Ukrzyżowanie było jedną z najokrutniejszych kar starożytności. Tak prawdopodobnie zmarł Jezus Chrystus
Już starożytni ludzie zdawali sobie sprawę, jak okrutne jest ukrzyżowanie. Była to nie tylko forma kary i egzekucji, ale również hańba dla skazanego. Taki los spotykał najczęściej niewolników oraz buntowników. Według Biblii to właśnie w ten sposób zmarł Jezus Chrystus.
W tym artykule: Jak wyglądało ukrzyżowanie? Ukrzyżowanie nie powodowało śmierci Pierwszy dowód na ukrzyżowanie w Europie północnej Dowody na ukrzyżowanie są niezwykle rzadkie Śmierć na krzyżu Jedną z najokrutniejszych kar śmierci, które wykonywano w starożytności było ukrzyżowanie. Nawet Cyceron uważał ją za nieludzką, a Józef Flawiusz stwierdził, że gorszą śmiercią było tylko rzucenie skazańca dzikim zwierzętom na pożarcie. Na ten rodzaj egzekucji skazywano głównie buntowników i niewolników, którzy dopuścili się poważnych przestępstw. Kara obowiązywała w imperium rzymskim już od III wieku p.n.e., ale to nie Rzymianie wymyślili ten rodzaj wymierzania sprawiedliwości. Historycy uważają, że zwyczaj ten przejęli od Fenicjan, ale śmierć krzyżową prawdopodobnie wymyślono w Persji za rządów króla Dariusza ok. VI-V wieku p.n.e. Jak wyglądało ukrzyżowanie? Śmierć na krzyżu była bardzo powolna, a ukrzyżowany odczuwał niewyobrażalny ból. Egzekucja zaczynała się jednak od tortur i biczowania. Następnie skazany był zmuszony do przeniesienia belki, do której miał zostać przybity, na miejsce kaźni. Jednak wbrew powszechnej opinii ofiary nie zawsze były przybijane do drewnianej belki. Czasem kat przywiązywał skazańców do drewnianego krzyża, a do śmierci dochodziło poprzez wycieńczenie organizmu. Nie zmienia to jednak faktu, że ukrzyżowany umierał w męczarniach, a wszystko obserwował tłum gapiów i osób, które codziennie przechodziły obok. Chodziło bowiem o to, aby dać przykład innym, żeby nie unikać podobnych błędów i występków. W rzymskich pismach znajdują się również informacje o okrucieństwie katów. Przybierało różne formy. Czasem ukrzyżowanym łamano nogi, a niekiedy dźgano ich ostrą bronią. Niekiedy ofiary były wieszane głową w dół, aby ból był jeszcze większy. – Zionąc złością i nienawiścią, żołnierze nawet dla zabawy przybijali pochwyconych do krzyża w różnych położeniach, a było ich tak wielu, że miejsca brakowało na krzyże, a krzyżów do rozpinania ciał – pisał Józef Flawiusz w „wojnie żydowskiej”. Ukrzyżowanie nie powodowało śmierci Prawdopodobnie samo ukrzyżowanie nie powodowało śmierci. W większości przypadków dochodziło do uduszenia, odwodnienia lub wykrwawienia, a mogło to trwać nawet wiele dni. Eksperci zwracają uwagę, że skazaniec początkowo miał nogi w miarę rozprostowane, lecz zgięte na tyle, aby stopy dało się przybić do krzyża. Po kilku lub kilkunastu godzinach mięśnie nóg nie wytrzymywały i nie mogły dalej podtrzymywać ciężaru ciała. Wtedy uginały się pod skazańcem, a przepona była uciskana tak bardzo, że ofiara zaczynała się dusić. Czy są jakiekolwiek dowody na to, że Jezus naprawdę istniał? Współcześnie ponad 2 miliardy osób wyznaje chrześcijaństwo i deklaruje wiarę w Chrystusa. Jednak kim tak naprawdę był Jezus? Dla wielu jest Bogiem, ale w niektórych religiach pojawia się... W czasach cesarstwa rzymskiego stosowano także modyfikację ukrzyżowania, która polegała na umieszczanie pionowego słupa na wysokości stóp skazańca podpórki. Dzięki temu ukrzyżowany mógł bez problemów oddychać. W ten sposób przedłużano życie skazańca, aby doprowadzić go do śmierci głodowej lub z wycieńczenia. Gdy człowiek umierał, jego ciało rzucano zwierzętom na pożarcie. Karę zniósł dopiero edykt Konstantyna Wielkiego w 337 roku. Cesarz prawdopodobnie chciał w ten sposób wyrazić szacunek dla śmierci Jezusa Chrystusa, który również zmarł poprzez ukrzyżowanie. W historii znane są również przypadki masowych ukrzyżowań. W tekstach starożytnych uczonych znajdują się fragmenty, które wspominają o pewnych regułach, które obowiązywały. Jedna z nich dotyczyła niewolników. Gdy niewolnik dopuścił się poważnego wykroczenia wobec swojego pana, ten miał prawo ukrzyżować swoich wszystkich poddanych. Z kolei w 71 r. p.n.e. ponad 6000 uczestników powstania Spartakusa zostało przybitych do krzyża. Marek Krassus polecił, aby wszystkich ukrzyżować wzdłuż słynnej drogi Via Appia. Józef Flawiusz pisał również, że podobny los spotkał Żydów w trakcie zdobywania Jerozolimy w 70 r. n.e. Po upadku miasta Tytus miał wydać rozporządzenie, aby codziennie wieszać na krzyżu 500 Izraelitów. Pierwszy dowód na ukrzyżowanie w Europie północnej W 2021 roku doszło do niezwykłego odkrycia. Archeolodzy z Albion Archeology badali szkielet, który w 2017 roku odnaleziono w angielskiej wsi Fenstanton, w hrabstwie Cambridgeshire. W starożytności znajdowała się tam rzymska osada. Okazało się, że w kości piętowej znajdował się wbity gwóźdź. To pierwszy dowód wymierzenia kary śmierci przez ukrzyżowanie w tej części Europy. Mężczyzna, który miał zostać ukrzyżowany, mógł mieć 25–35 lat. Prawdopodobnie zmarł na przełomie III i IV wieku. Jego szkielet został wykopany na jednym z pięciu cmentarzy, które znajdowały się w dawnej rzymskiej wiosce. W sumie pochowano tam 48 osób. Badacze uważają, że ukrzyżowany człowiek mógł być Celtem. Odnalezione szczątki noszą ślady ciężkiej pracy fizycznej, dlatego naukowcy podejrzewają, że mogli być to niewolnicy. David Ingham, jeden z autorów odkrycia przyznał, że gwóźdź w kości piętowej zaskoczył badaczy. Znaleźli go dopiero w laboratorium w trakcie analizy szczątek. Co więcej, w trakcie badań okazało się, że nogi ukrzyżowanego mężczyzny były nienaturalnie zmniejszone. Archeologowie sugerują, że mógł to być efekt infekcji lub podrażnienia, które spowodowało długotrwałe skucie kajdanami albo innymi więzami. Dowody na ukrzyżowanie są niezwykle rzadkie Ciekawym jest fakt, że wokół szkieletu znaleziono jeszcze dwanaście innych gwoździ. Naukowcy twierdzą, że zmarły musiał być umieszczony na desce lub marach, co może potwierdzać, że został ukrzyżowany. – To raczej mało prawdopodobne, żeby gwóźdź został przypadkowo wbity w kość podczas budowy drewnianej konstrukcji, na której umieszczono ciało. Są na niej nawet ślady płytkiego otworu, co sugeruje nieudaną pierwszą próbę przebicia kości – czytamy w komunikacie opublikowanym w magazynie British Archeology. – Oczywiście nie jest to niepodważalny dowód na to, że ten mężczyzna został ukrzyżowany, ale jest to najbardziej prawdopodobne wyjaśnienie. To oznacza, że jest to niezwykle rzadki, być może czwarty dowód na śmierć przez ukrzyżowanie. – piszą archeolodzy. W toku prac nad szkieletem eksperci stwierdzili, że ramiona mężczyzny były przywiązane do krzyża, natomiast stopy musiały być przybite gwoździami. Ingham twierdzi, że taka pozycja znacznie utrudniała oddychanie i powodowała niewyobrażalne cierpienie. Według autora badań to bardzo brutalna śmierć, nawet jak na niewolnika. Ukrzyżowanie bowiem było zarezerwowane dla kryminalistów, którzy dopuścili się poważnych zbrodni, między innymi zdrady stanu. To był najgorszy rok w historii ludzkości, ale okazuje się, że nie dla pewnej kultury Trzy lata temu historyk Michael McCormick uznał, że 536 r. n.e. był to najgorszy rok w historii. Najnowsze badania pokazują, że nie dla wszystkich. Kultura Anasazi mogła skorzystać na traged... Śmierć na krzyżu Naukowcy z Albion Archeology zwracają uwagę, że do tej pory odnaleziono tylko jeden tak namacalny dowód na ukrzyżowanie. Odkrycia dokonano w 1968 roku w Giv'at ha-Mivtar w północnej Jerozolimie. W tamtym szkielecie również odnaleziono gwóźdź. Z kolei we włoskim Gavello i egipskim Mendes odkopano kości, które były przedziurawione w podobny sposób. Nie znaleziono jednak przedmiotu, który mógłby taki otwór wydrążyć. Eksperci zaznaczają, że to, co jest niezwykłe w tym odkryciu, to nie samo ukrzyżowanie, lecz fakt, że ciało skazańca zostało pochowane wraz z innymi zmarłymi. Źródło: British Archeology Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Byk z brązu – straszna tortura, którą wymyślono w starożytności. Kto został zabity w ten sposób?
Byk z brązu był jedną z najstraszniejszych tortur, jakie wymyślono w starożytności. Ten sposób kaźni polegał na zamknięciu skazańca wewnątrz spiżowego byka, a następnie rozpaleniu pod posągiem ognia.
W tym artykule: Byk z brązu, czyli upieczenie żywcem Kto wymyślił byka z brązu? Pierwsza osoba torturowana w byku z brązu Straceni w byku z brązu W czasach starożytnych stosowano wiele przerażających tortur. Ich ofiarą padali przede wszystkim niewolnicy, ale też skazańcy oskarżani o różne przestępstwa. Poprzez tortury wymierzano karę śmierci. Dobrze znaną antyczną torturą było ukrzyżowanie. Stosowali je nie tylko przez Rzymianie, ale także Fenicjanie czy Kartagińczycy. Jednak to Rzymianie odpowiadają za najsłynniejsze ukrzyżowania – jak zabicie tym sposobem sześciu tysięcy powstańców Spartakusa w 71 roku p.n.e. Krzyże z niewolnikami ustawiono wówczas wzdłuż całej drogi z Kapui do Rzymu. Inne tortury, które stosowano jeszcze przed naszą erą, to wbijanie na pal (wpisane w kodeks Hammurabiego), łamanie kołem czy rzucanie na pożarcie dzikim bestiom, popularne w Rzymie. Do repertuaru tortur należało też piłowanie czy odzieranie ze skóry. Oraz byk z brązu, według przekazów starożytnych wymyślony na Sycylii. Na czym polegała ta ostatnia tortura? Byk z brązu, czyli upieczenie żywcem Byk z brązu – zwany też bykiem sycylijskim, spiżowym albo bykiem Falarisa – to narzędzie kaźni. Miał to być naturalnej wielkości posąg byka odlany ze spiżu, czyli ze stopu miedzi z cyną. Posąg powinien być pusty w środku i mieć otwór na wysokości brzucha. Przez ten otwór do środka wkładano osobę skazaną na tortury. Następnie otwór zamykano, a pod bykiem rozpalano ogień. Skazaniec zaczynał krzyczeć, a jego głos przechodził przez głowę byka, wewnątrz której znajdował się specjalnie zaprojektowany system kanałów. Miał on przekształcać krzyki ofiary w taki sposób, żeby przypominały ryczenie zwierzęcia. Kto wymyślił byka z brązu? Według legend ten straszny sposób torturowania został wymyślony w sycylijskim mieście Akragas (dzisiaj Agrigento) w szóstym wieku przed naszą erą. Stało się to w czasach, gdy miastem rządził tyran Falaris. Falaris był początkowo poborcą podatków, któremu mieszkańcy Akragas powierzyli budowę świątyni Zeusa. Falaris dostał na ten cel zebrane przez nich środki. Za pieniądze kupił niewolników, których uzbroił. Zabezpieczył też murem teren, na którym miała powstać świątynia. Odpowiednio przygotowany Falaris napadł na mieszkańców miasta, wymordował większość mężczyzn i podporządkował sobie Akragas. Stał się tyranem – czyli sprawował w mieście niepodzielne rządy, utrzymywane przemocą. Historię byka Falarisa opisał Diodor Sycylijski, grecki historyk, żyjący około pięć wieków później, w dziele „Bibliotheca historica”. Według niego z pomysłem nowego sposobu kaźni do Falarisa przyszedł Perillus (albo Perilaus), pochodzący z Aten. Pierwsza osoba torturowana w byku z brązu Perillus zaprojektował i zbudował odlanego z brązu byka z otworem na brzuchu i systemem kanałów w gardle. Podobno ofiarowując byka Falarisowi, powiedział, że „krzyki [ofiary – przyp. red.] będą się z niego wydobywały niczym najdelikatniejszy, najżałośniejszy, najbardziej melodyjny z ryków”. Według legend Perillus spodziewał się za swój wynalazek nagrody. Jednak Falaris – choć był tyranem, któremu przypisywano okrucieństwo i krwawe zbrodnie – nie był pomysłem Perillusa zachwycony. Poprosił go, by sam wszedł do wnętrza byka i zaprezentował jego możliwości. Perillus dał się oszukać i zrobił tak, jak nakazał mu tyran. Wówczas Falaris zamknął go i kazał rozpalić pod bykiem ogień. W ten sposób krzyki, jakie po raz pierwszy wydobyły się z byka, były krzykami Perillusa. Pomysłowy konstruktor nie został jednak upieczony żywcem w swoim własnym wynalazku. Zanim zmarł, Falaris go uwolnił. Jednak nie na wiele to pomogło Perillusowi. Na rozkaz tyrana został zaprowadzony na szczyt wzgórza i zrzucony do przepaści. Straceni w byku z brązu Czy byk Falarisa istniał naprawdę? Nie ma co do tego pewności. Według legendy w wynalazku Perillusa zginął sam tyran Akragas. W 554 r. p.n.e. przeciwko Falarisowi wybuchło powstanie i tyran został obalony. A następnie upieczony żywcem w byku. Według jednej z wersji legendy, byk z brązu został następnie zatopiony w morzu. Według innej trafił do Kartaginy, po której zniszczeniu ponownie wrócił do Akragas. Czy są jakiekolwiek dowody na to, że Jezus naprawdę istniał? Współcześnie ponad 2 miliardy osób wyznaje chrześcijaństwo i deklaruje wiarę w Chrystusa. Jednak kim tak naprawdę był Jezus? Dla wielu jest Bogiem, ale w niektórych religiach pojawia się... Opisy tortur z użyciem byka z brązu pojawiają się nie tylko u Diodora Sycylijskiego. Ten rodzaj kaźni miał przejść Eustachy Rzymski, męczennik wczesnochrześcijański. Skazany na śmierć przez cesarza Hadriana św. Eustachy miał zostać rzucony lwom. A gdy te nic mu nie zrobiły – spalony wewnątrz byka Falarisa. Ile jest w tym jednak prawdy, nie wiadomo, ponieważ samo istnienie tego świętego poddawane jest w wątpliwość. Byk z brązu miał też być torturą zadaną św. Antypasowi z Pergamonu. Ten święty miał zostać skazany na spalenie wewnątrz byka przez Nerona lub Domicjana w pierwszym wieku naszej ery. Była to rzekomo kara za wypędzenie demonów czczonych przez miejscową ludność. W spiżowym byku miała podobno zginąć również Pelagia z Tarsu, legendarna chrześcijańska męczennica stracona za czasów Dioklecjana. Źródła: Wikipedia, Imperium Romanum. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Kobiecie z czasów starożytnych Chin brutalnie odcięto stopę. Została w ten sposób ukarana. Za co?
Archeolodzy odkryli, że szkielet kobiety sprzed 3000 lat ma odciętą stopę. Badacze są przekonani, że była to forma wymierzenia kary. Może być to najstarszy dowód na tzw. „yuè”. Co to jest?
W tym artykule: Szkielet kobiety pochodzi sprzed 3000 lat. Prawdopodobnie była niewolnicą Badacze stwierdzili, że w chwili amputacji, kobieta była zdrowa Kobieta została poddana jednej z popularniejszych chińskich kar w starożytności – yuè Czym był system pięciu kar? Wymierzanie sprawiedliwości w starożytności dziś uznajemy za bardzo okrutne. Jednak w minionych czasach kamieniowanie, odcinanie kończyn, wyłupywanie oczu lub ukrzyżowanie było czymś zupełnie normalnym. Już słynny kodeks Hammurabiego, który powstał za panowania króla Babilonu w latach 1792-1750 p.n.e. jasno określał, jak należy postępować przeciwko danej zbrodni. Słynne „oko za oko, ząb za ząb”, czyli prawo talionu jasno głosiło, że sankcje powinny być identyczne, jak skutki przestępstwa. Szkielet kobiety pochodzi sprzed 3000 lat. Prawdopodobnie była niewolnicą Nie inaczej było w starożytnej Azji, chociaż istnieje znikoma liczba dowodów archeologicznych, na rodzaje wymierzanych kar. Jednak w trakcie ostatnich badaniach szczątek kobiety z czasów starożytnych Chin, badacze odkryli ślady nietypowej amputacji stopy. Starożytne Chiny – kultura, sztuka i wynalazki. Jak wyglądało życie w starożytnych Chinach? Starożytne Chiny były miejscem, w którym rozwinęła się jedna z najstarszych i najdłużej istniejących cywilizacji. To właśnie dawnym mieszkańcom tego kraju zawdzięczamy wiele wynalazkó... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/starozytne-chiny-kultura-sztuka-i-wynalazki-jak-wygladalo-zycie-w-starozytnych-chinach-fot-china-photos-getty-images-00949e8.jpeg" width="938" height="626" alt="Starożytne Chiny - kultura, sztuka i wynalazki. Jak wyglądało życie w starożytnych Chinach? (fot. China Photos/Getty Images)" title="Starożytne Chiny - kultura, sztuka i wynalazki. Jak wyglądało życie w starożytnych Chinach? (fot. China Photos/Getty Images)" /> Szkielet został odnaleziony w 1999 roku, w grobowcu w Zhouyuan w północno-zachodniej, chińskiej prowincji Shaanxi. Pochodzi sprzed ok. 2800–3000 lat. Historycy zwracają uwagę na to, że w dawnych czasach region ten był jednym z ważniejszych w starożytnych Chinach. Badacze stwierdzili, że w chwili amputacji, kobieta była zdrowa Archeolodzy próbowali rozwiązać tajemnicę odciętej stopy. Stan reszty kości nie wskazywał na fakt, żeby zachodziły kliniczne podstawy do amputacji. Kobieta była zdrowa i nic nie wskazywało na to, żeby w jej organizmie doszło do groźnego zakażenia. Uczeni analizowali dokładnie szkielet, aby dowiedzieć się, w jaki sposób kobieta straciła stopę. Brali pod uwagę wszelkie wypadki, urazy wojenne lub zabiegi chirurgiczne. W Chinach odkryto zapadlisko z lasem na dnie. Na głębokości kilkuset metrów mogą żyć nieznane nauce zwierzęta Zapadlisko nie musi być „piekielne”. Lej krasowy na południu Chin zamiast przerażenia, wzbudza zachwyty. Autorzy badań wyjaśniają, że po wielu miesiącach badań, jedynym racjonalnym wyjaśnieniem wydaje się amputacja na skutek kary. Naukowcy twierdzą, że ślady w okolicy rozcięcia kości wskazują, że pozbawienie kończyny było bardzo brutalne i okrutne. Kobieta została poddana jednej z popularniejszych chińskich kar w starożytności – yuè Badaczom udało się również ustalić wiek kobiety. W chwili śmierci miała ok. 30–35 lat. Uczeni twierdzą, że poza brakującą stopą, nie cierpiała na inne poważne dolegliwości. Analiza anatomiczna wykazała, że po amputacji żyła jeszcze ok. 5 lat. Wnętrze grobu, w którym została pochowana świadczy o tym, że była bardzo uboga. Li Nan, archeolożka z Uniwersytetu Pekińskiego i główna autorka badań twierdzi, że kaźń, której została poddana kobieta to tzw. „yue”. Chodzi o ucięcie stopy. Ten rodzaj wymierzania sprawiedliwości był stosowany w starożytnych Chinach przez blisko 1000 lat. Karę ostatecznie zniesiono w II w p.n.e. Chiny miały pomóc odbudować Nepal. Teraz niszczą parki narodowe Po trzęsieniu Ziemi w Nepalu Chiny zaoferowały swoją pomoc sąsiadom. Część inicjatyw wzbudza sprzeciw ekologów i lokalnych społeczności. Prof. Li Nan zwraca uwagę na to, że na amputację stopy skazywano za ok. 500 różnych przestępstw i wykroczeń. To m.in. kradzież, bunt, oszustwo, a nawet chodzenie w zabronione miejsca. Uczona podkreśla jednak, że nie wiadomo, jaką zbrodnię mogła popełnić kobieta. Czym był system pięciu kar? W starożytnych Chinach wymiar sprawiedliwości zmieniał się na przestrzeni lat. Jednak przez bardzo długi czas jego filarem był tak zwany system „pięciu kar”. Niektóre zakładały kary cielesne lub ostracyzm, a najgorsze – śmierć. Wszystkie kary stosowane były głównie wobec niewolników. Pięć kar w starożytnych Chinach: Mò (墨) – nieusuwalny tatuaż na twarzy, który dożywotnio przypomina wszystkim o przestępstwie, Yì (劓) – odcięcie nosa, Yuè (刖) – amputacja lewej lub prawej stopy, Gōng (宮) – kastracja, Dà Pì (大辟) – wyrok śmierci. Najstraszliwsze tortury w średniowieczu. Tak karano przestępców i heretyków Chociaż tortury jako metoda wymierzania kary funkcjonuje w niektórych krajach do dziś, to średniowiecze wyróżnia się szczególną brutalnością. Oto najstraszliwsze narzędzia tortur ówcze... Za drobne przestępstwa karano zazwyczaj chłostą. Jeżeli niewolnik popełnił poważniejsze wykroczenie, stawał przed specjalnym sądem, który decydował, na jaką karę zasłużył. W najgorszym wypadku mógł zostać skazany na Dà Pì, czyli śmierć. Decydowano wówczas, czy niewolnik zostanie pozbawiony głowy, czy zostanie spalony żywcem. To nie jedyne tak przerażające odkrycie z czasów starożytnych Chin w ostatnim czasie. W ubiegłym roku archeolodzy w okolicy miasta Anyang odkryli kompleks 24 grobowców. Okazało się, że wojownicy, którzy byli tam pogrzebani, w chwili pochówku jeszcze żyli. Źródło: Acta Anthropoligica Sinica.
Najstraszliwsze tortury w średniowieczu. Tak karano przestępców i heretyków
Chociaż tortury jako metoda wymierzania kary funkcjonuje w niektórych krajach do dziś, to średniowiecze wyróżnia się szczególną brutalnością. Oto najstraszliwsze narzędzia tortur ówczesnej epoki.
W tym artykule: Łamanie kołem Kołyska Judasza Zgniatacz kciuków Szczurza tortura Żelazna dziewica Krwawy orzeł Średniowiecze to niezwykły okres w dziejach ludzkości. Epoka ta trwała od V do XV wieku, a rozpoczęła się wraz z upadkiem cesarstwa zachodniorzymskiego. Był to czas początków chrystianizacji Europy, wielu wojen i podbojów, zdobywania nowych terytoriów, najazdów wikingów, umacniania pozycji władców i dworskich intryg. To również okres, w którym koncepcja praw człowieka i wymierzania sprawiedliwości była zupełnie inna niż ta, którą znamy dzisiaj. Tortury w średniowieczu miały często charakter prawny. Ich celem było zmuszenie oskarżonego, do przyznania się do winy, czasem metodą ukarania heretyków lub osób, które swoimi czynami złamały „boskie przykazania”. Mówi się, że co kraj, to obyczaj i nie inaczej były z narzędziami tortur. Od południa aż po daleką północ, sposoby wymierzania kary i konstrukcje do tego przeznaczone różniły się. Należy jednak pamiętać, że w okresie średniowiecza idea tortur dopiero się rozwijała, a apogeum osiągnęła dopiero na przełomie XVI-XVII wieku, żeby później prawie całkowicie zakazać ich stosowania do końca XIX stulecia. Łamanie kołem To jedna z brutalniejszych metod wymierzania kary. Oskarżonego umieszczano na kole wozowym o średnicy 2 metrów. Kończyny były przywiązywane szeroko do obręczy. Następnie kat uderzał skazańca w różne części ciała specjalną bronią, która była obita metalem. Pomocnik kręcił wtedy kołem tak, aby kolejne kończyny były wystawione na cios. Kości ofiary wówczas miażdżone. Cała procedura miała charakter publiczny. Sędzia, który wcześniej wymierzał ten rodzaj kary ustalał za wczasu dokładną liczbę uderzeń lub czas trwania tortury. Kołyska Judasza Przypominające drewniany ostrosłup, którego wierzchołek był obity metalem. Powodował niewyobrażalne cierpienia osób, które były skazane na ten rodzaj kary. Torturowaną osobę podwieszano na linach nad owym narzędziem. Następnie gwałtownie opuszczano ciało skazańca, tak aby miejsca intymne nadziały się na ostry fragment „kołyski”. Czynność powtarzano wielokrotnie, dopóki osoba nie straciła przytomności. Wówczas kat cucił nieszczęśnika i kontynuował przesłuchanie. Pierwsi ludzie gór i poszukiwacze skarbów. W Karkonoszach do dziś pamiętają o Walończykach Walończycy nadal mają swoją chatę w Szklarskiej Porębie. Czym się zajmowali? Zgniatacz kciuków Proste narzędzie, które nie powodowało znacznych obrażeń ciała. Składało się się z dwóch żelaznych płyt, które połączone były śrubami. Nierówna powierzchnia płyt wbijała się w ciało, a następnie im bardziej kat dokręcał śrubę, urządzenie zaczynało łamać kości. O czasie trwania tortury decydował zazwyczaj ten, kto je przeprowadzał. Mogły zakończyć się wtedy, kiedy skazany przyznał się do winy. Szczurza tortura Tortura bardzo prosta w swojej istocie, lecz do dziś wywołujące niemałe przerażenie. Polegała na tym, że na brzuchu ofiary kładziono szczura, którego przykrywano metalowym naczyniem. Następnie podgrzewano jego ścianki tak, aby temperatura wewnątrz stawała się śmiertelnym zagrożeniem dla gryzonia. Zwierzę wówczas podejmowało rozpaczliwą próbę ucieczki…. poprzez wnętrzności osoby leżącej na stole. Żelazna dziewica Nazywana również dziewicą norymberską, chociaż prawdopodobnie ten wynalazek mógł powstać już w starożytności. Przypominała metalowy zamykany sarkofag wielkości człowieka. Od wewnętrznej strony umieszczone były kolce, które miały wbijać się w ciało ofiary, nie zabijając jej, lecz powodując potworne i bolesne rany. Skazaniec umierał dopiero po kilku dniach w efekcie wykrwawienia się. Zazwyczaj karano tak kobiety, które były posądzane o czary lub heretyków. Niektórzy historycy twierdzą jednak, że najczęściej żelazna dziewica nie była narzędziem tortur, a metodą na upokorzenie przestępcy. Krwawy orzeł Tortura wyjątkowo okrutna i brutalna, jednakże znana głównie z nordyckich i wikińskich sag oraz legend, dlatego nie ma jednoznacznych dowodów na to, że faktycznie była kiedykolwiek stosowana. Jeżeli jednak wierzyć sagom, które są często jedynymi źródłami życia ludów północy to osoba, która otrzymywała wyrok krwawego orła, umierała w niewyobrażalnych męczarniach. Dlaczego wikingowie opuścili Grenlandię? Wikingowie zamieszkiwali Grenlandię przez kilkaset lat. Dlaczego w końcu opuścili swoje osady? Osoby, które oglądały serial „Wikingowie” widziały na własne oczy, jak mogło to wyglądać. Tortura polegała na tym, że skazańca przywiązywano w taki sposób, aby miał rozpostarte ręce. Plecy rozcinano nożem, a następnie toporem wycinano żebra na boki, które przypominały wówczas skrzydła. Następnie na wierzch wyjmowano płuca ofiary. Wielu historyków spiera się o autentyczność tej metody, niektórzy twierdzą, że to jedynie nadinterpretacja przekazów. W rzeczywistości mogło być to jedynie wycięcie orła nożem na plecach. Ponadto archeologowie nigdy nie odnaleźli szkieletu osoby, która zginęła w ten sposób.
Dieter Dengler: Człowiek, którego śmierć nie chciała
Amerykański pilot wywijał się jej kilkakrotnie. Dostał twardą szkołę życia najpierw w dzieciństwie, a później na emigracji, gdzie chciał spełnić swoje marzenie. Cel osiągnął, ale marzenie zaprowadziło go na wojnę wietnamską.
Samolot z hukiem uderzył w drzewo. Maszyna straciła lewe skrzydło, przechyliła się na bok i pomknęła ku ziemi. Powietrze rozdarł przeraźliwy krzyk pilota, zazgrzytał metal, po czym zapadła cisza. Był 1 lutego 1966 r. Wojna na Półwyspie Indochińskim trwała od kilku lat, dla Dietera Denglera właśnie się zakończyła. Zaledwie dwie godziny wcześniej 28-letni porucznik US Navy wyruszył w swoja pierwsza misje. Z kilkoma innymi amerykańskimi pilotami wzniósł się w powietrze z lotniskowca USS Ranger stacjonującego w Zatoce Tonkińskiej. Celem był konwój ciężarówek wiozących zaopatrzenie dla przeciwnika, zauważony na terytorium Wietnamu Północnego. Chmury udaremniły jednak plany i piloci skierowali się ku zalesionej przełęczy Mu Gia na granicy z Laosem. Chcieli namierzyć zapasowy cel ich tajnej misji – stanowisko ogniowe wroga. Dengler z podziwem i respektem patrzył na zwarta dżunglę przesuwającą się pod pokładem samolotu. Nigdy wcześniej czegoś podobnego nie widział. W zielonym dywanie nie było żadnej przerwy, zdawał się ciągnąć po horyzont i tylko od czasu do czasu wyłaniały się z niego skały wysokie na kilkaset metrów. Gdyby mnie tu zestrzelono, nigdy bym się stad nie wydostał – przemknęło mu przez głowę. Myśl okazała się prorocza. Kilka chwil później dosięgnęły go pociski z dział przeciwlotniczych, dokładnie tych, które miał za zadanie zniszczyć. To cud, że obciążony paliwem i bombami skyraider nie wybuchł w momencie uderzenia w ziemie. Dengler ocknął się w pogiętym kokpicie pełnym liści. Gesty kurz zasłaniał światło. Wypełniał moje usta i płuca i prowokował kaszel. Kilka sekund po zderzeniu ciągle spodziewałem się ognia i eksplozji. Szarpnąłem się gorączkowo, żeby wyleźć, ale ledwie mogłem się ruszać. Co wydarzyło się później, nie wiem. Kiedy odzyskał przytomność, leżał kilkadziesiąt metrów od wraku. Zataczając się jak pijany, oddalił się jak najszybciej w dżunglę. Gdy zacząłem się zastanawiać, w jakiej sytuacji się znalazłem, niemal spanikowałem. Znajdował się na obszarze kontrolowanym przez żołnierzy Pathet Lao (laotańskiego komunistycznego ruchu politycznego) oraz Armii Północnego Wietnamu. W czasie wojny w ich ręce trafiły setki Amerykanów. Jeśli nie zginęli od razu, byli Bici, torturowani i wiezieni w strasznych warunkach. Zwarty dywan lasu deszczowego skrywał wiele obozów jenieckich. Było tylko kwestia czasu, kiedy Dengler trafi do któregoś z nich. Został pojmany następnego dnia. Wybiegł na otwarta przestrzeń, ponieważ usłyszał nadlatujący samolot. Ciągle wywijając koszula, zobaczyłem dwa kolejne samoloty i dwa helikoptery kierujące się wprost na mnie. W tym momencie wiedziałem juz, ze zostałem zauważony. Zauważony – przez Pathet Lao. Przeżycia Denglera w następnych tygodniach nie odbiegały od doświadczeń innych jeńców. Maszerował przez dżunglę od wioski do wioski i był poddawany różnym torturom. Wleczono go za bawołem, obsypywano twarz piachem i pyłem, a wszystko to przy wtórze dziecięcych śmiechów. Żołnierze nacinali mu skórę na palcach rak i na przedramionach i wbijali bambusowe drzazgi. Drewno docierało do kości i nerwów. Skuteczność tej tortury była zatrważająca – Dengler przez kilka miesięcy miał niewładna lewa dłoń. Po dwóch tygodniach doszli do celu – obozu jenieckiego Pa Kuen. Trudno byłoby znaleźć gorsze miejsce pod słońcem. Korony drzew nie przepuszczały promieni. Wszystko tonęło w półmroku, roiło się od komarów i gzów. Jeńców trzymano w bambusowych klatkach. Było tam dwóch Amerykanów, trzech Tajów i Chińczyk – w większości cywile pracujący dla Air America. Prawie wszyscy przebywali w niewoli od grubo ponad dwóch lat. Ten czas dawał się odczytać na ich twarzach. Patrzyli na nowego głodnym zwierzęcym wzrokiem i lekko się uśmiechali. Nie ufali mu. Mówił po angielsku z silnym niemieckim akcentem. Może był szpiegiem? Kierunek na zachód Dieter Dengler urodził się w miasteczku Wildberg w Niemczech. Jego dzieciństwo przypadło na II wojnę światową. Eskadry samolotów przelatujących nad mała miejscowością były stałym elementem krajobrazu. Ich widok mocno wpłynął na chłopca, który razem z braćmi przyglądał się maszynom z okna sypialni. Pewnego razu bombowiec przeleciał tak blisko domu, że Dieter zdołał dojrzeć pilota. To wtedy podjął decyzje, co będzie robił w życiu. Chciał latać. W powojennych Niemczech nie miał takiej możliwości. Panowały bieda i głód. Młody Dengler pracował w sklepie maszynowym, a zamiast trudnej sztuki latania uczył się, jak robić zegary kościelne. Kiedy stał się pełnoletni, spakował plecak, pożegnał się z bliskimi i poszedł na autostop. W Hamburgu zaokrętował się na statek płynący do Nowego Jorku. To nic, że znał zaledwie kilka słów po angielsku i nie śmierdział groszem. Już dawno postanowił, co chce robić. Płynął z zamiarem spełnienia swego największego marzenia. Nie przyszło ono łatwo. Przez pierwszy tydzień mieszkał na ulicach Manhattanu, później sprawy zaczęły przybierać bardziej pomyślny obrót. Po dwóch latach studiowania aeronautyki zgłosił się do US Navy i został pilotem samolotu szturmowego A-1 Skyraider. Ze swoim szwadronem trafi ł na ogarnięty wojna Półwysep Indochiński, w sam środek konfliktu miedzy Wietnamem Północnym, wspieranym przez kraje komunistyczne, a Wietnamem Południowym popieranym miedzy innymi przez Stany Zjednoczone. Jeśli jakieś miejsce na ziemi można było wtedy nazwać piekłem, to znajdowało się ono właśnie w Wietnamie. Warunki w obozie, do którego trafił Dengler, były trudne do wyobrażenia. Jeńcy zjadali wszystko, co wpadło im w ręce. Pod podłoga biegały szczury, znajdowały się jednak poza ich zasięgiem. Ale i na nie wymyślili sposób. Wpełzały tam węże, żeby polować na gryzonie. Gdy któryś połknął szczura, mężczyźni przez szpary w podłodze nabijali gada na bambusowy patyk, patroszyli i dzielili zdobycz miedzy siebie. Do głodu dochodził brak snu. Nogi jeńców umieszczano na noc w drewnianych dybach, zaś ich ręce skuwano tak, że tworzyli żywy łańcuch. Wystarczyło, ze poruszył się jeden z nich, a wszyscy się budzili. Po kilku tygodniach, kiedy więźniowie nabrali zaufania do Denglera, okazało się, ze potrafi a się uwolnić z kajdanków i ze robili to każdej nocy przed jego pojawieniem się. Dzięki temu w tajemnicy przed strażnikami mogli lepiej wypocząć, ale też śmielej myśleć o ucieczce. Na początku maja 1966 r. zostali przeprowadzeni do nowego obozu – Ban Hoeui Het w głębi laotańskiej dżungli. Sytuacja nieco się zmieniła. Wiezienie miało wysokie wieże strażnicze, ale jeńcy cieszyli się nieco większą swobodą. Raz na kilka dni mogli się wykąpać w strumieniu. Pozwalano im także siedzieć na dziedzińcu. Ten „wolny” czas wykorzystywali co do sekundy, obserwując otoczenie i zachowanie strażników. Nie tylko Dengler obmyślał, jak zbiec. Każdy miał własny plan i uważał go za najlepszy. Po długich dyskusjach postanowili działać razem. Byli zgodni, ze najlepiej poczekać na porę deszczowa i ze powinni kierować się na zachód, ku rzece Mekong. W Tajlandii mogliby szukać schronienia u buddyjskich mnichów. W ramach przygotowań suszyli ryż ze swoich skąpych racji dziennych i gromadzili go w łodygach bambusa. Jeden z Tajów, zawodowy komandos, dzielił się swoja wiedza surwiwalową. Bo sztuka było uciec, ale jeszcze większą – przeżyć w dżungli i nie dostać się ponownie w ręce wroga. But na zmianę Na ucieczkę mieli dwie i pół minuty. W porze wieczornego posiłku, kiedy strażnicy zostawili bron i poszli do kuchni, więźniowie wydostali się z klatek. Dengler uciekał z Duanem Martinem, pilotem helikoptera Air Force wiezionym od września 1965 r. Przedzierali się przez dżunglę boso. Szybko stracili orientacje. Trwał monsun, za ścianą deszczu nie było mowy o rozpoznaniu stron świata. Brnęli po omacku, kręcili się w kółko. Rozgarnąłem krzaki i popatrzyłem na drugi brzeg strumienia. Kilka opuszczonych chat widniało na polance i ich wygląd sprawił, że cos zadzwoniło mi w pamięci. Wiedziałem, że byliśmy w tym miejscu dwa dni wcześniej. Ogarnęły mnie przygnębienie i rozpacz, chciałem ukryć prawdę przed Duanem. Któregoś wieczora usłyszeli helikopter. Rozpalili ognisko, żeby zwrócić uwagę pilota. Maszyna zatoczyła nad nimi kilka kręgów. Byli pewni, że są uratowani. Podekscytowani mówiliśmy jeden przez drugiego, ustalaliśmy, kto pierwszy wejdzie na pokład, co zjemy i do kogo najpierw zadzwonimy. Rankiem helikopter się nie pojawił. Nie zobaczyli nas. Co za rozczarowanie! Martin słabł z każdym dniem z powodu głodu i malarii. Prosił Denglera, aby ten pozwolił mu umrzeć w samotności. Później uparł się, ze pójdzie do wioski po jedzenie, mimo że pojawienie się wśród Laotańczyków równało się wyrokowi śmierci. Tak się też stało. Martin zginął od maczety wieśniaka, Dengler zdołał uciec. Po stracie przyjaciela postanowił dalej nie iść. Namalował na skałach napis SOS i czekał – na śmierć głodową lub ratunek. Był wyczerpany i załamany. Z nikim, nawet z matką i rodzeństwem, nie był tak blisko związany jak ze swoim towarzyszem niedoli. Kiedy raz szczęście się do nich uśmiechnęło i znaleźli w dżungli but, postanowili sprawiedliwie się podzielić – szli w nim na zmianę. 23. dnia od ucieczki z obozu Dengler usłyszał jakiś hałas. To był dźwięk samolotu. Wyskoczył na głazy i dawał rozpaczliwe sygnały znalezionym wcześniej białym spadochronem. Tym razem został zauważony. Ale gdyby pilot nie przekonał dowództwa sił powietrznych, że należy wysłać helikopter ratunkowy, Dengler pozostałby w dżungli. Nie było bowiem żadnej informacji o tym, aby ktokolwiek został zestrzelony w tym rejonie, a w Denglerze nie sposób było rozpoznać pilota US Navy. Ważył zaledwie 44 kg. Gdyby nie nadeszła pomoc, umarłby prawdopodobnie następnego dnia. Spośród siódemki uciekinierów uratował się jeszcze tylko jeden z Tajów. Co stało się z reszta, nie wiadomo. Nigdy nie chciałem iść na wojnę. Miałem tylko jedno pragnienie. Chciałem latać – mówi Dengler w filmie dokumentalnym Little Dieter needs to fly zrealizowanym przez Wernera Herzoga dla telewizji niemieckiej. Dzieło otrzymało nagrodę na Międzynarodowym Festiwalu Filmów Dokumentalnych w Amsterdamie. Herzog zrobił jeszcze jeden film o Denglerze – dramat wojenny Operacja Swit (Rescue Down) – który jednak został mocno skrytykowany przez rodziny jeńców, przede wszystkim Amerykanina Eugene’a DeBruina. Powodem były liczne rozbieżności miedzy faktycznymi wydarzeniami a scenariuszem. Doświadczenia wojenne wpłynęły na całe późniejsze życie Denglera. Został właścicielem restauracji, żeby nigdy więcej nie być głodnym. Drzwi wejściowych do swego domu nigdy nie zamykał na klucz. Pod podłoga w kuchni ukrył dziesiątki kilogramów ryżu, maki, miodu. Wiedział, ze nie będzie korzystać z tych zapasów, jednak dzięki nim „mógł spokojniej spać”. Po pewnym czasie sprzedał lokal i został cywilnym pilotem testowym. Przeżył jeszcze cztery wypadki samolotowe.
Ochotnicy do bólu. Kto i dlaczego chce by go torturowano?
Chociaż tortury powszechnie kojarzą się z zadawaniem bólu innym, większość ludzi na świecie umartwia się sama, na własne życzenie.
Ruben Enaje ukrzyżował się już 27 razy. Na co dzień pracuje na budowie. Kiedyś spadł z dużej wysokości, ale przeżył. Od 1985 r. dziękuje za to Bogu, przykuwając się do krzyża w każdy Wielki Piątek. Oprócz niego w San Pedro Cutud, 80 km na północ od Manili zawisło w kwietniu jeszcze 19 Filipińczyków. Wszyscy byli ochotnikami. – Moje cierpienia nie poszły na marne, bo dzięki nim żona i dzieci mają się dobrze – twierdzi Alex Laranang, który w tym roku ukrzyżował się po raz 14. W pobliskiej Malezji co roku na przełomie stycznia i lutego hindusi przebijają się sztyletami i hakami. Ich pokutno-dziękczynny marsz to punkt kulminacyjny festiwalu Thaipusam. Rytmiczne melodie wprowadzają pokutników w trans uśmierzający ból. Jedni przekuwają sobie języki lub policzki, inni wbijają w plecy wiele haków, na których ciągną pomocników lub dźwigają ważące kilkadziesiąt kilogramów konstrukcje zwane kavadi (brzemię). Są i tacy, którzy robią to wszystko jednocześnie. Cierpią okrutne męki, wierząc, że w ten sposób odpokutują grzechy i zapewnią sobie przychylność bogów. Muzułmanie natomiast okaleczają się podczas święta Aszura, opłakując śmierć wnuka proroka Mahometa Husajna ibn Alego, który w 680 r. zginął w bitwie pod Karbalą (doprowadziła do rozłamu w islamie i podziału na szyitów i sunnitów). Po kilkudniowych uroczystościach pobożni szyici idą boso do meczetów, biczując się pejczami zakończonymi ostrzami. Twierdzą, że dzięki temu głębiej przeżywają męczeństwo potomków Proroka. Największe kontrowersje budzi fakt, że w obrzędzie uczestniczą też dzieci – wierzy się, że rytualne nacięcia je uzdrowią. Te trzy krwawe święta to nie wyjątek – niemal każda religia zaleca, aby jej wyznawcy praktykowali jakąś formę umartwiania się, bo trenowanie ciała dyscyplinuje duszę, tworzy szczególną więź z Bogiem i pozwala wynagrodzić mu popełnione zło. – Cierpienie jest tym, co każdy może ofiarować i co jest „darem z serca” – wyjaśnia prof. Andrzej Szyjewski, antropolog religii z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Umiejętność przezwyciężania bólu miała jednak nie tylko religijne, ale i kulturowe uzasadnienia i ceniona była w każdej epoce. Ewangelia na szafocie Sens cierpieniu próbowali nadać już starożytni Grecy, dla których tortury nie były wyrazem ślepego okrucieństwa. W starożytnym prawie ból był sługą prawdy, a „królową dowodu” – przyznanie się oskarżonego do winy. Prawdomówność sprawdzano tak jak czystość złota. Podobnie jak szlachetny kruszec należało potrzeć o basanos (bazaltowy kamień), aby zostawił na nim ślad, tak przesłuchiwanego trzeba było poddać mękom. Prawda mieszkała bowiem w ciele, na jaw musiała wyjść wśród jęków i złorzeczeń, a torturom poddawano nie tylko oskarżonego, ale i świadka. Średniowieczne kodeksy, takie jak XVI-wieczna Carolina, dokładnie opisywały sposoby zadawania mąk. Precyzyjnie określono, ile razy skazańca można przypiekać, bić, łamać, rozciągać. Kat musiał uwzględnić poziom odporności delikwenta i z wyczuciem dokręcać śrubę. Dawka dla jednych niewystarczająca do wyznania win innych mogła zabić. Zadawanie bólu było więc sztuką, podobnie jak medycyna zajmująca się jego leczeniem. Nie na darmo więc kata nazywano magistrem tortur lub mistrzem małodobrym. – Kaźń wykraczała jednak daleko poza ramę prawną, wchodziła w porządek boski jako wielkie imitatio – naśladownictwo Męki Pańskiej. Na szafocie odgrywano sceny biblijne, a Ewangelia dostarczała wzorców zachowań zarówno sędziom, jak i ofierze. Wszyscy wchodzili w biblijne role tak chętnie, że przebieg sądu i kaźni przypominał wielkanocne misterium – mówi dr Monika Milewska, antropolog z Uniwersytetu Gdańskiego. – W Krakowie po wydaniu wyroku sędziowie umywali ręce w misie. W drodze na śmierć spowiednik na każdym kroku przypominał skazanemu analogiczne do jego losu etapy Męki Pańskiej: więzienie, towarzystwo zbójów, wiązanie rąk przed kaźnią, obnażenie i mękę. Naśladujący Chrystusa przestępca nie był w stanie co prawda zbawić ludzkości, ale mógł ocalić własną duszę. W drogę do Nieba wyruszyć mogła bowiem tylko oczyszczona dusza, nieobciążona ziemskimi zbrodniami. Aby ją uwolnić, najpierw należało zniszczyć grzeszne ciało, co czyniono z pasją, łamiąc je kołem, ćwiartując i paląc na stosie. Tak jak ból był chrystusowy, tak jego brak – diabelski. Męki doczesne miały oszczędzić tych wiecznych. Kary na ciele Za pomocą bólu przywracano też porządek na ziemi. Starożytne imperia, podobnie jak koczownicze ludy Wielkiego Stepu, traktowały okaleczanie jako środek zastraszania i panowania. Egipcjanie odcinali podbitym wrogom ręce i członki, aby pozbawić ich mocy. Bizantyjczycy preferowali oślepianie, a w Europie zwłoki straconych długo pozostawiano w miejscach publicznych ku przestrodze. W artykułach prawa magdeburskiego z XVI w. czytamy, że kat imię prawie u wszystkich ludzi na sobie nienawistne niesie, dlatego iż urząd jego zda się być lekki, sprośny, okrutny a krwawy. Średniowieczny małodobry był jednak cenionym rzemieślnikiem, a jego obecność podnosiła prestiż miasta. Obcowanie ze śmiercią czyniło go kimś na kształt szamana. W Norymberdze jeden z katów spoczął w alei zasłużonych. Miastu przysłużył się nie tylko na szafocie – po przejściu na emeryturę służył jako konsultant medyczny biegły w anatomii. Także paryscy kaci o miłym dla ucha tytule Monsieur de Paris nie tylko odbierali, ale i ratowali życie. Po egzekucji oferowali palce skazańców i fragmenty stryczka jako panaceum, a genitalia na szczęście. W Anglii zaś okaleczenia ceniono ze względów politycznych. Wilhelm Zdobywca w 1066 r. wprowadził je jako środek odstraszający skuteczniej niż wieszanie. Kradzież i podpalenie od tej pory karano amputacją prawej nogi i wydłubaniem oczu, a obcięcie uszu wymierzano jak popadło, za wiele różnych przestępstw. Za panowania Henryka VIII utratę ucha kosztowała nieobecność w kościele. Kary na ciele i honorze zamiast napiętnowania i powstrzymania innych od występków oswajały z okrucieństwem i wpływały na zbrutalizowanie życia – zauważa Zbigniew Kuchowicz w Obyczajach staropolskich XVI–XVII w. Logika nakazywała więc zastąpić cięższe kary powieszeniem, a lżejsze chłostą. Ból wpisany w boski porządek świata królował w katowniach jeszcze przez 200 lat. Z kodeksów karnych wymazał go dopiero wiek rozumu. Tortur zakazano, a egzekucje zyskały humanitarny charakter. Wedle zapewnień doktora Guillotina podczas rewolucji francuskiej na szafocie ból zastąpić miało przyjemne uczucie zimna spadającego na kark ostrza. – Od czasu wynalezienia gilotyny skazaniec przeistoczył się w pacjenta, a wskazującego na sens cierpienia spowiednika zastąpił anestezjolog – wyjaśnia dr Monika Milewska. – Ucieczka od bólu wiąże się z zanikaniem wiary w męki wieczne, a demontaż katowni z rozbiórką piekła. Przemiana dokonała się nie tylko na szafocie. – Dobrze opanowaliśmy sztukę znieczulania bólu nie tylko fizycznego, ale i psychicznego. Nasza kultura nie jest nastawiona na wspólnotę, dlatego unikanie cierpienia weszło nam w krew – mówi dr Tarzycjusz Buliński. – Zależność jest prosta: im mniej możemy znieść własnego bólu, tym łatwiej będziemy znosić ból innych osób: w telewizji, internecie, na ulicy czy w domu. W niektórych rejonach Indonezji, najludniejszego kraju muzułmańskiego, obowiązuje prawo szariatu. Kara chłosty stosowana jest za niewielkie nawet wykroczenia. Murni Amris z prowincji Aceh w 2010 r. dostała trzy baty za otwarcie stoiska spożywczego podczas ramadanu. (Fot. Tarmizy Harva/Reuters/Forum) Święte blizny W kulturach tradycyjnych, opartych na strukturach klanowych, ból i cierpienie są nieustannie przeżywane, jednoczą grupę i są niezbędnym elementem rytuałów inicjacji. Gdy nóż krajał ich ciało, czułem to niemal na sobie, oni spoglądali na mnie z łagodnym uśmiechem, a mnie mimo woli płynęły łzy – pisał w 1834 r. amerykański malarz George Catlin po wizycie u Indian Mandan. O spokoju, z jakim kandydaci na wojowników znosili cierpienie, zaświadczał protokół trzech naocznych świadków. To co Catlin nazywał torturami, w istocie było „Tańcem Słońca”, czyli powszechną wśród preriowych szczepów modlitwą, podczas której mężczyźni przez kilka dni tańczyli i śpiewali, wisząc na hakach wbitych w skórę. – W kulturach indiańskich Ameryki Północnej ból jest ofiarą dla sił sakralnych. Cierpiący w wyniku samoofiary bądź składani w ofierze jeńcy czy wreszcie ochotnicy przekazują bogom swoje cierpienie, w zamian oczekując powodzenia społeczności i łask ze strony sacrum. Dlatego kultury indiańskie są silnie nastawione na ból i przelew krwi – wyjaśnia prof. Andrzej Szyjewski. Próbie wytrzymałości poddawani byli też kandydaci na szamanów, którzy podczas specjalnego treningu uczyli się znosić ból i odrazę przez kontakt z odchodami i gnijącymi zwłokami. Pokonanie biologicznych ograniczeń było przepustką do sfery sacrum. Umiejętność znoszenia cierpienia wśród plemion żyjących w trudnych warunkach była ważna dla wszystkich, a blizny informowały o odwadze właściciela. – Ból sam w sobie nie ma wartości, ma ją to, co człowiek z nim robi, jak się zachowuje w jego obliczu – wyjaśnia dr Tarzycjusz Buliński, etnolog z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. – Bardziej liczył się wysiłek włożony w jego przezwyciężanie, bo to akt woli jest tym, czym ludzie różnią się naprawdę i bezwarunkowo. W dorosłość tradycyjnie należało więc wkroczyć z przekutym nosem, wargami, uszami, spiłowanymi zębami, wytatuowaną skórą, obrzezanym członkiem lub uciętą łechtaczką. Taka dekoracja ciała przez wieki była oznaką statusu społecznego i przynależności do określonej grupy. We współczesnych zachodnich społeczeństwach natomiast stała się głównie wyrazem własnej ekspresji, choć ma też uzasadnienie ewolucyjne – wynika z badań wrocławskich uczonych: dr. hab. Sławomira Kozieła, dr Weroniki Kretschmer i prof. Bogusława Pawłowskiego. Zdaniem badaczy ludzie modyfikujący swoje ciało wysyłają w ten sposób sygnał: jestem zdrowy, mam dobre geny, ze mną będziesz mieć zdrowe dzieci. Przekaz tkwi nie w samych ozdobach, ale w ryzyku wiążącym się z ich wykonaniem. Z raportu British Medical Journal wynika, że co setny zakolczykowany człowiek ląduje z tego powodu w szpitalu, w 20–30 proc. przypadków kończy się to infekcją, a tatuowanie może doprowadzić do zakażenia żółtaczką i wirusem HIV. Zgodnie z hipotezą upośledzenia, którą w połowie lat 70. sformułował izraelski biolog Amotz Zahavi, w przyrodzie osobnik, który podejmuje duże ryzyko, aby poinformować o jakości własnych genów, oceniany jest jako zdrowszy. Koncepcję Zahaviego może zobrazować sytuacja dwóch biegaczy, którzy jednocześnie zakończyli maraton, przy czym jeden z nich jest w typowym stroju maratończyka, a drugi ma na sobie plecak wypełniony kamieniami – czytamy w Biologii atrakcyjności pod redakcją Bogusława Pawłowskiego. Zwycięstwo zawodnika dźwigającego w trakcie całego biegu dodatkowy ciężar niewątpliwie będzie imponujące i potwierdzi jego znaczną przewagę nad rywalem. Równie dobrze rolę takiego plecaka u chcących podkreślić dobry stan swojego zdrowia mogą odgrywać ryzykowne tatuaże i kolczyki. Zaś w przypadku polityka, który chce zademonstrować przywiązanie do tradycyjnych wartości – wprowadzenie niezwykle surowego prawa i jego bezwzględna egzekucja. Powrót chłosty W XX w. kodeksy karne na świecie rozwijały się w dwóch kierunkach. Europa pod wpływem wojennej traumy dążyła do zniesienia kary śmierci, zapobiegania popełnianiu przestępstw, resocjalizacji przestępców. W niektórych krajach muzułmańskich przywrócono jednak kamienowanie i amputacje kończyn, które w czasach kolonialnych były zakazane. Ponowne wprowadzenie szariatu, kodeksu prawnego opartego na Koranie, było nie tylko powrotem do religijnych korzeni, ale też efektem narastającego radykalizmu i nacjonalizmu. Chłosta, którą powszechnie stosują m.in. Saudowie, na Półwysep Arabski trafiła dzięki Brytyjczykom, a dziś służy jako narzędzie walki z zachodnim stylem życia. 13-latce, która w Arabii Saudyjskiej wniosła na teren szkoły komórkę, wymierzono 90 batów i dwa miesiące aresztu, egipski urolog za przebywanie w jednym pokoju z kobietą dostał 500 batów i 5 lat więzienia, a kobiecie oskarżonej o nierząd w Medynie zasądzono 5 tys. batów! Z szacunków Amnesty International wynika, że tortury stosuje się dziś w 150 krajach. Ile osób katuje się na własne życzenie, wierząc w zbawczą moc cierpienia – nie wiadomo. Podczas święta Aszura muzułmanie, przede wszystkim szyici, biczują się na pamiątkę męczeńskiej śmierci imama Husajna, wnuka proroka Mahometa. W wielu krajach islamskich jest to oficjalne święto państwowe. (Fot. Chris de Bode/Panos/Czarny Kot) Warto wiedzieć: Ręka za kozę Boko Haram, radykalna islamska organizacja, której nazwę można przetłumaczyć jako „zachodnia edukacja to świętokradztwo”, walczy o wprowadzenie do systemu prawnego Nigerii amputacji za karę. Na północy, gdzie mieszka znacznie więcej muzułmanów, surowe kary cielesne wymierza się za najdrobniejsze przewinienia. W 2000 r. Malam Buba Bello Jangebe został pierwszym człowiekiem w Nigerii, którego na podstawie islamskiego prawa sąd skazał na odcięcie ręki za kradzież krowy. Rok później podobny wyrok wykonano za kradzież roweru i kozy wartej 40 dolarów.