Budują wieżowce i inspirują sztuczną inteligencję – to jedne z najbardziej niedocenionych owadów
Termity to jedne z najbardziej niedocenianych owadów na świecie. Choć przypisuje się im głównie niszczenie drewna, ich zachowania i struktury społeczne potrafią zadziwić naukowców.
Spis treści: Największe struktury stworzone przez owady na Ziemi Architekci bez dyplomu – złożoność termitier zaskakuje inżynierów Termity mają swoją królową – i nie tylko jedną Owszem, zjadają drewno – ale mają do tego bardzo dobry powód Niektóre gatunki potrafią… wybuchać Ich życie społeczne zawstydza ludzi Choć często postrzegane wyłącznie jako szkodniki niszczące drewno, termity to owady, które zasługują na znacznie większe uznanie. Ich niezwykle zaawansowane umiejętności budowlane, skomplikowane struktury społeczne i nieoczywiste mechanizmy obronne zadziwiają naukowców na całym świecie. W świecie termitów nie ma przypadków– wszystko działa według precyzyjnych zasad, których skuteczność inspiruje nie tylko biologów, ale także architektów, inżynierów i specjalistów od nowych technologii. Poznaj zaskakujące fakty o tych fascynujących owadach i zobacz, dlaczego bez nich życie na Ziemi mogłoby wyglądać zupełnie inaczej. Największe struktury stworzone przez owady na Ziemi W Brazylii odkryto gigantyczne mrowiska termitów, które z lotu ptaka przypominają rozbudowaną sieć dróg, dzielnic i miast. Te struktury mierzą ponad 230 tysięcy kilometrów kwadratowych – to obszar większy niż Francja, a ich objętość sięga miliardów ton ziemi przemieszonej przez owady. Niektóre z kopców mają nawet ponad 4 tysiące lat, co czyni je jednymi z najstarszych znanych struktur biologicznego pochodzenia. System mrowisk został zbudowany przez jeden superorganizm – ogromną kolonię termitów działającą synchronicznie przez wieki. Każde mrowisko ma wysokość nawet do 2,5 metra i znajduje się w regularnej odległości od innych, co świadczy o wyjątkowej precyzji planowania przestrzennego. Struktura ta nie pełni jednak funkcji mieszkalnej – jest to system tuneli wykorzystywanych do transportu i wentylacji, który odciąża właściwe gniazda ukryte pod ziemią. Ich rozmieszczenie wskazuje na złożoną inteligencję zbiorową oraz zdolność owadów do koordynowania działań w skali makroekosystemu. Architekci bez dyplomu – złożoność termitier zaskakuje inżynierów Choć wyglądają niepozornie, termity potrafią stworzyć perfekcyjnie wentylowane i stabilne konstrukcje, które od lat inspirują architektów i inżynierów na całym świecie. Ich kopce wyposażone są w naturalne systemy chłodzenia, wentylacji i regulacji wilgotności, które działają bez użycia energii elektrycznej. Wewnątrz takich struktur panuje stała temperatura przez całą dobę, mimo dużych wahań temperatury na zewnątrz – od gorących dni po chłodne noce. Sieć korytarzy, kominów i kanałów powietrznych umożliwia cyrkulację powietrza w taki sposób, by usuwać dwutlenek węgla i nadmiar ciepła, a jednocześnie dostarczać świeże powietrze do wnętrza. Układ kopców przypomina zaawansowany system HVAC (ang. Heating, Ventilation, Air Conditioning), a jego skuteczność dorównuje, a często nawet przewyższa wydajność nowoczesnych systemów klimatyzacyjnych. Ten naturalny mechanizm stał się inspiracją dla biomimetycznego projektowania budynków, w tym m.in. słynnego biurowca Eastgate Centre w Zimbabwe, który wykorzystuje zasady termitier do pasywnej wentylacji. Termity mają swoją królową – i nie tylko jedną Podobnie jak pszczoły, termity posiadają kastowy podział pracy, który obejmuje królowe, króli, robotnice i żołnierzy. To wysoce zorganizowane społeczeństwo funkcjonuje niczym perfekcyjnie działający mechanizm. Królowe są największymi i najbardziej płodnymi osobnikami w kolonii – potrafią żyć nawet 15, a czasem ponad 20 lat, co czyni je jednymi z najdłużej żyjących owadów. Wbrew powszechnemu przekonaniu, w jednym kopcu może funkcjonować więcej niż jedna królowa, a nawet cały zespół królewskich samic i samców, co pozwala kolonii na jeszcze szybszy rozwój. Głównym zadaniem królowej jest nieprzerwane składanie jaj – nawet 30 tysięcy dziennie, co przekłada się na miliony potomków rocznie. Jej ciało, znacznie powiększone w porównaniu do innych kast, jest przystosowane wyłącznie do rozrodu, a poruszanie się umożliwiają jej tylko robotnice, które opiekują się nią i karmią ją przez całe życie. Obok niej często znajduje się król – stały partner, który także może żyć przez wiele lat i wspomaga proces rozrodczy, co jest wyjątkowe w świecie owadów społecznych. Owszem, zjadają drewno – ale mają do tego bardzo dobry powód Termity odgrywają kluczową rolę w ekosystemach, szczególnie w lasach tropikalnych i subtropikalnych, gdzie odpowiadają za rozpad martwej materii organicznej, zwłaszcza drewna i liści. Choć znane są głównie z niszczenia mebli i domów, w naturze ich działalność jest niezwykle pożyteczna. Dzięki obecności specjalnych mikroorganizmów w jelitach, termity potrafią trawić celulozę, czyli główny składnik ścian komórkowych roślin – coś, czego większość zwierząt nie potrafi. W ten sposób przyspieszają proces rozkładu drewna, który bez ich udziału trwałby znacznie dłużej. Gdyby nie one, w wielu środowiskach doszłoby do nagromadzenia martwej biomasy, co mogłoby zakłócić naturalny obieg składników odżywczych. Termity działają więc jak naturalne „czyściciele lasów”, rozkładając resztki roślinne i umożliwiając ich ponowne wykorzystanie przez inne organizmy. Ich rola jest tak istotna, że w niektórych badaniach uznaje się je za inżynierów ekosystemów, wpływających na strukturę gleby, dostępność składników mineralnych i wilgotność środowiska. Niektóre gatunki potrafią… wybuchać To nie żart. W naturze istnieją gatunki termitów, które w sytuacji zagrożenia stosują strategię samobójczą w obronie kolonii. Szczególnie spektakularne są termity z Azji Południowo-Wschodniej, takie jak Colobopsis explodens, których żołnierze potrafią… eksplodować. Gdy intruz wtargnie do ich tuneli, termit rozrywa własne ciało, uwalniając lepką, żółtą ciecz o silnym działaniu toksycznym i odstraszającym. Substancja ta skutecznie unieruchamia lub zabija napastnika, a jednocześnie blokuje dostęp do gniazda, tworząc biologiczną „barierę”. Ten biochemiczny mechanizm obronny to przykład tzw. autotyzmu – zachowania, w którym osobnik poświęca swoje życie dla dobra kolonii. Co ciekawe, żołnierze „wybuchowi” mają specjalnie przekształcone gruczoły i mięśnie umożliwiające ten dramatyczny akt, a cały proces przypomina działanie bomby chemicznej w skali mikro. To jedno z najbardziej ekstremalnych i fascynujących zachowań w świecie owadów społecznych. Ich życie społeczne zawstydza ludzi W kopcu termitów panuje doskonała organizacja – nie ma miejsca na chaos ani przypadkowe działania. Każdy osobnik należy do jednej z kast i pełni ściśle określoną rolę, taką jak obrona, karmienie królowej, opieka nad potomstwem, budowa tuneli czy pozyskiwanie pożywienia. Wszystkie działania podporządkowane są dobru wspólnoty, a poszczególne jednostki poświęcają się bezinteresownie dla przetrwania całej kolonii. Termity komunikują się za pomocą feromonów – substancji chemicznych, które przekazują informacje o zagrożeniu, zadaniach czy kierunku ruchu, a także drgań przekazywanych przez ciało i podłoże, co umożliwia szybką koordynację działań w ciemnościach podziemnych korytarzy. Ich społeczna kooperacja i efektywność działania są tak imponujące, że stały się inspiracją dla algorytmów sztucznej inteligencji oraz systemów robotycznych. Modele zachowań termitów wykorzystywane są w badaniach nad inteligencją zbiorową, optymalizacją tras i automatyzacją pracy zespołowej, co pokazuje, że te niewielkie owady mogą mieć ogromny wpływ na rozwój nowoczesnych technologii. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po świecie podróżuje w poszukiwaniu smaków lokalnych kuchni. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Awaria Cloudflare wstrząsnęła internetem. Ale największe zagrożenie dla globalnej sieci to burza magnetyczna
Awaria Cloudflare trwała krótko, ale wywołała spore zamieszanie. Eksperci ostrzegają jednak, że prawdziwe zagrożenie dla globalnego internetu wiąże się z ekstremalną aktywnością Słońca. Burza magnetyczna może poważnie zagrozić systemom komunikacyjnym na Ziemi.
Spis treści: Jak groźna może być burza magnetyczna? Jak często pojawiają się burze słoneczne? Dlaczego burza magnetyczna zagraża internetowi? Burza magnetyczna: czy da się ją przewidzieć? Aktywność Słońca zmienia się cyklicznie. Od stycznia 2025 r., nasza gwiazda znajduje się w szczycie aktywności, czyli w tak zwanym maksimum. Na jej powierzchni pojawia się najwięcej plam: ciemnych obszarów o znacznie niższej temperaturze niż temperatura otoczenia. Ich charakterystyczną cechą jest silne pole magnetyczne. Plamy mogą też się przesuwać i powiększać. Gdy ich średnica przekracza 150 tys. km, da się je dostrzec z Ziemi bez użycia teleskopu. Z maksimum słonecznym wiążą się również rozbłyski słoneczne i koronalne wyrzuty masy. Szczególnie groźne jest to drugie zjawisko. Koronalne wyrzuty masy to chmury plazmy – zjonizowanych wysokoenergetycznych cząstek – które odrywają się od Słońca i lecą w przestrzeń kosmiczną. Jeśli docierają do Ziemi, powodują gwałtowną zmianę pola magnetycznego Ziemi. To właśnie jest burza magnetyczna, niebezpieczna dla naszej infrastruktury energetycznej i komunikacyjnej. Jak groźna może być burza magnetyczna? Naukowcy od dawna ostrzegają o takiej ewentualności i apelują o podjęcie przygotowań. Już w 2008 roku Amerykańska Akademia Nauk przygotowała analizę, z której wynika, że potężna burza słoneczna mogłaby pozbawić prądu ogromne rzesze ludzi na całym świecie. Cztery lata temu, na konferencji skupiającej specjalistów z dziedziny cyfrowej komunikacji „SIGCOMM 2021”, przedstawiono badania opisujące skutki ekstremalnej pogody słonecznej. Ich autorką jest Sangeetha Abdu Jyothi, adiunktka na Uniwersytecie Kalifornijskim w Irvine. Naukowczyni przygotowała opracowanie zatytułowane „Superburze słoneczne: Planowanie na wypadek internetowej apokalipsy”. Zdaniem Abdu Jyothi potężna burza magnetyczna mogłaby doprowadzić dosłownie do „internetowej apokalipsy”. Spowodowałaby, że miliony ludzi oraz instytucji na całym świecie zostałyby pozbawione dostępu do internetu. Oczywiście, bez portali społecznościowych i tym podobnych serwisów ludzkość nie przestałaby funkcjonować. Jednak obecnie w zasadzie niemal wszystko działa w oparciu o wymianę danych poprzez internet. Kontrola lotów samolotów, sterowanie ruchem kolejowym, dostarczanie prądu, gazu, wody, produkcja i dystrybucja towarów wymagają urządzeń i procesów podatnych na uszkodzenie w przypadku burzy słonecznej. Jak często pojawiają się burze słoneczne? Jak powiedziała Abdu Jyothi: „Podczas pandemii zobaczyliśmy, jak nieprzygotowany był świat. Nie było żadnego protokołu, który pozwoliłby skutecznie sobie z nią poradzić. I tak samo jest z odpornością internetu i całej naszej elektronicznej infrastruktury, która jest kompletnie nieprzygotowana na burzę słoneczną o dużej skali". Częścią problemu jest fakt, że ekstremalne burze magnetyczne zdarzają się rzadko, więc nikt nie zaprząta sobie nimi głowy. Według naukowców szacunkowe prawdopodobieństwo ekstremalnych zjawisk słonecznych, mogących bezpośrednio dotknąć naszą cywilizację, wynosi jedynie od 1,6 do 12% w każdej dekadzie. Potwierdza to historia. Na razie odnotowano tylko dwie potężne burze słoneczne. Pierwsza nastąpiła w 1859 roku, druga w 1921 roku. Wcześniejszy incydent, znany jako Carrington Event, doprowadził do tak poważnych zaburzeń magnetycznych na Ziemi, że druty telegraficzne iskrzyły. Natomiast zorze polarne, zwykle widoczne tylko w pobliżu biegunów, były obserwowane aż w okolicach równika. Dlaczego burza magnetyczna zagraża internetowi Na szczęście większość połączeń internetowych o charakterze lokalnym i regionalnym w coraz większym stopniu opiera się na światłowodach. Dlatego nie są narażone na działanie prądów geomagnetycznych pojawiających się podczas wyładowań słonecznych. Jednak internet funkcjonuje również w oparciu o podmorskie kable, które łączą kontynenty. Kable te są wyposażone w specjalne wzmacniacze, których zadaniem jest utrzymywanie sygnału na odpowiednim poziomie. Niestety te urządzenia są podatne na prądy. Jeśli choćby jeden wzmacniacz zostanie uszkodzony, całe kable mogą stać się bezużyteczne. Co więcej, jeśli wystarczająco dużo podmorskich kabli w danym regionie nagle przestanie działać, całe kontynenty mogą zostać odcięte od siebie. To zaś oznacza, że państwa leżące na wysokich szerokościach geograficznych, np. USA, Japonia czy w zasadzie wszystkie kraje europejskie, są znacznie bardziej podatne na wahania pogody słonecznej niż społeczeństwa żyjące bliżej równika. Burza magnetyczna: czy da się ją przewidzieć? – Ekonomiczne skutki jednodniowej przerwy w dostępie do internetu w samych Stanach Zjednoczonych szacuje się na ponad 7 miliardów dolarów – pisze Abdu Jyothi w swoim artykule. – Co, jeśli sieć pozostanie nieczynna przez wiele dni, a nawet miesięcy i to w wielu miejscach na świecie? – pyta dalej autorka pracy. Na zakończenie dodaje, że kiedy nadejdzie kolejna wielka burza słoneczna, będziemy mieli kilkanaście godzin, aby się na to przygotować. Ma w tym pomóc prognoza pogody kosmicznej. Od pewnego czasu przygotowywane są już prognozy globalne dla całej Ziemi. Jak mówią naukowcy, modele prognozowania są tak zaawansowane, że pozwalają co do godziny przewidzieć, jak będzie wyglądała pogoda kosmiczna. Źródło: University of California
Sztuczna inteligencja pomoże przewidywać turbulencje? Technologia, która zmienia lotnictwo
W obliczu coraz częstszych i gwałtowniejszych turbulencji, które eksperci wiążą ze zmianami klimatu, linie lotnicze zaczynają sięgać po innowacyjne rozwiązania. Najnowszym pomysłem jest wykorzystanie zaawansowanej sztucznej inteligencji po to, by zwiększyć zarówno bezpieczeństwo, jak i komfort pasażerów.
Sztuczna inteligencja budzi skrajne emocje – dla jednych jest zagrożeniem, dla innych szansą. W przemyśle lotniczym pojawia się jednak coraz więcej dowodów, że może działać jako skuteczna pomoc. Jedna z linii lotniczych postanowiła ją wykorzystać właśnie w walce z turbulencjami, czyli zjawiskiem, które bywa niewidoczne na radarach i stanowi poważne wyzwanie operacyjne. Dlaczego turbulencje stają się coraz silniejsze? Turbulencje od dawna stanowią jedno z największych wyzwań w lotnictwie – nie tylko dlatego, że budzą lęk wśród pasażerów, lecz przede wszystkim z powodu tego, że są trudne do przewidzenia. W przeciwieństwie do burz czy opadów nie pojawiają się na radarach pogodowych w kokpicie, a ich charakter często jest tak „lokalny”, że nawet najbardziej zaawansowane modele meteorologiczne nie są w stanie ich wykryć. W ostatnich latach ich występowanie się nasila, a naukowcy wskazują, że zmiany klimatu zwiększają częstotliwość i siłę turbulencji. Według badań meteorologów z Uniwersytetu w Reading niebo nad północnym Atlantykiem (czyli jedną z najruchliwszych tras lotniczych świata) jest dziś o 55% bardziej niespokojne niż cztery dekady temu. Dlaczego tak się dzieje? Otóż cieplejsze powietrze, będące skutkiem rosnących emisji dwutlenku węgla, modyfikuje układ prądów strumieniowych, tworząc warunki sprzyjające tzw. turbulencjom czystego powietrza. Międzynarodowe Zrzeszenie Przewoźników Powietrznych (IATA) uznaje je dziś za główną przyczynę obrażeń wśród pasażerów i członków załóg, choć śmiertelne przypadki zdarzają się rzadko. W ciągu ostatnich lat odnotowano jednak dramatyczne incydenty – statystyki Federalnej Administracji Lotnictwa (FAA) pokazują, że w latach 2009–2021 aż 146 osób doznało poważnych obrażeń w wyniku turbulencji. Co istotne, to zjawisko nie dotyczy już tylko Atlantyku – zwiększoną niestabilność powietrza notuje się również nad Europą, Bliskim Wschodem i Stanami Zjednoczonymi. To sprawia, że linie lotnicze coraz pilniej poszukują sposobów na przewidywanie turbulencji i minimalizowanie ich skutków, a sztuczna inteligencja wydaje się jednym z najbardziej obiecujących narzędzi w tej walce. Sztuczna inteligencja w kokpicie Rosnąca intensywność turbulencji to nie tylko kwestia bezpieczeństwa, lecz także ogromne obciążenie finansowe dla branży. Jak wyjaśnił Mark Prosser, meteorolog z Uniwersytetu w Reading, linie lotnicze w samych Stanach Zjednoczonych tracą z tego powodu od 150 do 500 milionów dolarów rocznie. Jak to możliwe? – Każda dodatkowa minuta spędzona w turbulencjach zwiększa zużycie samolotu, a także ryzyko odniesienia obrażeń przez pasażerów i personel pokładowy – podkreślił. Trudność polega na tym, że obecne radary oraz modele pogodowe nie potrafią wykrywać niewielkich, lokalnych wirów odpowiedzialnych za nagłe zaburzenia lotu. Właśnie dlatego Emirates, największe linie lotnicze Bliskiego Wschodu, zdecydowały się sięgnąć po sztuczną inteligencję. Firma wprowadziła system, który – dzięki połączeniu uczenia maszynowego, raportów pilotów i zbiorczych danych o turbulencjach – generuje informacje w czasie rzeczywistym i przekazuje do kokpitu „wizualizacje turbulencji na żywo”. Dzięki temu piloci mogą znacznie wcześniej zobaczyć, gdzie pojawią się niebezpieczne strefy i z wyprzedzeniem zmodyfikować trasę. Emirates przekonują, że pierwsze efekty technologii są już wyraźnie widoczne. Jak zdradził kapitan Hassan Alhammadi, starszy wiceprezes ds. operacji lotniczych, nowy system przyczynił się do „znacznego zmniejszenia” liczby przypadków niespodziewanych silnych turbulencji w ciągu ostatniego roku. – Choć jesteśmy dopiero na wczesnym etapie, widzimy potwierdzenie potencjalnych korzyści, jakie mogą przynieść te systemy – podkreślił. Jednocześnie zaznaczył, że choć całkowite wyeliminowanie turbulencji jest niemożliwe, technologia ta może w praktyce zminimalizować najbardziej gwałtowne i niebezpieczne epizody. Źródło: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Grzyb zamiast chipa? Naukowcy przetestowali pamięć komputerową z shiitake
Powstała pamięć komputerowa z grzybów shiitake. Ma porównywalną wydajność z krzemowym chipem. Czy komputery przyszłości będą zbudowane z żywych organizmów?
Naukowcy z Ohio State University zbudowali komputer bazujący na strzępkach grzybni shiitake. Grzyby zastąpiły krzem jako podstawowy materiał memrystorów, elementów obwodu, które „zapamiętują” swoje przeszłe stany elektryczne. Jeśli dodamy do tego fakt, że badacze z MIT „nauczyli” szpinak wysyłać maile, a inżynierowie z NASA opracowują samobudujące się habitaty z grzybów i porostów, tworzy się nam futurystyczny świat cyber botaniki. Jeśli chcemy zbudować komputer zachowujący się jak ludzki mózg, należy opracować komponenty, które również zachowują się jak części tego organu. Wśród nich kluczowym wydają się memrystory zdolne działać jak synapsy, czyli połączenia między neuronami, które zarządzają przepływem informacji. Właśnie ta idea przyświecała badaczom z Ohio State University, którzy bazując na podziemnym systemie grzybni shiitake stworzyli niedrogą alternatywę dla współczesnych układów pamięci. Naśladując prawdziwy mózg Wynikiem ich pracy jest memrystor o wydajności porównywalnej z chipem krzemowym. W dodatku grzybowy memrystor jest rozwiązaniem tanim, skalowalnym i przyjaznym środowisku. – Nasze mikroukłady naśladujące faktyczną aktywność neuronową nie wymagają dużo mocy w trybie czuwania lub gdy urządzenie nie jest używane. Właśnie to może stanowić o ich potencjalnej przewadze obliczeniowej i ekonomicznej – twierdzi współautor badań John LaRocco, psychiatra pracujący w Ohio State University. Dodajmy, że sieci grzybni zachowują się w sposób podobny do sieci neuronowych. Mają podobną strukturę i przekazują informacje za pomocą sygnałów elektrycznych i chemicznych, tak jak mózg. Nie oznacza to jednak, że użycie ich nie wymaga inżynieryjnych przeróbek. Testy na suszonej grzybni W ramach badań naukowcy zasadzili dziewięć próbek na podłożu w szalkach Petriego ze sporami shiitake i hodowali je w kontrolowanej temperaturze i wilgotności. Wybór shiitake nie był przypadkowy. Gatunek ten jest wyjątkowo wytrzymały i odporny na stresory takie jak m.in. promieniowanie. Odpowiednio wyrośnięta grzybnia została wysuszona, a następnie podłączona do specjalnie zbudowanego obwodu. Wówczas, niczym doktor Frankenstein usiłujący ożywić swoje monstrum, naukowcy przepuścili przez obwód prąd elektryczny. – Podłączaliśmy przewody elektryczne i sondy w różnych punktach grzybni, ponieważ różne części mają odmienne własności elektryczne. W zależności od napięcia i połączeń, obserwowaliśmy różne osiągi – powiedział LaRocco. Według opublikowanych danych naukowcom udało się osiągnąć wydajność 5 850 Hz, z dokładnością 90 procent dla ich „grzybostora”. Oznacza to, że biologiczny memrystor dokonuje przełączeń sygnału około 5 850 razy na sekundę, czyli jedną przełączkę co ~170 mikrosekund. Jak podają badacze – najwolniejsze komercyjnie dostępne memrystory zaczynają się nieco poniżej dwukrotnie tej prędkości – więc eksperyment jest niezwykle obiecujący jako pierwszy krok. Badacze odkryli również, że wraz ze wzrostem napięcia elektrycznego wydajność grzyba spada. Udało się to skompensować przez dodanie większej liczby grzybów do obwodu. Grzybnie kontrolują roboty i budują marsjańskie habitaty Ale to nie jedyne zastosowanie grzybni. Grzybnia boczniaka królewskiego została użyta do sterowania robotami. Dokonał tego zespół badaczy z Uniwersytetu Cornella w USA i Uniwersytetu Florenckiego we Włoszech. Naukowcy wykazali, że możliwe jest wykorzystanie elektrofizjologicznej aktywności grzyba do sterowania urządzeniem. Grzyb przekształca sygnały środowiskowe w polecenia, które z kolei mogą być wykorzystane do kierowania ruchami urządzenia mechanicznego. NASA rozwija projekt Mycotecture, którego celem jest stworzenie nowego, wielofunkcyjnego materiału do budownictwa w przestrzeni kosmicznej. Materiału o wysokiej wytrzymałości, za to niewielkiej masie. Koncepcje zakładają różne kombinacje biokompozytów opartych na grzybach. Pierwsze testy takich materiałów wypadły bardzo dobrze, a badacze zwracają szczególną uwagę na wysokie zdolności ochrony przed promieniowaniem. Grzybnia mogłaby być również wykorzystana do filtrowania wody oraz w systemach odzysku minerałów ze ścieków. Natomiast zespół w Massachusetts Institute of Technology (MIT) poinformował kilka lat temu o tworzeniu monitoringu środowiskowego na bazie liści roślin połączonych z nanorurkami. Gdy korzenie takiej rośliny wykryją niepokojące związki w wodzie gruntowej, roślina przesyła sygnał fluorescencyjny, który zostaje odczytany kamerą IR i może zostać przekształcony w alert/wiadomość, który trafia na skrzynkę email właściwych organizacji. Projekt może okazać się wyjątkowo przydatny w wykrywaniu zanieczyszczeń, materiałów wybuchowych, a nawet nasycenia gruntu wodą. Jak widać wysoka technologia, która w pewnym momencie odcięła nas od natury, bardzo dosłownie wraca do korzeni. O grzybie sterującym robotem pisaliśmy już rok temu. Źródło: PLOS One Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Będziesz mieć cyfrowego bliźniaka. Pomoże powstrzymać degenerację twojego mózgu i przewidzi problemy psychiczne
Technologia dawno wkroczyła do każdej dziedziny naszego życia, a jej możliwości stale rosną. Cyfrowe bliźniaki, czyli wirtualne repliki rzeczywistych systemów, wykorzystywane są do przewidywania problemów z samolotami, nim te w ogóle wystąpią, ochrony upraw i zarządzania zbiorami. Teraz pomagają również kontrolować pracę mózgu i powstrzymywać procesy spadku funkcji poznawczych człowieka, zanim te się nasilą.
Spis treści: Od samolotów po badania serca Współpraca lekarza z SI Twój własny cyfrowy bliźniak Cyfrowy bliźniak jest wirtualną repliką rzeczywistego systemu. Nieustannie zmieniającym się, dynamicznym modelem zasilanym danymi w czasie rzeczywistym. Odzwierciedla zachowanie swojego realnego odpowiednika i pozwala prowadzić symulacje, które w rzeczywistości byłyby niebezpieczne lub w ogóle niemożliwe. Działa trochę jak inteligentne lustro, które nie tylko pokazuje stan obiektu, ale też uczy się z każdej jego zmiany, by przewidywać, co nastąpi dalej. Od samolotów po badania serca Technologia ta od lat wykorzystywana jest w różnych sektorach. Świetnie sprawdza się np. w lotnictwie, ponieważ pomaga przewidywać awarie samolotów, zanim te w ogóle wystąpią. Załóżmy, że chcemy sprawdzić, jakie skutki wywoła awaria jakiegoś elementu samolotu, gdy ten, wyładowany pasażerami, leci z maksymalną możliwą prędkością. Jeśli cyfrowy bliźniak danego samolotu jest dobrze odwzorowany, to symulacja takiego zdarzenia da wysoce prawdopodobny wynik. A to pozwoli lepiej konstruować samoloty i wdrażać optymalne systemy naprawcze. I to zanim dojdzie do problemu. Technologia cyfrowych bliźniąt pomaga optymalizować działanie fabryk czy projektować samochody. Znajduje także zastosowanie w rolnictwie – na przykład do przewidywania wpływu zmian klimatycznych na plony. Cyfrowy bliźniak jest też coraz szerzej stosowany w medycynie, przynosząc przełom w leczeniu osób z problemami kardiologicznymi i innych, które wymagają stałego monitorowania. Cyfrowe bliźniacze serce może służyć do szybkiej analizy zmian i być bezpiecznym testerem proponowanych terapii. Współpraca lekarza z SI Jon Andoni Duñabeitia, dyrektor Centrum Badań nad Poznaniem (CINC) oraz Międzynarodowej Katedry Zdrowia Poznawczego (ICCH) na Uniwersytecie Nebrija, uważa, że cyfrowy bliźniak może okazać się niezastąpiony w monitorowaniu pracy mózgu i wdrażaniu terapii zapobiegających rozwinięciu się niebezpiecznych zmian. – Połączenie wirtualnego modelowania z danymi klinicznymi otwiera drogę do bardziej przewidywalnej, spersonalizowanej i bezpiecznej medycyny, w której decyzje terapeutyczne opierają się nie tylko na doświadczeniu lekarza, lecz także na symulacjach z wykorzystaniem cyfrowego bliźniaka pacjenta – napisał w artykule opublikowanym na łamach „The Conversation”. Dodał, że zdrowie poznawcze i psychiczne to filary dobrostanu człowieka, jednak należy pamiętać, że filary te są wyjątkowo kruche. – Starzenie się, depresja, lęk czy choroby neurodegeneracyjne wciąż stanowią ogromne wyzwanie dla medycyny – stwierdza badacz. I tutaj na arenę wkracza sztuczna inteligencja (SI), zdolna w krótkim czasie analizować ogromne katalogi danych i wykrywać niepokojące zmiany. Używając systemu cyfrowych bliźniąt, SI może nawet symulować indywidualny przebieg choroby i pomóc zaprojektować spersonalizowane, maksymalnie skuteczne terapie. Wszystko dlatego, że mając do dyspozycji wirtualny ekwiwalent, można pozwolić sobie na dowolnie niebezpieczną terapię lub nowatorskie podejście. W końcu zanim dany pomysł zostanie wykorzystany do leczenia człowieka, przejdzie bardzo precyzyjne wielokrotne testy na bliźniaku. Twój własny cyfrowy bliźniak Naukowcy z Uniwersytetów Duke, Columbia i Nebrija oraz firmy CogniFit opracowali wirtualne reprezentacje rzeczywistych mózgów, bazując na aktywności mózgu, zachowaniach człowieka, codziennych nawykach i reakcjach emocjonalnych. Dzięki SI modele te potrafią się uczyć i aktualizować wraz z każdą nową interakcją. – W przyszłości każdy z nas mógłby posiadać własnego cyfrowego bliźniaka poznawczego, który przewidywałby zmiany w pamięci czy koncentracji oraz proponował spersonalizowane ćwiczenia umysłowe. I to zanim pojawią się poważniejsze problemy – wyjaśnia Jon Andoni Duñabeitia. Co więcej, takie cyfrowe reprezentacje mogą bazować na danych z powszechnie używanych urządzeń: smartwatchy, opasek fitness czy czujników snu. Dane o tętnie, jakości snu, poziomie aktywności czy stresie mogą już teraz zasilać w czasie rzeczywistym „cyfrowego sobowtóra”, który uczy się z tych sygnałów i dostosowuje zalecenia oraz treningi poznawcze do naszego stanu fizycznego i psychicznego w danym momencie. Algorytmy SI mogłyby łączyć te wszystkie dane w spójny system, który nie tylko reagowałby na zmiany, ale także przewidywał nasze potrzeby. Pozostaje kwestia bezpieczeństwa naszych danych oraz zaufania do SI, które w społeczeństwach Zachodu nie jest zbyt wysokie. I to mimo faktu, iż zdecydowana większość respondentów przyznaje się do regularnego używania SI. Źródło: theconversation.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
To koniec komputerowej myszki? Japończycy uważają, że kontrolerami przyszłości są pierścienie
Mysz komputerowa towarzyszy technologii niemalże od jej zarania – trudno wyobrazić sobie bez niej komputer czy nawet laptopa. Precyzyjna i intuicyjna, nigdy nie znalazła sobie godnego konkurenta. Według japońskich naukowców może się to zmienić za pomocą kontrolerów pierścieniowych. Czy czeka nas rewolucja?
Alternatywy dla komputerowej myszki nigdy nie stały się tak samo popularne, jak elektroniczny gryzoń towarzyszący pierwszym komputerom. Naukowcy z Wydziału Inżynierii Uniwersytetu Tokijskiego twierdzą, że może się to zmienić – wszystko dzięki opracowaniu przez nich urządzenia picoRing, bezprzewodowego kontrolera pierścieniowego o ultraniskim zużyciu energii. Kontroler noszony na palcu Urządzenie, które miałoby wyprzeć mysz komputerową, musiałoby być jeszcze bardziej intuicyjne i wygodniejsze niż obecne kontrolery. Naukowcy od dawna marzyli o stworzeniu sprzętu, który można mieć zawsze przy sobie i za jego pomocą sterować najbliższą elektroniką. Ta potrzeba stała się jeszcze bardziej paląca podczas dynamicznego rozwoju technologii AR (rozszerzonej rzeczywistości), np. specjalnych okularów czy gogli. Sama koncepcja pierścienia, za pomocą którego można kontrolować urządzenia elektroniczne, nie jest nowa. Takie już istnieją, ale mają pewne wykluczające je z użycia wady – rozmiar, wagę i przede wszystkim zużycie baterii. Działają zbyt krótko, by być funkcjonalne. Japońscy naukowcy wykorzystali nowatorską metodę, która rozwiązuje wiele z tych problemów. Nowy sposób na długą pracę na baterii Obecne na rynku inteligentne pierścienie pochłaniają zbyt dużo energii jak na swój niewielki rozmiar. Badaczom udało się opracować system, który zużywa setki razy mniej energii niż do tej pory. Wprowadzili do zestawu z pierścieniem opaskę przypominającą zegarek, która działała jako przekaźnik sygnału między kontrolerem a urządzeniem docelowym, np. okularami AR. Dzięki temu można było wykorzystać lżejsze, mniej skomplikowane i mniej energochłonne komponenty w samym pierścieniu. Znane technologie, takie jak Bluetooth czy pasywne NFC, nie wystarczyły – trzeba było wymyślić coś innego. Swoje rozwiązanie badacze oparli na półpasywnej telemetrii indukcyjnej. Wykorzystuje ona cewkę z drutu zawierającą rozproszone kondensatory do wysyłania i odbierania sygnału. Dzięki temu zapewnili sobie darmowy wzrost mocy bez potrzeby użycia wzmacniacza sygnału, a cały pierścień picoRing waży zaledwie… 5 gramów. Do czego przyda się picoRing? – Technologia „noszona”, dzięki swojej zwiększonej trwałości, może stać się teraz bardziej powszechna. Oferuje ona również nowy, intuicyjny sposób interakcji z AR. Zapewnia bardziej dyskretną kontrolę: wszystko po to, by być mniej widoczną w przestrzeni publicznej. Jest też wygodniejsza dzięki swojej kompaktowej konstrukcji – opowiada Ryo Takahashi z Wydziału Elektrotechniki Uniwersytetu Tokijskiego, jeden z autorów prototypu. Zwraca także uwagę, że ich urządzenie może łączyć wygodne kontrolowanie elektroniki z właściwościami medycznymi. Pierścień ma bliski kontakt ze skórą, co ułatwia mu monitorowanie stanu zdrowia. Chociaż do typowej pracy biurowej, która związana jest często z wieloma otwartymi na ekranie komputerów plikami czy arkuszami, wciąż lepiej sprawdza się myszka, to inteligentne pierścienie kontrolujące mogą stać się przyszłością wielu technologii. Być może niedługo będziemy nosić je wszyscy – już teraz tzw. smart ringi stają coraz bardziej popularne. Jeśli nawet nie wyprą standardowej myszki, to nowatorskie podejście do długości pracy na baterii z pewnością sprawdzi się także w innych urządzeniach. Źródło: ACM Digital Library Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nowy wynalazek podbija sieć. Dzięki niemu góry stają się dostępne dla każdego
Dla wielu osób górskie szlaki pozostają nieosiągalne ze względu na wymagające podejścia i fizyczne ograniczenia. Teraz jednak innowacja z Chin może to zmienić. Robotyczne egzoszkielety pozwalają pokonywać strome wzniesienia z lekkością, jakiej dotąd nie dawały żadne tradycyjne rozwiązania.
Wspinaczka górska od zawsze była synonimem wysiłku, determinacji i fizycznego wyzwania. Strome podejścia, nierówny teren i rozrzedzone powietrze sprawiają, że nawet doświadczeni turyści muszą mierzyć się z granicami własnej wytrzymałości. Teraz jednak technologia wkracza tam, gdzie dotąd liczyła się jedynie siła ludzkich mięśni. W Chinach działają już robotyczne egzoszkielety, które wspierają wspinaczy w pokonywaniu górskich szlaków, odciążając ich ciało i umożliwiając zdobywanie szczytów. Sztuczna inteligencja wspiera wspinaczy Jak podawała agencja prasowa Xinhua, już 29 stycznia (czyli w pierwszy dzień chińskiego Nowego Roku) na słynnej górze Tai (Taishan) w prowincji Shandong zadebiutowało dziesięć egzoszkieletów zasilanych sztuczną inteligencją. W ramach tygodniowego programu pilotażowego ponad 200 turystów miało okazję przetestować urządzenie, płacąc od 60 do 80 juanów (czyli około 8–11 dolarów) za jedno użycie. Projekt na tyle przypadł im do gustu, że wszedł do użytku w różnych miejscach turystycznych w Chinach. Przyrząd to owoc współpracy Taishan Cultural Tourism Group oraz firmy Kenqing Technology z siedzibą w Shenzhen. Lekki egzoszkielet, ważący zaledwie 1,8 kilograma, mocowany jest w okolicy talii i ud użytkownika. Dzięki zastosowaniu zaawansowanych algorytmów sztucznej inteligencji, potrafi rozpoznawać rytm i kierunek ruchu, a następnie dostosowywać poziom wsparcia, by odciążać nogi i wspomagać wspinaczkę. Jak tłumaczą przedstawiciele Kenqing Technology, urządzenie „zapewnia zsynchronizowaną pomoc”, reagując na każdy krok użytkownika w czasie rzeczywistym. Wiadomo, że egzoszkielet zasilany jest dwiema bateriami, które wystarczają na około pięć godzin pracy, czyli niemal tyle, ile zajmuje przeciętnemu turyście wejście na szczyt góry Tai. – Dzięki temu więcej osób będzie mogło wybrać się na pieszą wędrówkę i podziwiać krajobraz bez nadmiernego wysiłku – tłumaczył Wang Houzhe, zastępca sekretarza Komitetu Partii Grupy Turystyki Kulturalnej Taishan, cytowany przez chińskie media państwowe. Technologia z Chin zachwyciła internautów W ostatnich dniach temat robotycznych egzoszkieletów zdobył ogromną popularność w mediach społecznościowych – głównie za sprawą filmów opublikowanych przez amerykańskiego podróżnika Christiana Grossi'ego. Na nagraniach z Parku Narodowego Zhangjiajie pokazał on, jak przygotowuje się do korzystania z tzw. robotycznych nóg, a także wyjaśnił zasady ich działania, sposób użytkowania oraz koszty. Zdradził, że urządzenia te można wynająć na miejscu za około 22 dolary, natomiast zakup własnego egzemplarza to wydatek rzędu 950 dolarów. „Te robotyczne nogi są niesamowite – można regulować poziom mocy, a czasami w ogóle nie czuje się, że się idzie” – pisał na Instagramie. Publikacje podróżnika szybko stały się viralem i wywołały falę komentarzy z całego świata. Internauci zwracali uwagę na przystępność cenową chińskich technologii oraz ich potencjał w codziennym życiu. Czytamy: „Jedną z rzeczy, które lubię w Chinach, jest to, że technologia jest tam tańsza i łatwiejsza do przetestowania niż na Zachodzie”, „Zdecydowanie chciałbym kupić to dla mojej mamy, która ma problemy z chodzeniem” czy „Niedawno podróżowałem po Chinach i niektórzy uczestnicy naszej wycieczki z nich korzystali. Są naprawdę niezwykłe”. Nie zabrakło też głosów podkreślających przewagę Chin w rozwoju nowoczesnych rozwiązań: „Wkrótce Stany Zjednoczone będą musiały przyznać, że to Chiny są dziś najbardziej zaawansowanym technologicznie krajem”. Egzoszkielety jako pomoc dla seniorów Jak wyjaśnił Wang Houzhe, zastępca prezesa Taishan Cultural Tourism Group, pomysł wprowadzenia egzoszkieletów zrodził się z potrzeby umożliwienia osobom starszym pełnego doświadczenia wędrówki po górze Tai. Wielu seniorów marzyło o tym, by zobaczyć szczyt, lecz ograniczenia fizyczne często zmuszały ich do korzystania z kolejki linowej.– Niektórzy starsi turyści chcieli podziwiać widoki po drodze, ale siedzenie w kolejce ograniczało im widoczność. Dzięki tym urządzeniom mogą naprawdę poczuć radość wspinaczki – podkreślił. Innowacja szybko stała się punktem wyjścia do szerszej dyskusji o możliwościach wykorzystania egzoszkieletów w sektorze opieki nad seniorami. Starzenie się społeczeństwa jest jednym z największych wyzwań współczesnych Chin – pod koniec 2024 roku osoby powyżej 60. roku życia stanowiły już 22% populacji, czyli około 310 milionów ludzi, a według prognoz do 2035 roku liczba ta wzrośnie do ponad 400 milionów, co odpowiada niemal jednej trzeciej mieszkańców kraju. W odpowiedzi na te zmiany demograficzne firma Kenqing Technology rozpoczęła produkcję lżejszego modelu egzoszkieletu zaprojektowanego specjalnie dla seniorów. Urządzenie ma wykorzystywać zaawansowane czujniki i systemy sterowania ruchem, które będą wspierać użytkowników podczas chodzenia, biegania i wchodzenia po schodach. Jak zapowiedział dyrektor generalny firmy, Yu Yunbo, rozwiązanie ma znaleźć zastosowanie nie tylko w turystyce, ale także w rehabilitacji i codziennej opiece nad osobami starszymi, które zmagają się z ograniczoną mobilnością. Źródła: CNN, Xinhua, Instagram Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Energia z kurzego pierza – czy to przyszłość technologii wodorowych?
Ogniwa paliwowe z nowym rodzajem ekologicznej membrany. To pomysł międzynarodowego zespołu naukowców na wykorzystanie kurzego pierza – odpadu w przemyśle produkcji żywności.
Spis treści: Co się dzieje z odpadami z kurczaków? Przemysł drobiowy pod lupą Kurze pióra zamienią się w prąd? Oto jak naukowcy chcą to zrobić Jak z kurzych piór powstaje tańsza i ekologiczna membrana do ogniw paliwowych? Czy membrany z piór pomogą uratować planetę i wyprodukować więcej wodoru? Kurze pióra zamiast toksycznych chemikaliów? Naukowcy pokazują, że odpady z przemysłu drobiowego mogą zyskać drugie życie – i to w zaskakująco nowoczesnej roli. Co się dzieje z odpadami z kurczaków? Przemysł drobiowy pod lupą Na Ziemi jest już 8 mld i 24 mln ludzi – podaje dzisiaj strona worldometers.info. Wydawałoby się, że to ogromnie dużo, prawda? Jednak jeszcze więcej jest na planecie zwierząt, które hodujemy na żywność. Wśród nich na pierwszym miejscu znajdują się kurczaki. W tej chwili to najliczniejsze zwierzęta, jakie żyją na Ziemi. Według danych World Animal Foundation, już w 1990 roku liczba kurczaków na całym globie przekraczała 10 mld. Wielkość ta rosła z roku na rok, przyśpieszając w XXI wieku. Obecnie jest aż trzykrotnie wyższa i przekracza 34 mld. Czyli na jednego człowieka przypadają aż cztery kurczaki. Krajem, gdzie hoduje się najwięcej kurczaków, są Stany Zjednoczone. Na całym świecie w tym roku zostanie wyprodukowanych 103,4 mln ton kurzego mięsa – podaje portal statista.com. Tak gigantyczny przemysł generuje mnóstwo odpadów i produktów ubocznych. Jednym z nich są pióra, pozostałe po uboju drobiu. Co roku spopiela się ich aż 40 mln ton. W procesie tym do atmosfery uwalniane są ogromne ilości dwutlenku węgla, a także toksyczne związki, takie jak dwutlenek siarki. Kurze pióra zamienią się w prąd? Oto jak naukowcy chcą to zrobić A gdyby tak – zamiast je spalać – wykorzystać kurze pióra do czegoś pożytecznego? Na pomysł, jak to zrobić, wpadli naukowcy z Politechniki Federalnej w Zurychu i Nanyang Technological University Singapore. Badacze ci opracowali przyjazny dla środowiska proces produkcji prądu z wykorzystaniem kurzych piór. Proces ten polega na usprawnieniu ogniw paliwowych. Ogniwa paliwowe produkują czysty prąd z wodoru i tlenu (to ogniwa wodorowe). Nie emitują CO2, a produktem końcowym jest głównie para wodna. Sercem ogniw jest półprzepuszczalna membrana. Zatrzymuje ona elektrony, które kierowane są do zewnętrznego obwodu. Ostatecznie płyną od anody do katody, czyli powstaje prąd. Jak z kurzych piór powstaje tańsza i ekologiczna membrana do ogniw paliwowych? Problemem jest właśnie membrana. Obecnie wytwarza się ją z toksycznych chemikaliów, drogich i nierozkładających się w środowisku. Pomysł naukowców polega na tym, by zastąpić ją zupełnie nowym rodzajem ekologicznej membrany, wytwarzanej właśnie z kurzych piór. Składają się one aż w 90 proc. z keratyny, czyli białka, które buduje również nasze włosy. Naukowcy wymyślili, jak ekstrahować keratynę z kurzych piór. A następnie jak – na drodze procesów chemicznych – zbudować z niej ultracienkie włókienka. Z nich na koniec powstawałaby membrana do ogniw paliwowych. Jak oszacowali naukowcy, jej wytworzenie w laboratorium było trzy razy tańsze niż produkcja tradycyjnych membran. Czy membrany z piór pomogą uratować planetę i wyprodukować więcej wodoru? – Poświęciłem wiele lat badaniu, jak odpady z produkcji żywności można by wykorzystać do produkcji energii odnawialnej – mówi Raffaele Mezzenga z Politechniki Federalnej w Zurychu, cytowany przez phys.org. – Nasze ostatnie osiągniecie zamyka obieg. Bierzemy substancję, która podczas spalania emituje dwutlenek węgla i gazy toksyczne, i używamy jej w innym procesie. W rezultacie dzięki naszej nowej technologii nie tylko zastępujemy toksyczne substancje naturalną, ale również zapobiegamy emisji CO2 – mówi Mezzenga. Jego zdaniem membrany można będzie wykorzystać jeszcze w inny sposób – do produkcji wodoru. Jak zauważa naukowiec, co prawda Wszechświat jest go pełen, ale za to na Ziemi czysty wodór prawie nie występuje. Produkujemy go, rozkładając wodę na pierwiastki składowe, co wymaga dużo energii. Zdaniem badaczy, w tym procesie również da się wykorzystać nową membranę. Użycie jej czyniłoby produkcję wodoru z wody bardziej efektywną. W następnym kroku badacze chcą sprawdzić, jak wytrzymała jest ich membrana. Oraz – gdyby była taka potrzeba – jak ją wzmocnić. Źródła: wordometers.info, phys.org, statista.com, ACS Applied Materials & Interfaces, World Animal Foundation. Nasza ekspertka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Rusza nowy serial National Geographic. Poznamy w nim cuda inżynierii z całej Europy. Na początek – Polska
„Euroinżynieria” to serial oryginalny kanału National Geographic, w którym twórcy przyglądają się niezwykłym konstrukcjom w Europie. Pierwszy odcinek poświęcony jest w całości Polsce. A poznamy w nim niesamowite konstrukcje, zarówno współczesne, jak i historyczne.
National Geographic zagląda za kulisy wielkich projektów – budynków, maszyn, konstrukcji. Odkryje ukryte mechanizmy stojące za najsłynniejszymi obiektami na kontynencie i zaprezentuje ludzi, dzięki którym te struktury powstają i działają. National Geographic pokaże cuda inżynierii Serial ma premierę 18 września o godz. 21:00, a filmowa podróż przez niezwykłe konstrukcje z sześciu krajów i rejonów rozpocznie się w Polsce. Pozostałe kraje to: Hiszpania, Wielka Brytania, Holandia, Niemcy oraz (zbiorczo) kraje nordyckie. Emisja kolejnych odcinków odbędzie się w kolejne czwartki, zawsze o 21:00. W serialu wykorzystane będą zarówno efekty CGI, jak i unikatowe materiały zza kulis powstawania i działania cudów inżynierii. Zobaczymy całą gamę niezwykłych konstrukcji, zarówno ultranowoczesnych, jak i pochodzących sprzed nawet tysięcy lat. W tym oczywiście budynki, ale też stadiony, świątynie, statki, fabryki, zapory, linie kolejowe, a nawet rzymski amfiteatr. Niezwykłe polskie konstrukcje Jak zapowiadają twórcy, w Polsce zobaczymy między innymi, jak na naszych oczach powstaje gigantyczny port na Bałtyku i poznamy sekrety najwyższego budynku w Unii Europejskiej. Zejdziemy też głęboko pod ziemię w Wieliczce, gdzie znajduje się dawna kopalnia soli wielkości miasta, i poznamy historię najwyższej drewnianej konstrukcji, jaką kiedykolwiek wzniesiono. Nie tylko Polska. Co pokażą kolejne odcinki „Euroinżynierii”? Choć z pewnością to Polska zainteresuje odbiorców najbardziej, to kolejne odcinki także zapowiadają się imponująco. W Hiszpanii twórcy zabiorą nas m.in. do Barcelony i pokażą, jak nowoczesna technologia pozawala wreszcie ukończyć legendarne dzieło Antonio Gaudiego – katedrę Sagrada Familia. W Wielkiej Brytanii z kolei zajrzymy za kulisy ikony Londynu: Tower Bridge. To unikatowa możliwość, by podejrzeć tajemnice tego XIX-wiecznego majstersztyku inżynierii. Szczególnie interesująco zapowiada się odcinek z Holandii, w którym zobaczymy zarówno spektakularne, boczne wodowanie statku, jak i odkryjemy dawne sekrety zarządzania wodą na przykładzie legendarnych wiatraków Kinderdijk. Źródło: National Geographic Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Kanał Elbląski: jak XIX‑wieczna inżynieria pokonała 100 metrów różnicy wysokości
Kanał Elbląski to jeden z najciekawszych obiektów hydrotechnicznych w Polsce. Połączenie zachwyca systemem suchych pochylni, różnicą poziomów wody sięgającą niemal 100 metrów, wyjątkową historią budowy i dzisiejszym znaczeniem turystycznym. Dowiedz się, jak wyglądała historia jego powstania i jakie techniczne rozwiązania wykorzystano podczas budowy oraz poznaj praktyczne wskazówki dla odwiedzających.
Spis treści: Historia Kanału Elbląskiego Konstrukcja i technika Kanał Elbląski dziś – turystyka i funkcje rekreacyjne Parametry techniczne i ciekawostki Praktyczne informacje dla odwiedzających W XIX wieku, kiedy Prusy potrzebowały sprawnej sieci komunikacji wodnej, holenderski inżynier Georg Jacob Steenke zaprojektował kanał mający połączyć Jezioro Jeziorak, Ostródę i Elbląg, by towary i drewno mogły łatwiej trafiać do portu nad Bałtykiem. Budowa Kanału Elbląskiego trwała od 1844 roku, a ukończenie ostatniej pochylni – w Całunach – dokonało się w 1881 roku. Obecnie kanał spełnia głównie funkcję rekreacyjną i turystyczną, ale zachował oryginalne urządzenia hydrotechniczne i architektoniczne. Kanał Elbląski został uznany za Pomnik Historii i jest wpisany na listę zabytków o znaczeniu międzynarodowym. Historia Kanału Elbląskiego Początki pomysłu i projekt Georga Jacoba Steenke’a Idea budowy Kanału Elbląskiego zrodziła się z potrzeby unowocześnienia i usprawnienia transportu drewna oraz innych towarów z wnętrza Prus Wschodnich do portu w Elblągu, a dalej – na Bałtyk. Region Oberlandu, czyli obszar dzisiejszych Mazur Zachodnich, był bogaty w lasy i zasoby naturalne, ale pozbawiony efektywnych dróg komunikacyjnych. W pierwszej połowie XIX wieku inżynier Georg Jacob Steenke, urzędnik królewski i absolwent Królewskiej Szkoły Budownictwa w Berlinie, rozpoczął prace nad koncepcją połączenia jezior regionu z Elblągiem poprzez sieć kanałów. Projekt zakładał integrację naturalnych cieków wodnych (m.in. rzeki Elbląg i Drwęca) z kanałami sztucznymi oraz urządzeniami hydrotechnicznymi, które umożliwiałyby pokonywanie znacznych różnic wysokości – sięgających w niektórych miejscach nawet 100 metrów. Steenke analizował różne koncepcje – od śluz klasycznych, znanych już w Holandii i Francji, po bardziej nowatorskie podejścia wykorzystujące siłę grawitacji. Kluczowy problem stanowiło pokonanie wzniesienia morenowego oddzielającego wyżej położone jeziora od niżej położonych terenów Żuław Wiślanych. Ostatecznie zdecydowano się na system pochylni, w którym statki transportowane są na specjalnych wózkach po szynach – rozwiązanie, które w tamtym czasie było eksperymentalne i praktycznie niespotykane w Europie kontynentalnej. W 1844 roku, po uzyskaniu wszystkich wymaganych zgód, rozpoczęto roboty ziemne i hydrotechniczne, które początkowo budziły sceptycyzm lokalnych władz i społeczności. Steenke jednak konsekwentnie realizował swoją wizję, dostosowując projekt do uwarunkowań geograficznych i hydrologicznych regionu. Budowa, otwarcie i rozwój do końca XIX wieku Prace budowlane trwały od 1844 roku do 1860 roku, kiedy to oddano do użytku pierwszy odcinek kanału z trzema funkcjonującymi pochylniami. Całość inwestycji, obejmująca pięć pochylni oraz szereg śluz i jazów, została ukończona w 1881 roku. Całkowita długość żeglownego szlaku wyniosła ponad 80 kilometrów. Zamiast klasycznego systemu śluz, Steenke zdecydował się na innowacyjny system suchych pochylni, znany także jako pochylniowy system transportu wózkowego. W jego ramach statek wpływał na specjalną platformę (wózek), która następnie – dzięki napędowi wodnemu – poruszała się po torowisku w górę lub w dół pochylni, przenosząc jednostkę pomiędzy odcinkami kanału na różnych poziomach. Pochylnie zbudowano w pięciu lokalizacjach: Buczyniec, Kąty, Oleśnica, Jelenie oraz Całuny. Każda z nich została zaprojektowana jako samodzielny system o napędzie mechanicznym zasilanym siłą przepływu wody – co czyniło je nie tylko oszczędnymi, ale również ekologicznie zaawansowanymi jak na standardy XIX wieku. W trakcie budowy napotkano wiele trudności – od problemów z geologią gruntu, przez konieczność ręcznego przemieszczania dużych mas ziemi, aż po niedobory materiałów konstrukcyjnych. Mimo to, efekt końcowy przekroczył oczekiwania – nie tylko ze względu na zastosowane rozwiązania techniczne, ale również pod względem trwałości i efektywności systemu. W latach 1860–1862 kanał został oficjalnie otwarty dla żeglugi towarowej, głównie do transportu drewna, zboża i materiałów budowlanych. Przepustowość szlaku, mimo ograniczeń technicznych (m.in. szerokość śluz, długość pochylni), okazała się wystarczająca dla ówczesnych potrzeb gospodarczych regionu. Kanał Elbląski stał się jednym z najbardziej zaawansowanych projektów hydrotechnicznych XIX wieku w Europie i szybko zyskał międzynarodowe uznanie. System pochylni budził zainteresowanie inżynierów z całego kontynentu, a sam Steenke otrzymał liczne odznaczenia i wyróżnienia za swoją pracę. Z biegiem lat rola kanału jako arterii gospodarczej malała, jednak jego znaczenie jako zabytku techniki i atrakcji turystycznej systematycznie rosło, co położyło podwaliny pod jego współczesną funkcję i ochronę jako dziedzictwa kulturowego. Konstrukcja i technika System suchych pochylni – zasada działania Najbardziej spektakularnym elementem infrastruktury Kanału Elbląskiego są suche pochylnie, których działanie od ponad 160 lat zadziwia nie tylko turystów, ale i inżynierów. Sucha pochylna to konstrukcja, w której statek zostaje wyciągnięty z wody na specjalną platformę zwaną wózkiem, a następnie – dzięki zespołowi przekładni, lin i kół wodnych – przemieszcza się po torowisku między dwoma zbiornikami wodnymi znajdującymi się na różnych poziomach. Napęd całego mechanizmu pochodzi z energii przepływającej wody, która porusza koło wodne lub turbinę umieszczoną w maszynowni. Dzięki temu pochylnie działają bez potrzeby stosowania paliw kopalnych czy energii elektrycznej, co czyni je nie tylko wybitnym przykładem techniki XIX wieku, ale również zaskakująco nowoczesnym rozwiązaniem pod względem energetycznym. Pięć pochylni rozmieszczonych jest na 9-kilometrowym odcinku między miejscowościami Buczyniec a Całuny. Różnica poziomów pomiędzy najniżej i najwyżej położonymi punktami wynosi aż 99,5 metra. Każda pochylna składa się z: torowiska o długości od 360 do 490 metrów, wózka transportującego jednostki pływające o długości do 25 metrów, maszynowni z mechanizmem przekładniowym, systemu lin napędowych i hamujących. Co istotne, system wciąż działa w oryginalnej formie, z wykorzystaniem niezmienionych zasad mechaniki, co czyni go jednym z najstarszych na świecie działających obiektów tego typu. Śluzy, jazy i inne urządzenia hydrotechniczne Choć to pochylniom Kanału Elbląskiego przypisuje się największe znaczenie techniczne i turystyczne, nie mniej istotną rolę odgrywają śluzy i jazy, które występują na pozostałych odcinkach szlaku. Śluzy kanałowe umożliwiają precyzyjne podnoszenie lub opuszczanie statków pomiędzy wodami o różnych poziomach. Ich konstrukcja opiera się na: komorze śluzowej, dwóch bramach zamykających (górnej i dolnej), systemie zasuw i kanałów doprowadzających wodę. Jazy pełnią funkcję regulatorów poziomu wody, chroniąc zarówno kanał, jak i przyległe tereny przed nadmiernym zalaniem lub wyschnięciem. Dzięki nim możliwa jest sezonowa kontrola przepływu wód w zależności od warunków pogodowych i potrzeb nawigacyjnych. Wiele z tych urządzeń – zarówno śluz, jak i pochylni – zachowało oryginalne elementy konstrukcyjne z XIX wieku, w tym fragmenty kamieniarki, mechanizmy żelazne, a nawet drewniane elementy wyposażenia. Współcześnie, mimo konserwacji, ich działanie nadal opiera się na zasadach sprzed ponad 150 lat, co czyni z kanału żywe muzeum hydrotechniki. Kanał Elbląski dziś – turystyka i funkcje rekreacyjne Rejsy „statkiem po trawie” i zwiedzanie urządzeń technicznych Rejsy po Kanale Elbląskim to niepowtarzalne doświadczenie turystyczne, które łączy technikę z naturą. Największe wrażenie robią momenty, gdy statek opuszcza wodę i przemieszcza się na wózku po torowisku, pokonując pochylnie – odcinki pomiędzy wodami na różnych wysokościach. Dzięki tej technologii turysta ma wrażenie, że statek „płynie po trawie”, przecinając zielone łąki i lasy regionu. To nie tylko atrakcja wizualna, ale także interaktywna lekcja historii inżynierii – podczas rejsu można zobaczyć, jak działają mechanizmy napędowe, poznać zasadę funkcjonowania maszynowni i systemu lin nośnych. Wycieczki prowadzone są przez licencjonowanych przewodników, którzy opowiadają o historii pochylni, ich budowie i znaczeniu. Rejsy odbywają się najczęściej na trasach Buczyniec – Elbląg lub Buczyniec – Miłomłyn, trwają od 2 do 5 godzin i są dostępne dla rodzin z dziećmi, seniorów i grup zorganizowanych. Szlaki piesze i rowerowe, natura i krajobraz Kanał Elbląski znajduje się w jednym z najpiękniejszych i najbardziej zielonych regionów Polski, co czyni go idealnym miejscem dla miłośników aktywnego wypoczynku. Dookoła kanału rozwinięta jest sieć szlaków pieszych i rowerowych, które prowadzą przez lasy, wzdłuż jezior i obok historycznych urządzeń hydrotechnicznych. Do najchętniej wybieranych tras należą: Green Velo – trasa wschodnia, biegnąca wzdłuż kanału przez Miłomłyn i Pasłęk, Szlak Kanału Elbląskiego – pieszy szlak krajoznawczy o długości ponad 80 km, ścieżki edukacyjne przy Jeziorze Drużno. Jezioro Drużno, leżące przy ujściu kanału do rzeki Elbląg, to rezerwat ornitologiczny i część europejskiej sieci Natura 2000. Żyje tu ponad 200 gatunków ptaków, w tym rzadkie gatunki czapli, rybitw i kormoranów. Cały region objęty jest Obszarem Chronionego Krajobrazu Kanału Elbląskiego, co sprawia, że infrastruktura turystyczna dostosowana jest do zasad ochrony środowiska. Przystanie, noclegi, infrastruktura turystyczna Na szlaku Kanału Elbląskiego znajdują się liczne przystanie jachtowe i punkty cumownicze, które umożliwiają wygodne podróżowanie własną łodzią lub czarterowanym houseboatem. Przystanie oferują: dostęp do wody i prądu, zaplecze sanitarne i gastronomiczne, wypożyczalnie rowerów, kajaków i łodzi. Miasta i wsie położone przy kanale, takie jak Elbląg, Miłomłyn, Ostróda i Iława, oferują bogatą bazę noclegową – od domków letniskowych, przez pensjonaty agroturystyczne, po hotele o wysokim standardzie. W Buczyńcu znajduje się Izba Historii Kanału Elbląskiego – placówka muzealna i edukacyjna, gdzie można: obejrzeć multimedialne prezentacje, zapoznać się z oryginalnymi częściami pochylni, zwiedzić maszynownię pochylni z przewodnikiem. Parametry techniczne i ciekawostki Długość, różnica poziomów, ograniczenia jednostek pływających Kanał Elbląski jako główny szlak ma długość ok. 82 kilometrów, ale w praktyce tworzy sieć wodną o długości przekraczającej 150 kilometrów, włączając w to odgałęzienia: Kanał Iławski, Kanał Dobrzycki, Kanał Jagielloński, rzekę Elbląg. Najbardziej spektakularnym odcinkiem jest fragment z pięcioma pochylniami – od Buczyńca do Całun, gdzie występuje różnica poziomów wody o wysokości ok. 100 metrów. Dla bezpieczeństwa i zachowania integralności konstrukcji kanału, obowiązują ograniczenia dotyczące rozmiarów jednostek pływających. Maksymalna dopuszczalna długość łodzi wynosi ok. 25 metrów, szerokość do 3,5 metra, a zanurzenie nie powinno przekraczać 1,2 metra. Ciekawe fakty i porównania Kanał Elbląski jest jedynym na świecie funkcjonującym kanałem z czynnymi suchymi pochylniami. Jedyny porównywalny obiekt to Kanał Morris w USA, ale od dawna nie jest on użytkowany w oryginalnej formie. W czasie swojej budowy kanał uchodził za projekt o kosztach przekraczających nawet budowę Wieży Eiffla – choć dane te należy traktować z dystansem, pokazuje to skalę przedsięwzięcia i jego znaczenie w ówczesnych realiach. Każda pochylna działa bez użycia energii elektrycznej – napędzają je jedynie przepływy wody – co czyni ten system niezwykle energooszczędnym i przyjaznym dla środowiska. Współczesne symulacje inżynieryjne pokazują, że konstrukcja pochylni zaprojektowana w XIX wieku wciąż spełnia normy bezpieczeństwa i efektywności energetycznej, co dowodzi geniuszu Steenke’a. Praktyczne informacje dla odwiedzających Sezon turystyczny, terminy rejsów, koszty Sezon turystyczny na Kanale Elbląskim trwa od kwietnia do końca września, z największym ruchem w miesiącach letnich – lipiec i sierpień. W tych okresach dostępnych jest najwięcej rejsów i wydarzeń towarzyszących. Na trasie Buczyniec – Elbląg i Buczyniec – Miłomłyn pływa kilka firm organizujących rejsy, w tym statki wycieczkowe, houseboaty oraz mniejsze łodzie motorowe. Rocznie przez pochylnię Buczyniec przewija się kilka tysięcy jednostek pływających. Ceny rejsów wahają się w zależności od długości trasy: krótki rejs (ok. 2 godziny): od 60 zł, pełna trasa przez wszystkie pochylnie: 130–180 zł, zniżki dla dzieci, studentów i seniorów, bilety rodzinne i grupowe. Wejście do Izby Historii Kanału Elbląskiego również objęte jest symboliczną opłatą, a część wystaw dostępna jest bezpłatnie. Lokalizacja, dojazd, parkingi Kanał Elbląski położony jest w województwie warmińsko-mazurskim, przecinając tereny powiatów: elbląskiego, ostródzkiego i iławskiego. Główne miejscowości z dostępem do kanału to: Elbląg (ujście kanału do rzeki Elbląg i Zalewu Wiślanego), Miłomłyn (węzeł hydrotechniczny łączący kanały i jeziora), Ostróda i Iława (wschodnie krańce systemu), Buczyniec – lokalizacja głównej pochylni i Izby Historii. Dojazd możliwy jest: samochodem (drogi krajowe nr 7 i 16), pociągiem (do Elbląga, Ostródy lub Iławy), rowerem – dzięki rozwiniętym trasom Green Velo. Parking dla zwiedzających Izbę Historii w Buczyńcu dostępny jest bezpłatnie, a cały obiekt jest przystosowany dla osób z ograniczoną mobilnością. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Zapomnij o Londynie i Nowym Jorku – najdłuższe metro jeździ w Azji!
Najdłuższe metro na świecie to nie tylko transport, ale też imponujące osiągnięcie inżynieryjne. Sprawdź, które miasta mają najdłuższe linie metra i jak różnią się pod względem długości, liczby stacji i historii powstania.
Spis treści: 10 najdłuższych linii metra na świecie Metro w Warszawie – jedyny system kolei podziemnej w Polsce Pekińska linia metra numer 10 – najdłuższa linia okrężna na świecie (57,1 km) Metro w Szanghaju – linia 13 (54,9 km) Metro w Kantonie – linia 8 (52,4 km) Metro w Seulu – linia 1 (47,6 km) Metro w Nowym Jorku — linia A (44,8 km) Metro w New Delhi — niebieska linia (44,3 km) Metro w Pekinie – linia 1 (42,3 km) Metro w Szanghaju – linia 2 (40,3 km) Metro w Wuhanie – linia 7 (39,9 km) Metro w Paryżu – linia 13 (38,7 km) Systemy kolei podziemnej stanowią kręgosłup komunikacyjny wielu metropolii na świecie, umożliwiając szybkie, regularne i ekologiczne przemieszczanie się milionów ludzi każdego dnia. Historia metra sięga 1863 roku, kiedy to w Londynie uruchomiono pierwszą na świecie linię podziemnej kolei – Metropolitan Railway. Od tego czasu rozwój urbanistyczny, rosnąca liczba ludności w miastach oraz potrzeba ograniczenia zatłoczenia ulic przyczyniły się do dynamicznej ekspansji sieci metra w wielu krajach. Obecnie największe systemy metra to nie tylko środki transportu, ale również złożone organizmy logistyczne, obejmujące setki kilometrów torów i setki stacji. Współczesnym liderem pod względem długości całkowitej sieci metra jest Pekin, gdzie metro liczy już ponad 879 kilometrów długości i obejmuje 523 stacje (stan na 2024 rok). W Pekinie znajduje się również najgłębiej położona stacja na Ziemi. System ten nieustannie się rozbudowuje, odpowiadając na potrzeby ponad 20-milionowej aglomeracji. Choć metro w Szanghaju długo zajmowało pierwsze miejsce pod względem długości tras, zostało wyprzedzone przez stolicę Chin, mimo iż jego sieć wciąż dynamicznie się rozwija i przekroczyła już 830 kilometrów. Rozwój infrastruktury metra to również element polityki zrównoważonego rozwoju miast, zmniejszający emisję spalin, czas dojazdu i zatłoczenie komunikacji naziemnej. Nowoczesne systemy metra – wyposażone w technologie automatycznego sterowania, rozbudowaną infrastrukturę bezpieczeństwa oraz integrację z innymi środkami transportu – wyznaczają nowe standardy mobilności miejskiej. 10 najdłuższych linii metra na świecie Metro w Pekinie – linia 10 (57,1 km) Metro w Szanghaju – linia 13 (54,9 km) Metro w Kantonie – linia 8 (52,4 km) Metro w Seulu – linia 1 (47,6 km) Metro w Nowym Jorku — linia A (44,8 km) Metro w Delhi — niebieska linia (44,3 km) Metro w Pekinie – linia 1 (42,3 km) Metro w Szanghaju – linia 2 (40,3 km) Metro w Wuhanie – linia 7 (39,9 km) Metro w Paryżu – linia 13 (38,7 km) Metro w Warszawie – jedyny system kolei podziemnej w Polsce Warszawa to jedyne miasto w Polsce, w którym funkcjonuje system metra – kluczowy element miejskiego transportu zbiorowego. Pierwsza linia metra, oznaczona jako M1, została oddana do użytku w 1995 roku i jest jednocześnie najstarszą i najdłuższą linią podziemną w kraju. Jej łączna długość wynosi 23 kilometry i obejmuje 21 stacji, łącząc północną dzielnicę Młociny z południową stacją Kabaty. Linia M1 przebiega przez centrum Warszawy, przechodząc przez strategiczne dzielnice, takie jak Bielany, Żoliborz, Śródmieście i Mokotów. Dzięki temu umożliwia szybkie przemieszczanie się pomiędzy dzielnicami mieszkaniowymi a śródmieściem, obsługując codziennie kilkaset tysięcy pasażerów – wg danych ZTM, w 2023 roku było to średnio ok. 600 tys. osób dziennie. Metro warszawskie, choć relatywnie młode w porównaniu do zachodnioeuropejskich systemów, charakteryzuje się nowoczesną infrastrukturą, w tym: automatycznymi systemami sterowania ruchem pociągów, energooszczędnymi rozwiązaniami technicznymi, nowoczesnymi pociągami typu Inspiro wyprodukowanymi przez firmę Siemens i Newag, przystosowaniem do potrzeb osób z niepełnosprawnościami (windy, oznaczenia dotykowe). Wraz z linią M2, która została częściowo otwarta w 2015 roku i obecnie nadal jest rozbudowywana (planowana długość 18,8 km), metro tworzy zintegrowaną sieć szybkiego transportu szynowego w stolicy. Co więcej, planowana jest budowa trzeciej linii – M3 –która ma połączyć Pragę z dzielnicą Gocław. Rozwój warszawskiego metra stanowi odpowiedź na rosnące potrzeby mobilności mieszkańców miasta, które liczy obecnie ponad 1,8 miliona osób, a w godzinach szczytu dodatkowo obsługuje tysiące dojeżdżających spoza aglomeracji. Metro jest również elementem strategii zrównoważonego rozwoju transportu publicznego, mającej na celu redukcję emisji CO₂, poprawę jakości powietrza oraz ograniczenie korków drogowych w centrum miasta. Czasami na budowie kolejnych linii metra warszawskiego archeolodzy dokonują zaskakujących odkryć. Pekińska linia metra nr 10 – najdłuższa linia okrężna na świecie (57,1 km) Linia metra nr 10 w Pekinie to nie tylko najdłuższa pojedyncza linia metra na świecie, ale również jedna z najbardziej strategicznych pod względem urbanistycznym i komunikacyjnym. Całkowita długość linii wynosi 57,1 kilometra i obejmuje aż 45 stacji, co czyni ją jedną z najbardziej uczęszczanych tras w systemie metra w Pekinie. To linia okrężna, która niemal w pełni otacza centralne dzielnice miasta, tworząc zamkniętą pętlę ułatwiającą przesiadki pomiędzy innymi liniami. Trasa linii 10 przebiega od północno-zachodnich obrzeży Pekinu (rejon Changping), aż po południowo-wschodnią część aglomeracji. Obsługuje gęsto zaludnione i kluczowe obszary miasta, takie jak: dzielnica Chaoyang, będąca centrum finansowym i biznesowym, wioska olimpijska, gdzie odbyły się Letnie Igrzyska Olimpijskie w 2008 roku, dzielnica Haidian, centrum akademickie z licznymi uczelniami wyższymi, oraz Qianmen, historyczne serce Pekinu położone niedaleko Zakazanego Miasta. Linia 10 została zaprojektowana jako główny „obwodowy kręgosłup” całego systemu metra. Funkcją „dziesiątki" jest nie tylko umożliwienie bezpośredniego przemieszczania się między kluczowymi dzielnicami, ale przede wszystkim optymalizacja przesiadek. Łączy się z wieloma innymi liniami (m.in. 1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 13, 14, 15 i linią lotniskową), co sprawia, że jest nieodzownym elementem pekińskiego węzła transportowego. Budowa linii 10 przebiegała w dwóch etapach. Pierwsza część została oddana do użytku w 2008 roku – przed rozpoczęciem Igrzysk Olimpijskich. Druga faza zakończyła się w 2013 roku, zamykając pełną pętlę. Co istotne, linia została w pełni zautomatyzowana i wyposażona w nowoczesne systemy bezpieczeństwa, a częstotliwość kursów w godzinach szczytu sięga nawet 2 minut. Z uwagi na swoje położenie, długość i znaczenie logistyczne, linia 10 obsługuje codziennie ponad 1 milion pasażerów, przyczyniając się w sposób kluczowy do ograniczania korków ulicznych i poprawy mobilności miejskiej w Pekinie. Metro w Szanghaju – linia 13 (54,9 km) Linia nr 13 w Szanghaju jest drugą co do długości linią metra na świecie o łącznej długości 54,9 km. Linia biegnie od podmiejskiej dzielnicy Jiading do wschodniej części miasta. Na jej trasie znajduje się kilka głównych węzłów komunikacyjnych, na przykład międzynarodowe lotnisko Hongqiao i południowy dworzec kolejowy w Szanghaju. Metro w Kantonie – linia 8 (52,4 km) Linia 8 metra w Kantonie jest trzecią co do długości linią metra na świecie, o łącznej długości 52,4 km. Linia biegnie od północno-zachodnich przedmieść Fenghuang Xincun do Wanshengwei. Przechodzi przez kilka ważnych obszarów Kantonu, w tym centrum miasta, dworzec kolejowy Guangzhou East i centrum wystawowe Pazhou. Metro w Seulu – linia 1 (47,6 km) Linia 1 metra w Seulu jest czwartą co do długości linią metra na świecie, o łącznej długości 47,6 km. Linia biegnie od północno-zachodnich przedmieść Soyosan do południowo-wschodnich przedmieść Incheon, przechodząc przez kilka ważnych obszarów Seulu. Na jej trasie znajduje się centrum miasta, pałac Gyeongbokgung i znana z koreańskiego hitu wokalisty Psy dzielnica Gangnam. Metro w Nowym Jorku — linia A (44,8 km) Nowojorska linia metra A to piąta najdłuższa linia metra na świecie o łącznej długości 44,8 km. Linia biegnie od północnych przedmieść Inwood do południowego krańca Manhattanu. Przechodzi przez kilka ważnych obszarów Nowego Jorku, w tym dzielnicę finansową, Times Square i międzynarodowe lotnisko JFK. Metro w New Delhi — niebieska linia (44,3 km) Delhi Metro Blue Line to szósta najdłuższa linia metra na świecie, o łącznej długości 44,3 km. Linia biegnie od wschodnich przedmieść Noida do zachodnich przedmieść Dwarka. Przechodzi przez kilka kluczowych obszarów New Delhi, w tym centrum miasta, świątynię Akshardham i międzynarodowe lotnisko Indira Gandhi. Metro w Pekinie – linia 1 (42,3 km) Linia 1 metra w Pekinie jest siódmą co do długości linią metra na świecie, o łącznej długości 42,3 km. Linia biegnie od południowo-zachodnich przedmieść Pingguoyuan do północno-wschodnich przedmieść Sihui East, przechodząc przez kilka ważnych obszarów Pekinu, w tym centrum miasta, Świątynię Nieba i dworzec kolejowy w Pekinie. Metro w Szanghaju – linia 2 (40,3 km) Szanghajska linia metra nr 2 jest ósmą najdłuższą linią metra na świecie, o łącznej długości 40,3 km. Linia biegnie od północno-zachodnich przedmieść Songhong Road do południowo-wschodnich przedmieść międzynarodowego lotniska Pudong. Łączy kilka ważnych obszarów Szanghaju, w tym centrum miasta, Plac Ludowy i Lujiaz. Metro w Wuhanie – linia 7 (39,9 km) Otwarta w 2018 roku linia numer 7 jest również znana jako linia Qianchuan. Ma prawie 40 km długości. Metro łączy północną i południową część miasta Wuhan. 30 grudnia 2022 roku otwarto 7 nowych stacji. W budowie są kolejne. Metro w Paryżu – linia 13 (38,7 km) Trzynasta linia paryskiego metra powstała w 1911 roku. Odcinek główny linii przechodzi m.in. przez centrum miasta (Champs-Élysées) oraz okolice wieżowca Montparnasse. Cała linia, w tym dwa jej odgałęzienia, mają długość 38,7 km. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Australijska firma stworzyła komputer z ludzkimi neuronami. Można go wynająć lub kupić
To nie science-fiction: komputer z 800 tys. żywych ludzkich neuronów nie tylko już istnieje, ale trafił do sprzedaży. Startup z Australii oferuje urządzenie oparte na układach scalonych i komórkach nerwowych. System jest zdolny do podtrzymania życia neuronów przez pół roku.
Spis treści Hybryda mózgu i krzemu – niezwykła technologia w praktyce Potencjał CL1 w badaniach nad kreatywnością i mózgiem Australijski startup Cortical Labs we współpracy z brytyjską firmą bit.bio opracował niezwykły komputer, niczym z powieści science-fiction. Obok elektroniki tworzy go sieć neuronalna zbudowana z żywych ludzkich komórek nerwowych. Hybryda mózgu i krzemu – niezwykła technologia w praktyce Hybrydowy komputer CL1, łączący krzemowe układy scalone z ludzkimi neuronami, bazuje na wcześniejszym prototypie DishBrain – kulturze neuronów która wsławiła się tym, że samodzielnie grała w grę Pong. DishBrain nauczył się grać w Ponga lepiej i efektywniej niż zwykły model sztucznej inteligencji. Każdy CL1 zawiera około 800 000 neuronów hodowanych bezpośrednio na chipie krzemowym, wspieranych przez specjalistyczny system podtrzymujący ich funkcje życiowe. Szacowany czas życia neuronów w komputerze, a zatem i działania takiego komputera – to pół roku. Choć obecne możliwości CL1 nie dorównują superkomputerom, wyróżnia go wyjątkowa energooszczędność – cała szafa typu rack, zapełniona biokomputerami CL1, zużyłaby zaledwie 1 000 watów, co jest ułamkiem obecnie zużywanej energii. Takie szafy są standardem w centrach danych, centrach AI i serwerowniach. Nowoczesne centra sztucznej inteligencji powstają jak grzyby po deszczu, a ich zapotrzebowanie na energię jest już tak duże, że cyfrowi giganci tacy jak Meta, Google, Amazon czy Microsoft, interesują się budową własnych elektrowni atomowych. Potencjał CL1 w badaniach nad kreatywnością i mózgiem System CL1 potrafi uczyć się i adaptować w czasie rzeczywistym, a więc ma potencjał, którego nie oferują tradycyjne modele cyfrowe. Neurony, będące efektem czterech miliardów lat ewolucji, są samo-programujące i wysoce elastyczne, co czyni je wyjątkowym narzędziem. CL1 otwiera nowe możliwości dla eksperymentów naukowych, szczególnie w badaniach nad mózgiem, kreatywnością czy zaburzeniami neurologicznymi. Przykładowo, kultury komórkowe pozyskane od osób z padaczką nie uczą się efektywnie, ale po zastosowaniu leków przeciwpadaczkowych ich zdolność uczenia się wzrasta. Potencjalnie taki biokomputer mógłby posłużyć do etycznych i niedrogich testów nowych leków. Neurony na potrzeby komputerów CL1 są hodowane z próbek pobranych ze skóry i krwi dorosłych dawców. Pomimo ograniczeń, takich jak sześciomiesięczny czas życia komórek, technologia ta ma ogromny potencjał, zwłaszcza w kontekście ograniczenia zużycia energii i wpływu na środowisko. Pierwsze egzemplarze CL1 mają kosztować 35 000 dolarów, a zdalny dostęp do systemu można będzie wykupić za 300 dolarów tygodniowo. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Podróż w głąb siebie. Klucz do zdrowia, dobrej formy i stylu tkwi wewnątrz nas
Podróż nie zawsze oznacza przemieszczanie się w przestrzeni. Czasem najważniejszy szlak prowadzi do środka – tam, gdzie zaczyna się zdrowie, równowaga i dobre samopoczucie. Jak współczesna technologia może wspierać nas na tej drodze? Z pomocą przychodzi HUAWEI WATCH 5 – smartwatch, który działa jak osobisty przewodnik po ciele i nastroju. Gotowi na podróż do wnętrza… siebie?
Wyprawy nie muszą zaczynać się od wyboru kierunku na mapie. Prawdziwe i zmieniające życie odkrycia często polegają na zwróceniu uwagi na siebie – na samopoczucie, kondycję psychofizyczną i nawyki. Z takiego podejścia wyrasta nowa wellbeingowa forma podróży, w której kluczowe są świadomość siebie i skupienie na jakości życia. HUAWEI WATCH 5 idealnie wpisuje się w takie podejście. To mądre urządzenie wesprze nas nie tylko podczas dosłownych podróży po górskich szlakach, miejskich uliczkach i tropikalnych plażach, ale też w tej najważniejszej – w głąb siebie. Technologia, która nie tylko nadąża, ale wyprzedza Świat przyspieszył, a wraz z nim ludzkie potrzeby dotyczące zdrowia, aktywności fizycznej i równowagi psychicznej. HUAWEI WATCH 5 to odpowiedź na tę zmianę – nie jest już tylko gadżetem na nadgarstku, ale zaawansowanym narzędziem wspierającym zdrowy tryb życia. Działa jak osobisty trener, który analizuje nasze wyniki i podpowiada, kiedy poćwiczyć, a kiedy odpocząć. Troszczy się też o nas niczym opiekun, który rozpoznaje pierwsze sygnały zmęczenia lub stresu i sugeruje wciśnięcie metaforycznego przycisku „stop”. Jest również osobistym asystentem, który pilnuje naszego kalendarza – w pracy, na szlaku czy na siłowni. W nowoczesnym podejściu do dobrego samopoczucia chodzi bowiem nie tylko o aktywność fizyczną, ale także o zdolność do regeneracji i świadomego zarządzania sobą. HUAWEI WATCH 5 kompleksowo nas w tym wspiera. Wygląda jak biżuteria, działa jak laboratorium W HUAWEI WATCH 5 zaawansowana technologia spotyka się ze świetnym designem. Każdy detal zegarka – od szkła szafirowego po tytan klasy lotniczy i stal szlachetną – świadczy o jego luksusowym charakterze i niezawodności. Ten smartwatch nie tylko dobrze wygląda – on naprawdę działa. Mamy też pewność, że znajdziemy model idealnie dopasowany do naszego stylu życia i sylwetki. HUAWEI WATCH 5 jest dostępny bowiem w wersji o rozmiarze koperty 46 mm – w kolorze srebrnym (Elite), brązowym (Classic), czarnym (Active) i fioletowym (Purple), oraz w delikatniejszej odsłonie 42 mm – w beżu (Elegant), zieleni (Green), bieli (Classic) czy kolorze piaskowozłotym (Elite). Dużym atutem jest możliwość dobrania rozmiaru do typu nadgarstka – z powodzeniem mogą go więc nosić kobiety i mężczyźni. Dzięki tym wariantom świetnie sprawdzi się zarówno na spotkaniach biznesowych, jak i podczas treningów czy podróży w trudnym terenie. Kiedy technologia naprawdę rozumie ciało HUAWEI WATCH 5 wyróżnia się przełomową technologią X-TAP. Umieszczony na boku zegarka receptor łączy w sobie sensor EKG, fotopletyzmograf i 10-stopniowy czujnik dotykowy. To pierwszy smartwatch, który umożliwia pomiar natlenienia krwi bezpośrednio z opuszka palca – wystarczy jedno dotknięcie i przytrzymanie palca przez 10 sekund. Takie podejście pozwala uzyskać znacznie precyzyjniejsze wyniki niż tradycyjne czujniki nadgarstkowe. Dodatkowo, za sprawą systemu TruSense, dane są analizowane w sposób całościowy i w krótszym czasie. Zegarek nie tylko rejestruje parametry, ale też rozpoznaje powiązania, np. między stresem a jakością snu. Czujnik X-TAP umożliwia szybki pomiar dziewięciu kluczowych wskaźników zdrowotnych: tętno, EKG, HRV (zmienność rytmu serca), poziom stresu, sztywność tętnic, kontrolę układu oddechowego, saturację, temperaturę ciała oraz jakość oddychania podczas snu. Taki pomiar trwa mniej niż minutę i może być początkiem świadomej zmiany nawyków. Dane są przejrzyste i dostępne w aplikacji HUAWEI Zdrowie, co pozwala dzielić się nimi z lekarzem, a przede wszystkim – reagować na sygnały, które wcześniej mogły umknąć naszej uwadze. Podróż bez telefonu, ale z pełną kontrolą Wyprawa do miasta, poranny bieg czy zwiedzanie nowych zakątków – w tych sytuacjach nie potrzebujemy już telefonu, by mieć kontakt ze światem. HUAWEI WATCH 5 jest kompatybilny z systemami iOS i Android, a dzięki eSIM umożliwia odbieranie połączeń i korzystanie z internetu bezpośrednio z nadgarstka. Wi-Fi 6 zapewnia szybkie przesyłanie danych, a NFC – płacenie zbliżeniowe. Szczególnie przydaje się to w podróży, bo daje możliwość m.in. szybkiego sprawdzenia trasy, wezwania pomocy i zakupów na lotnisku bez szukania telefonu. Z ponad 100 trybami sportowymi i nowym systemem pozycjonowania HUAWEI Sunflower smartwatch pozwala śledzić trasę z precyzją większą aż o 35% w porównaniu do poprzedniej generacji. Niezależnie od tego, czy wybierzemy jogging, jazdę na rowerze czy golf, będziemy mieć dostęp do danych, które pomogą nam trenować mądrzej i bezpieczniej. A jeśli zdecydujemy się na nurkowanie, o nasze bezpieczeństwo zadbają barometr i pomiar temperatury wody. Technologiczne wsparcie – zawsze i wszędzie HUAWEI WATCH 5 jest przygotowany na każdą sytuację – na trekking w deszczu i błocie, wylegiwanie się na plaży czy relaks w saunie. Spełnia normy IP69 i 5 ATM, co gwarantuje odporność na kurz, ciśnienie i zanurzenie w wodzie do 50 metrów. Jego wytrzymałość to nie tylko cecha techniczna – to też symbol nowego podejścia do życia, w którym styl i niezawodność idą w parze. Ekran LTPO 2.0 AMOLED o rozdzielczości 466×466 pikseli, jasności do 3000 nitów i ultrawąskich ramkach zapewnia doskonałą widoczność w każdych warunkach – od pełnego słońca po morskie głębiny. Funkcja zawsze włączonego ekranu sprawia, że najważniejsze informacje mamy zawsze pod ręką. A dzięki inteligentnym gestom nie musimy nawet dotykać ekranu, by odebrać połączenie czy wyciszyć alarm. Bateria? W standardowym trybie HUAWEI WATCH 5 działa do czterech i pół dnia (w przypadku wersji 46 mm), a w oszczędnym – nawet 11 dni. Szybkie ładowanie pozwala uzupełnić energię na cały dzień w zaledwie 15 minut. To urządzenie wszędzie dotrzyma nam kroku i nie wymaga noszenia w plecaku ładowarki. Nowoczesne technologie już niczym nie mogą zaskoczyć? Nic bardziej mylnego. Świetnym przykładem jest HUAWEI WATCH 5 – zaawansowane narzędzie, które wspiera nasze zdrowie, dobrą kondycję i samopoczucie w każdym aspekcie codzienności. Dzięki innowacyjnym technologiom i stylowemu designowi, staje się nieodłącznym towarzyszem podróży – zarówno tych fizycznych, jak i tych prowadzących w głąb siebie. Do 29 czerwca przy kupnie zegarka Huawei Watch 5 na huawei.pl oraz u partnerów biznesowych słuchawki HUAWEI FreeBuds 6i są w prezencie (lub za 1 zł). Materiał promocyjny marki Huawei
Rekonstrukcja twarzy z próbki DNA? To już nie jest science fiction
Nowy model sztucznej inteligencji opracowany przez chińskich naukowców, może zrewolucjonizować kryminalistykę. Potrafi skutecznie zrekonstruować wygląd osoby tylko na podstawie próbki jej kodu genetycznego.
Spis treści: Nowy model AI: od generatora obrazów do rekonstrukcji twarzy Przyszłość genetycznej rekonstrukcji twarzy Morfologia twarzy, jak każda cecha osobnicza, ma swój zapis w kodzie genetycznym. Jednak przełożenie skomplikowanego kodu DNA na wygląd człowieka nie jest rzeczą prostą i do tej pory było właściwie niemożliwe. Kryminolodzy rekonstruowali wygląd twarzy na podstawie zachowanych fragmentów czaszki. Jednak w przypadku bardzo małych fragmentów było to niezwykle trudne. Poza tym tylko na podstawie kości nie da się wywnioskować cech takich, jak kolor oczu czy włosów. Teraz, za sprawą nowego modelu sztucznej inteligencji, to się może zmienić. Nowy model AI: od generatora obrazów do rekonstrukcji twarzy Naukowcy z Chin opracowali nową, potencjalnie rewolucyjną metodę rekonstrukcji twarzy. Stworzyli model sztucznej inteligencji o nazwie Difface, który analizuje próbki DNA i na ich podstawie generuje możliwy wygląd twarzy. Ta technika, która brzmi jak rodem z powieści fantastycznonaukowej, może zmienić kryminalistykę na zawsze. Naukowców zainspirowały doskonale już znane i powszechne modele AI służące do generowania obrazów z tekstu. Zamiast tekstu, użyli jednak kodu DNA. Zdefiniowali kluczowe cechy zapisane w 9674 parach nukleotydów w nici DNA. Następnie przypisali im konkretne punkty na trójwymiarowej mapie twarzy. Difface, podobnie jak inne modele AI, musiał zostać odpowiednio wytrenowany na dużej próbie danych. Wykorzystano do tego celu bazę PGG Han2 – olbrzymi, ogólnodostępny zbiór danych o ludzkim genomie ludności Han. Wyniki okazały niezwykle interesujące. Nowy model wykazał bardzo wysoką skuteczność rekonstrukcji twarzy. Dodatkowe informacje, takie jak wiek, płeć czy masa ciała, jeszcze poprawiają jakość rekonstrukcji. – Difface potrafi w zadziwiający sposób generować trójwymiarowe obrazy twarzy wyłącznie na podstawie danych DNA. Umie też przewidzieć wygląd twarzy w różnym wieku – mówi współautor badania, dr Luonan Chen z Chińskiej Akademii Nauk. Przyszłość genetycznej rekonstrukcji twarzy Modele takie jak Difface mogą uniemożliwić popełnienie doskonałej zbrodni. Zanim jednak zrewolucjonizują kryminalistykę, staną przed kilkoma wyzwaniami, o których piszą też autorzy badania. Technologia ta niesie ze sobą poważne wyzwania etyczne i prawne, w szczególności związane z dostępem do wrażliwych danych o genomach konkretnych ludzi. Większość państw nie posiada takich baz danych, jak PGG Han2. Ponadto, wykazano już że modele AI nie są nieomylne. A w kryminalistyce pomyłka może mieć tragiczne konsekwencje – na przykład błędne oskarżenie. Źródło: Advanced Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Odłóż telefon na trzy dni. Reakcja mózgu cię zaskoczy
Smartfony towarzyszą nam niemal bez przerwy – ale jak nasze mózgi reagują na ich brak? Naukowcy odkryli, że już 72 godziny bez telefonu mogą wywołać zmiany podobne do tych obserwowanych przy uzależnieniach od używek.
Spis treść: Mózg po odstawieniu telefonu Uzależnienie od smartfonów Odcyfrować codzienność Jeszcze na początku lat dwutysięcznych nazywaliśmy je komórkami. Były cięższe, miały czarno-białe wyświetlacze i służyły głównie do dzwonienia oraz wysyłania SMS-ów. W 2025 r. wiele osób chętnie wróciłoby do starych telefonów. Mamy przed tym jednak pewne opory. W końcu smartfony służą nam nie tylko do dzwonienia (ktoś jeszcze pamięta, że to ich główne przeznaczenie?), ale też do pracy, nauki, robienia zdjęć, grania w gry czy surfowania po internecie. To, że cały świat mieści się w naszej kieszeni, ma jednak swoją cenę. Mózg po odstawieniu telefonu Badacze alarmują, że długie godziny spędzane z telefonem w dłoni mogą prowadzić do problemów ze snem, dekoncentracji czy przebodźcownia. Inna kwestia to social media, które negatywnie wpływają na psychikę zwłaszcza młodych ludzi. Ale czy świadomość szkodliwego działania smartfonów na nasze samopoczucie wystarcza, aby ograniczyć ich używanie? Nie zawsze, dlatego warto rozważyć detoks. Już zaledwie trzydniowa rezygnacja z telefonu wystarczy, aby wywołać wyraźne zmiany w aktywności mózgu. Badacze zaobserwowali, że obszary związane z przetwarzaniem nagrody i pragnieniami reagowały podobnie jak w przypadku uzależnień od substancji. To, jak dokładnie ograniczenie używania smartfonów wpływa na aktywność mózgu, sprawdzili naukowcy z Uniwersytetu w Heidelbergu i Uniwersytetu w Kolonii. W badaniu wzięło udział 25 osób w wieku od 18 do 30 lat. Badani przez 72 godziny mieli ograniczyć korzystanie z telefonów do minimum. Dozwolone były jedynie niezbędne połączenia i aktywności związane z pracą. Uzależnienie od smartfonów Aby ustalić, jak taka przerwa wpływa na mózg, uczestnikom wykonano rezonans magnetyczny (MRI) oraz testy psychologiczne przed i po detoksie od smartfonów. Wyniki zaskoczyły badaczy. Zaobserwowali zmiany w aktywności neuronów powiązanych z układami neuroprzekaźników odpowiedzialnymi za uzależnienia. Podczas skanów przeprowadzonych po zakończeniu eksperymentu uczestnikom pokazywano różne obrazy: zdjęcia włączonych i wyłączonych smartfonów, a także nienacechowanie emocjonalnie grafiki przedstawiające łodzie czy kwiaty. Wówczas analiza aktywności mózgu pozwoliła lepiej zrozumieć, jak intensywne korzystanie ze smartfonów wpływa na nasze układy nagrody i mechanizmy przywiązania. Zaobserwowane zmiany pojawiały się w obszarach mózgu związanych z przetwarzaniem nagrody i pragnieniami. Aktywność tych obszarów była powiązana z działaniem dopaminy i serotoniny. Są to neuroprzekaźniki regulujące kompulsywne zachowania i nastrój. Podobne zmiany obserwuje się w przypadku uzależnień od nikotyny czy alkoholu. Mimo tych zmian, wyniki testów psychologicznych nie wykazały wyraźnych objawów pogorszenia nastroju ani wzrostu uczucia tęsknoty za telefonem. Niektórzy uczestnicy zgłaszali za to poprawę samopoczucia, choć dane nie były statystycznie istotne. Odcyfrować codzienność Badacze podkreślają, że mechanizmy te mogą wynikać z różnych czynników. Nie wszystkie aktywności wykonywane na smartfonie są jednakowo uzależniające. Co więcej, potrzeba korzystania z telefonu może być ściśle powiązana z potrzebą interakcji społecznych, a to utrudnia ich rozdzielnie. – Nasze dane nie pozwalają na jednoznaczne rozróżnienie między pragnieniem korzystania ze smartfona a potrzebą kontaktu społecznego, które są dziś nierozerwalnie powiązane – piszą autorzy badania. Choć od premiery pierwszego iPhone’a minęło niespełna 20 lat, naukowcy dopiero teraz zaczynają odkrywać, jak smartfony zmieniają nie tylko nasze życie, ale również mózgi. Badanie opisane na łamach „Computers in Human Behavior” rzuca światło na subtelne objawy odstawienia, które pojawiają się, gdy przestajemy sięgać po telefon co kilka minut. – Zidentyfikowane mechanizmy neuronalne mogą znacząco zwiększać ryzyko rozwoju zachowań uzależnieniowych u osób nadmiernie korzystających ze smartfonów – podsumowują badacze. Źródło: Computers in Human Behavior Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Puls natury: Nowoczesne podejście do monitorowania zdrowia i orientacji w terenie
Jesień i zima to pory roku uwielbiane przez turystów, ale wymagające odpowiedniego przygotowania na szlak. Warto korzystać z nowoczesnych rozwiązań, które zapewnią komfort i bezpieczeństwo podróży, ale nie obciążą ekwipunku.
Kiedy dni są krótkie, a warunki atmosferyczne trudne nie ma miejsca na pomyłki na szlaku. Oprócz wyboru odpowiedniej odzieży i obuwia, warto kontrolować nie tylko godzinę i mapę, lecz także swój stan zdrowia na różnych etapach eskapady. Pomoże nam w tym kultowy smartwatch amerykańskiej marki. W tym artykule: Kultowy smartwatch Garmin fēnix® 8 – najważniejsze funkcje Inteligentna analiza zdrowia – smartwatch przydatny na co dzień Stylowy design podkreśli twój indywidualizm Kultowy smartwatch Garmin fēnix® 8 – najważniejsze funkcje Smartwatch fēnix® amerykańskiej marki Garmin w wielu kręgach stał się legendą. Ceniony za trwałość baterii i odporną na uszkodzenia i warunki atmosferyczne konstrukcję mieści w sobie potężny zestaw funkcji. Wśród nich są te, które przydadzą się nie tylko na wyprawie, lecz także podczas treningów, na co dzień i w czasie snu. Najnowsza generacja zegarka Garmin fēnix® 8 to model po ewolucji. Ciekawym rozwiązaniem jest wersja fēnix® 8 Solar, która dodatkowo wyposażona jest w szafirową soczewkę z funkcją ładowania energią słoneczną Power Sapphire, która wydłuża czas pracy baterii. O komfort w podróży zadbają funkcje takie jak: nawigacja GPS w wyświetlaną mapą, z możliwym dostępem do zawartości klasy premium (obrazy satelitarne i udoskonalone mapy topograficzne), wysokościomierz, barometr i 3-osiowy kompas elektroniczny, wbudowana jasna latarka LED z regulacją intensywności światła i z czerwoną lampką bezpieczeństwa, monitoring stanu zdrowia i samopoczucia, aplikacja pomocna w określeniu stopnia przygotowania organizmu do wysiłku, czujnik tętna i oddechu, pulsoksymetr (czujnik natlenienia krwi), monitorowanie nawodnienia, wygodne płatności zbliżeniowe, alerty bezpieczeństwa, które wysyłają wiadomość z aktualną lokalizacją, jeśli czujemy się zagrożeni lub kiedy zegarek wykryje wypadek. Powyższe funkcje przydatne są nie tylko w podróży, lecz także podczas uprawiania sportów ekstremalnych (np. podczas nurkowania, snowboardu, wspinaczki górskiej czy surfingu). Polecenia głosowe pozwalają korzystać z funkcji zegarka, kiedy nasze obie ręce są zajęte. Tarcza zegarka jest oczywiście personalizowana, dzięki czemu wyświetla tylko te informacje, które chcemy widzieć. View Burdaffi on the source website Inteligentna analiza zdrowia – smartwatch przydatny na co dzień Nieważne, czy jesteś olimpijczykiem, globtroterem, biznesmenem czy seniorem. Każdy z nas powinien troskliwie zadbać o swoje zdrowie i dobre samopoczucie. W uważnej analizie naszego dobrostanu smartwatch jest niezastąpiony. Może on częściowo zastąpić urządzenia, które wykorzystywane są w medycynie, a ponadto zapisać raport, który w razie potrzeby możemy przekazać prowadzącemu nas lekarzowi, dietetykowi lub trenerowi. Taka analiza pomoże nie tylko zwiększyć efektywność treningów, lecz także zaobserwować ewentualne problemy ze snem. Widget nawadniania, który nie tylko rejestruje ilości przyjmowanych płynów w ciągu dnia, lecz także wysyła alerty przypominające o tym, aby pić, powinny polubić szczególnie osoby zapracowane lub z ADHD. Na co dzień przydatna jest także funkcja parowania smartwatcha ze smartfonem, która umożliwia m.in. prowadzenie rozmów telefonicznych oraz wysyłania i odbierania wiadomości SMS. Nowy Garmin fēnix® 8 to także wsparcie monitorowania i rejestru cyklu menstruacyjnego lub ciąży, uzupełnione o wskazówki treningowe i dietetyczne. Zegarek dodatkowo łączy się ze słuchawkami bezprzewodowymi i może pełnić funkcję niezależnego od smartfonu odtwarzacza muzyki i playlist z popularnych serwisów. View Burdaffi on the source website Stylowy design podkreśli twój indywidualizm Wybierając wymarzoną wersję zegarka Garmin fēnix® 8 możemy ją dostosować do naszego indywidualnego stylu. Czarny smartwatch z silikonowym paskiem to idealny wybór dla osoby ceniącej nowoczesny minimalizm, lubiącej aktywność fizyczną i uniwersalne akcesoria. Dobrze wygląda zarówno do sportowego outfitu, jak i casual z ciemnymi jeansami, a także z bardziej formalnymi stylizacjami. Sprawdzi się zarówno podczas intensywnych treningów, jak i spacerów po mieście lub nieformalnego biznesowego spotkania. Smartwatch z pomarańczowym paskiem to propozycja dla osób, które uwielbiają outdoorowe aktywności, eksplorację natury i nie boją się wyrażać swojej energii poprzez kolor. To także propozycja dla osób, które preferują styl streetwear i miejski sport. Wyrazista barwa zegarka doskonale wpisuje się w energetyczny, dynamiczny look i nie pozwala na to, aby pozostała niezauważona, no i świetnie wygląda na fotkach na Instagramie i filmikach na TikToku. Smartwatch ze skórzanym paskiem w kolorze Limestone idealnie sprawdzi się dla osoby, która ceni styl modern elegant. To doskonały dodatek do klasycznych, smart-casualowych stylizacji, np. jasnej koszuli, prostych spodni czy stylowego płaszcza. Skórzany pasek nadaje zegarkowi elegancki wygląd, dzięki czemu smartwatch pasuje do oficjalnych spotkań biznesowych, gdzie liczy się profesjonalny, dopracowany look. View Burdaffi on the source website
5 najlepszych smartwatchy od 159 zł do 5589 zł. Te modele polecam każdemu
Najlepsze smartwatche, które łączą nowoczesną technologię z designem, w przedziale cenowym od 159 zł do 5589 zł. W zestawieniu znajdziesz 5 modeli, które spełnią oczekiwania zarówno entuzjastów sportu i zdrowego stylu życia, rekinów biznesu, jak i zawodowych sportowców.
Smartwatche kilku najpopularniejszych marek mają swoich wiernych fanów. Kierując się moim osobistym doświadczeniem oraz wnioskami ze śledzonych od lat dyskusji Internautów, postarałam się wskazać TOP 5 urządzeń, na które warto zwrócić uwagę. W tym artykule: Mój must have w EDC – zaawansowany smartwatch dla wymagających Smartwatche, które zachwycają designem Smartwatche na każdą kieszeń Mój must have w EDC – zaawansowany smartwatch dla wymagających W EDC (W ekwipunku Dźwiganym Codziennie) nie ma miejsca na kompromisy. Znalazły się w nim wyłącznie te rzeczy, na których mogę polegać w każdych warunkach, które zajmują możliwie mało miejsca, mało ważą i mają jak najwięcej funkcji. Obok kultowego scyzoryka Victorinox Huntsman i latarki Ledlenser K6R Safety z alarmem „antynapad”, w moim EDC jest zawsze smartwatch. Jaki model smartwatcha mogę polecić dla najbardziej wymagających osób? Oczywiście taki, który ma przede wszystkim wytrzymałą baterię i jest odporny na uszkodzenia mechaniczne i warunki atmosferyczne. Taki właśnie jest smartwatch GARMIN fēnix® 8. To zaawansowane urządzenie łączy funkcjonalność ze stylowym designem. Design modelu GARMIN fēnix® 8 w dużej mierze zależy od nas. Mamy do wyboru 3 rozmiary tarczy, paski z różnego rodzaju tworzywa i wersje kolorystyczne. Moje zainteresowanie wzbudziły dwie wyróżniające się wersje: GARMIN fēnix® 8 — 43 mm, AMOLED Sapphire, Soft Gold ze skórzanym paskiem Limestone (idealny do modnego stylu modern elegant), View Burdaffi on the source website GARMIN fēnix® 8 — 51 mm, AMOLED, Sapphire, tytanowy z paskiem silikonowym w kolorze Spark orange / Graphite (idealny do nowoczesnego stylu streetwear). View Burdaffi on the source website Projektanci dali nam w nim wszystko, czego może potrzebować globetrotter, poszukiwacz przygód, a nawet zawodowy sportowiec. W zależności od sytuacji, GARMIN fēnix® 8 pomaga przekraczać swoje granice i osiągać najwyższe szczyty możliwości, a na co dzień pełni funkcję zegarka i budzika. Ten ultranowoczesny smartwatch został wyposażony w: nawigację GPS z wyświetlaną na ekranie mapą (uwielbiam tę funkcję, bo pozwala oszczędzić baterię w smartfonie i zapewnia wygodę użytkowania nawet w trudnym w terenie), różnorodne aplikacje treningowe (w tym Garmin Coach) czujniki głębokości i wysokości, kompas, żyroskop, akcelerometr, aplikację pomocną w ocenie gotowości do treningu i stopnia wytrenowania, czujnik temperatury, saturacji, pulsu, rytmu oddychania, miernik obciążenia stresu, wsparcie odpowiedniego nawodnienia i zdrowia kobiet, monitoring snu i drzemek, odtwarzacz muzyki, zaawansowaną latarkę z białym i czerwonym światłem, możliwość odbioru wiadomości tekstowych i powiadomień ze sparowanego smartfona, funkcję parowania urządzenia ze zgodnym smartfonem iPhone® lub Android™, wbudowany głośnik i mikrofon, które umożliwiają rozmowy telefoniczne. View Burdaffi on the source website To tylko ułamek jego możliwości. Model ma wiele więcej funkcji, które sprawdzą się w turystyce, a także w sportach wyczynowych i rekreacyjnych, takich jak np. wspinaczka górska, nurkowanie i pływanie, żeglarstwo, bieganie, jazda na rowerze, trening siłowy, cardio, joga i pilates, a nawet golf. Ponadto model posiada funkcję „znajdź mój telefon/znajdź mój zegarek” oraz umożliwia dokonywanie płatności zbliżeniowych. View Burdaffi on the source website Smartwatche, które zachwycają designem Jeżeli twoim priorytetem w wyborze smartwatcha jest design, mogę polecić dwa modele, które wyróżniają się wyglądem. Pasujący do biżuterii model z ozdobną bransoletą w złotym kolorze, Huawei Watch Fit 3 Elegant zachwyci niejedną kobietę. Jego cena to około 800 zł. View Burdaffi on the source website Wart uwagi jest także elegancki model unisex Huawei Watch GT4 Classic 41 mm GPS, ze skórzanym paskiem i wyświetlaczem, który może kojarzyć się z cyferblatem legendarnego zegarka Patek Philippe Perpetual Calendar Chronograph. Oba modele zdobi motyw rozgwieżdżonego nieba i księżyca w pełni. To perełka dla kolekcjonerów ciekawostek, a jej koszt to nieco ponad 1000 zł. View Burdaffi on the source website Smartwatche na każdą kieszeń Budżetowe modele mają skromniejsze funkcje i są mniej odporne na warunki użytkowania i mechaniczne uszkodzenia, jednak sprawdzą się na co dzień. Ja od lat darzę zaufaniem azjatyckie opaski Mi Band od Xiaomi. Marka ta w niskiej cenie oferuje także smartwatch, który świetnie sprawdzi się w mieście i przy mniej zaawansowanych aktywnościach fizycznych. Za Xiaomi Redmi Watch 5 zapłacimy zaledwie 159 zł. Bateria rzadko o sobie przypomina, w bazie aplikacji mamy duży wybór wzorów wyświetlacza, a wymienne opaski są dostępne w różnych kolorach w niskiej cenie. Model śmiało polecam posiadaczom smartfonów z Androidem. View Burdaffi on the source website Jeżeli możesz sobie pozwolić na nieco większy wydatek i jesteś fanem amerykańskich marek, to za 999 zł możesz stać się posiadaczem modelu Apple Watch SE 2gen GPS. Zapewni on wsparcie zarówno w czasie treningu, relaksu, jak i w biznesie. Czas pracy na jednym ładowaniu jest różny i zależy od intensywności jego użytkowania. Model raczej polecam posiadaczom iPhone'ów. View Burdaffi on the source website Nowoczesne rozwiązania technologiczne w dzisiejszych czasach towarzyszą ludziom od dnia narodzin, a często po ostatnie sekundy życia. Gadżety to nie tylko modne dodatki do stylizacji i akcesoria, którymi można się pochwalić. Ich podstawowym zadaniem jest wspierać człowieka w codziennych zadaniach, ułatwić rozwiązywanie trudności i zapewnić bezpieczeństwo i komfort zarówno na co dzień, jak i w ekstremalnych sytuacjach. W zależności od indywidualnych potrzeb wybieramy mniej lub bardziej zaawansowane urządzenia. Ja w mojej kolekcji smartwatchy mam taki, który towarzyszy mi na co dzień oraz ten, który zabieram ze sobą na specjalne okazje. Dzięki temu, że smartwatche są proste w obsłudze, mogą korzystać z nich także dzieci i seniorzy. Najpopularniejsze funkcje, które pokochali sprytni Polacy w każdym wieku to: motywacja do zdrowego trybu życia (licznik kroków i spalania kalorii), monitorowanie stanu zdrowia (czujniki pulsu i saturacji), asystent treningów, analiza snu (wykres czasu snu płytkiego i głębokiego), synchronizacja powiadomień i połączeń telefonicznych ze smartfonem, płatności zbliżeniowe.
Odkryto wielkie górskie miasta na słynnym Jedwabnym Szlaku. Archeolodzy wiedzą, jak wyglądały
Dwa średniowieczne miasta – jedne z największych, jakie kiedykolwiek znaleziono w górzystych częściach Jedwabnego Szlaku – wykryli w Uzbekistanie archeolodzy z pomocą technologii laserowej. Bez wykopalisk widać zarys potężnych fortyfikacji i domostw.
Spis treści: Dwa nowe punkty przystankowe na kupieckiej trasie. Pomogła AI i laser Zaginione miasta w górach Uzbekistanu. Co o nich wiemy? Dlaczego nowo odkryte miasta są tak unikatowe? Jednym z najbardziej znanych starożytnych szlaków handlowych jest Jedwabny Szlak. Przebiegał przez dwa kontynenty – łączył Chiny i Bliski Wschód z Europą. Jego długość wynosiła kilkanaście tysięcy kilometrów. Istniał od III wieku p.n.e. do XVII wieku n.e. Jego nazwa jest nieco myląca, bo tą trasą transportowane przede wszystkim inne towary, a nie jedwab. Dwa nowe punkty przystankowe na kupieckiej trasie. Pomogła AI i laser Każdy szlak handlowy wymaga infrastruktury w postaci miejsc, w który kupcy mogą się zatrzymać na noc. Mimo wielu lat badań archeolodzy ciągle odkrywają nowe osady na trasie Jedwabnego Szlaku. W 2011 i 2015 roku archeolodzy zlokalizowali w Tashbulak i Tugunbulak dwie średniowieczne osady sprzed tysiąca lat, położone 5 km od siebie w górach Uzbekistanu. Aby przewidzieć trasę szlaku, wykorzystano nawet sztuczną inteligencję. Na podstawie takich wskazówek udali się w góry na badania powierzchniowe. Nowe odkrycie jest zaskoczeniem dla badaczy, bo oba miasta znajdują się na wysokości ponad 2000 m n.p.m. Na tak dużych wysokościach rzadko znajdowane są dawne siedliska ludzi. Aby poznać ich rozplanowanie i wielkość, naukowcy wykorzystali drony. Na nich zamontowano urządzenie LiDAR. Jego działanie polega na emisji w stronę powierzchni ziemi impulsów laserowych z nadajnika. Następnie mierzone są echa, które po odbiciu od przeszkód wracają do odbiornika. Metoda ta umożliwia bardzo dokładną analizę ukształtowania terenu. W ten sposób można wykryć bardzo słabo rysujące się w terenie pozostałości po dawnej architekturze. Początkowo tę technologię stosowano tylko do celów wojskowych. Archeolodzy po raz pierwszy wykorzystali tę zaawansowaną technologię w tej części świata. Efekty przerosły ich oczekiwania, bo osady okazały się być wielkimi miastami. Wnioski z analiz opublikowali na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Nature”. Zaginione miasta w górach Uzbekistanu. Co o nich wiemy? Prof. Michael Frachetti z Uniwersytetu w Pensylwanii w USA wraz z grupą badaczy przeanalizowali dane z 22 lotów dronów, które przeprowadzono w lipcu 2022 roku. Wyprawa była wspierana przez National Geographic Society. – Ręczne mapowanie tak dużych obszarów zajęłoby nam dekadę – mówi prof. Frachetti. Eksperci stwierdzili, że Tugunbulak zajmowało około 120 ha (1,2 km2). Udało się nawet zliczyć zarysy 300 budowli o powierzchni od 30 do 4300 m2. Uwagę badaczy przykuły wieże strażnicze połączone z murami, które wzniesiono wzdłuż linii grzbietu górskiego. Wykopaliska na ograniczoną skalę ujawniły grube na 3 metry ściany cytadeli. – Oczywiste jest, że ludzie zamieszkujący Tugunbulak ponad tysiąc lat temu byli koczowniczymi pasterzami, którzy utrzymywali własną, odrębną, niezależną kulturę i system ekonomiczny – komentuje Farhod Maksudov, dyrektor Narodowego Centrum Archeologii w Uzbekistanie. Z kolei Tashbulak zajmuje 12–15 ha (0,12–0,15 km2). Prof. Frachetti zauważa, że nawet to mniejsze miasto wzniesiono podobnie do innych miast w średniowiecznej Azji Środkowej. W centralnej części była wyniesiona cytadela otoczona gęstą zabudową, a dalej – fortyfikacjami. Dlaczego nowo odkryte miasta są tak unikatowe? Oba miasta wzniesiono tak, by wykorzystać walory obronne otaczających je gór. Wokół znajdowały się bogate złoża rud i urodzajne pastwiska dla zwierząt. Te średniowieczne miasta są jednymi z największych, jakie kiedykolwiek udokumentowano w górzystych częściach Jedwabnego Szlaku. Miasta znajdują się w trudnym terenie na wysokości od 2000 do 2200 metrów nad poziomem morza (wysokości mniej więcej porównywalnej do Machu Picchu w Peru). To czyni je niezwykłymi przykładami kwitnącej górskiej urbanistyki. Ośrodki miejskie rzadko znajdują się powyżej 2000 m n.p.m., a tylko 3% populacji naszej planety żyje na tej wysokości lub powyżej. Źródło: Nature. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Rewolucja w rolnictwie? Fotosyntezę zastąpiłaby nowa metoda bez udziału słońca
Fotosynteza, choć niezbędna dla życia na Ziemi, jest mało efektywna. Naukowcy proponują przełomową alternatywę – elektro-rolnictwo – która pozwala na wzrost roślin bez potrzeby światła słonecznego, zwiększając wydajność i minimalizując wpływ na środowisko. Czy to przyszłość produkcji żywności?
Spis treści: Od fotosyntezy do elektro-rolnictwa Uprawa bez światła Wykorzystanie „uśpionych” ścieżek metabolicznych Przyszłość elektro-rolnictwa Trudno wyobrazić sobie świat, w którym rośliny nie potrzebują światła słonecznego do wzrostu. A jednak, choć brzmi to jak science fiction, naukowcy na całym świecie pracują nad technologią, która może zrewolucjonizować sposób produkcji żywności, eliminując tradycyjne rolnictwo zależne od natury. Proces, nazwany elektro-rolnictwem ma być bardziej efektywną alternatywą dla fotosyntezy, której efektywność, choć fundamentalna dla życia na Ziemi, wynosi zaledwie około 1%. Nowa metoda została opisana w artykule naukowym w czasopiśmie „Joule”. Jej autorzy obiecują zmniejszyć zużycie ziemi, emisję dwutlenku węgla, a nawet umożliwić produkcję żywności w kosmosie. Od fotosyntezy do elektro-rolnictwa Fotosynteza jest podstawą niemal całego życia na Ziemi. Problem jednak polega na tym, że jest ona niezwykle nieefektywna. – Obecnie udało nam się osiągnąć około 4% efektywności w przekształcaniu energii słonecznej w energię chemiczną, co jest cztery razy bardziej efektywne niż fotosynteza – wyjaśnia Feng Jiao, elektrochemik z Washington University w St. Louis. Ten skok technologiczny jest możliwy dzięki nowemu procesowi, w którym energia słoneczna jest wykorzystywana do przeprowadzania reakcji chemicznej między dwutlenkiem węgla a wodą. To prowadzi do produkcji octanu, związku chemicznego podobnego do kwasu octowego, głównego składnika octu. Octan ten, w przeciwieństwie do tradycyjnych procesów fotosyntetycznych, może być wykorzystywany jako źródło energii przez organizmy takie jak grzyby, drożdże czy algi. Ale, co najciekawsze, naukowcy próbują stworzyć rośliny, które mogłyby „jeść” octan zamiast polegać na fotosyntezie. To odważny krok w stronę odłączenia produkcji roślinnej od światła słonecznego i całkowitego przekształcenia systemów rolnych. Uprawa bez światła Elektro-rolnictwo zakłada, że zamiast rozległych pól uprawnych, przyszłe gospodarstwa będą składały się z wielopiętrowych budynków, gdzie rośliny będą rosły hydroponicznie, czyli w wodnych roztworach odżywczych, zasilanych octanem. Panele słoneczne zamontowane na budynkach pochłaniałyby energię słoneczną, a następnie zasilały proces chemiczny wytwarzania octanu . – Jeśli nie musimy już uprawiać roślin przy użyciu światła słonecznego, możemy oddzielić rolnictwo od środowiska i hodować żywność w kontrolowanych warunkach wewnętrznych – mówi Robert Jinkerson, biolog z University of California w Riverside i współautor badań. – Myślę, że nadszedł czas, aby wprowadzić rolnictwo na kolejny poziom technologii i produkować żywność w sposób, który nie zależy od natury. Zmiana ta mogłaby mieć ogromne znaczenie dla zmniejszenia ilości ziemi potrzebnej do uprawy żywności. Badacze szacują, że w samych Stanach Zjednoczonych rolnictwo oparte na fotosyntezie mogłoby zostać zredukowane o 94%. Innowacja jest także kluczowa dla przyszłych misji kosmicznych. Możliwość uprawy roślin bez dostępu do światła słonecznego mogłaby umożliwić produkcję żywności na Marsie czy innych planetach, gdzie warunki naturalne nie sprzyjają tradycyjnym metodom rolnictwa. Wykorzystanie „uśpionych” ścieżek metabolicznych Jednym z najtrudniejszych wyzwań stojących przed naukowcami jest opracowanie roślin zdolnych do wykorzystywania octanu jako jedynego źródła energii. Jinkerson i jego zespół pracują nad „przeprogramowaniem” roślin, aby mogły korzystać ze szlaku metabolicznego, który normalnie jest używany tylko przez kiełkujące nasiona. To właśnie ten szlak pozwala roślinom przekształcać zapasy pożywienia zgromadzone w nasionach w energię, zanim zaczną korzystać z fotosyntezy. – Próbujemy ponownie aktywować ten szlak metaboliczny w dorosłych roślinach, aby mogły korzystać z octanu jako źródła węgla i energii – mówi Jinkerson. – To analogiczne do nietolerancji laktozy u ludzi. Jako niemowlęta możemy trawić laktozę, ale u wielu osób ten szlak metaboliczny zanika w miarę dorastania. Pierwsze próby inżynierii genetycznej dotyczyły pomidorów i sałaty. Naukowcy mają nadzieję na rozwój tej technologii także dla innych podstawowych roślin uprawnych, w tym takich jak maniok, słodkie ziemniaki czy zboża. W dalszej perspektywie badacze planują opracowanie roślin, które będą w stanie uzyskiwać całą swoją energię z octanu. A to oznaczałoby, że w ogóle nie będą potrzebować światła do wzrostu. Przyszłość elektro-rolnictwa Choć elektro-rolnictwo jest na wczesnym etapie rozwoju, jego potencjalne korzyści są olbrzymie. Zmniejszenie zależności rolnictwa od światła słonecznego mogłoby nie tylko rozwiązać wiele problemów związanych ze zmianami klimatycznymi, ale także zrewolucjonizować sposób, w jaki produkujemy żywność w przyszłości. Feng Jiao jest jednak realistą. – To dopiero pierwszy krok, ale myślę, że wkrótce możemy liczyć na znaczną poprawę efektywności i obniżenie kosztów – komentuje. Jak zauważają naukowcy, zanim rośliny będą w pełni zdolne do wzrostu w warunkach elektro-rolnictwa, minie jeszcze trochę czasu. Jednak organizmy takie jak grzyby, drożdże i algi mogą już dziś korzystać z tej technologii. Oznacza to, że jej komercjalizacja może nastąpić znacznie szybciej, niż się spodziewamy. Źródło: Joule. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Pomoc z kosmosu. Naukowcy CBK PAN i firma Iceye wspierają działania ratownicze na południu Polski
Przez południe Polski przetacza się niszczycielska powódź. Walka z żywiołem nie jest łatwa, a woda zalewa kolejne miejscowości. Służby ratunkowe otrzymały wsparcie z nieoczywistej, bo kosmicznej strony. Mowa o radarowych satelitach ICEYE oraz metodach wypracowanych przez Centrum Informacji Kryzysowej CBK PAN. Wspólnie co kilka godzin dostarczają dane satelitarne do zastosowań operacyjnych.
Spis treści: Radar widzi więcej Szybka ścieżka dostępu Eksperyment, który działa Teledetekcja w zarządzaniu kryzysowym „W związku z pogarszającą się sytuacją Centrum Informacji Kryzysowej będące częścią Centrum Badań Kosmicznych PAN uruchomiło w piątek 13 września specjalny monitoring satelitarny sytuacji powodziowej. Pozwala on wykryć miejsca, gdzie woda wystąpiła z koryt rzecznych i pojawiają się rozlewiska. Działania prowadzone są we współpracy z polsko-fińską firmą Iceye, twórcą największej cywilnej konstelacji satelitów radarowych obserwujących Ziemię. Co kilka godzin dane i raporty są dostarczane Państwowej Straży Pożarnej, centrom zarządzania kryzysowego oraz IMGW-PIB” – poinformowało w niedzielę 15 września Centrum Badań Kosmicznych PAN. Rafał Modrzewski, współzałożyciel i prezes Iceye dodał: „Wszystkie satelity radarowe ICEYE zostały skierowane do obserwacji sytuacji kryzysowej na południu Polski. Nasi analitycy współpracują z Centrum Informacji Kryzysowej Centrum Badań Kosmicznych PAN, opracowując zbierane dane i dostarczając informacje Instytutowi Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Państwowej Straży Pożarnej i innym służbom działającym na zalewanych terenach. Działamy!” Radar widzi więcej – Dzięki konstelacji satelitów radarowych Iceye otrzymujemy szeroki obraz rozkładu powodzi. Satelity radarowe są tu o tyle istotne, że pozwalają obserwować powierzchnię Ziemi poprzez chmury. A te zwykle towarzyszą powodziom i uniemożliwiają pracę satelitom optycznym. Radar nie ma tych ograniczeń – wyjaśnia dr Jakub Ryzenko, kierownik Centrum Informacji Kryzysowej CBK PAN. Nowe dane dostarczane są co godzinę. Następnie trafiają do miejscowych ośrodków walczących z powodzią. Mowa nie tylko o straży pożarnej, ale również o urzędach wojewódzkich i miejskich. Wszędzie tam, gdzie potrzebna jest szeroka informacja o zasięgu i rozwoju rozlewisk. Miejscowi specjaliści konfrontują obraz ze swoim wyobrażeniem o sytuacji oraz uzupełniają go o raporty terenowe pozyskane z góry, np. z dronów. – Udało nam się wspólnie wypracować wyjątkowo szybką ścieżkę. Od przelotu satelity do momentu gdy CIK otrzyma dane i analizę mija mniej niż pół godziny. A za kolejne 20 minut pozyskane dane są już na ekranach strażaków w terenie. Zeszliśmy poniżej godziny. To rzeczywiście otwiera użyteczność danych do operacyjnych zastosowań – mówi dr Ryzenko. Szybka ścieżka dostępu Dr Ryzenko podkreśla, że na początku pojawiają się tzw. dane szybkie, które pozwalają na zorientowanie się w sytuacji po jednym rzucie oka. Następnie dostarczane są bardziej szczegółowe dane, które można analizować w systemach GIS, wykonując analizy przestrzenne. Obecnie jednak kluczowe jest, aby satelity kierowały swoje „oczy” tam, gdzie dzieją się najważniejsze wydarzenia. Dzięki temu możliwe jest dostarczanie informacji, które realnie wspierają działania ratownicze, co teraz stanowi główne zadanie. Eksperyment, który działa Zagrożenie powodziowe w południowej i południowo-zachodniej Polsce doprowadziło do pilotażowego uruchomienia Civil Security Hub, rozwijanego w naszym kraju w ramach działań Europejskiej Agencji Kosmicznej. Testy systemu dostarczania informacji satelitarnych dla zarządzania kryzysowego, tworzonego we współpracy z firmą Iceye, były pierwotnie planowane na wiosnę 2025 roku. Jednak ze względu na obecną sytuację rozwiązania te zostały uruchomione wcześniej w trybie eksperymentalnym. Już teraz dostarczają operacyjnie wykorzystywane informacje. – Można powiedzieć, że jest to nasz chrzest bojowy. W kilka dni zrobiliśmy coś, co miało powstać w wiele miesięcy. Civil Security Hub ma być pomostem między eksperymentalnym, niesprawdzonym i innowacyjnym rozwiązaniem a użytkownikiem z obszaru ratownictwa i zarządzania kryzysowego. Nasza praca skupi się demonstrowaniu, wdrażaniu i optymalizowaniu wykorzystania innowacji w sektorze kryzysowym. Wypracowanie praktyki ich użycia i całej otoczki, w tym instytucjonalnej gotowości do wykorzystania tego typu rozwiązań. Jako CIK mamy w tym ponad dziesięć lat praktyki – podkreśla dr Ryzenko. Teledetekcja w zarządzaniu kryzysowym Centrum Informacji Kryzysowej powstało jako wynik działań specjalistów z zakresu teledetekcji CBK PAN w trakcie powodzi 2010 roku. Wówczas, gdy piwnice głównej, warszawskiej siedzimy CBK PAN zalewała już wezbrana Wisła, na najwyższym piętrze budynku naukowcy pobierali zobrazowania satelitarne z tworzonego właśnie europejskiego systemu satelitarnego Copernicus. Następnie starali się je przekazywać na bieżąco służbom ratowniczym, a te wykorzystywały je do analiz przebiegu powodzi. W niedalekiej przyszłości dane satelitarne, wspierane informacjami z dronów, będą stałym i intensywnie wykorzystywanym źródłem wsparcia dla działań ratowniczych i zarządzania kryzysowego. Choć już teraz z nich korzystamy, nie jest to jeszcze tak powszechne i oczywiste, jak korzystanie z telefonów komórkowych. Tymczasem w sytuacjach kryzysowych, zwłaszcza w przypadku dużych wydarzeń, takich jak powodzie, dostęp do informacji odgrywa kluczową rolę w podejmowaniu decyzji. Dokładne, szybkie i wiarygodne dane wspierają działania jednostek odpowiedzialnych za zarządzanie kryzysowe. W trakcie akcji przeciwpowodziowych umożliwiają one ocenę skali zjawiska i prognozowanie jego dalszego rozwoju, co jest niezbędne do ustalenia priorytetów i efektywnego wykorzystania zasobów w odpowiedzi na zagrożenie. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Ciepło skóry człowieka uruchamia diodę LED. Niezwykły wynalazek naukowców z USA
Naukowcy z Uniwersytetu Waszyngtońskiego opracowali elastyczne urządzenie, które zapala diodę LED, wykorzystując jedynie ciepło skóry noszącego je użytkownika. Czy wynalazek zrewolucjonizuje rynek przenośnej elektroniki?
Spis treści: Prototyp z USA. Ciepło z ciała zamienię w energię elektryczną Nowość w elastyczności Jak działa nowy wynalazek? Jak będzie można wykorzystać nowy wynalazek? Jedną z największych wad smartwatchów i lampek sportowych, które służą na przykład biegaczom, jest to, że ich baterie w końcu się wyczerpują. Ale co by było, gdyby w przyszłości tego typu urządzenia mogły wykorzystywać do zasilania ciepło ciała człowieka? Prototyp z USA. Ciepło z ciała zamienię w energię elektryczną Naukowcy z Uniwersytetu Waszyngtońskiego w USA opracowali elastyczne i trwałe urządzenie, które konwertuje ciepło z ciała w energię elektryczną. Na razie można je wykorzystać do zasilania małej elektroniki, takiej jak baterie, czujniki lub diody LED. Jak zapewniają naukowcy, urządzenie to jest również odporne. Działa nawet po kilkukrotnym przebiciu, a następnie rozciągnięciu 2000 razy. Na razie jest to prototyp. Wynalazek opisano właśnie na łamach czasopisma naukowego „Advanced Materials”. Nowość w elastyczności Tradycyjnie urządzenia wykorzystujące ciepło do generowania energii elektrycznej są sztywne i kruche. To opracowane przez zespół pod kierunkiem Mohammada Malakootiego, adiunkta inżynierii mechanicznej Uniwersytetu Waszyngtońskiego, jest bardzo elastyczne i miękkie, dzięki czemu może dopasować się do kształtu ramienia. – Miałem tę wizję dawno temu. Po umieszczeniu urządzenia na skórze wykorzystuje ono ciepło ciała do bezpośredniego zasilania diody LED. Po założeniu urządzenia dioda LED zapala się. Wcześniej nie było to możliwe – mówi Malakooti. Urządzenie to zaprojektowano od podstaw. Naukowcy rozpoczęli od symulacji, aby określić najlepszą kombinację materiałów i struktur urządzenia. Następnie prawie wszystkie komponenty stworzyli sami w laboratorium. Jak działa nowy wynalazek? Urządzenie składa się z trzech zasadniczych warstw. W środku znajdują się sztywne półprzewodniki termoelektryczne, które przekształcają ciepło w energię elektryczną. Półprzewodniki te są otoczone wydrukowanymi w 3D kompozytami o niskiej przewodności cieplnej. To poprawia konwersję energii i zmniejsza wagę urządzenia. View oEmbed on the source website Aby zapewnić rozciągliwość, przewodność i samoregenerację elektryczną, półprzewodniki są połączone z drukowanymi ścieżkami ciekłego metalu. Dodatkowo, krople ciekłego metalu są osadzone w zewnętrznych warstwach urządzenia. Wszystko po to, aby poprawić przenoszenie ciepła do półprzewodników i zachować elastyczność. Wszystkie elementy oprócz półprzewodników zaprojektowano i opracowano w waszyngtońskim laboratorium Malakootiego. Jak będzie można wykorzystać urządzenie? Według twórców urządzenia technologię będzie można zastosować nie tylko w przypadku tzw. wareables, ale też tych urządzeń elektronicznych, które się nagrzewają. – Można sobie wyobrazić przyklejenie go do rozgrzanej elektroniki i wykorzystanie nadmiaru ciepła do zasilania małych czujników. Mogłoby to być szczególnie pomocne w centrach danych, gdzie serwery i sprzęt komputerowy zużywają znaczną ilość energii elektrycznej i generują ciepło, a jeszcze więcej energii elektrycznej potrzeba do ich chłodzenia. Nasze urządzenia mogą przechwytywać to ciepło i wykorzystywać je do zasilania czujników temperatury i wilgotności – zapewnił Malakooti. Co ciekawe, urządzenie działa też w drugą stronę. To znaczy, że może przekształcać energię elektryczną na ciepło. – Mamy nadzieję, że pewnego dnia dodamy tę technologię do systemów rzeczywistości wirtualnej i innych akcesoriów do noszenia, aby stworzyć wrażenia gorąca i zimna na skórze lub zwiększyć ogólny komfort – wyjaśnił pierwszy autor publikacji. Źródło: „Advanced Materials”. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Tym robotem steruje boczniak – jadalny grzyb. Zobacz, jak sobie radzi z wyzwaniami!
Skoro jesteśmy w stanie sprawić, by człowiek kontrolował mechaniczną protezę przy pomocy impulsów płynących z mózgu, to co się stanie, gdy pozwolimy na to grzybowi? W końcu rozległe sieci grzybni pulsują reakcjami elektrochemicznymi podobnymi do tych w naszych własnych komórkach mózgowych.
Spis treści: Robogrzyb czy grzyborobot? Czym jest biorobotyka? Aktywność grzybni Bioroboty do zadań specjalnych Dwa proste pojazdy mechaniczne sterowane impulsami elektrochemicznymi oraz kultura jadalnego gatunku grzyba Pleurotus eryngii (znanego również jako boczniak królewski) wystarczyły, by sprawdzić co się stanie, gdy oddamy grzybom władzę nad robotami. Poprzez serię eksperymentów, zespół naukowców z Uniwersytetu Cornella w USA i Uniwersytetu Florenckiego we Włoszech wykazał, że możliwe jest wykorzystanie elektrofizjologicznej aktywności grzyba do sterowania robotem. Grzyb przekształca sygnały środowiskowe w polecenia, które z kolei mogą być wykorzystane do kierowania ruchami urządzenia mechanicznego. Robogrzyb czy grzyborobot? – Umieszczając grzybnię w elektronicznym układzie robota, byliśmy w stanie pozwolić biohybrydowej maszynie wyczuwać i reagować na środowisko – powiedział dr Rob Shepherd z Laboratorium Robotów Organicznych Uniwersytetu Cornella. Chociaż pomysł, by grzybnia sterowała maszynami wydaje się innowacyjny i nieco szalony, to wcale nie jest niczym nowym. Tak naprawdę legł u samej podstawy rozwoju coraz bardziej skomplikowanych organizmów. Ewolucja miała setki milionów lat, aby opracować organiczne maszyny. Sami się z takich składamy. Dlatego nie powinno dziwić, że naukowcy zwrócili się do biologii w poszukiwaniu pomysłów na stworzenie urządzeń, które mogą wyczuwać, myśleć i poruszać się tak, jak chcemy. Czym jest biorobotyka? Tym właśnie zajmuje się biorobotyka. Jest to dziedzina interdyscyplinarna łącząca inżynierię biomedyczną, cybernetykę i robotykę w celu opracowywania nowych technologii integrujących biologię z systemami mechanicznymi. Celem jest usprawnienia komunikacji, zmiany informacji genetycznej i tworzenie maszyn imitujących systemy biologiczne. Jak się okazuje, to właśnie królestwo grzybów jest niewykorzystaną kopalnią rozwiązań dla technologii cybernetycznej. Grzyby są proste w hodowli, mają niewielkie wymagania i potrafią przetrwać w środowisku, w którym wiele innych organizmów nie daje sobie rady. Pleśnie i grzyby mogą dostarczyć inżynierom różnorodnych żywych komponentów, które zaspokoją niemal każdą potrzebę sensoryczną, a nawet obliczeniową. Aktywność grzybni A najważniejsze jest to, że sieci drobnych nitek grzybni reagują na zmiany w otoczeniu, gdy przedzierają się przez glebę w poszukiwaniu zasobów. Wiele gatunków wykazuje nawet aktywność transbłonową, która przypomina nasze własne reakcje neuronalne. Pozwala to naukowcom na „podsłuchiwanie” ich komunikacji. Naukowcy zastosowali algorytmy oparte na elektrofizjologii zewnątrzkomórkowej grzybni P. eryngii. Dostarczyli dane wyjściowe do jednostki mikrokontrolera. W ten sposób wykorzystali skoki aktywności wywołane bodźcem – w tym przypadku światłem UV – do przełączania reakcji mechanicznych w dwóch różnych rodzajach urządzeń mobilnych. Były to niewielki czterokołowy pojazd oraz elastyczny, pięcioramienny robot. View oEmbed on the source website Jaki był wynik eksperymentu? Na pierwszy rzut oka była nim świetna zabawa. Roboty poruszały się, zmieniały kierunki ruchu i „tańczyły”. Ale tak naprawdę eksperyment był bardzo poważnych testem. Bioroboty do zadań specjalnych – W tego rodzaju projekcie nie chodzi tylko o sterowanie robotem– tłumaczy Anand Mishra, biorobotyk z Uniwersytetu Cornella. – Pracujemy nad uzyskaniem prawdziwego połączenia z żywym systemem. Tego typu testy są już naprawdę bardzo zaawansowane. Kilka lat temu naukowcy z MIT przekształcili szpinak w czujniki zdolne do wykrywania materiałów wybuchowych. A w ubiegłym roku naukowcom z University of the West of England udało im się opracować działający komputer, którego podstawowe obwody logiczne i elektroniczne komponenty były grzybami. Źródło: ScienceAlert. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
SpaceX: zbawca z problemami. Firma Elona Muska traci rakietę Falcon 9 i przesuwa zaplanowane misje
W środę 28 sierpnia, tuż po wyniesieniu serii satelitów systemu Starlink, doszło do katastrofy członu rakiety Falcon 9 firmy SpaceX. Zamiast poprawnego, 23. lądowania pierwszego stopnia tej odzyskiwalnej rakiety widzowie zobaczyli kłęby ognia i dymu. Tym samym loty Facon 9 zostały wstrzymane, co stawia pod znakiem zapytania mającą wystartować już kilka dni temu prywatną misję Polaris Dawn.
W tym artykule: Dochodzenie Federalnej Administracji Lotnictwa Uziemiony do odwołania Problemy SpaceX Płomienie buchnęły z podstawy rakiety Falcon 9 firmy SpaceX tuż po wylądowaniu na umieszczonej na morzu platformie – lądowisku. Wkrótce booster, który właśnie odbył swoją rekordową 23. misję, przewrócił się. Był to ten sam booster, który w 2022 roku pomógł wynieść na orbitę komercyjną misję Inspiration4. Pierwszy stopień rakiety nie może być odzyskiwany w nieskończoność. Mimo to wczorajsze wydarzenie stawia pod znakiem zapytania kolejne misje, jakie mają być zrealizowane przez SpaceX. Dochodzenie Federalnej Administracji Lotnictwa Falcon 9 został uziemiony, a katastrofą zajęła się Federalna Administracja Lotnictwa (FAA). Bada ona, dlaczego pierwszy stopień rakiety przechylił się i eksplodował podczas próby lądowania. „Dochodzenie ma na celu dalsze zwiększenie bezpieczeństwa publicznego, ustalenie pierwotnej przyczyny zdarzenia i określenie działań naprawczych, aby zapobiec jego powtórzeniu się” – podała FAA w oświadczeniu. „Powrót do lotu rakiety nośnej Falcon 9 opiera się na ustaleniu przez FAA, że żaden system, proces lub procedura związana z anomalią nie ma wpływu na bezpieczeństwo publiczne” – dodano. Przypomnijmy, że Falcon 9 został też uziemiony na około dwa tygodnie w lipcu. Jego silnik drugiego stopnia doświadczył wówczas anomalii, która uniemożliwiła rozmieszczenie kolejnej partii satelitów Starlink na odpowiedniej wysokości, co doprowadziło do ich spalenia przy ponownym wejściu w atmosferę ziemską. Uziemiony do odwołania W związku z katastrofą firma SpaceX wycofała się również z zaplanowanego na dzisiaj startu. Z bazy Sił Kosmicznych USA w Vandenberg miała wystartować misja, której celem – podobnie jak wczorajszej – było rozmieszczenie na orbicie kolejnych satelitów systemu Starlink. Życie na Marsie. Kiedy mogło powstać i czy mamy szanse na odnalezienie organizmów na Czerwonej Planecie? Organizmy potrzebują stabilnych warunków, źródła energii i ciekłej wody. Kiedy zatem mogło powstać życie na Marsie? Tę kwestię wyjaśniamy poniżej. Komentatorzy zastanawiają się, co w tej sytuacji stanie się z zaplanowaną na ten tydzień komercyjną misją Polaris Dawn. Umieszczona na szczycie rakiety Falcon 9 kapsuła Dragon Crew miała wynieść czworo komercyjnych astronautów na rekordową wysokość 1400 kilometrów. Start był zaplanowany pierwotnie na ubiegły tydzień, następnie przesunięto go na wtorek 27 sierpnia, po czym ponownie o kolejny dzień. Wreszcie firma SpaceX poinformowała, że do startu misji dojdzie nie wcześniej niż 30 sierpnia. Przy czym to stwierdzenie nie oznacza, że misja tego dnia wystartuje. Polaris Dawn nie jest jedynym problemem SpaceX-a. Kosmiczna potęga Elona Muska jest w tej chwili głównym partnerem operacyjnym USA w programie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Nie tylko dostarcza na ISS zaopatrzenie i ładunki techniczne, ale też astronautów. Problemy SpaceX Kilka dni temu podano informację, że to właśnie Dragon Crew zabierze na Ziemię dwoje astronautów, którzy dotarli na ISS statkiem Boeinga Starliner. Pierwszy załogowy lot Starlinera wywołał wiele kontrowersji i pytań o bezpieczeństwo załogi. Wycieki i problemy z silnikami Starlinera na szczęście nie zakończyły się katastrofą podczas lotu, uniemożliwiły jednak załodze powrót na Ziemię. Zaplanowany na tydzień pobyt dwojga astronautów: Sunity Williams i Butcha Wilmore’a, przedłużył się do stycznia 2025. NASA, wyznając zasadę „safety first”, uznała, że woli powierzyć życie załogi sprawdzonemu już statkowi Dragon firmy SpaceX. A chociaż kapsuła do lądowania nie potrzebuje rakiety, to chwilowo każda operacja związana z rakietami serii Falcon 9 pozostaje pod znakiem zapytania. Źródło: Space.com Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Już za chwilę premiera nowego sezonu programu „Europa z powietrza”. Czego możemy się spodziewać?
O tajnikach filmowania dronem, niezwykłych miejscach w Polsce i Europie oraz o Wielkim Konkursie Fotograficznym National Geographic rozmawiamy z Dawidem Gutem – operatorem drona z produkcji National Geographic „Europa z powietrza”. Program można oglądać w środy o godz. 21:00.
W tym artykule: Premiera nowego sezonu programu "Europa z powietrza" w środę 21 sierpnia "Europa z powietrza" to także nowa kategoria w Wielkim Konkursie Fotograficznym National Geographic Wywiad z Dawidem Gutem, operatorem i twórcą zdjęć z drona "Europa z powietrza" to cieszący się ogromną popularnością cykl programów kanału National Geographic. Każdy odcinek to nowa przygoda, podczas której widzowie poznają różnorodność europejskiego krajobrazu. Dzięki zaawansowanej technologii filmowej, twórcy prezentują spektakularne ujęcia, oddające nie tylko walory estetyczne, ale także kulturowe bogactwo kontynentu. W najnowszej serii programu, która ma premierę 21 sierpnia, z góry obejrzymy m.in. Polskę, Półwysep Iberyjski, wyspy Grecji, Wielką Brytanię, Bałkany i Laponię. Premiera nowego sezonu programu "Europa z powietrza" w środę 21 sierpnia Szczególnie interesującym odcinkiem dla widzów może okazać się właśnie ten, który w całości nakręcono w naszym kraju – oglądający będą mogli podziwiać polskie Pomorze, spoglądając na nie z niecodziennej perspektywy. Zaskoczy ich widok na gigantyczny port kontenerowy, bajkowy jarmark bożonarodzeniowy w Gdańsku oraz niezwykły pokaz świateł w Toruniu. Nie zabraknie również piaszczystych plaż Półwyspu Helskiego i pozostałości po równie ogromnej, co tajemniczej opuszczonej fabryce. „Europa z powietrza” to program niosący ważne przesłanie – każdy odcinek podkreśla znaczenie ochrony środowiska naturalnego oraz dziedzictwa kulturowego, będące nieodłącznym elementem europejskiego krajobrazu. Twórcy starają się zwrócić uwagę na konieczność zachowania tych skarbów dla przyszłych pokoleń. "Europa z powietrza" to także nowa kategoria w Wielkim Konkursie Fotograficznym National Geographic „Europa z powietrza” to nie tylko popularna seria programów, ale również jedna z kategorii w Wielkim Konkursie Fotograficznym National Geographic. Fotografie na konkurs można nadsyłać od 2 września. W składzie jury znalazł się Dawid Gut, który wnosi swoje doświadczenie i wiedzę na temat ujęć lotniczych. Dawid Gut jest operatorem filmowym, specjalizującym się w ujęciach lotniczych. Pochodzi z Zakopanego, gdzie zrodziła się jego pasja do filmowania. Współpracował przy wielu filmach, reklamach i teledyskach. W „Europie z powietrza” odpowiadał za realizację zdjęć do kilku odcinków. View oEmbed on the source website Wywiad z Dawidem Gutem, operatorem i twórcą zdjęć z drona Jak rozpoczęła się Pana przygoda z filmowaniem przy pomocy dronów? To było już prawie 10 lat temu. Wtedy drony dopiero zaczynały wchodzić na rynek, a mnie zafascynowało to, że w stosunkowo tani i prosty sposób można kamerę ustawić w miejscu, gdzie wcześniej było to niemożliwe lub wymagało dużego nakładu finansowego. Co według Pana jest największą zaletą filmowania dronem, zarówno od strony technicznej jak i estetycznej? Na pewno to, że możemy zmienić perspektywę i pokazać filmowane lub fotografowane obiekty w zupełnie inny sposób. Kiedyś zdjęcia lotnicze były bardzo drogie i wykonywano je rzadko. Dron w porównaniu do wynajęcia helikoptera jest o niebo tańszy. Co prawda nie będziemy w stanie wykonać nim wszystkich ujęć, które moglibyśmy zrobić lecąc śmigłowcem, ale przy produkcjach filmowych koszty często mają kluczowe znaczenie i wynajęcie drona jest wystarczające. Z drugiej strony, drony także mają swoje zalety i przewagi nad śmigłowcem – są mniejsze, zwrotniejsze i mniej inwazyjne. Można nimi wlecieć praktycznie wszędzie. Dronem możemy zbudować obraz, którego nie bylibyśmy w stanie wykonać za pomocą klasycznej kamery. W programie używaliśmy dwóch różnych dronów, jeden miał możliwość zmiany obiektywów, drugi – 3 wbudowane kamery o różnej ogniskowej. To dawało nam bardzo duże możliwości do osiągnięcia różnych efektów. Zaraz premiera nowej serii programu „Europa z powietrza”, w której jest Pan autorem zdjęć w kilku odcinkach. W jakich lokalizacjach kręciliście? Wszystkiego nie zdradzę, ale pierwszy odcinek programu kręciliśmy w północnej Polsce. Byliśmy między innymi na Helu, w Toruniu i w Gdańsku, ale też w mniej oczywistych i zaskakujących miejscach, np. w Policach, gdzie znajdują się ruiny fabryki benzyny syntetycznej. Nawet takie poprzemysłowe krajobrazy nabierają szczególnego piękna pokazane z lotu ptaka. Na Półwyspie Helskim filmowaliśmy nie tylko plaże, ale też bunkry z II wojny światowej. A jakie największe, niespodziewane wyzwanie stanęło przed ekipą podczas produkcji? Praca na planach filmowych jest zawsze wyzwaniem. Bardzo często czekamy na odpowiednie warunki atmosferyczne, zmieniamy plany, żeby wstrzelić się lukę pogodową, wstajemy na wschody słońca, przemierzamy duże odległości. Często niemal zapominamy, co to sen. Tak było i tym razem. Największym wyzwaniem okazała się pogoda. Niektóre nadmorskie ujęcia były trudne do zrealizowania przez mocny wiatr, a filmowaliśmy między innymi potrzebujących właśnie wiatru kitesurferów na Helu. W takich sytuacjach trzeba pamiętać przede wszystkim o bezpieczeństwie i podejmować rozsądne decyzje, np. użyć kamery o dłuższej ogniskowej żeby za bardzo nie zbliżać się do filmowanego obiektu. Czasem oznacza to też rezygnację ze wcześniejszych planów i zupełne przeorganizowanie logistyki. Jeśli miałbym wybrać swój ulubiony czas na robienie ujęć z drona, zdecydowanie byłby to wschód słońca. Jest Pan w tym roku jednym z jurorów w Wielkim Konkursie Fotograficznym National Geographic, opiekunem kategorii "Europa z powietrza". Czego się Pan spodziewa po tym doświadczeniu? Bycie jurorem w konkursie WKF to dla mnie przede wszystkim duże wyróżnienie. Fotografia z powietrza jest dziedziną, w której można tworzyć bez końca, granicą są tylko nasza wyobraźnia i kreatywność. Myślę, że poziom nadesłanych prac będzie naprawdę wysoki i trudno będzie wybrać najlepsze zdjęcia. W Polsce mamy wielu świetnych fotografów używających dronów. Dowiedz się, jak wykonać zdjęcia z powietrza: View oEmbed on the source website
Historyczne 101 km nad Ziemią. Polska rakieta suborbitalna ILR-33 Bursztyn 2K przekroczyła granicę kosmosu
Rozwijana przez inżynierów z Instytutu Lotnictwa Sieci Łukasiewicz polska rakieta Bursztyn była w kosmosie – przekroczyła tzw. linię Kármána. To umowna granica pomiędzy atmosferą ziemską a przestrzenią kosmiczną. Czy ten sukces pozwala marzyć o posiadaniu własnej floty pojazdów kosmicznych?
W tym artykule: Polska rakieta w kosmosie Piąty, udany start Rakieta na eko-paliwo Druga polska rakieta – Perun Co da nam własna rakieta nośna? W środę 3 lipca 2024 r., dokładnie o godzinie 13.09, ze stanowiska w Andøya Space Sub-Orbital w Norwegii została wystrzelona rakieta suborbitalna ILR-33 Bursztyn 2K. Poruszając się z prędkością 1,4 km/s, zdołała osiągnąć wysokość 101 km. Czyli o kilometr więcej, niż wynosi umowna granica kosmosu. Jeszcze nigdy żadna opracowana w Polsce rakieta tego nie dokonała. Polska rakieta w kosmosie – Przekroczenie przez rakietę ILR-33 Bursztyn 2K bariery kosmosu jest historycznym momentem. Jest to historyczny dzień dla Łukasiewicz – Instytutu Lotnictwa, ale także historyczny moment dla całego polskiego środowiska rakietowego – mówi dr Michał Wierciński, wiceprezes Polskiej Agencji Kosmicznej (POLSA). Dodaje, że ten sukces jest dowodem na to, iż cywilne środowisko konstruktorów rakiet może skutecznie wesprzeć wojskowe projekty. – Mam nadzieję, że ten sukces zwiększy uwagę Ministerstwa Obrony Narodowej na kompetencje polskich inżynierów pracujących w cywilnych ośrodkach zajmujących się projektowaniem rakiet suborbitalnych – mówi wiceprezes POLSA. Piąty, udany start Był to piąty test rozwijanych przez Łukasiewicz – Instytut Lotnictwa rakiet ILR-33 Bursztyn oraz ILR-33 Bursztyn 2K. Poprzednie testy były wykonywane w Polsce, a rakiety startowały z nadmorskich poligonów. Jednak względy bezpieczeństwa wymagały, by lot do granicy kosmosu odbył się z miejsca, którego lokalizacja zminimalizuje ewentualne straty, gdyby test okazał się nieudany. Innymi słowy – konieczne do tego było miejsce usytuowane z dala od ośrodków miejskich. A takie warunki zapewnia ulokowane na północy Norwegii, między Morzem Norweskim a Morzem Barentsa, norweskie centrum kosmiczne testowania systemów suborbitalnych Andøya Space. – To, że polska rakieta suborbitalna osiągnęła pułap 101 km jest wynikiem zaangażowania i determinacji całego zespołu badawczego, odpowiedzialnego za zaprojektowanie technologii kosmicznej, jej testowanie i systematyczne ulepszanie. Zarówno wystrzelenie rakiety, jak i podjęcie głowicy z morza przebiegło zgodnie z założonym scenariuszem misji – wyjaśnia dr inż. Sylwester Wyka, zastępca dyrektora ds. badawczych w Łukasiewicz – Instytucie Lotnictwa (ILOT). Rakieta na eko-paliwo Co ważne, był to też pierwszy polski wielkoskalowy test rakiety, w której jako utleniacz zastosowano nadtlenek wodoru o stężeniu 98%. Opracowany w Łukasiewicz – ILOT materiał pędny z takim utleniaczem jest bezpieczniejszą alternatywą dla obecnie stosowanych pochodnych hydrazyny oraz tlenków azotu. – Dzięki przeprowadzonym w Norwegii testom udowodniliśmy, że rakieta ILR-33 Bursztyn 2K jest kompletnym i dojrzałym rozwiązaniem technicznym. Konsekwentna realizacja programu BURSZTYN sprawiła, że dziś dysponujemy wykwalifikowaną kadrą oraz zapleczem badawczym, niezbędnymi do rozwoju złożonych systemów kosmicznych, a nie tylko komponentów lub podsystemów. W Polsce możliwy jest rozwój rakiety nośnej, która pozwoliłaby na wynoszenie małych satelitów na niską orbitę ziemską. Tym samym polskie satelity mogłyby być wynoszone za pomocą krajowej konstrukcji, zapewniającej nam niezależny dostęp do orbity. Jest to niezwykle istotne pod kątem rosnącej roli danych satelitarnych zarówno pod kątem aplikacji cywilnych, jak i wojskowych – przekonuje dr inż. Adam Okniński, dyrektor Centrum Technologii Kosmicznych w Łukasiewicz – Instytucie Lotnictwa. Druga polska rakieta – Perun Opisywany Bursztyn nie jest jedyną rozwijaną w Polsce rakietą suborbitalną. Gdyńska firma Space Forest z powodzeniem rozwija własny projekt rakiety o nazwie Perun. Perun ma długość nieco ponad 11 metrów, szerokość 45 cm i waży około 1 tony. Konstruktorzy rakiety chcą, by Perun w przyszłości pełnił rolę mobilnego laboratorium komercyjnego. Docelowo ma wynosić ładunek o masie 50 kg na wysokość około 100 km. Testy Peruna odbywają się na terenie Centralnego Poligonu Sił Powietrznych w Ustce. Ważnym aspektem projektu jest system spadochronów, który pozwala na bezpieczne sprowadzenie wszystkich elementów rakiety na ziemię. Firma zaznacza, że każdy element rakiety można odzyskać i użyć w kilku kolejnych misjach. Planowany lot Peruna do granicy kosmosu ma odbyć się jeszcze w tym roku. Co da nam własna rakieta nośna? Z pewnością przy wciąż zwiększającej się liczbie wynoszonych obiektów, posiadanie własnej rakiety nośnej może dać Polsce znaczną niezależność. Z drugiej strony, ze względu na geograficzne usytuowanie Polski, szansa na powstanie u nas kosmodromu jest praktycznie zerowa. Kilka lat temu POLSA podpisała porozumienie z firmą Richarda Bransona Virgin Orbit. Zakładało ono utworzenie na terenie naszego kraju bazy dla startów kosmicznego samolotu Cosmic Girl. Pod samolot podwieszano rakietę nośną, która startowała, gdy samolot osiągał pułap ponad dziewięciu kilometrów. Jak wyjaśniał wówczas prezes POLSA prof. Grzegorz Wrochna: „Z Polski nie można startować pionowo, ponieważ odrzucane człony rakiet mogłyby stanowić zagrożenie dla nas i dla państw sąsiednich. Ale można startować poziomo i użyć samolotu jako platformy startowej dla rakiety”. Niestety, rok po podpisaniu porozumienia firma ogłosiła upadłość. Trzymajmy jednak kciuki za to, by Bursztyn miał wystarczające zabezpieczenie finansowe i przyniósł nam iście kosmiczny pęd. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.