National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-06-25T10:01:09.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: W sobotę nad Ziemią przeleci ogromna planetoida. Obiekty o takich parametrach mijają nas bardzo rzadko
items: Fundamentalne pytanie o ŻYCIE. Rój teleskopów LIFE poszuka go poza Ziemią
items: 18 maja warto spojrzeć w niebo. Ziemię czeka bliskie spotkanie z nowo odkrytą planetoidą
items: W Polsce uruchomiono nowy radioteleskop monitorujący Słońce. Sfinansowała go Europejska Agencja Kosmiczna
items: Pierścień gazu wokół młodej gwiazdy zaskoczył astronomów. Teleskop pokazał gigantyczną strukturę
items: Astronomowie zarejestrowali długookresowy sygnał radiowy. Nie wiadomo, co go wysyła
items: Podziemny japoński teleskop zapoluje na widma gwiazd. Umarły nim powstała Ziemia
items: W Białkowie uruchomiono ROSIE. To coś więcej niż kolejny teleskop
items: Ma masę miliona Słońc i czarną dziurę w sercu. Nowo odkryty ciemny obiekt należy do nieznanej wcześniej klasy
items: Pierwsza mapa kosmosu w 102 długościach fal podczerwieni! To początek nowej ery w astronomii
items: Światło sprzed 13 miliardów lat. Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba odkrywa supernową z początków Wszechświata
items: Ludzkość planuje umieścić na orbicie 560 000 satelitów. To sprawi, że teleskopy staną się bezużyteczne
items: Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba odkrył pierwsze gwiazdy, jakie powstały we Wszechświecie – twierdzą badacze z USA
items: Jak średniowieczny mnich z Oksfordu wykorzystał światło, by poznać pochodzenie gwiazd? Poznajcie pioniera astronomii
items: Obserwatorium kosmiczne odebrało „bat-sygnał” z odległości 10 tysięcy lat świetlnych
items: Największy polski radioteleskop w tarapatach. Nie uzyskał finansowania
items: Czy zarejestrowane przez teleskop Webba tzw. Małe Czerwone Kropki są najwcześniejszymi czarnymi dziurami?
items: Teleskop Webba przyjrzał się międzygwiezdnej komecie 3I/ATLAS. Uczeni wykryli coś nietypowego
items: „Oko Saurona” w kosmosie – tolkienowskie odkrycie astronomów
items: Czy mamy dowody na istnienie życia poza Ziemią? Nowy teleskop może to rozstrzygnąć
items: Rubin ma oko na Planetę 9? Teleskop, który może zmienić podręczniki
items: Zobaczcie pierwsze zdjęcia z nowego gigantycznego teleskopu – Obserwatorium Very C. Rubin
items: Planetoida 2024 YR4 nie daje o sobie zapomnieć. Szanse, że uderzy znów się zwiększyły
items: Zostań domowym astronomem i pomóż NASA badać galaktyki
items: W kosmosie przetestowano najdłuższy koronograf świata. Będzie wywoływał zaćmienia Słońca

W sobotę nad Ziemią przeleci ogromna planetoida. Obiekty o takich parametrach mijają nas bardzo rzadko
type: item
date: 2026-06-25T10:00:47.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: obserwacje
subject: planetoidy
subject: teleskop
description: Jeśli kiedykolwiek marzyłeś o tym, by zobaczyć na własne oczy potężną kosmiczną skałę pędzącą przez Układ Słoneczny, to w ten weekend nadarzy się ku temu doskonała okazja. Już w najbliższą sobotę (27.06) w bliskim sąsiedztwie Ziemi przemknie masywna planetoida.
encoded: Mowa o planetoidzie oznaczonej w katalogach astronomicznych jako (152637) 1997 NC1. Została ona odkryta niemal trzy dekady temu, w 1997 roku. Astronomowie z Europejskiej Agencji Kosmicznej mają dobre wieści – skrupulatnie wyliczyli jej trajektorię, co pozwala całkowicie wykluczyć ryzyko kolizji z Ziemią. Co więcej, do obserwacji obiektu wystarczy najzwyklejsza lornetka! Obiekt znajdzie się w punkcie maksymalnego zbliżenia z naszą planetą dokładnie 27 czerwca 2026 roku o godzinie 13:14 czasu polskiego (po zapadnięciu zmroku także powinno być ją widać), więc przygotuj sprzęt i zobacz na żywo zjawisko, które zdarza się raz na kilka lat. Co to za obiekt i jak daleko minie Ziemię? Planetoida przemknie w naszym sąsiedztwie z prędkością niemal 9 km/s (co daje ponad 32 000 km/h). Dystans, jaki będzie dzielił ją od Ziemi, wyniesie około 2,56 miliona kilometrów. W terminologii badawczej określa się to mianem bliskiego przelotu (ang. close approach), jednak w rzeczywistości odległość ta to około 6,66 średniego dystansu pomiędzy Ziemią a Księżycem. Największą zagadką pozostają dokładne gabaryty kosmicznej skały. Naukowcy szacują jej wielkość na podstawie albedo, czyli parametru odbijania światła słonecznego. Początkowo zakładano, że współczynnik ten dla omawianej planetoidy wynosi od 5% do 25%, co dawałoby potężny obiekt o średnicy od 750 do nawet 1650 metrów. Pojawiają się jednak analizy sugerujące znacznie wyższe albedo (na poziomie sięgającym 60%). Oznaczałoby to, że powierzchnia planetoidy odbija światło niezwykle intensywnie i w rzeczywistości mamy do czynienia ze znacznie mniejszym obiektem, który jedynie wydaje się tak duży z perspektywy ziemskich instrumentów. Jak i kiedy przygotować się do obserwacji? Juan Luis Cano z Biura Obrony Planetarnej ESA zaznacza, że obiekty o podobnych parametrach mijają naszą planetę stosunkowo rzadko – średnio raz na kilka lat. To czyni sobotni przelot wyjątkową okazją dla miłośników nocnego nieba. Aby dostrzec przemykającą planetoidę, nie …

GettyImages-1328315245-323eb49.jpg
width: 4501
height: 3372

Fundamentalne pytanie o ŻYCIE. Rój teleskopów LIFE poszuka go poza Ziemią
type: item
date: 2026-06-23T06:41:54.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: egzoplanety
subject: nasa
subject: teleskop
subject: życie
description: Czy jesteśmy sami we Wszechświecie? A może po prostu nie znamy jeszcze metody zdolnej odnaleźć pozaziemskie formy życia? Te pytania stoją u samej podstawy badań i eksploracji kosmosu. Niedawno Instytut Badań Kosmicznych im. W.M. Kecka opublikował raport opisujący misję Large Interferometer For Exoplanets (LIFE), która – jak mają nadzieję jej twórcy – pomoże udzielić ostatecznej odpowiedzi na to fundamentalne pytanie.
encoded: Wielkie obserwatoria naziemne i kosmiczne nieustannie przeczesują niebo. Ale nawet te najlepsze, jak Teleskop Kosmiczny Jamesa Webba (JWST), dostarczyły jedynie kuszących przebłysków informacji o atmosferach innych światów. To wciąż niewystarczająco dużo, by jednoznacznie stwierdzić, czy istnieje tam życie w formie, jaką znamy. Być może wsparciem dla tych badań stanie się obserwatorium kosmiczne ARIEL tworzone przez Europejską Agencję Kosmiczną. Ten teleskop, przy którym pracują też uczeni z Centrum Badań Kosmicznych PAN, ma zbadać atmosfery tysiąca planet pozasłonecznych i zrobić to z niebywałą precyzją. Jednak wedle raportu W.M. Keck Institute for Space Studies (Caltech) pod tytułem „Exploring Exoplanets with Interferometry”, jeden teleskop to za mało. Należy zbudować całą konstelację współpracujących ze sobą teleskopów kosmicznych. Konstelacja pięciu statków kosmicznych Raport opisuje misję Large Interferometer For Exoplanets (LIFE), która – jak mają nadzieję jej twórcy – pomoże udzielić ostatecznej odpowiedzi na fundamentalne pytanie astronomii i astrobiologii. Misja miałaby obejmować pięć statków kosmicznych poruszających się w swobodnej formacji. Używając techniki zwanej interferometrią zerującą (ang. nulling interferometry), statki te wydobywałyby słabe sygnatury cieplne planet skalistych spośród oślepiającego blasku ich gwiazd macierzystych. Cztery statki-teleskopy należałoby rozmieścić w konfiguracji o kształcie X, z regulowanymi liniami bazowymi od 10 do 600 metrów, a piąty centralny statek łączy zbierane wiązki światła. Teleskopy mają badać niebo w zakresie średniej podczerwieni. W zakresie długości fal 4–18,5 mikrometra różnica jasności między gwiazdą a egzoplanetą podobną do Ziemi spada z około dziesięciu miliardów (w świetle widzialnym) do około dziesięciu milionów. Gazowe biosygnatury Co ważniejsze, właśnie w tym zakresie para wodna, dwutlenek węgla, ozon, metan i podtlenek azotu wykazują swoje najsilniejsze spektralne linie absorpcyjne. Żaden istniej…

egzoplaneta-2a951ad.jpg
width: 8000
height: 5337

18 maja warto spojrzeć w niebo. Ziemię czeka bliskie spotkanie z nowo odkrytą planetoidą
type: item
date: 2026-05-14T08:45:58.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: asteroida
subject: obserwacje
subject: teleskop
subject: układ słoneczny
subject: ziemia
description: To będzie gratka nie tylko dla zawodowych astronomów, ale i obserwatorów amatorów. Nowo odkryta planetoida 2026 JH2 przeleci zaledwie 90 000 kilometrów od powierzchni Ziemi. Będzie widoczna nawet przez prosty teleskop.
encoded: Odkryta zaledwie kilka dni temu planetoida wkrótce będzie widoczna na niebie, osiągając jasność 11,5 magnitudo podczas swojego bardzo bliskiego przelotu obok Ziemi. Znajdzie się tak blisko, że powinna być widoczna dla obserwatorów przy użyciu stosunkowo skromnego sprzętu. Jak odkryto 2026 JH2? Astronomowie na całym świecie, a także zautomatyzowane systemy stale skanujące niebo, nieustannie wypatrują obiektów potencjalnie niebezpiecznych dla Ziemi, przemieszczających się przez nasz Układ Słoneczny. Celem jest przewidzenie wszelkich możliwych zagrożeń, ale często trafiają się obiekty nie stanowiące żadnego niebezpieczeństwa, za to niezwykle interesujące. Kilka dni temu astronomowie z kilku obserwatoriów, m.in. Mount Lemmon Survey i Farpoint Observatory w Eskridge, zaobserwowali nowy obiekt. Wstępne obliczenia jego orbity pokazują, że przeleci bardzo blisko orbity Ziemi, co czyni go obiektem bliskim Ziemi (Near Earth Object, NEO), klasy Apollo. To grupa planetoid które krążą wokół Słońca po orbitach dłuższych od orbity Ziemi, ale w pewnym miejscu przecinających trajektorię naszej planety. Kiedy i jak blisko przeleci 2026 JH2? W miarę dalszych badań 2026 JH2 na pewno poznamy jej rozmiar, ale już teraz wiadomo, że jej przelot przewidywany jest na poniedziałek, 18 maja 2026 roku. Jak blisko przeleci i czy jest powód do niepokoju? Jak zwykle w takich przypadkach – nie. Choć w kategoriach kosmicznych obiekt zbliża się niewiarygodnie blisko, nic nie wskazuje, by miał uderzyć w Ziemię. Zbliży się na odległość 0,00064-0,00058 jednostki astronomicznej (j.a.) do Ziemi (j.a. to średnia odległość Ziemi od Słońca). Wcześniej przeleci też w odległości około 0.00284 j.a od Księżyca. Gdy przeliczymy to na kilometry, przelot wygląda znacznie mniej niepokojąco. W momencie największego zbliżenia 2026 JH2 będzie znajdowała się około 90 000 kilometrów od powierzchni Ziemi. To ok. 24 procent średniej odległości między Ziemią a Księżycem. Krótko mówiąc: 2026 JH2 minie naszą planetę, a my będ…

asteroida-przeleci-kolo-ziemi-84cf409.jpeg
width: 3840
height: 2160

W Polsce uruchomiono nowy radioteleskop monitorujący Słońce. Sfinansowała go Europejska Agencja Kosmiczna
type: item
date: 2026-04-24T07:02:03.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: słońce
subject: teleskop
description: W Obserwatorium Astronomicznym w Białkowie uruchomiono stację badawczą wyposażoną w sześciometrową antenę radiową. Jej celem jest nieustanne monitorowanie pogody kosmicznej. Za tą inwestycją stoi Europejska Agencja Kosmiczna, a za wykonaniem – polscy eksperci z Uniwersytetu Wrocławskiego oraz z firmy ITTI.
encoded: – ROSIE (Radio Observations of the Solar Indicative Emissions) podkreśla rosnącą rolę, jaką Polska odgrywa w europejskich działaniach na rzecz monitorowania pogody kosmicznej – napisał w komunikacje ESA Juha-Pekka Luntama, dyrektor Biura Pogody Kosmicznej ESA. Polscy eksperci ds. pogody kosmicznej Zdaniem eksperta polski przemysł kosmiczny i środowisko akademickie odgrywają również wiodącą rolę w nadchodzącej misji satelitarnej SAWA. Zapewni ona dodatkowe źródło danych w czasie zbliżonym do rzeczywistego na temat stanu atmosfery z orbity. Juha-Pekka Luntama odnosił się tutaj do opracowywanego w Polsce m.in. przez Centrum Badań Kosmicznych PAN nanosatelity mającego badać termosferę Ziemi. Dane zbierane przez SAWA będą zasilać modele i usługi dostarczające alerty dotyczące pogody kosmicznej, narzędzia prognostyczne oraz inne produkty bazujące na danych solarnych. Jednak to dopiero opracowywana misja, natomiast ROSIE działa aktywnie od 10 marca. Antena radioteleskopu skierowana jest w stronę Słońca. Dwa szybkie spektrografy radiowe filtrują napływające fale radiowe w celu monitorowania dwóch konkretnych częstotliwości, które stanowią użyteczne wskaźniki aktywności słonecznej. Częstotliwości te są często nazywane „wskaźnikami radiowymi Słońca”. Służą jako wiarygodne przybliżenia emisji promieniowania ekstremalnego ultrafioletu, którego nie można obserwować bezpośrednio z powierzchni Ziemi, a które odgrywa istotną rolę w jonizacji oraz ogrzewaniu górnych warstw atmosfery ziemskiej. Jak ochronić satelity? W związku z tym, że ocieplenie klimatu powoduje rozszerzanie się atmosfery, dochodzi do wypychania satelitów znajdujących się na niskiej orbicie ziemskiej z ich ustalonych trajektorii. Uwzględnienie tych zakłóceń ma kluczowe znaczenie dla bezpiecznego zarządzania ruchem kosmicznym oraz zapobiegania kolizjom na orbicie. Istotne jest również to, że wywołana promieniowaniem słonecznym jonizacja zachodząca w górnych warstwach atmosfery może osłabiać, opóźniać lub zakłócać sy…

nowy-radioteleskop-monitorujacy-Slonce-f0381a4.jpg
width: 2813
height: 1875

Pierścień gazu wokół młodej gwiazdy zaskoczył astronomów. Teleskop pokazał gigantyczną strukturę
type: item
date: 2026-04-02T09:17:34.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: NatGeoBN
subject: obserwacje
subject: teleskop
description: Pierścień gazu wokół protogwiazdy wykrył zespół z Kyushu University i Kagawa University, analizując obserwacje obiektu MC 27/L1521F. Naukowcy opisują strukturę nieco cieplejszą od otoczenia i wiążą ją z „wyrzutami” materii oraz magnetyzmem dysku protogwiazdowego.
encoded: MC 27/L1521F to zimne, gęste skupisko gazu w Obłoku Molekularnym w Byku, jednym z najbliższych nam „żłobków” gwiezdnych. To właśnie tam badacze od dekady śledzą najwcześniejsze etapy narodzin gwiazd, zwykle ukrytych za zasłoną pyłu i gazu. Radioteleskop Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) w Chile pozwala zajrzeć za tę barierę i zobaczyć, jak materia organizuje się wokół dopiero rosnącej protogwiazdy. W polu widzenia pojawiła się struktura, która natychmiast zwraca uwagę skalą: pierścień gazu o średnicy rzędu 1000 jednostek astronomicznych (150 mld km). W praktyce oznacza to rozmiar wielokrotnie przekraczający zasięg orbit planet w Układzie Słonecznym. Co istotne, ten pierścień nie jest jedynie „bardziej gęstą” częścią obłoku. Dane wskazują, że gaz w jego obrębie jest nieco cieplejszy od otoczenia, jakby coś dopiero co pobudziło go do intensywniejszego ruchu i podniosło temperaturę. Gdy pole magnetyczne wypycha gaz i energię na zewnątrz Zespół interpretuje ten obraz jako ślad gwałtownej reorganizacji w bardzo młodym układzie. Protogwiazda rośnie, zasysając materiał z otoczenia, a jednocześnie otaczający ją dysk gazowo-pyłowy pozbywa się nadmiaru energii i części ładunku magnetycznego. W tym scenariuszu dysk nie jest spokojną, płaską strukturą, która powoli gęstnieje. To środowisko dynamiczne, w którym materia i pole magnetyczne potrafią przemieszczać się skokowo. Mechanizm ma dwa kluczowe elementy. Po pierwsze, dochodzi do wyrzutów materii oraz strumienia magnetycznego z rejonu dysku. Po drugie, taka gwałtowna redystrybucja może generować fale uderzeniowe, które ogrzewają gaz, pozostawiając po sobie cieplejszy ślad w obserwacjach. Badacze porównują to zjawisko do serii krótkich, intensywnych „kichnięć”, dzięki którym młoda gwiazda uwalnia nadmiar energii i może dalej rosnąć w sposób sprzyjający stabilnemu formowaniu. – Bardzo nas zaskoczyły te wyniki, ponieważ nie spodziewaliśmy się znaleźć tak wyraźnego pierścienia. Byłem tak podekscytowany, że napis…

pierscien-wokol-mlodej-gwiazdy-df31939.jpg
width: 3267
height: 2326

Astronomowie zarejestrowali długookresowy sygnał radiowy. Nie wiadomo, co go wysyła
type: item
date: 2026-03-19T09:34:21.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: obserwacje
subject: teleskop
description: Jego okres wynosi 2147,27 sekundy, co odpowiada około 35,79 minutom, a źródło sygnału znajduje się na niskiej szerokości galaktycznej. Korzystając z radioteleskopu Australian SKA Pathfinder (ASKAP) astronomowie odkryli nowe długookresowe przejściowe źródło radiowe, które otrzymało oznaczenie ASKAP J142431.2–612611 (w skrócie ASKAP J1424). Co może generować taki sygnał?
encoded: „Donosimy o odkryciu nowego długookresowego przejściowego źródła radiowego, oznaczonego jako ASKAP J142431.2–612611, wykrytego w ramach przeglądu Evolutionary Map of the Universe (EMU) prowadzonego przy użyciu teleskopu ASKAP. Źródło to wykazuje okres emisji wynoszący 2147,27 s (≈35,79 min) oraz silnie spolaryzowaną emisję radiową” – można przeczytać we wstępie do artykułu opublikowanego w serwisie preprintów Arxiv. Osiem dni aktywności Naukowcy wskazują, że ASKAP J1424 charakteryzuje się stabilnym profilem impulsu w trakcie około ośmiodniowego okresu aktywności, po którym emisja zanika. Sygnał wykazuje niemal 100% polaryzację w całym profilu impulsu, z przejściem od polaryzacji eliptycznej do liniowej. – Nie wykryto żadnego odpowiednika źródła w zakresie optycznym ani podczerwonym w dostępnych danych archiwalnych. Na podstawie porównania z innymi znanymi długookresowymi przejściowymi źródłami radiowymi sugerujemy, że ASKAP J1424 może być związany z układem podwójnym zawierającym białego karła, w którym emisja jest napędzana oddziaływaniami magnetycznymi – napisali australijscy naukowcy. Grupie badawczej przewodzi dr Joshua Preston Pritchard, radioastronom w Australia Telescope National Facility (ATNF) należącym do CSIRO oraz laureat nagrody Emerging Leaders in Astronomy Software Development Prize przyznanej przez Astronomical Society of Australia (ASA). Długookresowe przejściowe źródła radiowe Zacznijmy od tego, czym są długookresowe przejściowe źródła radiowe (LPT, long-period transients)? Jest to nowo odkryta klasa obiektów astronomicznych, które emitują silne impulsy promieniowania radiowego w bardzo regularnych, długich odstępach czasu. W przeciwieństwie do pulsarów, które „błyskają” co kilka sekund lub milisekund, te obiekty wysyłają sygnały co dziesiątki minut, a nawet kilka godzin. Niektóre obserwacje sugerują, że tego typu sygnały mogą pochodzić z rotujących gwiazd neutronowych o ekstremalnie silnych polach magnetycznych, czyli tzw. magnetarów. Ewentualnie …

sygnal-radiowy-1-aa70c93.jpg
width: 1726
height: 1181

Podziemny japoński teleskop zapoluje na widma gwiazd. Umarły nim powstała Ziemia
type: item
date: 2026-03-17T06:58:52.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: gwiazda neutronowa
subject: Gwiazdy
subject: japonia
subject: teleskop
description: Tysiąc metrów pod górą Ikeno w rejonie Kamioka w mieście Hida w Japonii znajduje się cylindryczny zbiornik wypełniony 50 tysiącami ton wody. Dzięki ostatniej modernizacji ten wodny teleskop polujący na neutrina stał się wystarczająco czuły, by wykryć słabą „poświatę” wszystkich eksplodujących gwiazd we Wszechświecie.
encoded: Niewielu astronomów ma tyle szczęścia co Duńczyk Tycho Brahe. Ten znakomity naukowiec mógł na własne oczy obserwować jasną supernową, która rozświetliła niebo w 1572 roku i była widoczna przez kolejne dwa lata. Te potężne kosmiczne eksplozje, często jaśniejsze niż cała galaktyka, w naszej galaktyce zdarzają rzadko. Ocenia się, że mniej niż jeden procent gwiazd jest na tyle masywnych, by zakończyć swe życie jako supernowa. Mowa o gwiazdach o masach co najmniej około ośmiokrotnie większej od masy Słońca. Neutrino, niewidzialna cząstka W całym rozległym Wszechświecie do eksplozji supernowych dochodzi nawet raz na sekundę. Ale nawet, jeśli uda się nam dostrzec niektóre z nich dzięki coraz potężniejszym teleskopom, to dostrzeżony rozbłysk stanowi jedynie niewielką część całej historii. Większość energii supernowej jest unoszona przez neutrina – niemal niewidzialne cząstki, często nazywane „cząstkami duchami”, ponieważ przenikają przez niemal wszystko, co napotkają na swojej drodze. W każdej jednej sekundzie miliardy tych widmowych cząstek przechodzą przez nasze ciała. Niektóre z nich podróżowały przez kosmos ponad 10 miliardów lat, zanim dotarły na Ziemię. Naukowcy nauczyli się wykrywać neutrina. Dzięki niezwykle potężnemu teleskopowi zakopanemu głęboko pod ziemią w Japonii, astronomowie mogą wkrótce uchwycić ślad tych gwiezdnych „duchów” – a wraz z nim pozostałości po eksplozjach gwiazd, które zginęły nawet 10 miliardów lat temu. Wszystko dzięki modernizacji japońskiego teleskopu Super-Kamiokande (Super-K, ang. Super-Kamioka Neutrino Detection Experiment), która znacząco zwiększyła jego zdolność wykrywania neutrin pochodzących z supernowych. Złapane w wodzie Super-K jest wielkoskalowym wodnym detektorem tzw. promieniowania Czerenkowa. Promieniowanie Czerenkowa powstaje, gdy naładowana cząstka porusza się w ośrodku szybciej niż światło w tym ośrodku, tworząc charakterystyczny stożek promieniowania wykorzystywany w detekcji cząstek elementarnych. Głównym elementem instala…

skhighres-fb197d7.jpg
width: 3872
height: 2592

W Białkowie uruchomiono ROSIE. To coś więcej niż kolejny teleskop
type: item
date: 2026-03-12T13:46:49.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: obserwatorium
subject: słońce
subject: teleskop
description: Słońce to potężna gwiazda, która jest co prawda życiodajna, ale jednocześnie może zagrażać ziemskiej technologii. W Białkowie pod Wrocławiem stanął nowoczesny instrument, który będzie nas przed tym ostrzegać. Radioteleskop ROSIE to kluczowy krok w stronę kosmicznej niezależności Unii Europejskiej.
encoded: Słońce nieustannie emituje promieniowanie radiowe. Niektóre zjawiska słoneczne bywają jednak niezwykle gwałtowne. Silne wybuchy na powierzchni gwiazdy mogą uszkodzić satelity, ale nie tylko – bywają one również groźne dla sieci energetycznych na Ziemi. Takie incydenty uderzają zatem w infrastrukturę krytyczną państw. Dotychczas Europa w dużej mierze polegała na danych na temat takich zagrożeń od zewnętrznych dostawców. Uzależnienie to stwarzało ryzyko w sytuacjach kryzysowych. Dlatego powstał projekt ROSIE, którego efektem jest nowy radioteleskop, który właśnie oddano do użytku w Obserwatorium Astronomicznym w Białkowie, które należy do Uniwersytetu Wrocławskiego. Nowy rozdział w polskiej astronomii Oficjalne testy radioteleskopu odbyły się 9 marca 2026 roku. Przeprowadziła je specjalna komisja ekspertów z ESA. Wyniki testów zostały zaakceptowane bez zastrzeżeń. Już 10 marca 2026 roku odbyło się uroczyste uruchomienie instrumentu. W wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele ESA oraz Polskiej Agencji Kosmicznej. Obecni byli również władze Uniwersytetu Wrocławskiego oraz twórcy urządzenia. Wynikiem projektu jest gotowy i działający system monitoringu. Dane z ROSIE będą udostępniane wszystkim zainteresowanym instytucjom w UE. Pozwolą one na generowanie alertów o zagrożeniach kosmicznych. Ten projekt można uznać za ogromny sukces polskiej myśli technicznej i naukowej. Wrocławscy naukowcy udowodnili, że potrafią realizować strategiczne projekty dla całej Europy. Dolny Śląsk stara się teraz o lokalizację Centrum Technologicznego ESA. Co wiemy o ROSIE? – Nowy radioteleskop wyposażony jest w antenę o średnicy 6 m oraz w dwa wysokiej klasy odbiorniki/digitizery, mogące rejestrować w każdym z obserwowanych kanałów do 1000 widm na sekundę, każde widmo o rozdzielczości 8192 punkty – wylicza prof. Paweł Rudawy z Instytutu Astronomicznego UWr. Jest on autorem projektu programu ROSIE oraz osobą odpowiedzialną za jego praktyczną realizację. Reflektor anteny wykonano z litych paneli …

uuuuuu-dbadb0b.jpg
width: 1600
height: 1071

Ma masę miliona Słońc i czarną dziurę w sercu. Nowo odkryty ciemny obiekt należy do nieznanej wcześniej klasy
type: item
date: 2026-01-14T09:32:22.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: czarna dziura
subject: odkrycia
subject: teleskop
description: 11 miliardów lat świetlnych od nas znajduje się nie stwierdzona nigdy wcześniej struktura. Całkowicie ciemne i tajemnicze ciało o masie miliona Słońc i z możliwą czarną dziurą w centrum, zostało odkryte w 2025 roku tylko dzięki swojemu grawitacyjnemu oddziaływaniu. Do badań zaprzęgnięto Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba, który przyjrzy się tajemniczemu obiektowi w podczerwieni.
encoded: W ubiegłym roku astronomowie zaobserwowali potężne zakłócenie grawitacyjne wynikające z obecności nieznanej struktury. Zakłócenie odkryto w tzw. układzie soczewkowania grawitacyjnego o sygnaturze JVAS B1938+666. Obiekt jest teraz pod intensywną obserwacją astronomów. Soczewkowanie grawitacyjne a ogólna teoria względności Przypomnijmy: soczewkowanie grawitacyjne jest zjawiskiem przewidzianym przez ogólną teorię względności opublikowaną przez Alberta Einsteina w 1915 roku. Zjawisko to zachodzi, gdy światło z obiektu znajdującego się w tle przechodzi przez obszar zakrzywienia czasoprzestrzennego wywołanego przez masywny obiekt na pierwszym planie. Soczewka grawitacyjna sprawia, że prosta linia światła staje się zakrzywiona. Zjawisko to pozwala nie tylko zobaczyć odległe obiekty, ale także ocenić, jak rozłożona jest masa samym układzie soczewkującym. Opisywana soczewka grawitacyjna JVAS B1938+666 składa się z masywnych ciał znajdujących się w odległościach od 6,5 do 11 miliardów lat świetlnych oraz z opisywanej tajemniczej ciemnej struktury, będącej najodleglejszym elementem. Aby dowiedzieć się więcej o soczewce, astronomowie spróbowali odtworzyć rozkład masy w tym obiekcie, ustalając tak zwany „profil gęstości”. Czarna dziura, czy ciemna materia? – Próba rozróżnienia składników masy tak odległego, niskomasywnego obiektu za pomocą soczewkowania grawitacyjnego była niezwykle trudna, ale jednocześnie niesamowicie ekscytująca – napisała w oświadczeniu kierująca zespołem specjalistka ds. soczewkowania grawitacyjnego z Max Planck Institute for Astrophysics w Niemczech, dr Simona Vegetti. – Za każdym razem, gdy myślałam, że już w pełni zrozumieliśmy ten fascynujący układ, pojawiała się kolejna niespodzianka. Właśnie ta kombinacja trudności oraz tajemniczości sprawia, że ten obiekt jest tak fascynujący – dodała badaczka. Prowadzona przez dr Vegetti grupa porównała dane zebrane przez szereg teleskopów, w tym przez Green Bank Telescope, z różnymi modelami ciemnej materii. Okazał…

czarna-dziura-23c437d.jpeg
width: 5472
height: 3648

Pierwsza mapa kosmosu w 102 długościach fal podczerwieni! To początek nowej ery w astronomii
type: item
date: 2025-12-30T14:16:56.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: kosmos
subject: mapy
subject: nasa
subject: teleskop
description: Teleskop NASA SPHEREx zaskoczył naukowców – kilka miesięcy po starcie misji powstała pierwsza mapa całego nieba, wykonana w aż 102 długościach fal podczerwonych. Dla astronomów to fantastyczna wiadomość na koniec roku.
encoded: Spis treści: Dlaczego SPHEREx zagląda w przeszłość Wszechświata? Jak SPHEREx tworzy mapy, które odsłaniają niewidzialne? Czego naukowcy szukają w danych z SPHEREx? Wystrzelony w pierwszej połowie tego roku teleskop kosmiczny SPHEREx bardzo szybko udowodnił, że jest wyjątkowo potężnym narzędziem astronomicznym. Wystarczyło kilka miesięcy pracy, by z danych uzyskanych przez to kosmiczne obserwatorium skompilować pierwszą mapę całego nieba wykonaną w 102 długościach fal podczerwonych. Znajdują się na niej również obiekty niewidoczne dla ludzkiego oka. Jakie tajemnice odkryje przed nami SPHEREx? Dlaczego SPHEREx zagląda w przeszłość Wszechświata? Gdy w kwietniu tego roku informowaliśmy o starcie misji NASA SPHEREx, nie przypuszczaliśmy nawet, że to nowoczesne obserwatorium pracujące w świetle widzialnym i bliskiej podczerwieni tak szybko i dobitnie zademonstruje swoje możliwości. A potrafi naprawdę wiele! Akronim misji – SPHEREx – odnosi się do Spectro-Photometer for the History of the Universe, Epoch of Reionization and Ices Explorer i oznacza: spektrofotometr do badania historii Wszechświata, epoki rejonizacji oraz lodów kosmicznych. Jak widać, już w samej nazwie zawarta jest idea sięgnięcia do okresu tuż po Wielkim Wybuchu, gdy Wszechświat dopiero się tworzył. Zadanie, jakie postawili przed tym kosmicznym okiem jego twórcy, jest wymagające. Teleskop ma zmapować całe niebo w 102 zakresach podczerwieni, zebrać dane o genezie pierwszych galaktyk i kluczowych składnikach życia w naszym kosmicznym otoczeniu. Chociaż promieniowanie podczerwone nie jest widzialne, na mapie zostało ono przedstawione za pomocą kolorów umownych. Gorący wodór oznaczono kolorem niebieskim, pył kosmiczny – czerwonym, a gwiazdy – zielonym, niebieskim i białym. Część map uwypukla odległe galaktyki i gwiazdy w dysku Drogi Mlecznej poprzez usunięcie emisji pyłu i gorącego gazu. Inne natomiast koncentrują się na mgławicach, obszarach formowania gwiazd oraz złożonych cząsteczkach organicznych, które od…

e1a-SPHERExallskystarsandgas-dust20251227234114-4fc9f5f.jpeg
width: 1920
height: 1080

Światło sprzed 13 miliardów lat. Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba odkrywa supernową z początków Wszechświata
type: item
date: 2025-12-12T07:52:17.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: odkrycia
subject: supernowa
subject: teleskop
subject: wszechświat
description: JWST bada początki Wszechświata i pierwsze obiekty, jakie pojawiły się po Wielkim Wybuchu. Do katalogu odkrytych przez niego gwiazd, galaktyk i pierwotnych czarnych dziur, właśnie udało się dołączyć najstarszą supernową. Eksplozja miała miejsce zaledwie 730 milionów lat po narodzinach Wszechświata.
encoded: W pierwszy dzień świąt, 25 grudnia 2025 roku, miną równo cztery lata od wyniesienia w przestrzeń Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba (JWST). To „kosmiczne oko ludzkości” obserwuje Wszechświat w podczerwieni, dzięki czemu może badać najwcześniejsze obiekty, jakie pojawiły się po Wielkim Wybuchu. Odkrył galaktyki z pierwszych kilkuset milionów lat po Wielkim Wybuchu, dziesiątki bardzo wczesnych czarnych dziur i aktywnych jąder galaktyk, całkowicie zmieniając obraz najwcześniejszej fazy formowania się Wszechświata. Do tego pokaźnego katalogu możemy teraz dołączyć najstarszą zaobserwowaną supernową, czyli eksplozję starej i masywnej gwiazdy. Podczas tego kosmicznego wydarzenia gwiazda na krótko rozjaśnia się o miliardy razy, a jej materia jest wyrzucana w przestrzeń kosmiczną. Rozbłysk z początków Wszechświata Supernowej towarzyszył potężny rozbłysk promieniowania gamma (GRB), świadczący o zniszczeniu masywnej gwiazdy i prawdopodobnie o narodzinach czarnej dziury o masie gwiazdowej. – W ciągu ostatniego półwiecza udało się zarejestrować zaledwie kilka rozbłysków gamma pochodzących z pierwszego miliarda lat istnienia Wszechświata. Właśnie dlatego to najnowsze zdarzenie jest tak bardzo ekscytujące — powiedział Andrew Levan z Uniwersytetu Radboud w Holandii oraz Uniwersytetu w Warwick w Wielkiej Brytanii. Pierwszym krokiem do odkrycia rozbłysku, a co za tym idzie – supernowej, były dane z francusko-chińskiego satelity SVOM. 14 marca tego roku wykrył on błysk promieniowania gamma. Po 90 minutach to samo zdarzenie, lecz w zakresie rentgenowskim, zarejestrowało kosmiczne obserwatorium Swift. Jedenaście godzin później Nordycki Teleskop Optyczny na La Palmie dostrzegł słaby blask poświaty rozbłysku, powstający, gdy materia wyrzucona przez umierającą gwiazdę zderza się z otaczającym gazem. Cztery godziny później Bardzo Duży Teleskop (VLT) w Chile potwierdził przesunięcie ku czerwieni równe 7,3 — potwierdzające, że obserwujemy wydarzenie sprzed 13 miliardów lat! Możliwości Kosmicz…

najstarsza-supernowa-08922c5.jpg
width: 2000
height: 1775

Ludzkość planuje umieścić na orbicie 560 000 satelitów. To sprawi, że teleskopy staną się bezużyteczne
type: item
date: 2025-12-04T11:51:34.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: kosmiczny teleskop hubble'a
subject: satelity
subject: teleskop
subject: wszechświat
description: Dużą część wiedzy na temat tego, co dzieje się w kosmosie, mamy dzięki pracy teleskopów. Nie tylko tych ogromnych, które badają najdalsze zakamarki Wszechświata, ale także tych mniejszych, a nawet… domowych. NASA ostrzega, że plan wypuszczenia na orbitę pół miliona nowych satelitów sprawi, że niemal wszystkie obrazy wykonane przez teleskopy kosmiczne staną się zanieczyszczone.
encoded: Światło emitowane przez satelity coraz częściej umieszczane na ziemskiej orbicie zakłóca pracę teleskopów. W najbliższym czasie może pojawić się ich nawet pół miliona, a naukowcy biją na alarm: to zagraża przyszłości ciemnego, nocnego nieba, które dobrze znamy. Czy czekają nas zmiany? Ile satelitów krąży wokół Ziemi? Według badania opublikowanego w czasopiśmie „Nature”, liczba satelitów na niskiej orbicie okołoziemskiego od 2019 roku gwałtownie wzrosła – z 2000 do 15 000. Wiele z nich stanowi część internetowej konstelacji Starlink należącej do miliardera Elona Muska. Ale to dopiero początek. Jeśli wszystkie plany złożone obecnie zostaną zaakceptowane, a satelity z nimi związane umieszczone w kosmosie, to do końca lat 30. XXI wieku na orbicie Ziemi znajdzie się nawet 560 000 satelitów. To wzrost o ponad 3500%. Jak często satelity zakłócają obraz? Badania zespołu dr Przemysława Mroza z Obserwatorium Astronomicznego UW wykazały, że w 2019 roku smugi satelitów pojawiały się na 0,5% zdjęć wykonanych o zmierzchu i świcie przez Zwicky Transient Facility. Już w 2021 roku było to 20% zdjęć, a prognozy na 2027 rok sugerują, że niemal każde zdjęcie wykonane w tych warunkach będzie zawierało smugi satelitów. Czemu satelity zagrażają teleskopom? Na potrzeby badania naukowcy zasymulowali wpływ pół miliona satelitów na teleskopy kosmiczne. Udowodnili, że satelity odbijające światło mogą wpływać na aż 96% zdjęć wykonanych przez trzy wielkie teleskopy: SPHEREx należący do NASA, ARRAKIHS należący do Europejskiej Agencji Kosmiczne i Xuntian, należący do Chin. Zanieczyszczenia obrazu to nie tylko problem estetyczny, ale także poważna przeszkoda w prowadzeniu badań naukowych. Alejandro Borlaff – główny autor badania – ostrzega, że satelity mogą wyglądać identycznie jak potencjalnie niebezpieczne planetoidy, co znacznie utrudni ich wykrycie i ocenę zagrożenia dla Ziemi. Nawet teleskop Hubble’a, mimo węższego pola widzenia, może mieć zanieczyszczone około jednej trzeciej obrazów. Giganty…

shutterstock2075749987-e558ac1.jpg
width: 3840
height: 2160

Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba odkrył pierwsze gwiazdy, jakie powstały we Wszechświecie – twierdzą badacze z USA
type: item
date: 2025-11-20T06:59:43.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: Gwiazdy
subject: teleskop
subject: wszechświat
description: Pracujący w podczerwieni Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba jest prawdziwym gwiezdnym archeologiem. Jego możliwości pozwalają mu rejestrować światło nieistniejących już, najwcześniejszych obiektów, jakie pojawiły się w naszym Wszechświecie. Trafił też na światło pochodzące z pierwszych gwiazd, powstałych niedługo po Wielkim Wybuchu.
encoded: Jeśli coś w znanym nam Wszechświecie przypomina wehikuł czasu, jest nim światło. Światło naszej dziennej gwiazdy dociera do Ziemi w osiem minut. Czyli Słońce zawsze będziemy widzieli takim, jakim było osiem minut wcześniej. Im dalej w kosmos, tym wartości te się zwiększają. Na przykład gwiazda Betelgeza, najlepsza obecnie kandydatka na supernową, znajduje się około 640 lat świetlnych od nas. Czyli widzimy ją taką, jaką była 640 lat temu. Swoją drogą jest to jeden z powodów pojawiających się sugestii, że Betelgeza już stała się supernową, jednak ze względu na odległość i prędkość światła, nie możemy tego jeszcze dostrzec. Teleskop Jamesa Webba: kosmiczny archeolog Nasze kosmiczne oko, supernowoczesny Teleskop Jamesa Webba (JWST), skanuje niebo w poszukiwaniu światła skrajnie przesuniętego ku czerwieni. Czyli pochodzącego z najodleglejszych, a tym samym z najstarszych obiektów we Wszechświecie. Światło najdalej położonych obiektów badanych przez JWST zostało rozciągnięte ponad 15-krotnie. Bazując na przesunięciu ku czerwieni (redshift) można obliczyć odległość i wiek światła, a co za tym idzie – odległość i wiek obiektu, który je wyemitował. Regularnie pojawiają się kolejne informacje o tym, że JWST odkrył pierwsze galaktyki, a ich wiek co pewien czas przesuwa się o kolejne miliony lat. Jednak to odkrycie pierwszych gwiazd wydaje się bardziej intrygujące. W dodatku amerykańscy astronomowie z Uniwersytetów Columbia i Toledo przekonują, że teleskop już odnalazł te olbrzymie i żyjące wyjątkowo krótko obiekty. Gwiazdy trzeciej populacji – Naprawdę potrzebowaliśmy czułości JWST. Potrzebowaliśmy też stukrotnego powiększenia wywołanego soczewkowaniem grawitacyjnym gromady galaktyk znajdującej się między nami a galaktyką LAP1-B – napisali naukowcy z artykule opublikowanym na łamach „The Astronomical Journal Letters". Pierwsze gwiazdy składały się wyłącznie z wodoru i helu oraz miały bardzo duże masy, dochodzące do 1000 mas Słońca. Żyły krótko i zainicjowały tworzenie się we W…

najstarsze-gwiazdy-df622c4.jpg
width: 1250
height: 704

Jak średniowieczny mnich z Oksfordu wykorzystał światło, by poznać pochodzenie gwiazd? Poznajcie pioniera astronomii
type: item
date: 2025-11-15T09:47:44.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: Gwiazdy
subject: pierwiastki
subject: średniowiecze
subject: teleskop
description: W czasach, w których w Europie dominowała filozofia Arystotelesa, a Wszechświat wyobrażano sobie jako zbudowany z doskonałej i niezmiennej „kwintesencji”, pojawił się ktoś, kto odważył się zatrząść fundamentami poznania. Dominikański mnich Richard Fischacre, bez dostępu do teleskopu, trafnie określił budowę gwiazd i planet, a jego rozważania potwierdzono dopiero po setkach lat. Jak udało mu się tego dokonać?
encoded: W XIII wieku potrzeba było wielkiej odwagi, by zakwestionować teorie Arystotelesa. W Europie dominował pogląd, że wszystko to, co na Ziemi, stworzone jest z czterech pierwiastków – ziemi, ognia, powietrza i wody – a przeciwstawny im jest tzw. „piąty element” czyli „kwintesencja”, która stanowiła doskonały żywioł budujący świat niebios i planet. Dokonał tego jednak mnich z Oksfordu, który wykorzystał swoją wiedzę z optyki, a w szczególności zachowania światła i koloru. Jego rozważania okazały się prekursorskie, prowadząc do rewolucji w zrozumieniu Wszechświata. To opowieść o tym, że wielkie odkrycia wymagają czasem wielkiej odwagi. Z czego zrobione są planety? Richard Fishacre, pierwszy dominikanin wykładający teologię na Uniwersytecie Oksfordzkim, jako jeden z nielicznych naukowców średniowiecza otwarcie kwestionował autorytet Arystotelesa. Zamiast przyjmować istnienie tajemniczej kwintesencji, argumentował, że ciała niebieskie są zbudowane z tych samych czterech elementów, które znajdują się na Ziemi. Chociaż obecnie wiemy, że „elementów”, czyli pierwiastków, jest o wiele więcej, był to rewolucyjny krok w odpowiednią stronę. Jak właściwie angielski mnich dokonał obserwacji o naturze Wszechświata? Podejście dominikanina opierało się na analizie światła i koloru. Fishacre zauważył, że kolor jest właściwością ciał nieprzezroczystych – to jest takich, które z definicji muszą być złożone z co najmniej dwóch z czterech elementów ziemskich. Patrząc w niebo widział, że planety mają własne barwy: np. Mars mienił się na czerwono, a Wenus na żółto. Dla mnicha był to wyraźny znak, że planety i gwiazdy nie są zbudowanego z jakiegoś innego, eterycznego materiału. Te obserwacje były prekursorem przyszłych badań spektroskopowych, chociaż naukowiec nie miał do dyspozycji żadnych przyrządów optycznych poza własnym wzrokiem. Drobiazgowa analiza barw planet i Księżyca Jednym z najmocniejszych argumentów Fishacre’a przeciwko Arystotelesowi był Księżyc. Zauważył on – słusznie z resztą –…

shutterstock1403131478-a1f50f4.jpg
width: 5184
height: 2920

Obserwatorium kosmiczne odebrało „bat-sygnał” z odległości 10 tysięcy lat świetlnych
type: item
date: 2025-11-03T14:30:38.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: teleskop
description: W piątek 31 października, gdy miłośnicy przebieranek, psikusów i słodyczy świętowali Halloween, mierzący 2,6 metra teleskop Obserwatorium Paranal uchwycił kosmicznego nietoperza. A konkretnie sfotografował obłok kosmicznego gazu, który przybrał kształt latającego ssaka. Mgławica ta jest gwiezdnym żłobkiem dla tysięcy nowych gwiazd.
encoded: Mgławica w kształcie nietoperza znajduje się pomiędzy gwiazdozbiorami nieba południowego Cyrkiel i Węgielnica, w odległości około 10 tysięcy lat świetlnych od nas. Jest naprawdę pokaźnych rozmiarów, bo dla obserwatora z Ziemi ma wielkość czterech tarczy Księżyca w pełni. Kosmiczny żłobek Ten olbrzymi obłok gazu i pyłu jest bardzo aktywny. Gaz regularnie zapada się, inicjując tym samym narodziny nowych gwiazd. O takich miejscach mówi się gwiezdne żłobki lub kosmiczne wylęgarnie. Znajdujące się wewnątrz mgławicy nowonarodzone gwiazdy uwalniają dużo energii, co wywołuje intensywne świecenie. Właśnie to można dostrzec na halloweenowym, zarejestrowanym przez teleskop zdjęciu. Intensywnie czerwone miejsca to właśnie młode gwiazdy. Natomiast ciemne włókna, przypominające szkielet nietoperza, to chłodniejsze i gęstsze skupiska gazu i pyłu blokujące światło odległych gwiazd. Na zdjęciu można wyróżnić dwa skatalogowane już obłoki. Prawe skrzydło nietoperza tworzy obłok RCW 94, natomiast jego ciało to obłok RCW 95. Obraz powstawał warstwami. Obserwacje 2,6-metrowego teleskopu prowadzone były na różnych długościach fali, a następnie połączone w jedną kompozycję. Czerwona poświata powstała dzięki obserwacjom w zakresie widzialnym. Na to nałożono obraz w podczerwieni, co pozwoliło lepiej pokazać najgęstsze rejony mgławicy. Europejskie Obserwatorium Południowe Symbol nietoperza to przede wszystkim zdjęcie mające pokazać możliwości teleskopów Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO). To zrzeszająca 16 państw najważniejsza europejska instytucja astronomii naziemnej. Wśród członków ESO jest również Polska z zarządzanym przez Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika PAN Obserwatorium Cerro Murphy znajdującym się, jak pozostałe ośrodki ESO, na pustyni Atakama w Chile. ESO zarządza trzema lokalizacjami obserwacyjnymi w Chile. Są to obserwatoria: La Silla; Paranal; Chajnantor. W Paranal ESO posiada teleskop VLT (Very Large Telescope – Bardzo Duży Teleskop) oraz dwa teleskopy do…

bat-sygnal-4392d50.jpg
width: 2599
height: 1500

Największy polski radioteleskop w tarapatach. Nie uzyskał finansowania
type: item
date: 2025-10-07T13:08:38.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: teleskop
subject: toruń
description: Radioteleskop RT-4 Kopernik, z którego korzystają naukowcy z całej Europy, potrzebuje 1,9 mln zł, by dalej działać. Tyle kosztuje remont kilku kilometrów lokalnej drogi. W obecnym rozdaniu projekt nie otrzymał finansowania, mimo pozytywnej oceny. Naukowcy złożyli odwołanie, ale czas ucieka.
encoded: Ten radioteleskop jest ikoną polskiej astronomii. Jego antena mierzy 32 m średnicy, co czyni go największym w naszym kraju i w tej części Europy. Mowa o radioteleskopie RT-4 Kopernik, z którego pomocą badania prowadzą naukowcy z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Badacze poinformowali w mediach społecznościowych, że Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie przyznało środków na działalność RT4 na kolejne 3 lata. A dopiero co w 2020 roku radioteleskop przeszedł remont. Jaki los czeka ikoniczny radioteleskop? Może się okazać, że od 1 stycznia 2026 roku urządzenie przestanie działać. „Długofalowy, ponad 20-letni projekt obserwacji obłoków protogwiazdowych w pasmach masera metanolowego, czy uruchomione w ostatnich latach monitorowanie źródeł szybkich błysków radiowych zostaną zakończone, grupy naukowe najpewniej się rozpadną” – napisali astronomowie na profilu Radioteleskop Live. Tego typu urządzenia otrzymują wsparcie finansowe na kilka lat. Wniosek badaczy został oceniony bardzo dobrze. Doceniono realizowanie ambitnych zadań z astronomii obserwacyjnej i astrofizyki oraz publikowanie wyników w bardzo dobrych czasopismach naukowych. Jednak w tym konkursie na blisko 190 wniosków infrastrukturalnych pozytywnie oceniono 175. A środki dostało tylko 11. Jest światło w tunelu Toruńscy astronomowie nie poddają się bez walki. – Odwołaliśmy się i mamy nadzieję, że ministerstwo zdanie zmieni. Sytuacja nie grozi od razu wyłączeniem urządzenia, ale musielibyśmy ograniczyć zakres jego badań, nie mielibyśmy także środków na jego ewentualne naprawy – przekazała National Geographic Polska dr Ewa Walusiak-Bednarek z biura prasowego UMK. Mowa o kwocie blisko 1,9 mln złotych, czyli nieco ponad 600 tys. zł na rok. Minister nauki i szkolnictwa wyższego Marcin Kulasek pytany we wtorek w Sejmie przez TVN24 o tę sytuację powiedział, że wniosek UMK zajął 36 miejsce, a 11 – uzyskało finansowanie. – Robimy wszystko, by te pieniądze się znalazły. Pracujemy nad tym. Resort staje na wyso…

TorunRT4telescope2-0fcd215.jpg
width: 3888
height: 2592

Czy zarejestrowane przez teleskop Webba tzw. Małe Czerwone Kropki są najwcześniejszymi czarnymi dziurami?
type: item
date: 2025-09-08T06:51:25.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: czarna dziura
subject: galaktyki
subject: obserwacje
subject: teleskop
description: Kosmiczne oko ludzkości, czyli badający wszechświat w podczerwieni Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba, zajrzał w przeszłość, do tzw. epoki rejonizacji. Zaobserwował tam „Małe Czerwone Kropki”, powstałe około 600 milionów lat po Wielkim Wybuchu. Czy obiekty te mogą być pierwotnymi czarnymi dziurami, zalążkami współczesnych galaktyk?
encoded: Spis treści: Małe czerwone kropki Czy LRD to pierwotne czarne dziury? Masa galaktyki i czarnej dziury Czym mogą być Little Red Dots (Małe Czerwone Kropki, LRD), których ślady odkryło potężne oko wyniesionego 25 grudnia 2021 roku Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba? Jak dowiedzieć się, w jaki sposób wiązały się z rozwojem Wszechświata aż do momentu, w którym jesteśmy? Astronomowie z Uniwersytetu w Cambridge opublikowali właśnie artykuł, w którym przedstawiają analizy jednej z takim Małych Czerwonych Kropek. Konkretnie QSO1. Małe czerwone kropki Zacznijmy od tego, że LRD są niewielkimi punkcikami o skrajnie przesuniętym ku czerwieni widmie. Pochodzą z tzw. epoki rejonizacji, czyli trwającego miliard lat procesu, w którym światło z pierwszych gwiazd i galaktyk rozwiewało gazy wypełniające wczesny Wszechświat, tym samym umożliwiając światłu swobodny przepływ. Ten wczesny okres jest wyjątkowo tajemniczy. A chociaż naukowcy mają kilka hipotez wyjaśniających, w jaki sposób pierwsze gwiazdy, galaktyki i czarne dziury wyłoniły się z pierwotnej ciemności, sprawdzenie tego poprzez obserwacje nie jest proste. Przede wszystkim dlatego, że światło pochodzące z tych najwcześniejszych obiektów zostało rozciągnięte w kierunku czerwonego krańca widma elektromagnetycznego, czyli przesunięte ku czerwieni, dzięki nieustannie trwającej ekspansji Wszechświata. Na szczęście JWST został zaprojektowany do obserwacji światła w tych długościach fal, co czyni go najlepszym narzędziem, jakim dysponujemy, próbując zrozumieć, jak wszystko się zaczęło. Czy LRD to pierwotne czarne dziury? W opisywanym artykule opublikowanym na łamach serwisu preprintów Arxiv, Ignas Juodžbalis z Uniwersytetu Cambridge w Wielkiej Brytanii oraz jego grupa badawcza rozważa, czy LRD mogą być tzw. pierwotnymi czarnymi dziurami, zalążkami galaktyk. Co ciekawe, w przypadku obserwacji LRD QSO1 siła JWST została wzmocniona przez sam Wszechświat. Wszystko dlatego, że pomiędzy LRD a nami znajduje się masywna gromada galaktyk, kt…

pierwotna-czarna-dziura-36c0ae7.jpg
width: 1024
height: 415

Teleskop Webba przyjrzał się międzygwiezdnej komecie 3I/ATLAS. Uczeni wykryli coś nietypowego
type: item
date: 2025-08-27T11:58:58.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: kometa
subject: teleskop
description: Niespodziewanie duże ilości dwutlenku węgla i emisje pary wodnej mimo znacznego oddalenia od Słońca. Teleskop Webba zbiera szczegółowe dane o gościu spoza Układu Słonecznego, czyli komecie 3I/ATLAS. Czy dowiemy się, skąd przybył do nas ten międzygwiezdny podróżnik?
encoded: Spis treści: Gość spoza świata Pióropusze gazu i pyłu Przechwycić międzygwiezdną kometę Nowoczesne obserwatorium działające w zakresie podczerwieni, czyli Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba (JWST), ujawnia niespodziewanie wysokie ilości dwutlenku węgla ulatniającego się z odkrytej w tym roku komety 3I/ATLAS. Astronomie pracujący na danych zebranych przez JWST twierdzą, że ten międzygwiezdny podróżnik jest jedną z najbogatszych w dwutlenek węgla komet, jakie kiedykolwiek zaobserwowano. Może to sugerować, że 3I/ATLAS powstała w środowisku zupełnie innym niż nasz Układ Słoneczny. Gość spoza świata Astronomowie nieustanne obserwują 3I/ATLAS od lipca 2025 roku. Wtedy oficjalnie potwierdzono, że kometa o hiperbolicznej trajektorii z ogromną prędkością przemieszcza się przez nasz układ planetarny. Dotychczasowe obserwacje wskazywały, że ten międzygwiezdny obiekt przypomina dość zwyczajną kometę, jakich wiele jest w Układzie Słonecznym. Jednak obserwacje JWST wykazały, że kometa ma też intrygujące cechy sugerujące egzotyczne pochodzenie. Badacze zwrócili uwagę m.in. na emisję pary wodnej, do której dochodzi w dużo większej odległości od Słońca, niż zazwyczaj obserwuje się w przypadku komet z naszego Układu Słonecznego. Martin Cordiner z Centrum Lotów Kosmicznych im. Goddarda NASA w Marylandzie wraz ze współpracownikami postanowił przyjrzeć się temu bliżej. – Spektroskopia w podczerwieni z użyciem Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba (JWST) daje możliwość zmierzenia składu otoczki oraz określenia głównych czynników napędzających jej aktywność – napisali badacze z jego zespołu we wstępie do artykułu opublikowanego w serwisie Arxiv.org. Pióropusze gazu i pyłu Zespół obserwował 3I/ATLAS na początku sierpnia, gdy kometa znajdowała się w odległości ponad trzech jednostek astronomicznych, czyli trzykrotnie większej niż dystans Ziemi od Słońca. W tej odległości temperatura jest już na tyle wysoka, że zalegający na w kometach lód wodny powinien sublimować, czyli przechodzić bezpośrednio …

kometa-atlas-7eea78c.jpg
width: 970
height: 546

„Oko Saurona” w kosmosie – tolkienowskie odkrycie astronomów
type: item
date: 2025-08-14T11:00:08.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Kosmos
subject: czarna dziura
subject: kosmos
subject: teleskop
description: Astronomowie przez 15 lat analizowali nietypowy obiekt z odległej galaktyki. Stworzony przez nich obraz blazara PKS 1424+240, przypominający „Oko Saurona”, okazał się kluczem do rozwiązania jednej z zagadek astrofizyki.
encoded: Astronomowie uchwycili w kosmosie spektakularny obraz dżetu blazara pochodzący z odległej galaktyki. Z wyglądu przypomina „Oko Saurona” z filmowej adaptacji "Władcy Pierścieni" J.R.R. Tolkiena. Jego obserwacja rozwiązała zagadkę niezwykle silnej emisji promieniowania. Czym jest blazar? Blazar to jedna z najbardziej ekstremalnych form galaktyki aktywnej. W jej centrum znajduje się supermasywna czarna dziura, która pochłania ogromne ilości materii. Blazary emitują silne promieniowanie elekromagnetyczne – od światła widzialnego, przez promieniowanie radiowe, po ultrafiolet, rentgen i fale gamma. Uchwycony na obrazie blazar PKS 1424+240 od dawna wprawiał naukowców w zakłopotanie. Jest najjaśniejszym znanym obiektem emitującym neutrina (co potwierdziło Obserwatorium IceCube). Problem w tym, że jego ruch pozornie wydawał się zbyt wolny jak na źródło tak potężnej energii. Wyjątkowe „Oko Saurona” Odpowiedź przyniosły żmudne, piętnastoletnie obserwacje wykorzystujące system radioteleskopów Very Long Baseline Array (VLBA). To sieć urządzeń rozmieszczonych na całym świecie. Dzięki temu działają one jak ogromny, pojedynczy teleskop wielkości samej planety. Wykorzystując technikę VLBA udało się uzyskać rekordową rozdzielczość i zajrzeć w sam środek dżetu. Efekt jest oszałamiający. – Nigdy nie widzieliśmy czegoś podobnego: niemal idealne toroidalne pole magnetyczne ze złączonym dżetem skierowanym prosto w naszą stronę – mówi lider projektu Yuri Kovalev z Max Planck Institute for Radio Astronomy w Bonn w Niemczech. Obraz, który uzyskali naukowcy, okazał się zaskakująco podobny do oka Saurona z "Władcy Pierścieni". Plazmowy dżet przypomina koncentryczne pierścienie ze „spojrzeniem” skierowanym wprost na Ziemię. Efekt relatywistycznego powiększenia Okazało się, że za pozorne wolne poruszanie się dżetu odpowiada szczególna teoria względności. Przez tzw. efekt Dopplera promieniowanie emitowane przez obiekt poruszający się wprost w stronę obserwatora może zostać rozjaśnione nawet kilku…

astronomers-spot-the-e-3-min1-679e7f3.jpg
width: 1296
height: 1052

Czy mamy dowody na istnienie życia poza Ziemią? Nowy teleskop może to rozstrzygnąć
type: item
date: 2025-07-31T08:28:53.000Z
creator: Marina Koren
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: teleskop
subject: UFO
subject: życie
description: Czy obiekty międzygwiezdne mogą być dowodem na istnienie życia poza Ziemią? Nowe obserwacje z teleskopu Very Rubin przybliżają nas do odpowiedzi. Naukowcy analizują dane z kosmosu, które mogą zmienić nasze rozumienie Układu Słonecznego – i nas samych.
encoded: Spis treści: Nowe odkrycia teleskopu Very Rubin Zagadkowe właściwości międzygwiezdnych obiektów Czy to ślady technologii obcych cywilizacji? Ślady powstawania planet i galaktyczne strumienie W naszym Układzie Słonecznym wszystko należy do Słońca. Choć ukończenie jednego obiegu może zająć lata, każda planeta i każdy księżyc, każda asteroida i kometa, każda drobinka pokruszonego lodu i skały jest grawitacyjnie związana z naszą gwiazdą. To elementy niekończącej się kosmicznej karuzeli. Ale raz na jakiś czas pojawia się coś innego, co – na podstawie dokładnych pomiarów mechaniki orbitalnej – jest wyraźnie niezwiązane grawitacyjnie: międzygwiezdny gość. Obiekt przybywa z przestrzeni międzygwiezdnej, a po krótkiej wizycie w naszym Układzie Słonecznym wraca w niewyobrażalne głębiny. Takie enigmatyczne podróżniki nazywane są obiektami międzygwiezdnymi i przynoszą nam wgląd w część kosmosu, której nigdy wcześniej nie widzieliśmy. Za każdym razem, gdy się pojawiają, wywołują gorączkę obserwacyjną – astronomowie mobilizują inne teleskopy, na Ziemi i w przestrzeni, aby dokładnie zbadać przybysza. Obiekt wydaje się ledwie rozmytą plamką światła, ale astronomowie starają się odkryć jego prawdziwą naturę, zanim zniknie – od podstawowych właściwości (wymiary, skład chemiczny) po szalone możliwości (ślady technologii obcych cywilizacji). Nowe odkrycia teleskopu Very Rubin Do tej pory odkryto tylko trzy obiekty międzygwiezdne, z których najnowszy pojawił się zaledwie w tym miesiącu, z kierunku centrum Drogi Mlecznej. 3I/ATLAS – bo tak nazywa się ten obiekt – obecnie przemieszcza się tuż wewnątrz orbity Marsa, przyciągając uwagę teleskopów na całym świecie. Nowy teleskop, który rozpocznie pełną działalność jeszcze w tym roku, ma szansę odkryć znacznie więcej takich obiektów. Obserwatorium Very C. Rubin, usytuowane na szczycie góry na pustyni chilijskiej, zostało zaprojektowane tak, aby każdej nocy skanować niebo i rejestrować słabe błyski w ciemności – w tym światło słoneczne odbite o…

vera-Rubin-cf4bc97.jpg
width: 2050
height: 1538

Rubin ma oko na Planetę 9? Teleskop, który może zmienić podręczniki
type: item
date: 2025-07-20T11:00:35.000Z
creator: Marina Koren
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: galaktyki
subject: kosmos
subject: nauka
subject: teleskop
description: Teleskop Rubin to przełom w badaniach kosmosu. Jego potężna moc obserwacyjna może odmienić to, co wiemy o Układzie Słonecznym, galaktykach i ciemnej materii. Sprawdź, co już udało się zaobserwować i jakie odkrycia mogą nas jeszcze zaskoczyć.
encoded: Spis treści: Eksplozja danych i wyzwania dla astronomii Czy Dziewiąta Planeta naprawdę istnieje? Rubin może dać odpowiedź Goście spoza Układu Słonecznego pod lupą Rubina Odkrywanie przeszłości Drogi Mlecznej i jej galaktycznych sąsiadów Tropem niewidzialnego. Jak Rubin pomoże zbadać ciemną materię i ciemną energię Teleskop Rubin może odkryć coś, czego nikt się nie spodziewa Na szczycie góry w chilijskiej pustyni Atakama ruszyło działanie jednego z najpotężniejszych narzędzi obserwacyjnych w historii astronomii — Obserwatorium Very C. Rubin. Wyposażone w 3200-megapikselową kamerę wielkości SUV-a i zdolne do wykonywania setek zdjęć każdej nocy przez kolejne dziesięciolecie, nowe obserwatorium zrewolucjonizuje nasze spojrzenie na Wszechświat. Dzięki szerokokątnemu systemowi obserwacji, który co pięć sekund kieruje obiektyw na nowy fragment nieba, teleskop Rubin będzie tworzyć niezwykłe poklatkowe obrazy całej południowej części nieba. Jego lustra, zbierające ogromne ilości światła, umożliwią dostrzeżenie niezwykle słabych i odległych obiektów kosmicznych, a naukowcy mają nadzieję, że pomoże to m.in. w odkryciu legendarnej Planety 9. Nazwany na cześć astronomki Very Rubin, która dostarczyła dowodów na istnienie ciemnej materii, teleskop budzi zachwyt środowiska naukowego i otwiera zupełnie nowy rozdział w badaniach nad tajemnicami Wszechświata. Może przynieść odpowiedzi na wiele pytań, m.in. to, jak powstał Wszechświat. Eksplozja danych i nowe wyzwania dla astronomii Rubin ma rozpocząć pełne działanie jeszcze w tym roku, po zakończeniu ostatnich testów technicznych. Gdzie więc skierować teleskop wart pół miliarda dolarów? Naukowcy przewidują, że obserwatorium odkryje miliony asteroid i komet, kilka milionów supernowych, 17 miliardów gwiazd w Drodze Mlecznej, 20 miliardów galaktyk i inne zjawiska astrofizyczne, które być może nigdy wcześniej nie zostały zaobserwowane. Nasz kosmiczny kielich się przelewa. Inne obserwatoria, zarówno naziemne, jak i kosmiczne, dostarczyły n…

Vera-Rubin-Observatory-11a272d.jpg
width: 2050
height: 1367

Zobaczcie pierwsze zdjęcia z nowego gigantycznego teleskopu – Obserwatorium Very C. Rubin
type: item
date: 2025-06-23T12:12:13.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: obserwacje
subject: teleskop
description: Tuż przed oficjalnym otwarciem obserwatorium imienia astronomki Very C. Rubin mamy szansę obejrzeć pierwszą serię wyjątkowo szczegółowych obrazów Wszechświata. Możliwości obserwacyjne tego nowego teleskopu mają pozwolić na odkrycie w ciągu kolejnej dekady 20 miliardów nowych galaktyk.
encoded: Spis treści: Z odległego kosmosu 40 Księżyców w pełni Na tropie ciemnej materii Różowo-niebieska feeria barw otaczająca miejsce narodzin młodych gwiazd i gęsta grupa naszych sąsiednich galaktyk pojawiają się w pierwszych spojrzeniach na kosmos z obserwatorium im. Very C. Rubin. Budowane od 2014 roku na górze Cerro Pachón w Chile obserwatorium ma zmienić nasze rozumienie wszechświata dzięki bezprecedensowo szczegółowym skanom nocnego nieba. Z odległego kosmosu Pierwszy zestaw zdjęć wykonanych specjalnie zaprojektowaną kamerą cyfrową ukazuje Wszechświat w zaskakujących szczegółach. Naukowcy połączyli siedem godzin obserwacji w jeden obraz, który uchwycił starożytne światło emitowane przez Mgławicę Laguny i Mgławicę Trójdzielną. Te rozległe chmury międzygwiezdnego gazu i pyłu znajdują się odpowiednio w odległości 4350 lat świetlnych i 4000 lat świetlnych od Ziemi. Dwa inne zdjęcia pokazują widok na gromadę Virgo, składającą się z prawie 2000 galaktyk eliptycznych i spiralnych. Jasne gwiazdy z naszego kosmicznego sąsiedztwa świecą wśród rozległych układów gwiazd, gazu i pyłu, utrzymywanych razem przez grawitację. Każda z rozrzuconych kropek w tle reprezentuje odległą galaktykę. Udostępnione właśnie dane zostały zebrane podczas około 10 godzin obserwacji. Tak naprawdę są testami ilustrującymi rodzaje ujęć, które teleskopy są w stanie uchwycić. Warto podkreślić, że to zaledwie 0,5% z 20 miliardów galaktyk, które nowe obserwatorium pozwoli badać przez cały okres swojej działalności. Astronomowie są podekscytowani zarówno zdjęciami testowymi opublikowanymi przez obserwatorium Vera C. Rubin, jak i zbliżającym się otwarciem placówki. 40 Księżyców w pełni – To naprawdę wspaniałe i wyjątkowe narzędzie badawcze. Jego głębia i szerokie pole widzenia pozwolą nam robić szczegółowe zdjęcia gwiazd, zwłaszcza tych słabych – mówi Christian Aganze z Uniwersytetu Stanforda, który wykorzysta dane z obserwatorium do badania powstawania i ewolucji Drogi Mlecznej. – Naprawdę wkraczamy w nową…

vera-a04f5e9.png
width: 900
height: 600

Planetoida 2024 YR4 nie daje o sobie zapomnieć. Szanse, że uderzy znów się zwiększyły
type: item
date: 2025-06-12T09:02:40.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: asteroida
subject: katastrofy
subject: kosmos
subject: księżyc
subject: planetoidy
subject: teleskop
subject: układ słoneczny
subject: ziemia
description: Krążąca w naszym sąsiedztwie planetoida znów przyciąga uwagę naukowców. Najnowsze dane z Teleskopu Jamesa Webba wskazują, że szansa na jej zderzenie z Księżycem znowu wzrosła. Wynosi teraz 4,3%.
encoded: Spis treści 2024 YR4 miała zderzyć się z Ziemią Ziemia jest bezpieczna, ale Księżyc nie Czym są planetoidy? Planetoida 2024 YR4, odkryta stosunkowo niedawno, wzbudziła zainteresowanie naukowców ze względu na początkowo wysokie ryzyko zderzenia z Ziemią w grudniu 2032 roku. Według wstępnych obliczeń szansa kolizji wynosiła 3,1%, co jest niepokojące w kontekście jej rozmiaru. Ma od 53 do 67 metrów średnicy – to porównywalne z asteroidą, która spowodowała eksplozję w Tungusce na Syberii w 1908 roku. Taki obiekt mógłby zniszczyć całe miasto. 2024 YR4 miała zderzyć się z Ziemią Na szczęście dalsze obserwacje za pomocą Teleskopu Jamesa Webba pozwoliły wykluczyć zagrożenie dla Ziemi, redukując prawdopodobieństwo zderzenia niemal do zera. To nie było jednak „ostatnie słowo” 2024 YR4. W kwietniu okazało się że wprawdzie nie uderzy w Ziemię, ale może uderzyć w Księżyc. Jeden ze współautorów raportu z kwietniowych obserwacji za pomocą JWST, Andrew Rivkin, mówił wtedy że prawdopodobieństwo uderzenia 2024 YR4 w Księżyc wynosi 2%. Wkrótce okazało się, że nie 2, ale jednak 3,8%. Ziemia jest bezpieczna, ale Księżyc nie To jednak wciąż nie koniec tej historii. Obserwacje przez teleskop JWST wciąż trwają, a szanse na zderzenie planetoidy z Księżycem znów się zwiększyły. Najnowsze dane z maja podniosły tę wartość do 4,3%. Choć to nadal niewielkie ryzyko, jest ono wystarczająco duże, by wzbudzać zainteresowanie środowiska naukowego. Ewentualne zderzenie nie zagrozi orbicie Księżyca ani jego integralności, ale umożliwi obserwację powstawania dużego krateru w czasie rzeczywistym, co stanowiłoby unikatową okazję badawczą. Planetoida porusza się w taki sposób, że zbliża się do Ziemi co cztery lata, co daje naukowcom kolejną szansę na dokładniejsze obserwacje w grudniu 2028 roku. Wówczas możliwe będzie precyzyjniejsze określenie jej trajektorii i ocena ryzyka kolizji z Księżycem. Na razie obiekt oddalił się na tyle, że nie można prowadzić dalszych obserwacji. Pozostaje nam niepewność i czte…

GettyImages-1489195900-1384a8b.jpg
width: 6000
height: 3375

Zostań domowym astronomem i pomóż NASA badać galaktyki
type: item
date: 2025-05-13T12:40:27.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: astronomia
subject: badania naukowe
subject: galaktyki
subject: nauka
subject: teleskop
description: Oto gratka dla astronomów-amatorów. Można nie tylko wziąć udział w badaniach naukowych, ale i zyskać dostęp do najnowszych obrazów przesłanych przez najbardziej zaawansowane astronomiczne urządzenie na świecie: Teleskop Jamesa Webba.
encoded: Spis treści: Czym jest nauka obywatelska? Galaktyczne ZOO czyli jak zostać domowym astronomem Nowy projekt NASA umożliwia każdemu wzięcie udziału w badaniach naukowych galaktyk. W ramach Galaxy Zoo każdy ochotnik z komputerem i internetem może uzyskać dostęp do tysięcy obrazów przesłanych przez Teleskop Jamesa Webba. A potem przyczynić się do rozwoju nauki, analizując kształt galaktyk sfotografowanych przez JWST. Czym jest nauka obywatelska? Nauka obywatelska (ang. citizen science) to forma współpracy między naukowcami a obywatelami, którzy nie są zawodowymi badaczami. Uczestnicy takich projektów mogą zbierać dane, dokonywać obserwacji, analizować zebrane informacje, a czasem nawet brać udział w formułowaniu pytań badawczych czy interpretacji wyników. Takie działania odbywają się najczęściej w ramach zorganizowanych inicjatyw naukowych prowadzonych przez instytucje badawcze czy uczelnie. Nauka obywatelska znajduje szerokie zastosowanie w takich dziedzinach jak ekologia, biologia, klimatologia, astronomia, archeologia czy ochrona środowiska, gdzie skala zbieranych danych przekracza możliwości pojedynczych zespołów badawczych. Przykłady nauki obywatelskiej to m.in.: iNaturalist – aplikacja i społeczność, w której użytkownicy dokumentują napotkane gatunki roślin, zwierząt i grzybów eBird – globalny projekt prowadzony przez Cornell Lab of Ornithology, w którym obserwatorzy ptaków z całego świata rejestrują swoje obserwacje Zooniverse – platforma internetowa zrzeszająca wiele projektów nauki obywatelskiej z różnych dziedzin, np. klasyfikowanie galaktyk w Galaxy Zoo Galaktyczne ZOO czyli jak zostać domowym astronomem I to właśnie do projektu Galaxy Zoo wchodzącego w skład Zooniverse NASA szuka pomocy u obywateli. Amerykańska agencja kosmiczna zaprasza do udziału w klasyfikowaniu galaktyk uchwyconych przez Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba (JWST). Galaxy Zoo to jeden z największych i najdłużej działających projektów nauki obywatelskiej. W nowej odsłonie projektu ochotnicy ma…

5448534463962cb5016e56k-762f615.jpg
width: 6144
height: 6144

W kosmosie przetestowano najdłuższy koronograf świata. Będzie wywoływał zaćmienia Słońca
type: item
date: 2025-05-13T07:19:55.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: polska
subject: satelita
subject: słońce
subject: teleskop
description: Dwa satelity mają przemieszczać się po specyficznej orbicie po to, by w odpowiednim miejscu ustawić się w formacji pozwalającej na stworzenie sztucznego zaćmienia Słońca. Misja Europejskiej Agencji Kosmicznej Proba-3 przeszła pierwszy test.
encoded: Spis treści: Czym jest koronograf Misja Proba-3 Wszechstronne urządzenie Polski wkład w misję Proba-3 Pierwszy test Na ten moment czekaliśmy już od dekady. Misja Proba-3, której pierwotnym celem było przetestowanie i udoskonalenie lotu satelitów w precyzyjnej formacji, ma też swój wymiar naukowy. I właśnie to połączenie wysokiej technologii z zebraniem trudno dostępnych danych astronomicznych sprawia, że Proba-3 jest tak ekscytującą misją. Czym jest koronograf Chodzi o skonstruowanie najdłuższego do tej pory koronografu, czyli przyrządu do badania słonecznej atmosfery. Co to takiego? Od dziecka uczymy się, że patrzenie bezpośrednio na Słońce to zły pomysł. Silne promieniowanie gwiazdy „oślepia” także aparaturę badawczą. Jeśli jednak tarcza słoneczna zostanie zasłonięta – tak jak podczas zaćmienia, gdy ukrywa się za Księżycem – naukowcy mogą bezpiecznie obserwować koronę, czyli najbardziej zewnętrzną część atmosfery Słońca. Koronograf to urządzenie, które pozwala na wywołanie sztucznego zaćmienia. Misja Proba-3 Dwa mające działać w tandemie satelity Proba-3 zostały wystrzelone z kosmodromu Centrum Kosmicznego Satish Dhawan. W kosmos wyniosła je rakieta PSLV-XL, będąca wersją rakiety Polar Satellite Launch Vehicle (PSLV) z dodatkowymi boosterami, co zapewnia większą moc i precyzyjne umieszczenie satelitów w docelowym punkcie. Trafiły na wysoce eliptyczną orbitę – 600 x 60 530 km przy nachyleniu około 59 stopni – by w odpowiednim miejscu utworzyć formację. Koszt paliwa byłby zbyt wysoki, aby utrzymać formację przez całą orbitę. Dlatego każda orbita zostanie podzielona na sześć godzin manewrów lotu formacyjnego w apogeum i resztę orbity w pasywnym bezpiecznym dryfowaniu. Mówimy o sześciu godzinach tworzenia przez Probę-3 sztucznego zaćmienia Słońca. Oczywiście to zaćmienie będzie widoczne tylko dla instrumentów koronografu, w żaden sposób nie wpłynie na to, co postrzegamy na Ziemi. Jeden z pary satelitów będzie działał jak okulter i przesłaniał tarczę słoneczną, by możl…

Proba-3orbit-bd33eac.jpg
width: 4667
height: 3500