Ten stymulator mózgu reaguje na każdy krok pacjenta. Nowa nadzieja dla chorych na parkinsona
Adaptacyjna głęboka stymulacja mózgu w chorobie Parkinsona, opracowana na UCSF, ma dostosowywać impulsy w ułamkach sekundy do kolejnych faz chodu. W badaniu z udziałem pięciu pacjentów system wykrywał sygnały związane z każdym krokiem, poprawiał parametry chodu i w okresach aktywacji wiązał się z mniejszą liczbą upadków.
Neurostymulacja polega na tym, że układ elektroniczny, który możemy porównać do rozrusznika serca, wytwarza odpowiednio dobrane impulsy elektryczne. Są przesyłane elektrodami bezpośrednio do mózgu. Głęboka stymulacja mózgu (DBS) łagodzi m.in. objawy choroby Parkinsona: drżenie, sztywność i spowolnienie ruchów. Trudniej jest jednak przeciwdziałać typowym dla tej choroby zaburzeniom chodu, takim jak zastyganie w bezruchu, utrata rytmu kroków i upadki. Tu z pomocą przychodzi adaptacyjna głęboka stymulacja mózgu (aDBS). Jej wariant opracowany na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Francisco reaguje błyskawicznie na zmiany w mózgu pacjenta i dopasowuje impulsy tak, by chód był stabilny. Gdy mózg dyktuje tempo, implant uczy się słuchać Zespół z badaczy zaproponował podejście, które traktuje chodzenie jako dynamiczny proces wymagający precyzyjnego „zsynchronizowania” obu stron ciała. Zamiast utrzymywać stały, niezmienny wzorzec stymulacji przez cały czas, aDBS ma reagować na to, co dzieje się tu i teraz: wykrywać sygnały neuronalne powiązane z ruchem lewej i prawej nogi, a następnie korygować stymulację w ułamkach sekundy. Przypomina to ideę znaną z kardiologii: rozrusznik śledzi rytm pracy serca i dostosowuje działanie do potrzeb organizmu. Tutaj „rytmem” jest wzorzec aktywności mózgu związany z kolejnymi etapami kroku. W badaniu opublikowanym na łamach czasopisma „Nature Medicine” naukowcy pokazali, że implantowany stymulator może nie tylko stymulować, ale też rozpoznawać indywidualne sygnatury neuronalne towarzyszące chodzeniu. Co ważne, te spersonalizowane „wzorce” zostały osadzone bezpośrednio w neurostymulatorze. Dzięki temu urządzenie może regulować stymulację podczas kolejnych faz chodu bez konieczności korzystania z zewnętrznego komputera. Mniej upadków przy zachowanej kontroli objawów W testach wzięło udział pięć osób z chorobą Parkinsona. System aDBS poprawił miary symetrii chodu i zmniejszył zmienność wzorca chodzenia. Te wskaźniki są istotne, bo stabilniejszy, bardziej powtarzalny krok zwykle oznacza efektywniejsze poruszanie się i mniejsze ryzyko utraty równowagi. W życiu codziennym badani doświadczali mniejszej liczby upadków, a jednocześnie utrzymywali ogólną kontrolę objawów choroby. Zespół nie odnotował poważnych zdarzeń niepożądanych, a szybkie zmiany stymulacji były dobrze tolerowane. Przyszłość terapii neurologicznych może należeć urządzeń, które reagują na bieżące potrzeby organizmu, a nie tylko na uśredniony obraz objawów. Warto pamiętać, że na całym świecie ponad 10 milionów osób żyje z chorobą Parkinsona. Nawet niewielkie poprawienie skuteczności terapii może przekładać się na coś bardzo konkretnego: większe poczucie bezpieczeństwa. Źródło: Nature Medicine
Miniaturowy implant przejmie kontrolę nad nerwami. To nowa metoda leczenia bólu
Oto bezprzewodowe urządzenie do kontroli nerwów – miniaturowy implant wielkości ziarna ryżu. Można go umieścić w wybranym miejscu za pomocą strzykawki. To szansa na nową metodę łagodzenia bólu i terapii zaburzeń ruchu.
Leczenie prądem jest dziś normą w neurologii, psychiatrii czy kardiologii. Impulsy elektryczne mogą zmienić działanie mózgu np. u chorych na parkinsona albo uregulować pracę serca w przypadku arytmii. Dynamiczne rozwija się jednak nowa dziedzina, zwana medycyną bioelektroniczną. Zakłada ona, że dzięki precyzyjnie dawkowanym impulsom elektrycznym można sterować działaniem pojedynczych nerwów, a nawet układu odpornościowego. Naukowcy z NYU Abu Dhabi i Cleveland Clinic Abu Dhabi zaprezentowali nowe rozwiązanie w tej dziedzinie. To miniaturowy implant do neuromodulacji obwodowej, czyli pobudzania nerwów poza ośrodkowym układem nerwowym. Urządzenie jest na tyle małe, że można je wszczepić pacjentowi bez operacji – wystarczy standardowa igła. Po umieszczeniu przy wybranym nerwie będzie ono kontrolować jego aktywność. Zasilanie implantu dostarczane jest bezprzewodowo. Jak ma działać kontrola nerwów Po wszczepieniu implant będzie kontrolowany zdalnie za pomocą sterownika, który można zaprogramować zgodnie z potrzebami konkretnego pacjenta. Zespół zakłada także możliwość dostrajania działania w czasie rzeczywistym — nie tylko przez personel medyczny, ale również przez samych pacjentów. Jednym z największych wyzwań miniaturowych implantów jest panowanie nad ich położeniem oraz kontrola pracy bez fizycznego połączenia z urządzeniami zewnętrznymi. W tym przypadku badacze przewidują wykorzystanie standardowych metod obrazowania medycznego do śledzenia i pozycjonowania implantu. Wśród wymienianych narzędzi znajdują się ultrasonografia (USG) oraz tomografia komputerowa (TK), powszechnie dostępne w nowoczesnej diagnostyce. Implant przeszedł testy laboratoryjne i przedkliniczne. W tych warunkach urządzenie dawało precyzyjną kontrolę stymulacji nerwów oraz stabilne działanie w realistycznych scenariuszach użytkowania. Badacze odnotowali też aktywację nerwów in vivo, co wskazuje, że implant może mieć zastosowania praktyczne. Trzeba jednak podkreślić, że mówimy o badaniu eksperymentalnym, którego obiektem były zwierzęta. Jeśli dalsze prace potwierdzą bezpieczeństwo i skuteczność tej technologii, wstrzykiwane urządzenie do kontroli nerwów może znaleźć zastosowanie m.in. w terapii przewlekłego bólu i zaburzeń ruchu. Rozwój medycyny bioelektronicznej Na razie głównym obiektem zainteresowania medycyny bioelektronicznej jest nerw błędny. To docierający do wielu narządów wewnętrznych nerw czaszkowy, nazywany „autostradą do mózgu”, który pomaga organizmowi regulować stres, trawienie i nastrój. Jego stymulacja impulsami elektrycznymi w obrębie szyi pomaga m.in. na epilepsję i depresję. Neuromodulacja może też zmniejszać stan zapalny w tkankach. Trwają testy zastosowania tej metody w leczeniu chorób takich jak: reumatyzm, czyli reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), choroba Leśniowskiego-Crohna, czyli przewlekłe zapalenie jelit, łuszczyca – autoimmunologiczna choroba skóry, sepsa, krwotoki wewnętrzne, niedotlenienie mózgu. W odróżnieniu od leków farmakologicznych pobudzanie nerwów nie obciąża żołądka czy wątroby, nie wywołuje też reakcji uczuleniowych. Jest więc szansa, że w przyszłości pomoże ono pacjentom nie reagującym na standardowe terapie lub tym, którzy nie mogą zażywać silnych leków przeciwzapalnych czy przeciwbólowych. Źródła: Science Advances, archiwum NG
Terapia czerwonym światłem: nauka czy marketingowa „ściema”? Wyjaśniamy, jak działa na komórki
Jeszcze kilka lat temu terapia czerwonym światłem była traktowana jako niszowa ciekawostka. Dziś, dzięki przełomowym badaniom nad mitochondriami i historiom takim jak ta o „cudownym” powrocie do zdrowia po udarze, fotobiomodulacja powoli wchodzi do głównego nurtu medycyny. Dlaczego rezygnacja z tradycyjnych żarówek mogła nieświadomie wpłynąć na nasze zdrowie i jak „karmienie” komórek światłem zmienia współczesne terapie?
Spis treści: Jak światło staje się ludzkim paliwem Od leczenia ran po neuroprotekcję mózgu – dowody działania światła Wszyscy jesteśmy na „głodzie” światła Nie daj się naciąć. Czy domowe urządzenia działają? Najlepszy jest powrót do natury W 2021 roku syn dermatologa Davida Ozoga przeszedł rozległy udar. Gdy nastolatek leżał sparaliżowany, Ozog – początkowo sceptyczny – zdecydował się na niekonwencjonalny krok: naświetlanie głowy syna panelami LED emitującymi bliską podczerwień. Dziś jego syn znów chodzi i studiuje. Choć to tylko pojedynczy przypadek, stał się on impulsem do zbadania zjawiska, które do 2030 roku ma stać się rynkiem wartym miliard dolarów. Jak światło staje się ludzkim paliwem? Kluczem do zrozumienie fotobiomodulacji są mitochondria – roboczo możemy nazwać je elektrowniami naszych komórek. Światło czerwone (ok. 600–700 nm) i bliska podczerwień (760–940 nm) potrafią przenikać przez skórę, a nawet kości czaszki, docierając prosto do nich. Naukowcy odkryli, że fotony te są pochłaniane przez oksydazę cytochromu c – enzym kluczowy w procesie wytwarzania energii. Efektem tego procesu jest zwiększona produkcja ATP (komórkowego „paliwa”), poprawa przepływu krwi czy redukcja stanu zapalnego i stresu oksydacyjnego. Niektórzy badacze sugerują, że światło działa jak „smar” dla komórkowego silnika, zmniejszając lepkość płynów wewnątrz mitochondriów, dzięki czemu te pracują wydajniej. Od leczenia ran po neuroprotekcję mózgu – dowody działania światła Dowody naukowe na skuteczność terapii światłem – warto jednak pamiętać, że bardzo konkretnym i z dawką dobieraną przez lekarza – gromadzą się w kilku kluczowych obszarach. Onkologia: od 2020 roku terapia światłem jest zalecana w zapobieganiu bolesnym owrzodzeniom jamy ustnej po chemioterapii. Okulistyka: w 2025 roku zatwierdzono pierwsze urządzenie na suche zwyrodnienie plamki żółtej (AMD). Krótkie sesje naświetlania mogą chronić starzejącą się siatkówkę. Neurologia: badania na modelach zwierzęcych z chorobą Parkinsona wykazały, że światło może chronić neurony produkujące dopaminę. Trwają prace nad implantami światłowodowymi i hełmami LED dla ludzi. Regeneracja: sportowcy coraz częściej stosują RLT (ang. Red Light Therapy) w celu przyspieszenia regeneracji mięśni i redukcji bólu w chorobach takich jak fibromialgia. Wszyscy jesteśmy na „głodzie” Ludzie ewoluowali w pełnym spektrum światła słonecznego. Tymczasem współczesny człowiek spędza 90% czasu wewnątrz budynków, gdzie oświetlenie LED i fluorescencyjne jest niemal całkowicie pozbawione fal czerwonych i podczerwonych. Nawet nowoczesne powłoki na oknach filtrują te długości fal, aby ograniczyć nagrzewanie pomieszczeń. – Jesteśmy dosłownie głodzeni: brakuje nam czegoś, do odbierania czego ewoluowaliśmy biologicznie – ostrzegają naukowcy. Brak ekspozycji na naturalną podczerwień może mieć subtelny, ale długofalowy negatywny wpływ na nasz metabolizm i nastrój. Nie daj się naciąć. Czy domowe urządzenia działają? Moda na „biohacking” sprawiła, że rynek zalały wszelkiej maści maski, „magiczne” świecące różdżki czy maty LED. Badacze ostrzegają jednak, że w terapii światłem największe znaczenie ma dawka. Wiele tanich urządzeń komercyjnych nie dostarcza terapeutycznej ilości fotonów. Zbyt słabe światło nie wywoła żadnego efektu, a zbyt silne światło (lub zbyt długie naświetlanie) może przynieść odwrotny skutek, hamując procesy naprawcze. Naukowcy pracują obecnie nad urządzeniami nadającymi się do noszenia na co dzień, które dzięki algorytmom AI będą optymalizować dawkę światła w czasie rzeczywistym. Należy jednak pamiętać, że światło czerwone nie jest „magicznym remedium” na całe zło tego świata. Najlepszy jest powrót do natury Choć technologia LED daje ogromne możliwości, główna rada naukowców brzmi: wyjdź na zewnątrz. Zaledwie minuta na słońcu dostarcza tyle samo fotonów, co trzy godziny w biurze – a pod względem podczerwieni różnica jest jeszcze bardziej miażdżąca. W końcu fotobiomodulacja to nie magia, a przypomnienie o głębokiej, biologicznej więzi człowieka ze światłem. Źródło: Nature Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nowy sposób na łysienie jest tak skuteczny, że zaskoczył nawet naukowców. To szansa na efektywną, nieinwazyjną terapię
Odkrycie badaczy z Sheffield może zmienić sposób leczenia łysienia dziedzicznego. Naturalny cukier z DNA stymuluje odrost włosów. Efekty w testach na myszach są zdumiewające.
Wygląda na to, że czeka nas przełom w leczeniu łysienia dziedzicznego, będącego najczęstszą przyczyną utraty włosów u ludzi na całym świecie. Wszystko zaczęło się od przypadkowego odkrycia dokonanego w 2024 roku przez badaczy z University of Sheffield oraz COMSATS University w Pakistanie. Podczas badań nad właściwościami regeneracyjnymi dezoksyrybozy naukowcy zauważyli, że substancja ta znacząco przyspiesza gojenie się ran u myszy, a jednocześnie powoduje gwałtowny wzrost futra wokół leczonych miejsc. Globalny problem, na który nie ma lekarstwa Łysienie dziedziczne dotyka nawet 40 procent światowej populacji i jest uwarunkowane genetyką, poziomem hormonów oraz procesami starzenia. Pomimo tak dużej skali problemu amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła dotychczas tylko dwa leki na tę przypadłość. Pierwszy z nich, minoksydyl, stosowany jest miejscowo, ale nie u wszystkich pacjentów przynosi oczekiwane rezultaty. Drugi, finasteryd, to lek doustny, który wykazuje skuteczność na poziomie 80-90 procent, lecz wymaga ciągłego stosowania i może wywoływać poważne skutki uboczne, w tym depresję, zaburzenia libido czy bóle jąder. Póki co nie jest zatwierdzony do stosowania przez kobiety – a one również cierpią na łysienie dziedziczne. Nowa substancja zaskakuje skutecznością W obliczu tych ograniczeń zespół pod kierownictwem Muhammada Anjuma opracował biodegradowalny, nietoksyczny żel na bazie dezoksyrybozy – naturalnie występującego cukru będącego składnikiem DNA. W badaniu opublikowanym w czerwcu 2024 roku przetestowano go na samcach myszy z utratą owłosienia. Wyniki były zdumiewające: codzienne stosowanie niewielkiej dawki żelu przez okres 20 dni doprowadziło do solidnego odrostu długich i grubych włosów. Skuteczność tej metody wyniosła od 80 do 90 procent, co czyni ją równie efektywną jak minoksydyl. Co ciekawe, łączenie obu tych metod nie przyniosło znacząco lepszych efektów niż stosowanie ich oddzielnie. Jak działa dezoksyryboza? Choć dokładny mechanizm stymulacji wzrostu włosów nie jest jeszcze jasny, naukowcy wskazują na wyraźny związek między stosowaniem żelu a poprawą ukrwienia mieszków włosowych. Sheila MacNeil z University of Sheffield wyjaśnia, że dezoksyryboza zwiększa liczbę naczyń krwionośnych wokół cebulek, co zapewnia im lepsze odżywienie, a w konsekwencji większą średnicę i szybszy wzrost włosów. Fotografie myszy dokumentujące poszczególne etapy 20-dniowej próby jednoznacznie potwierdzają te obserwacje. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/01/fphar-15-1370833-g002-807x415-74e9760.jpg" width="807" height="415" alt="Myszy w trakcie terapii, w tym: grupa kontrolna (NC), myszy z łysieniem dziedzicznym (T-1), grupa placebo (T-2), grupa leczona deoksyrybozą (T-3), grupa leczona minoksydylem (T-4) grupa leczona deoksyrybozą i minoksydylem (T-5). Fot. Anjum et al., Frontiers in Pharmacology 2024" /> Co dalej? Nadzieja nie tylko dla łysiejących i nie tylko dla mężczyzn Perspektywy na przyszłość są bardzo obiecujące, choć naukowcy podkreślają, że badania znajdują się na wczesnym etapie. Jeśli wyniki u ludzi będą równie dobre co u myszy, żel z dezoksyrybozą mógłby poprawić nie tylko leczenie łysienia – także np. stymulować odrost włosów po chemioterapii nowotworów. Kolejne etapy badań będą prowadzone na modelach żeńskich. Jak podsumowują autorzy, obszar ten jest drastycznie niedoinwestowany, dlatego każda nowa i bezpieczna terapia jest niezwykle istotna. Źródło: Frontiers in Pharmacology Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Armia wirusów w walce z superbakteriami. Polscy naukowcy na tropie terapii przyszłości
Bakteriofagi mogą stać się realną alternatywą dla antybiotyków. Polscy naukowcy udowadniają, że te wirusy potrafią osłabić nawet najbardziej oporne bakterie, a terapia z ich udziałem może zmienić sposób leczenia ciężkich zakażeń. Szczególnie obiecująco wygląda zwalczanie tzw. biofilmu.
Problem superbakterii, czyli szczepów opornych na większość dostępnych antybiotyków, narasta na całym świecie. WHO wskazuje, że rozwój nowych klas antybiotyków praktycznie się zatrzymał, a większość powstających preparatów to modyfikacje istniejących. Terapie bakteriofagami (wirusami atakującymi bakterie) stają się więc coraz ważniejszą alternatywą. Mogą pomóc także w walce z najtrudniejszymi zakażeniami, na przykład takimi, w których doszło do wytworzenia biofilmu. Dr Bartłomiej Grygorcewicz z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego prowadzi badania nad zastosowaniem bakteriofagów w leczeniu trudnych zakażeń z biofilmem. Oporny biofilm: broń bakterii przed antybiotykami Biofilm to swego rodzaju bariera ochronna, wytwarzana przez bakterie na zainfekowanej powierzchni. To wielowarstwowa struktura mikroorganizmów, wytwarzająca się m.in. na implantach, cewnikach, ranach czy w drogach oddechowych. Są szczególnie odporne na leczenie, gdyż część mikrobów w ich wnętrzu przechodzi w stan uśpienia i pozostaje niewrażliwa na antybiotyki. Zespół dr. Grygorcewicza zbadał biofilmy mieszane, tworzone przez dwa groźne patogeny: gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus) i grzyb Candida albicans. Okazało się, że same fagi zwalczają bakterie, lecz nie dają rady usunąć całego biofilmu mieszanego. Ale ich pomoc i tak jest bezcenna w tzw. terapii skojarzonej (fagi plus antybiotyki i leki przeciwgrzybicze). Bakteriofagi pokonują biofilm Polscy naukowcy wykazali, że znaczenie ma także kolejność podawania: w modelu płynnym (zakażeniu rozwijającym się np. we krwi czy limfie) najskuteczniejsze było zastosowanie fagów, potem leku przeciwgrzybiczego, a na końcu antybiotyku. Na biofilmie najlepiej zadziałało jednoczesne podanie wszystkich trzech środków albo połączenie fagów z antybiotykiem przed włączeniem leku przeciwgrzybiczego. Same fagi nie przenoszą leków, ale osłabiają bakterie – naruszają ich strukturę, zwiększając wnikanie leków; bywa też, że antybiotyk ułatwia namnażanie fagów. Z tego właśnie powodu właściwa kolejność jest w tej terapii kluczowa. Gdy fagi podaje się na początku, rozluźniają biofilm i umożliwiają lepsze działanie kolejnych środków. Fagoterapia w Polsce i na świecie Mimo rosnącego zainteresowania nauki, fagoterapia wciąż nie została szeroko wprowadzona. Jest testowana m.in. w Gruzji, Belgii, Australii i USA. W UE brakuje jasnych zasad dotyczących preparatów fagowych. W nielicznych krajach, (m.in. w Belgii), funkcjonuje model „magistral phage”, pozwalający na indywidualne przygotowanie koktajlu fagowego na podstawie próbki od pacjenta. Terapia ta wymaga precyzji i ostrożności, ponieważ każdy fag atakuje tylko określony szczep bakterii. To zarówno zaleta (nie niszczą mikroflory), jak i wada (konieczność personalizacji). W Polsce prowadzi się terapie eksperymentalne, np. w Instytucie Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN. Dr Grygorcewicz, współzałożyciel Polskiego Towarzystwa Badań nad Wirusami Mikroorganizmów, podkreśla potrzebę współpracy między ośrodkami i rozwoju krajowych badań. Jego zdaniem postępy naukowe wymagają pilnego dostosowania przepisów, ponieważ antybiotykooporność staje się jednym z największych globalnych zagrożeń zdrowotnych. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ten gaz może pomóc nawet połowie pacjentów z depresją. Pomaga tam, gdzie leki zawiodły
Aż 48% osób z diagnozą depresji cierpi na jej lekooporną postać. Badania wskazują na ogromną skalę problemu i nową nadzieję w postaci... podtlenku azotu, czyli gazu rozweselającego.
Nową nadzieję dla pacjentów z depresją lekooporną przynosi podtlenek azotu (N2O), znany także jako gaz rozweselający. Najnowsza metaanaliza, przeprowadzona przez zespoły badawcze z University of Birmingham, University of Oxford i Birmingham and Solihull Mental Health NHS Foundation Trust, wykazała, że N2O podawany pod kontrolą lekarza może przynieść szybkie i znaczące złagodzenie objawów depresji. Analizie poddano siedem badań klinicznych, w których oceniano skuteczność N2O u pacjentów z depresją, w tym również lekooporną. W trzech badaniach jednorazowa dawka 50-procentowego N2O przynosiła zauważalną poprawę nastroju już w ciągu 24 godzin. Choć efekt był krótkotrwały, to regularne dawki stosowane przez kilka tygodni dawały trwalsze rezultaty. Mechanizm działania N2O jest zbliżony do ketaminy – innego leku przeciwdepresyjnego o szybkim działaniu. Ma związek z wpływem na receptory glutaminianowe. Badania sugerują, że N2O może stać się elementem nowej terapii dla osób, u których standardowe metody leczenia zawiodły. Próby kliniczne i przyszłość leczenia depresji lekoopornej Zespół badawczy pracujący w ramach Mental Health Mission Midlands Translational Centre przygotowuje się do przeprowadzenia pierwszego badania klinicznego z użyciem N2O w leczeniu depresji w ramach NHS w Wielkiej Brytanii. Celem jest sprawdzenie, czy podtlenek azotu może być bezpiecznie i skutecznie włączony do ścieżki terapeutycznej dla pacjentów z ciężką depresją. Chociaż skutki uboczne, takie jak nudności, zawroty głowy czy ból głowy, występowały u części pacjentów, były one przemijające i nie wymagały interwencji medycznej. Badacze zaznaczają jednak, że konieczne są dalsze badania dotyczące długoterminowego bezpieczeństwa stosowania N2O oraz określenia optymalnych dawek i schematów podawania. Profesor Steven Marwaha podkreśla, że zastosowanie podtlenku azotu może być przełomem dla pacjentów, którym nie pomogły dotychczasowe metody. Dla wielu z nich każda nowa opcja terapeutyczna to szansa na odzyskanie nadziei i poprawę jakości życia. W ciężkiej depresji skuteczne mogą być m.in. elektrowstrząsy albo łagodniejsza elektrostymulacja. Obiecujące efekty dają też badania nad halucynogenną psylocybiną. Czym jest depresja lekooporna i kogo dotyczy? Depresja lekooporna (TRD – treatment-resistant depression) to forma depresji, która nie ustępuje mimo zastosowania co najmniej dwóch różnych leków przeciwdepresyjnych. Problem ten dotyka znaczną część osób cierpiących na depresję. Według najnowszych badań prowadzonych przez naukowców z University of Birmingham oraz Birmingham and Solihull Mental Health NHS Foundation Trust, aż 48% pacjentów z diagnozą depresji spełnia kryteria TRD. W badaniu, którego wyniki opublikowano w czasopiśmie „British Journal of Psychiatry”, przeanalizowano elektroniczne dokumentacje medyczne pacjentów z Wielkiej Brytanii. Ustalono, że 48% z nich próbowało co najmniej dwóch leków przeciwdepresyjnych, a 37% testowało cztery lub więcej preparatów, nie uzyskując przy tym znaczącej poprawy samopoczucia. Lekooporna depresja stanowi ogromne obciążenie zarówno dla samych chorych, jak i dla systemu ochrony zdrowia psychicznego. W tej grupie pacjentów znacznie częściej występują współistniejące problemy psychiczne i fizyczne. Badanie wykazało, że osoby z TRD mają o 35% wyższe prawdopodobieństwo cierpienia na zaburzenia osobowości oraz o 46% większe ryzyko chorób układu krążenia. Jak odkryto podtlenek azotu? Odkrywcą N2O był prezbiteriański pastor z Leeds, Joseph Priestley. Starał się doprowadzić do rozkładu termicznego saletrę amonową. Uzyskał z niej bezbarwny gaz o słodkawym smaku i zapachu. Jak przystało na prawdziwego uczonego, najpierw wypróbował go na sobie. To, co poczuł sprawiło, że natychmiast nazwał go „gazem rozweselającym”. Tak odkrył podtlenek azotu. Z gazem tym eksperymentował też Humphry Davy – brytyjski poeta i chemik. Podobnie jak Priestley, doświadczenia zwykł przeprowadzać najpierw na sobie samym, co o mały włos nie zakończyło przedwcześnie jego kariery. Był bliski uduszenia po wdychaniu tlenku węgla; równie fatalne skutki zaobserwował w przypadku dwutlenku (NO2) i tlenku azotu. Davy szybko doszedł do wniosku, że te dwa gazy to po prostu trucizny i skoncentrował się na podtlenku azotu. Popadł wręcz w uzależnienie od tej substancji, która potem zrobiła karierę w medycynie jako środek znieczulający, stosowany m.in. w stomatologii i położnictwie. Źródła: EBioMedicine, University of Birmingham, archiwum NG.
Polski robot skradł dziecięce serca. ReXio nie przypomina maszyny – to ich przyjaciel
ReXio to czteronożny robot, który zamiast służyć wojsku, trafił do sal terapeutycznych – i tam podbija serca dzieci. Jego ruchy przypominają zachowania zwierząt, a terapeuci dostrzegają w nim ogromny potencjał wspierania rozwoju najmłodszych.
Spis treści: Od laboratorium do sali terapii Terapia z uśmiechem i… tuptaniem Projekt naukowy, nie komercyjny produkt Rewolucja robotyczna jest nieuchronna. W świecie nowoczesnych technologii roboty coraz częściej pełnią funkcje nie tylko przemysłowe czy militarne, lecz także społeczne i terapeutyczne. Dobrym przykładem tej zmiany jest ReXio, czteronożny robot opracowany przez studentów i pracowników Politechniki Śląskiej. Zamiast przemierzać poligony, trafił… na sale terapeutyczne. Od laboratorium do sali terapii ReXio początkowo nie był planowany jako robot terapeutyczny dla dzieci. Jak tłumaczy mgr inż. Łukasz Gałeczka z Wydziału Mechanicznego Technologicznego Politechniki Śląskiej, projekt wystartował jako eksperyment badawczy. Robot miał skanować pomieszczenia i wspierać zadania operacyjne w zastosowaniach wojskowych. Pomysł jego nowego zastosowania zrodził się podczas prezentacji możliwości ruchowych robota. Terapeuci szybko dostrzegli w nim ogromny potencjał. Sposób poruszania się i zachowania Rexia przypominały dzieciom zwierzę, co pobudzało ich ciekawość i zachęcało do interakcji. Mózgi małych dzieci rejestrują wspomnienia. Praca z robotem może im naturalnie pomóc z zdrowym rozwoju. – Choć początkowo panował sceptycyzm, pierwsze sesje pokazały, że ReXio przyciąga uwagę najmłodszych nie jako narzędzie technologiczne, lecz jako „przyjaciel” – mówi nam Łukasz Gałeczka. Sercem ReXio jest platforma Unitree Go1 Edu – lekka, zwinna, z wyraźnie „zwierzęcym” chodem. Dzięki dziesięciu kamerom i zestawowi czujników ciśnienia w łapach, robot nie tylko widzi w pełnym zakresie 360°, ale także czuje, jak porusza się po podłożu. Trzy wbudowane jednostki obliczeniowe pozwalają na jednoczesną analizę obrazu, sterowanie ruchem i interakcję z użytkownikiem. Terapia z uśmiechem i… tuptaniem Podczas sesji terapeutycznych ReXio wykorzystuje swoje możliwości do budowania relacji z dzieckiem. Potrafi „zadzierać głowę”, spokojnie oczekiwać czy energicznie biec, motywując dzieci do ruchu i ćwiczeń. Szczególnie pomocny okazuje się w pracy z dziećmi z niepełnosprawnością ruchową oraz zaburzeniami rozwojowymi. – Dzieci szybko orientują się, z czym mają do czynienia, i przechodzą do eksploracji zachowań robota-psa. Większość reaguje z entuzjazmem – skaczą z radości, gdy ReXio się im „przypatruje”, choć czasem łączą to z lekkim wstydem – opisuje Łukasz Gałeczka. Inżynierowie musieli zmierzyć się z wyzwaniami, takimi jak przetwarzanie ogromnych strumieni danych z kamer i integracja informacji z czujników z systemem ruchu robota. Efekt? ReXio potrafi dynamicznie reagować na ruchy dziecka i dostosowywać swoje zachowanie do sytuacji. Co więcej, zespół planuje wdrożenie kolejnych funkcji – np. rozpoznawanie emocji na twarzy dziecka i przekazywanie tych danych terapeucie, a także dodanie „uszu” reagujących na dotyk. View Ediplayer on the source website Projekt naukowy, nie komercyjny produkt ReXio powstał w ramach Studenckiego Koła Naukowego Zastosowań Metod Sztucznej Inteligencji. Jak podkreśla mgr inż. Łukasz Gałeczka, celem nie jest szybka komercjalizacja, lecz tworzenie rozwiązań opartych na badaniach i realnych potrzebach. – Poszukujemy partnerów i sponsorów z sektora medycznego, którzy pomogą nam rozwijać roboterapię i wdrażać ją w kolejnych placówkach. Chcemy pozostać wierni naszemu naukowemu charakterowi – opowiada w rozmowie z National Geographic Polska. Efekty testów w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Dąbrowie Górniczej są obiecujące. Dzieci chętniej podejmują interakcje, a ich poziom lęku systematycznie maleje. Sam projekt okazał się nie tylko sukcesem technologicznym, ale też emocjonalnym – zarówno dla małych pacjentów, jak i młodych konstruktorów, którzy dzięki niemu zyskali nie tylko doświadczenie, ale i nową wrażliwość. Źródło: National Geographic Polska Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Przełom w leczeniu chorego serca. Naukowcy wyhodowali nowatorski plaster z komórek mięśnia sercowego
Pacjenci z ciężką postacią niewydolności serca mają szansę na nową przełomową terapię. Naukowcy prowadzą właśnie badania kliniczne nad plastrem, który wszczepia się w serce. Składa się on z komórek mięśnia sercowego i wspomaga pracę całego organu. Wyniki testów przeprowadzonych na makakach są obiecujące.
Spis treści: Jak to działa Testy na makakach królewskich Bardzo dobre wstępne wyniki Z niewydolnością serca zmaga się 64 miliony osób na całym świecie. Często mają oni ze sobą zawały, cierpią na nadciśnienie i miażdżycę. Jeśli choroba jest bardzo zaawansowana, ratunkiem dla nich jest wyłącznie przeszczep. Na ten jednak czeka się długo i nieraz pacjenci nie dożywają do momentu, kiedy mogliby otrzymać nowe serce. Przejściowym rozwiązaniem dla chorych mogą być ksenotransplantacje – czyli przeszczepy odzwierzęce. Albo korzystanie ze sztucznych pomp różnego typu. Terapie te są jednak drogie i nieraz wiążą się z komplikacjami. Stąd naukowcy poszukują nowych metod leczenia. Jedna z nich, nowatorska i już określana jako przełomowa, to heksagonalny plaster zbudowany z żywych komórek mięśnia sercowego. Można go wszczepić w serce, by wspomagał pracę tego organu. Rozwiązanie, opracowana przez zespół pod kierunkiem profesora Wolframa-Hubertusa Zimmermanna z uniwersyteckiego Centrum Medycznego Göttingen, zostało właśnie opisane w prestiżowym czasopiśmie „Nature”. Jak to działa? Pierwszym krokiem było przekształcenie komórek krwi tak, by działały jak komórki macierzyste i mogły się zamienić w dowolną tkankę organizmu. Następnie hodowano z nich komórki mięśnia sercowego oraz tkanki łącznej. Jedne i drugie umieszczano w kolagenowym hydrożelu. Z takiego materiału formowano plaster o kształcie heksagonu. Tego rodzaju łatka zachowywała się już niczym mięsień sercowy. Nawet gdy znajdowała się jeszcze na szalce laboratoryjnej, sama z siebie delikatnie się poruszała, imitując skurcze. Testy na makakach królewskich Naukowcy wpierw testowali plastry na zdrowych makakach królewskich. Przeszczepy nie powodowały żadnych skutków ubocznych. U małp nie pojawiły się nowotwory, nie zauważono nieregularnego rytmu pracy serca ani jakichkolwiek innych chorób, które mogły być związane z przeszczepem. Następnie plastry przeszczepiono zwierzętom z chorym sercem. Badaczom udało się wykazać, że wszczepione łatki serca, składające się z 200 milionów komórek, doprowadziły do odbudowania mięśnia sercowego. Techniki obrazowania i analiza tkanek potwierdziły, że wszczepione komórki mięśnia sercowego nie obumierały i wzmacniały skurcze serca. – Wyzwaniem było wygenerowanie i wszczepienie wystarczającej liczby komórek mięśnia sercowego, aby osiągnąć trwałą naprawę serca bez niebezpiecznych skutków ubocznych, takich jak arytmia lub guzy – wyjaśnia profesor Zimmermann. Ponieważ udało się to w przypadku makaków, możliwe stały się testy kliniczne z udziałem ludzi. Bardzo dobre wstępne wyniki Pierwszą osobą, która otrzymała plaster, była 46-letnia kobieta z zaawansowaną niewydolnością serca. W jej przypadku łatka została zrobiona z ludzkich komórek pozyskanych od anonimowego dawcy. Technicznie był to więc alloprzeszczep: wszczepienie tkanki lub organu pochodzącego od osoby niespokrewnionej. Albo jeszcze dokładniej – od innego osobnika tego samego gatunku. Po trzech miesiącach pacjentka, której stan był stabilny, otrzymała nowe ludzkie serce. Naukowcy mogli więc zbadać jej własne wraz z wszczepionymi łatkami. Okazało się, że przetrwały. W tej chwili trwają testy kliniczne z udziałem kolejnych 15 osób, którym wszczepiono łatki. Lekarze nie zdecydowali się korzystać z komórek własnych pacjenta. Wyhodowanie łatek trwałoby wówczas zbyt długo i byłoby zbyt drogie. Rozwiązanie, które proponują, wymaga więc stosowania leków immunosupresyjnych – czyli tłumiących pracę układu odpornościowego, który mógłby zaatakować łatkę zbudowaną z „obcej” tkanki. Badacze podkreślają, że celem terapii nie jest zastąpienie przeszczepów całego serca. Chcą pomóc osobom, które długo oczekują na przeszczep i dla których ryzyko zgonu jest bardzo wysokie. Źródła: Nature, Guardian, phys.org Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Nie mów tego choremu! Naukowcy zrobili spis zakazanych zwrotów, których pacjenci nigdy nie powinni usłyszeć
Co mówić, a czego nie mówić chorej osobie? Badacze opracowali listę zwrotów, których lekarze nigdy nie powinni używać w komunikacji z pacjentami. Dlaczego? Ponieważ niekiedy niewinne z pozoru zdania mogą wystraszyć, obrazić, utrudnić podejmowanie decyzji, a także powiększyć cierpienie psychiczne chorego.
Jak mówić do chorych Najgorsze zwroty w rozmowie z pacjentem Dlaczego lekarze nie powinni mówić tego wszystkiego? Poważna choroba najczęściej wiąże się z wielkim ciężarem emocjonalnym. Gdy zapadamy na zdrowiu, ogrania nas lęk, niepewność co do przyszłości, poczucie osamotnienia. Przerażać może też konieczność oddania się w ręce lekarzy. Pojawiają się decyzje, które musimy podjąć, i terminologia, którą trzeba opanować, by choć ogólnie rozumieć, na czym polega terapia. W takiej sytuacji niezwykle dużo zależy od lekarzy. A dokładniej – od tego, jak z nami rozmawiają. Czasami wystarczy jedno niefortunne zdanie albo nawet słowo, żebyśmy poczuli się bezradni i przybici. Autorzy pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Mayo Clinic Proceedings” nazwali takie sformułowania „słowami nigdy” (ang. never words). „Słowa nigdy” nie powinny ani razu, w żadnych okolicznościach wystąpić w rozmowie z pacjentem, uważają. Ich spis przygotowali: Rana Lee Adawi Awdish – pulmonolożka i specjalistka intensywnej terapii z Henry Ford Hospital w Detroit, Gillian Grafton – kardiolożka z tego samego ośrodka, dr Leonard Berry, profesor markietingu z Texas A&M University. Jak mówić do chorych Jak pisze troje autorów, lekarze muszą prowadzić dialog oparty na współczuciu. Dlaczego? Ponieważ pomimo szybkiego postępu w leczeniu najgroźniejszych chorób, doświadczenia pacjentów poważnie zapadających na zdrowiu praktycznie się nie zmieniają. Odczuwają silne emocje, brakuje im wiedzy medycznej, za to mogą mieć nierealistyczną nadzieję na wyleczenie. Chorym należy pomóc się z tym uporać, a właściwa komunikacja jest częścią terapii. – Ciężko chorzy pacjenci i ich rodziny są ze zrozumiałych powodów przestraszeni. Wsłuchują się dosłownie w każde słowo, które wypowiada lekarz – zauważa Berry. – Zachowanie lekarza, w tym jego komunikacja werbalna i niewerbalna, może zaostrzyć lub złagodzić cierpienie emocjonalne – dodaje. Jego zdaniem lekarze często używają niedelikatnego języka nieświadomie. Czasami mogą w ogóle nie zdawać sobie sprawy, że wywołują niepotrzebny alarm, straszą albo nawet obrażają chorego. Najgorsze zwroty w rozmowie z pacjentem Czego więc w żadnym wypadku lekarze nie powinni mówić? Jakie sformułowania zabijają rozmowę z pacjentem? Nie możemy już nic więcej zrobić. Już się jej/jemu nie poprawi. „Wycofanie opieki”. Czy chcesz, żebyśmy zrobili wszystko? Wszystko będzie w porządku. „Walka” lub „bitwa”. Nie rozumiem, dlaczego tak długo czekałeś/aś z pójściem do lekarza. Co robili/myśleli twoi inni lekarze? W innym badaniu zapytano z kolei onkologów o ich „słowa nigdy”. Zdaniem klinicystów zakazane w rozmowie z chorymi na nowotwór stwierdzenia to: Nie martwmy się o to teraz. Masz szczęście, że to tylko stadium drugie. Dlaczego lekarze nie powinni mówić tego wszystkiego? W przypadku każdego zwrotu odpowiedź jest nieco inna. Jednak niemal zawsze chodzi o to, by nie przybijać pacjenta, nie zrzucać na niego odpowiedzialności i nie budzić w nim przekonania, że najważniejsza jest jego osobista siła woli. „Walka” i „bitwa” sugerują np., że chory znajduje się w obliczu wyzwania, któremu, jeśli tylko się przyłoży, może sam sprostać. Lepiej zamiast tego powiedzieć „razem stawimy czoła chorobie”. To sugeruje, że chory ma za sobą zespół, wspierający go i ponoszący współodpowiedzialność za leczenie. – „Nie martwmy się o to teraz” nie tylko nie odpowiada na uzasadnione obawy pacjenta, ale także je lekceważy – stwierdzają badacze. Z kolei zauważenie, że rak jest we wczesnym stadium, „zakłada, że pacjent powinien czuć wdzięczność. Nie zostawia mu też miejsca na strach związany z chorobą” – uważają. Co zamiast tego mówić? – „Jakie chciałbyś mi zadać pytania?” zamiast „Czy masz jakieś pytania?” zaprasza do szczerej rozmowy – podpowiada Berry. Podkreśla też, że lekarze sami powinni opracowywać swoje własne listy „słów nigdy”. Z pacjentami zaś rozmawiać z wyczuciem i cały czas doskonalić się w tej umiejętności. Oczywiście nie wystarczy, by lekarze byli świadomi istnienia „słów nigdy” i mieli wolę ich unikania. Kluczowe jest, by już w okresie edukacji uczyli się o znaczeniu dobrego dialogu z chorymi. A później – by ich praca organizowana była w sposób, który daje im czas i możliwości poświęcenia tyle uwagi swoim pacjentom, ile ci potrzebują. Źródła: phys.org, Mayo Clinic Proceedings. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Elektrostymulacja może być „domowym sposobem” na leczenie depresji. Wystarczy prąd o niewielkim napięciu
Urządzenie, które stymuluje mózg słabym prądem elektrycznym, pomaga pacjentom z depresją oporną na leczenie. Z terapii tDCS można korzystać w domu.
Spis treści: Elektrostymulacja na depresję Czym jest tDCS? Potrzebne dalsze badania Elektrostymulacja a elektrowstrząsy Badanie kliniczne z udziałem ponad 150 osób wykazało skuteczność eksperymentalnej metody leczenia depresji. Polega ona na użyciu urządzenia przypominającego czepek pływacki, delikatnie stymulującego mózg. Terapia może być stosowana przez pacjenta samodzielnie w domu. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie naukowym „Nature Medicine”. Może to być przełom dla ponad jednej trzeciej osób z depresją, które nie reagują na standardowe metody leczenia, takie jak leki przeciwdepresyjne czy psychoterapia. Elektrostymulacja na depresję Nieinwazyjna terapia, znana jako przezczaszkowa stymulacja prądem stałym (tDCS), ma na celu stymulację obszarów mózgu związanych z regulacją nastroju. Najnowsze badania wykazały, że po dziesięciu tygodniach regularnego leczenia pacjenci, którzy otrzymali tDCS, wykazali większą redukcję objawów depresji niż ci z grupy kontrolnej. Co ważne, badania prowadzono przez długi okres. A pacjenci korzystali z terapii w domach, co nie wymagało od nich codziennych wizyt w klinice. Naukowcy skupili się na grzbietowo-bocznej korze przedczołowej. To obszar mózgu zaangażowany w podejmowanie decyzji, który jest często mniej aktywny u osób z depresją. W badaniach wzięło udział 120 kobiet i 54 mężczyzn, u których zdiagnozowano ciężką depresję. Uczestnicy przyjmowali leki przeciwdepresyjne lub korzystali z psychoterapii przez co najmniej sześć tygodni przed badaniem. Po 10 tygodniach wyniki grupy leczonej w skali mierzącej objawy depresji spadły o 9,41 punktu, podczas gdy wyniki grupy kontrolnej spadły o 7,14 punktu. Prawie 45% uczestników korzystających z urządzenia tDCS doświadczyło zmniejszenia lub ustąpienia objawów. Czym jest tDCS? Do elektrostymulacji wykorzystano metodę zwaną przezczaszkową stymulacją prądem stałym (tDCS). Nie jest do niej potrzebny drogi i skomplikowany sprzęt. Wystarczy przykleić do ciała elektrody – najczęściej dwie, z czego jedną na głowie, a drugą np. na karku czy ręce). A następnie przepuścić przez nie słaby prąd – o napięciu do 24 V i natężeniu do 2 miliamperów. Jedyne znane efekty uboczne tego zabiegu to łaskotanie lub szczypanie skóry w miejscu przepływu prądu i ewentualnie rozbłyski, pojawiające się w polu widzenia, wynikające z pobudzenia części układu nerwowego odpowiedzialnych za widzenie. Z początku tDCS stosowano u pacjentów z uszkodzeniami mózgu, np. powstałymi w wyniku udaru. Szybko jednak pojawiły się nowe zastosowania. Badania wykazały, że stymulacja słabym prądem może poprawiać pamięć, koncentrację, koordynację ruchową, zdolności językowe i matematyczne, a nawet kreatywność. Efekty utrzymują się dość krótko – z reguły przez kilka godzin – ale też zabieg można powtarzać dość często. Potrzebne dalsze badania Chociaż najnowsze wyniki są zachęcające, wcześniejsze badania sugerują, że tDCS nie działa u każdego. Na przykład w zeszłym roku badanie z udziałem 150 osób wykazało, że tDCS nie ma działania przeciwdepresyjnego. Następnym krokiem powinno być zrozumienie, dlaczego tDCS działa u niektórych osób, a u innych nie. A także poszukiwanie sposobów na personalizację leczenia. Możliwe, że dawkę elektrostymulacji trzeba dobierać indywidualnie. – Trzy dekady temu nie pomyślałbym, że taka stymulacja jakkolwiek wpływa na mózg. Dziś jestem prawie pewien, że zoptymalizowana metoda tDCS trafi kiedyś do opieki klinicznej – komentuje Frank Padberg, psychiatra z Uniwersytetu Ludwika i Maksymiliana w Monachium w Niemczech. Elektrostymulacja a elektrowstrząsy Metoda tDCS znacząco różni się od elektrowstrząsów, stosowanych w depresji lekoopornej i tej o ciężkim przebiegu. Terapia elektrowstrząsowa (ECT) wymaga specjalnego urządzenia zasilanego z sieci elektrycznej. Stosuje się w niej napięcie do 450 V i natężenie do 1000 miliamperów. Taką terapię prowadzi się tylko w placówkach medycznych. Elektrowstrząsy są całkowicie bezbolesne (zabieg wykonuje się w znieczuleniu), niedrogie i dają mało powikłań. Jak działają elektrowstrząsy? Naukowcy mówią o swoistym „restarcie” neuronów, po którym funkcjonują one sprawniej. Efekty przypominają te po zażyciu leków – zmienia się np. poziom produkowanych przez mózg neuroprzekaźników. Źródło: Nature. Nasz autor Jan Stradowski Redaktor prowadzący serwisu www.national-geographic.pl, z wykształcenia lekarz, z zamiłowania biolog i przyrodnik. W Radiu TOK FM prowadzi audycję „Człowiek 2.0”. Więcej: www.stradowski.net
Zarejestrowano najdroższy lek świata. Dla kogo jest przeznaczony i ile kosztuje jedna dawka?
Amerykańska Agencja Żywności i Leków dopuściła do użycia lek przeznaczony dla cierpiących na rzadką chorobę genetyczną. Jest rekordowo drogi. Jedna dawka przełomowego medykamentu kosztuje miliony dolarów.
W tym artykule: Przyczyny hemofilii Hemofilia B, czyli choroba Świąt Bożego Narodzenia Następny etap leczenia hemofilii Rekordowa cena leku Leki sieroce – co to jest? Częste i uporczywe krwawienia, siniaki pojawiające się na różnych częściach ciała, opuchnięcie i bóle stawów. Takie są objawy hemofilii, nazywanej skazą krwotoczną. Krew chorych na nią ludzi krzepnie o wiele wolniej niż u zdrowych. To oznacza, że każde przerwanie naczynia krwionośnego może u nich zamienić się w groźny krwotok. Przyczyny hemofilii Pod jedną nazwą kryją się trzy choroby, mające wspólną etiologię. Przyczyną hemofilii A, hemofilii B i hemofilii C jest niedobór czynników krzepnięcia. To białka inicjujące powstanie skrzepu w miejscu uszkodzenia naczynia krwionośnego. Dla każdego z rodzajów hemofilii chodzi o inne białko. W każdym przypadku jednak jest ono kodowane tylko przez jeden gen. Dlatego hemofilię zalicza się do chorób jednogenowych. Geny kodujące czynniki krzepnięcia znajdują się na chromosomie płciowym X. Dlatego zdecydowana większość chorych to mężczyźni, którzy mają tylko jeden chromosom X. Kobiety, mające dwa chromosomy X, najczęściej są jedynie nosicielkami choroby, którą przekazują potomstwu. Hemofilia B, czyli choroba Świąt Bożego Narodzenia W 1952 r. w świątecznym wydaniu czasopisma naukowego „British Medical Journal” znalazł się opis choroby, na którą cierpiał pięciolatek Stephen Christmas. Od jego nazwiska – a także daty wydania czasopisma – powstało określenie choroba Christmasa. Tak nazywa się hemofilię B, wywoływaną przez niedobór czynnika krzepnięcia IX. Medycyna precyzyjna – terapia rodem z science-fiction. Czy badania DNA doprowadzą do przełomu w leczeniu? Medycyna precyzyjna to podejście, oparte na postępie w badaniach genetycznych i analizie danych. Niesie przełomowe możliwości w leczeniu chorób i może obalić tradycyjne metody praktykowania... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/medycyna-precyzyjna-na-czym-polega-terapia-spersonalizowana-czy-badania-genetyczne-doprowadza-do-przelomu-w-leczeniu-chorob-fot-getty-images-864275d.jpeg" width="938" height="527" alt="Medycyna precyzyjna: na czym polega terapia spersonalizowana? Czy badania genetyczne doprowadzą do przełomu w leczeniu chorób? (fot. Getty Images)" title="Medycyna precyzyjna: na czym polega terapia spersonalizowana? Czy badania genetyczne doprowadzą do przełomu w leczeniu chorób? (fot. Getty Images)" /> To rzadsza postać tej choroby. Hemofilię B ma 15 proc. wszystkich chorych. Natomiast w całej populacji zapada na nią jedna osoba na 40–50 tys. Leczenie polega na regularnym podawaniu koncentratów zawierających brakujący czynnik krzepnięcia. Kiedyś lekarze starali się przede wszystkim zatamować krwawienie. Teraz terapia skupia się już na tym, by zapobiec powstawaniu krwotoków. Następny etap leczenia hemofilii Wczesna diagnoza i nowoczesne leki – regularnie przyjmowane – poprawiają zarówno jakość, jak i długość życia chorych. Jednak nie usuwają przyczyny choroby. To mogłaby zrobić dopiero terapia genowa. Czyli dostarczenie organizmowi prawidłowego przepisu na brakujące białko w postaci DNA. Lek tego rodzaju został właśnie zarejestrowany w Stanach Zjednoczonych. To Hemgenix opracowany przez firmę CSL Behring. Preparat wykorzystuje wektor wirusowy – czyli specjalnie spreparowanego, łagodnego wirusa – który przenosi do komórek wątroby DNA zawierające przepis na czynnik krzepnięcia IX. Informacja genetyczna jest następnie powielana, dzięki czemu organizm produkuje więcej brakującego białka. Jaka jest skuteczność preparatu, który jest podawany tylko raz? W badaniu z udziałem 54 chorych zaobserwowano istotny wzrost poziomu czynnika krzepnięcia IX. Zanotowano też zmniejszenie się ilości krwotoków o połowę w ciągu roku od podania leku. Rekordowa cena leku Lekarstwo jest jednak ultradrogie. Dawka Hemgeniksu kosztuje 3,5 mln dol. Czyni to preparat najdroższym lekiem świata. Dotychczasowy rekordzista – Zolgensma, lek na rdzeniowy zanik mięśni, czyli SMA – kosztował ok. 2,1 mln dol. Jednak – co istotne – obecne metody terapii, wymagające stałego podawania czynników krzepnięcia, też generują bardzo wysokie zsumowane koszty. Jeśli więc okaże się, że jednorazowa terapia genowa z użyciem Hemgeniksu byłaby zdolna uwolnić dużą grupę pacjentów od regularnego przyjmowania leków, gra może być warta świeczki. Leki sieroce – co to jest? Hemgenix jest jednym z tzw. leków sierocych. Tak nazywamy leki dla osób cierpiących na rzadkie choroby, których – bez odpowiednich zachęt ze strony państwa – nie opłacałoby się opracowywać ani produkować. W Stanach Zjednoczonych w 1983 r. przyjęto ustawę Orphan Drug Act, której celem było skłonienie firmy farmaceutyczne do szukania lekarstw na najrzadsze choroby. Pozwala ona ubiegać się o dofinansowanie, nieraz wielomilionowe, badań nad takimi lekami. Producent może też otrzymać monopol na jego sprzedaż. Najdroższy lek na świecie trafi na loterię. Rodzice chorych dzieci zbulwersowani Zolgensma – lek, którego jednorazowa terapia kosztuje 2,1 mln dolarów, ma zostać rozlosowany wśród chorych. Nietypowy pomysł koncernu produkującego lek spotkał się z ostrą krytyką wśr... Firma CLS Behring, jak wiele innych, skorzystała z możliwości, jakie daje to prawo. W zamian za wyprodukowanie Hemgeniksu otrzymała siedmioletni monopol na sprzedaż medykamentu w Stanach Zjednoczonych. O tym, czy preparat zostanie dopuszczony w krajach Unii Europejskiej, zadecyduje natomiast Europejska Agencja Leków. W Polsce dorośli chorujący na hemofilię objęci są Narodowym Programem Leczenia Chorych na Hemofilię i Pokrewne Skazy Krwotoczne. Szacuje się, że w kraju jest ok. 6 tys. pacjentów żyjących z tą chorobą. Źródła: ScienceAlert, CSL Behring, gov.pl, Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Roboty usunęły bakterie z płuc myszy. Czy w przyszłości miniaturowe maszyny zastąpią tabletki i zastrzyki?
Rój mikroskopijnych robotów pływających usunął bakterie z płuc zainfekowanych myszy. Podobne terapie mogą być w przyszłości wykorzystywane w leczeniu śmiertelnego bakteryjnego zapalenia płuc u ludzi.
W tym artykule: Roboty zbudowane z glonów przenoszą antybiotyki Pierwsze testy nowej terapii zakończone sukcesem Roboty pozwalają na zastosowanie mniejszej dawki antybiotyku Potrzebne są dalsze badania nad leczniczymi robotami Medyczne roboty mogą pomóc w leczeniu nowotworów Pseudomonas aeruginosa to bakteria zwana pałeczką ropy błękitnej. U ludzi często wywołuje zapalenie płuc następujące po podłączeniu do respiratora. Teraz uczonym udało się ją usunąć z płuc myszy. Zastosowali eksperymentalną terapię z wykorzystaniem biologicznych mikrobotów. Roboty zbudowane z glonów przenoszą antybiotyki To miniaturowe roboty pokryte warstwą nanocząsteczek zawierających antybiotyki. Same mikroboty zbudowane są z komórek glonów. Pozwala to maszynom na poruszanie się w płucach, co jest kluczem do ukierunkowanego i skutecznego leczenia. Natomiast nanocząsteczki antybiotyków umieszczonych na komórkach glonów zostały zbudowane z maleńkich polimerowych kulek. Pokryto je błoną komórkową z neutrofili, czyli jednej z odmian białych krwinek. Błona ta neutralizuje cząsteczki zapalne wytwarzane przez bakterie i własny układ odpornościowy organizmu. Co ważne, po wykonaniu zadania zarówno nanocząsteczki, jak i glony ulegają naturalnej degradacji. Pierwsze testy nowej terapii zakończone sukcesem Test przebiegł nad wyraz pomyślnie. Wszystkie zainfekowane i leczone dzięki mikrobotom myszy pokonały chorobę. Natomiast te z grupy kontrolnej, które nie otrzymały żadnego leczenia, zmarły w ciągu trzech dni od zainfekowania. Antybiotyki pójdą w odstawkę? Może zastąpić je glina stosowana przez kanadyjskich Indian Glinka z zatoki Kisameet Bay w Kolumbii Brytyjskiej zabija bakterie, z którymi nie radzą sobie antybiotyki - informuje serwis „EurekAlert”. – Dzięki danym uzyskanym z testu na myszach widzimy, że mikroroboty mogą potencjalnie poprawić skuteczność antybiotyków. To pozwoli wyeliminować patogeny bakteryjne i uratować życie większej liczby pacjentów – mówi kierujący badaniami Victor Nizet, profesor pediatrii na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Diego. Roboty pozwalają na zastosowanie mniejszej dawki antybiotyku Oczywiście technologia jest wciąż na dość wczesnym etapie badań. Jednak zebrane dane są bardzo obiecujące. Zadowolenie badaczy budzi przede wszystkim fakt, że dzięki mikrobotom udało się dostarczyć lek precyzyjnie w to miejsce, w którym był potrzebny. Naukowcy ustalili również, że leczenie z wykorzystaniem mikrobotów było bardziej skuteczne niż dożylne wstrzyknięcie antybiotyków. Aby osiągnąć ten sam efekt terapeutyczny, wstrzyknięta dawka leku musiała być 3000 razy wyższa niż dawka przeniesiona przez komórki glonów. Potrzebne są dalsze badania nad leczniczymi robotami Naukowcy są przekonani, że stworzona przez nich metoda może być użyteczna w leczeniu pacjentów oddychających dzięki respiratorom, u których często dochodzi do zapalenia płuc wywołanego pałeczką ropy błękitnej. Tym bardziej, że mikroboty mogą być dostarczane bezpośrednio do płuc poprzez rurkę w tchawicy. Po pierwszych udanych testach zespół badaczy zamierza skupić się na tym, w jaki sposób mikroboty wchodzą w interakcje z układem odpornościowym. Zanim technologia zostanie przetestowana na ludziach będą konieczne też kolejne próby na większych zwierzętach. – Naszym celem jest stworzenie technologii ukierunkowanego dostarczania leków do trudniej dostępnych części ciała, takich jak płuca – mówi inżynier chemik Liangfang Zhang z Uniwersytetu Kalifornijskiego San Diego. – Chcemy to zrobić w sposób, który jest bezpieczny, łatwy, trwały i dostosowany biologicznie do ludzkiego organizmu. Medyczne roboty mogą pomóc w leczeniu nowotworów Ukierunkowane dostarczanie leków z wykorzystaniem mikrobotów może pomóc w leczeniu trudnych, wyniszczających chorób. Może np. stanowić skuteczną alternatywę dla chemioterapii przeciwnowotworowej. Mikroboty mogą przezwyciężać ograniczenia związane z podawaniem nanoleków. Te maleńkie maszyny, o wielkości zaledwie 0,1–100 μm, mogą bardziej bezpośrednio i aktywnie zwalczać nowotwory. TEN robot leczy sprawniej i taniej niż ludzie własnymi rękoma. Pracuje we Wrocławiu Operacje robotem chirurgicznym da Vinci zmniejszają koszty leczenia pacjenta. Sprawiają, że chory szybciej odzyskuje sprawność i powraca do normalnego życia – ocenia prof. Wojciech Witkiewi... W przeciwieństwie do pasywnych nośników leków w formie nanocząstek, mikroroboty mogą być zaprojektowane tak, aby przenikały zarówno przez zdrowe, jak i zmienione nowotworowo tkanki. Mikroroboty mogą precyzyjnie dostarczać lek do zmiany nowotworowej, jednocześnie chroniąc specyfik przed rozcieńczeniem przez płyny ustrojowe. Mikroboty mogą być pomocne również w chirurgii. Mogą na przykład wykonywać mikrooperacje w trudno dostępnych miejscach lub pomóc wykonać precyzyjne obrazowanie zmienionych tkanek. Źródła: Nature Materials, Uniwersytet Kalifornijski w San Diego. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Zmarł pacjent, któremu przeszczepiono serce genetycznie zmodyfikowanej świni. Co dalej z przełomową terapią?
Eksperymentalny zabieg przeszczepienia człowiekowi serca od świni zakończył się porażką. Pacjent nie żyje.
W tym artykule: Przeszczep serca od świni był ostatnią szansą dla pacjenta Genetycznie modyfikowane świnie mają tkanki podobne do ludzkich Lekarzom udało się wcześniej połączyć nerkę świni z ciałem człowieka Świńska nerka pracowała dobrze, ale serce świni zawiodło – Dzięki modyfikacjom genetycznym wkrótce będzie możliwe przeszczepianie ludziom narządów pobranych od świń – zapowiadał w 2021 roku dr David Ayares, szef działu naukowego firmy bioinżynieryjnej Revivicor, należącej do koncernu United Therapeutics. Takie przeszczepy, zwane ksenotransplantacjami, mogłyby rozwiązać problem braku dawców organów, z którym borykają się lekarze na całym świecie. Teraz jednak wiadomo, że nie będzie to takie proste. Dwa miesiące temu chirurdzy z powodzeniem wszczepili serce genetycznie zmodyfikowanej świni 57-letniemu mężczyźnie. Teraz jednak pacjent zmarł. Przeszczep serca od świni był ostatnią szansą dla pacjenta Pod koniec 2021 r. warunkowe pozwolenie na przeszczep między świnią a człowiekiem wydała amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA). Operacja odbyła się w piątek 7 stycznia. O jej rezultacie lekarze z Akademii Medycznej Maryland poinformowali dopiero po kilku dniach, gdy stan pacjenta się ustabilizował. Serce świni w człowieku? Na razie wszczepiono je pawianowi. Działało 2 lata Przeszczepione pawianowi świńskie serce funkcjonowało przez ponad dwa lata – informuje pismo “Nature Communications”. Biorcą przeszczepu serca świni był David Bennett, 57-latek z Maryland. Kilka miesięcy przed zabiegiem spędził przykuty do łóżka, stale podpięty do aparatury podtrzymującej życie. Jego serce nie było na tyle wydolne, aby mogło poradzić sobie bez wsparcia. Ze względu na zły stan zdrowia, mężczyzna został uznany za niekwalifikującego się do tradycyjnego przeszczepu, pochodzącego od ludzkiego dawcy. – To był wybór między śmiercią a poddaniem się temu przeszczepowi – mówił Bennett dzień przed operacją. – Chcę żyć. Wiem, że to strzał w ciemno, ale to moja jedyna szansa – dodawał. Po udanym przeszczepie serca świni pacjent pozostawał pod stałą obserwacją. Lekarze monitorowali jego stan, aby ustalić, czy nowy narząd działa prawidłowo oraz czy i kiedy mężczyzna będzie mógł opuścić szpital. Niestety, kilka dni temu jego stan zaczął się pogarszać. 8 marca David Bennett zmarł. Przyszłość przełomowej terapii stanęła pod znakiem zapytania. – David walczył dzielnie do samego końca – powiedział Bartley Griffith, chirurg, który przeprowadził przeszczep. Genetycznie modyfikowane świnie mają tkanki podobne do ludzkich Świnia, której serce otrzymał Bennett, należała do stada firmy Revivicor. Było to zwierzę poddane modyfikacji genetycznej i „zaprojektowane” tak, aby wyeliminować gen odpowiedzialny za produkcję substancji zwanej alfa-gal. Jej pełna nazwa brzmi galaktozaalfa-1,3-galaktoza. CRISPR, czyli zmiana kodu DNA. "Mamy władzę nad wszelkimi gatunkami, o jakiej nam się nigdy nie śniło" Naukowcy wykorzystują CRISPR do naprawiania poważnych wad dziedzicznych, z którymi od lat ludzkość podejmuje bezskuteczną walkę. Metoda szybkiego zmieniania szyfru życia może nam dać wyj.. Alfa-gal to związek chemiczny znajdujący się w większości błon komórkowych ssaków, który jednak nie występuje u naczelnych, w tym u ludzi. Nasz układ odpornościowy rozpoznaje go jako ciało obce i wytwarza przeciwciała, co prowadzi do odrzucenia świńskiego narządu natychmiast po przeszczepie. Lekarzom udało się wcześniej połączyć nerkę świni z ciałem człowieka Jesienią 2021 r. przeprowadzono udany „tymczasowy przeszczep” nerki od zmodyfikowanego genetycznie zwierzęcia ze stada Revivicor. Lekarze połączyli wówczas nerkę świni z ludzkim organizmem. Narząd podjął prawidłową pracę. Zabieg przeprowadzono w centrum medycznym Uniwersytetu Nowojorskiego Langone Health. Zespół chirurgów i lekarzy zaangażowanych w badanie podkreślał, że nie można mówić o pełnym przeszczepie, bo nerka pobrana od świni nie została wszczepiona żywemu biorcy. Co więcej, przez cały czas trwania obserwacji pozostawała poza ciałem człowieka. Jak długo mózg jest aktywny po śmierci? Nowe badanie przynosi interesujący wątek Historia zna przypadki dekapitacji, po których głowy zabitych w ten sposób ludzi były jeszcze przez pewien czas... aktywne. Ruszające się oczy, grymasy twarzy, próby mówienia. Czy to jednos... Jak to możliwe? Przełomowy eksperyment przeprowadzono na anonimowym pacjencie, u którego stwierdzono śmierć mózgu. Pacjent był zarejestrowanym dawcą narządów, a rodzina wyraziła zgodę na wykonanie nietypowej procedury. Świńska nerka pracowała dobrze, ale serce świni zawiodło Chirurdzy podłączyli nerkę świni do kilku dużych naczyń krwionośnych pacjenta. Następnie przez 54 godziny obserwowali reakcje zachodzące w samym narządzie i organizmie biorcy. Ponieważ nerka przez cały czas pozostawała poza ciałem pacjenta, chirurdzy mogli pobierać próbki tkanek do badań oraz monitorować jej stan. Ostatecznie lekarze mogli ogłosić sukces – świńska nerka nie została odrzucona przez organizm człowieka i podjęła właściwą pracę, filtrując krew i produkując mocz. – Funkcjonowała całkowicie normalnie. Nie doszło do natychmiastowego odrzucenia, którego się obawialiśmy – powiedział dr Robert Montgomery, który kierował zespołem chirurgicznym. „Nowa twarz Katie”. Reportaż National Geographic o najmłodszej w USA pacjentce, która otrzymała całkowity przeszczep twarzy Ekipa National Geographic - dzięki bezprecedensowej zgodzie ze strony Kliniki Cleveland w Ohio - przez ponad dwa lata dokumentowała przełomową procedurę medyczną w sposób, jaki nigdy wcześn... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/nowa-twarz-katie-national-geographic-publikuje-reportaz-o-najmlodszej-w-usa-pacjentce-ktora-otrzymala-calkowity-przeszczep-twarzy-044b03b.jpeg" width="479" height="700" alt="„Nowa twarz Katie”: National Geographic publikuje reportaż o najmłodszej w USA pacjentce, która otrzymała całkowity przeszczep twarzy." title="„Nowa twarz Katie”: National Geographic publikuje reportaż o najmłodszej w USA pacjentce, która otrzymała całkowity przeszczep twarzy." /> Śmierć pacjenta po przeszczepie serca od świni to zła wiadomość. Nie wiadomo, czy terapia będzie skuteczna u ludzi. Jest natomiast bardzo potrzebna. Według oficjalnych danych, w samych Stanach Zjednoczonych na przeszczep czeka obecnie 110 tys. osób (w Polsce blisko 2 tys.). Ponad 6 tys. pacjentów każdego roku umiera, nie doczekawszy się zabiegu. Międzygatunkowe przeszczepy mogą pomóc w opanowaniu tego kryzysu. Hodowanie świń jako dawców narządów może też okazać się nieakceptowalne społecznie, szczególnie w dobie rosnącej popularności weganizmu i apeli o zaprzestanie przemysłowej hodowli zwierząt. – Możliwe jednak, że jeśli uda nam się rozwiać obawy dotyczące dobrostanu zwierząt, takie rozwiązanie znajdzie poparcie w społeczeństwie – powiedziała Karen Maschke, badaczka z Hastings Center, która ma opracować zalecenia etyczne dla pierwszych badań klinicznych na ludziach. Źródło: BBC.
Muzyka łagodzi obyczaje? Nie tylko. Uśmierza także ból u chorych na raka
Muzykoterapia pomaga łagodzić dolegliwości bólowe, a także zmniejszać lęk i zmęczenie u pacjentów cierpiących na nowotwory.
Naukowcy z Drexel University w Filadelfii (USA) przyjrzeli się wynikom 52 badań, w których wzięło udział 3731 osób ze zdiagnozowanym nowotworem. W przypadku 23 analiz pacjenci brali udział w spersonalizowanych sesjach muzykoterapii, a 29 prac koncentrowało się na badaniu wpływu nagrań muzycznych wręczanych pacjentom przez lekarzy lub pielęgniarki. Po porównaniu wyników badacze ustalili, że wszystkie rodzaje terapii wykorzystującej muzykę redukowały u pacjentów objawy lękowe oraz w dużym stopniu wpływały na zmniejszenie stopnia odczuwanego bólu (określanego przez pacjentów w kwestionariuszach). Nieco mniejszy, ale zauważalny wpływ muzykoterapia miała na poziom odczuwanego zmęczenia, a także obniżenie ciśnienia tętniczego. "Te wyniki sugerują, że słuchanie muzyki może nie tylko poprawić jakość życia pacjentów, ale także zmniejszyć potrzebę sięgania po środki przeciwbólowe oraz być może skrócić czas regeneracji i czas hospitalizacji. Mamy nadzieję, że zachęci to pracowników służby zdrowia do zalecania muzykoterapii pacjentom chorym na raka" - komentuje autorka badań dr Joke Bradt. Źródło: PAP Zobacz kolejny odcinek naszego serialu "Warto spróbować" - tym razem nasza reporterka podejmuje wyzwania kajakarstwa górskiego! View oEmbed on the source website
Świńska grypa- Zamknięte przejścia graniczne
Ambasada Rzeczpospolitej Polskiej w Bratysławie poinformowała o zamknięciu przejść pomiędzy Słowacją a Ukrainą.
Polski MSZ podobnie jak słowacki, sugeruje rozważenie podróży na Ukrainę. Ponadto zaleca się, aby w trakcie ewentualnej podróży na Ukrainę zachować szczególną ostrożność, przede wszystkim w zakresie higieny, a także ograniczyć przebywanie w miejscach z dużą koncentracją osób. Informuje się również podróżnych, że na przejściach granicznych z Ukrainą mogą tworzyć się kolejki, co związane jest ze szczegółowymi kontrolami po stronie ukraińskiej. W związku z epidemią grypy A(H1N1) na Ukrainie strona słowacka 2.11.br. częściowo zamknęła dwa małe przejścia graniczne (Velke Slemence oraz Ubla) dla ruchu osobowego. Ruch samochodowy oraz kolejowy między obydwoma krajami nie został ograniczony. Na największe przejścia graniczne z Ukrainą wysłani zostali lekarze, którzy wraz z celnikami wybiórczo będą kontrolować przekraczające je osoby. Z inicjatywy słowackiego MSZ strona słowacka przekazała na Ukrainę 200 tys. masek ochronnych. Źródło: Ambasada Rzeczpospolitej Polskiej w Bratysławie Zobacz więcej, sprawdź jakie są objawy świńskiej grypy na www.czytogrypa.pl