Najwybitniejsi polscy podróżnicy: Arctowski, Strzelecki, Halik. Poznaj ich dokonania
Polscy podróżnicy i ich dzieje często pokrywają się z historiami najważniejszych światowych odkryć geograficznych. Ich biografie są fascynującymi życiorysami, nie o wszystkich jednak wspomina się w szkołach. To właśnie jeden z Polaków przejechał na rowerze Afrykę, a inny swoim odkryciem wyprzedził sukces samego Marco Polo. Warto znać te opowieści, zwłaszcza, że niejednokrotnie czyta się je lepiej niż najlepszą fikcyjną powieść.
Polscy podróżnicy: Paweł Edmund Strzelecki Sławni podróżnicy w historii Polski obecni byli od wieków. Przykładem może być Paweł Edmund Strzelecki, który urodził się w 1797 roku w zubożałej rodzinie szlacheckiej. O podróżach marzył od wczesnego dzieciństwa, a swoje pierwsze eskapady finansował prawdopodobnie środkami pochodzącymi ze spadku po rodzicach. Jako dorosły człowiek zarządzał majątkami magnata Sapiehy, a - dzięki sukcesom w tej dziedzinie - w roku 1829 ponownie mógł cieszyć się z ogromnej kwoty, tym razem odziedziczonej po zmarłym chlebodawcy. Najważniejszym osiągnięciem podróżniczym Strzeleckiego była rozpoczęta w 1834 dziewięcioletnia wyprawa dookoła ziemi. W tym czasie polski podróżnik zajmował się różnego typu badaniami, dokonując przy okazji wielu odkryć. Prowadził wielotematyczne projekty przyrodnicze na terenie Ameryki Północnej, badania południowoamerykańskich wulkanów i złóż surowców mineralnych oraz projekty geologiczne oraz obserwacje meteorologiczne w Brazylii, Urugwaju i Chile. Najważniejsza w jego biografii była jednak eksploracja Australii, Nowej Zelandii i Tasmanii. To właśnie Strzelecki zbadał najwyższe pasmo górskie kontynentu, a zdobyty w 1840 roku najwyższy jego szczyt nazwał Górą Kościuszki. Odkrył także dolinę Latrobe, gdzie znajdują się jedne z największych w globalnej perspektywie pokłady węgla brunatnego, ropy naftowej i złota. Strzelecki jest również autorem pierwszej dokładnej mapy geologicznej Nowej Południowej Walii i Tasmanii. Dzieło życia podróżnika, oparte na zdobytych informacjach oraz badaniach geologicznych, mineralogicznych, etnograficznych przez prawie pół wieku było najlepszym źródłem wiedzy o Australii i Tasmanii. Na cześć Strzeleckiego jego nazwisko nosi australijskie pasmo górskie, dwa szczyty, jezioro, rzeka, a nawet miasteczko. Polscy podróżnicy: Henryk Arctowski Lista, na której znajdują się polscy podróżnicy, nie byłaby pełna, gdyby zabrakło na niej Henryka Arctowskiego. To polski geograf, geolog, meteorolog i glacjolog, związany z badaniami krajów polarnych. Arctowski urodził się w 1871 roku w Warszawie. Nauki pobierał w Belgii oraz we Francji, podobnie jak inni znani odkrywcy i podróżnicy. Dzięki temu, jeszcze jako student, poznał Adriena de Gerlache de Gomery'ego, który zaproponował mu uczestnictwo w wyprawie arktycznej na statku Belgica. Arctowski wykorzystał okazję i zgłosił do tej podróży także polskiego meteorologa Antoniego Dobrowolskiego. Polscy odkrywcy pracowali razem, a badania obejmowały zagadnienia z dziedziny geologii, glacjologii, meteorologii, oceanografii, a także interesującego zjawiska zórz polarnych. Po powrocie z eskapady Arctowski zajmował się pracą naukową. Jego bibliografia przekracza 400 pozycji poświęconych badaniom polarnym i wyprawom. Nazwisko badacza zapisało się na mapach: na Spitsbergenie znajdują się Góra i Lodowiec Arctowskiego, a na Antarktydzie: Półwysep, Zatoka, Nunatak oraz Góry - wszystkie z nazwiskiem badacza w nazwie. W 1978 roku oficjalnie nadano jego imię Polskiej Stacji Antarktycznej, a w 1982 roku - okrętowi ORP. Henryk Arctowski zmarł w 1958 roku. Prochy jego oraz jego żony Jane znajdują się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Polscy podróżnicy: Benedykt Dybowski Podróżnicy polscy często kształcili się w kierunku innym niż geografia. Tak było z Benedyktem Dybowskim, który studiował między innymi medycynę. Badacz przyszedł na świat w 1833 roku. Jako pracownik naukowy Szkoły Głównej w Warszawie ze względu na zaangażowanie w powstanie styczniowe zesłany został na Sybir. To tam rozwinęły się jego podróżnicze pasje. Kiedy Dybowski otrzymał pozwolenie na podróż nad Bajkał, w bardzo trudnych warunkach rozpoczął pracę nad poznawaniem fauny tego jeziora. W 1868 roku w czasie wyprawy generała Skałkowa, Dybowski zbadał tereny aż po wschodnie wybrzeża Azji. Po powrocie badawczo interesował go głównie Zabajkał oraz okolice jeziora Chubsuguł w Mongolii. W latach 1872–1875 Polak odbył wyprawę wzdłuż Arguni i Amuru po Władywostok. Wówczas odkrył nowy podgatunek jelenia nazywanego dzisiaj jeleniem Dybowskiego. Polscy podróżnicy: Kazimierz Nowak Polscy odkrywcy i podróżnicy pozostawili po sobie wiele materiałów pisanych. Kazimierz Nowak, prócz tworzenia materiałów badawczych, był także pionierem polskiego reportażu. Urodzony w 1897 roku Nowak już jako dziecko marzył, by poznać Afrykę. Podobnie jak inni znani podróżnicy polscy udowodnił, że jest to możliwe i to w bardzo oryginalny sposób. W latach 1931–1936 Nowak przemierzył kontynent afrykański z północy na południe i z powrotem. Łącznie pokonał 40 tysięcy kilometrów, przemieszczając się rowerem, pieszo, konno, na wielbłądzie, pociągiem oraz łodzią. Polscy podróżnicy: Bronisław Malinowski Polscy podróżnicy i odkrywcy często interesowali się także antropologią. Przykładem jednego z nich jest Bronisław Malinowski urodzony w 1884 roku, dla którego był to główny obszar działalności i pracy naukowej, a wyprawy stały się tylko środkiem do ich realizacji. To przykład na to, że polscy podróżnicy i ich odkrycia zapisali się w historii nauki także poza geografią. Bronisław Malinowski postulował konieczność prowadzenia badań antropologicznych, polegających na głębokim wnikaniu w tubylczą społeczność. Najważniejsze były jego dwie roczne wyprawy na Wyspy Trobrianda, które zaowocowały wieloma pracami z dziedziny antropologii. Wówczas naukowcy działający w tej dziedzinie rzadko pracowali w terenie, Malinowski był więc prekursorem i wizjonerem. Polscy podróżnicy: Tony Halik Polscy podróżnicy współcześni mieli to szczęście, że do promowania swoich działań mogli wykorzystywać media. Znani polscy odkrywcy i podróżnicy tego okresu to Tony Halik i Elżbieta Dzikowska, którzy przez ponad dwadzieścia lat byli prowadzącymi telewizyjne programy naukowe. Tony Halik urodził się w 1921, a zmarł w 1998 roku. W 1948 roku wyemigrował z Polski, by cztery lata później przyjąć obywatelstwo argentyńskie w celu łatwiejszego przemieszczania się po świecie. Zafascynowany przede wszystkim Indianami, Halik często przemierzał tereny amazońskiej dżungli. Na żaglówce w towarzystwie żony Pierrette Andrée Courtin przepłynął rzeki Parana i Paragwaj w poszukiwaniu indiańskich plemion. W czasie jednej z wypraw Halik w paśmie górskim Serra do Roncador odkrył system tuneli i jaskiń. Jedną z nich nazwał Jaskinią Orła Białego. Najsłynniejsza podróż Halika to wyprawa jeepem z Ziemi Ognistej do Alaski. Trwała ona 1536 dni, wymagała pokonania 182 624 kilometrów i pochłonęła 80 tysięcy dolarów. Polscy podróżnicy: Jacek Pałkiewicz Nie wszyscy wybitni polscy odkrywcy i podróżnicy to przeszłość. Jednym z nadal żyjących jest Jacek Pałkiewicz urodzony w 1942 roku. W czasie swojej podróżniczej działalności napisał kilkanaście książek i wiele reportaży w magazynach europejskich. Realizował również filmy dokumentalne. Pałkiewicz odbył wiele wypraw, a niektórymi kierował. Na liście jego osiągnięć jest dwudziestodniowa wędrówkę przez Saharę, samotne przepłynięcie Atlantyku łodzią ratunkową czy odkrycie w 1996 roku źródła Amazonki. Ten ostatni punkt został zaakceptowany przez Towarzystwo Geograficzne w Limie, choć nie wszyscy zgadzają się na pierwszeństwo odkrycia. Polscy podróżnicy: Marek Kamiński Niektórzy mówią, że polscy odkrywcy 21 wieku to himalaiści, jednak nie sposób pominąć milczeniem Marka Kamińskiego. Zdobył on oba bieguny Ziemi, Spitsbergen, masyw Vinsona, czyli najwyższy szczyt Antarktydy oraz Mount Gunbjorn – najwyższą górę Grenlandii. Kamiński dwukrotnie przeszedł Grenlandię na nartach. Pokonał też 800 kilometrów na Pustyni Gibsona w Australii w 46 dni. Dzięki Kamińskiemu lista, na której figurują sławni polscy podróżnicy, rozszerzyła się. To on liderował pierwszej w historii wyprawie na oba bieguny w duecie z niepełnosprawnym Janem Melą. Dzisiaj Kamiński podróżowanie łączy z działalnością fundacyjną oraz biznesem.
„W podróży ważny jest uśmiech". Rozmawiamy z Elżbietą Dzikowską
Elżbieta Dzikowska to ikona polskiego podróżowania. Travelerka, historyczka sztuki, sinolożka, autorka książek, przewodników, programów telewizyjnych i audycji radiowych. Z mężem Tonym Halikiem zrealizowali ponad 300 filmów podróżniczych, odkryli dawną stolicę Inków Vilcabambę.
W tym artykule: Podróże to niebezpieczny wirus Podróżniczka z obiektywem Ludzie w drodze Natura podróżniczki Materiał archiwalny. Wywiad ukazał się w magazynie National Geographic Traveler w 2009 roku. Trochę jest Pani zajęta. Tak, ale ja sobie innego życia nie wyobrażam. (Dzwoni telefon). „Ach, witaj, jak miło cię słyszeć! Jak dojechałeś?...”. Przepraszam bardzo, ale to znajomy, musiałam mu poświęcić parę chwil, razem byliśmy w Peru. Co Elżbieta Dzikowska tam robiła? Tym razem grupa moich znajomych poprosiła mnie, żebym im pokazała kawałek tego kraju. To są ludzie, którzy zaangażowali się w budowę pomnika Ernesta Malinowskiego. Z tego pomnika jestem bardzo dumna, bo byłam inicjatorką jego powstania, ale jeszcze większym powodem do dumy jest to, że to polski inżynier wybudował najwyżej na świecie położoną kolej, dopiero ostatnio prześcignęli go Chińczycy. Zauważyliśmy, że pomnik wtopił się w miejscowe życie. Dzieci z pobliskiej szkoły się nim opiekują, a premier Donald Tusk zawiózł im komputery. Poza tym pokazałam znajomym mniej uczęszczane przez turystów szlaki, ale w Machu Picchu też oczywiście byliśmy. Chociaż jest zadeptane przez turystów i za kilkadziesiąt lat w ogóle go nie będzie, tak wiele szkód się tam wyrządza, to jednak wciąż jest cudem świata. Byliśmy też na północy, gdzie powstają piękne dzieła złotnicze. O, a tutaj mam kilka czapeczek z wyspy Taquile na jeziorze Titicaca. Tę najbardziej kolorową noszą starcy, ludzie, którzy są najmądrzejsi, zdobyli największą wiedzę. U nas takie czapeczki kupuje się dzieciom. No właśnie, nam wydają się dziecinne. A tę niemal zdarłam z głowy pewnej Indiance. Proszę spojrzeć, to już nie jest pamiątka turystyczna – tu jest kawałek jakiegoś kocyka, tutaj ręcznie tkane tasiemki. I dlaczego jej to Pani zabrała? Bo ja z każdej podróży staram się przywieźć coś oryginalnego dla Muzeum Podróżników w Toruniu, które powstało, żeby pomieścić pamiątki po Tonym. Przekazałam tam jego zbiory i zdjęcia. Przecież on dokumentował życie plemion, po których dziś nawet ślad nie pozostał. Ale ja nie kolekcjonuję tak jak Tony. Kilka masek to jedyne moje pamiątki z podróży, nie licząc kości z czaszki krokodyla, tego kokosa z Seszeli, którego nazywają sexy coco, bo bardzo przypomina pewną część ciała kobiety. Co ja jeszcze mam? Garść ziemi z Mongolii, liść palmowy z Kapsztadu, który bardzo mi się spodobał, a ten naszyjnik z muszli założę dziś na przyjęcie, do lnianej sukni. A potem podaruję go muzeum w Toruniu. Ze wszystkim tak robię – trochę ponoszę sama, a potem niech cieszy innych. To jest ogromna przyjemność – dawać. Mniejszą jest dostawać, a większą dawać. Tak… na pewno tak jest. Naukowcy odtworzyli wygląd nastolatka sprzed 8 tys. lat. To jeden z najstarszych norweskich szkieletów Twórca rekonstrukcji szczątek przypuszcza, że chłopiec czekał na rodzinę i przyjaciół. Zmarł samotnie w jaskini, opierając się o ścianę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/naukowcy-odtworzyli-wyglad-nastolatka-sprzed-8-tys-lat-to-jeden-z-najstarszych-norweskich-szkieletow-d585d9c.jpg" width="938" height="528" alt="Naukowcy odtworzyli wygląd nastolatka sprzed 8 tys. lat. To jeden z najstarszych norweskich szkieletów" title="Naukowcy odtworzyli wygląd nastolatka sprzed 8 tys. lat. To jeden z najstarszych norweskich szkieletów" /> Nie żal Pani oddawać takich trofeów? Muszę się przyznać, że najciężej było mi się rozstać z moją kolekcją kluczy. Ja z każdego hotelu, w którym mieszkam, zabieram klucz do mojego pokoju. Kradnie je Pani…? Czasem muszę ukraść, ale najczęściej proszę o nie i dostaję, czasem każą mi odkupić. A w muzeum w Toruniu wymyślili, że zrobią mapę świata z kluczami do pokojów, w których mieszkaliśmy. No i cała kolekcja wisi teraz na mapie. Podróże to niebezpieczny wirus I tych kluczy ciągle przybywa. Po co tyle podróżować? Czuję, że podróże wciąż mnie rozwijają, przynoszą nowe wrażenia. To jest uniwersytet, na którym można studiować wszystkie kierunki jednocześnie. Moją ukochaną historię sztuki, ale też historię, geografię, socjologię, nauki społeczne, politykę, antropologię, geologię. I jest to najlepszy, najprzyjemniejszy sposób studiowania. Ale trzeba pamiętać, że podróże to niebezpieczny wirus. Kiedy się Pani nim zaraziła? 50 lat temu. Wyszłam za mąż za Andrzeja Dzikowskiego, wówczas studenta polonistyki, potem dziennikarza, i po skończeniu czwartego roku sinologii leciałam na kilkumiesięczne stypendium do Chin. To był koszmar. TU-104 i nocleg w Nowosybirsku. To Pani boi się latać? Potwornie się boję. Gdy żył Tony, zawsze wczepiałam się w jego ramię i tak mocno ściskałam, że potem miał siniaki na rękach. Chyba najbardziej boję się turbulencji. Tony jako pilot starał się wytłumaczyć mi, na czym polegają, że to nic strasznego, ale i tak każdą podróż bardzo przeżywam do dziś. Nie boję się jedynie lotów balonem. No, ale latam z mistrzem Polski w lotach wzwyż nad Biebrzą i fotografuję do albumu Biebrza. Cztery pory roku. Tyle że od czterech lat nie ma zimy, więc chyba będę musiała zmienić koncepcję. Ale same loty to jest coś cudownego. Ta ogromna, wszechogarniająca cisza, w dole biegną łosie, orły z ciekawością nam się przyglądają. Muszę przyznać, że fotografuję z wielką pasją. No właśnie, kolejne albumy, wystawy… Jestem bardzo wziętą młodą artystką. Moje wystawy jeżdżą po całej Polsce, już nawet nie mogę bywać na wszystkich wernisażach. Otwieram kilka wystaw rocznie. Fotografuję Świat z bliska, czyli w skali makro. Okazuje się, że nie ma takiej abstrakcji, której nie wymyśliłaby wcześniej natura. Abstrakcja istniała, zanim stworzyli ją artyści. Udajemy tylko, że jest czymś dziwnym. Pewnie gdyby nie mój kontakt ze sztuką, nie robiłabym takich zdjęć. Piasek, woda, kora drzew tworzą niesamowite, niezwykle malarskie obrazy. Tony Halik – reporter, który idzie wszędzie tam, gdzie dzieje się coś burzliwego [SYLWETKA] Od śmierci Tony’ego Halika, podróżnika, pisarza, dziennikarza, korespondenta stacji NBC, operatora filmowego, fotografa, autora programów podróżniczych minęło 21 lat. Ryszard Kapuścińsk... Była też Pani kuratorem wystaw. Z Wiesławą Wierzchowską zrobiłyśmy ogromną wystawę sztuki emigracyjnej w Zachęcie, a w Muzeum Narodowym Ars erotica, która dziś pewnie wydawałaby się naiwna, ale wtedy, a był to 1994 rok, ukradziono z tej wystawy obraz, żeby stworzyć pretekst do jej zamknięcia. Świat się zmienia, ale pod pewnymi względami ciągle jest taki sam. Podróżniczka z obiektywem Aparat fotograficzny jest uważany za narzędzie, które zatrzymuje czas. Dlatego ja robię zdjęcia również czysto dokumentalne. Chcę utrwalić świat, który oglądam. Być może moje fotografie z Kociewia czy z Podlasia za jakiś czas nabiorą takiego znaczenia jak fotografie Tony’ego znad Amazonii, staną się dokumentacją świata, którego już nie będzie. Poza tym lubię się dzielić, dlatego chcę podzielić się również moimi podróżami. Dlatego fotografuję, robię wystawy, piszę. A co mają z tego ludzie, których spotyka Pani w drodze? Czasem to jest kilka groszy, które zostawię tu i tam. Czasem, tak myślę, oni z tych spotkań korzystają w taki sam sposób jak ja. Ja widzę ich świat, a oni kawałek mojego. Każda wymiana wzbogaca. Choćby miała to być jedynie drobna korzyść finansowa. Te spotkania w efekcie prowadzą do zmian. Boleję nad tym, że świat tak szybko się zmienia, ale przecież nie możemy się zamknąć w skansenie, odmówić ludziom dostępu do elektryczności czy Internetu. Czasem jednak kontakty prowadzą do demoralizacji. Bo my nie akceptujemy inności, uważamy, że mamy wyższe zasady moralne. I próbujemy narzucić własne, niszcząc te zastane. Weźmy tragiczny początek kontaktów Europejczyków z Indianami. Misjonarze przywieźli grypę, na którą Indianie umierali. Kazali im się ubierać, co sprowadziło na nich kolejne choroby. Przedtem chodzili nadzy, kąpali się w rzekach, a gdy założyli ubrania, przestali. Nie wiedzieli też, że można je prać. W brudnych ubraniach zalęgło się robactwo. Misjonarzy gorszyła nagość Indian, więc przekonali ich, że jest zła. Wielu Indian w kontaktach z Europejczykami czuje się ludźmi drugiej kategorii. Niezwykłe odkrycie w starożytnym mieście Majów. Odnaleziono tam mieszkania władców Jakiś czas temu światowe media informowały o odkryciu nowego, nieznanego wcześniej obszaru w słynnym mieście Majów Chichén Itzá. Badacze stwierdzili wówczas, że to kompleks mieszkalny, ... Bo są od nas o wiele biedniejsi… Denerwują mnie ludzie, którzy o każdy grosz się targują z biednymi Indianami czy Afrykańczykami i szczycą się tym, że udało im się oszczędzić dolara. On dla nich nic nie znaczy, a dla miejscowych bardzo wiele. Mój wuj, który mieszka w Stanach, wstydził się za takich Polaków i kiedy byliśmy w Peru, po przejściu polskiej grupy przez targ podchodził do sprzedających tam Indian i dopłacał im z własnej kieszeni. Uważam, że biura turystyczne powinny prowadzić kursy przygotowujące do wycieczek. Czego miałyby takie kursy nauczyć? Na przykład szacunku i empatii, tego, żeby mówić „Dzień dobry”, „Przepraszam” i „Proszę”. Żeby nie wchodzić do wioski, jak do własnego domu, żeby zawsze zapytać wójta o pozwolenie, a zanim zrobi się zdjęcie, poprosić o zgodę. Podróżując, nieraz widzi Pani biedę, upodlającą nędzę. Jak Pani sobie z tym radzi? Jestem wrażliwa, ale i rozsądna. Chociaż cierpię, wiem, że nie zmienię losu tych ludzi. Nie jestem działaczem społecznym tylko historykiem sztuki. Są dziennikarze, którzy zajmują się tymi problemami, tak jak Ryszard Kapuściński, mój duchowy guru. Ale ja nie. Uważam, że każdy powinien skoncentrować się na tym, co potrafi robić najlepiej. Niektórzy zarzucają mi, że widzę świat przez różowe okulary naiwności, że pokazuję tylko piękno, „uśmiech świata”, a nie pokazuję łez. Ale wierzę, że piękno, radość życia, którą fotografuję, dają ludziom dobrą energię. Elżbieta Dzikowska przemierzyła cały świat. Fot. Archiwum Ale w niektórych miejscach na świecie trudno ją odnaleźć. Świat nie jest dobry albo zły. Weźmy Zimbabwe, gdzie rządzi okrutny tyran Mugabe. Ludzie są tam bardzo mili, gościnni, uśmiechnięci. Jest bieda, a na podwórkach mają niebywały porządek, ład. Istnieje jakaś staranność, dbałość w ich życiu. Sąsiednia Botswana leży na diamentach i złocie. I tam nie podróżuje się dobrze, bo ludzie są wrogo nastawieni do obcych, a na podwórkach mają śmietnik. Uwielbiam RPA, ale nie znoszę Johannesburga. Staram się omijać wszystkie wielkie afrykańskie miasta. Teraz Afryka zastąpiła mi trochę Amerykę Południową, do której jeździłam wcześniej. W Afryce jak nigdzie indziej odczuwa się przestrzeń. I te pustynie… Na przykład Namib, która raz jest czerwona, raz złota, czarna, różowa. A gdyby mnie pani spytała o najpiękniejsze miejsce... Już pytam. To bym odpowiedziała, że to skały Matabo, czyli Wielkie Głowy w Zimbabwe. Ich kształty są nieprawdopodobne, a kolory zmieniają się co godzinę. Ludzie w drodze A najważniejsi ludzie, spotkania w drodze? Na pewno Tony. Widziałam go wcześniej w telewizji. „Jaki śmieszny człowiek” – pomyślałam i wyłączyłam telewizor. Spotkałam go w Meksyku, a pracowałam wówczas w Kontynentach i po świecie podróżowałam statkami handlowymi w specjalnych kajutach pasażerskich. Kiedyś płynęłam trzy tygodnie z mączką rybną. To chyba była moja najcięższa podróż. Ale wracając do Tony’ego. Poznałam go i wkrótce potem wyjechałam do Peru. Za dwa dni budzi mnie telefon. Okazuje się, że Tony czeka na mnie w recepcji mojego hotelu. A wiedział tylko tyle, że z Meksyku jadę do Peru. Od tego momentu moje życie stało się… jak by to powiedzieć, żeby nie urazić mojego pierwszego męża, Dzikowskiego? O, mam! Moje życie przynosiło mi więcej różnorakich przeżyć. Z Tonym mieliśmy tę samą pasję. Od razu wyruszyliśmy razem na pustynię. On wiele mnie nauczył. Powtarzał, że jak się coś robi, to trzeba to robić najlepiej, jak można i do końca, że jak się ma cel, to nie wolno zbaczać z drogi. A jak się pracuje, to zjeść można dopiero po pracy. Oj, bardzo często bywaliśmy głodni… Przez 20 lat żeglowaliśmy. Ten dom tak wygląda przez nasz wielki sentyment do wysp greckich (dom Elżbiety Dzikowskiej jest biało-niebieski), podróżowaliśmy, odkryliśmy ostatnią stolicę Inków Vilcabambę. A chce pani zobaczyć piwnicę? Stamtąd przez 20 lat nadawaliśmy Pieprz i wanilię. Widzę stół, gra Pani w ping-ponga? Chętnie, gdy mam z kim. Ale rzadko mam… A podróżuje Pani samotnie? O nie, lubię dzielić z kimś wspomnienia. Jeżdżę z przyjaciółmi. Jest nas czworo, siedmioro. Kiedyś moja koleżanka sprzedała mieszkanie, żeby jechać ze mną do Meksyku. Zresztą jak się później okazało, dobrze zrobiła, bo życie świetnie jej się potem ułożyło. Zaryzykowała i wygrała. Czy to wieczne podróżowanie, bo spędziła Pani w drodze kilkadziesiąt lat, coś Pani z życia zabrało? Nie umiem sobie wyobrazić siebie w bezruchu. Na przykład na plaży na wczasach, siedzącej w fotelu. O, muszę panią przeprosić, bo kot mnie wzywa. (Zjawia się ogromny szary perski kot). Chce, żebym dała mu jego krakersy. Zaraz wracam... No tak, żałuję, że nie miałam zbyt wiele czasu dla przyjaciół, żałuję, że nie zawsze byłam w Polsce na wiosnę, że maj spędzałam gdzieś daleko, chociaż zawsze staram się być wtedy w kraju. No, ale pewnie taką mam naturę. Natura podróżniczki Jaka to natura? Mam wielką ciekawość świata, a do tego duży optymizm. A podróże wyrabiają też pokorę, szacunek dla innych, tolerancję. To trzeba mieć w sobie, kiedy się podróżuje. Kapuściński mówił, że najlepszą bronią jest uśmiech. Pani ciągle się uśmiecha, nawet przez telefon. Kapuściński nauczył mnie też, że nieodzowną cechą jest empatia. Z nią przychodzi zrozumienie. Dzięki temu Inny staje się bardziej nasz, lepiej go rozumiemy. I wtedy bardziej szanujemy. Dążyć należy do tego, by tych Innych nie było w ogóle. Bo wszyscy jesteśmy Inni. I dlatego ludzką naturą powinna być tolerancja. Wkurza mnie strasznie, kiedy ludzi się dzieli, zamiast łączyć. Także w Polsce. Co Pani jeszcze przeszkadza w Polsce? Boleję nad tym, że my jesteśmy tacy ponurzy i smutni. Nie mamy powodów do smutku. Nasz kraj jest piękny, bogaty, interesujący. Chciałabym, żeby Polacy go docenili. Ja teraz odrabiam zaległości wobec Polski i piszę te moje subiektywne przewodniki. To, że zobaczyłam taki kawał świata, pozwala mi innymi oczyma spojrzeć na Polskę i jeszcze bardziej się nią cieszyć. Na przykład Bieszczady. Tam są prawie afrykańskie przestrzenie, ja kocham Bieszczady i Namibię. Dlaczego Polacy nie zwiedzają Polski? Kiedyś były wycieczki pracownicze i szkolne. A dziś? Dlaczego sami nie zadbamy o to, żeby coś zobaczyć, taki Szlak Piastowski na przykład… Gdzie jest nasza ciekawość? Chyba leży na wczasach. Bardzo Pani dziękuję za rozmowę. Podaruję pani na pamiątkę naszego spotkania ptaszka, dzieło mojego ulubionego rzeźbiarza ludowego, Putry. Lubię sztukę ludową, nie tylko tych dalekich ludów.
Myślałam, że najpiękniejszym miastem Portugalii jest Lizbona, z jej skąpaną w czerwieni zachodzącego słońca Torre de Belém, którą zobaczyłam, jeszcze będąc dzieckiem, na zdjęciu i tak się zachwyciłam, że postanowiłam wpisać to miasto na listę tych, które koniecznie muszę zobaczyć. Chciałam przesiąknąć jej melancholijnym nastrojem, posłuchać fado w miejscu, gdzie się ono narodziło. A potem odwiedziłam Porto. Nie wiem, czy to wpływ porto – słodkiego wina, którego spróbowałam w jednej z tawern, a może to było słońce, które wyszło zza chmur, ale postanowiłam usiąść na ławce. I nie robić nic przez najbliższe godziny, tylko patrzeć. Na rzekę Duero, na rozpięte nad nią mosty wyglądające jak koronkowe dzieła sztuki, na oblepione kolorowymi domkami zbocza, na małe łódki kołyszące się na spokojnych falach, na ludzi, którzy tak jak ja zatrzymali się w biegu. I tak właśnie spędzać czas. Bez pośpiechu. Po Porto przyszedł czas na Algarve, krainę relaksu z malowniczymi klifami i oceanem, który wyrzeźbił tamtejsze skały w dziesiątki urokliwych zatok i klifów wysokich na 20 m, z falami będącymi marzeniem surferów. Alentejo – pustynną prowincję jakby zagubioną w czasie, gdzie życie toczy się nieśpiesznym utartym rytmem i każdy dla każdego ma czas. I nawet nie wiem, kiedy Portugalia stała się dla mnie miejscem, do którego wracam, by uczyć się żyć bez pośpiechu, doceniać walory lokalnej kuchni, słuchać muzyki, która porusza duszę, odwiedzać kolejne miasteczka i wioski, jedne piękniejsze od drugich. Mam nadzieję, że Portugalia, na którą stawiamy w tym wydaniu Travelera, również dla Was okaże się takim miejscem Redaktor naczelna - Agnieszka Franus PORTUGALIA WYBRZEŻE LIZBOŃSKIE Urokliwa stolica, luksusowe Estori, melancholijne Cascais, bajkowe zamki Sintry ALGARVE Smak wolności AVEIRO, COIMBRA, BRAGA Magia miasteczek SERRA DA ESTRELA Cisza absolutna NAZARÉ Tam, gdzie fale sięgają dziesiątego piętra ALENTEJO Kraina niespodzianka PORTO I DOLINA DUERO Poznaj wszystkie odcienie wina PARK NARODOWY PENEDA-GERÊS Zamieszkaj w domku hobbita ZAMKI PORTUGALII Ślady po templariuszach, cuda baroku ROTA VICENTINA Poczuj rozkosz wędrówki AZORY Archipelag w środku niczego MADERA Nad ocean i w góry
W Muzeum Podróżników im. Tony'ego Halika w Toruniu można zobaczyć ponad tysiąc pamiątek, które ten kultowy podróżnik przywoził z całego świata.
Jeśli interesujecie się podróżami, to dla was miejsce obowiązkowych odwiedzin. Po śmierci Tony'ego Halika, jego żona Elżbieta Dzikowska przekazała pamiątki Toruniowi, w którym Halik się urodził. Od 2003 r., a więc od chwili otwarcia muzeum, kolekcja wciąż się powiększa. W najbliższym czasie placówka wzbogaci się o pamiątki Elżbiety Dzikowskiej z Etiopii. fot. Michał Cessanis Kolekcja Halika i Dzikowskiej zajmuje już dwa budynki przy ul. Franciszkańskiej. Zwiedzanie muzeum zaczynam od sali na parterze, w całości poświęconej Tony'emu Halikowi i jego pasjonującym podróżom po Ameryce Południowej. Przemierzał ją jeszcze jako dziennikarz amerykańskiej telewizji NBC. Na zdjęciach oglądam brazylijski stan Mato Grosso i wyprawy do Indian Karajá, Xavántes oraz do plemion znad rzeki Xingu. Są też zdjęcia z wyprawy Halika jeepem w latach 1957–1961. Wtedy właśnie zamieszkał wśród Gauchos w Argentynie i zwiedzał peruwiańskie Cuzco, z którego wyruszał do Machu Picchu. Na pierwszym piętrze dawnego spichlerza są eksponaty z wypraw Halika i Elżbiety Dzikowskiej do Meksyku i Gwatemali. Trudno oderwać wzrok od kolorowych tkanin, jakie tu zgromadzono. To głównie bluzy kobiece, tzw. huipile z gwatemalskich wiosek, a także elementy strojów meksykańskich. fot. Michał Cessanis Ale to nie tkaniny lecz prekolumbijska wystawa ceramicznych figur tzw. Kultur Zachodu (rozwijających się od 200 r. p.n.e. do 800 r. n.e.) są prawdziwym skarbem toruńskiego muzeum. Podróżnicy przywieźli je z dwóch meksykańskich stanów Jalisco i Colima. fot. Michał Cessanis Elżbieta Dzikowska wyruszyła tropem plemion, które dawniej słynęły jako łowcy głów. Dotarła m.in. do wiosek ludów Asmat i Dani zamieszkujących prowincję Irian Jaya na Nowej Gwinei oraz do osad plemienia Konyak w stanie Nagaland w Indiach. Dzięki temu w muzeum można dzisiaj oglądać wiele niezwykłych ozdób ciała. fot. Michał Cessanis Dzikowska, miłośniczka biżuterii, zgromadziła też imponującą kolekcję naszyjników, bransolet i pierścieni, które przekazała do Torunia. To prawdziwe dzieła sztuki pochodzące z Chin (np. naszyjniki mniejszości Miao), Brazylii (biżuteria Indian amazońskich), Meksyku (m.in. z jadeitu), Indii, Etiopii, Jemenu czy Mali. - Biżuteria to moja pasja. Ta etniczna, najdziwniejsza, sporządzana z najróżnorodniejszych materiałów: muszli, nasion, piór, zębów, drewna czy kamieni - mówi Elżbieta Dzikowska. I dodaje: - Biżuteria fascynuje mnie nie tylko dlatego, że w wielu społecznościach jest oryginalną ozdobą. To amulet, który chroni przed najrozmaitszymi dopustami losu. Może też być świadectwem statusu społecznego, symbolem władzy, ważnym elementem ceremonii. fot. Michał Cessanis W Muzeum Podróżników jest również ekspozycja poświęcona dawnym zagranicznym odkrywcom, jak Marco Polo, Krzysztof Kolumb, Vasco da Gama, Ferdynand Magellan, James Cook i Alexander von Humboldt. Są i polscy podróżnicy. Spośród wielu wybitnych postaci przedstawiono Jana Reinholda i Jerzego Adama Forsterów, Pawła Edmunda Strzeleckiego, Edwarda hr. Mycielskiego–Trojanowskiego, Kazimierza Nowaka, Arkadego Fiedlera, Jana Stanisława Kubarego, Olgierda Budrewicza i Borysa Malkina. - Podróże nas wzbogacają. Uczą tolerancji, empatii i pokory, uświadamiając, że kiedy nasi przodkowie prowadzili jeszcze prymitywne życie - na odległych ziemiach Azji, Afryki, Ameryki Łacińskiej kwitły już wysoko rozwinięte cywilizacje. Dlatego zachęcam do odwiedzenia muzeum - podkreśla Elżbieta Dzikowska. fot. Michał Cessanis
Zdjęcie Tony'ego Halika "Ameryka Łacińska 1960"
Zbierz unikalną kolekcję fotografii "Śladami wielkich polskich podróżników". W najnowszym wrześniowym wydaniu magazynu National Geographic znajdziesz wyjątkową fotografię Tony'ego Halika "Ameryka Łacińska 1960". Kolejne zdjęcia co miesiąc w magazynie NG.
Opis nowego (wrześniowego) wydania National Geographic znajdziesz tutaj
”National Geographic Polska” z kolekcją fotografii
Magazyn „National Geographic Polska” prezentuje wyjątkową kolekcję fotograficzną Śladami Wielkich Polskich Podróżników. Kolekcja składa się z pięciu fotografii, które są dodawane do kolejnych wydań magazynu, począwszy od sierpniowego numeru (8/2010).
Pierwsze zdjęcie w kolekcji to fotografia Madagaskar Arkadego Fiedlera, podróżnika i znakomitego pisarza. Arkady Fiedler za zbiorów Muzeum - Pracownia Literacka Arkadego Fiedlera w Puszczykowie Podczas licznych podróży Fiedler nie tylko pisał, ale również fotografował. Zdjęcie otwierające kolekcję Śladami Wielkich Polskich Podróżników Fiedler wykonał w 1937 roku podczas podróży na Madagaskar, gdzie udał się na zlecenie rządu polskiego. Miał sprawdzić, czy na wyspie możliwa jest kolonizacja i polskie osadnictwo. Fotografia ukazała się dziś wraz z sierpniowym wydaniem „National Geographic Polska”. Tony Halik ze zbiorów Elżbiety Dzikowskiej Kolekcja składa się z następujących fotografii: 1. Madagaskar, Arkady Fiedler (2 sierpnia 2010); 2. Ameryka Południowa, Tony Halik (2 września 2010); 3. Uzbekistan, Leon Barszczewski (1 października 2010); 4. Chiny, Joseph Skarbek (29 października 2010); 5. Melanezja, Bronisław Malinowski (2 grudnia 2010). Prenumeratorzy „National Geographic Polska” otrzymają trzy dodatkowe zdjęcia autorstwa Włodzimierza Puchalskiego, Arkadego Fiedlera i Ryszarda Kapuścińskiego. Zdjęcia będą dodane do kolejnych wydań magazynu (1/2011, 2/2011, 3/2011). Leon Barszczewski ze zbiorów Igora Strojeckiego Fotografie z kolekcji są drukowane na wysokiej jakości papierze i dodane do pisma w sposób umożliwiający czytelnikom ich wyjęcie i oprawienie. Na odwrocie fotografii znajdują się dodatkowe informacje o autorze oraz krótka historia powstania zdjęcia. Sprawdź o czym możesz przeczytać w nowym numerze National Geographic.