestrzeni, nadając jeździe większy komfort. Komfort w przypadku tego samochodu jest słowem kluczowym. Wnętrze auta zostało pokryte skórą, a każdy pasażer ma zapewniony ten sam poziom wygody i jakości wykończenia foteli. Samo przebywanie w Ferrari Purosangue jest doświadczeniem wyjątkowym, a w połączeniu z zapierającymi dech w piersiach pejzażami toskańskich pagórków – które od lat inspirują włoskich projektantów i inżynierów – tworzy niezapomnianą kompozycję esencji włoskiego stylu, emocji i motoryzacyjnej doskonałości. Dom Ferrari Aby poznać tajniki tej doskonałości, najlepiej będzie się skierować do samego serca motoryzacyjnego potentata – miejscowości Maranello. To oddalone o niespełna 50 kilometrów od Bolonii miasto stanowi prawdziwą stolicę firmy z czarnym rumakiem w herbie. W miasteczku znajduje się siedziba i fabryka Ferrari, w której projektowane, rozwijane i montowane są kultowe samochody. Maranello pełne jest charakterystycznej krwistej czerwieni karoserii oraz ryku dwunastocylindrowych silników. To nie Ferrari żyje w mieście – to miasto żyje Ferrari, co widać na każdym kroku. W niemal filmowych kombinezonach pracowników fabryki, w Muzeum Ferrari – jednym z najważniejszych muzeów motoryzacyjnych na świecie — a także na torze wyścigowym, gdzie testowane są najnowsze prototypy i technologie przyszłych modeli. W miasteczku znajdziemy nawet restauracje i hotele nawiązujące do marki motoryzacyjnej. Trudno znaleźć lepsze miejsce dla fanów włoskiej motoryzacji. Tam, gdzie wyrabia się pici Ferrari Purosangue najlepiej – co oczywiste – poznać w trakcie jazdy. Toskańskie drogi, wijące się między charakterystycznymi pagórkami, stanowią idealny „tor” do takich testów. Podczas podróży warto zatrzymać się choćby w jednej z pereł regionu – Sienie. To średniowieczne miasto od wieków podzielone jest na 17 dzielnic (contrade), z których każda posiada własne barwy i symbole. Spory pomiędzy poszczególnymi wspólnotami rozstrzygane są podczas rytualnego wyścigu konnego Palio di Siena, rozgrywanego dwa razy w roku na centralnym placu Piazza del Campo. Zaledwie kilka kroków dalej znajduje się Katedra Matki Bożej Wniebowziętej, wzniesiona w 1215 roku, której fasadę zdobią charakterystyczne biało-czarne pasy. W jej wnętrzu mieści się m.in. słynna Biblioteka Piccolominich, ozdobiona freskami autorstwa wybitnego włoskiego malarza Pinturicchia. Będąc w Sienie, warto także zajrzeć do jednej z lokalnych trattorii i spróbować tradycyjnego makaronu pici. Te grube kluski, przypominające kształtem spaghetti, wywodzą się z kuchni chłopskiej i przygotowywane są zazwyczaj bez dodatku jaj. Dzięki temu dania z pici uchodzą za sycące ale i proste oraz ekonomiczne. W przeciwieństwie do większości włoskich makaronów każda nitka pici jest nieregularna i niepowtarzalna. Najczęściej podaje się je z sosem na bazie pomidorów, oliwy i czosnku, choć w niektórych knajpach można spróbować również klasycznego pici con le briciole, w którym zamiast tartego sera wykorzystuje się bułkę tartą — rozwiązanie znane od pokoleń w toskańskich chłopskich domach. Próbując pici, próbuje się esencji Toskanii - krainy, która mimo ciągłych zmian spowodowanych choćby wzmożonym ruchem podróżniczym, kryje w sobie ciągle mnóstwo niezapomnianych i oryginalnych miejsc, do których nie dotarły jeszcze szpony turystycznej komercjalizacji. Źródła: National Geographic Polska, Ferrari Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Toskania płaci za przeprowadzkę. Nowy program przyciąga ludzi z całego świata
Podczas gdy wiele europejskich regionów zmaga się z wyludnieniem, Toskania postanowiła działać inaczej – zamiast czekać na inwestorów, zaczęła ich do siebie zapraszać. Nowy program ma zachęcić ludzi z całego świata do osiedlenia się w malowniczych włoskich miasteczkach, oferując im realne wsparcie finansowe.
Spis treści: Toskańska perełka, która płaci za nowe życie wśród malowniczych wzgórz Nowe życie w Radicondoli: tanie domy i wsparcie dla młodych Kto może otrzymać dotację w Radicondoli i jakie warunki trzeba spełnić? Kiedy wiele włoskich miasteczek zaczęło pustoszeć, lokalne władze i rząd sięgnęły po kreatywne sposoby, by przyciągnąć nowych mieszkańców. Słynne programy sprzedaży domów za 1 euro miały tchnąć życie w opuszczone miejscowości i przyciągnąć inwestorów z całego świata. Teraz jednak uwaga zwrócona jest ku Toskanii – regionowi, który postanowił pójść o krok dalej. Zamiast oferować symboliczne ceny, władze proponują realne dotacje finansowe tym, którzy zdecydują się kupić nieruchomość i zamieszkać na stałe w jednej z toskańskich wiosek. To odpowiedź na narastający problem wyludniania, który dotyka nawet najpiękniejsze zakątki Włoch. Toskańska perełka, która płaci za nowe życie wśród malowniczych wzgórz Jeśli ktoś przegapił głośne akcje sprzedaży domów za symboliczne 1 euro, Toskania właśnie daje mu nową szansę na spełnienie marzenia o włoskim życiu. Otóż w położonym na wzgórzach Radicondoli (czyli niewielkim średniowiecznym miasteczku w prowincji Siena), ruszył program zachęcający do osiedlenia się nowych mieszkańców. Miejscowość, otoczona winnicami i gajami oliwnymi, zachowała swój autentyczny charakter – wąskie brukowane uliczki, kamienne domy i widoki sięgające aż po Apeniny. Założona ponad tysiąc lat temu, przez wieki słynęła z rzemiosła, produkcji wełny i oliwy z oliwek. Dziś Radicondoli zmaga się z problemem wyludnienia, który dotyka wiele włoskich wsi. Jak wyjaśnił burmistrz Francesco Guarguaglini, spadek liczby mieszkańców rozpoczął się w latach 50. XX wieku, gdy wielu mieszkańców przeniosło się do miast w poszukiwaniu pracy i lepszych perspektyw. Teraz władze chcą przywrócić wiosce dawną energię, przyciągając nawet 1000 nowych mieszkańców. Oferują nie tylko tanie nieruchomości, ale też dotacje finansowe dla tych, którzy zdecydują się kupić dom i osiąść w tym malowniczym zakątku Toskanii. Nowe życie w Radicondoli: tanie domy i wsparcie dla młodych Władze Radicondoli rozpoczęły walkę z wyludnieniem w sposób konkretny i dobrze zaplanowany. Pierwszy program mieszkaniowy ruszył w 2023 roku, oferując dotacje do 20 tys. euro na zakup domu oraz dodatkową premię w wysokości 6000 euro dla osób, które zdecydują się zamieszkać w tej toskańskiej wiosce na stałe. Inicjatywa szybko przyniosła efekty – w ciągu roku liczba mieszkańców wzrosła, co lokalne władze uznały za pierwszy sukces w procesie ożywiania regionu. Teraz projekt powrócił w nowej odsłonie pod nazwą „WivoaRadicondoli 3.0”, obejmując również sąsiednią miejscowość Belforte. Jak można przeczytać na oficjalnej stronie programu, jego celem jest „poprawa jakości życia mieszkańców, wspieranie rozwoju gospodarczego i przyciąganie nowych osób, zwłaszcza młodych, którzy chcieliby związać swoją przyszłość z tym miejscem”. Na realizację przedsięwzięcia przeznaczono 300 tys. euro, które trafią do mieszkańców, rodzin, właścicieli nieruchomości i przedsiębiorców. Nowi osadnicy mogą liczyć na dotacje w wysokości do 20 tys. euro na zakup nieruchomości, jeśli zdecydują się na stałe zameldowanie w Radicondoli. Jak podaje CNN, ceny domów w tej okolicy wahają się od 50 tys. do 100 tys. euro, przy czym część z nich wymaga renowacji. Program obejmuje też dodatkowe zachęty: dofinansowanie do 50% kosztów rewitalizacji lokalnych firm (maksymalnie 4000 euro), pokrycie do 80% czynszu przez dwa lata dla młodych osób chcących spróbować życia w wiosce oraz dotacje dla właścicieli domów, którzy zdecydują się je odnowić i przeznaczyć na wynajem. Kto może otrzymać dotację w Radicondoli i jakie warunki trzeba spełnić? Program WivoaRadicondoli 3.0 został zaprojektowany tak, by przyciągnąć zarówno Włochów, jak i cudzoziemców, którzy marzą o spokojnym życiu w sercu Toskanii. Jak podkreślono na stronie internetowej inicjatywy, o dotacje mogą ubiegać się obywatele Włoch, krajów Unii Europejskiej oraz osoby spoza UE, pod warunkiem że legalnie mieszkają we Włoszech. W zależności od rodzaju wsparcia obowiązują jednak różne wymagania. W przypadku zakupu pierwszego domu konieczne jest m.in. zobowiązanie się do stałego zamieszkania w Radicondoli przez co najmniej dziesięć lat oraz posiadanie nie więcej niż jednej innej nieruchomości na terenie Włoch. Osoby wynajmujące dom muszą natomiast pozostać w nim minimum cztery lata, aby zachować prawo do przyznanych świadczeń. Jak poinformował burmistrz Francesco Guarguaglini, od momentu uruchomienia programu w 2023 roku sfinansowano 23 transakcje sprzedaży nieruchomości, a do wioski sprowadziło się około 60 nowych mieszkańców – głównie Włochów, ale także kilku Belgów. Władze liczą, że dzięki kolejnym edycjom projektu populacja wzrośnie do ponad tysiąca osób. Dodatkowe zachęty przewidziano również dla osób planujących remonty i inwestycje w nieruchomości turystyczne. Gmina oferuje pomoc finansową i preferencyjne pożyczki dla tych, którzy zdecydują się przekształcić opuszczone domy w pensjonaty lub apartamenty na wynajem. Co więcej, rodziny z dziećmi mogą liczyć na stypendia uniwersyteckie i bony na książki szkolne, co ma ułatwić im rozpoczęcie nowego życia w tym urokliwym zakątku Toskanii. Źródła: CNN, Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Potomkowie Leonarda wciąż żyją w okolicach Vinci. I mają podobne zdolności
Leonardo da Vinci nie miał dzieci, ale jego bezpośredni krewni wciąż żyją i wykazują zaskakujące podobieństwa do geniusza renesansu. Dzięki genealogom i genetykom coraz lepiej poznajemy historię rodziny Vinci.
Spis treści Badania DNA Leonarda – co udało się potwierdzić? Żyjący potomkowie Leonarda i ich zdolności Leonardo da Vinci, uznawany od ponad 500 lat za genialnego artystę, naukowca i wynalazcę, stał się przedmiotem przełomowego projektu badawczego – Leonardo DNA Project. Międzynarodowy zespół ekspertów przeanalizował historię rodziny Vinci oraz geny pobrane ze szczątków w grobowcu rodzinnym Leonarda. Okazuje się, że jego potomkowie wciąż żyją we Włoszech, niedaleko jego rodzinnego miasta. Badania DNA Leonarda – co udało się potwierdzić? W książce „Genìa Da Vinci. Genealogy and Genetics for Leonardo’s DNA”, autorzy Alessandro Vezzosi i Agnese Sabato z Leonardo Da Vinci Heritage Association prezentują wyniki 30 lat badań genealogicznych i genetycznych nad historią i życiem Leonarda da Vinci. Leonardo da Vinci zmarł w 1519 roku. Urodził się w miasteczku Vinci pod Florencją w Toskanii. Nie miał dzieci, ale uważa się, że miał 22 przyrodnich braci i sióstr. Naukowcom udało się odtworzyć drzewo genealogiczne geniusza sięgające 1331 roku, obejmujące 21 pokoleń i ponad 400 osób. Najważniejszym osiągnięciem jest zidentyfikowanie 15 męskich potomków da Vinci w linii ojcowskiej, pochodzących od ojca Leonarda i jego przyrodniego brata Domenica Benedetto. Dalsze badania poprowadzili genetycy z Uniwersytetu Florenckiego, w tym David Caramelli i Elena Pilli, analizując szczątki z grobowca rodziny da Vinci w kościele Santa Croce w Vinci. Sześciu z tych potomków poddano testom DNA, które wykazały zgodność fragmentów chromosomu Y, potwierdzając ciągłość linii męskiej od co najmniej 15. pokolenia. Żyjący potomkowie Leonarda i ich zdolności Pięciu żyjących męskich potomków rodziny Leonarda to Bruno, Mauro, Dalmazio, Milko i Giovanni. Wszyscy noszą nazwisko Vinci. 89-letni Dalmazio uwielbia latać i ma licencję pilota. Milko Vinci, podobnie jak Leonardo jest leworęczny. Giovanni jest zdolnym inżynierem i konstruktorem, Bruno – mechanikiem, a Mauro artystą. Wygląda na to, że w rodzinie Vinci rozmaite zdolności są bardzo częste. Czy mają podłoże genetyczne – być może i to uda się zbadać. Książka Vezzosi i Sabato odkrywa też kontekst historyczno-geograficzny życia Leonarda. Autorzy opisują siedem domostw rodziny da Vinci i dwie posiadłości należące do samego Leonarda. Szczególną uwagę poświęcają jego dziadkowi Antonio – podróżnikowi i kupcowi – oraz matce Caterinie, którą na podstawie dokumentów uznają za prawdopodobną niewolnicę w służbie bogatego bankiera. Dla miasteczka Vinci, skąd pochodzi Leonardo i jego rodzina, badania te to powód do dumy. Jak podkreślają badacze, wiedza o najgenialniejszym człowieku renesansu w Włoszech wciąż się powiększa i to na pewno jeszcze nie koniec odkryć. Źródło: Nauka w Polsce, Phys.org Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Oto miasto pełne zabytków. Nie zmieniło się od średniowiecza
Siena jest zaliczana do najatrakcyjniejszych miast w Toskanii. Trudno się temu dziwić. Wspaniałe zabytki są tam obecne niemal na każdej ulicy, a takiej atmosfery, jak tamtejsza, nie ma nigdzie indziej. To wyjątkowe miasto urzeka na wiele sposobów. Co zobaczyć w Sienie? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Długa historia z legendą w tle Siena oferuje niepowtarzalną atmosferę Wyścigi i zabytki, czyli atrakcje Sieny W średniowieczu Siena zaliczana była do najbogatszych miast Europy. Konkurowała wówczas z Florencją o rządy w Toskanii. Dziś stolica regionu przewyższa ją powierzchnią, liczbą mieszkańców i popularnością wśród turystów, ale to wbrew pozorom nie działa na niekorzyść Sieny. W niewielkim mieście do dziś zachowała się atmosfera odległej przeszłości. Każda uliczka i każda kamienica nosi ślady historii, a miasto przyciąga czymś jeszcze – niepowtarzalną atmosferą. Długa historia z legendą w tle Według legendy, Sienę założyli Senio i Aschio – synowie Remusa. Uciekając przed Romulusem, schronili się w górach, gdzie wznieśli zamek Senio, wokół którego z czasem wyrosło miasto. Jak było naprawdę? W starożytności obszar dzisiejszej Sieny zamieszkiwali Etruskowie. Około 30 roku n.e. Rzymianie założyli tam obóz wojskowy, który z czasem umocnił się i przekształcił w ośrodek handlu. Miasto znajdowało się w obszarze ważnych szlaków handlowych, co sprzyjało dynamicznemu rozwojowi. Siena stała się jednym z kluczowych ośrodków włókiennictwa, a w XII wieku była już zaliczana do najbogatszych miast. Niemal cała ówczesna Europa miała dług u tamtejszych bankierów. Gdy wybuchł spór między gwelfami a gibelinami, miasto stanęło po stronie cesarza. To stało się zarzewiem konfliktów z Florencją. W XIV wieku Siena zaczęła tracić na znaczeniu. W 1348 roku miasto nawiedziła zaraza, która zabiła około 100 tys. osób. Rozpoczął się gospodarczy upadek miasta. Ostateczny cios zadał Lorenzo de Medici. Wojska władcy Republiki Florenckiej zdobyły miasto w 1473 roku. Od tamtej pory Siena pozostawała w cieniu Florencji, co siłą rzeczy musiało odbić się na jej rozwoju. Gdy stolica regionu rozrastała się, w Sienie panowała stagnacja, która trwała aż do końca II wojny światowej. Siena oferuje niepowtarzalną atmosferę Czy to oznacza, że toskańskie miasteczko nie jest warte zainteresowania? Otóż nie. Siena to dziś prawdziwa perła na turystycznej mapie Włoch, gdzie na każdym kroku da się wyczuć niezwykłą atmosferę. Wzdłuż nastrojowych wąskich uliczek wyrastają wysokie kamienice. Gdzie okiem sięgnąć, w oczy rzuca się charakterystyczna cegła, będąca głównym materiałem budowlanym. Czy to naprawdę współczesne miasto? Tak, ale z zachowaną w pełni antyczną strukturą. W Sienie każdy zakamarek nosi ślady odległej historii. Nawet wytężając słuch, nie sposób usłyszeć warkot silników. To dlatego, że w centrum miasta obowiązuje zakaz ruchu samochodowego. Władze Sieny wprowadziły ten przepis już w 1966 roku, gdy nikt jeszcze nie myślał o takich ograniczeniach. Wszędzie za to widać spacerujących mieszkańców i przechadzających się turystów, ale nie sposób oprzeć się wrażeniu, że nikt nigdzie się nie spieszy. Piazza del Campo, czyli serce miasta w kształcie muszli W Sienie czas płynie jakby wolniej, a najlepiej można poczuć to na Piazza del Campo. Ceglany plac w kształcie muszli zawsze jest wypełniony ludźmi. Jedni siedzą przy stolikach, racząc się doskonałym winem lub włoskimi deserami. Inni po prostu siedzą lub nawet leżą na kostce brukowej, rozmawiając, czytając lub po prostu – relaksując się i taki widok nikogo tam nie dziwi. To doskonałe miejsce by odpocząć, ale tak samo dobrze sprawdza się jako punkt startowy, z którego można wyruszyć na podbój miasta. Wyścigi i zabytki, czyli atrakcje Sieny A w Sienie jest co zwiedzać. Już sam plac i zwarta zabudowa historycznego centrum stanowią nie lada atrakcję. Próżno szukać tam szklanych wieżowców i innych nowoczesnych zabudowań. Siena to zupełnie inne miasto. A dalej wcale nie jest mniej ciekawie. Już w średniowieczu powstało tam siedemnaście dzielnic, z których każda miała swoją własną flagę i fontannę, a wszystko to zachowało się do dziś, łącznie z tradycją organizacji wyścigów konnych, w których uczestniczą przedstawiciele wszystkich dzielnic. Palio Mowa o wydarzeniu zwanym Palio, które rokrocznie odbywa się 2 lipca i 16 sierpnia. To festyn na cześć Matki Boskiej, którego kulminacją jest słynna gonitwa konna. Wyścig jest rozgrywany na dystansie zaledwie trzech okrążeń Piazza del Campo, ale i tak dostarcza wielu emocji. To dlatego, że w trakcie jego trwania nie obowiązują żadne zasady. Jeźdźcy uciekają się do wielu nieczystych zagrań zarówno podczas rywalizacji, jak i przed nią. Niejednokrotnie dochodziło do kradzieży koni, a nawet porwania konkurentów. Będąc w Sienie w lipcu lub sierpniu, warto wybrać się na to wydarzenie. Zabawa jest przednia. Jakie jeszcze atrakcje oferuje miasto? Najciekawsze wymieniamy poniżej. Palazzo Publico Zaczynamy od jednego z najważniejszych obiektów na Pizazza del Campo. Budynek wybudowany na przełomie XIII i XIV wieku jest historyczną siedzibą władz miejskich. Dziś mieści się tam Museo Civico, czyli Muzeum miejskie, w którym przechowywane są historyczne szkice, obrazy i dokumenty. Średniowieczna fasada z elementami gotyckimi zachwyca, a wewnątrz jest jeszcze ciekawiej. XIV-wieczne freski sieneńskich artystów prezentują się zachwycająco. Torre del Mangia Będąc na Piazza del Campo, nie można nie zauważyć mierzącej 102 metry wieży. Budowę rozpoczęto w 1338 roku i zakończono po dziesięciu latach. Dawniej dzwon na wieży oznajmiał koniec dnia roboczego. Rozbrzmiewał także podczas otwierania i zamykania bram miejskich. Dziś znajduje się tam wspaniały punkt widokowy. Żeby dotrzeć na taras, trzeba pokonać 503 stopnie. Katedra Matki Bożej Wniebowziętej Cattedrale Metropolitana di Santa Maria Assunta to jeden z najbardziej rozpoznawalnych obiektów w Sienie. Budowa wspaniałej katedry rozpoczęła się 1215 roku. Prace trwały niemal 50 lat, a w następnym stuleciu dobudowano kolejne elementy. Okazały kościół przyciąga uwagę trójosiową parawanową fasadą. Zarówno na zewnątrz, jak i w środku w oczy rzucają się charakterystyczne czarno-białe pasy marmuru, będące jednym z najcharakterystyczniejszych elementów włoskiego gotyku. Inkrustowana podłoga prezentuje się zachwycająco, podobnie jak ośmiokątna ambona, którą wykonał sławny rzeźbiarz Nicola Pisano. Ogromną atrakcją tego miejsca jest też biblioteka Piccolomini, której ściany zdobią freski pędzla samego Pinturicchia. Przechowywane są tam średniowieczne manuskrypty. Bazylika San Domenico Pozostańmy jeszcze w obszarze zabytków architektury sakralnej. Kolejny obiekt, który warto uwzględnić w planie wycieczki to bazylika San Domenico. Kościół wzniesiony na wzgórzu Camporegio powstał w latach 1226–1256, a w XIV wieku doczekał się przebudowy. Znaczna część bazyliki ucierpiała podczas trzęsienia ziemi, które nawiedziło ten obszar pod koniec XVIII stulecia. Na szczęście zniszczone fragmenty udało się zrekonstruować. Co niezwykłego ma w sobie ta świątynia? Interesująca, nieco monumentalna architektura to jedno. W kościele przechowywane są relikwie patronki Sieny – św. Katarzyny. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Florencja bez wątpienia jest piękna latem. Bywa też głośna, upalna, czasami męcząca
Florencja z daleka wygląda jak z najpiękniejszej pocztówki. I właśnie wtedy trzeba ją pokochać miłością od pierwszego wejrzenia. Bezwarunkową.
W tym artykule: Galeria Uffizi Kopuła katedry Santa Maria del Fiore Ponte Vecchio Kuchnia we Florencji Oltrarno Dom Mona Lisy Ogrody Florencji Florencja – kościoły Mercato di Sant’Ambrogio Gdy pokochasz Florencję, przestanie ci przeszkadzać, że jest głośna i zatłoczona, że szpilki nie włożysz. I będziesz tęsknić i do niej wracać. Galeria Uffizi Przy galerii sztuki Uffizi mieszają się wszystkie języki świata, grupy, wycieczki. Gubią się ludzie i własne myśli. Zaczynam więc od kawy i przejrzenia mapki muzeum, by wybrać już tylko pojedyncze dzieła moich ukochanych mistrzów. Ruszam do sali Botticellego spojrzeć w oczy dopiero co narodzonej Wenus o smukłych nogach i rozwianych rudych włosach. Staję przed obrazem „Wiosna” (La Primavera), zaliczam potem sale Tycjana i Rubensa. Wiedziałam, że sztuka potrafi człowieka rozłożyć na łopatki, zwłaszcza jeśli się jej mądrze nie dawkuje. Takiego artystycznego nokautu jednak się nie spodziewałam. Toskania. Tu spełniają się pragnienia Czy wakacje w artystycznym centrum Włoch, wśród wytwornych florentczyków i gościnnych mieszkańców mniejszych miast, muszą być drogie? Nie. Da się spędzić je ekonomicznie. W bonusie dost... Po czterech godzinach w tej najwspanialszej galerii świata, gdzie na powierzchni 13 tys. m kw. znajduje się 200 tys. dzieł, czuję przesyt i niedosyt zarazem. Niezdolność do dalszego zwiedzania, a w tyle głowy żal, że nie starczyło sił na więcej. Kopuła katedry Santa Maria del Fiore Próbuję złapać równowagę, wspinając się po 463 stopniach na ceglaną kopułę katedry Santa Maria del Fiore. Jest najbardziej rozpoznawalnym symbolem Florencji, z którego zobaczyć można dachy miasta i niemal wszystkie zabytki jak na dłoni. Zachwycam się jak dziecko. Widokiem i samą konstrukcją katedry wznoszonej przez 600 lat, która tak podobno oczarowała Michała Anioła, że wzorował na niej kopułę watykańskiej bazyliki św. Piotra. Schodząc, czuję głód. Czyżby nadszedł czas na słynny florencki stek? Ponte Vecchio Arno przecina Florencję na pół. Kiedyś odcinała bogatych od biedniejszych, co łatwo dostrzec można w architekturze po obu stronach rzeki. Dziś – główne salony miasta od miejsc bardziej niezależnych, z alternatywną sztuką, w których można złapać oddech. Te dwa światy dzieli kilka mostów z tym najstarszym, Ponte Vecchio (most Złotników), który zaczęto budować w X w. Jest bardzo charakterystyczny, bo to most z przyklejonymi doń kolorowymi domkami. Kiedyś nieźle na nim śmierdziało, bo królowali tu rzeźnicy i sprzedawcy ryb, którzy nie bacząc na higienę i ekologię wrzucali odpadki do rzeki. Pewnie przeszkadzało to księciu Ferdynandowi I, który z kolei wyrzucił z mostu jatki i ich właścicieli, zapraszając w ich miejsce jubilerów i złotników. Dziś na moście wiszą kłódki zakochanych. A w galeriach możecie kupić pamiątkę, o ile cena nie zwali was z nóg. Most Złotników ma swój tajemny korytarz Giorgio Vasariego. Łączył książęce pałace Pitti i Vecchio, tak by członkowie dynastii medycejskiej nie musieli wąchać odpadów i przeciskać się wśród zwykłych śmiertelników. Most, który jako jedyny we Florencji przetrwał II wojnę światową, może się pochwalić naprawdę obłędną biżuterią. Kuchnia we Florencji Podziwiam ją, przechodząc na drugą stronę rzeki, by tam zjeść stek z fasolą lub ziemniakami. To nie jest taki sobie zwykły befsztyk, a niemal święty bistecca alla fiorentina. Czyli kawał grillowanego cielęcego mięsa, niezbyt wysmażonego. W środku musi być czerwony. Czymś nieprzyzwoitym, obraźliwym jest poprosić w tym mieście o mocno wysmażony stek lub zwrócić go do kuchni, tłumacząc, że jest surowy. Oltrarno Jem go w uroczej rodzinnej Trattorii Sabatino przy via Pisana, kilkanaście minut spacerem po zejściu z mostu. Jestem w klimatycznej dzielnicy Oltrarno, w której zamierzam nieco odpocząć. Posłuchać ptaków, znaleźć dom Mona Lisy i powłóczyć się po zaułkach wokół Piazzale Michelangelo. Z samego placu, na którym ustawiony jest brązowy odlew Dawida Michała Anioła, widać piękną panoramę miasta. Ale idę dalej i dobrze robię, bo po dziesięciu minutach znajduję magiczną, pnącą się do góry uliczkę Via dell’Erta Canina, którą kiedyś chodzili do miasta ludzie z wiosek położonych na południe od Florencji. Wąska, z kamiennym murkiem, wciśnięta między budynki, ogrody i parki przenosi mnie do przeszłości. I daje najcudowniejszy widok na okoliczne wzgórza i miasto. Żałuję, że nie zaczęłam podróży w tym miejscu – idąc jak zwykli ludzie przed wiekami do miasta, wśród pól, drzew, w których śpiewają ptaki, kwitnących kwiatów – zamiast od razu pchać się do pałaców i bogatych katedr. Dom Mona Lisy Uwielbiam ją za te wszystkie wojny, kradzieże, mniejsze i większe aferki. Nawet za to, że może nie jest tą, za kogo się podaje. Mowa oczywiście o Lisie z obrazu Leonarda da Vinci, słynnej Giocondzie o uśmiechu, który doczekał się wielu tomów analiz. Dlatego chciałam we Florencji odnaleźć dom, w którym się urodziła. Nie wiadomo, jakie Lisa miała marzenia, kiedy w wieku 15 lat oddawała rękę Francescowi Giocondzie, bogatemu kupcowi florenckiemu, który zbił fortunę na handlu jedwabiem. Wiemy, że 29-letni wdowiec chciał się młodą i ładną żoną pochwalić i powiesić jej portret w jadalni, by i inni mogli zawiesić na niej wzrok. I chwała mu za to, bo dzięki jego próżności mamy dziś (w Luwrze co prawda, co jest solą w oku niejednego Włocha i florentczyka) obraz Giocondy wciąż rozpalający zmysły i dyskusje. Czy jest na nim uwieczniony sam Leonardo, jego matka, księżna Mediolanu czy jeszcze inna panna – nie jest dla mnie ważne. Modelka przeszła do historii jako Mona Lisa, córka Antonmarii di Noldo Gherardiniego, który nie mając majątku, postanowił zrobić transakcję bezwalutową, zarabiając na córce. Co prawda mąż obrazu nigdy nie zobaczył, bo Leonardo tak długo (17 lat) udoskonalał Lisę, że stracił biedak cierpliwość – ale nie ma co wchodzić w szczegóły. Dom Mona Lisy, ze stosowną na elewacji informacją i gipsowym wizerunkiem tej jednej z najsłynniejszych mieszkanek Florencji, stoi na skrzyżowaniu Via Sguazza i Via Maggio. To ciasna uliczka, która ożywa co roku 16 czerwca, w dniu urodzin modelki Leonarda. Wówczas świętuje tu cała dzielnica. Ogrody Florencji Czas na ogrody. Florencja ma ich wiele, także takie, które są otwierane wyłącznie na miesiąc. To Ogród Irysowy, Giardino dell’Iris, który można odwiedzać na przełomie kwietnia i maja, kiedy kwiaty kwitną. Nie mam tego szczęścia, by być tam akurat w tym czasie. Zmierzam więc do Ogrodu Boboli, a potem do Ogrodu Różanego (Giardino delle Rose). To magiczne miejsce, w którym można siedzieć lub leżeć na trawie, spacerować wśród róż, cytryn i współczesnych rzeźb mając cały czas przed oczami panoramę Florencji. Florencja – kościoły Wracam na drugą stronę miasta przez most Łaski. Popołudniowe słońce inaczej układa się teraz na Florencji, zmiękcza jej kontury, wycisza. W sam raz na wizytę w kościele Dantego i Beatrycze przy Via Santa Margherita. Kobieta, która w „Boskiej komedii” staje się symbolem objawienia, zachodziła do tej świątyni, gdyż tam pochowani byli jej przodkowie. Dante mieszkał niedaleko, więc może – jak chcą legendy – właśnie w nim się spotykali, mijali? W murach świątyni ukojenia szukają dziś nieszczęśliwi kochankowie, tłumów jednak nie ma. Wszak we Florencji nie ma czasu być nieszczęśliwym. Plaga mandatów w słynnym włoskim mieście. Płacą głównie turyści Nieznajomość prawa szkodzi. O prawdziwości tej słynnej paremii na własnej skórze przekonało się już wielu turystów. Zwłaszcza tych, którzy we włoskim mieście otrzymali wysokie mandaty... Dlatego ruszam dalej, do bazyliki Świętego Krzyża (Santa Croce). Ta piękna, pełna przepychu świątynia to miejsce wiecznego spoczynku Michała Anioła, Galileusza, Niccola Machiavellego i Gioacchino Rossiniego. Tu także zobaczę symboliczny grób Dantego. Mercato di Sant’Ambrogio Z kościołem związana jest opowieść o francuskim pisarzu Stendhalu, który doznał tutaj takiego oszołomienia i duszności, że niemalże upadł porażony nadmiarem piękna. Syndrom Stendhala naprawdę we Florencji działa i może być niebezpieczny. Dlatego by uniknąć przesytu i kołatania serca, wracam powoli do hotelu, by zaplanować na kolejny ranek zakup pamiątek, czyli w moim przypadku lokalnych produktów. I wiem, gdzie to zrobię – na Mercato di Sant’Ambrogio, targu odzieży i jedzenia, gdzie pełno tłuściutkich trufli, serów, wina i oliwy. Obładowana tymi dobrościami siadam na ulicy i przyglądam się temu miastu, by jeszcze przez chwilę poczuć jego rytm. Jeszcze stąd nie wyjechałam, a już chcę wrócić, bo złapałam ten rytm.
Krzywa Wieża w Pizie ma już 850 lat. Uroczystości we Włoszech będą trwały cały rok
Słynna Krzywa Wieża w Pizie ma już 850 lat. 9 sierpnia 2023 roku rozpoczęły się obchody rocznicy położenia kamienia węgielnego pod jej budowę. Z tej okazji przygotowano wiele imprez i różnego rodzaju uroczystości, które będą trwały aż cały rok.
W tym artykule: 850-lecie Krzywej Wieży w Pizie Czy Krzywa Wieża w Pizie upadnie? Dlaczego w Pizie zbudowano krzywą wieżę? Czy Krzywa Wieża w Pizie była zagrożona upadkiem? Ozdobą Placu Cudów w Pizie jest słynna Krzywa Wieża. Razem z baptysterium i katedrą tworzą jedno z najsłynniejszych miejsc we Włoszech i w całej Europie. Odwiedzający Plac Cudów obowiązkowo robią sobie zdjęcie z wieżą. Turyści najchętniej ustawiają się tak, żeby wydawało się, iż podpierają krzywy budynek wyciągniętymi rękami. 850-lecie Krzywej Wieży w Pizie Ten wyjątkowy zabytek obchodzi właśnie 850-lecie. Dokładnie 9 sierpnia 1173 roku rozpoczęła się budowa wieży. To właśnie tego dnia położono kamień węgielny pod jej budowę. Z okazji jubileuszu przygotowano wiele imprez i różnego rodzaju uroczystości, które będą trwały cały rok. Na 9 sierpnia zaplanowano m.in. 12.00 bicie dzwonów dzwonnicy, Od 20:30 do północy bezpłatny wstęp do wszystkich zabytków na Piazza del Duomo z wyjątkiem dzwonnicy (nie można jej zwiedzać ze względów bezpieczeństwa), O 21:30 odbędzie się Iluminacja Krzywej Wieży i projekcja logo 850-lecia na zewnętrznej ścianie Muzeum Opery, Od 21:45 na schodach Katedry (przed drzwiami San Ranieri) odbędzie się koncert fortepianowy Maestro Ramina Bahramiego. W repertuarze m.in: J.S.Bach: Aria z „Wariacji Goldbergowskich, W.A.Mozart: Marsz turecki, Beethoven: Dla Elizy, Brahms: Intermezzo, F.Chopin: Walec cis-moll. Pomimo upływu lat, Krzywa Wieża jest w bardzo dobrej kondycji. Przegląd stanu technicznego z ubiegłego roku wykazał, że przez ostatnie dwie dekady budowla... nieznacznie wróciła do pionu. Odchylenie o kilka stopni od pionu to na pozór niewiele. Jednak gdy wejdzie się na Plac Cudów, od razu rzuca się w oczy, że Krzywa Wieża w Pizie jest tak nazywana nieprzypadkowo. Budowla, mająca już ponad osiem wieków, mocno przechyla się w kierunku południowym. Na szczęście zawalenie się jej nie grozi. W grudniu skończyła się ocena stanu budynku, wykonana dwie dekady po wielkim remoncie, jaki wieża przeszła pod koniec ubiegłego wieku. Wynik wypadł lepiej niż oczekiwano. Okazało się, że od 2001 r. wieża nieznacznie wróciła do pionu. Jej wychylenie zmniejszyło się o 4 cm. Czy Krzywa Wieża w Pizie upadnie? Kontrolą stanu budowli zajął się zespół inżynierów geotechników zaangażowany przez Opera Primaziale Pisana, organizację non-profit opiekującą się wieżą. – Biorąc pod uwagę, że mamy do czynienia z 850-letnim pacjentem, który odchyla się o około 5 metrów, stan zdrowia Krzywej Wieży w Pizie jest znakomity – powiedział rzecznik organizacji dla włoskiej agencji prasowej ANSA. 6 rzeczy, których musisz spróbować we Włoszech Zebraliśmy smaki i doświadczenia, które sprawiają, że do Włoch wracamy z wielką chęcią. Oto one! W tej chwili odchylenie wieży od pionu wynosi niecałe 4 stopnie. Ustalono też, że wieża bardzo delikatnie się chwieje. Oscylacja wynosi około pół milimetra na rok, podał Nunziante Squeglia, profesor geotechniki na Uniwersytecie Pizy, jeden z członków zespołu monitorującego stan wieży. – Jednak to, co się najbardziej liczy, to stabilność wieży – skomentował prof. Squeglia dla ANSA. – A ta jest znacznie lepsza niż przewidywano – dodał. Inżynierowie są zdania, że budowla została zabezpieczona na następne 300 lat. Pojawiły się też głosy, że dzięki nowoczesnym technikom inżynieryjnym w przyszłości może się nawet wyprostować. Dlaczego w Pizie zbudowano krzywą wieżę? Fundamenty ikonicznego zabytku Włoch położono w sierpniu 1173 r. Pięć lat później, gdy powstawało już drugie piętro, prace trzeba było wstrzymać. Zauważono bowiem, że wieża odchyla się od pionu. Był to efekt niewłaściwego wyboru podłoża. Postawiona na niestabilnym gruncie z gliny i piasku wieża zaczęła nierówno osiadać. Przez następne sto lat pizańczycy zajmowali się głównie wojowaniem z konkurencyjnymi miastami regionu – Florencją, Genuą i Lukką. Dopiero w 1272 roku podjęto dalsze prace nad wieżą. W sumie wyszło to jej na dobre: przez wiek ziemia pod nią ustabilizowała się. Dzięki temu, jak się przypuszcza, budynek nie zawalił się od razu po postawieniu. Dodatkowo zwiększono wysokość pięter po jednej stronie, by wieża wydawała się prostsza. Gdy w połowie XIV w. kończono konstrukcję, budowla odchylała się od pionu o połowę mniej niż obecnie. Czy Krzywa Wieża w Pizie była zagrożona upadkiem? Od tego czasu budowla przetrwała cztery trzęsienia ziemi. Była użytecznym miejscem naukowych eksperymentów. Podobno to z niej Galileusz zrzucał kule armatnie, co doprowadziło go do odkrycia prawa swobodnego spadania. Stopniowo jednak wieża wykrzywiała się coraz bardziej. Pod koniec XX w. sytuacja zrobiła się już niebezpieczna: budowla odchylała się od pionu o 5,5 stopnia. Została wówczas zamknięta na prawie dekadę, w czasie której wzmacniano ją i stabilizowano. Zajęła się tym grupa inżynierów pod kierunkiem profesora geotechniki Michele Jamiolkowskiego z Politechniki w Turynie. Wulkany we Włoszech - które z nich warto zobaczyć? Wulkany we Włoszech stanowią nie lada gratkę dla osób odwiedzających ten piękny kraj. Które z nich warto zobaczyć? Zapraszamy na wycieczkę szlakiem najciekawszych włoskich wulkanów. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/wulkany-we-wloszech-ktore-z-nich-warto-zobaczyc-fot-romgiovanni-wikimedia-commons-cc-by-sa-3-0-8af214c.jpeg" width="938" height="624" alt="Wulkany we Włoszech - które z nich warto zobaczyć? (fot. Romgiovanni , Wikimedia Commons, CC-BY-SA-3.0)" title="Wulkany we Włoszech - które z nich warto zobaczyć? (fot. Romgiovanni , Wikimedia Commons, CC-BY-SA-3.0)" /> Wymyślenie, jak pomóc wieży, nie było sprawą prostą. Pierwszy pomysł – wstrzyknięcia pod nią betonu – odrzucono jako zbyt ryzykowny. Ostatecznie obciążono ją od północy 900 tonami ołowiu i usunięto spod niej ziemię. Wieża wyprostowała się wówczas o 40 cm, wracając do stanu z połowy XIX w. Źródła: ScienceAlert, ANSA. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Śmiertelna tajemnica słynnej włoskiej rodziny. Arystokraci padli ofiarą wyjątkowo groźnego pierwotniaka
Naukowcy przeanalizowali próbki tkanek należących do członków włoskiej rodziny Medyceuszy. Okazało się, że znajdowały się w nich dowody na obecność pierwotniaka, który wywołuje malarię. Badacze twierdzą, że arystokraci mogli zarażać się nim podczas polowania.
W tym artykule: Kim byli Medyceusze? Włoska gra o tron Jeden z Medyceuszy był zarażony malarią Jak w średniowiecznych Włoszech doszło do zakażenia? Republika Florencka była jednym z bogatszych państw średniowiecznego Półwyspu Apenińskiego. I chociaż oficjalnie republiką rządziła rada miejska stolicy na czele z gonfalonierem, czyli sędzią mianowanym na dwuletnią kadencję, prawdziwą władzę sprawowali kupcy i bankierzy. Na ich czele stał jeden z najzamożniejszych i najpotężniejszych rodów w historii Włoch – rodzina Medyceuszy (wł. De’ Medici). Kim byli Medyceusze? Florentyńczycy dobrze wiedzieli, że pełnię władzy politycznej dawały pieniądze. Duże pieniądze. To właśnie handlarze przez kilkaset lat napędzali rozwój regionu. A co ważniejsze – to oni stanowili prawo. W 1293 roku na mocy tzw. Rozporządzenia Sprawiedliwości magnaci i włoska arystokracja stracili możliwość realnego rządzenia. Szlachetne urodzenie przestało mieć znaczenie w grze o tron i rozgrywkach politycznych. Prawdziwą siłą stało się złoto i przynależność do gildii kupieckich. Od tego czasu swoją potęgę zaczęli umacniać Medyceusze, którzy przeszli klasyczną drogę „od zera do milionera”. Niewiele wiadomo o tym, kiedy sprowadzili się do Florencji. Pewne jest, że w 1201 roku w kręgach bogatego mieszczaństwa pojawił się Sylwester Medyceusz (wł. Salvestro de’ Medici), który stał się właścicielem kilku domów przy Mercato Vecchio. Z kolei w 1251 roku Jan Medyceusz, czyli Giovanni Medici, brał udział w działaniach zbrojnych przeciwko Lombardii. Włoska gra o tron Historycy uważają, że rodzina Medyceuszy zdobyła wielką fortunę dopiero w XIV wieku. Giovanni di Bicci de’ Medici, a następnie jego syn Cosimo założyli bank z kapitałem początkowym 10 tys. florenów. Już w roku 1429 jego majątek sięgnął 180 tys. florenów. Medyceusze zarządzali pośrednio pożyczkami udzielanymi papiestwu, czerpiąc zyski z prałatur, opactw i przeorstw w całej Europie. Jednak wraz z bogactwem pojawiły się rodzinne intrygi, walka o władze, a nawet zbrodnie i morderstwa. Zguba niektórych Medyceuszy przyszła również ze strony znacznie bardziej niespodziewanej. Cichym zabójcą niektórych członków okazały się… pierwotniaki (a ściślej rzecz biorąc – protisty) wywołujące malarię. Wybrano najpiękniejsze miasteczko we Włoszech. Tu spędzisz wspaniały urlop Poznaliśmy najpiękniejsze miasteczko we Włoszech. Zwycięzcę wyłonił coroczny konkurs organizowany przez włoską telewizję. O tytuł walczyło 20 miejscowości. Ze względu na swój status i władzę Medyceusze chowali swoich zmarłych tak samo, jak monarchów. Właśnie dlatego ich pochówki znajdują się w bazylice San Lorenzo we Florencji, a organy członków rodziny były usuwane i przechowywane w specjalnych słojach. To właśnie te wnętrzności zostały poddane najnowszej analizie. Jeden z Medyceuszy był zarażony malarią Naukowcy z Włoch przeprowadzili badania próbek tkanki z grobowca rodziny Medyceuszy. Uczeni znaleźli dowody na obecność Plasmodium falciparum, czyli zarodźca sierpowatego. To protist należący do rodzaju Plasmodium, jeden z 4 głównych gatunków wywołujących malarię u ludzi. Przenoszony jest w ślinie komara widliszka, gdy owad pobiera krew. Występuje głównie w Afryce subsaharyjskiej. Początkowo naukowcy próbowali zidentyfikować pozostałości organów Medyceuszy, aby ustalić, do kogo dokładnie należały. Badając czerwone krwinki przypadkiem odkryli obecność pierwotniaka. – Wiedzieliśmy, że czerwone krwinki mogą zostać zachowane nawet po pięciuset latach – powiedział Albert Zink, dyrektor Instytutu Badań Mumii we Włoszech, gdzie przeprowadzono najnowsze badania. To właśnie prof. Zink w przeszłości kierował badaniami, podczas których zidentyfikowano czerwone krwinki w szczątkach Ötziego, człowieka lodu, którego datowano na 5300 lat. – Badając tkanki należące do rodziny Medyceuszy, nie spodziewaliśmy się, że odkryjemy w nich pasożyty – zaznaczył Zink w rozmowie z Live Science. Naukowcy twierdzą, że malaria była obecna w regionie Toskanii od II–III wieku do początku X wieku. Jednak dotychczas uważano, że endemicznym gatunkiem pierwotniaka był tam Plasmodium vivax, który nie jest aż tak niebezpieczny i śmiertelny. P. falciparum bowiem zazwyczaj preferuje klimat znacznie bardziej tropikalny. Autorzy badania podkreślają, że na razie nie są w stanie dokładnie powiedzieć, do kogo należały tkanki zakażone malarią. Uczeni uważają jednak, że przed śmiercią ów człowiek musiał poważnie zachorować. Doświadczył ciężkiej i nawracającej gorączki. Zespół badawczy przyznał jednak, że nie można jednoznacznie powiedzieć, iż to malaria była przyczyną śmierci. Jak w średniowiecznych Włoszech doszło do zakażenia? Podczas najnowszego badania po raz pierwszy zaobserwowano mikroskopowo sam patogen. Jednak analizy DNA były niejednoznaczne. Pomimo tego, że pierwotniak zachował swoją ogólną strukturę, nie zachowało się wystarczająco dużo kwasu deoksyrybonukleinowego, aby określić, jak bardzo P. falciparum sprzed kilkuset lat różnił się od współczesnego. Myślałeś, że malaria to tylko problem ludzi? Dinozaury też na nią chorowały Malaria pojawiła się ok. 100 mln lat temu, w czasach, gdy na Ziemi królowały dinozaury. O wynikach najnowszych badań można przeczytać na łamach „American Entomologist”. Naukowcy podkreślili, że Medyceusze znani byli z tego, że uwielbiali polować na bagnach w okolicy Florencji. Mokradła te mogłyby być idealnym środowiskiem dla komarów, które przenosiły malarię. Bardzo prawdopodobne jest to, że jeśli jeden z członków rodziny zachorował na tę chorobę, zarazić mogli się też inni członkowie rodu. Badacze dodają, że identyfikacja anonimowego denata mogłaby pomóc zrozumieć mniej znane dzieje historii Medyceuszy. Do tej pory udało się zidentyfikować zawartość dwóch innych słojów. Jeden należał do Anny Marii Luisy de' Medici (1667–1743), a drugi do Vittorii della Rovere (1622–1694), która była żoną Ferdynanda II de' Medici. Uczeni podkreślają, że ich badania sugerują, iż malaria była znacznie bardziej rozpowszechniona, niż dotychczas podejrzewano. A sam gatunek P. falciparum rozwijał się także w umiarkowanym klimacie średniowiecznych Włoch. Źródło: Live Science Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Pitigliano – Klejnot Południowej Toskanii [Pitigliano atrakcje]
Malowniczo położone miasteczko Pitigliano w południowej Toskanii to doskonała baza wypadowa do zwiedzania Włoch. Wszędzie stąd blisko – nad morze, w góry i do samego Rzymu.
W tym artykule: Pitigliano Atrakcje Pitigliano – Co warto zobaczyć w okolicy Pitigliano – Restauracje Położenie na wysokości 313 m. n.p.m. na stromej tufie skalnej zapewniło Pitigliano miano jednego z najbardziej malowniczych miast Italii. Ta część Toskanii charakteryzuje się utwardzonym takim właśnie kamieniem tufowym, czyli utwardzonym typem magmy wulkanicznej. Jest tu inaczej niż w innych częściach regionu. Nie ma typowo toskańskiego krajobrazu pełnego małych wiejskich domków na niewielkich wzgórzach. Południowa Toskania, gdzie leży Pitigliano, jest dzika i zróżnicowana, podobnie jak sąsiednie Lacjum, gdzie leży Rzym. Pitigliano Atrakcje Miasteczko Pitigliano jest pełne zabytków, w których zapisana jest bogata historia miasta. Najpopularniejsze z nich to Akwedukt Medyceuszy – konstrukcja powstała w okresie renesansu, która pozwoliła na dociągnięcie wody do miasteczka położonego na wzgórzu, Pałac Orsinich – jedna z najbardziej zachwycających pereł architektury w południowej Toskanii. W pałacu mieści się dziś ciekawe muzeum. Katedra św. Piotra i Pawła z bogatą kolekcją dzieł XVIII-wiecznych artystów zaproszonych do Pitigliano przez ród Orsinich. Urokliwa, pełna kwiatów starówka zachęca do wieczornych spacerów. To ponad czterotysięczne miasteczko można z łatwością przemierzyć pieszo. W skałach pod Pitigliano wyżłobione są groty i tunele. Najbardziej znana z nich to Via Cava di San Giuseppe prowadząca z Pitigliano do pobliskiego miasta Sovany. Znajduje się w nich również kaplica chrześcijan. Podobno pochodzi z około 400 roku i jest uważana za najstarszą we Włoszech. Pierwszymi mieszkańcami tych terenów byli Etruskowie. Na początku naszej ery przybyli tu Rzymianie. Od XVI w. Pitigliano osiedlali się Żydzi, którzy wzbogacili okolicę swoją bogatą kulturą. W pewnym momencie stanowili około 10 proc. populacji miejscowości, dzięki czemu Pitigliano zyskało przydomek „mała Jerozolima”. Dzisiaj została ich tam zaledwie garstka. O ich obecności przypomina jednak muzeum żydowskie, cmentarz i synagoga z 1598 r. Odwiedzając Pitigliano, warto sięgnąć po lampkę białego wina Bianco di Pitigliano, jednego z najlepszych włoskich delikatesów. Wino wytwarzane jest również w wersji koszernej. [Pitigliano atrakcje] Most na rzece Kwai- jedyny taki most Most na rzece Kwai to jeden z najsłynniejszych mostów w historii kina. Każdego roku odwiedzają go tysiące turystów. Warto się tam wybrać, podczas wakacji w Azji Południowo-Wschodniej. Pitigliano – Co warto zobaczyć w okolicy Okolice Pitigliano dają poczucie niezwykłej sielankowości. Małe potoki wycinają tu w krajobrazie strome doliny. Wszędzie dookoła jest też dużo lasów. W pobliżu miasteczka Niecałe 30 km na wschód od Pitigliano znajduje się Lago di Bolsena, największe włoskie jezioro, którego wody latem osiągają aż 27 stopni. Jezioro di Bolsena to właściwie ogromny wypełniony wodą wulkaniczny krater. Wybierając się samochodem na wycieczkę do Sieny (trzeba na to przeznaczyć jakieś 2 godziny drogi) można odwiedzić jeszcze jeden wygasły wulkan. Szczyt Amiata o wysokości 1738 m. n.p.m. to zimą jeden z najpopularniejszych regionów narciarskich w środkowych Włoszech. Latem z kolei warto wybrać się na wybrzeże, gdzie w pobliżu pięknych dzikich plaż oblewanych falami Morza Tyrreńskiego, znajduje się miasto Maremma. To zaledwie 50 km od Pitigliano w kierunku zachodnim. Pitigliano – Restauracje Pitigliano to małe miasteczka. Nie brak tu jednak wyśmienitych restauracji i pizzerii. Oto 3 najciekawsze miejsca, w których warto zatrzymać się na toskański obiad lub kolację oraz lampkę wina Bianco di Pitigliano. Pizzeria La Terazza (Via Unità d'Italia, 40) serwuje najlepszą pizzę w mieście, oczywiście przyrządzaną tylko na cienkim cieście. Uwaga, do rachunku jest doliczane coperto, czyli drobna opłata za nakrycie stołu. L’Altro Sapore Organic EVO Oil & Restaurant ( Loc. Corano SS 74 KM 45,7). Ta oddalona od centrum Pitigliano restauracja zachwyca toskańskim klimatem. Bogata karta lokalnych win i klasycznych dań regionalnych zapewnia przyjemnie spędzony czas. Dalla Pepita (Via Roma, 28) zaprasza na świetne domowe szynki. Warto tu jednak przyjść na coś większego. Restauracja słynie ze znakomitego tagliolini z ragout z królika, a także przepysznych deserów.
Na odkrywanie Zamościa wybieramy się z Karolem Okrasą. W tym najbardziej włoskim z polskich miast będziemy wspólnie szukać południowej idylli, znakomitej kuchni i aromatycznych win.
W tym artykule: Padwa Północy Pirogi i cebularze Swojskie życie Powstały z inspiracji renesansowymi miastami idealnymi Zamość łączy w sobie urok spokojnego włoskiego miasteczka ze swojskością Lubelszczyzny. Pierwsze skojarzenia na temat Zamościa większość z nas wyniosła pewnie ze szkoły: najbardziej włoskie miasto w Polsce, prywatna inicjatywa hetmana Jana Zamoyskiego i piękny rynek. Wraz z Karolem Okrasą, jednym z najbardziej cenionych polskich szefów kuchni, który na Zamojszczyźnie szukał inspiracji do inspiracji do menu swojej restauracji Platter, sprawdzamy, dlaczego warto tam spędzić trochę więcej czasu. W podróż wybieramy się włoskim – a jakże! – Maserati Levante z napędem hybrydowym. Padwa Północy Projektując Zamość, włoski architekt Bernardo Morando z pieczołowitością zadbał o każdy szczegół. Perfekcyjnie zaplanowane miasto do dziś wyróżnia się rozwiązaniami, które wpływają na codzienną jakość życia. Dzięki szerokim ulicom mieszkańcy Zamościa mogą cieszyć się naturalnym systemem wentylacji, zaś lekkie pochylenie w kierunku rzeki Łabuńki od stulecie ułatwia odpływ nieczystości. Nawet w upalne dni, których w tym regionie Polski nie brakuje, na Starym Mieście czuć przyjemny powiem wiatru. Neapol zyskuje przy bliższym spotkaniu. 7 pomysłów na wycieczki po środkowych Włoszech Stolica regionu Kampania w wielu osobach wzbudza mieszane uczucia. Już na pierwszy rzut oka można wyciągnąć wniosek, że Neapol to miasto kontrastów. Zarówno miasto, jak i cała środkowa It... Na Rynku Głównym Karol ma umówione spotkanie z Danielem Sabacińskim, lokalnym przewodnikiem, który obiecał nam opowiedzieć, jak kształtował się niepowtarzalny charakter Zamościa. – Początkowo Zamość był pomyślany jako miasto wyłącznie dla zamożnych. To oni stają się pierwszymi mieszkańcami, budują kolejne kamienice i decydują o szybkim rozwoju miasta. Z czasem jednak Jan Zamoyski zaczął zapraszać kolejne społeczności. Każda z nich dołożyła się do tworzenia wyjątkowości tego miejsca. Pierwsi przybyli bogaci kupcy ormiańscy. To im zawdzięczamy przepiękne, kolorowe kamienice na prawo od Ratusza. Następnie do miasta trafili Żydzi sefardyjscy, zmuszeni w XV wieku do opuszczenia Hiszpanii, a wraz z nimi zwyczaje i tradycje śródziemnomorskie. To dzięki tej społeczności możemy dzisiaj zwiedzać wspaniale zachowaną późnorenesansową synagogę. Swój wpływ na Zamość mieli też Grecy, za sprawą których w szybko rozwijającym się mieście powstały znakomite zakłady rzemieślnicze – opowiada Daniel Sabaciński. Pirogi i cebularze Zamojska Starówka nie jest duża. Na jej zwiedzanie poświęcamy jednak z Karolem Okrasą całe przedpołudnie. Miasto zachwyca idealnym układem i wszechobecną symetrią. Prosty układ krzyżujących się ulic przypomina założone w tym samym roku argentyńskie Buenos Aires. Rynek Główny o wymiarach sto na sto metrów miał być dokładnie dwa razy większy od położonych w jednej linii dwóch mniejszych rynków – Wodnego i Solnego. Zamojska kuchnia nie akceptuje granic. To tu na Lubelszczyźnie, w małych restauracjach i kawiarniach tętni „włoskie życie miasta”. Wraz z Karolem na obiad siadamy w Piwnicy pod Świętym Kazimierzem (Rynek Wielki 6). Zamawiamy znakomitą zupę dziadówkę, czyli rosół z rwanymi kluseczkami i ziemniakami okraszony boczkiem oraz wielki talerz tarciuchów, czyli regionalną babkę ziemniaczaną – zamojską specjalność. W poszukiwaniu lokalnych smaków warto również zajrzeć do innych restauracji na Starym Mieście. Nietrudno tu o choćby znakomity piróg biłgorajski, czyli chrupiące ciasto faszerowane kaszą gryczaną. W restauracji Skarbiec Wina (Staszica 27) dostajemy talerze chrupiących i świetnie wypieczonych cebularzy lubelskich. Ten przysmak Zamość zawdzięcza tradycji jej żydowskich mieszkańców. „Idealny cebularz powinien mieć złocistą barwę oraz zapach i smak pieczonej cebuli” – wyjaśnia Karol. Do obiadu zamawiamy – a jakże! – butelkę produkowanego na Roztoczu wina. Po obiedzie siadamy na galicyjskie espresso. Jak dowiadujemy się od mieszkańców miasta, najsmaczniejsze podają w Cafe Galicya (Rynek Solny 2). I rzeczywiście podwójne mleko, miód i przyprawy robią swoje. Co ciekawe, w Galicyi serwują też koktajl kawowy „włoska robota”. Kolejne jasne nawiązanie do włoskich korzeni miasta. Swojskie życie Już kilkanaście kilometrów za miastem rozpościerają się zachwycające krajobrazy, w których pejzaże są wpisane kilkusetletnie zabytki, a w porozrzucanych po okolicy dworkach i zagrodach można kosztować prostej i zdrowej kuchni oraz doskonałych win. Brzmi jak Toskania? Tak, choć wciąż jesteśmy na Zamojszczyźnie. – Jadąc przez bezkres tych niesamowitych krajobrazów, czuję, że nie ma żadnych granic. Na tym powinno polegać życie szczęśliwego człowieka – rzuca nagle Karol, prowadząc włoskie Maserati Levante po kolejnych drogach szlaku lubelskiego renesansu. Tu wszystko się zgadza. Nawet klimat jest włoski. W ciągu roku w okolicach Zamościa jest najmniej dni pochmurnych w Polsce, a wygrzane w południowym słońcu warzywa i owoce mają niepowtarzalny smak. 5 najlepszych pizzerii we Włoszech poleca Matteo Brunetti Po prawdziwą pizzę warto wybrać się aż do Włoch. Specjalnie dla nas ranking najlepszych pizzerii w Italii przygotował znany kucharz Matteo Brunetti. Zatrzymujemy się w Zagrodzie Guciów (Zwierzyniec, Guciów 19), jednym z 7 nowych cudów Polski magazynu „National Geographic”, gdzie państwo Anna i Stanisław Jachymkowie utworzyli małe, lecz bogate muzeum etnograficzno-przyrodnicze. Czego tu nie ma! W XIX-wiecznej chałupie i stodole znajdują się stare sprzęty, narzędzia i naczynia zasobowe. W starych stajniach można obejrzeć wystawę meteorytów, minerałów i skamieniałości z obszaru między Wisłą a Bugiem. W spichlerzu z 1764 roku zaś znajdują się prace roztoczańskich mistrzów. Gospodarze zadbają, by z zagrody nikt nie wyszedł głodny. Na nas już czekają półmiski gorących pierogów. To nie wszystko. Rozpoznawszy naszą ekipę, pan Stanisław wnosi świeżą kaszankę. – Coś niesamowitego! Tak smakuje Zamojszczyzna – kwituje Karol Okrasa. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Toskania - Dolce Vita podróżnika. Tylko jak to zrobić taniej?
Wielka popularność Toskanii sprawiła, że tamtejsze ceny przyprawiają o zawrót głowy bardziej niż jej niezaprzeczalne piękno. Na szczęście Traveler ma już na to własną kurację
7 sposobów na tanią Toskanię 1. No to leć Do Florencji nie ma z Polski bezpośrednich lotów, a te z przesiadkami są drogie – powyżej 1 tys. zł. Dlatego lepiej dolecieć do Mediolanu (nawet za 270 zł) i przesiąść się do pociągu (bilety od 9 euro). Tam dobrze jest wypożyczyć samochód (od 30 euro za dzień). Może to nie najtańsza opcja zwiedzania Toskanii, ale z pewnością najlepsza. Bo wiele z tego, co naprawdę warto tu zobaczyć, jest poza trasami pociągów, a na podróże autobusami trzeba mieć naprawdę mnóstwo czasu. 2. Śpij na wsi Florencja, Siena, Piza... To obowiązkowe punkty programu. Ale jeśli wybierzecie któreś z tych miast na bazę wypadowa, zrujnujecie się w hotelach. Lepiej jest spać w którymś z setek gospodarstw agroturystycznych, z których słynie Toskania. Ceny noclegów zaczynają się już od 26 euro i rzadko przekraczają 40. Na miejscu zagwarantowane: świetne jedzenie, lokalne wino i pocztówkowe krajobrazy. Warto pamiętać, że ośrodki agroturystyczne w Toskanii nie maja gwiazdek, ale kłosy zboża. W zależności od klasy jeden, dwa lub trzy. Więcej informacji: www.agriturismi.toscanaetirreno.it, www.chiantiferie.net. 3. Jedz i jedź Włosi, wiedząc, że turyści zwykle są głodni i gdzieś się spieszą, serwują niedrogie menu turistico. Nawet nie próbujcie tych specjałów, nie maja z włoska kuchnia nic wspólnego. Bo ta, jeśli ma być smaczna (a potrafi !), musi być zgodna z kilkoma zasadami. Najlepsze są dania regionalne, proste i zrobione z lokalnych produktów. W Livorno spróbujcie cacciucco – zupy rybnej, która nigdzie indziej nie smakuje tak dobrze. We Florencji – panino con la trippa, czyli bułki z flakami (najlepsza w budce przy via de Macci, w pobliżu uniwersytetu). Florentczycy w ogóle cenią sobie podroby. Ja się nie odważyłam, ale widziałam, jak moja przyjaciółka zajada się guancia di vitello, czyli policzkiem wołowym w Il Magazzino Osteria Tripperia (Pizza della Passera, 2/3). Wszędzie – w zależności od pory roku ribollite (zima) i pappa di pomodoro (lato). To dwie wersje gęstej zupy warzywnej przełożonej kawałkami chleba. Własnie, chleb! To toskańska specjalność. Il pane sciocco z prosciutto toscano, oliwkami serem pecorino... Zgłodniałam. We Florencji wybierzcie się po lokalne smakołyki na targ Mercato di S. Ambrogio i sami zróbcie sobie ucztę. Niezapomniane przeżycie. A jeśli wciąż nie wierzycie, że we Włoszech jedzenie ma szczególna role, wybierzcie się na kolacje do... wiezienia. Więźniowie w miasteczku Volterra gotują i zapraszają na posiłki. Tanio nie jest (44 euro), ale pieniądze są przeznaczane na cele charytatywne. 4. Pij lokalne wino Czerwone – chianti i brunello z Montalcino. Białe z winnic Trebbiano i Malvasia. Warto wybrać się na objazd lokalnych winnic, najlepiej kierując się intuicja, a nie przewodnikiem (no i nie kierując samochodem). Wtedy macie większą szanse trafić na niedrogie, a równie smaczne wina. W regionie Chianti zajrzyjcie do mikromiasteczek: Greve di Chianti, Radda di Chianti i, szczególnie, Castellina in Chianti. Tu zatrzymajcie się na obiad w Il Fondaccio – świetny bufet lunchowy kosztuje 8 euro (via Ferruccio, 27). W małym (6 tys. mieszkańców) XII-wiecznym Montalcino enotekę znajdziecie na każdej ulicy, a w okolicy dziesiątki małych winnic, których gospodarze oferuja noclegi. Carlo Cignozzi z Il Paradiso di Frassina: www.alparadisodifrassina.it, puszcza swoim winoroślom Vivaldiego i Mozarta, by spokojniej dojrzewały. Nocleg tu kosztuje 40 euro, w cenie jest oczywiście degustacja. 5. Idź na zakupy Cisza, spokój, piękny widok... Ile można! Czas pobuszować po sklepach. A wiadomo, ze włoskich ubrań nigdzie nie kupicie taniej niż w ich ojczyźnie. Moje znajome fashionistki, gdy tylko mogą, jeżdżą do outletu The Mall (via Europa 8, Leccio Reggello, pół godziny od Florencji). Znajdziecie tam mocno przecenione ubrania modowych gigantów: Alexander McQueen, Fendi, Tod’s, Yohji Yamamoto, Giorgio Armani, Salvatore Ferragamo; www.outletfirenze.com. Więcej sieciowych marek, ale też butów od Prady szukajcie w Valdichiana Outlet Village w Foiano della Chianna, blisko Arezzo: www.valdichianaoutlet.it. 6. Nie płać za muzea Zwiedzanie kosztuje. Galeria Uffizi we Florencji, katedra plus Krzywa Wieża w Pizie, muzea... Bilety tam to zwykle 15–20 euro, zniżki maja tylko dzieci i seniorzy. Ale włoskie miasta same w sobie są dziełami sztuki. Zawieszone na skale Pitigliano. Etruskie Arezzo, gdzie urodził się Roberto Benigni (w każdy pierwszy weekend miesiąca odbywają się tu jarmarki antykwaryczne, a w ostatnia niedziele sierpnia i pierwsza września turnieje rycerskie), otoczona wałami obronnymi Lukka ... Można wszędzie tam pojechać na kawę, na obiad, na spacer. Wielkie obrazy ze sławnych galerii ostatecznie można zobaczyć w albumach albo w internecie. Atmosfery toskańskich miasteczek nie znajdziecie nigdzie indziej. 7. Oszczędzaj czas Wiadomo, czas to pieniądz. Jeśli więc chcecie zwiedzić to, co najważniejsze, zarezerwujcie wcześniej bilety przez internet. Uniknięcie kolejek i zostanie wam więcej czasu na smakowanie Toskanii. A naprawdę warto. Ona, wbrew pozorom, jest nie do zajeżdżenia. Więcej informacji: www.uffizi.com, www.florence-museum.com, www.siena-museum.com, www.tickitaly.com.
11 lat we Włoszech. Moja magiczna Toskania
Choć Włochy są oblegane przez turystów, są sposoby, by poznać ich zakrytą przed światem twarz.
Uwielbiam perły Toskanii: Florencję, z jej mieszanką historii, artyzmu i nowoczesnego dizajnu; Sienę, która przenosi w średniowieczną rzeczywistość, San Gimignano z charakterystycznymi wieżami oraz inne tutejsze miasta. Jednak moja Toskania, ta prawdziwie magiczna, którą kocham bezgranicznie, to miejsca raczej pomijane w przewodnikach turystycznych i nieodwiedzane tłumnie przez turystów. Znajduję je, jadąc przed siebie z wyłączonym GPS-em, co jakiś czas skręcając w prawo lub lewo. Tak odkryłam Castello di Tocchi, średniowieczną zagrodę ukrytą przed światem wśród lasów i wąwozów, o istnieniu której nie wie nawet wielu Toskańczyków. Stąd spacerkiem docieram do Foschi i Beppe, którzy w swoim małym pensjonacie prowadzą prawdziwe królestwo smaku. Siedzę pod pergolą w ogrodzie i patrzę, jak na moich oczach zbierane są składniki do insalata mista. Ravioli z ragu z zająca, którego Beppe upolował w tutejszych lasach, nigdzie nie smakuje tak samo. Uwielbiam ser pecorino, a marmoladki, w których zanurzam ten ser, zrobiła Angela z tej samej wsi. Deser tiramisu, według przepisu babci Foschi, jest po prostu zniewalający. Prawdziwa uczta slow food! Podczas mojego pobytu w Toskanii odbywa się doroczny bieg Palio w Sienie. Jedenaście koni reprezentujących różne dzielnice miasta w szaleńczym pędzie ściga się wokół jednego z najpiękniejszych placów na świecie. Mam to szczęście znać uroczą hrabinę wynajmującą w czasie widowiska swoje mieszkanie, z którego jak na dłoni widać bieg. Uwielbiam jej starą porcelanową zastawę, na której serwuje pyszne przekąski. Jednak tym razem, zamiast na Palio, udaje się na wycieczkę jachtem po archipelagu toskańskim. O tej porze roku wyspa Elba pęka w szwach od tłumu turystów. Ja wybieram mniej popularną Giannutri, która stanowi oazę ciszy i spokoju nawet w samym środku lata. Skiper prowadzący jacht zatrzyma się w jednej z dziewiczych zatoczek. Nie ma to jak morska kąpiel z dala od zatłoczonych plaż! Toskania to nie tylko wyjątkowe krajobrazy, ale przede wszystkim ludzie, którzy je tworzą. Pełno tu małych hotelików, wiejskich posiadłości na wynajem czy typowych agroturismo. W gąszczu oferty internetowej można się zagubić. Ja wyszukuję miejsca, których właściciele mają czas dla gości. Żaden informator nie zastąpi pogawędki przy śniadaniu lub bezinteresownego zapytania: Ciao! Come stai?, od którego zaczyna się konwersacja. Często można dowiedzieć się wielu ciekawych rzeczy o ludziach i świecie. W końcu podróżowanie to również wysiłek intelektualny! Dorota Waga – mieszkała 11 lat w Toskanii, prowadząc hotel niedaleko Sieny. Związana nadal z hotelarstwem i turystyką organizuje pobyty w Toskanii dopasowane do indywidualnych potrzeb.
Masz ochotę na słodkie nieróbstwo? Tu możesz sobie na nie pozwolić bez wyrzutów sumienia
W Toskanii najważniejsze są tradycja i lokalność. Dlatego wiele miejsc nie zmieniło się tu od pokoleń.
Wysoki, zamyślony, w klasycznym prochowcu i kapeluszu, siedział przy stoliku w rogu i dyskretnie obserwował. Być może układał w głowie historie: przystojnych playboyów, ekscentrycznych pisarzy i neurotycznych arystokratek, których później uwieczniał w swoich filmach – w końcu nie brakowało ich w całej okolicy Caffe Poliziano w cichym toskańskim miasteczku Montepulciano. Prawdopodobnie dlatego legendarny dziś reżyser Federico Fellini, kiedy robił sobie przerwę od ukochanego Rzymu, wpadał na kawę właśnie do tej kawiarni, słynnej wśród włoskiej bohemy w zasadzie od zawsze, a więc od roku 1868 r. Dobrze czuł się wśród rzeźbionych żyrandoli, antycznych mebli i obrazów sprzed lat – każdy przedmiot to przecież kolejna opowieść. W tym otoczeniu ja również czuję się niemal jak gwiazda filmowa, zwłaszcza że mieniące się w słońcu wzgórza mogłyby być równie dobrze elementem filmowej scenografii (w rzeczywistości to malownicza Val d’Orcia). Jakby dopasowując się do tego nastroju, kelner pojawił się niemal bezszelestnie, podając teatralnym ruchem kolejne przysmaki: ribollitę – tradycyjną zupę z fasoli i toskańskiego chleba, ser pecorino, suszone figi i orzechy. I kieliszek wina. Nie przypominam sobie, żebym zamówiła wino, więc patrzę na niego pytająco – w końcu jest dopiero południe. – Nigdy nie jest za wcześnie, żeby dobrze zacząć dzień – oświadcza. A ja mam wrażenie, że uczestniczę w filmowej scenie równie surrealistycznej jak niektóre filmy Felliniego. Rytuały mistrzów Zamiast stresować się faktem, że moja lista „do zobaczenia” jest niemal tak długa jak Autostrada Słońca, zamierzam się wyluzować. Kiedy tylko wychodzę poza utarty szlak, obok zabytków i zgiełku obserwuję prawdziwe życie, gdzie rytuał jest świętością: w zacienionych bramach dwóch chłopaków w koszulkach ulubionych drużyn piłkarskich kłóci się ze sobą, żywo gestykulując, sąsiadki przekrzykują się, wieszając pranie na linach między okiennicami, a szpakowaci panowie przerzucają strony dziennika Corriere della Sera przy filiżance kawy. W samo południe okiennice sklepów są już zasunięte, bo nadchodzi najważniejsza pora dnia – sjesta. Kiedy przechadzam się zawieszonymi w upale ulicami, obserwuję, jak przepasane fartuchami mammity stawiają na stole dzbanki z oliwą, panzanellę – sałatę z chlebem, z dodatkiem świeżych pomidorów, ogórków, cebuli i bazylii, i oczywiście pastę. W jednym z mieszkań dziecko próbuje dosięgnąć ciasteczek z migdałami stojących na wysokiej szafce, gdzie indziej starszy pan schyla się do telewizora, żeby podkręcić dźwięk. Słucham brzęku talerzy, dźwięku odkorkowywanych butelek, rozmów i śmiechu dzieci. Może się wydawać, że to esencja dolce far niente – słodkiego nieróbstwa – ale w rzeczywistości to dziedzictwo pokoleń. Bo w Toskanii najważniejsza jest tradycja, a przerwa w pracy jest jej nieodłącznym elementem. Po sjeście wszyscy wracają do zakładów i sklepików, w których rzemiosło przechodzi z pokolenia na pokolenie. Najlepiej widać to w małych miasteczkach, dlatego właśnie tam warto po prostu dać się ponieść. Błądząc po uliczkach średniowiecznego Anghiari, docieram do zakładu tkackiego Busatti, który funkcjonuje tutaj od 1842 r., a właściciel – Giovanni Sassolini Busatti – reprezentuje… ósmą generację zajmującą się wyrabianiem najwyższej jakości tkanin. Malutka „fabryka” w piwnicy XVI-wiecznego palazzo wygląda jak na początku XX w., kiedy sprowadzono tu maszyny tkackie z Anglii. Wełna jest tkana tradycyjnymi sposobami, a tekstylia wyszywane ręcznie. Z kolei w maleńkiej Colle di Val d’Elsa mieszkańcy do perfekcji opanowali sztukę produkcji szkła i kryształów, którą praktykują od… XIV w. Można się tu natknąć na tradycyjne warsztaty, gdzie nadal wydmuchuje się szkło dawnymi technikami. Nawet w majestatycznej Florencji z eleganckimi butikami sąsiadują miniaturowe zakłady rzemieślnicze: stolarze heblują stoły, lalkarze ozdabiają strugane ręcznie drewniane zabawki, a na kołach garncarskich powstają ceramiczne cudeńka. Na swój raj natykam się przy Via della Scala – już przed wejściem do renesansowej kamienicy czuję zapach bergamotki, wanilii i pomarańczy, a w środku jest jeszcze lepiej: półki pod ozdobionym freskami sufitem pełne są balsamów, mydeł i perfum sporządzanych według dawnych receptur. A nawet bardzo dawnych, bo Officina Profumo Farmaceutica di Santa Maria Novella została założona w 1612 r. i jest jedną z najstarszych perfumerii na świecie. Oszołomiona nieskończonymi możliwościami wyboru (lub zapachem piżma) wychodzę z tego miejsca pokus zaopatrzona w ekstrakt z lawendy i kostkę mydła, w którym zatopiony został kwiat róży. Rodzina przede wszystkim I chociaż wydaje się, że toskańskie życie to sielanka, doskonałość narodziła się tutaj w wyniku krwawych potyczek. Nie tylko w Sienie panujące rody rywalizowały ze sobą, główna rozgrywka miała miejsce w stolicy. U schyłku XIV w. kupiec Jan Medyceusz założył dom bankowy, wskutek czego zaczął się szybko bogacić. A im więcej miał wpływów, tym więcej wrogów. Jego śmierć zapoczątkowała serię morderstw i spisków. W wolnych chwilach między knuciem Medyceusze zajmowali się sztuką – zamawiali dzieła u Michała Anioła, Leonarda da Vinci i Filippa Brunelleschiego; temu ostatniemu Kosma Medyceusz zlecił m.in. budowę kościoła rodowego – San Lorenzo. Po tych czasach zostały w Toskanii wieże obronne. W sielskim San Gimignano rodziny Ardinghellich i Salvuccich w ramach udowadniania sobie, kto tu rządzi, budowały coraz wyższe gmachy zgodnie z zasadą „kto wyższą, ten lepszy”. W efekcie w czasach świetności w San Gimignano było aż… 70 wież, z których do dziś zachowało się 14. Na szczęście nie muszę się opowiadać po żadnej ze stron – jeśli przypadkiem Ardinghelli zabłądził pod wieżę Salvuccich, mógł liczyć na gorące przyjęcie – konkretnie: prysznic z rozgrzanej oliwy. Rodziny jednoczyły się w tylko w jednej sytuacji – wspólnego wroga z zewnątrz. Na szczęście dziś jedynymi „najeźdźcami” są turyści. Włoskie miasta toczą o nich zażartą wojnę w konkurencji „przyrządzanie jedzenia”. Chyba nie ma w Toskanii większej świętości niż prawdziwa uczta. „Wspaniała”, „czysta fantazja” – tak mówi się tu, nie tylko komplementując kobiety, ale określając… rodzaje sera mozzarella. „Przepiękny! Cudowny!”, zachwyca się z łezką w oku Dario Cecchini, czyli „Król Mięsa” z wioski Penzano, patrząc na leżący na blacie kawał wołowiny, który za chwilę zamieni się w najlepszy stek w całych Włoszech. Podziwiam jego umiejętności, kiedy marszcząc czoło, w skupieniu wykonuje zamaszysty ruch ostrym niczym samurajski miecz tasakiem. Mięso sieka w idealne plastry, skrapla oliwą, oprósza solą i pieprzem. To prawdziwy mistrz w przyrządzaniu bistecca alla fiorentina, za każdym razem wzruszony na widok swojego dzieła: steku szerokości dłoni. Gotowy stek jest soczysty, zawsze krwisty – pojęcie „dobrze wysmażony” wydaje się tu niemal obelgą. I choć mięso jest ważnym elementem diety, w kluczowej rywalizacji liczy się święta trójca: ser, oliwa i wino. Przy tym każde miasto ma osobnego patrona. W miejscowości Pienza jest nim ser pecorino – zrobiony z owczego mleka, świeży: łagodny i miękki, lub dojrzewający: ostry, twardy i cierpki. W miasteczku Pistoia najważniejsza jest ricotta – świeża i kremowa. W Pornanino – oliwa, produkowana z ręcznie zbieranych oliwek, mniejszych niż w innych regionach Włoch, z których wydobywa się esencjonalny, delikatnie pieprzowy smak. Walka na śmierć i życie rozgrywa się między producentami wina: chianti i brunello. Oba powstają z odmiany sangiovese – czystej (brunello) lub mieszanki (chianti), ale diabeł tkwi w szczegółach. Znaczenie ma ekspozycja na słońce, sposób zbierania, czas leżakowania w beczkach. Niemal każda winnica ma swoje sekrety, a w butelkach ukrywają się nuty smaków: nieco bardziej kwiatowe lub cięższe – wanilii, czekolady i palonej kawy. W tej rywalizacji wygrywają wszyscy. A już ja na pewno. Obserwuję, jak właściciel trattorii 13 Gobbi w Montefollonico wieczorową porą zanurza pappardelle (ugotowane al dente!) w wydrążonym kręgu sera pecorino. A ten powoli rozpuszcza się na makaronie. Po chwili mam szansę spróbować tego cudu w towarzystwie kieliszka brunello. Nie trzeba mi lepszego dowodu na to, że doskonałość może być bardzo prosta. Warto wiedzieć ■ Kiedy jechać? Najlepiej późną wiosną albo wczesną jesienią, kiedy nie dokuczają jeszcze 40-stopniowe nawet upały. Zachętą niech będą też sporo niższe koszta i brak tłumów. Należy unikać podróży w sierpniu. To miesiąc, kiedy Włosi wyjeżdżają na urlopy, a ceny szybują w górę. ■ Dojazd Do stolicy Toskanii, Florencji, nie ma bezpośrednich lotów z Polski. Najwygodniej dolecieć na jedno z pobliskich lotnisk, w Mediolanie lub Bolonii (Ryanair lub Wizz Air) – a następnie przesiąść się do pociągu lub auta. Po Toskanii najlepiej jeździć samochodem. Ceny wynajmu zaczynają się od 140 zł za dzień. Między większymi miastami kursują pociągi, połączenia można znaleźć przez stronę: trenitalia.com. Warto zwracać uwagę na promocje (np. weekendowe). Między miastami średniej wielkości kursują pociągi Intercity – są wolniejsze, ale też sporo tańsze niż „ekspresy” – wyszukiwarka połączeń znajduje się na italiarail.com/intercity. Ceny biletów mogą się różnić w zależności od godziny przejazdu. ■ Nocleg Warto zatrzymywać się w gospodarstwach agroturystycznych – noclegi zaczynają się nawet od 30 euro za noc. Ich lista z podziałem na regiony znajduje się na stronie: agriturismi.toscanaetirreno.it. ■ Jedzenie Officina della Bistecca w wiosce Panzano – specjalność regionu: bistecca alla fiorentina, podaje „Król Mięsa” Dario Cecchini. Menu degustacyjne kosztuje 50 euro, składa się z trzech rodzajów mięs, dodatków i wina. Konieczne są rezerwacje z co najmniej dwudniowym wyprzedzeniem; Via XX Luglio 11, 50022 Panzano. W miejscowości Pienza sera pecorino we wszystkich odmianach można spróbować na lokalnym targu lub w Fattoria Buca Nuova; Via I Maggio 4, Pienza. W miejscowości Pistoia lokalnym specjałem jest ricotta Degustować ją można np. w sklepie Al Gusto Giusto; Via Ruggero Leoncavallo. Trattoria 13 Gobii w Montefollonico to najlepsze miejsce, żeby spróbować pappardelle na lokalny sposób – zanurzonego bezpośrednio w kręgu sera pecorino; Via Lando di Duccio 5. Cafe Poliziano – świetna kawa i niesamowity widok z tarasu kawiarni w Montepulciano, do której chadzał między innymi F. Fellini; caffepoliziano.it. Wina Brunello można posmakować w wielu miejscach w Montalcino, ale rodzina Biondi Santi zapoczątkowała tę tradycję; biondisanti.com. ■Zakupy Rodzina Busatti zna się na produkcji najlepszej jakości materiałów jak mało kto – w końcu zajmuje się tym już ósma generacja rodu. Warto wstąpić do ich sklepu w Anghiari i kupić np. pięknie wyszywane serwety; Via Mazzini 14, Anghiari. Najstarsza perfumeria na świecie została założona we Florencji – do dziś w Officina Profumo Farmaceutica di Santa Maria Novella można kupić tradycyjne kosmetyki i dowiedzieć się więcej o historii miasta (w małym muzeum); Via della Scala 16. Wiktoria Michałkiewicz
Czy wakacje w artystycznym centrum Włoch, wśród wytwornych florentczyków i gościnnych mieszkańców mniejszych miast, muszą być drogie? Nie. Da się spędzić je ekonomicznie. W bonusie dostajemy malownicze wioski i Alpy Apuańskie, plaże i niezadeptane przez turystów wyżyny.
Wiejskie domy na łagodnych wzgórzach schowane są tu między winoroślami i gajami oliwnymi dającymi uznane na całym świecie wina i oliwy. Ciągnące się kilometrami nadmorskie plaże wypełniają turyści, którzy oprócz słońca pragną zaznać południowego stylu życia: długich biesiad i niekończących się degustacji lokalnych trunków. Florencja, stolica Toskanii, to jedno z najbogatszych artystycznie miejsc na świecie. Siena uważana jest za najdoskonalsze miasto średniowiecznej Europy. Ponad wąskimi kamiennymi uliczkami tych zabytkowych miast unosi się aromat dziko rosnących ziół. Ulice zdobią perełki architektury, muzea i kościoły pysznią się dziełami sztuki Duccia di Buoninsegna, pierwszego wielkiego malarza Sieny, Piera della Francesca, wspaniałego Botticellego czy Leonarda da Vinci. Na Morzu Tyrreńskim kilkadziesiąt kilometrów od lądu leży siedem toskańskich wysp z rozległym parkiem narodowym. Największą i najsłynniejszą z nich jest Elba. Turystów przyciąga na nią nie wspomnienie Napoleona, lecz piękne plaże nad szafirowym morzem. Jednak nie wszystkie wyspy toskańskie są gościnne. Na najmniejszą z nich, Gorgonę, wcale nie jest łatwo się dostać. Od 1869 r. działała na niej kolonia karna, teraz mieści się tam więzienie. ■ Kolej jest dobrze rozbudowana. Podróż z Florencji do Pizy trwa około godziny. Za bilet płaci się 5,70 euro, pociągi kursują co 15 minut. Pizę i Livorno, największe miasto portowe Toskanii, dzieli tylko kwadrans jazdy, a bilet kosztuje 1,80 euro. Na międzynarodowe lotnisko w Pizie pociągiem jedzie się 5 minut z dworca głównego. Koszt biletu to 1,10 euro. Kupuje się je w kasach na dworcu lub w automatach. Uwaga: przed wejściem do pociągu należy skasować bilet w kasowniku na peronie. www.trenitalia.com ■ Zniżki na kolej. 15 dni przed wyjazdem można kupić bilet kolejowy z 30-procentową zniżką na przejazdy 1 i 2 klasą. Siedem dni przed podróżą wynosi ona 15 proc. Rabat zależy też od dnia podróży oraz rodzaju pociągu. www.trenitalia.com ■ Autobusem dojechać można prawie wszędzie. Miejskie autobusy w Pizie oznaczone są kolorami czerwonym, niebieskim lub zielonym, natomiast dalekobieżne – numerami. 5 km podróży autobusem kosztuje 1 euro, a 120 kilometrów – 8,75 euro. www.cpt.pisa.it ■ Na autostradach maksymalna prędkość wynosi 130 km/godz., na drogach krajowych 90 km/ godz., a na terenie zabudowanym 50 km/godz. Nie należy zwlekać z zatankowaniem auta do ostatniej chwili, ponieważ obsługa stacji benzynowych w środku dnia ma sjestę. Stacje otwarte są w dni robocze 7.30–12.30 i 15.00–19.00, w niedziele czynne są tylko przy autostradach i drogach wylotowych. ■ Pomoc drogowa we Włoszech jest bezpłatna. Kierowca powinien mieć przy sobie prawo jazdy, dowód rejestracyjny pojazdu oraz międzynarodowe ubezpieczenie. Kamizelka odblaskowa jest obowiązkowym wyposażeniem auta. ■ Wynajęcie samochodu kosztuje od 70 euro za dzień. www.avis.pl ■ Firm, które organizują wycieczki rowerowe z wyżywieniem, zakwaterowaniem i wypożyczeniem rowerów, jest mnóstwo. Jednodniowa trasa dookoła Pienzy o średnim stopniu trudności: 20 euro od osoby. www.cicloposse.com ■ Na pieszą wycieczkę warto wybrać się do rezerwatu Parco Regionale della Maremma. Na 20-kilometrowym odcinku wybrzeża, od Principina al Mare do Talamone, rozciąga się najbogatszy gatunkowo (dzikie konie, bawoły, jeżozwierze, ptaki wodne) rezerwat przyrody w Toskanii. www.parco-maremma.it ■ Do spacerów zachęcają też okolice Lukki, wzdłuż rzeki Serchio. Rozciąga się tam dolina Garfagnana. Trasy turystyczne są dobrze oznaczone. Szczegółowych informacji udziela Club Alpino Italiano www.cailucca.it (strona wyłącznie w języku włoskim). ■ Bogactwo awifauny podziwiać można w rezerwacie Parco Regionalne di Migliarino koło Pizy, otwartym dla zwiedzających co weekend od 8.30 do zachodu słońca. www.parcosanrossore.it ■ Na południe od Sieny wznosi się stożek wulkaniczny Monte Amiata (1738 m n.p.m.). Latem jest idealny na pieszą wyprawę. Zimą szaleją na nim narciarze. www.monte-amiata.com ■ W Toskanii króluje agriturismo. Rozbudowanych gospodarstw wiejskich oraz willi dla wczasowiczów jest tu około 8 tys. Wynajęcie apartamentu w południowo-wschodniej części Toskanii kosztuje od 520 euro dla dwóch osób za tydzień. www.calcione.com ■ Willa dla 10 osób kosztuje 2850–5690 euro za tydzień. www.salog.it, www.agriturist.livorno.it, www.campanio.it, www.agriturismo.com ■ Za noc w pokoju sześcioosobowym w hostelu zapłacimy około 12 euro, ale są też pokoje dwuosobowe za 15 euro od osoby. www.hostelworld.com ■ Hotel można rezerwować za pośrednictwem centrali Centro Prenotazioni Alberghiera (www.hotelme.it). Można skorzystać także z portalu InItalia. Nocleg: od 35 euro za osobę. Część hoteli w nadmorskich kurortach zimą jest nieczynna. www.initalia.it, www.tuscany.net ■ W Toskanii działa ponad 160 kempingów. Biwakowanie na dziko jest zabronione. Ceny na kempingach – od 9 euro za nocleg w namiocie. Nocleg w domkach kosztuje od 18 euro za osobę. www.campeggio.it ■ Śniadania jada się na słodko. W kawiarni cappuccino i rogalik brioche kosztuje 5–6 euro. ■ Panini, zapiekane kanapki, to typowa włoska przekąska. Przygotowuje się ją z różnych rodzajów chleba (ciabatty, foccacii, bagietek) i mięs, sera, ryb lub owoców morza. Warto spróbować panini z pokrettą, ostrym nadzieniem z pieczonej wieprzowiny. Cena 2–3 euro. ■ Włosi celebrują posiłki. Tradycyjne menu składa się z przystawki, pierwszego dania (zupa, risotto lub potrawa z makaronu), dania głównego (mięso lub ryba), formaggio (sery), deseru i kawy. Na taki obiad trzeba w knajpie przeznaczyć około 20–30 euro od osoby. Tańszą opcją jest menu turystyczne. Dwudaniowy zestaw i woda lub kieliszek wina stołowego kosztuje około 10–12 euro. ■ Toskania słynie z winnic. Wśród czerwonych win prym wiedzie Chianti Classico, z plantacji na pagórkowatym regionie między Florencją i Sieną. Czyste gatunkowo wino Chianti jest w 100 proc. wytwarzane ze szczepu sangiovese. Nie posiada znaku DOC, który jest potwierdzeniem wysokiej jakości lokalnych produktów rolnych, dlatego jest tańsze niż wino stołowe. Krzywej Wieży. ■ Sklepy zwykle otwarte są od poniedziałku do soboty w godzinach 8.30–12.30 oraz 16.00–19.30. ■ W Arezzo raz w miesiącu odbywa się targ staroci. Kupić na nim można dosłownie wszystko: od mebli przez starożytne płaskorzeźby, żyrandole, porcelanowe lalki, obrusy, obrazy, książki po wspaniałe sztućce. ■ Warto podpatrzyć mieszkańców Florencji, którzy kupują świeże warzywa, owoce, mięso i ryby rano na starym rynku San Lorenzo. Po regionalne przysmaki zaś chodzą do malutkich alimentari. ■ W Lukce w każdy trzeci weekend miesiąca na Piazza San Martino odbywa się targ antyków. ■ W Pescii, położonej 20 km od Lukki, codziennie (z wyjątkiem poniedziałku) w godzinach 4.00– 8.00 hurtowo sprzedawane są tysiące goździków, mieczyków i lilii. ■ Maremma słynie z produktów z mięsa dzika i z owczego sera pecorino. Kupuje się je na czwartkowym targu na Piazza del Marcato. ■ W Sienie mieści się największy w całych Włoszech sklep winny Enoteca Italica Permanente. www.enoteca-italiana.it ■ Fani motoryzacji powinni odwiedzić Museo Piaggio w Pontederze. Wystawionych jest tam ponad 100 modeli samochodów Vespa, motocykli Gilera oraz pociągów i samolotów Piaggio. Stoją tam auta z lat 1936–2003. Wstęp bezpłatny. www.museopiaggio.it ■ Grotta del Vento to najdłuższa naciekowa jaskinia w Europie (3,5 km). Jaskinia czynna jest codziennie w godzinach 10.00–18.00. Zwiedzanie z przewodnikiem trwa do 3 godzin. www.grottadelvento.com ■ Drewniane modele wynalazków Leonarda da Vinci obejrzeć można we florenckiej Vinci, w zamku hrabiów Guidi. Bilety do Museo Leonardiano di Vinci kosztują 6 euro dla dorosłych i 3 euro dla dzieci. www.museoleonardiano.it ■ Na Elbie zwiedza się muzeum napoleońskie. Bilety do 5 euro. Z portu Piombino co godzinę na wyspę pływają promy Toremar. Podróż w dwie strony kosztuje około 45 euro. www.toremar.it ■ W Pizie latem organizowane są rejsy małym statkiem po rzece Arno. Godzinny rejs kosztuje 5 euro od osoby. www.ilnavicello.it ■ Niedaleko Sieny warto pójść do starych łaźni termalnych. Woda o temp. 43°C spływa z rzeki Farma, w której można się wykąpać (bezpłatnie) także zimą.
Cała Europa chce tutaj się żenić. Jeśli ślub, to w Toskanii
Tysiące turystów każdego roku wybiera na swój ślub toskańską scenerię.
Nawet dwa tysiące cudzoziemców rocznie staje na ślubnym kobiercu w Toskanii. Przyciągają ich malownicze miasta i miasteczka, wyborna kuchnia i wino. Zakochani najczęściej wybierają na swój ślub klasyczną, znaną z krajobrazów toskańską willę. Najwięcej ceremonii odbywa się zaś we Florencji i w położonym w pobliżu miasteczku Fiesole, w rodzinnej miejscowości Boccaccia, Certaldo, w Castelnuovo Berardenga i Greve in Chianti. W Toskanii pobierają się przede wszystkim Brytyjczycy, Amerykanie, Australijczycy, Holendrzy, Irlandczycy, Niemcy, Kanadyjczycy, Norwegowie, Brazylijczycy i Rosjanie. Faktycznie wymarzona sceneria?
Włochy: kraj, w którym zabawa trwa całą dobę
Pizza, lasagna, gnocchi, panna cota, tiramisu, czy pannettone – to tylko niektóre specjały z długiej listy włoskich smakołyków, które bez problemu potrafi wymienić, każdy entuzjasta sztuki kulinarnej
I choć w polskich sklepach skompletujemy składniki potrzebne do stworzenia przepysznych włoskich dań, to dopiero na miejscu – we Włoszech mamy szansę dowiedzieć się jak naprawdę smakują. Włochy to kraj, w którym dużo więcej niż w jakimkolwiek innym zakątku mówi się o jedzeniu. Kuchnia włoska, to bez wątpienia jedna z najpopularniejszych kuchni świata. Nic dziwnego, że podbiła serca mieszkańców całego globu i z powodzeniem adoptowana jest do ich kulinarnych upodobań. – Swoją sławę zawdzięcza niepowtarzalnym metodom produkcji znanych na całym produktów, ale także prostocie i niezawodności. Będąc we Włoszech warto spróbować lokalnych dań – komentuje Natalia Rusinowska, autorka bloga Podróże Kulinarne. Z miejscowych restauracji, czy trattorii przeważnie wychodzi się bardzo zadowolonym. Jak w zegarku Włoskie śniadanie to zdecydowanie najskromniejszy z posiłków. To przede wszystkim espresso ale również cappuccino, które zwykle pija się do południa. Od rana niektórzy Włosi do kawy przegryzają cornetto – rogalik nadziewany słodkim kremem lub czekoladą. Również po obiedzie i kolacji obowiązują dwa łyki czarnej, mocnej kawy. Podczas podróży po Włoszech zdecydowanie bezpieczniej nie zamawiać mlecznych kaw po południu. Istnieje spora szansa, że zdarzenie wywoła ogólną radość, a w skrajnych przypadkach pogardę dla turysty profana. We Włoszech to makaron stał się synonimem włoskiej tradycji kulinarnej. Nie dziwi zatem fakt, że dla każdego Włocha jest bardzo ważny. Jedyny wyjątek stanowią mieszkańcy północy, który delektują się również daniami z ryżu. W Włoszech obiad zwykle serwowany pomiędzy 12.30 a 15.00 (16.00). Czas ten, dla każdego jest porą sjesty. Tradycyjny posiłek włoski składa się z 3-4 dań. Jeszcze przed nim można skusić się na aperitivo, czyli lekki napój alkoholowy mający na celu pobudzenie apetytu. Może być to gorzkawe campari, cinzano, czy włoska odmiana vermoutha. Przed daniem głównym serwowane jest antipasto (dokładnie "przed posiłkiem"), czyli mniejsze przekąski. Dopiero wtedy przychodzi czas primo piatto, czyli pierwsze danie - zazwyczaj jest to pasta lub inne danie mączne, risotto, polenta lub zupa. Secondo piatto, czyli główne danie to ryby, mięso albo drób wzbogacone contorno, czyli przystawką w postaci sałatki ze świeżych lub gotowanych warzyw. Całość zakończona jest deserem – dolce. Ten jednak często poprzedzany jest przez formaggio e frutta, czyli serem i lub owocami. Sery mogą się pojawić także jako antipasto czy contorno. Prawdziwy włoski posiłek składa się z trzech do nawet sześciu dań. Na koniec pozostaje już tylko caffè – zwykle mała czarna oraz digestivo, czyli coś "na trawienie": grappa, amaro, limoncello, sambuca oraz inne likiery. Bogata Północ Mieszkańcy bogatej północy od zawsze patrzyli z góry na opalonych Włochów z południa. Dla nich też zawsze lepsze będzie masło niż oliwa z oliwek, a kojarzący się z Italią makaron w większości wypadków zastąpi ryż. W zasadzie na terenie Lombardii, Piemontu i w okolicach Veneto ryż zadomowił się na stałe. – I choć północe Włochy to również miejsce na makarony i pizze żaden mediolańczyk nie uzna wyższości tych dań nad risotto przyrządzone z włoskiego ryżu. Podróżujący po Lombardii spróbują najlepszych dań z włoskiego ryżu, z których to najsłynniejsze jest risotto alla milanese z dodatkiem szafranu i parmezanu – komentuje Aleksandra Jakiel z Tripsta.pl. Region zasłynął także dzięki serom. Pośród z nich znajduje się gorgonzola, taleggio i mascarpone, czy bel paese. Trydent, czyli pogranicze kultury włoskiej i austriackiej to przede wszystkim treściwe makarony i różnorodne gnocchi podawane z ciężkimi, śmietanowymi sosami. Popularna jest tam marnowana wołowina, a także polenta przyrządzana z mąki kukurydzianej. Takiemu wysokoenergetycznemu menu sprzyja chłodniejszy klimat. Na osoby uprawiające sporty zimowe nastawiona jest również kuchnia Doliny Aosty, gdzie łączy się smaki sąsiadujących państw. Piemont kulinarnie zasłynął dzięki truflom oraz bagna càuda - odmianie sosu przyrządzonego na bazie anchois i czosnku. Winnice regionu to te należące do najbardziej renomowanych winnic we Włoszech, choć te toskańskie są popularniejsze, jak popularne Chianti, Brunello, Nobile di Montepulciano. Lżejsze Południe „Lżejsze” południe to kuchnia otwarta na wpływy innych krajów. To przede wszystkim ryby i owoce morza, warzywa, a przede wszystkim oliwa z oliwek. To także charakterystyczne przyprawy jak bazylia, oregano, estragon i tymianek, a także parmezanem wzbogacający smak każdej potrawy. Istotne są również świeże pomidory, czosnek i cebula. – Jednym z najchętniej odwiedzanych części południowych Włoszech stanowi Kampania. Stąd też wywodzi się słynna włoska pizza, spaghetti, maccheroni – informuje Aleksandra Jakiel. popularne wina z Kampanii to campi flegrei, falerno, galluccio, guardiolo, oraz salopaca. Region posiada aż 27 gatunków certyfikowanych win. Żyzna ziemia regionu sprawia uprawie pomidorów, cytrusów, papryki, kopru włoskiego i ziemniaków. Bogate wody Zatoki Neapolitańskiej sprzyjają połowowi ryb i owoców morza. Stąd też na stołach spotkać można małże, mątwy, ostrygi, ale też sardele i sardynki. Z mleka czarnych bawołów arni wyrabia się oryginalną posiadającą specjalny certyfikat ser mozarella. Produkt spopularyzował się na tyle, że obecnie produkuje się go również z mleka krowiego. Z Apuli natomiast wywodzi się słynny makaron orecchiette. Na terenie regionu Basilicata i Kalabrii uznawanych za najbiedniejsze regiony Włoszech i rzadko można spotkać turystów. Pustynne krajobrazy przekładają się na dania i potrawy regionu, które są odmianą kuchni śródziemnomorskiej w nieco skromniejszym wydaniu. Spotkać tu można duże ilości papryki peperoncino, a ulubionym mięsem mieszkańców jest wieprzowina. Basilicata to także region, gdzie spróbować można najdziwniejszych smaków miodów jak choćby cytrusowy, czy eukaliptusowy – niespotykanych nigdzie indziej. Na sporą uwagę zasługuje również kuchnia sycylijska. Tam słońce, które jest obecne przez większą cześć roku nadaje serwowanym daniom wyjątkowy smak. Na wyspie dominuje mieszanka smaków włoskich, greckich i arabskich. W sycylijskich specjałach odnajdziemy słodkie pomidory, duże ilości bakłażana. Jednym z lokalnych specjałów jest caponata, danie z duszonych warzyw serwowane jako dodatek do dań głównych oraz parmigiana zapiekanka z parmezanu. – Podczas pobytu na Sycylii warto zjeść spaghetti alla norma, czyli pastę z sosem, którego głównym składnikiem jest bakłażan. Ojczyzną makaronu z owocami morza zabarwionym na czarno atramentem z kałamarnic – spaghetti al nero di sepia, jest również Sycylia – informuje Aleksandra Jakiel z Tripsta.pl Coś na słodko Oryginalne lody włoskie w niczym nie przypominają tych naszych, których nazwa de facto wywodzi się od włoskich maszyn służących do ich produkcji. We Włoszech lody sprzedawane są w waflowych rożkach (il cono) bądź w pucharkach zrobionych z papieru (la coppa), do których sprzedawcy nakładają szpatułką duże różnorodnych smakowitości. Podczas ich zamawiania należy się dobrze zastanowić nad wybranymi smakami. Połączenie niektórych może wywołać oburzenie sprzedawcy. Z zasady jednak nie miesza się lodów owocowych z bakaliowymi. Tradycyjnym włoskim deserem jest panna cota, wywodząca się z północnej części Włoch oraz tiramisu. ten drugi to popularny w Polsce deser składający się z warstwy biszkoptów nasączonych bardzo mocną kawą oraz alkoholem. Na ciastka nakłada się warstwę kremu z twarożku mascarpone, jajek, cukru i śmietany, a całość posypuje się warstwą płatków gorzkiej czekolady. Wiele osób zasmakuje również w panettone - rodzaju drożdżowej baby pochodzącej z Mediolanu i pojawiającej się we włoskich domach głównie w okresie świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku. Podstawowa wersja włoskiej babki zawiera kandyzowaną skórkę pomarańczową i cytrynową oraz bakalie. Chlubą sycylijczyków jest natomiast cassata - ciasto biszkoptowe z serem ricotta z kandyzowanymi owocami i marcepanem, którą będąc na miejscu koniecznie trzeba spróbować. Oprócz typowych włoskich deserów znajdziemy różnorodne wypieki cukiernicze. Pośród nich są twarde ciasteczka biscotti znane również jako cantucci, czyli biszkopty z Prado wzbogacane sporą ilością różnego rodzaju orzechów, rodzynek lub skórki cytrynowej lub pomarańczowej albo czekolady. Te, idealne nadają się do zanurzenia w porannej mlecznej kawie lub popołudniowym winie. Specjalność ta pochodzi z regionu Toskanii. Słodkie sekrety ukrywa również Sycylia. Przebywając na wyspie turysta obowiązkowo powinien spróbować cannolli, chrupiących rurek wypełnionych ricottą zmieszaną z miodem, kandyzowanymi owocami, pistacjami, czy kawałkami czekolady przygotowanymi na miejscu najczęściej przed oczami kupującego. Podróżujący po Sycylii zakochają się paste di mandorle migdałowej paście wzbogaconej całymi orzechami oraz suszonymi owocami, a następnie zawiniętej w płaszczyk białej czekolady. Warte spróbowania ze względu na oryginalny smak są weneckie pevarini, włoski wypiek którego głównym składnikiem jest melasa i biały pieprz.
Italia otoczona z trzech stron morzami ma w swym sercu morze niezwykłe - Toskanię. Krainę falujących pól i winnic - pisze Krzysztof Muskalski, który włoskie krajobrazy maluje fotografią i słowem.
Toskania to kraina krajobrazów pomalowanych przez naturę paletą impresjonistycznych barw - a to rozświetlanych promieniami słońca, a to spowijanych welonami mgły. Krainę pełną zadumania, refleksji i radości z życia. W Toskanii krajobraz cieszy się pełną swobodą. Tu nie ma miejsca dla uporządkowanej geometrii prostych linii i kątów. Tu królują finezyjne falujące linie, spontaniczne zakręty wytyczane przez grzbiety wzgórz, żleby, potoki czy rzędy drzew. Tu krajobraz króluje nad człowiekiem, nie człowiek nad krajobrazem. Swą urodą i atmosferą, bogactwem kulturowym miast i miasteczek przyciąga niczym magiczny magnes rzesze wielbicieli z całego świata. Kumulacja tegoż uwielbienia sięga zenitu latem i wiosną. Jednak to jesień ubiera Toskanię w wyjątkowy - nostalgiczny klimat. Warto się w nim zanurzyć właśnie wtedy - oddać zadumie, refleksji i radości z życia wedle słów autora „Mądrości Toskanii” Ferenca Máté: zobaczyć Toskanię i zostać. Przynajmniej na jakiś czas… Tekst i zdjęcia: Krzysztof Muskalski Krzysztof Muskalski maluje włoskie krajobrazy fotografią i słowem. Jego zdjęcia można podziwiać w autorskiej galerii fotografii "Czas podróży" (Częstochowa, ul. Piłsudskiego 19, czynne pn.-pt. 10.00-19.00, sobota 10.00-14.00, wstęp wolny).
Coraz częściej podróżuję do ludzi, a nie do miejsc. Nawet podczas pobytu na rajskiej wyspie na Pacyfiku te piękne plaże, palmy i szmaragdowy odcień oceanu nie miały dla mnie większego znaczenia. Najważniejsi byli mieszkańcy Samoa, atmosfera, którą tworzą, ich kultura, muzyka, jedzenie... Samoa to dla mnie także Zita Martel, kobieta, która od pierwszego wejrzenia stała się moją przyjaciółką. Ona z kolei wykrzyknęła: „Jesteś mną! Tylko że masz blond włosy”. To zadziwiające, że na drugim krańcu świata spotkałam moje lustrzane odbicie. Okazuje się, że pasja, marzenia i pomysły na życie bywają uniwersalne.Kiedy Zita przyjechała do Polski (z polinezyjskiego upału wprost w nasze mrozy!), postanowiłam pokazać Jej kawałek mojego kraju i życia, jakie tu prowadzę. Zorganizowałam też pierwszą w życiu Zity profesjonalną sesję zdjęciową. Jej efekty oraz wywiad możecie znaleźć na s. 44 Travelera. Zresztą niemal całe wydanie naszego magazynu poświęciliśmy rajskim wyspom. Ze szczególnym uwzględnieniem ich mieszkańców. To przecież właśnie oni sprawiają, że miejsca te są tak wyjątkowe :-)
SPIS TREŚCI: Fotoreportaż: Mentawajowie spotykają duchy zwierząt Plebiscyt Travelery 2011 - Poznaj nominowanych Tanie podróżowanie - Wyspy Kanaryjskie Poznaj te miejsca - Najbardziej romantyczne miejsca na Ziemi Etyka podróżnika - Jak okazywać uczucia na krańcach świata Ludzie w drodze - Zita Martel, najbardziej znana Polinezyjka Miasto w 48 godzin - Lucerna. Jezioro, góry i szyk Polska jest najfajniejsza - Przepis na miasto. Szczęście Szczecina Adventure - Surwiwal po norwesku Warto spróbować - Snowkiting. Narty dostały skrzydeł Raport specjalny - Walka Jerri Nielsen o życie na biegunie Kuchnia. Zamieszanie z rumem Felieton - Swoją drogą. Igor Zalewski Najdziwniejsze łodzie świata
Włoskie wakacje, czyli jak w ciągu 8 dni zwiedzić 20 miast Zamki i wioski na wzgórzach, pola maków po horyzont, stożki cyprysów i owale pinii – Włochy istnieją po to, by je podziwiać się oddawaliśmy.
Po latach penetrowania Europy osobowym samochodem i częstego nocowania na jego przednich siedzeniach teraz wykonujemy skok cywilizacyjny. W kamperze jest bowiem wszystko, czego zawsze nam brakowało w podróży. Możliwość robienia kawy i herbaty, ilekroć przyjdzie na to ochota, gotowania obiadów, brania prysznica, no i posiadania łóżka, bo wyspać się cała nasza czwórka (Szymon, Jola, Wojtek i ja) lubi porządnie. Wsiadamy więc do domu na kółkach i z entuzjazmem inaugurujemy tydzień cygańskiego życia. Martwi nas tylko jedno – podział obowiązków. Nikt nie chce sprzątać, gotować i opróżniać -nocnika-, za to wszyscy pragną siedzieć obok kierowcy, bo ten fotel jest najwygodniejszy. 15 Maja Oczywiście, zaraz na pierwszym parkingu testujemy kuchenkę. Już z kubkiem herbaty w ręku, siedząc na kanapie przy stoliku i zachwycając się łanami krajowego rzepaku, wpadam na pomysł, że przez Niemcy przejedziemy lokalnymi drogami. I teraz zamiast pochłaniać przestrzeń na autostradzie, suniemy 40 km/godz. i zaglądamy ludziom przez firanki do domów. Moi towarzysze nie wykazują zrozumienia i kierownictwo wyprawy zostaje mi odebrane. 16 Maja Budzimy się na stacji benzynowej gdzieś przy austriackiej granicy. A mieliśmy jechać całą noc! Cóż, ułatwienia w dostępie do łóżka demoralizują. Szybko jednak wybaczam chłopakom to opóźnienie, bo po raz pierwszy widzę Alpy w ciągu dnia, a nie nocą. Po raz pierwszy też czuję ich intensywny zapach. Czyżby tutejsi rolnicy użyźniali malownicze górskie doliny krowim nawozem? Zapach znika, gdy przekraczamy granicę Włoch, ale znikają też zwierzęta (do końca naszego pobytu nie zobaczyliśmy w tym kraju ani jednej krowy pasącej się na łące!). Dość jednak marudzenia, GPS właśnie nas poinformował, że zbliżamy się do celu, a jest nim region Trydent-Górna Adyga. W miasteczku Bressanone nerwowo rozglądamy się za parkingiem. Oczywiście, chcemy zatrzymać się jak najbliżej centrum. Ta sztuka udaje się nam za trzecim podejściem. Dopiero teraz możemy się odprężyć i docenić, jak malowniczo jest ono położone. Rozkwitło w dolinie Pusteria, choć gigantyczna ściana Dolomitów wygląda, jakby miała je za moment pochłonąć. A jednak Bressanone trwa od 1100 lat. Niestety, wszędzie panuje austriacka schludność. Kamieniczki są ukwiecone, elewacje odnowione, co zamiast autentyczności daje efekt patyny na nowym meblu. Z Bressanone mkniemy do Bolzano, marząc o spotkaniu z Ötzim, Człowiekiem Lodu odnalezionym w latach 90 XX w. w okolicznych górach, a dziś spoczywającym w Muzeum Archeologicznym. Pisaliśmy o nim na łamach National Geographic, ale dopiero dziś zobaczę go z bliska. Zatrzymujemy się na peryferiach miasta przekonani, że gdy po raz piąty podejmiemy próbę zaparkowania w centrum, przejeżdżając obok kierującego ruchem policjanta, ten zatrzyma nas za podejrzane zachowanie. Bolzano jest większe od Brixen i przez to mniej urokliwe. Wszędzie sklepy, sklepy i sklepy. Odnosimy wrażenie, że Włosi cały swój wolny czas spędzają na jedzeniu, robieniu zakupów i ćwiczeniach w siłowni (w przeciwnym razie nie prezentowaliby się tak dobrze w garniturach i sportowych ubraniach). Gubiąc kilka razy drogę, docieramy w końcu do muzeum. Co za pech! Spóźniliśmy się 15 minut. Ötzi ostatnich gości przyjął o 17.30 (audiencja kosztuje 8 euro). Nie pozostaje nam nic innego, jak pocieszyć się na bazarze przy Via Roggia. Stoją tam rzędy straganów z owocami, świeżymi i kandyzowanymi, które osładzają nam drogę powrotną. 17 Maja O 6.00 rano budzi mnie dziwaczny, irytujący rechot – okazuje się, że tak właśnie śpiewają alpejskie ptaki. Odsłaniam rolety i... brak mi słów. Na kempingu agroturystycznym L ’Albero delle Mele za Trydentem (6 euro od osoby plus 7 za kamper) mogłabym zostać do końca wakacji, siedząc pod markizą, pijąc lemoniadę i kontemplując krajobraz. Stoimy na łące, a wokół nas niczym gigantyczne mury wznoszą się Dolomity. Ich szczyty toną we mgle, a zbocza pokrywają winnice i sady owocowe. W takich okolicznościach zjadam pierwszą podczas tej podróży jajecznicę na bekonie. Niestety, zaczyna padać i nawet wyśmienite śniadanie nie poprawia nam humoru. Mieliśmy cały dzień plażować nad jeziorem Garda... Szybka zmianą planów – jedziemy do Werony. Po drodze, dla kondycji, decydujemy się na mały trekking. Twierdza Castello di Avio wznosi się nad sennym miasteczkiem, przez które właśnie przejeżdżamy. Dystans dzielący nas od zamku – mniej więcej kilometr. Szlak nie jest trudny, ale ja nie wiedzieć czemu zamiast sportowych butów mam na nogach klapki. Całą uwagę koncentruję więc na tym, żeby się nie poślizgnąć. Dopiero z bliska widzimy, że to, co z daleka wydawało się kompletne, jest po prostu dobrze zachowaną XII-wieczną ruiną. Przez chwilę krążymy między murami, oglądamy lochy i zaczynamy wspinać się na wieżę. Na jednym z jej poziomów, zwanym komnatą kochanków, dostrzegamy średniowieczne freski. Przedstawiają jakąś miłosną historię. W jej ostatnim lub pierwszym akcie rycerz na koniu całuję damę, a na innym ten sam rycerz kona przebity strzałą. Niestety, reszta odsłon tego dramatu została zniszczona. Zastanawiam się, dlaczego dawniej idealna miłość musiała była nieszczęśliwa i zwykle miała tragiczny finał? Na werońską starówkę wchodzimy Ponte Pietra – najstarszym i najurodziwszym mostem tego miasta (parkujemy tuż obok niego, widząc, że stoi tam inny kamper). Historyczna część Werony właściwie leży na wyspie, gdyż rzeka Adyga odcina ją z trzech stron, uniemożliwiając terytorialną ekspansję. Z Verona-card (8 euro/os.) uprawniającą do wstępu do większości tutejszych zabytków wkraczamy w gąszcz uliczek szczelnie obudowanych kamienicami. Zwiedzamy kościoły, muzea, place i nagle wychodzimy na... imponujące, bardzo dobrze zachowane ruiny jednego z największych rzymskich teatrów (na trybunach mieścił 30 tys. widzów). Prosto z teatru ruszamy na poszukiwanie domu Szekspirowskiej Julii. Gdy tam docieramy, czuję się oszukana. Widzę przeciętny budynek, do którego wiedzie równie przeciętna brama, za to pobazgrana od góry do dołu tysiącami wyznań miłosnych we wszystkich językach świata. Na podwórku pod słynnym, równie przeciętnym balkonem kłębi się tłum turystów, czekając, aż kolejna Julia pojawi się na nim, zapozuje do zdjęcia i zniknie, robiąc miejsce następnej. I tak w nieskończoność. Zwiedzam wnętrze domu, choć nie jest tego warte, a na koniec obmacuję mosiężny biust powabnej panny Capuletti, którym to czynem zapewniam sobie powodzenie w miłości. Domu Romea postanawiamy już jednak nie zwiedzać. Zamiast tego wracamy na uroczy Piazza dei Signori, gdzie niedaleko pomnika Dantego przy nocnych iluminacjach jemy kolację. Oczywiście, wszyscy zamawiamy pizzę i wino. Zły wybór – w porównaniu z tym, które nam zaserwowano, nawet nasze wina owocowe wypadają doskonale. 18 Maja Dlaczego jedną z najwspanialszych bizantyńskich budowli sakralnych świata – bazylikę św. Wita w Rawennie – muszę oglądać w strugach deszczu? Przecież w maju we Włoszech miała być idealna pogoda. Na szczęście to, co najcenniejsze, skrywa ona w swoim suchym wnętrzu. Wybudowana w VI w. bazylika osiada i dziś znajduje się grubo ponad metr poniżej poziomu gruntu, dlatego nie wchodzimy, a schodzimy do jej środka. Nagle rozkwitają przed nami setki metrów kwadratowych ścian pokrytych wielobarwnymi mozaikami. Rozpoznaję na nich sceny biblijne i wydarzenia historyczne, w których biorą udział np. cesarz Justynian i jego żona Teodora. Są tu też girlandy z liści, pawie z ogonami otwartymi jak wachlarze, delfiny, lwy z wielkimi grzywami, brodzące czaple, a nawet mury Betlejem i Jerozolimy. Rawenna uchodzi za stolicę wczesnośredniowiecznej mozaiki i rzeczywiście w pełni na to miano zasługuje. Trudno tu przejść 100 m, by nie natknąć się na kolejne mozaikowe dzieło sztuki dawnej albo współczesnej. Nasz kamper zostawiliśmy pod wykonaną z mozaiki rzeźbą, w sklepach można kupić mozaikowe kolczyki, buty, bluzki, tapety i obrazy. Mozaikowa jest też karoseria fiata 500, który pręży się na wystawie jednego z salonów samochodowych przy głównym placu miasta. Kilka godzin wcześniej przez przypadek staliśmy się uczestnikami zlotu właścicieli i fanów tych małych samochodzików, przypominających rozmiarami dziecięce zabawki. Peleton złożony z kilkudziesięciu fiatów 500 przy dźwiękach klaksonów i trąbek wjechał na parking i zatrzymał się tuż obok nas, robiąc nam nieziemską frajdę. Po odwiedzeniu atrakcji z Ravenna Visit Card (10 euro) czujemy, że czas na Adriatyk, choć pogoda nie zachęca do kąpieli. Pominę milczeniem nadmorską architekturę. Gdy zobaczyło się jedno miejsce to tak, jakby widziało się wszystkie. Zatrzymujemy się w miasteczku Cervia, tuż przy plaży, którą w całości osłaniają parasole. Co za szczęście, że podróżujmy poza sezonem. Nie niepokojeni brodzimy w ciepłej wodzie, zbierając wyrzucane przez fale kamyki i muszle. Połowa z nas wyznaje, że dla niej trasa właściwie mogłaby się już tu zakończyć. Jednak reszta nie ulega słabości i wkrótce ruszamy do Rimini, wielkiego kurortu nad Adriatykiem. Co nas podkusiło? Z każdym krokiem coraz bardziej czujemy, że tylko tracimy tu czas, przenosimy się więc do San Marino. Nasz kamper sapie, ale dzielnie podejmuje wyzwanie. San Marino zajmuje bowiem pokaźnych rozmiarów wzgórze. W pewnym momencie Szymon oświadcza, że dalej już nie jedzie. Droga jest po prostu zbyt wąska i w każdej chwili możemy spaść. Zjeżdżamy na najbliższy parking. Przed nami po horyzont rozkłada się dywan wzgórz ozdobiony gdzieniegdzie wzorami miasteczek, wsi i autostrad, pod nami zaś jest… kilkusetmetrowa przepaść. Wychodząc na nocne zwiedzanie San Marino, na wszelki wypadek pod koła podkładamy kamienie. Pierwsze, co nas uderza po przekroczeniu bramy tego kamiennego miasta, to absolutna cisza i pustka. Chyba właśnie dzięki niej zakochujemy się w San Marino na zabój. 19 Maja Dr Jekyll i Mr. Hyde. To, co widzieliśmy nocą, zupełnie inaczej wygląda za dnia. Pustkę wypełniły tłumy turystów, a wąskie uliczki stały się jeszcze węższe, po tym jak pootwierano wszystkie kramy i wypakowano schowane w nich dobra; setki skórzanych toreb, dziwacznych pamiątek, pasków, obrazów itd. A co gorsza, ekspedientki mówią do nas zdrastwujtie. Moja siostra jest oburzona. Zaczyna bacznie się sobie przyglądać i głośno zastanawiać, co zrobiła nie tak. Ciuchy czy makijaż? Uspokajam ją, że dla Włochów prawdopodobnie nasze języki są nierozróżnialne. Szybko jednak okazuje się, że w co drugim sklepie pracuje polska obsługa. To dzięki namowom rodaków nabywamy litry wina i kilogramy kawy, podobno najtańsze w całych Włoszech. Ale zanim obładowani torbami wrócimy do samochodu, pokonujemy jedną z najbardziej malowniczych tras tej wycieczki. Wzdłuż wzgórza, na którym leży San Marino, ciągną się potężne mury obronne. Można nimi spacerować i podziwiać imponującą panoramę okolicy. Jednak dziś tam, gdzie powinien znajdować się krajobraz, kłębi się mgła. Niezrażeni wkraczamy na szlak, który kilkanaście metrów dalej zamienia się w baśniową scenerię. Pokonując kamienny mostek, czujemy się tak, jakbyśmy spacerowali ponad chmurami. Spędzić we Florencji tydzień to zbrodnia, bo samą Galerię Uffizi można zwiedzać kilka dni. My mamy na nią… jeden pełny dzień więc musimy się porządnie wyspać. Nocujemy na kempingu Michealangelo, z którego roztacza się cudowny widok na jedno z najwspanialszych miast świata. 20 Maja Przeklęty i nieszczęsny rów – tak Dante opisał Arno, rzekę, która przepływa przez Florencję. Gdy idziemy wzdłuż obetonowanego brzegu w kierunku centrum, Arno wydaje się łagodna jak baranek. Właściwie to strumień wyłaniający się z krzaków. Więc tak wygląda żywioł, który w 1966 r. omal nie zerwał jednego z najpiękniejszych mostów świata? Ponte Vecchio, bo o nim mowa, nie jest zwyczajną konstrukcją służącą do przerzucania ludzi z jednego brzegu na drugi. To średniowieczny pasaż handlowy zabudowany po obu stronach sklepami. Można tu kupić najpiękniejszą złotą biżuterię (ceny też są wyjątkowe). Dawno temu jubilerzy wyparli handlarzy ryb, rzeźników i garbarzy, gdyż zapachy towarzyszące tym zawodom drażniły nozdrza rządzących miastem Medyceuszów. Przez Ponte Vecchio i tłumy turystów z kolorowymi parasolami przebijamy się do Piazza della Signoria – głównego rynku Florencji, przy którym wyrasta ozdo-biony wysoką wieżą pałac Vecchio. Swego czasu mieszkał w nim książę Kosma I Medyceusz, jeden z najwybitniejszych władców tego miasta i jednocześnie hojny mecenas sztuki. Mijamy wystawioną przed pałacem galerię kopii posągów wybitnych rzeźbiarzy (prawdziwe znajdują się w muzeach). Są wśród nich Dawid Michała Anioła, Herkules i Kakus Baccia Bandinellego, Judyta i Holofernes Donatella i w końcu sam Kosma I dosiadający wierzchowca. Powoli przestaję się dziwić, że niektórzy wrażliwi turyści widząc te wspaniałe pomniki architektury, rzeźby i malarstwa, popadają w coś na kształt odrętwienia. Podobno notuje się przypadki wymagające hospitalizacji. Niestety, Galerię Uffizich, która mogłaby taki stan i we mnie wywołać, oplata kilometrowy ludzki wąż, zniechęcający nas do jej zwiedzenia. Ruszamy więc w kierunku katedry Santa Maria del Fiore, czwartego pod względem wielkości kościoła na świecie. Moim zdaniem najpiękniejszego. Po to zresztą go zbudowano – by urodą i rozmachem przyćmił inne tego typu obiekty. Jego fasada i zewnętrzna elewacja to zachwycające dzieło sztuki, misternie inkrustowane białym, zielonym i czerwonym marmurem. A któż nie słyszał o jego gigantycznej kopule autorstwa Brunelleschiego, swego czasu przełomowym osiągnięciu sztuki budowlanej? Do środka katedry można wejść za darmo, ale olbrzymie wnętrze w przeciwieństwie do tego, co widzimy na zewnątrz, wydaje się przesadnie puste, a pokrywające kopułę freski autorstwa Giorgia Vasariego i Federica Zuccariego też nie zachwycają. Większość wyposażenia katedry przeniesiono do położonego obok muzeum (wstęp 6 euro). Tutaj po raz pierwszy widzę z bliska rzeźbę Michała Anioła – Pietę. Opuszczamy Florencję, mając w uszach arię z Toski Pucciniego, którą na Ponte Vecchio wyśpiewała nam czarnoskóra diva ubrana w dresowe spodnie. 21 Maja Z daleka położone na wzgórzu San Gimignano, nazywane miastem 100 wież ( choć w rzeczywistości było ich tylko – lub aż – 72) prezentuje się okazale. Zafascynowani naszpikowaną wieżami panoramą stajemy na poboczu i robimy zdjęcia. Przez główną bramę wkraczamy w średniowiecze, którego atmosferę budują surowe i oszczędne w formie kamienne domy. Jest wczesny poranek, więc znów wędrujemy wyludnionymi uliczkami, co chwila trafiając na kameralny placyk, przy którym nieliczni turyści piją poranną kawę. To pnąc się w górę, to znów schodząc, docieramy na szczyt wzgórza, gdzie wśród drzew oliwnych, cyprysów i róż postanawiamy odpocząć. Dziwne myśli zaczynają przychodzić mi do głowy. Jak by to było zamieszkać tu na stałe i codziennie sycić się toskańskim krajobrazem? W Montereggioni, osadzie objętej pierścieniem średniowiecznych murów, zamierzamy zrobić tylko kilka zdjęć, nie wchodząc do środka, i ruszyć dalej, ale jakimś cudem znów jesteśmy na tonącym w kwiatach ryneczku i pijemy lemoniadę pod restauracyjnym parasolem. Pędzimy na zachód słońca, do Sieny, która podobno o tej porze prezentuje się najlepiej. Nasz kamper porzucamy za 10 euro łapówki na stacji benzynowej i szybko maszerujemy. Złowrogie chmury kłębią się już bowiem nad miastem, a są tak ciężkie, że lada moment spowiją je mrokiem. Serce miasta – Campo – okazuje się być gigantycznym placem w kształcie muszli otoczonym kilkupiętrowymi kamieniczkami. Co ciekawe, nie jest on płaski – ma wyraźny spadek. Siedząc na rozgrzanych cegłach tworzących jego elegancką nawierzchnię i obserwując otaczających mnie ludzi – czytających, śpiących, jedzących lody, grających w piłkę – zastanawiam się, jakim sposobem po tak zakrzywionym placu dwa razy w roku mogą pędzić konie z jeźdźcami dosiadającymi je na oklep. Toż to czyste szaleństwo! Ale takie właśnie jest palio, wielki wyścig trwający zaledwie 90 sekund. 22 Maja Boże Ciało, jedno z najważniejszych katolickich świąt, postanawiamy uczcić wizytą w Asyżu. To miasto i jego bazylika św. Franciszka to kolejne miejsce zaskakujące nas urodą. Wygląda, jakby nie dotknęły go zniszczenia spowodowane trzęsieniami ziemi. Bazylika to właściwie gigantyczny kompleks składający się z dwóch położonych na różnych poziomach kościołów, których rozmach i bogactwo wewnętrznych zdobień i fresków trochę kontrastują z ideami skromności głoszonymi przez świętego. Miasteczko zwiedzamy niczym wierni w czasie procesji podczas Bożego Ciała, tylko że my chodzimy od jednego kościoła do drugiego. Czując się wzmocnieni duchowo, ruszamy dalej w umbryjskie ostępy. Region ten bowiem uchodzi za bardziej dziki niż sąsiednia Toskania. Naszym celem jest Gubio, podobno najpiękniejsze miasto tej krainy. Gdy przeczytałam ten fragment w przewodniku głośno, moja siostra wybuchnęła śmiechem. Bo we Włoszech co chwila natykamy się na coś najpiękniejszego... Niestety, Gubio rzeczywiście jest... takie jak opisano w przewodniku. Wygląda niczym tort, którego poszczególne piętra tworzą mury obronne, kamienice pokryte pomarańczową dachówką, a całość wieńczy położona na szczycie Monte Igno bazylika. Ale Gubio znane jest też z tego, że jego mieszkańcy kultywują rycerskie tradycje. I coś jest na rzeczy bo z niemal każdej kamieniczki spływają flagi z rycerskimi herbami, na głównej ulicy gromadki dzieci układają kwiatowe dywany, a na XIV-wiecznym rynku Piazza Grande rozgrzewają się kusznicy. Siedząc na trybunie dla gawiedzi, obserwujemy, jak strzały z zadziwiającą precyzją trafiają w środek tarczy. Chwilę potem od sąsiada z prawej strony dowiaduję się, że oglądam jednego z najlepszych kuszników Italii. W niedzielę na tym placu przebrany w barwny kostium z epoki zapewne wygra rywalizację. W niedzielę, niestety, będziemy już w domu. I nieoczekiwanie ta myśl wcale nie wydaje nam się taka znowu smutna. 23 Maja Pierwszy poważny kryzys. Męska część grupy odmawia opuszczenia kampera, by -zaliczyć- kolejną architektoniczną perełkę rozłożoną na wzgórzu. Mimo to udaje nam się zobaczyć Urbino, gdzie przyszedł na świat Rafael Santi, a potem San Leo, które zachwalała redakcyjna koleżanka. Jednak patrząc z poziomu parkingu na górujący nad urwiskiem zamek, nawet mnie ogarnia przygnębienie. Ja tam po prostu nie wejdę. Kto to wymyślił, żeby wszystkie atrakcyjne miejsca lokować tak wysoko? W drodze powrotnej gościmy na pokładzie szwajcarskiego kolarza, któremu podczas zjazdu z góry zerwał się łańcuch. Musieliśmy go podrzucić do najbliższego miasteczka z warsztatem. Jak nam opowiada – z grupą przyjaciół od lat tak spędza wakacje na dwóch kółkach. Po prostu wybierają kraj i na rowerach codziennie pokonują w nim od 100 do 170 km. 24 Maja Ostatnie chwile wakacji postanawiamy spędzić nad jeziorem Garda – największym i najczystszym z alpejskich zbiorników. Właściwie czasu wystarczy nam zaledwie na przejazd wzdłuż jego brzegu i krótki pobyt w miasteczko Riva na jego krańcu. Spacerując promenadą, obserwujemy walkę windsurferów z falami. Pomyślałam, że nasze zmagania z pogodą byłyby o wiele trudniejsze, gdyby nie kamper. A tak właściwie suchą nogą przeszliśmy przez najbardziej deszczowe wakacje w naszym życiu. W stolicy Toskanii nie warto szukać parkingu dla kamperów. Miasto jest nonstop zakorkowane, jeździ się po nim trudno, a kierowcy nie są tak uprzejmi jak gdzie indziej. Poza tym częste są przypadki włamań do kamperów, szczególnie w okolicy dworca kolejowego. Polecam kemping Michelangelo, położony około 1,5 km od centrum Florencji. Nie jest tani (prawie 14 euro za kamper plus ponad 11 za każdą osobę), ale ma wiele plusów. Za dodatkową opłatą można tam zostawić samochód na cały dzień bez konieczności płacenia za osoby). No i najważniejsze: zaledwie kilkaset metrów dalej znajduje się plac Michała Anioła, z którego widać panoramę Florencji. Parkingi w mieście kosztują 1–2 euro za godzinę postoju. Ciekawa oferta agroturystyczna: www.agriturismo.it Kempingi na trasie: www.camping.it, www.campingo.com, www.europe-camping-guide.com, www.italylogue.com Strony turystyczne o Włoszech: www.italiantourism.com, www.ultimateitaly.com Włochy dla bystrzaków Wydawnictwa Helion - Bardzo dobry poradnik z listą noclegów, kempingów, niezbędnych adresów oraz wszelkiego rodzaju porad, jak tanio podróżować (rezerwacja biletów, bilety zniżkowe itp.). Przewodnik National Geographic Włochy - Informacje o kraju i jego historii, ciekawostki, co i dlaczego zwiedzać (bogato ilustrowany). Włochy – przewodnik Paskala - Znajdziemy w nim informacje nawet o miejscach mniej popularnych, ale wartych zachodu. Najlepiej robić je w dużych centrach handlowych gdyż jest najtaniej. Na pamiątkę warto kupić specjały kuchni włoskiej, takie jak ocet balsamiczny z Modeny (najlepiej 8-letni i starszy, od 10 euro), wino Chianti z Toskanii (od 5 euro), kawy (np. Lavazza 2,5–3euro, Segafredo 1–2 euro) czy parmezany (od 8 euro/kg). Aby nie obciążać wozu w trakcie jazdy, lepiej zrobić to w drodze powrotnej, np. pod Modeną, przy północnym wjeździe na autostradę, znajduje się wielkie centrum handlowe, gdzie możemy zaopatrzyć się w wiktuały. Dobrym też punktem jest wolnocłowe San Marino. Dzięki polskiej obsłudze (pracuje tam wielu rodaków) dowiemy się, co warto kupić. Na pewno – alkohole, tańsze nawet o 100 proc. niż w Polsce. Wiele stacji benzynowych we Włoszech ma infrastrukturę związaną z obsługą kamperów. Opróżnianie zbiorników z brudną wodą oraz uzupełnienie ich świeżą nic nie kosztuje. Ale uważajmy – ubikacje wolno opróżniać wyłącznie tam, gdzie jest napis -WC KIMIK-. Można na nich również przenocować, z czego często korzystaliśmy, żeby zaoszczędzić pieniądze (kemping to zawsze wydatek co najmniej 20 euro). Za skorzystanie z toalety zapłacimy tam około 0,50 euro, a za prysznic 2–2,5 euro. Benzyna lub ojej napędowy kosztuje 1,5–1,6 euro/litr. Warto pamiętać, że w niedzielę mniejsze stacje benzynowe mogą być nieczynne. Włoskie autostrady są płatne. Wydaliśmy na nie w sumie 410 euro. Paliwo kosztowało nas 600 euro. Ograniczenia prędkości: autostrada 130 km/godz., obszar zabudowny 50 km/godz., niezabudowany 100 km/godz. (sic!) W Austrii 10-dniowa winieta autostradowa kosztuje ok. 8 euro. Warto zabrać ze sobą wodę mineralną do gotowania kawy i herbaty, cukier, masło i pieczywo (niestety, włoskie jest niesmaczne, to często rozdęte spulchniaczami pszenne bułki pozbawione smaku, za które trzeba słono płacić). Na miejscu kupimy pyszne sery w cenach korzystniejszych niż w Polsce (7–20 euro za kilogram), makarony (ok. 1 euro), sosy (1–4 euro), zupy w torebkach za ok. 3 euro, wina od 3 euro, Warto też stołować się w restauracjach. Za pizzę średnio zapłacimy 7–8 euro, choć można znaleźć smaczne w cenie 5 (San Marino). Kawa to wydatek 1–2 euro. Generalnie we Włoszech polecam kuchnię włoską. No i drink o nazwie Aperol, kosztujący 3 euro. Warto zaopatrzyć się w specjalne karty, które upoważniają do wstępu do kilku obiektów (muzeów, kościołów). Korzystając z nich, zapłacimy nawet o połowę mniej, niż gdybyśmy chcieli każą wejściówkę kupić osobno. Poza tym zobowiązuje to nas do dyscypliny, bo skoro już zapłaciliśmy....Karty takie kosztują od 8 do kilkudziesięciu euro, zależnie od miasta, można je nabyć zazwyczaj już w pierwszym obiekcie, który chcemy zwiedzić. Najtrudniej dostać się do muzeów we Florencji, zwłaszcza Galerii Uffizi (jedno z najwspanialszych na świecie), gdzie zawsze stoją długie kolejki. wstęp – 6,5 euro plus 3 rezerwacja. karnet muzea miejskie w san Gimignano kosztuje 7,5 euro, zaś karnet Siena itinerari d’ arte (wszystkie atrakcje miasta) od 13 do 16 euro. Uważaj na znaki zakazu wjazdu – bardzo często dotyczą wyłącznie kamperów (nie mylić ze znakiem zakaz wjazdu ciężarówek powyżej 7,5 tony; nasz kamper traktowany jest jak samochód osobowy o większych gabarytach). Szukaj parkingów przeznaczonych dla kamperów. W wielu miastach wolno wjechać na parking tirom, autobusom, ale kamperom – nie. Zdarza się, że przy wjeździe na parking stoi samochodowy -ogranicznik wysokości- (np. w miasteczkach wokół jeziora Garda). W samych miastach kamperem – znacznie dłuższym od samochodu osobowego – trudno jest zaparkować. Koszt takiego postoju to 1–2 euro za godzinę (płacimy zwykle od 6 rano do 8 wieczorem, choć bywają płatne parkingi całodobowe). W niedziele najczęściej parkujemy gratis. Uważaj na przydrożne drzewa. Nisko osadzone gałęzie mogą uszkodzić dach. Zwracaj uwagę na tunele – na naszej trasie bezpiecznie przejechaliśmy ich dziesiątki, ale widzieliśmy też takie o wysokości mniejszej niż 3,2 metra – dla kampera już niebezpieczne.
Wakacje pod słońcem Toskanii? Już najwyższy czas robić rezerwację, by spędzić je z dala od zatłoczonych hoteli i hałaśliwych kurortów, w wynajętej willi.
Wyobraźmy sobie dom z polnych kamieni, parterowy, z wieżyczką, stojący na wzgórzu pośród pól i wiodącą do niego wiejską drogę. Po bokach rząd cyprysów, przy wjeędzie dwie ogromne gliniane wazy. Ciszę przerywa tylko śpiew ptaków... Takie bajkowe wakacje dla osób spragnionych dolce far niente (czyli słodkiego nieróbstwa) i wypoczynku bez stada współplemieńców w najbliższym otoczeniu można sobie zafundować, wynajmując dom w dowolnym miejscu włoskiego „buta”. Może to być zarówno riwiera, jak i równiny czy góry na północy kraju – np. w malowniczym regionie Trydent u stóp Dolomitów. Albo jedna z pięciu urokliwych liguryjskich miejscowości Cinque Terre – Pięciu Ziem, które łączy wykuta w skałach Droga Miłości. Wreszcie słynąca z lazurowych wód Kalabria. Niezależnie od miejsca, procedury są takie same. Pierwszy krok to zajrzenie do internetu. W wyszukiwarce wpisuje-my hasło „agenzie immobiliari” (czyli agencje nieruchomości) lub „annunci immobiliari” (ogłoszenia o nieruchomościach). W ten sposób dotrzemy do portali, które prezentują oferty wynajmu domów. Teraz musimy wybrać konkretną propozycję i skontaktować się z agencją, która ją oferuje (telefonicznie lub mailem). Jedyny szkopuł w tym, że większość ogłoszeń jest wyłącznie po włosku. Mieszkańcy słonecznej Italii nadal mają bowiem spore problemy z porozumiewaniem się językiem innym niż Dantego. Najczęściej oprócz niego władają angielskim i niemieckim (w przypadku regionu północnego Trydent-Górna Adyga). – Mimo wszystko coraz więcej portali ma oferty po angielsku, niemiecku i francusku – uspokaja Gaetano Stranere z agencji Gruppo Immobilset z Castegnato (prowincja Brescia). Dotyczy to głów-nie miejscowości typowo turystycznych. Wracając do procedur – dzięki naszej obecności w UE skurczyły się one do minimum. Po skontaktowaniu się z agencją ustalamy z jej pracownikiem szczegóły: czas pobytu, cenę i warunki płatności. Przed podjęciem ostatecznej decyzji warto jeszcze przejrzeć inne propozycje agencji – być może któraś będzie nam odpowiadać bardziej niż wcześniejsza. Przede wszystkim jednak należy dokładnie ustalić, co w naszym wakacyjnym domu ma się znaleźć: ile sypialni, jak duża kuchnia – połączona z tzw. livingiem czy osobna, czy życzymy sobie w domu basen i/lub siłownię, czy chcemy mieć ogród i/lub taras. I jeszcze jedno – rozpiętość cen, zależ-nie od regionu, jest ogromna. Najtaniej jest na południu (począwszy od Kalabrii w dół „buta”), najdrożej zaś w znanych regionach centralnych, jak Toskania czy Liguria. Gdy ustalimy szczegóły, przesyłamy do agencji mailem lub pocztą skany dokumentu tożsamości i paszportu, a ta drogą zwrotną przesyła nam kontrakt do podpisania. Zwykle musimy z góry zapłacić 100 proc. sumy, choć czasem agencje zgadzają się na uiszczenie połowy, resztę inkasując już po przejeździe na miejsce. Agencje jako pośrednicy też zarabiają na tej operacji – zwykle jest to 10 proc. sumy wynajmu. Jeśli więc za wynajęcie willi musimy zapłacić np. 2 tys. euro, to prowizja pośrednika oznacza dodatkowe 200 euro. Tę prowizję płacimy po przyjeździe na miejsce. Wtedy odbieramy klucze z agencji i możemy rozpoczynać wakacje.