Nowe życie satelitów. Siły Kosmiczne USA planują demonstracje tankowania i serwisowania satelitów wprost na orbicie
Satelity potrzebują paliwa do wykonywania manewrów orbitalnych. Między innymi dlatego czas ich użyteczności jest limitowany. Gdy paliwo się skończy, satelita staje się bezużyteczny i kończy jako kosmiczny śmieć. Od lat trwają prace nad serwisowaniem satelitów w kosmosie. W przyszłym roku ma wystartować testowy, kosmiczny tankowiec. Jak ma to wszystko działać?
Siły Kosmiczne Stanów Zjednoczonych poinformowały, że rozpoczęły przygotowania do demonstracji tankowania i serwisowania satelitów na orbicie geostacjonarnej. W przyszłym roku zamierzają wysłać w kosmos kilka statków działających w ramach dwóch demonstracji usług orbitalnych. Jedna z nich ma przetestować tankowanie satelitów w przestrzeni kosmicznej, a druga sprawdzić, czy pojazd serwisowy będzie w stanie zadokować do innego satelity i manewrować nim. Kosmiczne tankowce W kosmos polecą: statek do transferu paliwa zbudowany przez Astroscale U.S., magazyn paliwa opracowany przez Orbit Fab oraz serwisowy „holownik kosmiczny” firmy Starfish Space. Statki mają zademonstrować technologie określane przez Siły Kosmiczne jako „servicing, mobility and logistics” (serwisowanie, mobilność i logistyka) – kategorię rozwiązań, które według wojskowych liderów mogą okazać się niezbędne. Statek Astroscale o nazwie Provisioner został wyposażony w specjalny zbiornik na paliwo kosmiczne, czyli hydrazynę. Zbiornik może być napełniany i używany wielokrotnie. Provisioner ma za zadnie zatankowanie satelitów Tetra-5. Następnie pojazd serwisowy uzupełni własne paliwo z magazynu Orbit Fab umieszczonego na platformie firmy Impulse Space. Kryptonim USSF-23 Ta testowa Sił Kosmicznych misja o kryptonimie USSF-23 obejmuje także oddzielny eksperyment z udziałem pojazdu serwisowego Otter firmy Starfish Space — niewielkiego autonomicznego statku kosmicznego zaprojektowanego do dokowania i manewrowania satelitami na orbicie. Otter ma zadokować do „nieprzygotowanego” satelity, który pierwotnie nie był projektowany z myślą o serwisowaniu. Siły Kosmiczne chcą wykorzystać ten pojazd do testowania tzw. „augmented maneuver” (wspomaganego manewrowania) – czyli efektywnego dodania napędu i zdolności manewrowych satelitom, które mają ograniczone zapasy paliwa lub własne możliwości manewrowania. O to, dlaczego tego typu manewry orbitalne są wyjątkowo skomplikowane, zapytaliśmy Pawła Paśko, kierownika Sekcji Mechatroniki w firmie PIAP Space. Wiele poziomów komplikacji – Cała procedura wymaga bardzo nietypowych i precyzyjnych technologii i to na różnych poziomach. Tradycyjne satelity są zazwyczaj stacjonarne i rzadko manewrują, a w przestrzeni orientują się względem gwiazd, Słońca i Ziemi. Satelity serwisowe muszą z kolei dużo manewrować, żeby zbliżyć się do innego obiektu, a do tego muszą orientować się względem swojego celu. To wymusza zastosowanie zupełnie innych czujników i napędów – tłumaczy Paśko. – Sam serwis wymaga też specyficznego ładunku użytecznego, takiego jak ramiona robotyczne, chwytaki, mechanizmy dokujące czy interfejsy do transferu paliwa. Wszystkie te technologie trzeba opracować, przetestować i upewnić się, że są niezawodne i bezpieczne – pod żadnym pozorem nie można przecież zderzyć się z satelitą, którego chce się naprawić – wyjaśnia ekspert. Dodaje, że na tym nie koniec trudności, ponieważ układy sterowania satelitów bardzo źle znoszą zmianę środka masy lub pojawiające się drgania. A to podstawowy problem, z którym trzeba się zmierzyć podczas przechwytywania innego satelity. W momencie połączenia nie sterujemy już pojedynczym pojazdem, tylko zestawem dwóch obiektów o znacznie większej masie, z czym system sterowania musi sobie poradzić. Ten sam efekt pojawia się przy przepompowywaniu paliwa – jeden satelita traci na wadze, drugi zyskuje, a samo paliwo „lata” swobodnie w zbiorniku i wcale nie chce łatwo trafić do wlotu pompy. Nie wspominając o tym, że każdy ruch ramienia robotycznego na orbicie porusza całym satelitą – nie ma tam stabilnego punktu oparcia, jaki znamy z Ziemi. Jak widać, wyzwań jest naprawdę mnóstwo. Polacy opracowują własne systemy kosmicznego serwisowania Paweł Paśko podkreśla, że już sam proces złapania innego satelity jest ogromnym wyzwaniem. W momencie kontaktu obiekt natychmiast „ucieka”. Przechwycenie satelity było trudnym zadaniem nawet dla astronautów, co pokazały dawne misje serwisowe realizowane z pokładów wahadłowców – a co dopiero dla maszyny wyposażonej w ramię robotyczne i niewielki komputer pokładowy. Właśnie dlatego przyszłoroczna misja testowa Sił Powietrznych jest tak skomplikowana i tak ważna. Jeśli się powiedzie, będzie to prawdziwy przełom w myśleniu i żywotności satelitów. Polski PIAP Space także zajmuje się tematem serwisowania satelitów na orbicie. – Rozwijamy zarówno ładunki użyteczne, czyli urządzenia do serwisowania (takie jak ramiona i chwytaki), jak i wchodzimy na poziom dostawcy usług serwisowych czy transportu orbitalnego m.in. poprzez projekt RAVEN realizowany wspólnie z ESA. Właśnie negocjujemy kontrakt na dostarczenie chwytaka dla komercyjnej misji serwisowej. Urządzenie to przeszło już m.in. testy na stole granitowym, udowadniając, że potrafi skutecznie złapać innego satelitę w warunkach odzwierciedlających stan nieważkości – podsumowuje kierownik Sekcji Mechatroniki PIAP Space. Jak zawsze trzymamy kciuki za naszych. Źródło: spacenews.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Od viralowego filmu do wakacyjnej rezerwacji. TikTok chce podbić rynek nową funkcją podróżniczą
TikTok już od dawna wpływa nie tylko na trendy w muzyce czy modzie, ale również na sposób planowania podróży. To właśnie tam wielu użytkowników po raz pierwszy widzi viralowe plaże, ukryte restauracje czy hotele z niezwykłymi widokami. Teraz platforma chce pójść o krok dalej i umożliwić internautom nie tylko inspirowanie się podróżniczymi filmami, ale także rezerwowanie atrakcji i noclegów bezpośrednio w aplikacji.
Jeszcze kilka lat temu TikTok kojarzył się głównie z krótkimi filmami rozrywkowymi i internetowymi trendami. Dziś jednak aplikacja coraz mocniej rozwija funkcje związane z zakupami, gastronomią i usługami, próbując zatrzymać użytkowników wewnątrz platformy na jak najdłużej. Najnowszym krokiem firmy jest uruchomienie TikTok GO – nowego rozwiązania skierowanego do osób podróżujących i planujących wakacje. Funkcja ma umożliwić wyszukiwanie oraz rezerwowanie hoteli, lokalnych atrakcji czy wycieczek bez konieczności przechodzenia do zewnętrznych stron internetowych. TikTok GO pozwoli rezerwować podróże bez wychodzenia z aplikacji Nowa funkcja TikTok GO ma całkowicie zmienić sposób planowania podróży przez użytkowników platformy. Rozwiązanie zostało zintegrowane z istniejącą wyszukiwarką TikToka, treściami wideo oraz stronami lokalizacji, dzięki czemu internauci będą mogli przejść od oglądania materiału do rezerwacji hotelu lub atrakcji bez opuszczania aplikacji. TikTok współpracuje przy projekcie z największymi firmami turystycznymi na świecie, w tym Booking.com, Expedia, Viator, GetYourGuide, Tiqets oraz Trip.com. Dzięki temu użytkownicy otrzymają dostęp do noclegów, wycieczek, atrakcji i biletów oferowanych przez globalne platformy działające już na rynku turystycznym. Na razie TikTok GO wystartował w Stanach Zjednoczonych, gdzie aplikacja ma około 200 milionów użytkowników, jednak wiele wskazuje na to, że funkcja może w przyszłości zostać rozszerzona również na inne kraje. Korzystanie z opcji rezerwacji będzie dostępne wyłącznie dla osób pełnoletnich. Przedstawiciele TikToka podkreślają, że nowa usługa ma przede wszystkim skrócić drogę pomiędzy inspiracją a zakupem. Adam Presser, prezes TikTok USDS Joint Venture, podkreślił, że „każdego dnia na TikToku miliony ludzi dowiadują się, gdzie zjeść, gdzie się zatrzymać i co robić dalej”, a TikTok GO „połączy moment inspiracji bezpośrednio z firmami, które za nim stoją”. W praktyce oznacza to, że osoba oglądająca film prezentujący hotel, restaurację czy lokalną atrakcję będzie mogła niemal natychmiast przejść do procesu rezerwacji. Zdaniem firmy właśnie w tym kierunku zmieniają się dziś nawyki podróżnych, szczególnie młodszych użytkowników, którzy coraz częściej planują wyjazdy na podstawie treści oglądanych w social mediach, a nie tradycyjnych przewodników czy wyszukiwarek internetowych. TikTok liczy również na to, że nowa funkcja pomoże lokalnym biznesom skuteczniej docierać do nowych klientów. TikTok chce zmienić sposób planowania wakacji i zarabiania w sieci Uruchomienie TikTok GO może okazać się ważnym krokiem nie tylko dla branży turystycznej, ale również dla samych twórców internetowych. Platforma coraz mocniej rozwija bowiem model, w którym influencerzy nie tylko inspirują odbiorców, ale również bezpośrednio uczestniczą w sprzedaży usług i produktów. Dzięki nowej funkcji autorzy materiałów podróżniczych będą mogli dodawać do filmów linki prowadzące bezpośrednio do rezerwacji hoteli, atrakcji czy wycieczek, a następnie otrzymywać prowizję od dokonanych zakupów. Otwiera to zupełnie nowe możliwości zarabiania dla twórców specjalizujących się w podróżach, gastronomii czy lokalnych rekomendacjach. Przedstawiciele firm współpracujących z TikTokiem podkreślają, że media społecznościowe już dziś odgrywają ogromną rolę w podejmowaniu decyzji o wyjazdach. Mark van der Linden z Booking.com zwrócił uwagę, że partnerstwo z TikTokiem ma ułatwić użytkownikom przejście od chwilowego zachwytu nad miejscem zobaczonym w filmie do realnego zaplanowania podróży. – Podróżni mogą przejść od odkrywania wymarzonego noclegu w filmie do rezerwacji pobytu za pomocą zaledwie kilku kliknięć – podkreślił. Z kolei Johannes Reck, współzałożyciel GetYourGuide, zaznaczył, że doświadczenia stały się dziś „głównym powodem podróży”, a TikTok GO pozwala przejść „bezpośrednio od odkrywania do bezproblemowej rezerwacji”. Eksperci rynku technologicznego zauważają, że platformy społecznościowe coraz mocniej rywalizują o to, by użytkownik nie musiał opuszczać aplikacji podczas planowania zakupów czy wyjazdów. Jeśli rozwiązanie odniesie sukces w Stanach Zjednoczonych, może stać się początkiem dużych zmian również na europejskim rynku turystycznym. Źródła: Euronews, TikTok Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Paliwo z powietrza. Koreańczycy stworzyli reaktor, który tanio przetwarza CO2 bezpośrednio w benzynę
Trzy pełne kanistry benzyny – to dzienny urobek nowej, południowokoreańskiej instalacji, która zamienia odpadowy dwutlenek węgla bezpośrednio w gotowe paliwo. Inżynierowie z KRICT przełamali technologiczną barierę i stworzyli reaktor zdolny do tworzenia benzyny z dymu przemysłowego, który właśnie opuścił laboratorium.
Wizja zamiany dwutlenku węgla w płynne paliwo była prawdziwym kamieniem filozoficznym naszych czasów. Chociaż chemia znała teoretyczne sposoby na taką transformację, procesy te były zbyt drogie, skomplikowane i energochłonne, by mogły być czymś więcej, niż tylko ciekawostką. Koreański zespół pod kierownictwem dr. Jeong-Rang Kima zdołał jednak uprościć tę drogę, eliminując najbardziej kosztowne etapy. Koreańczycy znaleźli drogę na skróty Tradycyjne metody konwersji CO2 w węglowodory przypominają podróż z przesiadkami. Najpierw należy zmusić chemicznie stabilny dwutlenek węgla do przemiany w tlenek węgla (CO) w temperaturach przekraczających 800°C. Dopiero w drugim kroku, poprzez tzw. syntezę Fischera-Tropscha, uzyskuje się paliwo. Przełom Koreańczyków polega na bezpośrednim uwodornieniu CO2. Dzięki nowatorskiemu systemowi katalizatorów reakcja zachodzi w jednym reaktorze, w znacznie łagodniejszych warunkach: temperaturze 270–330°C i pod ciśnieniem 10–30 barów. – To technologia, która skraca proces, obniża koszty i sprawia, że instalacja staje się bardziej mobilna – wyjaśniają autorzy badań opublikowanych w prestiżowym czasopiśmie „ACS Sustainable Chemistry & Engineering” Trzy kanistry nadziei dziennie Obecna wydajność instalacji pilotażowej to 50 kilogramów płynnych węglowodorów na dobę. To mniej więcej tyle, ile potrzeba, by napełnić trzy 20-litrowe kanistry. Choć w skali globalnej to kropla w morzu, dla inżynierów to dowód na skalowalność ich pomysłu. Jeszcze dwa lata temu ich system produkował zaledwie 5 kilogramów paliwa dużo większym kosztem. Wydajność syntezy wynosi obecnie około 50%, co przy uwzględnieniu recyklingu nieprzereagowanych gazów czyni proces wysoce efektywnym. Co ważne, produktem końcowym jest nie tylko benzyna, ale i nafta, która stanowi kluczowy surowiec dla przemysłu petrochemicznego. Odpowiedź na niepokoje na globalnym rynku paliwowym Projekt ma wymiar nie tylko ekologiczny, ale przede wszystkim strategiczny. Wszyscy niepokoimy się wydarzeniami w cieśninie Ormuz (bezpośrednio wpływają one na sytuację nawet na polskich stacjach benzynowych) i zakłóceniach w dostawach ropy, a technologia pozwalająca produkować własne paliwo z dymu z elektrowni wygląda jak potencjalny przyszły fundament bezpieczeństwa energetycznego. Korea, niemal całkowicie zależna od importu węglowodorów, widzi w tym szansę na suwerenność. Co dalej? Celem jest 100 000 ton rocznie Sukces projektu pilotażowego, realizowanego we współpracy z gigantami takimi jak GS Engineering & Construction oraz Hanwha TotalEnergies, otwiera drzwi do komercjalizacji. Kolejnym etapem jest zaprojektowanie instalacji zdolnej produkować ponad 100 000 ton paliwa rocznie. Jeśli połączymy tę technologię z „zielonym wodorem” (wytwarzanym dzięki energii ze słońca lub wiatru), otrzymamy system Power-to-Liquids (PtL). W takim układzie paliwo staje się neutralne węglowo – podczas spalania w silniku emituje tylko tyle CO2, ile wcześniej pobrano z komina fabryki do jego produkcji. Źródło: ACS Sustainable Chemistry & Engineering Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nadchodzi nowa era transportu. Futurystyczne kapsuły odmienią podróżowanie po Europie
Nowoczesne systemy transportowe mogą w najbliższych dekadach całkowicie zmienić sposób przemieszczania się między miastami. Choć dziś podróż między europejskimi metropoliami wciąż oznacza konieczność wyboru między samolotem a koleją, rozwijane są rozwiązania, które mogą skrócić ten czas nawet kilkukrotnie. Jednym z najbardziej zaawansowanych projektów jest Hyperloop – koncepcja transportu kapsułowego, dzięki której podróż między Warszawą a Berlinem mogłaby trwać mniej niż pół godziny.
Spis treści: Na czym polega technologia Hyperloop i jak działa transport kapsułowy? Europejskie testy Hyperloop. Jak rozwija się projekt w Holandii? Co powstrzymuje wdrożenie Hyperloop na szeroką skalę? Hyperloop to system oparty na kapsułach pasażerskich poruszających się w zamkniętych tunelach o niskim ciśnieniu, co pozwala znacząco ograniczyć opór powietrza i osiągać prędkości przekraczające 900 km/h. W praktyce oznaczałoby to możliwość pokonywania tras między największymi europejskimi miastami w czasie porównywalnym z dojazdem na lotnisko. Według założeń projektowych przejazd z Londynu do Paryża mógłby zająć mniej niż 30 minut, a połączenie Amsterdamu z Berlinem – niewiele ponad godzinę. Choć jeszcze niedawno koncepcja ta funkcjonowała głównie jako eksperyment technologiczny, dziś jej rozwój testowany jest w specjalistycznym ośrodku badawczym w Holandii, gdzie analizowane są możliwości wdrożenia systemu w realnej infrastrukturze transportowej. Na czym polega technologia Hyperloop i jak działa transport kapsułowy? Choć koncepcja transportu próżniowego pojawiała się wcześniej w literaturze science fiction oraz projektach inżynierskich XX wieku, dopiero w drugiej dekadzie XXI wieku zaczęto rozważać jej praktyczne zastosowanie na większą skalę. Przełomowym momentem okazała się publikacja z 2013 roku, w której Elon Musk przedstawił szczegółową wizję systemu Hyperloop – zakładającego przemieszczanie kapsuł pasażerskich wewnątrz niemal całkowicie szczelnych tuneli o obniżonym ciśnieniu. Co istotne, przedsiębiorca nie zdecydował się samodzielnie realizować projektu, lecz udostępnił jego założenia w formule open source, zachęcając firmy technologiczne oraz środowisko inżynieryjne do dalszego rozwijania koncepcji. W konsekwencji powstało wiele niezależnych inicjatyw badawczych, a także konkursy organizowane przez SpaceX, które umożliwiły studentom i startupom testowanie prototypów kapsuł na torze doświadczalnym w Kalifornii. Sam system opiera się na idei ograniczenia oporu aerodynamicznego (jednego z głównych czynników spowalniających tradycyjne środki transportu) poprzez umieszczenie kapsuł w środowisku o niskim ciśnieniu. W rezultacie pojazdy nie muszą pokonywać tak dużego oporu powietrza jak samoloty czy pociągi dużych prędkości, dzięki czemu mogą osiągać prędkości przekraczające nawet 1000 km/h. Dodatkowo zastosowanie silników liniowych oraz technologii lewitacji magnetycznej eliminuje fizyczny kontakt kapsuły z powierzchnią toru, co znacząco redukuje tarcie toczne. W efekcie system – przynajmniej w teorii – mógłby umożliwić pokonywanie kilkusetkilometrowych tras w czasie krótszym niż lot samolotem przy jednoczesnym ograniczeniu zużycia energii, zwłaszcza jeśli infrastruktura byłaby zasilana odnawialnymi źródłami, takimi jak energia słoneczna. Europejskie testy Hyperloop. Jak rozwija się projekt w Holandii? Jednym z najważniejszych ośrodków rozwoju technologii Hyperloop w Europie pozostaje dziś Holandia, w której w 2024 roku w miejscowości Veendam uruchomiono European Hyperloop Center. To właśnie tam inżynierowie pracują nad przekształceniem koncepcji znanej dotąd głównie z projektów koncepcyjnych w realny system transportowy. We wrześniu 2025 roku startup Hardt Hyperloop poinformował o zakończeniu kolejnej serii testów, podczas których kapsuła osiągnęła prędkość 85 km/h na torze o długości 420 metrów. Choć wynik ten znacząco odbiega od docelowych założeń przekraczających 700 km/h, kluczowe znaczenie miało co innego – po raz pierwszy przeprowadzono udany manewr zmiany toru jazdy w zamkniętym systemie bez wykorzystania tradycyjnych, ruchomych zwrotnic. Opracowany w Holandii mechanizm umożliwia kapsułom płynne przełączanie się między trasami bez ingerencji mechanicznej w infrastrukturę, co stanowi jeden z fundamentów budowy przyszłej sieci transportowej, a nie jedynie pojedynczych linii testowych. W praktyce oznacza to, że Hyperloop może funkcjonować jako rozgałęziony system połączeń, podobny do współczesnych sieci kolejowych czy lotniczych, zamiast ograniczać się do jednej trasy od punktu do punktu. W European Hyperloop Center przeprowadzono już ponad 750 misji testowych, których celem jest nie tylko rozwój technologii lewitacji czy napędu liniowego, lecz także wypracowanie wspólnych standardów bezpieczeństwa i interoperacyjności na poziomie europejskim. Postępy te wpisują się w szerszą strategię ograniczania lotów krótkodystansowych w ramach polityki klimatycznej Unii Europejskiej. Zwolennicy systemu wskazują bowiem, że kapsuły poruszające się w niemal próżniowych tunelach mogą zużywać znacznie mniej energii niż samoloty czy nawet szybkie pociągi, co potencjalnie pozwoliłoby ograniczyć emisję CO₂ w sektorze transportu. Co powstrzymuje wdrożenie Hyperloop na szeroką skalę? Pomimo postępów technologicznych oraz rosnącego zainteresowania ze strony sektora publicznego i prywatnego, wdrożenie systemu Hyperloop na szeroką skalę nadal napotyka liczne bariery o charakterze technicznym, finansowym i regulacyjnym. Największym wyzwaniem pozostaje infrastruktura – budowa setek kilometrów szczelnych tuneli próżniowych, które musiałyby być odporne na zmienne temperatury, naprężenia materiałowe, wibracje czy różnice ciśnienia atmosferycznego, wymaga zastosowania zaawansowanych technologii konstrukcyjnych oraz wielomiliardowych inwestycji. Samo utrzymanie niemal próżniowych warunków na długich odcinkach tras stanowi skomplikowane przedsięwzięcie inżynieryjne, które dotąd nie zostało przetestowane w warunkach komercyjnych. Dodatkowo pojawiają się kwestie związane z bezpieczeństwem pasażerów, procedurami ewakuacyjnymi czy integracją nowego systemu z istniejącą infrastrukturą transportową. Doświadczenia ze Stanów Zjednoczonych pokazują, że nawet zaawansowane projekty mogą napotkać trudności – w 2023 roku firma Virgin Hyperloop zakończyła testy pasażerskie m.in. ze względu na wyzwania finansowe oraz złożoność procesu regulacyjnego. Krytycy zwracają także uwagę na ograniczoną przepustowość kapsuł, które w obecnych założeniach mogą pomieścić mniej osób niż standardowe składy kolejowe, co rodzi pytania o efektywność systemu w kontekście transportu masowego. W efekcie, mimo dynamicznego rozwoju testów w ostatnich latach, Hyperloop pozostaje projektem na etapie infrastrukturalnym, którego dalsze wdrażanie uzależnione jest nie tylko od postępu technologicznego, lecz także od decyzji inwestycyjnych rządów, instytucji publicznych oraz prywatnych konsorcjów transportowych. To właśnie te czynniki w największym stopniu determinują tempo prac i przesądzają o tym, kiedy – oraz czy – system będzie mógł zostać wprowadzony do codziennego użytku. Źródła: Daily Mail, Wszystko Co Najważniejsze, Przystanek Nauka, Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Japonia buduje najszybszy pociąg świata. Czy ta technologia dotrze do Europy?
Choć wielu podróżnych wciąż wybiera samochód lub samolot, transport kolejowy nie traci na znaczeniu – wręcz przeciwnie, wchodzi w zupełnie nową erę. Najlepszym dowodem jest Japonia, która pracuje nad pociągiem zdolnym osiągać prędkość aż 603,5 km/h. To poziom, który jeszcze niedawno wydawał się zarezerwowany wyłącznie dla lotnictwa.
W Japonii trwają intensywne prace nad konstrukcją najszybszego pociągu świata, opartego na technologii lewitacji magnetycznej. Zakłada się, że skład będzie mógł rozpędzać się do 603,5 km/h, znacząco przekraczając możliwości jedynego komercyjnego pociągu na poduszce magnetycznej kursującego obecnie na świecie – chińskiego Shanghai Maglev, osiągającego około 460 km/h. Dla porównania, najszybsze pociągi dużych prędkości w Europie, takie jak francuskie TGV czy włoskie Italo, w regularnej eksploatacji poruszają się z prędkościami rzędu 300-350 km/h. Pojawia się więc pytanie, czy technologia rozwijana w Azji ma szansę w przyszłości trafić także na europejskie tory? Jak działają pociągi maglev serii L0? Rozwijany w Japonii pociąg serii L0 opiera się na technologii lewitacji magnetycznej, która całkowicie zmienia klasyczne rozumienie ruchu kolejowego. Zamiast poruszać się po szynach, skład unosi się kilka centymetrów nad prowadnicą dzięki silnym elektromagnesom. Eliminuje to tarcie między kołami a torem, które w tradycyjnych pociągach stanowi jedną z głównych barier prędkości. Ruch do przodu zapewnia liniowy silnik elektryczny wbudowany w infrastrukturę torową – pole magnetyczne niejako „ciągnie” i „odpycha” pociąg, umożliwiając płynne rozpędzanie do prędkości przekraczających 600 km/h. W praktyce oznacza to nie tylko rekordowe osiągi, lecz także inny profil jazdy: mniej wibracji, niższy poziom hałasu mechanicznego i większą stabilność przy dużych prędkościach. Docelowo technologia ta ma skrócić przejazd między Tokio a Osaką do około godziny, podczas gdy obecnie najszybsze połączenia zajmują ponad dwie godziny. Projekt wiąże się jednak z ogromnymi nakładami finansowymi (koszty budowy infrastruktury liczono już w dziesiątkach miliardów euro), a harmonogram uległ przesunięciu. Zamiast pierwotnie przyjmowanego terminu końca dekady bardziej realny scenariusz zakłada uruchomienie komercyjnych kursów dopiero w połowie lat 30. XXI wieku. Czy superszybki maglev mógłby jeździć w Europie? Docelowe parametry japońskiej linii Chuo Shinkansen z pociągami serii L0 pokazują skalę technologicznego skoku. Odcinek Tokio-Nagoja, który dziś, w zależności od połączenia, zajmuje od około 90 minut do ponad dwóch godzin, ma zostać skrócony do mniej więcej 40 minut. W dalszym etapie planowane jest przedłużenie trasy do Osaki, co połączy trzy największe ośrodki gospodarcze kraju w jeden ultrazintegrowany obszar komunikacyjny. Prędkości przekraczające 600 km/h całkowicie zmienią logikę podróży: dystanse, które dotąd konkurowały z lotnictwem, staną się osiągalne w czasie typowym dla przejazdu między dzielnicami wielkiej metropolii. Nic dziwnego, że pojawia się pytanie, czy podobna technologia mogłaby znaleźć zastosowanie w Europie. Teoretycznie różnice byłyby spektakularne: podróż z Londynu do Edynburga mogłaby skrócić się do około godziny, zamiast obecnych czterech/sześciu godzin. W praktyce jednak wdrożenie magleva na Starym Kontynencie napotyka poważne bariery. Europejska kolej opiera się na gęstej historycznej sieci tras, której nie da się łatwo dostosować do technologii wymagającej całkowicie odrębnej infrastruktury. Pociągi serii L0 nie mogą poruszać się po istniejących liniach – konieczne byłyby nowe korytarze transportowe, w dużej mierze poprowadzone w tunelach, co oznaczałoby gigantyczne koszty i wieloletnie prace inżynieryjne. Dodatkowym wyzwaniem są kwestie energetyczne i ekonomiczne. Maglev zużywa więcej energii niż klasyczne pociągi dużych prędkości i ma mniejszą pojemność, co utrudniałoby osiągnięcie rentowności na rynkach, gdzie liczy się masowość transportu. Wreszcie pozostaje czynnik kulturowy: w Europie kolej to nie tylko szybkość, lecz także komfort, dostępność i sama podróż jako doświadczenie – często cenione są widoki, rytm jazdy i możliwość obsługi wielu mniejszych miast po drodze. W efekcie ultraszybki pociąg mógłby sprawdzić się jedynie na wybranych, czysto funkcjonalnych trasach biznesowych. Na razie wszystko wskazuje na to, że pozostanie przede wszystkim japońskim symbolem technologicznych ambicji, a nie europejskim standardem transportu. Źródła: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Honor Magic8 Pro: kreatywność w zasięgu ręki i bez kompromisów
Nowoczesny aparat w modelu smartfona Honor Magic8 Pro wykorzystuje zaawansowany system kamer połączony z inteligentnymi narzędziami AI i intuicyjnymi funkcjami edycji. Sprawdziliśmy, jak łatwo pozwala tworzyć zdjęcia gotowe do publikacji, bez konieczności sięgania po komputer.
Jedną z pierwszych rzeczy, które zwracają uwagę przy pracy z Magic8 Pro, jest ogromna kontrola nad kolorem. Funkcja Magic Color pozwala pobrać paletę barw z dowolnego zdjęcia i zastosować ją do aktualnie wykonywanego ujęcia. W terenie oznacza to jedno: spójność. Zdjęcia z różnych miejsc, wykonane w zmiennych warunkach oświetleniowych, można połączyć jednym, konsekwentnym stylem. Co istotne, użytkownik może budować własną bibliotekę presetów i regulować intensywność efektu. Przy pracy nad serią zdjęć z jednego wyjazdu lub reportażu daje to nie tylko dużą swobodę twórczą, ale też realną oszczędność czasu. Inteligencja, która ułatwia pracę Podczas testów szczególnie widoczna była rola zestawu AI Photo Editor. Zostały one stworzone po to, by przyspieszyć korektę zdjęć i uczynić ją niemal niewidoczną. AI Eraser pozwala w kilka sekund usunąć z kadru niechciane elementy: przechodniów, przypadkowe obiekty czy rozpraszające detale w tle. AI Upscale z kolei podbija rozdzielczość zdjęć, odzyskując szczegóły nawet w mocno przyciętych ujęciach co bywa pomocne przy fotografii ulicznej. Funkcja Blur Private Info umożliwia natomiast anonimowe ukrycie danych lub twarzy na zdjęciach i wideo. Istotne tam, gdzie liczy się ochrona prywatności. Całość wspiera AI Screen Suggestion, które rozpoznaje scenę i sugeruje odpowiednie narzędzia. Przy zdjęciu z tłumem w tle smartfon automatycznie podpowiada użycie Erasera, a przy ciemniejszych kadrach funkcji Upscale lub Enhance. Płynna współpraca między urządzeniami Praca kreatywna rzadko odbywa się tylko na jednym urządzeniu. Dzięki AI Interconnection Magic8 Pro współpracuje płynnie zarówno z urządzeniami Apple, jak i szeroką gamą smartfonów z Androidem. Przenoszenie zdjęć między różnymi urządzeniami staje się szybkie i intuicyjne, co szczególnie docenią osoby pracujące w terenie i korzystające z kilku urządzeń jednocześnie. Ekran zaprojektowany z myślą o zdjęciach w realnych warunkach Podczas fotografowania w pełnym słońcu kluczowy okazuje się ekran. Magic8 Pro oferuje bardzo wysoką jasność HDR. Ułatwia to precyzyjne kadrowanie i ocenę ekspozycji nawet w trudnych warunkach oświetleniowych. Z kolei technologia AI Eye Comfort sprawia, że długie godziny selekcji i edycji zdjęć nie powodują nadmiernego zmęczenia wzroku. Tworzenie bez ograniczeń Honor Magic 8Pro przestaje być tylko smartfonem – staje się kompletnym narzędziem kreatywnym. Można szybko fotografować, eksperymentować z kolorami, usuwać niedoskonałości i natychmiast dzielić się efektami. Urządzenie pozwala skupić się na pomyśle i tym, co i jak chcemy sfotografować, a nie na kompromisie związanym z ograniczeniami sprzętu. Materiał promocyjny marki Honor
Humanoidalne roboty wkraczają do codziennego życia. Trafią na granicę
Jeszcze niedawno humanoidalne roboty kojarzyły się głównie z filmami science fiction, w których maszyny poruszają się po ulicach miast, pracują obok ludzi i stają się częścią codzienności. Dziś ta wizja przestaje być wyłącznie domeną kina i literatury. Wszystko wskazuje na to, że świat zbliża się do momentu przełomowego, a krajem, który jako pierwszy wprowadzi humanoidalne roboty na masową skalę, mogą okazać się Chiny.
W 2025 roku Elon Musk skierował uwagę świata technologii na roboty humanoidalne, stawiając je w centrum długofalowej strategii Tesli. Musk wielokrotnie podkreślał, że to właśnie one mogą w przyszłości stać się kluczowym źródłem wartości firmy, a potencjalna wycena Tesli – jego zdaniem – mogłaby wtedy sięgnąć nawet dziesiątek bilionów dolarów. Na razie jednak flagowy robot Optimus nie trafił do sprzedaży, a ambitne zapowiedzi pozostają w sferze planów. Tymczasem coraz więcej sygnałów wskazuje na to, że Stany Zjednoczone mogą zostać wyprzedzone. Według analityków wiele chińskich firm jest gotowych rozpocząć zwiększanie produkcji humanoidalnych robotów już w 2026 roku, korzystając z wyraźnego wsparcia państwa. Pekin umieścił tę technologię w centrum swoich strategicznych planów rozwoju, a tempo działań sprawia, że Chiny zaczynają być postrzegane jako globalny lider w tej dziedzinie. Jak zauważa Andreas Brauchle z firmy doradczej Horváth, „Chiny obecnie wyprzedzają Stany Zjednoczone na etapie wczesnej komercjalizacji robotów humanoidalnych” i robią to szybciej, niż wielu się spodziewało. Humanoidalne roboty filarem chińskiej strategii Roboty humanoidalne projektowane są w taki sposób, aby nie tylko swoim wyglądem, lecz także sposobem poruszania się i interakcji przypominały człowieka. Ich rozwój opiera się na połączeniu zaawansowanych algorytmów sztucznej inteligencji, sieci czujników oraz wyspecjalizowanego sprzętu, w tym półprzewodników i układów obliczeniowych nowej generacji. Zwolennicy tej technologii wskazują, że takie maszyny mogłyby znaleźć zastosowanie w niezwykle szerokim spektrum środowisk: od hal produkcyjnych i magazynów, przez hotele, szpitale i centra logistyczne, aż po prywatne domy, gdzie mogłyby wspierać codzienne obowiązki. Dla Chin rozwój humanoidalnych robotów nie jest jednak wyłącznie technologiczną ciekawostką, lecz elementem długofalowej strategii państwowej. W ostatnich latach Pekin uczynił robotykę jednym z kluczowych obszarów rozwoju, zapowiadając budowę kompletnych łańcuchów dostaw oraz przejście do masowej produkcji takich maszyn. W październiku chińskie władze, z Xi Jinpingiem na czele, przedstawiły założenia 15. pięcioletniego planu, w którym pojawiło się pojęcie tzw. „ucieleśnionej sztucznej inteligencji”. Termin ten odnosi się do technologii, w których AI funkcjonuje w fizycznej formie (jak roboty czy pojazdy autonomiczne) i wywiera bezpośredni wpływ na realną gospodarkę. W Chinach bowiem humanoidalne roboty postrzegane są jako odpowiedź na coraz poważniejsze wyzwania demograficzne: starzejące się społeczeństwo, spadający wskaźnik urodzeń oraz kurczącą się liczbę osób aktywnych zawodowo. Czy Chiny wyprzedzą świat? Jak zauważa Karel Eloot z McKinsey & Company, inwestycje w robotykę mają tam pomóc złagodzić presję na rynek pracy, a jednocześnie wzmocnić tempo wzrostu gospodarczego i pozycję Chin w globalnej rywalizacji technologicznej. Istotnym atutem pozostaje także ogromny potencjał produkcyjny kraju: doświadczenie zdobyte przy szybkim skalowaniu produkcji (m.in. w sektorze pojazdów elektrycznych) sprawia, że chińskie firmy są w stanie wprowadzać nowe technologie szybciej i przy niższych kosztach niż konkurenci. Zdaniem analityków decyduje o tym rozbudowany i zintegrowany ekosystem dostawców, który pozwala znacząco ograniczać koszty wytwarzania robotów, a producenci prognozują spadek cen nawet o 20-30% rocznie. Eksperci podkreślają przy tym, że choć chiński rynek humanoidalnych robotów początkowo może wyraźnie przewyższać amerykański, w dłuższej perspektywie oba kraje będą zmierzać ku porównywalnej skali. Według prognoz po 2040 roku możliwa jest masowa adopcja tej technologii, napędzana przede wszystkim jej upowszechnieniem... w gospodarstwach domowych. Chińskie humanoidy wychodzą z laboratoriów Równie istotnym elementem chińskiej strategii jest skala oraz tempo komercjalizacji humanoidalnych robotów. Analitycy RBC Capital Markets w opublikowanym niedawno raporcie wskazują, że do 2050 roku globalny rynek humanoidów osiągnie wartość nawet 9 bilionów dolarów, z czego ponad 60% przypadnie na Chiny. Te liczby tłumaczą, dlaczego tak wiele tamtejszych firm intensyfikuje wysiłki na rzecz masowej produkcji, przechodząc od pokazów technologicznych do rzeczywistych wdrożeń. Jednym z najbardziej dynamicznych graczy jest Unitree – firma przygotowująca się do debiutu giełdowego, którego wycena może sięgnąć około 7 miliardów dolarów. Przedsiębiorstwo rozwija szeroką gamę robotów, w tym humanoidalnych, a jego najnowszy model H2 zwrócił uwagę opinii publicznej zdolnością do wykonywania złożonych sekwencji ruchowych i tańca. Równolegle AgiBot poinformował, że z jego linii produkcyjnej zjechał już pięciotysięczny humanoid, co pokazuje, że seryjna produkcja przestaje być wyłącznie planem na przyszłość. Producent pojazdów elektrycznych Xpeng zaprezentował natomiast drugą generację humanoida o nazwie Iron i zapowiedział rozpoczęcie produkcji masowej w nadchodzącym roku. Samowystarczalny strażnik graniczny: Walker S2 Wśród 150 chińskich firm zajmujących się robotami humanoidalnymi szczególną rolę odgrywa UBTech Robotics – notowana na giełdzie w Hongkongu spółka rozwijająca maszyny zarówno do zastosowań przemysłowych, jak i publicznych. Jej flagowy model Walker S2 potrafi samodzielnie wymieniać baterie, co umożliwia niemal nieprzerwaną, całodobową pracę. Firma pozyskała niedawno około 400 milionów dolarów na dalszą ekspansję i planuje zwiększyć produkcję do 5 tys. humanoidów w 2026 roku oraz 10 tys. rok później. Co więcej, to przedsiębiorstwo zdobyło warty 37 milionów dolarów kontrakt na wdrożenie robotów Walker S2 na ruchliwej granicy z Wietnamem. Projekt realizowany w nadmorskim mieście Fangchenggang ma być sprawdzianem działania humanoidów w wymagającym, rzeczywistym środowisku: od kierowania ruchem pasażerów i pojazdów, przez patrolowanie terminali, po wsparcie procesów logistycznych. Jeśli maszyny poradzą sobie w tak napiętym i nieprzewidywalnym otoczeniu, humanoidy mogą zacząć być wykorzystane na lotniskach, w portach morskich i na największych dworcach kolejowych, a wizja humanoidalnych robotów jako stałego elementu infrastruktury publicznej stanie się znacznie bardziej realna. Źródła: CNBC, Earth Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Budują wieżowce i inspirują sztuczną inteligencję – to jedne z najbardziej niedocenionych owadów
Termity to jedne z najbardziej niedocenianych owadów na świecie. Choć przypisuje się im głównie niszczenie drewna, ich zachowania i struktury społeczne potrafią zadziwić naukowców.
Spis treści: Największe struktury stworzone przez owady na Ziemi Architekci bez dyplomu – złożoność termitier zaskakuje inżynierów Termity mają swoją królową – i nie tylko jedną Owszem, zjadają drewno – ale mają do tego bardzo dobry powód Niektóre gatunki potrafią… wybuchać Ich życie społeczne zawstydza ludzi Choć często postrzegane wyłącznie jako szkodniki niszczące drewno, termity to owady, które zasługują na znacznie większe uznanie. Ich niezwykle zaawansowane umiejętności budowlane, skomplikowane struktury społeczne i nieoczywiste mechanizmy obronne zadziwiają naukowców na całym świecie. W świecie termitów nie ma przypadków– wszystko działa według precyzyjnych zasad, których skuteczność inspiruje nie tylko biologów, ale także architektów, inżynierów i specjalistów od nowych technologii. Poznaj zaskakujące fakty o tych fascynujących owadach i zobacz, dlaczego bez nich życie na Ziemi mogłoby wyglądać zupełnie inaczej. Największe struktury stworzone przez owady na Ziemi W Brazylii odkryto gigantyczne mrowiska termitów, które z lotu ptaka przypominają rozbudowaną sieć dróg, dzielnic i miast. Te struktury mierzą ponad 230 tysięcy kilometrów kwadratowych – to obszar większy niż Francja, a ich objętość sięga miliardów ton ziemi przemieszonej przez owady. Niektóre z kopców mają nawet ponad 4 tysiące lat, co czyni je jednymi z najstarszych znanych struktur biologicznego pochodzenia. System mrowisk został zbudowany przez jeden superorganizm – ogromną kolonię termitów działającą synchronicznie przez wieki. Każde mrowisko ma wysokość nawet do 2,5 metra i znajduje się w regularnej odległości od innych, co świadczy o wyjątkowej precyzji planowania przestrzennego. Struktura ta nie pełni jednak funkcji mieszkalnej – jest to system tuneli wykorzystywanych do transportu i wentylacji, który odciąża właściwe gniazda ukryte pod ziemią. Ich rozmieszczenie wskazuje na złożoną inteligencję zbiorową oraz zdolność owadów do koordynowania działań w skali makroekosystemu. Architekci bez dyplomu – złożoność termitier zaskakuje inżynierów Choć wyglądają niepozornie, termity potrafią stworzyć perfekcyjnie wentylowane i stabilne konstrukcje, które od lat inspirują architektów i inżynierów na całym świecie. Ich kopce wyposażone są w naturalne systemy chłodzenia, wentylacji i regulacji wilgotności, które działają bez użycia energii elektrycznej. Wewnątrz takich struktur panuje stała temperatura przez całą dobę, mimo dużych wahań temperatury na zewnątrz – od gorących dni po chłodne noce. Sieć korytarzy, kominów i kanałów powietrznych umożliwia cyrkulację powietrza w taki sposób, by usuwać dwutlenek węgla i nadmiar ciepła, a jednocześnie dostarczać świeże powietrze do wnętrza. Układ kopców przypomina zaawansowany system HVAC (ang. Heating, Ventilation, Air Conditioning), a jego skuteczność dorównuje, a często nawet przewyższa wydajność nowoczesnych systemów klimatyzacyjnych. Ten naturalny mechanizm stał się inspiracją dla biomimetycznego projektowania budynków, w tym m.in. słynnego biurowca Eastgate Centre w Zimbabwe, który wykorzystuje zasady termitier do pasywnej wentylacji. Termity mają swoją królową – i nie tylko jedną Podobnie jak pszczoły, termity posiadają kastowy podział pracy, który obejmuje królowe, króli, robotnice i żołnierzy. To wysoce zorganizowane społeczeństwo funkcjonuje niczym perfekcyjnie działający mechanizm. Królowe są największymi i najbardziej płodnymi osobnikami w kolonii – potrafią żyć nawet 15, a czasem ponad 20 lat, co czyni je jednymi z najdłużej żyjących owadów. Wbrew powszechnemu przekonaniu, w jednym kopcu może funkcjonować więcej niż jedna królowa, a nawet cały zespół królewskich samic i samców, co pozwala kolonii na jeszcze szybszy rozwój. Głównym zadaniem królowej jest nieprzerwane składanie jaj – nawet 30 tysięcy dziennie, co przekłada się na miliony potomków rocznie. Jej ciało, znacznie powiększone w porównaniu do innych kast, jest przystosowane wyłącznie do rozrodu, a poruszanie się umożliwiają jej tylko robotnice, które opiekują się nią i karmią ją przez całe życie. Obok niej często znajduje się król – stały partner, który także może żyć przez wiele lat i wspomaga proces rozrodczy, co jest wyjątkowe w świecie owadów społecznych. Owszem, zjadają drewno – ale mają do tego bardzo dobry powód Termity odgrywają kluczową rolę w ekosystemach, szczególnie w lasach tropikalnych i subtropikalnych, gdzie odpowiadają za rozpad martwej materii organicznej, zwłaszcza drewna i liści. Choć znane są głównie z niszczenia mebli i domów, w naturze ich działalność jest niezwykle pożyteczna. Dzięki obecności specjalnych mikroorganizmów w jelitach, termity potrafią trawić celulozę, czyli główny składnik ścian komórkowych roślin – coś, czego większość zwierząt nie potrafi. W ten sposób przyspieszają proces rozkładu drewna, który bez ich udziału trwałby znacznie dłużej. Gdyby nie one, w wielu środowiskach doszłoby do nagromadzenia martwej biomasy, co mogłoby zakłócić naturalny obieg składników odżywczych. Termity działają więc jak naturalne „czyściciele lasów”, rozkładając resztki roślinne i umożliwiając ich ponowne wykorzystanie przez inne organizmy. Ich rola jest tak istotna, że w niektórych badaniach uznaje się je za inżynierów ekosystemów, wpływających na strukturę gleby, dostępność składników mineralnych i wilgotność środowiska. Niektóre gatunki potrafią… wybuchać To nie żart. W naturze istnieją gatunki termitów, które w sytuacji zagrożenia stosują strategię samobójczą w obronie kolonii. Szczególnie spektakularne są termity z Azji Południowo-Wschodniej, takie jak Colobopsis explodens, których żołnierze potrafią… eksplodować. Gdy intruz wtargnie do ich tuneli, termit rozrywa własne ciało, uwalniając lepką, żółtą ciecz o silnym działaniu toksycznym i odstraszającym. Substancja ta skutecznie unieruchamia lub zabija napastnika, a jednocześnie blokuje dostęp do gniazda, tworząc biologiczną „barierę”. Ten biochemiczny mechanizm obronny to przykład tzw. autotyzmu – zachowania, w którym osobnik poświęca swoje życie dla dobra kolonii. Co ciekawe, żołnierze „wybuchowi” mają specjalnie przekształcone gruczoły i mięśnie umożliwiające ten dramatyczny akt, a cały proces przypomina działanie bomby chemicznej w skali mikro. To jedno z najbardziej ekstremalnych i fascynujących zachowań w świecie owadów społecznych. Ich życie społeczne zawstydza ludzi W kopcu termitów panuje doskonała organizacja – nie ma miejsca na chaos ani przypadkowe działania. Każdy osobnik należy do jednej z kast i pełni ściśle określoną rolę, taką jak obrona, karmienie królowej, opieka nad potomstwem, budowa tuneli czy pozyskiwanie pożywienia. Wszystkie działania podporządkowane są dobru wspólnoty, a poszczególne jednostki poświęcają się bezinteresownie dla przetrwania całej kolonii. Termity komunikują się za pomocą feromonów – substancji chemicznych, które przekazują informacje o zagrożeniu, zadaniach czy kierunku ruchu, a także drgań przekazywanych przez ciało i podłoże, co umożliwia szybką koordynację działań w ciemnościach podziemnych korytarzy. Ich społeczna kooperacja i efektywność działania są tak imponujące, że stały się inspiracją dla algorytmów sztucznej inteligencji oraz systemów robotycznych. Modele zachowań termitów wykorzystywane są w badaniach nad inteligencją zbiorową, optymalizacją tras i automatyzacją pracy zespołowej, co pokazuje, że te niewielkie owady mogą mieć ogromny wpływ na rozwój nowoczesnych technologii. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Awaria Cloudflare wstrząsnęła internetem. Ale największe zagrożenie dla globalnej sieci to burza magnetyczna
Awaria Cloudflare trwała krótko, ale wywołała spore zamieszanie. Eksperci ostrzegają jednak, że prawdziwe zagrożenie dla globalnego internetu wiąże się z ekstremalną aktywnością Słońca. Burza magnetyczna może poważnie zagrozić systemom komunikacyjnym na Ziemi.
Spis treści: Jak groźna może być burza magnetyczna? Jak często pojawiają się burze słoneczne? Dlaczego burza magnetyczna zagraża internetowi? Burza magnetyczna: czy da się ją przewidzieć? Aktywność Słońca zmienia się cyklicznie. Od stycznia 2025 r., nasza gwiazda znajduje się w szczycie aktywności, czyli w tak zwanym maksimum. Na jej powierzchni pojawia się najwięcej plam: ciemnych obszarów o znacznie niższej temperaturze niż temperatura otoczenia. Ich charakterystyczną cechą jest silne pole magnetyczne. Plamy mogą też się przesuwać i powiększać. Gdy ich średnica przekracza 150 tys. km, da się je dostrzec z Ziemi bez użycia teleskopu. Z maksimum słonecznym wiążą się również rozbłyski słoneczne i koronalne wyrzuty masy. Szczególnie groźne jest to drugie zjawisko. Koronalne wyrzuty masy to chmury plazmy – zjonizowanych wysokoenergetycznych cząstek – które odrywają się od Słońca i lecą w przestrzeń kosmiczną. Jeśli docierają do Ziemi, powodują gwałtowną zmianę pola magnetycznego Ziemi. To właśnie jest burza magnetyczna, niebezpieczna dla naszej infrastruktury energetycznej i komunikacyjnej. Jak groźna może być burza magnetyczna? Naukowcy od dawna ostrzegają o takiej ewentualności i apelują o podjęcie przygotowań. Już w 2008 roku Amerykańska Akademia Nauk przygotowała analizę, z której wynika, że potężna burza słoneczna mogłaby pozbawić prądu ogromne rzesze ludzi na całym świecie. Cztery lata temu, na konferencji skupiającej specjalistów z dziedziny cyfrowej komunikacji „SIGCOMM 2021”, przedstawiono badania opisujące skutki ekstremalnej pogody słonecznej. Ich autorką jest Sangeetha Abdu Jyothi, adiunktka na Uniwersytecie Kalifornijskim w Irvine. Naukowczyni przygotowała opracowanie zatytułowane „Superburze słoneczne: Planowanie na wypadek internetowej apokalipsy”. Zdaniem Abdu Jyothi potężna burza magnetyczna mogłaby doprowadzić dosłownie do „internetowej apokalipsy”. Spowodowałaby, że miliony ludzi oraz instytucji na całym świecie zostałyby pozbawione dostępu do internetu. Oczywiście, bez portali społecznościowych i tym podobnych serwisów ludzkość nie przestałaby funkcjonować. Jednak obecnie w zasadzie niemal wszystko działa w oparciu o wymianę danych poprzez internet. Kontrola lotów samolotów, sterowanie ruchem kolejowym, dostarczanie prądu, gazu, wody, produkcja i dystrybucja towarów wymagają urządzeń i procesów podatnych na uszkodzenie w przypadku burzy słonecznej. Jak często pojawiają się burze słoneczne? Jak powiedziała Abdu Jyothi: „Podczas pandemii zobaczyliśmy, jak nieprzygotowany był świat. Nie było żadnego protokołu, który pozwoliłby skutecznie sobie z nią poradzić. I tak samo jest z odpornością internetu i całej naszej elektronicznej infrastruktury, która jest kompletnie nieprzygotowana na burzę słoneczną o dużej skali". Częścią problemu jest fakt, że ekstremalne burze magnetyczne zdarzają się rzadko, więc nikt nie zaprząta sobie nimi głowy. Według naukowców szacunkowe prawdopodobieństwo ekstremalnych zjawisk słonecznych, mogących bezpośrednio dotknąć naszą cywilizację, wynosi jedynie od 1,6 do 12% w każdej dekadzie. Potwierdza to historia. Na razie odnotowano tylko dwie potężne burze słoneczne. Pierwsza nastąpiła w 1859 roku, druga w 1921 roku. Wcześniejszy incydent, znany jako Carrington Event, doprowadził do tak poważnych zaburzeń magnetycznych na Ziemi, że druty telegraficzne iskrzyły. Natomiast zorze polarne, zwykle widoczne tylko w pobliżu biegunów, były obserwowane aż w okolicach równika. Dlaczego burza magnetyczna zagraża internetowi Na szczęście większość połączeń internetowych o charakterze lokalnym i regionalnym w coraz większym stopniu opiera się na światłowodach. Dlatego nie są narażone na działanie prądów geomagnetycznych pojawiających się podczas wyładowań słonecznych. Jednak internet funkcjonuje również w oparciu o podmorskie kable, które łączą kontynenty. Kable te są wyposażone w specjalne wzmacniacze, których zadaniem jest utrzymywanie sygnału na odpowiednim poziomie. Niestety te urządzenia są podatne na prądy. Jeśli choćby jeden wzmacniacz zostanie uszkodzony, całe kable mogą stać się bezużyteczne. Co więcej, jeśli wystarczająco dużo podmorskich kabli w danym regionie nagle przestanie działać, całe kontynenty mogą zostać odcięte od siebie. To zaś oznacza, że państwa leżące na wysokich szerokościach geograficznych, np. USA, Japonia czy w zasadzie wszystkie kraje europejskie, są znacznie bardziej podatne na wahania pogody słonecznej niż społeczeństwa żyjące bliżej równika. Burza magnetyczna: czy da się ją przewidzieć? – Ekonomiczne skutki jednodniowej przerwy w dostępie do internetu w samych Stanach Zjednoczonych szacuje się na ponad 7 miliardów dolarów – pisze Abdu Jyothi w swoim artykule. – Co, jeśli sieć pozostanie nieczynna przez wiele dni, a nawet miesięcy i to w wielu miejscach na świecie? – pyta dalej autorka pracy. Na zakończenie dodaje, że kiedy nadejdzie kolejna wielka burza słoneczna, będziemy mieli kilkanaście godzin, aby się na to przygotować. Ma w tym pomóc prognoza pogody kosmicznej. Od pewnego czasu przygotowywane są już prognozy globalne dla całej Ziemi. Jak mówią naukowcy, modele prognozowania są tak zaawansowane, że pozwalają co do godziny przewidzieć, jak będzie wyglądała pogoda kosmiczna. Źródło: University of California
Sztuczna inteligencja pomoże przewidywać turbulencje? Technologia, która zmienia lotnictwo
W obliczu coraz częstszych i gwałtowniejszych turbulencji, które eksperci wiążą ze zmianami klimatu, linie lotnicze zaczynają sięgać po innowacyjne rozwiązania. Najnowszym pomysłem jest wykorzystanie zaawansowanej sztucznej inteligencji po to, by zwiększyć zarówno bezpieczeństwo, jak i komfort pasażerów.
Sztuczna inteligencja budzi skrajne emocje – dla jednych jest zagrożeniem, dla innych szansą. W przemyśle lotniczym pojawia się jednak coraz więcej dowodów, że może działać jako skuteczna pomoc. Jedna z linii lotniczych postanowiła ją wykorzystać właśnie w walce z turbulencjami, czyli zjawiskiem, które bywa niewidoczne na radarach i stanowi poważne wyzwanie operacyjne. Dlaczego turbulencje stają się coraz silniejsze? Turbulencje od dawna stanowią jedno z największych wyzwań w lotnictwie – nie tylko dlatego, że budzą lęk wśród pasażerów, lecz przede wszystkim z powodu tego, że są trudne do przewidzenia. W przeciwieństwie do burz czy opadów nie pojawiają się na radarach pogodowych w kokpicie, a ich charakter często jest tak „lokalny”, że nawet najbardziej zaawansowane modele meteorologiczne nie są w stanie ich wykryć. W ostatnich latach ich występowanie się nasila, a naukowcy wskazują, że zmiany klimatu zwiększają częstotliwość i siłę turbulencji. Według badań meteorologów z Uniwersytetu w Reading niebo nad północnym Atlantykiem (czyli jedną z najruchliwszych tras lotniczych świata) jest dziś o 55% bardziej niespokojne niż cztery dekady temu. Dlaczego tak się dzieje? Otóż cieplejsze powietrze, będące skutkiem rosnących emisji dwutlenku węgla, modyfikuje układ prądów strumieniowych, tworząc warunki sprzyjające tzw. turbulencjom czystego powietrza. Międzynarodowe Zrzeszenie Przewoźników Powietrznych (IATA) uznaje je dziś za główną przyczynę obrażeń wśród pasażerów i członków załóg, choć śmiertelne przypadki zdarzają się rzadko. W ciągu ostatnich lat odnotowano jednak dramatyczne incydenty – statystyki Federalnej Administracji Lotnictwa (FAA) pokazują, że w latach 2009–2021 aż 146 osób doznało poważnych obrażeń w wyniku turbulencji. Co istotne, to zjawisko nie dotyczy już tylko Atlantyku – zwiększoną niestabilność powietrza notuje się również nad Europą, Bliskim Wschodem i Stanami Zjednoczonymi. To sprawia, że linie lotnicze coraz pilniej poszukują sposobów na przewidywanie turbulencji i minimalizowanie ich skutków, a sztuczna inteligencja wydaje się jednym z najbardziej obiecujących narzędzi w tej walce. Sztuczna inteligencja w kokpicie Rosnąca intensywność turbulencji to nie tylko kwestia bezpieczeństwa, lecz także ogromne obciążenie finansowe dla branży. Jak wyjaśnił Mark Prosser, meteorolog z Uniwersytetu w Reading, linie lotnicze w samych Stanach Zjednoczonych tracą z tego powodu od 150 do 500 milionów dolarów rocznie. Jak to możliwe? – Każda dodatkowa minuta spędzona w turbulencjach zwiększa zużycie samolotu, a także ryzyko odniesienia obrażeń przez pasażerów i personel pokładowy – podkreślił. Trudność polega na tym, że obecne radary oraz modele pogodowe nie potrafią wykrywać niewielkich, lokalnych wirów odpowiedzialnych za nagłe zaburzenia lotu. Właśnie dlatego Emirates, największe linie lotnicze Bliskiego Wschodu, zdecydowały się sięgnąć po sztuczną inteligencję. Firma wprowadziła system, który – dzięki połączeniu uczenia maszynowego, raportów pilotów i zbiorczych danych o turbulencjach – generuje informacje w czasie rzeczywistym i przekazuje do kokpitu „wizualizacje turbulencji na żywo”. Dzięki temu piloci mogą znacznie wcześniej zobaczyć, gdzie pojawią się niebezpieczne strefy i z wyprzedzeniem zmodyfikować trasę. Emirates przekonują, że pierwsze efekty technologii są już wyraźnie widoczne. Jak zdradził kapitan Hassan Alhammadi, starszy wiceprezes ds. operacji lotniczych, nowy system przyczynił się do „znacznego zmniejszenia” liczby przypadków niespodziewanych silnych turbulencji w ciągu ostatniego roku. – Choć jesteśmy dopiero na wczesnym etapie, widzimy potwierdzenie potencjalnych korzyści, jakie mogą przynieść te systemy – podkreślił. Jednocześnie zaznaczył, że choć całkowite wyeliminowanie turbulencji jest niemożliwe, technologia ta może w praktyce zminimalizować najbardziej gwałtowne i niebezpieczne epizody. Źródło: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Grzyb zamiast chipa? Naukowcy przetestowali pamięć komputerową z shiitake
Powstała pamięć komputerowa z grzybów shiitake. Ma porównywalną wydajność z krzemowym chipem. Czy komputery przyszłości będą zbudowane z żywych organizmów?
Naukowcy z Ohio State University zbudowali komputer bazujący na strzępkach grzybni shiitake. Grzyby zastąpiły krzem jako podstawowy materiał memrystorów, elementów obwodu, które „zapamiętują” swoje przeszłe stany elektryczne. Jeśli dodamy do tego fakt, że badacze z MIT „nauczyli” szpinak wysyłać maile, a inżynierowie z NASA opracowują samobudujące się habitaty z grzybów i porostów, tworzy się nam futurystyczny świat cyber botaniki. Jeśli chcemy zbudować komputer zachowujący się jak ludzki mózg, należy opracować komponenty, które również zachowują się jak części tego organu. Wśród nich kluczowym wydają się memrystory zdolne działać jak synapsy, czyli połączenia między neuronami, które zarządzają przepływem informacji. Właśnie ta idea przyświecała badaczom z Ohio State University, którzy bazując na podziemnym systemie grzybni shiitake stworzyli niedrogą alternatywę dla współczesnych układów pamięci. Naśladując prawdziwy mózg Wynikiem ich pracy jest memrystor o wydajności porównywalnej z chipem krzemowym. W dodatku grzybowy memrystor jest rozwiązaniem tanim, skalowalnym i przyjaznym środowisku. – Nasze mikroukłady naśladujące faktyczną aktywność neuronową nie wymagają dużo mocy w trybie czuwania lub gdy urządzenie nie jest używane. Właśnie to może stanowić o ich potencjalnej przewadze obliczeniowej i ekonomicznej – twierdzi współautor badań John LaRocco, psychiatra pracujący w Ohio State University. Dodajmy, że sieci grzybni zachowują się w sposób podobny do sieci neuronowych. Mają podobną strukturę i przekazują informacje za pomocą sygnałów elektrycznych i chemicznych, tak jak mózg. Nie oznacza to jednak, że użycie ich nie wymaga inżynieryjnych przeróbek. Testy na suszonej grzybni W ramach badań naukowcy zasadzili dziewięć próbek na podłożu w szalkach Petriego ze sporami shiitake i hodowali je w kontrolowanej temperaturze i wilgotności. Wybór shiitake nie był przypadkowy. Gatunek ten jest wyjątkowo wytrzymały i odporny na stresory takie jak m.in. promieniowanie. Odpowiednio wyrośnięta grzybnia została wysuszona, a następnie podłączona do specjalnie zbudowanego obwodu. Wówczas, niczym doktor Frankenstein usiłujący ożywić swoje monstrum, naukowcy przepuścili przez obwód prąd elektryczny. – Podłączaliśmy przewody elektryczne i sondy w różnych punktach grzybni, ponieważ różne części mają odmienne własności elektryczne. W zależności od napięcia i połączeń, obserwowaliśmy różne osiągi – powiedział LaRocco. Według opublikowanych danych naukowcom udało się osiągnąć wydajność 5 850 Hz, z dokładnością 90 procent dla ich „grzybostora”. Oznacza to, że biologiczny memrystor dokonuje przełączeń sygnału około 5 850 razy na sekundę, czyli jedną przełączkę co ~170 mikrosekund. Jak podają badacze – najwolniejsze komercyjnie dostępne memrystory zaczynają się nieco poniżej dwukrotnie tej prędkości – więc eksperyment jest niezwykle obiecujący jako pierwszy krok. Badacze odkryli również, że wraz ze wzrostem napięcia elektrycznego wydajność grzyba spada. Udało się to skompensować przez dodanie większej liczby grzybów do obwodu. Grzybnie kontrolują roboty i budują marsjańskie habitaty Ale to nie jedyne zastosowanie grzybni. Grzybnia boczniaka królewskiego została użyta do sterowania robotami. Dokonał tego zespół badaczy z Uniwersytetu Cornella w USA i Uniwersytetu Florenckiego we Włoszech. Naukowcy wykazali, że możliwe jest wykorzystanie elektrofizjologicznej aktywności grzyba do sterowania urządzeniem. Grzyb przekształca sygnały środowiskowe w polecenia, które z kolei mogą być wykorzystane do kierowania ruchami urządzenia mechanicznego. NASA rozwija projekt Mycotecture, którego celem jest stworzenie nowego, wielofunkcyjnego materiału do budownictwa w przestrzeni kosmicznej. Materiału o wysokiej wytrzymałości, za to niewielkiej masie. Koncepcje zakładają różne kombinacje biokompozytów opartych na grzybach. Pierwsze testy takich materiałów wypadły bardzo dobrze, a badacze zwracają szczególną uwagę na wysokie zdolności ochrony przed promieniowaniem. Grzybnia mogłaby być również wykorzystana do filtrowania wody oraz w systemach odzysku minerałów ze ścieków. Natomiast zespół w Massachusetts Institute of Technology (MIT) poinformował kilka lat temu o tworzeniu monitoringu środowiskowego na bazie liści roślin połączonych z nanorurkami. Gdy korzenie takiej rośliny wykryją niepokojące związki w wodzie gruntowej, roślina przesyła sygnał fluorescencyjny, który zostaje odczytany kamerą IR i może zostać przekształcony w alert/wiadomość, który trafia na skrzynkę email właściwych organizacji. Projekt może okazać się wyjątkowo przydatny w wykrywaniu zanieczyszczeń, materiałów wybuchowych, a nawet nasycenia gruntu wodą. Jak widać wysoka technologia, która w pewnym momencie odcięła nas od natury, bardzo dosłownie wraca do korzeni. O grzybie sterującym robotem pisaliśmy już rok temu. Źródło: PLOS One Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Będziesz mieć cyfrowego bliźniaka. Pomoże powstrzymać degenerację twojego mózgu i przewidzi problemy psychiczne
Technologia dawno wkroczyła do każdej dziedziny naszego życia, a jej możliwości stale rosną. Cyfrowe bliźniaki, czyli wirtualne repliki rzeczywistych systemów, wykorzystywane są do przewidywania problemów z samolotami, nim te w ogóle wystąpią, ochrony upraw i zarządzania zbiorami. Teraz pomagają również kontrolować pracę mózgu i powstrzymywać procesy spadku funkcji poznawczych człowieka, zanim te się nasilą.
Spis treści: Od samolotów po badania serca Współpraca lekarza z SI Twój własny cyfrowy bliźniak Cyfrowy bliźniak jest wirtualną repliką rzeczywistego systemu. Nieustannie zmieniającym się, dynamicznym modelem zasilanym danymi w czasie rzeczywistym. Odzwierciedla zachowanie swojego realnego odpowiednika i pozwala prowadzić symulacje, które w rzeczywistości byłyby niebezpieczne lub w ogóle niemożliwe. Działa trochę jak inteligentne lustro, które nie tylko pokazuje stan obiektu, ale też uczy się z każdej jego zmiany, by przewidywać, co nastąpi dalej. Od samolotów po badania serca Technologia ta od lat wykorzystywana jest w różnych sektorach. Świetnie sprawdza się np. w lotnictwie, ponieważ pomaga przewidywać awarie samolotów, zanim te w ogóle wystąpią. Załóżmy, że chcemy sprawdzić, jakie skutki wywoła awaria jakiegoś elementu samolotu, gdy ten, wyładowany pasażerami, leci z maksymalną możliwą prędkością. Jeśli cyfrowy bliźniak danego samolotu jest dobrze odwzorowany, to symulacja takiego zdarzenia da wysoce prawdopodobny wynik. A to pozwoli lepiej konstruować samoloty i wdrażać optymalne systemy naprawcze. I to zanim dojdzie do problemu. Technologia cyfrowych bliźniąt pomaga optymalizować działanie fabryk czy projektować samochody. Znajduje także zastosowanie w rolnictwie – na przykład do przewidywania wpływu zmian klimatycznych na plony. Cyfrowy bliźniak jest też coraz szerzej stosowany w medycynie, przynosząc przełom w leczeniu osób z problemami kardiologicznymi i innych, które wymagają stałego monitorowania. Cyfrowe bliźniacze serce może służyć do szybkiej analizy zmian i być bezpiecznym testerem proponowanych terapii. Współpraca lekarza z SI Jon Andoni Duñabeitia, dyrektor Centrum Badań nad Poznaniem (CINC) oraz Międzynarodowej Katedry Zdrowia Poznawczego (ICCH) na Uniwersytecie Nebrija, uważa, że cyfrowy bliźniak może okazać się niezastąpiony w monitorowaniu pracy mózgu i wdrażaniu terapii zapobiegających rozwinięciu się niebezpiecznych zmian. – Połączenie wirtualnego modelowania z danymi klinicznymi otwiera drogę do bardziej przewidywalnej, spersonalizowanej i bezpiecznej medycyny, w której decyzje terapeutyczne opierają się nie tylko na doświadczeniu lekarza, lecz także na symulacjach z wykorzystaniem cyfrowego bliźniaka pacjenta – napisał w artykule opublikowanym na łamach „The Conversation”. Dodał, że zdrowie poznawcze i psychiczne to filary dobrostanu człowieka, jednak należy pamiętać, że filary te są wyjątkowo kruche. – Starzenie się, depresja, lęk czy choroby neurodegeneracyjne wciąż stanowią ogromne wyzwanie dla medycyny – stwierdza badacz. I tutaj na arenę wkracza sztuczna inteligencja (SI), zdolna w krótkim czasie analizować ogromne katalogi danych i wykrywać niepokojące zmiany. Używając systemu cyfrowych bliźniąt, SI może nawet symulować indywidualny przebieg choroby i pomóc zaprojektować spersonalizowane, maksymalnie skuteczne terapie. Wszystko dlatego, że mając do dyspozycji wirtualny ekwiwalent, można pozwolić sobie na dowolnie niebezpieczną terapię lub nowatorskie podejście. W końcu zanim dany pomysł zostanie wykorzystany do leczenia człowieka, przejdzie bardzo precyzyjne wielokrotne testy na bliźniaku. Twój własny cyfrowy bliźniak Naukowcy z Uniwersytetów Duke, Columbia i Nebrija oraz firmy CogniFit opracowali wirtualne reprezentacje rzeczywistych mózgów, bazując na aktywności mózgu, zachowaniach człowieka, codziennych nawykach i reakcjach emocjonalnych. Dzięki SI modele te potrafią się uczyć i aktualizować wraz z każdą nową interakcją. – W przyszłości każdy z nas mógłby posiadać własnego cyfrowego bliźniaka poznawczego, który przewidywałby zmiany w pamięci czy koncentracji oraz proponował spersonalizowane ćwiczenia umysłowe. I to zanim pojawią się poważniejsze problemy – wyjaśnia Jon Andoni Duñabeitia. Co więcej, takie cyfrowe reprezentacje mogą bazować na danych z powszechnie używanych urządzeń: smartwatchy, opasek fitness czy czujników snu. Dane o tętnie, jakości snu, poziomie aktywności czy stresie mogą już teraz zasilać w czasie rzeczywistym „cyfrowego sobowtóra”, który uczy się z tych sygnałów i dostosowuje zalecenia oraz treningi poznawcze do naszego stanu fizycznego i psychicznego w danym momencie. Algorytmy SI mogłyby łączyć te wszystkie dane w spójny system, który nie tylko reagowałby na zmiany, ale także przewidywał nasze potrzeby. Pozostaje kwestia bezpieczeństwa naszych danych oraz zaufania do SI, które w społeczeństwach Zachodu nie jest zbyt wysokie. I to mimo faktu, iż zdecydowana większość respondentów przyznaje się do regularnego używania SI. Źródło: theconversation.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
To koniec komputerowej myszki? Japończycy uważają, że kontrolerami przyszłości są pierścienie
Mysz komputerowa towarzyszy technologii niemalże od jej zarania – trudno wyobrazić sobie bez niej komputer czy nawet laptopa. Precyzyjna i intuicyjna, nigdy nie znalazła sobie godnego konkurenta. Według japońskich naukowców może się to zmienić za pomocą kontrolerów pierścieniowych. Czy czeka nas rewolucja?
Alternatywy dla komputerowej myszki nigdy nie stały się tak samo popularne, jak elektroniczny gryzoń towarzyszący pierwszym komputerom. Naukowcy z Wydziału Inżynierii Uniwersytetu Tokijskiego twierdzą, że może się to zmienić – wszystko dzięki opracowaniu przez nich urządzenia picoRing, bezprzewodowego kontrolera pierścieniowego o ultraniskim zużyciu energii. Kontroler noszony na palcu Urządzenie, które miałoby wyprzeć mysz komputerową, musiałoby być jeszcze bardziej intuicyjne i wygodniejsze niż obecne kontrolery. Naukowcy od dawna marzyli o stworzeniu sprzętu, który można mieć zawsze przy sobie i za jego pomocą sterować najbliższą elektroniką. Ta potrzeba stała się jeszcze bardziej paląca podczas dynamicznego rozwoju technologii AR (rozszerzonej rzeczywistości), np. specjalnych okularów czy gogli. Sama koncepcja pierścienia, za pomocą którego można kontrolować urządzenia elektroniczne, nie jest nowa. Takie już istnieją, ale mają pewne wykluczające je z użycia wady – rozmiar, wagę i przede wszystkim zużycie baterii. Działają zbyt krótko, by być funkcjonalne. Japońscy naukowcy wykorzystali nowatorską metodę, która rozwiązuje wiele z tych problemów. Nowy sposób na długą pracę na baterii Obecne na rynku inteligentne pierścienie pochłaniają zbyt dużo energii jak na swój niewielki rozmiar. Badaczom udało się opracować system, który zużywa setki razy mniej energii niż do tej pory. Wprowadzili do zestawu z pierścieniem opaskę przypominającą zegarek, która działała jako przekaźnik sygnału między kontrolerem a urządzeniem docelowym, np. okularami AR. Dzięki temu można było wykorzystać lżejsze, mniej skomplikowane i mniej energochłonne komponenty w samym pierścieniu. Znane technologie, takie jak Bluetooth czy pasywne NFC, nie wystarczyły – trzeba było wymyślić coś innego. Swoje rozwiązanie badacze oparli na półpasywnej telemetrii indukcyjnej. Wykorzystuje ona cewkę z drutu zawierającą rozproszone kondensatory do wysyłania i odbierania sygnału. Dzięki temu zapewnili sobie darmowy wzrost mocy bez potrzeby użycia wzmacniacza sygnału, a cały pierścień picoRing waży zaledwie… 5 gramów. Do czego przyda się picoRing? – Technologia „noszona”, dzięki swojej zwiększonej trwałości, może stać się teraz bardziej powszechna. Oferuje ona również nowy, intuicyjny sposób interakcji z AR. Zapewnia bardziej dyskretną kontrolę: wszystko po to, by być mniej widoczną w przestrzeni publicznej. Jest też wygodniejsza dzięki swojej kompaktowej konstrukcji – opowiada Ryo Takahashi z Wydziału Elektrotechniki Uniwersytetu Tokijskiego, jeden z autorów prototypu. Zwraca także uwagę, że ich urządzenie może łączyć wygodne kontrolowanie elektroniki z właściwościami medycznymi. Pierścień ma bliski kontakt ze skórą, co ułatwia mu monitorowanie stanu zdrowia. Chociaż do typowej pracy biurowej, która związana jest często z wieloma otwartymi na ekranie komputerów plikami czy arkuszami, wciąż lepiej sprawdza się myszka, to inteligentne pierścienie kontrolujące mogą stać się przyszłością wielu technologii. Być może niedługo będziemy nosić je wszyscy – już teraz tzw. smart ringi stają coraz bardziej popularne. Jeśli nawet nie wyprą standardowej myszki, to nowatorskie podejście do długości pracy na baterii z pewnością sprawdzi się także w innych urządzeniach. Źródło: ACM Digital Library Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nowy wynalazek podbija sieć. Dzięki niemu góry stają się dostępne dla każdego
Dla wielu osób górskie szlaki pozostają nieosiągalne ze względu na wymagające podejścia i fizyczne ograniczenia. Teraz jednak innowacja z Chin może to zmienić. Robotyczne egzoszkielety pozwalają pokonywać strome wzniesienia z lekkością, jakiej dotąd nie dawały żadne tradycyjne rozwiązania.
Wspinaczka górska od zawsze była synonimem wysiłku, determinacji i fizycznego wyzwania. Strome podejścia, nierówny teren i rozrzedzone powietrze sprawiają, że nawet doświadczeni turyści muszą mierzyć się z granicami własnej wytrzymałości. Teraz jednak technologia wkracza tam, gdzie dotąd liczyła się jedynie siła ludzkich mięśni. W Chinach działają już robotyczne egzoszkielety, które wspierają wspinaczy w pokonywaniu górskich szlaków, odciążając ich ciało i umożliwiając zdobywanie szczytów. Sztuczna inteligencja wspiera wspinaczy Jak podawała agencja prasowa Xinhua, już 29 stycznia (czyli w pierwszy dzień chińskiego Nowego Roku) na słynnej górze Tai (Taishan) w prowincji Shandong zadebiutowało dziesięć egzoszkieletów zasilanych sztuczną inteligencją. W ramach tygodniowego programu pilotażowego ponad 200 turystów miało okazję przetestować urządzenie, płacąc od 60 do 80 juanów (czyli około 8–11 dolarów) za jedno użycie. Projekt na tyle przypadł im do gustu, że wszedł do użytku w różnych miejscach turystycznych w Chinach. Przyrząd to owoc współpracy Taishan Cultural Tourism Group oraz firmy Kenqing Technology z siedzibą w Shenzhen. Lekki egzoszkielet, ważący zaledwie 1,8 kilograma, mocowany jest w okolicy talii i ud użytkownika. Dzięki zastosowaniu zaawansowanych algorytmów sztucznej inteligencji, potrafi rozpoznawać rytm i kierunek ruchu, a następnie dostosowywać poziom wsparcia, by odciążać nogi i wspomagać wspinaczkę. Jak tłumaczą przedstawiciele Kenqing Technology, urządzenie „zapewnia zsynchronizowaną pomoc”, reagując na każdy krok użytkownika w czasie rzeczywistym. Wiadomo, że egzoszkielet zasilany jest dwiema bateriami, które wystarczają na około pięć godzin pracy, czyli niemal tyle, ile zajmuje przeciętnemu turyście wejście na szczyt góry Tai. – Dzięki temu więcej osób będzie mogło wybrać się na pieszą wędrówkę i podziwiać krajobraz bez nadmiernego wysiłku – tłumaczył Wang Houzhe, zastępca sekretarza Komitetu Partii Grupy Turystyki Kulturalnej Taishan, cytowany przez chińskie media państwowe. Technologia z Chin zachwyciła internautów W ostatnich dniach temat robotycznych egzoszkieletów zdobył ogromną popularność w mediach społecznościowych – głównie za sprawą filmów opublikowanych przez amerykańskiego podróżnika Christiana Grossi'ego. Na nagraniach z Parku Narodowego Zhangjiajie pokazał on, jak przygotowuje się do korzystania z tzw. robotycznych nóg, a także wyjaśnił zasady ich działania, sposób użytkowania oraz koszty. Zdradził, że urządzenia te można wynająć na miejscu za około 22 dolary, natomiast zakup własnego egzemplarza to wydatek rzędu 950 dolarów. „Te robotyczne nogi są niesamowite – można regulować poziom mocy, a czasami w ogóle nie czuje się, że się idzie” – pisał na Instagramie. Publikacje podróżnika szybko stały się viralem i wywołały falę komentarzy z całego świata. Internauci zwracali uwagę na przystępność cenową chińskich technologii oraz ich potencjał w codziennym życiu. Czytamy: „Jedną z rzeczy, które lubię w Chinach, jest to, że technologia jest tam tańsza i łatwiejsza do przetestowania niż na Zachodzie”, „Zdecydowanie chciałbym kupić to dla mojej mamy, która ma problemy z chodzeniem” czy „Niedawno podróżowałem po Chinach i niektórzy uczestnicy naszej wycieczki z nich korzystali. Są naprawdę niezwykłe”. Nie zabrakło też głosów podkreślających przewagę Chin w rozwoju nowoczesnych rozwiązań: „Wkrótce Stany Zjednoczone będą musiały przyznać, że to Chiny są dziś najbardziej zaawansowanym technologicznie krajem”. Egzoszkielety jako pomoc dla seniorów Jak wyjaśnił Wang Houzhe, zastępca prezesa Taishan Cultural Tourism Group, pomysł wprowadzenia egzoszkieletów zrodził się z potrzeby umożliwienia osobom starszym pełnego doświadczenia wędrówki po górze Tai. Wielu seniorów marzyło o tym, by zobaczyć szczyt, lecz ograniczenia fizyczne często zmuszały ich do korzystania z kolejki linowej.– Niektórzy starsi turyści chcieli podziwiać widoki po drodze, ale siedzenie w kolejce ograniczało im widoczność. Dzięki tym urządzeniom mogą naprawdę poczuć radość wspinaczki – podkreślił. Innowacja szybko stała się punktem wyjścia do szerszej dyskusji o możliwościach wykorzystania egzoszkieletów w sektorze opieki nad seniorami. Starzenie się społeczeństwa jest jednym z największych wyzwań współczesnych Chin – pod koniec 2024 roku osoby powyżej 60. roku życia stanowiły już 22% populacji, czyli około 310 milionów ludzi, a według prognoz do 2035 roku liczba ta wzrośnie do ponad 400 milionów, co odpowiada niemal jednej trzeciej mieszkańców kraju. W odpowiedzi na te zmiany demograficzne firma Kenqing Technology rozpoczęła produkcję lżejszego modelu egzoszkieletu zaprojektowanego specjalnie dla seniorów. Urządzenie ma wykorzystywać zaawansowane czujniki i systemy sterowania ruchem, które będą wspierać użytkowników podczas chodzenia, biegania i wchodzenia po schodach. Jak zapowiedział dyrektor generalny firmy, Yu Yunbo, rozwiązanie ma znaleźć zastosowanie nie tylko w turystyce, ale także w rehabilitacji i codziennej opiece nad osobami starszymi, które zmagają się z ograniczoną mobilnością. Źródła: CNN, Xinhua, Instagram Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Energia z kurzego pierza – czy to przyszłość technologii wodorowych?
Ogniwa paliwowe z nowym rodzajem ekologicznej membrany. To pomysł międzynarodowego zespołu naukowców na wykorzystanie kurzego pierza – odpadu w przemyśle produkcji żywności.
Spis treści: Co się dzieje z odpadami z kurczaków? Przemysł drobiowy pod lupą Kurze pióra zamienią się w prąd? Oto jak naukowcy chcą to zrobić Jak z kurzych piór powstaje tańsza i ekologiczna membrana do ogniw paliwowych? Czy membrany z piór pomogą uratować planetę i wyprodukować więcej wodoru? Kurze pióra zamiast toksycznych chemikaliów? Naukowcy pokazują, że odpady z przemysłu drobiowego mogą zyskać drugie życie – i to w zaskakująco nowoczesnej roli. Co się dzieje z odpadami z kurczaków? Przemysł drobiowy pod lupą Na Ziemi jest już 8 mld i 24 mln ludzi – podaje dzisiaj strona worldometers.info. Wydawałoby się, że to ogromnie dużo, prawda? Jednak jeszcze więcej jest na planecie zwierząt, które hodujemy na żywność. Wśród nich na pierwszym miejscu znajdują się kurczaki. W tej chwili to najliczniejsze zwierzęta, jakie żyją na Ziemi. Według danych World Animal Foundation, już w 1990 roku liczba kurczaków na całym globie przekraczała 10 mld. Wielkość ta rosła z roku na rok, przyśpieszając w XXI wieku. Obecnie jest aż trzykrotnie wyższa i przekracza 34 mld. Czyli na jednego człowieka przypadają aż cztery kurczaki. Krajem, gdzie hoduje się najwięcej kurczaków, są Stany Zjednoczone. Na całym świecie w tym roku zostanie wyprodukowanych 103,4 mln ton kurzego mięsa – podaje portal statista.com. Tak gigantyczny przemysł generuje mnóstwo odpadów i produktów ubocznych. Jednym z nich są pióra, pozostałe po uboju drobiu. Co roku spopiela się ich aż 40 mln ton. W procesie tym do atmosfery uwalniane są ogromne ilości dwutlenku węgla, a także toksyczne związki, takie jak dwutlenek siarki. Kurze pióra zamienią się w prąd? Oto jak naukowcy chcą to zrobić A gdyby tak – zamiast je spalać – wykorzystać kurze pióra do czegoś pożytecznego? Na pomysł, jak to zrobić, wpadli naukowcy z Politechniki Federalnej w Zurychu i Nanyang Technological University Singapore. Badacze ci opracowali przyjazny dla środowiska proces produkcji prądu z wykorzystaniem kurzych piór. Proces ten polega na usprawnieniu ogniw paliwowych. Ogniwa paliwowe produkują czysty prąd z wodoru i tlenu (to ogniwa wodorowe). Nie emitują CO2, a produktem końcowym jest głównie para wodna. Sercem ogniw jest półprzepuszczalna membrana. Zatrzymuje ona elektrony, które kierowane są do zewnętrznego obwodu. Ostatecznie płyną od anody do katody, czyli powstaje prąd. Jak z kurzych piór powstaje tańsza i ekologiczna membrana do ogniw paliwowych? Problemem jest właśnie membrana. Obecnie wytwarza się ją z toksycznych chemikaliów, drogich i nierozkładających się w środowisku. Pomysł naukowców polega na tym, by zastąpić ją zupełnie nowym rodzajem ekologicznej membrany, wytwarzanej właśnie z kurzych piór. Składają się one aż w 90 proc. z keratyny, czyli białka, które buduje również nasze włosy. Naukowcy wymyślili, jak ekstrahować keratynę z kurzych piór. A następnie jak – na drodze procesów chemicznych – zbudować z niej ultracienkie włókienka. Z nich na koniec powstawałaby membrana do ogniw paliwowych. Jak oszacowali naukowcy, jej wytworzenie w laboratorium było trzy razy tańsze niż produkcja tradycyjnych membran. Czy membrany z piór pomogą uratować planetę i wyprodukować więcej wodoru? – Poświęciłem wiele lat badaniu, jak odpady z produkcji żywności można by wykorzystać do produkcji energii odnawialnej – mówi Raffaele Mezzenga z Politechniki Federalnej w Zurychu, cytowany przez phys.org. – Nasze ostatnie osiągniecie zamyka obieg. Bierzemy substancję, która podczas spalania emituje dwutlenek węgla i gazy toksyczne, i używamy jej w innym procesie. W rezultacie dzięki naszej nowej technologii nie tylko zastępujemy toksyczne substancje naturalną, ale również zapobiegamy emisji CO2 – mówi Mezzenga. Jego zdaniem membrany można będzie wykorzystać jeszcze w inny sposób – do produkcji wodoru. Jak zauważa naukowiec, co prawda Wszechświat jest go pełen, ale za to na Ziemi czysty wodór prawie nie występuje. Produkujemy go, rozkładając wodę na pierwiastki składowe, co wymaga dużo energii. Zdaniem badaczy, w tym procesie również da się wykorzystać nową membranę. Użycie jej czyniłoby produkcję wodoru z wody bardziej efektywną. W następnym kroku badacze chcą sprawdzić, jak wytrzymała jest ich membrana. Oraz – gdyby była taka potrzeba – jak ją wzmocnić. Źródła: wordometers.info, phys.org, statista.com, ACS Applied Materials & Interfaces, World Animal Foundation. Nasza ekspertka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Rusza nowy serial National Geographic. Poznamy w nim cuda inżynierii z całej Europy. Na początek – Polska
„Euroinżynieria” to serial oryginalny kanału National Geographic, w którym twórcy przyglądają się niezwykłym konstrukcjom w Europie. Pierwszy odcinek poświęcony jest w całości Polsce. A poznamy w nim niesamowite konstrukcje, zarówno współczesne, jak i historyczne.
National Geographic zagląda za kulisy wielkich projektów – budynków, maszyn, konstrukcji. Odkryje ukryte mechanizmy stojące za najsłynniejszymi obiektami na kontynencie i zaprezentuje ludzi, dzięki którym te struktury powstają i działają. National Geographic pokaże cuda inżynierii Serial ma premierę 18 września o godz. 21:00, a filmowa podróż przez niezwykłe konstrukcje z sześciu krajów i rejonów rozpocznie się w Polsce. Pozostałe kraje to: Hiszpania, Wielka Brytania, Holandia, Niemcy oraz (zbiorczo) kraje nordyckie. Emisja kolejnych odcinków odbędzie się w kolejne czwartki, zawsze o 21:00. W serialu wykorzystane będą zarówno efekty CGI, jak i unikatowe materiały zza kulis powstawania i działania cudów inżynierii. Zobaczymy całą gamę niezwykłych konstrukcji, zarówno ultranowoczesnych, jak i pochodzących sprzed nawet tysięcy lat. W tym oczywiście budynki, ale też stadiony, świątynie, statki, fabryki, zapory, linie kolejowe, a nawet rzymski amfiteatr. Niezwykłe polskie konstrukcje Jak zapowiadają twórcy, w Polsce zobaczymy między innymi, jak na naszych oczach powstaje gigantyczny port na Bałtyku i poznamy sekrety najwyższego budynku w Unii Europejskiej. Zejdziemy też głęboko pod ziemię w Wieliczce, gdzie znajduje się dawna kopalnia soli wielkości miasta, i poznamy historię najwyższej drewnianej konstrukcji, jaką kiedykolwiek wzniesiono. Nie tylko Polska. Co pokażą kolejne odcinki „Euroinżynierii”? Choć z pewnością to Polska zainteresuje odbiorców najbardziej, to kolejne odcinki także zapowiadają się imponująco. W Hiszpanii twórcy zabiorą nas m.in. do Barcelony i pokażą, jak nowoczesna technologia pozawala wreszcie ukończyć legendarne dzieło Antonio Gaudiego – katedrę Sagrada Familia. W Wielkiej Brytanii z kolei zajrzymy za kulisy ikony Londynu: Tower Bridge. To unikatowa możliwość, by podejrzeć tajemnice tego XIX-wiecznego majstersztyku inżynierii. Szczególnie interesująco zapowiada się odcinek z Holandii, w którym zobaczymy zarówno spektakularne, boczne wodowanie statku, jak i odkryjemy dawne sekrety zarządzania wodą na przykładzie legendarnych wiatraków Kinderdijk. Źródło: National Geographic Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Kanał Elbląski: jak XIX‑wieczna inżynieria pokonała 100 metrów różnicy wysokości
Kanał Elbląski to jeden z najciekawszych obiektów hydrotechnicznych w Polsce. Połączenie zachwyca systemem suchych pochylni, różnicą poziomów wody sięgającą niemal 100 metrów, wyjątkową historią budowy i dzisiejszym znaczeniem turystycznym. Dowiedz się, jak wyglądała historia jego powstania i jakie techniczne rozwiązania wykorzystano podczas budowy oraz poznaj praktyczne wskazówki dla odwiedzających.
Spis treści: Historia Kanału Elbląskiego Konstrukcja i technika Kanał Elbląski dziś – turystyka i funkcje rekreacyjne Parametry techniczne i ciekawostki Praktyczne informacje dla odwiedzających W XIX wieku, kiedy Prusy potrzebowały sprawnej sieci komunikacji wodnej, holenderski inżynier Georg Jacob Steenke zaprojektował kanał mający połączyć Jezioro Jeziorak, Ostródę i Elbląg, by towary i drewno mogły łatwiej trafiać do portu nad Bałtykiem. Budowa Kanału Elbląskiego trwała od 1844 roku, a ukończenie ostatniej pochylni – w Całunach – dokonało się w 1881 roku. Obecnie kanał spełnia głównie funkcję rekreacyjną i turystyczną, ale zachował oryginalne urządzenia hydrotechniczne i architektoniczne. Kanał Elbląski został uznany za Pomnik Historii i jest wpisany na listę zabytków o znaczeniu międzynarodowym. Historia Kanału Elbląskiego Początki pomysłu i projekt Georga Jacoba Steenke’a Idea budowy Kanału Elbląskiego zrodziła się z potrzeby unowocześnienia i usprawnienia transportu drewna oraz innych towarów z wnętrza Prus Wschodnich do portu w Elblągu, a dalej – na Bałtyk. Region Oberlandu, czyli obszar dzisiejszych Mazur Zachodnich, był bogaty w lasy i zasoby naturalne, ale pozbawiony efektywnych dróg komunikacyjnych. W pierwszej połowie XIX wieku inżynier Georg Jacob Steenke, urzędnik królewski i absolwent Królewskiej Szkoły Budownictwa w Berlinie, rozpoczął prace nad koncepcją połączenia jezior regionu z Elblągiem poprzez sieć kanałów. Projekt zakładał integrację naturalnych cieków wodnych (m.in. rzeki Elbląg i Drwęca) z kanałami sztucznymi oraz urządzeniami hydrotechnicznymi, które umożliwiałyby pokonywanie znacznych różnic wysokości – sięgających w niektórych miejscach nawet 100 metrów. Steenke analizował różne koncepcje – od śluz klasycznych, znanych już w Holandii i Francji, po bardziej nowatorskie podejścia wykorzystujące siłę grawitacji. Kluczowy problem stanowiło pokonanie wzniesienia morenowego oddzielającego wyżej położone jeziora od niżej położonych terenów Żuław Wiślanych. Ostatecznie zdecydowano się na system pochylni, w którym statki transportowane są na specjalnych wózkach po szynach – rozwiązanie, które w tamtym czasie było eksperymentalne i praktycznie niespotykane w Europie kontynentalnej. W 1844 roku, po uzyskaniu wszystkich wymaganych zgód, rozpoczęto roboty ziemne i hydrotechniczne, które początkowo budziły sceptycyzm lokalnych władz i społeczności. Steenke jednak konsekwentnie realizował swoją wizję, dostosowując projekt do uwarunkowań geograficznych i hydrologicznych regionu. Budowa, otwarcie i rozwój do końca XIX wieku Prace budowlane trwały od 1844 roku do 1860 roku, kiedy to oddano do użytku pierwszy odcinek kanału z trzema funkcjonującymi pochylniami. Całość inwestycji, obejmująca pięć pochylni oraz szereg śluz i jazów, została ukończona w 1881 roku. Całkowita długość żeglownego szlaku wyniosła ponad 80 kilometrów. Zamiast klasycznego systemu śluz, Steenke zdecydował się na innowacyjny system suchych pochylni, znany także jako pochylniowy system transportu wózkowego. W jego ramach statek wpływał na specjalną platformę (wózek), która następnie – dzięki napędowi wodnemu – poruszała się po torowisku w górę lub w dół pochylni, przenosząc jednostkę pomiędzy odcinkami kanału na różnych poziomach. Pochylnie zbudowano w pięciu lokalizacjach: Buczyniec, Kąty, Oleśnica, Jelenie oraz Całuny. Każda z nich została zaprojektowana jako samodzielny system o napędzie mechanicznym zasilanym siłą przepływu wody – co czyniło je nie tylko oszczędnymi, ale również ekologicznie zaawansowanymi jak na standardy XIX wieku. W trakcie budowy napotkano wiele trudności – od problemów z geologią gruntu, przez konieczność ręcznego przemieszczania dużych mas ziemi, aż po niedobory materiałów konstrukcyjnych. Mimo to, efekt końcowy przekroczył oczekiwania – nie tylko ze względu na zastosowane rozwiązania techniczne, ale również pod względem trwałości i efektywności systemu. W latach 1860–1862 kanał został oficjalnie otwarty dla żeglugi towarowej, głównie do transportu drewna, zboża i materiałów budowlanych. Przepustowość szlaku, mimo ograniczeń technicznych (m.in. szerokość śluz, długość pochylni), okazała się wystarczająca dla ówczesnych potrzeb gospodarczych regionu. Kanał Elbląski stał się jednym z najbardziej zaawansowanych projektów hydrotechnicznych XIX wieku w Europie i szybko zyskał międzynarodowe uznanie. System pochylni budził zainteresowanie inżynierów z całego kontynentu, a sam Steenke otrzymał liczne odznaczenia i wyróżnienia za swoją pracę. Z biegiem lat rola kanału jako arterii gospodarczej malała, jednak jego znaczenie jako zabytku techniki i atrakcji turystycznej systematycznie rosło, co położyło podwaliny pod jego współczesną funkcję i ochronę jako dziedzictwa kulturowego. Konstrukcja i technika System suchych pochylni – zasada działania Najbardziej spektakularnym elementem infrastruktury Kanału Elbląskiego są suche pochylnie, których działanie od ponad 160 lat zadziwia nie tylko turystów, ale i inżynierów. Sucha pochylna to konstrukcja, w której statek zostaje wyciągnięty z wody na specjalną platformę zwaną wózkiem, a następnie – dzięki zespołowi przekładni, lin i kół wodnych – przemieszcza się po torowisku między dwoma zbiornikami wodnymi znajdującymi się na różnych poziomach. Napęd całego mechanizmu pochodzi z energii przepływającej wody, która porusza koło wodne lub turbinę umieszczoną w maszynowni. Dzięki temu pochylnie działają bez potrzeby stosowania paliw kopalnych czy energii elektrycznej, co czyni je nie tylko wybitnym przykładem techniki XIX wieku, ale również zaskakująco nowoczesnym rozwiązaniem pod względem energetycznym. Pięć pochylni rozmieszczonych jest na 9-kilometrowym odcinku między miejscowościami Buczyniec a Całuny. Różnica poziomów pomiędzy najniżej i najwyżej położonymi punktami wynosi aż 99,5 metra. Każda pochylna składa się z: torowiska o długości od 360 do 490 metrów, wózka transportującego jednostki pływające o długości do 25 metrów, maszynowni z mechanizmem przekładniowym, systemu lin napędowych i hamujących. Co istotne, system wciąż działa w oryginalnej formie, z wykorzystaniem niezmienionych zasad mechaniki, co czyni go jednym z najstarszych na świecie działających obiektów tego typu. Śluzy, jazy i inne urządzenia hydrotechniczne Choć to pochylniom Kanału Elbląskiego przypisuje się największe znaczenie techniczne i turystyczne, nie mniej istotną rolę odgrywają śluzy i jazy, które występują na pozostałych odcinkach szlaku. Śluzy kanałowe umożliwiają precyzyjne podnoszenie lub opuszczanie statków pomiędzy wodami o różnych poziomach. Ich konstrukcja opiera się na: komorze śluzowej, dwóch bramach zamykających (górnej i dolnej), systemie zasuw i kanałów doprowadzających wodę. Jazy pełnią funkcję regulatorów poziomu wody, chroniąc zarówno kanał, jak i przyległe tereny przed nadmiernym zalaniem lub wyschnięciem. Dzięki nim możliwa jest sezonowa kontrola przepływu wód w zależności od warunków pogodowych i potrzeb nawigacyjnych. Wiele z tych urządzeń – zarówno śluz, jak i pochylni – zachowało oryginalne elementy konstrukcyjne z XIX wieku, w tym fragmenty kamieniarki, mechanizmy żelazne, a nawet drewniane elementy wyposażenia. Współcześnie, mimo konserwacji, ich działanie nadal opiera się na zasadach sprzed ponad 150 lat, co czyni z kanału żywe muzeum hydrotechniki. Kanał Elbląski dziś – turystyka i funkcje rekreacyjne Rejsy „statkiem po trawie” i zwiedzanie urządzeń technicznych Rejsy po Kanale Elbląskim to niepowtarzalne doświadczenie turystyczne, które łączy technikę z naturą. Największe wrażenie robią momenty, gdy statek opuszcza wodę i przemieszcza się na wózku po torowisku, pokonując pochylnie – odcinki pomiędzy wodami na różnych wysokościach. Dzięki tej technologii turysta ma wrażenie, że statek „płynie po trawie”, przecinając zielone łąki i lasy regionu. To nie tylko atrakcja wizualna, ale także interaktywna lekcja historii inżynierii – podczas rejsu można zobaczyć, jak działają mechanizmy napędowe, poznać zasadę funkcjonowania maszynowni i systemu lin nośnych. Wycieczki prowadzone są przez licencjonowanych przewodników, którzy opowiadają o historii pochylni, ich budowie i znaczeniu. Rejsy odbywają się najczęściej na trasach Buczyniec – Elbląg lub Buczyniec – Miłomłyn, trwają od 2 do 5 godzin i są dostępne dla rodzin z dziećmi, seniorów i grup zorganizowanych. Szlaki piesze i rowerowe, natura i krajobraz Kanał Elbląski znajduje się w jednym z najpiękniejszych i najbardziej zielonych regionów Polski, co czyni go idealnym miejscem dla miłośników aktywnego wypoczynku. Dookoła kanału rozwinięta jest sieć szlaków pieszych i rowerowych, które prowadzą przez lasy, wzdłuż jezior i obok historycznych urządzeń hydrotechnicznych. Do najchętniej wybieranych tras należą: Green Velo – trasa wschodnia, biegnąca wzdłuż kanału przez Miłomłyn i Pasłęk, Szlak Kanału Elbląskiego – pieszy szlak krajoznawczy o długości ponad 80 km, ścieżki edukacyjne przy Jeziorze Drużno. Jezioro Drużno, leżące przy ujściu kanału do rzeki Elbląg, to rezerwat ornitologiczny i część europejskiej sieci Natura 2000. Żyje tu ponad 200 gatunków ptaków, w tym rzadkie gatunki czapli, rybitw i kormoranów. Cały region objęty jest Obszarem Chronionego Krajobrazu Kanału Elbląskiego, co sprawia, że infrastruktura turystyczna dostosowana jest do zasad ochrony środowiska. Przystanie, noclegi, infrastruktura turystyczna Na szlaku Kanału Elbląskiego znajdują się liczne przystanie jachtowe i punkty cumownicze, które umożliwiają wygodne podróżowanie własną łodzią lub czarterowanym houseboatem. Przystanie oferują: dostęp do wody i prądu, zaplecze sanitarne i gastronomiczne, wypożyczalnie rowerów, kajaków i łodzi. Miasta i wsie położone przy kanale, takie jak Elbląg, Miłomłyn, Ostróda i Iława, oferują bogatą bazę noclegową – od domków letniskowych, przez pensjonaty agroturystyczne, po hotele o wysokim standardzie. W Buczyńcu znajduje się Izba Historii Kanału Elbląskiego – placówka muzealna i edukacyjna, gdzie można: obejrzeć multimedialne prezentacje, zapoznać się z oryginalnymi częściami pochylni, zwiedzić maszynownię pochylni z przewodnikiem. Parametry techniczne i ciekawostki Długość, różnica poziomów, ograniczenia jednostek pływających Kanał Elbląski jako główny szlak ma długość ok. 82 kilometrów, ale w praktyce tworzy sieć wodną o długości przekraczającej 150 kilometrów, włączając w to odgałęzienia: Kanał Iławski, Kanał Dobrzycki, Kanał Jagielloński, rzekę Elbląg. Najbardziej spektakularnym odcinkiem jest fragment z pięcioma pochylniami – od Buczyńca do Całun, gdzie występuje różnica poziomów wody o wysokości ok. 100 metrów. Dla bezpieczeństwa i zachowania integralności konstrukcji kanału, obowiązują ograniczenia dotyczące rozmiarów jednostek pływających. Maksymalna dopuszczalna długość łodzi wynosi ok. 25 metrów, szerokość do 3,5 metra, a zanurzenie nie powinno przekraczać 1,2 metra. Ciekawe fakty i porównania Kanał Elbląski jest jedynym na świecie funkcjonującym kanałem z czynnymi suchymi pochylniami. Jedyny porównywalny obiekt to Kanał Morris w USA, ale od dawna nie jest on użytkowany w oryginalnej formie. W czasie swojej budowy kanał uchodził za projekt o kosztach przekraczających nawet budowę Wieży Eiffla – choć dane te należy traktować z dystansem, pokazuje to skalę przedsięwzięcia i jego znaczenie w ówczesnych realiach. Każda pochylna działa bez użycia energii elektrycznej – napędzają je jedynie przepływy wody – co czyni ten system niezwykle energooszczędnym i przyjaznym dla środowiska. Współczesne symulacje inżynieryjne pokazują, że konstrukcja pochylni zaprojektowana w XIX wieku wciąż spełnia normy bezpieczeństwa i efektywności energetycznej, co dowodzi geniuszu Steenke’a. Praktyczne informacje dla odwiedzających Sezon turystyczny, terminy rejsów, koszty Sezon turystyczny na Kanale Elbląskim trwa od kwietnia do końca września, z największym ruchem w miesiącach letnich – lipiec i sierpień. W tych okresach dostępnych jest najwięcej rejsów i wydarzeń towarzyszących. Na trasie Buczyniec – Elbląg i Buczyniec – Miłomłyn pływa kilka firm organizujących rejsy, w tym statki wycieczkowe, houseboaty oraz mniejsze łodzie motorowe. Rocznie przez pochylnię Buczyniec przewija się kilka tysięcy jednostek pływających. Ceny rejsów wahają się w zależności od długości trasy: krótki rejs (ok. 2 godziny): od 60 zł, pełna trasa przez wszystkie pochylnie: 130–180 zł, zniżki dla dzieci, studentów i seniorów, bilety rodzinne i grupowe. Wejście do Izby Historii Kanału Elbląskiego również objęte jest symboliczną opłatą, a część wystaw dostępna jest bezpłatnie. Lokalizacja, dojazd, parkingi Kanał Elbląski położony jest w województwie warmińsko-mazurskim, przecinając tereny powiatów: elbląskiego, ostródzkiego i iławskiego. Główne miejscowości z dostępem do kanału to: Elbląg (ujście kanału do rzeki Elbląg i Zalewu Wiślanego), Miłomłyn (węzeł hydrotechniczny łączący kanały i jeziora), Ostróda i Iława (wschodnie krańce systemu), Buczyniec – lokalizacja głównej pochylni i Izby Historii. Dojazd możliwy jest: samochodem (drogi krajowe nr 7 i 16), pociągiem (do Elbląga, Ostródy lub Iławy), rowerem – dzięki rozwiniętym trasom Green Velo. Parking dla zwiedzających Izbę Historii w Buczyńcu dostępny jest bezpłatnie, a cały obiekt jest przystosowany dla osób z ograniczoną mobilnością. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Zapomnij o Londynie i Nowym Jorku – najdłuższe metro jeździ w Azji!
Najdłuższe metro na świecie to nie tylko transport, ale też imponujące osiągnięcie inżynieryjne. Sprawdź, które miasta mają najdłuższe linie metra i jak różnią się pod względem długości, liczby stacji i historii powstania.
Spis treści: 10 najdłuższych linii metra na świecie Metro w Warszawie – jedyny system kolei podziemnej w Polsce Pekińska linia metra numer 10 – najdłuższa linia okrężna na świecie (57,1 km) Metro w Szanghaju – linia 13 (54,9 km) Metro w Kantonie – linia 8 (52,4 km) Metro w Seulu – linia 1 (47,6 km) Metro w Nowym Jorku — linia A (44,8 km) Metro w New Delhi — niebieska linia (44,3 km) Metro w Pekinie – linia 1 (42,3 km) Metro w Szanghaju – linia 2 (40,3 km) Metro w Wuhanie – linia 7 (39,9 km) Metro w Paryżu – linia 13 (38,7 km) Systemy kolei podziemnej stanowią kręgosłup komunikacyjny wielu metropolii na świecie, umożliwiając szybkie, regularne i ekologiczne przemieszczanie się milionów ludzi każdego dnia. Historia metra sięga 1863 roku, kiedy to w Londynie uruchomiono pierwszą na świecie linię podziemnej kolei – Metropolitan Railway. Od tego czasu rozwój urbanistyczny, rosnąca liczba ludności w miastach oraz potrzeba ograniczenia zatłoczenia ulic przyczyniły się do dynamicznej ekspansji sieci metra w wielu krajach. Obecnie największe systemy metra to nie tylko środki transportu, ale również złożone organizmy logistyczne, obejmujące setki kilometrów torów i setki stacji. Współczesnym liderem pod względem długości całkowitej sieci metra jest Pekin, gdzie metro liczy już ponad 879 kilometrów długości i obejmuje 523 stacje (stan na 2024 rok). W Pekinie znajduje się również najgłębiej położona stacja na Ziemi. System ten nieustannie się rozbudowuje, odpowiadając na potrzeby ponad 20-milionowej aglomeracji. Choć metro w Szanghaju długo zajmowało pierwsze miejsce pod względem długości tras, zostało wyprzedzone przez stolicę Chin, mimo iż jego sieć wciąż dynamicznie się rozwija i przekroczyła już 830 kilometrów. Rozwój infrastruktury metra to również element polityki zrównoważonego rozwoju miast, zmniejszający emisję spalin, czas dojazdu i zatłoczenie komunikacji naziemnej. Nowoczesne systemy metra – wyposażone w technologie automatycznego sterowania, rozbudowaną infrastrukturę bezpieczeństwa oraz integrację z innymi środkami transportu – wyznaczają nowe standardy mobilności miejskiej. 10 najdłuższych linii metra na świecie Metro w Pekinie – linia 10 (57,1 km) Metro w Szanghaju – linia 13 (54,9 km) Metro w Kantonie – linia 8 (52,4 km) Metro w Seulu – linia 1 (47,6 km) Metro w Nowym Jorku — linia A (44,8 km) Metro w Delhi — niebieska linia (44,3 km) Metro w Pekinie – linia 1 (42,3 km) Metro w Szanghaju – linia 2 (40,3 km) Metro w Wuhanie – linia 7 (39,9 km) Metro w Paryżu – linia 13 (38,7 km) Metro w Warszawie – jedyny system kolei podziemnej w Polsce Warszawa to jedyne miasto w Polsce, w którym funkcjonuje system metra – kluczowy element miejskiego transportu zbiorowego. Pierwsza linia metra, oznaczona jako M1, została oddana do użytku w 1995 roku i jest jednocześnie najstarszą i najdłuższą linią podziemną w kraju. Jej łączna długość wynosi 23 kilometry i obejmuje 21 stacji, łącząc północną dzielnicę Młociny z południową stacją Kabaty. Linia M1 przebiega przez centrum Warszawy, przechodząc przez strategiczne dzielnice, takie jak Bielany, Żoliborz, Śródmieście i Mokotów. Dzięki temu umożliwia szybkie przemieszczanie się pomiędzy dzielnicami mieszkaniowymi a śródmieściem, obsługując codziennie kilkaset tysięcy pasażerów – wg danych ZTM, w 2023 roku było to średnio ok. 600 tys. osób dziennie. Metro warszawskie, choć relatywnie młode w porównaniu do zachodnioeuropejskich systemów, charakteryzuje się nowoczesną infrastrukturą, w tym: automatycznymi systemami sterowania ruchem pociągów, energooszczędnymi rozwiązaniami technicznymi, nowoczesnymi pociągami typu Inspiro wyprodukowanymi przez firmę Siemens i Newag, przystosowaniem do potrzeb osób z niepełnosprawnościami (windy, oznaczenia dotykowe). Wraz z linią M2, która została częściowo otwarta w 2015 roku i obecnie nadal jest rozbudowywana (planowana długość 18,8 km), metro tworzy zintegrowaną sieć szybkiego transportu szynowego w stolicy. Co więcej, planowana jest budowa trzeciej linii – M3 –która ma połączyć Pragę z dzielnicą Gocław. Rozwój warszawskiego metra stanowi odpowiedź na rosnące potrzeby mobilności mieszkańców miasta, które liczy obecnie ponad 1,8 miliona osób, a w godzinach szczytu dodatkowo obsługuje tysiące dojeżdżających spoza aglomeracji. Metro jest również elementem strategii zrównoważonego rozwoju transportu publicznego, mającej na celu redukcję emisji CO₂, poprawę jakości powietrza oraz ograniczenie korków drogowych w centrum miasta. Czasami na budowie kolejnych linii metra warszawskiego archeolodzy dokonują zaskakujących odkryć. Pekińska linia metra nr 10 – najdłuższa linia okrężna na świecie (57,1 km) Linia metra nr 10 w Pekinie to nie tylko najdłuższa pojedyncza linia metra na świecie, ale również jedna z najbardziej strategicznych pod względem urbanistycznym i komunikacyjnym. Całkowita długość linii wynosi 57,1 kilometra i obejmuje aż 45 stacji, co czyni ją jedną z najbardziej uczęszczanych tras w systemie metra w Pekinie. To linia okrężna, która niemal w pełni otacza centralne dzielnice miasta, tworząc zamkniętą pętlę ułatwiającą przesiadki pomiędzy innymi liniami. Trasa linii 10 przebiega od północno-zachodnich obrzeży Pekinu (rejon Changping), aż po południowo-wschodnią część aglomeracji. Obsługuje gęsto zaludnione i kluczowe obszary miasta, takie jak: dzielnica Chaoyang, będąca centrum finansowym i biznesowym, wioska olimpijska, gdzie odbyły się Letnie Igrzyska Olimpijskie w 2008 roku, dzielnica Haidian, centrum akademickie z licznymi uczelniami wyższymi, oraz Qianmen, historyczne serce Pekinu położone niedaleko Zakazanego Miasta. Linia 10 została zaprojektowana jako główny „obwodowy kręgosłup” całego systemu metra. Funkcją „dziesiątki" jest nie tylko umożliwienie bezpośredniego przemieszczania się między kluczowymi dzielnicami, ale przede wszystkim optymalizacja przesiadek. Łączy się z wieloma innymi liniami (m.in. 1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 13, 14, 15 i linią lotniskową), co sprawia, że jest nieodzownym elementem pekińskiego węzła transportowego. Budowa linii 10 przebiegała w dwóch etapach. Pierwsza część została oddana do użytku w 2008 roku – przed rozpoczęciem Igrzysk Olimpijskich. Druga faza zakończyła się w 2013 roku, zamykając pełną pętlę. Co istotne, linia została w pełni zautomatyzowana i wyposażona w nowoczesne systemy bezpieczeństwa, a częstotliwość kursów w godzinach szczytu sięga nawet 2 minut. Z uwagi na swoje położenie, długość i znaczenie logistyczne, linia 10 obsługuje codziennie ponad 1 milion pasażerów, przyczyniając się w sposób kluczowy do ograniczania korków ulicznych i poprawy mobilności miejskiej w Pekinie. Metro w Szanghaju – linia 13 (54,9 km) Linia nr 13 w Szanghaju jest drugą co do długości linią metra na świecie o łącznej długości 54,9 km. Linia biegnie od podmiejskiej dzielnicy Jiading do wschodniej części miasta. Na jej trasie znajduje się kilka głównych węzłów komunikacyjnych, na przykład międzynarodowe lotnisko Hongqiao i południowy dworzec kolejowy w Szanghaju. Metro w Kantonie – linia 8 (52,4 km) Linia 8 metra w Kantonie jest trzecią co do długości linią metra na świecie, o łącznej długości 52,4 km. Linia biegnie od północno-zachodnich przedmieść Fenghuang Xincun do Wanshengwei. Przechodzi przez kilka ważnych obszarów Kantonu, w tym centrum miasta, dworzec kolejowy Guangzhou East i centrum wystawowe Pazhou. Metro w Seulu – linia 1 (47,6 km) Linia 1 metra w Seulu jest czwartą co do długości linią metra na świecie, o łącznej długości 47,6 km. Linia biegnie od północno-zachodnich przedmieść Soyosan do południowo-wschodnich przedmieść Incheon, przechodząc przez kilka ważnych obszarów Seulu. Na jej trasie znajduje się centrum miasta, pałac Gyeongbokgung i znana z koreańskiego hitu wokalisty Psy dzielnica Gangnam. Metro w Nowym Jorku — linia A (44,8 km) Nowojorska linia metra A to piąta najdłuższa linia metra na świecie o łącznej długości 44,8 km. Linia biegnie od północnych przedmieść Inwood do południowego krańca Manhattanu. Przechodzi przez kilka ważnych obszarów Nowego Jorku, w tym dzielnicę finansową, Times Square i międzynarodowe lotnisko JFK. Metro w New Delhi — niebieska linia (44,3 km) Delhi Metro Blue Line to szósta najdłuższa linia metra na świecie, o łącznej długości 44,3 km. Linia biegnie od wschodnich przedmieść Noida do zachodnich przedmieść Dwarka. Przechodzi przez kilka kluczowych obszarów New Delhi, w tym centrum miasta, świątynię Akshardham i międzynarodowe lotnisko Indira Gandhi. Metro w Pekinie – linia 1 (42,3 km) Linia 1 metra w Pekinie jest siódmą co do długości linią metra na świecie, o łącznej długości 42,3 km. Linia biegnie od południowo-zachodnich przedmieść Pingguoyuan do północno-wschodnich przedmieść Sihui East, przechodząc przez kilka ważnych obszarów Pekinu, w tym centrum miasta, Świątynię Nieba i dworzec kolejowy w Pekinie. Metro w Szanghaju – linia 2 (40,3 km) Szanghajska linia metra nr 2 jest ósmą najdłuższą linią metra na świecie, o łącznej długości 40,3 km. Linia biegnie od północno-zachodnich przedmieść Songhong Road do południowo-wschodnich przedmieść międzynarodowego lotniska Pudong. Łączy kilka ważnych obszarów Szanghaju, w tym centrum miasta, Plac Ludowy i Lujiaz. Metro w Wuhanie – linia 7 (39,9 km) Otwarta w 2018 roku linia numer 7 jest również znana jako linia Qianchuan. Ma prawie 40 km długości. Metro łączy północną i południową część miasta Wuhan. 30 grudnia 2022 roku otwarto 7 nowych stacji. W budowie są kolejne. Metro w Paryżu – linia 13 (38,7 km) Trzynasta linia paryskiego metra powstała w 1911 roku. Odcinek główny linii przechodzi m.in. przez centrum miasta (Champs-Élysées) oraz okolice wieżowca Montparnasse. Cała linia, w tym dwa jej odgałęzienia, mają długość 38,7 km. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Australijska firma stworzyła komputer z ludzkimi neuronami. Można go wynająć lub kupić
To nie science-fiction: komputer z 800 tys. żywych ludzkich neuronów nie tylko już istnieje, ale trafił do sprzedaży. Startup z Australii oferuje urządzenie oparte na układach scalonych i komórkach nerwowych. System jest zdolny do podtrzymania życia neuronów przez pół roku.
Spis treści Hybryda mózgu i krzemu – niezwykła technologia w praktyce Potencjał CL1 w badaniach nad kreatywnością i mózgiem Australijski startup Cortical Labs we współpracy z brytyjską firmą bit.bio opracował niezwykły komputer, niczym z powieści science-fiction. Obok elektroniki tworzy go sieć neuronalna zbudowana z żywych ludzkich komórek nerwowych. Hybryda mózgu i krzemu – niezwykła technologia w praktyce Hybrydowy komputer CL1, łączący krzemowe układy scalone z ludzkimi neuronami, bazuje na wcześniejszym prototypie DishBrain – kulturze neuronów która wsławiła się tym, że samodzielnie grała w grę Pong. DishBrain nauczył się grać w Ponga lepiej i efektywniej niż zwykły model sztucznej inteligencji. Każdy CL1 zawiera około 800 000 neuronów hodowanych bezpośrednio na chipie krzemowym, wspieranych przez specjalistyczny system podtrzymujący ich funkcje życiowe. Szacowany czas życia neuronów w komputerze, a zatem i działania takiego komputera – to pół roku. Choć obecne możliwości CL1 nie dorównują superkomputerom, wyróżnia go wyjątkowa energooszczędność – cała szafa typu rack, zapełniona biokomputerami CL1, zużyłaby zaledwie 1 000 watów, co jest ułamkiem obecnie zużywanej energii. Takie szafy są standardem w centrach danych, centrach AI i serwerowniach. Nowoczesne centra sztucznej inteligencji powstają jak grzyby po deszczu, a ich zapotrzebowanie na energię jest już tak duże, że cyfrowi giganci tacy jak Meta, Google, Amazon czy Microsoft, interesują się budową własnych elektrowni atomowych. Potencjał CL1 w badaniach nad kreatywnością i mózgiem System CL1 potrafi uczyć się i adaptować w czasie rzeczywistym, a więc ma potencjał, którego nie oferują tradycyjne modele cyfrowe. Neurony, będące efektem czterech miliardów lat ewolucji, są samo-programujące i wysoce elastyczne, co czyni je wyjątkowym narzędziem. CL1 otwiera nowe możliwości dla eksperymentów naukowych, szczególnie w badaniach nad mózgiem, kreatywnością czy zaburzeniami neurologicznymi. Przykładowo, kultury komórkowe pozyskane od osób z padaczką nie uczą się efektywnie, ale po zastosowaniu leków przeciwpadaczkowych ich zdolność uczenia się wzrasta. Potencjalnie taki biokomputer mógłby posłużyć do etycznych i niedrogich testów nowych leków. Neurony na potrzeby komputerów CL1 są hodowane z próbek pobranych ze skóry i krwi dorosłych dawców. Pomimo ograniczeń, takich jak sześciomiesięczny czas życia komórek, technologia ta ma ogromny potencjał, zwłaszcza w kontekście ograniczenia zużycia energii i wpływu na środowisko. Pierwsze egzemplarze CL1 mają kosztować 35 000 dolarów, a zdalny dostęp do systemu można będzie wykupić za 300 dolarów tygodniowo. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Podróż w głąb siebie. Klucz do zdrowia, dobrej formy i stylu tkwi wewnątrz nas
Podróż nie zawsze oznacza przemieszczanie się w przestrzeni. Czasem najważniejszy szlak prowadzi do środka – tam, gdzie zaczyna się zdrowie, równowaga i dobre samopoczucie. Jak współczesna technologia może wspierać nas na tej drodze? Z pomocą przychodzi HUAWEI WATCH 5 – smartwatch, który działa jak osobisty przewodnik po ciele i nastroju. Gotowi na podróż do wnętrza… siebie?
Wyprawy nie muszą zaczynać się od wyboru kierunku na mapie. Prawdziwe i zmieniające życie odkrycia często polegają na zwróceniu uwagi na siebie – na samopoczucie, kondycję psychofizyczną i nawyki. Z takiego podejścia wyrasta nowa wellbeingowa forma podróży, w której kluczowe są świadomość siebie i skupienie na jakości życia. HUAWEI WATCH 5 idealnie wpisuje się w takie podejście. To mądre urządzenie wesprze nas nie tylko podczas dosłownych podróży po górskich szlakach, miejskich uliczkach i tropikalnych plażach, ale też w tej najważniejszej – w głąb siebie. Technologia, która nie tylko nadąża, ale wyprzedza Świat przyspieszył, a wraz z nim ludzkie potrzeby dotyczące zdrowia, aktywności fizycznej i równowagi psychicznej. HUAWEI WATCH 5 to odpowiedź na tę zmianę – nie jest już tylko gadżetem na nadgarstku, ale zaawansowanym narzędziem wspierającym zdrowy tryb życia. Działa jak osobisty trener, który analizuje nasze wyniki i podpowiada, kiedy poćwiczyć, a kiedy odpocząć. Troszczy się też o nas niczym opiekun, który rozpoznaje pierwsze sygnały zmęczenia lub stresu i sugeruje wciśnięcie metaforycznego przycisku „stop”. Jest również osobistym asystentem, który pilnuje naszego kalendarza – w pracy, na szlaku czy na siłowni. W nowoczesnym podejściu do dobrego samopoczucia chodzi bowiem nie tylko o aktywność fizyczną, ale także o zdolność do regeneracji i świadomego zarządzania sobą. HUAWEI WATCH 5 kompleksowo nas w tym wspiera. Wygląda jak biżuteria, działa jak laboratorium W HUAWEI WATCH 5 zaawansowana technologia spotyka się ze świetnym designem. Każdy detal zegarka – od szkła szafirowego po tytan klasy lotniczy i stal szlachetną – świadczy o jego luksusowym charakterze i niezawodności. Ten smartwatch nie tylko dobrze wygląda – on naprawdę działa. Mamy też pewność, że znajdziemy model idealnie dopasowany do naszego stylu życia i sylwetki. HUAWEI WATCH 5 jest dostępny bowiem w wersji o rozmiarze koperty 46 mm – w kolorze srebrnym (Elite), brązowym (Classic), czarnym (Active) i fioletowym (Purple), oraz w delikatniejszej odsłonie 42 mm – w beżu (Elegant), zieleni (Green), bieli (Classic) czy kolorze piaskowozłotym (Elite). Dużym atutem jest możliwość dobrania rozmiaru do typu nadgarstka – z powodzeniem mogą go więc nosić kobiety i mężczyźni. Dzięki tym wariantom świetnie sprawdzi się zarówno na spotkaniach biznesowych, jak i podczas treningów czy podróży w trudnym terenie. Kiedy technologia naprawdę rozumie ciało HUAWEI WATCH 5 wyróżnia się przełomową technologią X-TAP. Umieszczony na boku zegarka receptor łączy w sobie sensor EKG, fotopletyzmograf i 10-stopniowy czujnik dotykowy. To pierwszy smartwatch, który umożliwia pomiar natlenienia krwi bezpośrednio z opuszka palca – wystarczy jedno dotknięcie i przytrzymanie palca przez 10 sekund. Takie podejście pozwala uzyskać znacznie precyzyjniejsze wyniki niż tradycyjne czujniki nadgarstkowe. Dodatkowo, za sprawą systemu TruSense, dane są analizowane w sposób całościowy i w krótszym czasie. Zegarek nie tylko rejestruje parametry, ale też rozpoznaje powiązania, np. między stresem a jakością snu. Czujnik X-TAP umożliwia szybki pomiar dziewięciu kluczowych wskaźników zdrowotnych: tętno, EKG, HRV (zmienność rytmu serca), poziom stresu, sztywność tętnic, kontrolę układu oddechowego, saturację, temperaturę ciała oraz jakość oddychania podczas snu. Taki pomiar trwa mniej niż minutę i może być początkiem świadomej zmiany nawyków. Dane są przejrzyste i dostępne w aplikacji HUAWEI Zdrowie, co pozwala dzielić się nimi z lekarzem, a przede wszystkim – reagować na sygnały, które wcześniej mogły umknąć naszej uwadze. Podróż bez telefonu, ale z pełną kontrolą Wyprawa do miasta, poranny bieg czy zwiedzanie nowych zakątków – w tych sytuacjach nie potrzebujemy już telefonu, by mieć kontakt ze światem. HUAWEI WATCH 5 jest kompatybilny z systemami iOS i Android, a dzięki eSIM umożliwia odbieranie połączeń i korzystanie z internetu bezpośrednio z nadgarstka. Wi-Fi 6 zapewnia szybkie przesyłanie danych, a NFC – płacenie zbliżeniowe. Szczególnie przydaje się to w podróży, bo daje możliwość m.in. szybkiego sprawdzenia trasy, wezwania pomocy i zakupów na lotnisku bez szukania telefonu. Z ponad 100 trybami sportowymi i nowym systemem pozycjonowania HUAWEI Sunflower smartwatch pozwala śledzić trasę z precyzją większą aż o 35% w porównaniu do poprzedniej generacji. Niezależnie od tego, czy wybierzemy jogging, jazdę na rowerze czy golf, będziemy mieć dostęp do danych, które pomogą nam trenować mądrzej i bezpieczniej. A jeśli zdecydujemy się na nurkowanie, o nasze bezpieczeństwo zadbają barometr i pomiar temperatury wody. Technologiczne wsparcie – zawsze i wszędzie HUAWEI WATCH 5 jest przygotowany na każdą sytuację – na trekking w deszczu i błocie, wylegiwanie się na plaży czy relaks w saunie. Spełnia normy IP69 i 5 ATM, co gwarantuje odporność na kurz, ciśnienie i zanurzenie w wodzie do 50 metrów. Jego wytrzymałość to nie tylko cecha techniczna – to też symbol nowego podejścia do życia, w którym styl i niezawodność idą w parze. Ekran LTPO 2.0 AMOLED o rozdzielczości 466×466 pikseli, jasności do 3000 nitów i ultrawąskich ramkach zapewnia doskonałą widoczność w każdych warunkach – od pełnego słońca po morskie głębiny. Funkcja zawsze włączonego ekranu sprawia, że najważniejsze informacje mamy zawsze pod ręką. A dzięki inteligentnym gestom nie musimy nawet dotykać ekranu, by odebrać połączenie czy wyciszyć alarm. Bateria? W standardowym trybie HUAWEI WATCH 5 działa do czterech i pół dnia (w przypadku wersji 46 mm), a w oszczędnym – nawet 11 dni. Szybkie ładowanie pozwala uzupełnić energię na cały dzień w zaledwie 15 minut. To urządzenie wszędzie dotrzyma nam kroku i nie wymaga noszenia w plecaku ładowarki. Nowoczesne technologie już niczym nie mogą zaskoczyć? Nic bardziej mylnego. Świetnym przykładem jest HUAWEI WATCH 5 – zaawansowane narzędzie, które wspiera nasze zdrowie, dobrą kondycję i samopoczucie w każdym aspekcie codzienności. Dzięki innowacyjnym technologiom i stylowemu designowi, staje się nieodłącznym towarzyszem podróży – zarówno tych fizycznych, jak i tych prowadzących w głąb siebie. Do 29 czerwca przy kupnie zegarka Huawei Watch 5 na huawei.pl oraz u partnerów biznesowych słuchawki HUAWEI FreeBuds 6i są w prezencie (lub za 1 zł). Materiał promocyjny marki Huawei
Rekonstrukcja twarzy z próbki DNA? To już nie jest science fiction
Nowy model sztucznej inteligencji opracowany przez chińskich naukowców, może zrewolucjonizować kryminalistykę. Potrafi skutecznie zrekonstruować wygląd osoby tylko na podstawie próbki jej kodu genetycznego.
Spis treści: Nowy model AI: od generatora obrazów do rekonstrukcji twarzy Przyszłość genetycznej rekonstrukcji twarzy Morfologia twarzy, jak każda cecha osobnicza, ma swój zapis w kodzie genetycznym. Jednak przełożenie skomplikowanego kodu DNA na wygląd człowieka nie jest rzeczą prostą i do tej pory było właściwie niemożliwe. Kryminolodzy rekonstruowali wygląd twarzy na podstawie zachowanych fragmentów czaszki. Jednak w przypadku bardzo małych fragmentów było to niezwykle trudne. Poza tym tylko na podstawie kości nie da się wywnioskować cech takich, jak kolor oczu czy włosów. Teraz, za sprawą nowego modelu sztucznej inteligencji, to się może zmienić. Nowy model AI: od generatora obrazów do rekonstrukcji twarzy Naukowcy z Chin opracowali nową, potencjalnie rewolucyjną metodę rekonstrukcji twarzy. Stworzyli model sztucznej inteligencji o nazwie Difface, który analizuje próbki DNA i na ich podstawie generuje możliwy wygląd twarzy. Ta technika, która brzmi jak rodem z powieści fantastycznonaukowej, może zmienić kryminalistykę na zawsze. Naukowców zainspirowały doskonale już znane i powszechne modele AI służące do generowania obrazów z tekstu. Zamiast tekstu, użyli jednak kodu DNA. Zdefiniowali kluczowe cechy zapisane w 9674 parach nukleotydów w nici DNA. Następnie przypisali im konkretne punkty na trójwymiarowej mapie twarzy. Difface, podobnie jak inne modele AI, musiał zostać odpowiednio wytrenowany na dużej próbie danych. Wykorzystano do tego celu bazę PGG Han2 – olbrzymi, ogólnodostępny zbiór danych o ludzkim genomie ludności Han. Wyniki okazały niezwykle interesujące. Nowy model wykazał bardzo wysoką skuteczność rekonstrukcji twarzy. Dodatkowe informacje, takie jak wiek, płeć czy masa ciała, jeszcze poprawiają jakość rekonstrukcji. – Difface potrafi w zadziwiający sposób generować trójwymiarowe obrazy twarzy wyłącznie na podstawie danych DNA. Umie też przewidzieć wygląd twarzy w różnym wieku – mówi współautor badania, dr Luonan Chen z Chińskiej Akademii Nauk. Przyszłość genetycznej rekonstrukcji twarzy Modele takie jak Difface mogą uniemożliwić popełnienie doskonałej zbrodni. Zanim jednak zrewolucjonizują kryminalistykę, staną przed kilkoma wyzwaniami, o których piszą też autorzy badania. Technologia ta niesie ze sobą poważne wyzwania etyczne i prawne, w szczególności związane z dostępem do wrażliwych danych o genomach konkretnych ludzi. Większość państw nie posiada takich baz danych, jak PGG Han2. Ponadto, wykazano już że modele AI nie są nieomylne. A w kryminalistyce pomyłka może mieć tragiczne konsekwencje – na przykład błędne oskarżenie. Źródło: Advanced Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Odłóż telefon na trzy dni. Reakcja mózgu cię zaskoczy
Smartfony towarzyszą nam niemal bez przerwy – ale jak nasze mózgi reagują na ich brak? Naukowcy odkryli, że już 72 godziny bez telefonu mogą wywołać zmiany podobne do tych obserwowanych przy uzależnieniach od używek.
Spis treść: Mózg po odstawieniu telefonu Uzależnienie od smartfonów Odcyfrować codzienność Jeszcze na początku lat dwutysięcznych nazywaliśmy je komórkami. Były cięższe, miały czarno-białe wyświetlacze i służyły głównie do dzwonienia oraz wysyłania SMS-ów. W 2025 r. wiele osób chętnie wróciłoby do starych telefonów. Mamy przed tym jednak pewne opory. W końcu smartfony służą nam nie tylko do dzwonienia (ktoś jeszcze pamięta, że to ich główne przeznaczenie?), ale też do pracy, nauki, robienia zdjęć, grania w gry czy surfowania po internecie. To, że cały świat mieści się w naszej kieszeni, ma jednak swoją cenę. Mózg po odstawieniu telefonu Badacze alarmują, że długie godziny spędzane z telefonem w dłoni mogą prowadzić do problemów ze snem, dekoncentracji czy przebodźcownia. Inna kwestia to social media, które negatywnie wpływają na psychikę zwłaszcza młodych ludzi. Ale czy świadomość szkodliwego działania smartfonów na nasze samopoczucie wystarcza, aby ograniczyć ich używanie? Nie zawsze, dlatego warto rozważyć detoks. Już zaledwie trzydniowa rezygnacja z telefonu wystarczy, aby wywołać wyraźne zmiany w aktywności mózgu. Badacze zaobserwowali, że obszary związane z przetwarzaniem nagrody i pragnieniami reagowały podobnie jak w przypadku uzależnień od substancji. To, jak dokładnie ograniczenie używania smartfonów wpływa na aktywność mózgu, sprawdzili naukowcy z Uniwersytetu w Heidelbergu i Uniwersytetu w Kolonii. W badaniu wzięło udział 25 osób w wieku od 18 do 30 lat. Badani przez 72 godziny mieli ograniczyć korzystanie z telefonów do minimum. Dozwolone były jedynie niezbędne połączenia i aktywności związane z pracą. Uzależnienie od smartfonów Aby ustalić, jak taka przerwa wpływa na mózg, uczestnikom wykonano rezonans magnetyczny (MRI) oraz testy psychologiczne przed i po detoksie od smartfonów. Wyniki zaskoczyły badaczy. Zaobserwowali zmiany w aktywności neuronów powiązanych z układami neuroprzekaźników odpowiedzialnymi za uzależnienia. Podczas skanów przeprowadzonych po zakończeniu eksperymentu uczestnikom pokazywano różne obrazy: zdjęcia włączonych i wyłączonych smartfonów, a także nienacechowanie emocjonalnie grafiki przedstawiające łodzie czy kwiaty. Wówczas analiza aktywności mózgu pozwoliła lepiej zrozumieć, jak intensywne korzystanie ze smartfonów wpływa na nasze układy nagrody i mechanizmy przywiązania. Zaobserwowane zmiany pojawiały się w obszarach mózgu związanych z przetwarzaniem nagrody i pragnieniami. Aktywność tych obszarów była powiązana z działaniem dopaminy i serotoniny. Są to neuroprzekaźniki regulujące kompulsywne zachowania i nastrój. Podobne zmiany obserwuje się w przypadku uzależnień od nikotyny czy alkoholu. Mimo tych zmian, wyniki testów psychologicznych nie wykazały wyraźnych objawów pogorszenia nastroju ani wzrostu uczucia tęsknoty za telefonem. Niektórzy uczestnicy zgłaszali za to poprawę samopoczucia, choć dane nie były statystycznie istotne. Odcyfrować codzienność Badacze podkreślają, że mechanizmy te mogą wynikać z różnych czynników. Nie wszystkie aktywności wykonywane na smartfonie są jednakowo uzależniające. Co więcej, potrzeba korzystania z telefonu może być ściśle powiązana z potrzebą interakcji społecznych, a to utrudnia ich rozdzielnie. – Nasze dane nie pozwalają na jednoznaczne rozróżnienie między pragnieniem korzystania ze smartfona a potrzebą kontaktu społecznego, które są dziś nierozerwalnie powiązane – piszą autorzy badania. Choć od premiery pierwszego iPhone’a minęło niespełna 20 lat, naukowcy dopiero teraz zaczynają odkrywać, jak smartfony zmieniają nie tylko nasze życie, ale również mózgi. Badanie opisane na łamach „Computers in Human Behavior” rzuca światło na subtelne objawy odstawienia, które pojawiają się, gdy przestajemy sięgać po telefon co kilka minut. – Zidentyfikowane mechanizmy neuronalne mogą znacząco zwiększać ryzyko rozwoju zachowań uzależnieniowych u osób nadmiernie korzystających ze smartfonów – podsumowują badacze. Źródło: Computers in Human Behavior Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Puls natury: Nowoczesne podejście do monitorowania zdrowia i orientacji w terenie
Jesień i zima to pory roku uwielbiane przez turystów, ale wymagające odpowiedniego przygotowania na szlak. Warto korzystać z nowoczesnych rozwiązań, które zapewnią komfort i bezpieczeństwo podróży, ale nie obciążą ekwipunku.
Kiedy dni są krótkie, a warunki atmosferyczne trudne nie ma miejsca na pomyłki na szlaku. Oprócz wyboru odpowiedniej odzieży i obuwia, warto kontrolować nie tylko godzinę i mapę, lecz także swój stan zdrowia na różnych etapach eskapady. Pomoże nam w tym kultowy smartwatch amerykańskiej marki. W tym artykule: Kultowy smartwatch Garmin fēnix® 8 – najważniejsze funkcje Inteligentna analiza zdrowia – smartwatch przydatny na co dzień Stylowy design podkreśli twój indywidualizm Kultowy smartwatch Garmin fēnix® 8 – najważniejsze funkcje Smartwatch fēnix® amerykańskiej marki Garmin w wielu kręgach stał się legendą. Ceniony za trwałość baterii i odporną na uszkodzenia i warunki atmosferyczne konstrukcję mieści w sobie potężny zestaw funkcji. Wśród nich są te, które przydadzą się nie tylko na wyprawie, lecz także podczas treningów, na co dzień i w czasie snu. Najnowsza generacja zegarka Garmin fēnix® 8 to model po ewolucji. Ciekawym rozwiązaniem jest wersja fēnix® 8 Solar, która dodatkowo wyposażona jest w szafirową soczewkę z funkcją ładowania energią słoneczną Power Sapphire, która wydłuża czas pracy baterii. O komfort w podróży zadbają funkcje takie jak: nawigacja GPS w wyświetlaną mapą, z możliwym dostępem do zawartości klasy premium (obrazy satelitarne i udoskonalone mapy topograficzne), wysokościomierz, barometr i 3-osiowy kompas elektroniczny, wbudowana jasna latarka LED z regulacją intensywności światła i z czerwoną lampką bezpieczeństwa, monitoring stanu zdrowia i samopoczucia, aplikacja pomocna w określeniu stopnia przygotowania organizmu do wysiłku, czujnik tętna i oddechu, pulsoksymetr (czujnik natlenienia krwi), monitorowanie nawodnienia, wygodne płatności zbliżeniowe, alerty bezpieczeństwa, które wysyłają wiadomość z aktualną lokalizacją, jeśli czujemy się zagrożeni lub kiedy zegarek wykryje wypadek. Powyższe funkcje przydatne są nie tylko w podróży, lecz także podczas uprawiania sportów ekstremalnych (np. podczas nurkowania, snowboardu, wspinaczki górskiej czy surfingu). Polecenia głosowe pozwalają korzystać z funkcji zegarka, kiedy nasze obie ręce są zajęte. Tarcza zegarka jest oczywiście personalizowana, dzięki czemu wyświetla tylko te informacje, które chcemy widzieć. View Burdaffi on the source website Inteligentna analiza zdrowia – smartwatch przydatny na co dzień Nieważne, czy jesteś olimpijczykiem, globtroterem, biznesmenem czy seniorem. Każdy z nas powinien troskliwie zadbać o swoje zdrowie i dobre samopoczucie. W uważnej analizie naszego dobrostanu smartwatch jest niezastąpiony. Może on częściowo zastąpić urządzenia, które wykorzystywane są w medycynie, a ponadto zapisać raport, który w razie potrzeby możemy przekazać prowadzącemu nas lekarzowi, dietetykowi lub trenerowi. Taka analiza pomoże nie tylko zwiększyć efektywność treningów, lecz także zaobserwować ewentualne problemy ze snem. Widget nawadniania, który nie tylko rejestruje ilości przyjmowanych płynów w ciągu dnia, lecz także wysyła alerty przypominające o tym, aby pić, powinny polubić szczególnie osoby zapracowane lub z ADHD. Na co dzień przydatna jest także funkcja parowania smartwatcha ze smartfonem, która umożliwia m.in. prowadzenie rozmów telefonicznych oraz wysyłania i odbierania wiadomości SMS. Nowy Garmin fēnix® 8 to także wsparcie monitorowania i rejestru cyklu menstruacyjnego lub ciąży, uzupełnione o wskazówki treningowe i dietetyczne. Zegarek dodatkowo łączy się ze słuchawkami bezprzewodowymi i może pełnić funkcję niezależnego od smartfonu odtwarzacza muzyki i playlist z popularnych serwisów. View Burdaffi on the source website Stylowy design podkreśli twój indywidualizm Wybierając wymarzoną wersję zegarka Garmin fēnix® 8 możemy ją dostosować do naszego indywidualnego stylu. Czarny smartwatch z silikonowym paskiem to idealny wybór dla osoby ceniącej nowoczesny minimalizm, lubiącej aktywność fizyczną i uniwersalne akcesoria. Dobrze wygląda zarówno do sportowego outfitu, jak i casual z ciemnymi jeansami, a także z bardziej formalnymi stylizacjami. Sprawdzi się zarówno podczas intensywnych treningów, jak i spacerów po mieście lub nieformalnego biznesowego spotkania. Smartwatch z pomarańczowym paskiem to propozycja dla osób, które uwielbiają outdoorowe aktywności, eksplorację natury i nie boją się wyrażać swojej energii poprzez kolor. To także propozycja dla osób, które preferują styl streetwear i miejski sport. Wyrazista barwa zegarka doskonale wpisuje się w energetyczny, dynamiczny look i nie pozwala na to, aby pozostała niezauważona, no i świetnie wygląda na fotkach na Instagramie i filmikach na TikToku. Smartwatch ze skórzanym paskiem w kolorze Limestone idealnie sprawdzi się dla osoby, która ceni styl modern elegant. To doskonały dodatek do klasycznych, smart-casualowych stylizacji, np. jasnej koszuli, prostych spodni czy stylowego płaszcza. Skórzany pasek nadaje zegarkowi elegancki wygląd, dzięki czemu smartwatch pasuje do oficjalnych spotkań biznesowych, gdzie liczy się profesjonalny, dopracowany look. View Burdaffi on the source website
5 najlepszych smartwatchy od 159 zł do 5589 zł. Te modele polecam każdemu
Najlepsze smartwatche, które łączą nowoczesną technologię z designem, w przedziale cenowym od 159 zł do 5589 zł. W zestawieniu znajdziesz 5 modeli, które spełnią oczekiwania zarówno entuzjastów sportu i zdrowego stylu życia, rekinów biznesu, jak i zawodowych sportowców.
Smartwatche kilku najpopularniejszych marek mają swoich wiernych fanów. Kierując się moim osobistym doświadczeniem oraz wnioskami ze śledzonych od lat dyskusji Internautów, postarałam się wskazać TOP 5 urządzeń, na które warto zwrócić uwagę. W tym artykule: Mój must have w EDC – zaawansowany smartwatch dla wymagających Smartwatche, które zachwycają designem Smartwatche na każdą kieszeń Mój must have w EDC – zaawansowany smartwatch dla wymagających W EDC (W ekwipunku Dźwiganym Codziennie) nie ma miejsca na kompromisy. Znalazły się w nim wyłącznie te rzeczy, na których mogę polegać w każdych warunkach, które zajmują możliwie mało miejsca, mało ważą i mają jak najwięcej funkcji. Obok kultowego scyzoryka Victorinox Huntsman i latarki Ledlenser K6R Safety z alarmem „antynapad”, w moim EDC jest zawsze smartwatch. Jaki model smartwatcha mogę polecić dla najbardziej wymagających osób? Oczywiście taki, który ma przede wszystkim wytrzymałą baterię i jest odporny na uszkodzenia mechaniczne i warunki atmosferyczne. Taki właśnie jest smartwatch GARMIN fēnix® 8. To zaawansowane urządzenie łączy funkcjonalność ze stylowym designem. Design modelu GARMIN fēnix® 8 w dużej mierze zależy od nas. Mamy do wyboru 3 rozmiary tarczy, paski z różnego rodzaju tworzywa i wersje kolorystyczne. Moje zainteresowanie wzbudziły dwie wyróżniające się wersje: GARMIN fēnix® 8 — 43 mm, AMOLED Sapphire, Soft Gold ze skórzanym paskiem Limestone (idealny do modnego stylu modern elegant), View Burdaffi on the source website GARMIN fēnix® 8 — 51 mm, AMOLED, Sapphire, tytanowy z paskiem silikonowym w kolorze Spark orange / Graphite (idealny do nowoczesnego stylu streetwear). View Burdaffi on the source website Projektanci dali nam w nim wszystko, czego może potrzebować globetrotter, poszukiwacz przygód, a nawet zawodowy sportowiec. W zależności od sytuacji, GARMIN fēnix® 8 pomaga przekraczać swoje granice i osiągać najwyższe szczyty możliwości, a na co dzień pełni funkcję zegarka i budzika. Ten ultranowoczesny smartwatch został wyposażony w: nawigację GPS z wyświetlaną na ekranie mapą (uwielbiam tę funkcję, bo pozwala oszczędzić baterię w smartfonie i zapewnia wygodę użytkowania nawet w trudnym w terenie), różnorodne aplikacje treningowe (w tym Garmin Coach) czujniki głębokości i wysokości, kompas, żyroskop, akcelerometr, aplikację pomocną w ocenie gotowości do treningu i stopnia wytrenowania, czujnik temperatury, saturacji, pulsu, rytmu oddychania, miernik obciążenia stresu, wsparcie odpowiedniego nawodnienia i zdrowia kobiet, monitoring snu i drzemek, odtwarzacz muzyki, zaawansowaną latarkę z białym i czerwonym światłem, możliwość odbioru wiadomości tekstowych i powiadomień ze sparowanego smartfona, funkcję parowania urządzenia ze zgodnym smartfonem iPhone® lub Android™, wbudowany głośnik i mikrofon, które umożliwiają rozmowy telefoniczne. View Burdaffi on the source website To tylko ułamek jego możliwości. Model ma wiele więcej funkcji, które sprawdzą się w turystyce, a także w sportach wyczynowych i rekreacyjnych, takich jak np. wspinaczka górska, nurkowanie i pływanie, żeglarstwo, bieganie, jazda na rowerze, trening siłowy, cardio, joga i pilates, a nawet golf. Ponadto model posiada funkcję „znajdź mój telefon/znajdź mój zegarek” oraz umożliwia dokonywanie płatności zbliżeniowych. View Burdaffi on the source website Smartwatche, które zachwycają designem Jeżeli twoim priorytetem w wyborze smartwatcha jest design, mogę polecić dwa modele, które wyróżniają się wyglądem. Pasujący do biżuterii model z ozdobną bransoletą w złotym kolorze, Huawei Watch Fit 3 Elegant zachwyci niejedną kobietę. Jego cena to około 800 zł. View Burdaffi on the source website Wart uwagi jest także elegancki model unisex Huawei Watch GT4 Classic 41 mm GPS, ze skórzanym paskiem i wyświetlaczem, który może kojarzyć się z cyferblatem legendarnego zegarka Patek Philippe Perpetual Calendar Chronograph. Oba modele zdobi motyw rozgwieżdżonego nieba i księżyca w pełni. To perełka dla kolekcjonerów ciekawostek, a jej koszt to nieco ponad 1000 zł. View Burdaffi on the source website Smartwatche na każdą kieszeń Budżetowe modele mają skromniejsze funkcje i są mniej odporne na warunki użytkowania i mechaniczne uszkodzenia, jednak sprawdzą się na co dzień. Ja od lat darzę zaufaniem azjatyckie opaski Mi Band od Xiaomi. Marka ta w niskiej cenie oferuje także smartwatch, który świetnie sprawdzi się w mieście i przy mniej zaawansowanych aktywnościach fizycznych. Za Xiaomi Redmi Watch 5 zapłacimy zaledwie 159 zł. Bateria rzadko o sobie przypomina, w bazie aplikacji mamy duży wybór wzorów wyświetlacza, a wymienne opaski są dostępne w różnych kolorach w niskiej cenie. Model śmiało polecam posiadaczom smartfonów z Androidem. View Burdaffi on the source website Jeżeli możesz sobie pozwolić na nieco większy wydatek i jesteś fanem amerykańskich marek, to za 999 zł możesz stać się posiadaczem modelu Apple Watch SE 2gen GPS. Zapewni on wsparcie zarówno w czasie treningu, relaksu, jak i w biznesie. Czas pracy na jednym ładowaniu jest różny i zależy od intensywności jego użytkowania. Model raczej polecam posiadaczom iPhone'ów. View Burdaffi on the source website Nowoczesne rozwiązania technologiczne w dzisiejszych czasach towarzyszą ludziom od dnia narodzin, a często po ostatnie sekundy życia. Gadżety to nie tylko modne dodatki do stylizacji i akcesoria, którymi można się pochwalić. Ich podstawowym zadaniem jest wspierać człowieka w codziennych zadaniach, ułatwić rozwiązywanie trudności i zapewnić bezpieczeństwo i komfort zarówno na co dzień, jak i w ekstremalnych sytuacjach. W zależności od indywidualnych potrzeb wybieramy mniej lub bardziej zaawansowane urządzenia. Ja w mojej kolekcji smartwatchy mam taki, który towarzyszy mi na co dzień oraz ten, który zabieram ze sobą na specjalne okazje. Dzięki temu, że smartwatche są proste w obsłudze, mogą korzystać z nich także dzieci i seniorzy. Najpopularniejsze funkcje, które pokochali sprytni Polacy w każdym wieku to: motywacja do zdrowego trybu życia (licznik kroków i spalania kalorii), monitorowanie stanu zdrowia (czujniki pulsu i saturacji), asystent treningów, analiza snu (wykres czasu snu płytkiego i głębokiego), synchronizacja powiadomień i połączeń telefonicznych ze smartfonem, płatności zbliżeniowe.
Odkryto wielkie górskie miasta na słynnym Jedwabnym Szlaku. Archeolodzy wiedzą, jak wyglądały
Dwa średniowieczne miasta – jedne z największych, jakie kiedykolwiek znaleziono w górzystych częściach Jedwabnego Szlaku – wykryli w Uzbekistanie archeolodzy z pomocą technologii laserowej. Bez wykopalisk widać zarys potężnych fortyfikacji i domostw.
Spis treści: Dwa nowe punkty przystankowe na kupieckiej trasie. Pomogła AI i laser Zaginione miasta w górach Uzbekistanu. Co o nich wiemy? Dlaczego nowo odkryte miasta są tak unikatowe? Jednym z najbardziej znanych starożytnych szlaków handlowych jest Jedwabny Szlak. Przebiegał przez dwa kontynenty – łączył Chiny i Bliski Wschód z Europą. Jego długość wynosiła kilkanaście tysięcy kilometrów. Istniał od III wieku p.n.e. do XVII wieku n.e. Jego nazwa jest nieco myląca, bo tą trasą transportowane przede wszystkim inne towary, a nie jedwab. Dwa nowe punkty przystankowe na kupieckiej trasie. Pomogła AI i laser Każdy szlak handlowy wymaga infrastruktury w postaci miejsc, w który kupcy mogą się zatrzymać na noc. Mimo wielu lat badań archeolodzy ciągle odkrywają nowe osady na trasie Jedwabnego Szlaku. W 2011 i 2015 roku archeolodzy zlokalizowali w Tashbulak i Tugunbulak dwie średniowieczne osady sprzed tysiąca lat, położone 5 km od siebie w górach Uzbekistanu. Aby przewidzieć trasę szlaku, wykorzystano nawet sztuczną inteligencję. Na podstawie takich wskazówek udali się w góry na badania powierzchniowe. Nowe odkrycie jest zaskoczeniem dla badaczy, bo oba miasta znajdują się na wysokości ponad 2000 m n.p.m. Na tak dużych wysokościach rzadko znajdowane są dawne siedliska ludzi. Aby poznać ich rozplanowanie i wielkość, naukowcy wykorzystali drony. Na nich zamontowano urządzenie LiDAR. Jego działanie polega na emisji w stronę powierzchni ziemi impulsów laserowych z nadajnika. Następnie mierzone są echa, które po odbiciu od przeszkód wracają do odbiornika. Metoda ta umożliwia bardzo dokładną analizę ukształtowania terenu. W ten sposób można wykryć bardzo słabo rysujące się w terenie pozostałości po dawnej architekturze. Początkowo tę technologię stosowano tylko do celów wojskowych. Archeolodzy po raz pierwszy wykorzystali tę zaawansowaną technologię w tej części świata. Efekty przerosły ich oczekiwania, bo osady okazały się być wielkimi miastami. Wnioski z analiz opublikowali na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Nature”. Zaginione miasta w górach Uzbekistanu. Co o nich wiemy? Prof. Michael Frachetti z Uniwersytetu w Pensylwanii w USA wraz z grupą badaczy przeanalizowali dane z 22 lotów dronów, które przeprowadzono w lipcu 2022 roku. Wyprawa była wspierana przez National Geographic Society. – Ręczne mapowanie tak dużych obszarów zajęłoby nam dekadę – mówi prof. Frachetti. Eksperci stwierdzili, że Tugunbulak zajmowało około 120 ha (1,2 km2). Udało się nawet zliczyć zarysy 300 budowli o powierzchni od 30 do 4300 m2. Uwagę badaczy przykuły wieże strażnicze połączone z murami, które wzniesiono wzdłuż linii grzbietu górskiego. Wykopaliska na ograniczoną skalę ujawniły grube na 3 metry ściany cytadeli. – Oczywiste jest, że ludzie zamieszkujący Tugunbulak ponad tysiąc lat temu byli koczowniczymi pasterzami, którzy utrzymywali własną, odrębną, niezależną kulturę i system ekonomiczny – komentuje Farhod Maksudov, dyrektor Narodowego Centrum Archeologii w Uzbekistanie. Z kolei Tashbulak zajmuje 12–15 ha (0,12–0,15 km2). Prof. Frachetti zauważa, że nawet to mniejsze miasto wzniesiono podobnie do innych miast w średniowiecznej Azji Środkowej. W centralnej części była wyniesiona cytadela otoczona gęstą zabudową, a dalej – fortyfikacjami. Dlaczego nowo odkryte miasta są tak unikatowe? Oba miasta wzniesiono tak, by wykorzystać walory obronne otaczających je gór. Wokół znajdowały się bogate złoża rud i urodzajne pastwiska dla zwierząt. Te średniowieczne miasta są jednymi z największych, jakie kiedykolwiek udokumentowano w górzystych częściach Jedwabnego Szlaku. Miasta znajdują się w trudnym terenie na wysokości od 2000 do 2200 metrów nad poziomem morza (wysokości mniej więcej porównywalnej do Machu Picchu w Peru). To czyni je niezwykłymi przykładami kwitnącej górskiej urbanistyki. Ośrodki miejskie rzadko znajdują się powyżej 2000 m n.p.m., a tylko 3% populacji naszej planety żyje na tej wysokości lub powyżej. Źródło: Nature. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.