Wypadek w Tatrach – młody turysta nie wrócił z wyprawy, ciało znaleziono pod Zawracikiem
Wypadek w Tatrach zakończył się tragedią. Ratownicy TOPR dostali w czwartek rano zgłoszenie od siostry młodego turysty, który nie wrócił z wycieczki. Po analizie zdjęć wytypowano rejon Zawraciku i Zawratu Kasprowego. Ciało mężczyzny znalazł pracownik TPN. Turysta zginął prawdopodobnie po upadku z ok. 30 metrów.
Spis treści: Dramatyczny finał poszukiwań w Tatrach. Ciało odnalazł pracownik parku Jeden fałszywy krok i przepaść. Oto trzy największe zagrożenia na szlaku Czarna statystyka Tatr W Tatrach doszło do kolejnego śmiertelnego wypadku z udziałem młodego turysty. W godzinach porannych do ratowników Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (TOPR) wpłynęło dramatyczne zgłoszenie od siostry mężczyzny, która poinformowała, że jej brat nie wrócił z wyprawy w góry. Zgłaszająca przesłała ratownikom zdjęcia z ostatniej wycieczki turysty, co okazało się kluczowe dla powodzenia całej operacji. Dramatyczny finał poszukiwań w Tatrach. Ciało odnalazł pracownik parku „Po przeanalizowaniu zdjęć do poszukiwań wytypowano rejon Zawraciku oraz Zawratu Kasprowego. W trakcie organizowania wyprawy pieszej do poszukiwań włączono załogę śmigłowca, co nie przyniosło jednak żadnego rezultatu. W międzyczasie do ratowników zadzwonił pracownik Tatrzańskiego Parku Narodowego, który będąc w okolicy znalazł pod ścianami Zawraciku ciało bez oznak życia” – czytamy w komunikacie TOPR. To fragment Tatr o bardzo surowej rzeźbie terenu. Strome ściany, urwiska i żleby nie wybaczają tam potknięć. W tym rejonie niezwykle łatwo jest pomylić właściwą ścieżkę i nieświadomie wejść w eksponowany, niebezpieczny teren. W takich warunkach nawet pozornie błaha pomyłka orientacyjna może doprowadzić do tragedii – zwłaszcza gdy turysta decyduje się na opuszczenie wyznaczonego szlaku. Ratownicy wyposażeni w specjalistyczny sprzęt do ewakuacji udali się na miejsce wypadku. Ze względu na wybitnie eksponowany teren, działania wymagały użycia technik linowych. Po opuszczeniu i przetransportowaniu ciała do szlaku turystycznego, przewieziono je dalej samochodem do Kuźnic, gdzie zostało przekazane pracownikom zakładu pogrzebowego. W całych działaniach wzięło udział łącznie 19 ratowników TOPR, co obrazuje skalę logistyczną i koszty takich akcji. Turysta znajdował się poza znakowanym szlakiem tatrzańskim. Śmierć nastąpiła prawdopodobnie na skutek około 30-metrowego upadku z wysokości. Jeden fałszywy krok i przepaść. Oto trzy największe zagrożenia na szlaku Tatry, choć powierzchniowo niewielkie i łatwo dostępne dzięki rozwiniętej infrastrukturze, posiadają pełny charakter alpejski. Oznacza to, że zagrożenia obiektywne (niezależne od człowieka) oraz zagrożenia subiektywne (wynikające z błędów ludzkich) są tożsame z tymi, które spotyka się w znacznie wyższych górach Europy. Do najczęstszych przyczyn wypadków śmiertelnych w Tatrach należą: Upadki z wysokości: najczęściej spowodowane poślizgnięciem na mokrej skale, płacie zmrożonego śniegu lub utratą równowagi na kruchym, trawiasto-kamienistym podłożu. Zgubienie szlaku (pobłądzenia): zejście z oficjalnej ścieżki w tzw. teren „perciowy” często kończy się tzw. założeniem – sytuacją, w której turysta utyka na stromej ścianie i nie jest w stanie wykonać żadnego bezpiecznego ruchu ani w górę, ani w dół. Gwałtowne załamania pogody: tatrzański klimat charakteryzuje się ekstremalną dynamiką. Burze z piorunami w okresie letnim, nagłe mgły drastycznie ograniczające widoczność oraz gwałtowne spadki temperatury prowadzą do hipotermii i paniki, która upośledza logiczne myślenie i ocenę sytuacji. Czarna statystyka Tatr Dane Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego jednoznacznie pokazują, że ruch turystyczny w Tatrach bije rekordy, a wraz z nim rośnie liczba interwencji. Kilka dni temu pisaliśmy o bezmyślnym influencerze, którzy wjechał samochodem aż nad Morskie Oko. W uśrednionych statystykach rocznych TOPR notuje: udziela się pomocy od około 900 do ponad 1200 osobom rocznie, w zależności od sezonu i natężenia ruchu turystycznego; W polskich Tatrach dochodzi zwykle do kilkunastu – dwudziestu kilku wypadków śmiertelnych rocznie; Śmigłowiec ratowniczy „Sokół” startuje do akcji średnio ponad 250 razy w roku. Najczęstsza przyczyna: ponad 80% wszystkich wypadków w Tatrach wynika bezpośrednio z czynników subiektywnych, czyli braku odpowiedniego przygotowania kondycyjnego i technicznego, lekceważenia prognoz pogody, nieodpowiedniego obuwia oraz – tak jak w przypadku opisywanego zdarzenia – świadomego schodzenia ze znakowanych szlaków. Poza wytyczonym przez TPN przebiegiem tras znika naturalna ochrona i pewność, że podłoże jest stabilne. Skały pokryte zwodniczym mchem lub luźny piarg potrafią w ułamku sekundy odebrać kontrolę nad własnym ciałem. Źródło: Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Wielkie badanie Tatr przynosi optymistyczne wieści. Nasze góry odżyły po 100 latach
Tatrzańska przyroda kwitnie, a bioróżnorodność w polskich górach jest większa niż wiek temu. Najnowsze badania, oparte na zestawieniu współczesnych danych z notatkami botaników sprzed stu lat, przynoszą ciekawe wnioski: to nie ocieplenie klimatu, lecz powstanie Parku Narodowego i koniec masowego pasterstwa uratowały tatrzański ekosystem.
Naukowcy z Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie, Czeskiej Akademii Nauk oraz Tatrzańskiego Parku Narodowego przeprowadzili kompleksową analizę tatrzańskiej roślinności. Wykorzystali unikatowe źródła sprzed stu lat: dokumentację zbiorowisk leśnych sporządzoną w latach 20. XX wieku przez wybitnych polskich botaników, m.in. Władysława Szafera i Bogumiła Pawłowskiego. Porównując dawne zapisy ze współczesnymi danymi terenowymi badacze odkryli, że bioróżnorodność w Tatrach wyraźnie wzrosła. Co zaskakujące, w analizowanych skupiskach roślin nie widać negatywnego wpływu ocieplenia klimatu. Wzrost różnorodności zamiast termofilizacji Badania przeprowadzone na 56 powierzchniach wykazały, że w ciągu ostatniego stulecia nastąpił rozkwit roślin naczyniowych, szczególnie w niższych partiach Tatr. Wbrew wcześniejszym prognozom, naukowcy nie zaobserwowali procesu termofilizacji, czyli wypierania gatunków zimnolubnych przez te preferujące wyższe temperatury. Zamiast tego odnotowano ekspansję roślin azotolubnych oraz wysokich bylin ziołoroślowych, które do rozwoju wymagają dużej wilgotności podłoża. Skupiska ziołorośli to prawdziwe oazy bioróżnorodności – obficie kwitną, przyciągają zapylacze i stanowią bazę pokarmową dla wielu zwierząt. Do tej grupy należą m.in. kozłek bzowy, tojad mocny oraz ostróżka tatrzańska. Pasterstwo a regeneracja ekosystemu Główną przyczyną pozytywnych zmian nie jest klimat, lecz ustąpienie presji gospodarczej. Kluczowym momentem było zaprzestanie intensywnego wypasu owiec, który w latach 40. XX wieku obejmował nawet 30 tysięcy sztuk. Tak ogromna skala pasterstwa prowadziła do degradacji gleby i niszczenia naturalnej roślinności. Obecna dominacja roślin wilgociolubnych to znak, że tatrzańska przyroda naturalnie się regeneruje. Rola Tatrzańskiego Parku Narodowego Także górskie lasy reglowe powoli odzyskują swój pierwotny charakter. Uwalniają się od skutków XIX-wiecznej gospodarki, kiedy to wycinano buczyny na potrzeby hutnictwa, zastępując je monokulturami świerka. Badacze wskazują, że decydującym czynnikiem był utworzenie Tatrzańskiego Parku Narodowego w 1954 roku i wycofanie ingerencji człowieka. Wyniki analiz, opublikowane w prestiżowym „Journal of Ecology” dowodzą, że przypisywanie wszystkich zmian w przyrodzie wyłącznie globalnemu ociepleniu jest błędem, który może prowadzić do niewłaściwych decyzji w ochronie środowiska. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Nowy sezon, stare problemy. Turyści znów wchodzą na lód Morskiego Oka
W Tatrach od kilku tygodni można zaznać iście zimowej atmosfery. Pierwsze opady śniegu niosą ze sobą jednak pierwsze niebezpieczne sytuacje stworzone przez turystów. Teraz, gdy po raz pierwszy tym roku pokryło się lodem słynne Morskie Oko, władze Parku Narodowego apelują o szczególną rozwagę.
Nowy sezon zimowy i nowe nierozważne zachowania odwiedzających polskie góry. Tym razem turyści, pomimo zakazu Tatrzańskiego Parku Narodowego (TPN), tłumnie weszli na skutą lodem taflę Morskiego Oka. Leśnicy apelują, że było „bardzo blisko wielkiej tragedii”. Pierwszy lód – pierwsze problemy Od kilku dni odwiedzający Tatry mogą podziwiać największą wizytówkę TPN – górskie jezioro Morskie Oko, całkowicie pokryte warstwą lodu. Turyści nie poprzestali na robieniu pamiątkowych zdjęć z brzegu jeziora pod Rysami — weszli także na sam środek zamarzniętego akwenu, by tam wykonać kolejne fotografie. Mimo jasnych zakazów ustalonych przez władze Tatrzańskiego Parku Narodowego odwiedzający tłumnie zaczęli przedzierać się na środek tafli Morskiego Oka. Leśnicy informują, że mamy do czynienia z bardzo świeżą warstwą lodu. W przeciwieństwie do środka zimy, kiedy jego grubość osiąga nawet metr, obecnie lód jest zdecydowanie cieńszy. Każde wejście grozi więc załamaniem pokrywy lodowej i wpadnięciem człowieka do wody o temperaturze około 1°C. „Kąpiel” w takiej wodzie grozi szybkim wychłodzeniem organizmu, co bez odpowiedniej reakcji może prowadzić do hipotermii, utraty przytomności, a nawet śmierci. Turyści jak „barany” Turyści, mimo zakazów władz parku, nieprzerwanie wchodzili na taflę Morskiego Oka. Nie pomogły interwencje leśników mające na celu zatrzymanie tłumu. Leśniczy Grzegorz Bryniarski z TPN ostrzega przed skalą nierozważnego działania: „Wchodzi jeden i drugi, a później wchodzi całe tysiąc. (…) Nikt nie myśli, a my nie jesteśmy w stanie tego upilnować”. Nad Morskim Okiem nie ma żadnych barierek odgradzających turystów przed wejściem na jezioro. Władze liczą na zdrowy rozsądek odwiedzających oraz ich przygotowanie przed przyjazdem w góry. Bryniarski tłumaczy, że każdy, kto uprawia górską turystykę zimową, powinien najpierw zapoznać się z trasami w okresie letnim, gdy przejrzystość jest zdecydowanie lepsza. Zimowe utrudnienia w Tatrach Przed wycieczką w Tatry w sezonie zimowym należy zapoznać się z potencjalnymi zagrożeniami panującymi na szlakach. Strona internetowa Tatrzańskiego Parku Narodowego regularnie udostępnia informacje o miejscach, gdzie turystyka może być utrudniona lub wręcz niemożliwa. Można tam znaleźć choćby komunikaty o zagrożeniach związanych ze spadającymi kamieniami czy gałęziami oraz o szlakach zamkniętych dla ruchu turystycznego. Przed wejściem do parku należy również zapoznać się z regulaminem oraz ewentualnymi konsekwencjami złamania zasad obowiązujących na tym obszarze. Inną istotną informacją, którą należy sprawdzić przed planowaniem tatrzańskich wycieczek, jest poziom zagrożenia lawinowego. Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe monitoruje i publikuje na swojej stronie aktualny stopień zagrożenia lawinowego. Zwiedzając Tatry zgodnie z regulaminem, nie tylko mamy szansę przeżyć wyjątkowe górskie wrażenia, lecz także dbamy o własne zdrowie w tym szczególnie narażonym na niebezpieczeństwo okresie w górach. Łamanie zasad może doprowadzić nie tylko do trwałego zniszczenia przyrody, ale również do uszkodzenia zdrowia turystów Źródła: TPN, TVN24 Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Ile jest kozic w Tatrach? Wyniki są gorsze niż rok temu
Zakończyło się coroczne liczenie kozic w Tatrzańskim Parku Narodowym. Nowe dane nie ucieszą miłośników polskich gór. Co jest przyczyną zmniejszania się populacji?
Za nami jesienny spis populacji kozic – jednego z najbardziej rozpoznawalnych gatunków zamieszkujących Tatrzański Park Narodowy (TPN). Na początku listopada polski TPN wraz ze słowackim Tatranským Národným Parkiem (TANAP) przeprowadziły liczenie tych ssaków po obu stronach najwyższego górskiego pasma Polski. W porównaniu z ubiegłorocznym jesiennym monitoringiem zauważalny jest wyraźny spadek liczebności kozic. Władze parku nie wskazują jednej konkretnej przyczyny depopulacji, podkreślają jednak wpływ zmieniających się czynników środowiskowych w tamtym rejonie. Ile jest kozic w Tatrach? Podczas jesiennego spisu polsko-słowacki zespół przyrodników odnotował w sumie 805 kozic, z czego 218 po stronie polskiej i 587 po stronie słowackiej. Wśród rozpoznanych płciowo osobników (stanowiących ok. 52% całej spisanej populacji) dominują samice – tzw. kozy. Stanowią one ok. 38% całej rozpoznanej płciowo populacji. Pozostałe 62% to osobniki męskie – tzw. capy – oraz młode koźlęta do trzeciego roku życia. Jeśli przyjrzymy się jedynie polskiej populacji tego gatunku, tu również to samice stanowią lwią część, choć w zdecydowanej większości zaobserwowanych kozic nie udało się rozpoznać płci. Z przymrużeniem oka należy jednak traktować rozróżnienie na „słowackie” i „polskie” kozice. W rzeczywistości zwierzęta te wędrują po Tatrach swobodnie, regularnie przekraczając granicę obu państw. Nadawanie kozicom konkretnego „obywatelstwa” byłoby więc bezcelowe, biorąc pod uwagę ich codzienne migracje. Dla spisu najważniejsze są dane zbiorowe dla całego pasma, których analiza pozwala przyrodnikom wyciągać odpowiednie wnioski. Spadek populacji – o ile zmniejszyła się liczba kozic względem zeszłego roku? Dane wydają się niepokojące, gdy porównamy je z zeszłorocznym jesiennym spisem. W listopadzie 2024 roku władze parków narodowych odnotowały łącznie 949 osobników tego tatrzańskiego gatunku. Mówimy więc o spadku populacji aż o 144 zwierzęta, co przekłada się na 15,2% w stosunku do zeszłego roku. Autorzy spisu ostrzegają jednak, że wyników badań nie można brać w pełni dosłownie. Mimo że wartości podawane są z dokładnością do jednej sztuki, władze parków zastrzegają możliwość występowania błędu statystycznego sięgającego nawet 10%. Mimo to spis ukazuje wyraźne zmiany w liczebności tatrzańskich kozic, które należy skrupulatnie obserwować i odnotowywać. Co ciekawe, podczas tegorocznego wiosennego spisu udało się naliczyć 740 kozic, czyli jeszcze mniej niż podczas jesiennego rejestru. Różnica ta nie oznacza jednak gwałtownego spadku populacji. Wynika przede wszystkim z sezonowej zmienności widoczności zwierząt, na którą wpływać mogą cykl rozrodczy kozic, rozproszenie stad i warunki obserwacji. Jakie są przyczyny spadku populacji? Władze TPN stronią od wskazania jednej kluczowej przyczyny depopulacji kozic. Podkreślają, że zjawisko to może wynikać z szeregu zmian zachodzących w Tatrach. Wśród takich czynników znajdują się m.in.: presja drapieżników, takich jak rysie, wilki i niedźwiedzie – te ostatnie w ostatnich miesiącach szczególnie często obserwowane są po słowackiej stronie pasma; zmiany klimatyczne, w tym podnoszenie górnej granicy lasu i nietypowy przebieg zim; antropopresja, czyli działalność człowieka wpływająca na komfort i zachowania kozic; odradzająca się kosodrzewina, która zmniejsza areał otwartych terenów ważnych dla żerowania i odpoczynku tych zwierząt. Jak można zauważyć, powodów spadku populacji jest wiele i trudno wyznaczyć ten jeden, szczególnie istotny. Władze parków zapowiadają intensywny monitoring, który w przyszłości ma pomóc w określeniu kluczowych zjawisk wpływających na liczebność kozic. Współpraca obu krajów oraz zaangażowanie specjalistów pozwolą ustalić, które z procesów mają charakter naturalny, a które wynikają ze szkodliwej działalności człowieka. Źródło: Tatrzański Park Narodowy Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Nosal to jeden z najbardziej dostępnych szczytów w Tatrach, ale polecamy go nie tylko początkującym
Nosal nie jest najwyższym szczytem na mapie Tatr. Nie stwarza technicznych trudności, jak tamtejsze kolosy, więc doświadczony górołaz potraktuje go najwyżej jako rozgrzewkę. Jednak dla osób, które dopiero rozpoczynają tatrzańską przygodę, jest jednym z najbardziej dostępnych wierzchołków i to czyni go naprawdę dobrym wyborem na początek. Nie można jednak nie wspomnieć, że do Nosala przylgnęła także zła sława.
Spis treści: Szczyt pomiędzy dwiema dolinami Jak dostać się na Nosal? Nosal ma także ciemną stronę Krótka i mało wymagająca wycieczka na tatrzański szczyt? Tak, to możliwe, bo mało wymagające trasy nie znajdują się wyłącznie w tamtejszych dolinach. Nosal nie imponuje wysokością, ale to czyni go dość dostępnym szczytem. Nagrodą za niewielki wysiłek będzie satysfakcja ze zdobycia tatrzańskiego wierzchołka i niesamowita panorama Kuźnic i wspaniałych szczytów. Szczyt pomiędzy dwiema dolinami Nosal, stanowiący zakończenie północno-wschodniej grani Kasprowego Wierchu, wznosi się w Tatrach Zachodnich. Po zachodniej stronie rozpościera się Dolina Bystrej, do której góra „spada” stromymi, skalistymi zboczami. Z kolei po stronie wschodniej rozpościera się Dolina Olczyska. Od południa Nosalowa Przełęcz oddziela tę górę od zalesionego Nieboraka. Warto wspomnieć, że Nosal rozgranicza nie tylko dwie doliny. Północnymi podnóżami góry przebiega naturalna granica, oddzielająca Tatry i Rów Zakopiański, będący częścią Rowu Podtatrzańskiego. Góra jest zlokalizowana w bliskiej odległości od Zakopanego. Wznosi się nad Kuźnicami, ale można tam szybko dotrzeć nawet z centrum miasta, które jest oddalone od Nosala o ok. 3,5 km. Charakterystyka szczytu Nosal jest zbudowany z osadowych wapieni i dolomitów, pochodzących ze środkowego triasu. Wznosi się na 1206 m n.p.m. Zbocza w większości porasta las mieszany, na który składają się gatunki charakterystyczne dla regla dolnego, a w tym: świerk pospolity, buk zwyczajny, sosna zwyczajna i sosna czarna, która na tym obszarze jest gatunkiem sztucznie wprowadzonym. Na skałach można zaobserwować obecność roślin wapieniolubnych. Należą do nich gatunki takie jak pierwiosnek łyszczak i szarotka alpejska. Można tam także spotkać gatunki storczyka, które w Polsce są uznawane za rzadkie: wyblin jednolistny i dwulistnik muszy. Na północno-zachodnim stoku Nosala, na wysokości 996 m n.p.m., znajduje się wejście do Dziury pod Nosalem – głębokiej na 12 m jaskini. Miejsce to nie zostało udostępnione dla turystów. Jak dostać się na Nosal? Na szczyt Nosala prowadzą dwa szlaki. Oba nie stwarzają technicznych trudności. Jedynym wymagającym elementem jest nachylenie terenu. Szlak z Kuźnic Najwięcej turystów wchodzi na Nosal drogą rozpoczynającą się w Kuźnicach, dzielnicy Zakopanego. Tuż za kładką nad potokiem Bystra bieg rozpoczyna szlak oznaczony kolorem zielonym, który prowadzi wprost na wierzchołek. Mijając kasę Tatrzańskiego Parku Narodowego, należy skręcić w lewo i podążać równolegle ze szlakiem niebieskim, który prowadzi na Halę Gąsienicową. Pierwszy odcinek drogi jest pokryty kamieniami i tu warto zachować ostrożność. Bywa tam naprawdę ślisko. Po około 20 minutach dociera się do rozwidlenia. Skręcając w prawo, dotrze się na Halę Gąsienicową. Chcąc wejść na Nosal, trzeba pójść prosto. Dalej skręca się w lewo i wchodzi na przyjemną, płaską ścieżkę, która prowadzi wprost na Nosalową Przełęcz. Za nią teren zaczyna się wznosić. Szlak najpierw prowadzi lasem, a dalej – po skałach. To kolejny odcinek, na którym należy zachować wzmożoną ostrożność. Żeby nie stracić równowagi, warto wspomóc się rękoma. Niebawem dociera się na szczyt, z którego roztacza się widok na grań Orlej Perci, Koszystą, Świnicę, Kościelec, Giewont i Kasprowy Wierch. Szlak z Zakopanego Alternatywnie można zdecydować się na wariant szlaku, który zaczyna się w Zakopanem. Trasa zaczyna się między rondem Jana Pawła II a Kuźnicami (mniej więcej w połowie drogi). Prowadzi Bulwarami Słowackiego w górę potoku i zmierza do budki Tatrzańskiego Parku Narodowego. Idąc dalej prosto, dotrze się do tamy. Chcąc wejść na Nosal, trzeba natomiast skręcić w lewo, na zielony szlak. Tam wędrówka rozpoczyna się dość stromą ścieżką, na której w niektórych miejscach występują ułatwienia w formie drewnianych lub kamiennych schodów. Początkowo szlak prowadzi przez las, ale po około 25 minutach marszu drzewa przerzedzają się, a oczom wędrowca ukazuje się widok na Kuźnice i Śpiącego Rycerza. To znak, że szczyt jest już tuż-tuż. Cel zostanie osiągnięty za zaledwie kilka minut. Nosal ma także ciemną stronę Na wstępie wspomnieliśmy, że Nosal jest dość dostępnym szczytem. To prawda, jednak nie znaczy to, że można dać wolne ostrożności. Góry, a zwłaszcza Tatry, zawsze powinny wzbudzać respekt, a dowodem na to niech będą śmiertelne wypadki na Nosalu. W marcu 2024 roku turystka znalazła na szlaku plecak i zawiadomiła TOPR. Okazało się, że 40 metrów niżej leżało ciało 35-letniego mężczyzny. We wrześniu 2021 roku, na pierwszym wierzchołku Nosala zginął turysta po upadku ze skalnego urwiska. W marcu 2020 roku w trudno dostępnym terenie w rejonie tego szczytu znaleziono ciało 19-latka. To tylko kilka przykładów śmiertelnych wypadków na tej górze. Co czyni Nosal niebezpiecznym? Skalisty szczyt jest dość obszerny, jednak od strony północno-zachodniej i zachodniej z wierzchołka opada potężne, niezwykle strome urwisko. Góra samobójców? Na zakończenie wypada wspomnieć o niechlubnej reputacji Nosala. Do tego pięknego szczytu przylgnął jakże wymowny przydomek „góra samobójców”, który jasno wskazuje, że wierzchołek jest popularny nie tylko wśród ludzi, którzy w górach szukają wspaniałych widoków. Faktem jest, że wiele osób, które wybierają się w Tatry, by tam zakończyć swoje życie, wybiera właśnie Nosal. Ile osób postanowiło tam zakończyć swoje życie? Trudno powiedzieć, bo nie istnieją żadne oficjalne rejestry, wyszczególniające takie przypadki. Poza tym służby nie zawsze mogą określić, czy śmierć była spowodowana nieszczęśliwym wypadkiem, czy wynikła ze świadomego działania. Zresztą ogromnym nietaktem byłoby sprowadzanie osobistych tragedii do postaci bezdusznej statystyki. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Tatrzański Park Narodowy – wyjątkowe miejsce przyrodnicze w Polsce
Tatrzański Park Narodowy (TPN) to jedyny w Polsce park narodowy o charakterze wysokogórskim. Powołano go dekretem Rady Ministrów jesienią 1954 roku, a formalnie został otwarty 1 stycznia 1955 r. TPN znajduje się w województwie małopolskim i obejmuje cały obszar polskich Tatr oraz nieduży fragment Pogórza Bukowińskiego i Rowu Podtatrzańskiego. Park liczy niemal 2,2 tys. ha i wraz ze słowackim TANAP-em tworzy niemal 100 tys. ha obszaru objętego ochroną przyrody. Dowiedz się więcej o historii parku, poznaj jego wyjątkową faunę i florę oraz przeczytaj o roli, jaką TPN odgrywa w edukacji i ochronie dziedzictwa przyrodniczego Polski.
Spis treści: Historia utworzenia Tatrzańskiego Parku Narodowego Unikatowe walory TPN Logo Tatrzańskiego Parku Narodowego Zwierzęta Tatrzańskiego Parku Narodowego Roślinność Tatr – królestwo górskich endemitów Znaczenie TPN dla edukacji i tożsamości przyrodniczej Polski Koncepcje ochrony Tatr narodziły się już pod koniec XIX w., gdy intensywna eksploatacja niszczyła górski krajobraz. W 1868 r. uchwalono pierwsze prawo zakazujące polowań na świstaki i kozice. Założone w 1873 r. Towarzystwo Tatrzańskie zainicjowało skup ziem i rozszerzyło ochronę przyrody także na rzadkie rośliny (np. szarotkę alpejską, cis i limbę). Historia utworzenia Tatrzańskiego Parku Narodowego W 1939 r. powstał Park Przyrody w Tatrach, który był szczególną jednostką organizacyjną Lasów Państwowych, lecz II wojna światowa przerwała jego działania. Dopiero pod koniec lat 40. kontynuowano ochronę i utworzono wówczas rezerwat Tomanowa-Smreczyń. Tatrzański Park Narodowy został formalnie zatwierdzony na początku 1955 roku, co poprzedziło w 1954 r. rozporządzenie Rady Ministrów. Unikatowe walory TPN Tatry to jedyne w Polsce góry o charakterze alpejskim, co sprawia, że TPN wyróżnia się walorami niedostępnymi w innych rejonach naszego kraju. Najwyższym punktem Tatrzańskiego Parku Narodowego jest szczyt Rysów (2499 m n.p.m.). W parku roztaczają się niezwykłe widoki na m.in. najbardziej znane jezioro, czyli Morskie Oko (34,5 ha) oraz na liczne stawy polodowcowe i wodospady (np. Siklawę). Ze względu na unikalny, wysokogórski charakter regionu, park został w 1993 r. wpisany na listę Rezerwatów Biosfery UNESCO. Tatrzański Park Narodowy przyjmuje corocznie około 4 mln turystów, co sprawia, że jest jednym z najchętniej odwiedzanych parków w Polsce. Jednocześnie park prowadzi rozbudowaną działalność edukacyjną i ochronną, by zachować bogactwo przyrody niemal w stanie niezmienionym. Logo Tatrzańskiego Parku Narodowego Logo TPN jest powszechnie rozpoznawalne w Polsce. Znak ten przedstawia kozicę tatrzańską na tle tatrzańskich granitowych szczytów. Kozica (Rupicapra rupicapra tatrica) jest nie tylko symbolem TPN, ale także żywą wizytówką skutecznej ochrony fauny. Ten endemiczny gatunek z Karpat (podgatunek kozicy ogólnie spotykanej w Alpach) przez wieki był bliski wyginięcia z powodu kłusownictwa. Wybór kozicy do logo nie jest przypadkowy: symbolizuje ona dzikość i odporność górskich zwierząt, przywiązanie do tatrzańskiego krajobrazu i wartości ochrony przyrody. Logo Tatrzańskiego Parku Narodowego pojawia się na wszystkich tablicach informacyjnych oraz w publikacjach i dokumentach parku. Stało się ono niejako ogólnopolskim symbolem ochrony Tatr. Zwierzęta Tatrzańskiego Parku Narodowego Tatrzańska fauna jest jedną z najbogatszych w Polsce i obejmuje zarówno pospolite gatunki górskie, jak i wiele unikatowych form karpackich. Już sama obecność kozicy tatrzańskiej i świstaka tatrzańskiego odróżnia Tatry od reszty kraju – są to jedyne w Polsce obszary z ich występowaniem. Park zamieszkują także wielkie drapieżniki, jak np. niedźwiedź brunatny, ryś i wilk. W TPN żyje też ponad 200 gatunków ptaków (m.in. orzeł przedni, puchacz i głuszec). Na uwagę zasługują ponadto chronione płazy i gady (m.in. endemiczna traszka karpacka oraz rzadki gniewosz plamisty). Obserwacja tatrzańskich zwierząt uczy ostrożności i szacunku do natury. Park kładzie nacisk na edukację przyrodniczą, ale również na ograniczenia i zwraca uwagę turystów np. na zasady bezpiecznego zachowania przy napotkaniu dzikich zwierząt. Otwartość dzikich gatunków na turystów bywa duża, dlatego TPN przypomina, aby nie dokarmiać zwierząt i zachowywać ciszę na szlakach. Roślinność Tatr – królestwo górskich endemitów Flora TPN jest niezwykle bogata. W granicach parku znanych jest około 1300 gatunków roślin naczyniowych, z wieloma endemitami i reliktami arktyczno-alpejskimi. Tatry cechuje pionowy układ roślinności (regle, hale, turnie), dzięki czemu na każdym piętrze można zauważyć nieco inne gatunki roślin. Tatrzańska flora charakteryzuje się dużą liczbą endemitów – niemal 200 gatunków roślin spotykanych w Tatrach rośnie tylko w tym rejonie Polski. Wśród roślin występujących na obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego uwagę zwraca liczna grupa gatunków górskich i reliktowych. Przykłady cennych roślin to: warzucha tatrzańska, sasanka alpejska, szarotka alpejska, dębik ośmiopłatkowy, limba pospolita, wiechlina tatrzańska, wierzba żyłkowana, zosik karpacki, lepnica dwukwiatowa. Dla miłośników przyrody Tatrzański Park Narodowy oferuje liczne ścieżki dydaktyczne, tablice i przewodniki, które opisują florę i faunę górskiego środowiska. Znaczenie TPN dla edukacji i tożsamości przyrodniczej Polski Tatrzański Park Narodowy odgrywa ważną rolę w edukacji ekologicznej turystów odwiedzających ten region. Szlaki TPN, ścieżki dydaktyczne, Centrum Edukacji Przyrodniczej oraz bogate materiały publikowane przez park umożliwiają poznanie złożonych procesów naturalnych w górach alpejskich. Dzięki programom szkoleniowym, prelekcjom i warsztatom TPN uczy turystów, jak bezpiecznie i odpowiedzialnie korzystać z górskich szlaków, jednocześnie minimalizując wpływ człowieka na unikatowe ekosystemy. Pracownicy parku prowadzą aktywny monitoring przyrody – od liczenia populacji kozic i świstaków po badanie stanu lasów i hal. Tatrzański Park Narodowy stał się symbolem polskiego dziedzictwa przyrodniczego, a wpisanie go na listę rezerwatów biosfery UNESCO w 1993 r. podkreśliło międzynarodowe znaczenie jego przyrodniczych wartości. TPN łączy w sobie unikatową przyrodę, wielowiekową historię ochrony cennych gatunków oraz nowoczesną edukację ekologiczną. Jego rozległe wysokogórskie zbiorowiska, bogata flora i fauna oraz rozpoznawalne logo z kozicą czynią go nie tylko miejscem do zwiedzania, ale przede wszystkim żywą lekcją szacunku do dzikiej natury. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
To jezioro uchodzi za najpiękniejsze w Tatrach. Którą trasą można tam dotrzeć?
Morskie Oko to największe jezioro w Tatrach, które przez wielu uważane jest także za najpiękniejsze. Należy do tych miejsc, które po prostu trzeba zobaczyć, będąc na wycieczce w najwyższych polskich górach. W sezonie jest oblegane przez turystów, a i poza sezonem nie brakuje chętnych do podziwiania tego cudu natury, tym bardziej, że żadna z tras prowadzących do malowniczego jeziora nie jest specjalnie wymagająca. Jak dostać się nad Morskie Oko? Jak przygotować się do wyprawy? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Wspaniałe jezioro u podnóża trzech szczytów Szlak prowadzący nad Morskie Oko Alternatywne trasy nad Morskie Oko O tym wypada pamiętać Nie ulega wątpliwości, że Morskie Oko jest jednym z najefektowniejszych górskich jezior, nie tylko w Polsce, ale i w Europie. To jedna z tych naturalnych atrakcji, które chce zobaczyć dosłownie każdy – doświadczeni górołazi, jak i rodziny z dziećmi. Podziwiać i nic więcej. Ze względu na konieczność zapewnienia ochrony tego niezwykłego miejsca, pływanie i inne aktywności są tam zabronione. Nic nie szkodzi, bo wspaniałe tatrzańskie jezioro i tak odwiedza się wyłącznie dla niepowtarzalnej scenerii. Wspaniałe jezioro u podnóża trzech szczytów Morskie Oko to karowo-morenowe jezioro polodowcowe, wypełniające Kocioł Morskiego Oka – wydrążoną przez lodowiec misę skalną, od północy zamkniętą ryglem z wałem moreny czołowej. Jego długość wynosi 862 m, szerokość – 568 m, a powierzchnia 34,93 ha. W najgłębszym miejscu osiąga 51,8 m. Malownicze Morskie Oko rozpościera się w górnych partiach Doliny Rybiego Potoku (część walnej Doliny Białki). Cień na taflę wody rzucają Mięguszowieckie Szczyty, grupa trzech szczytów w głównej grani Tatr, w skład której wchodzi druga najwyższa góra Polski – osiągający 2439 m n.p.m. Mięguszowiecki Szczyt. Szlak prowadzący nad Morskie Oko Jak dostać się nad to piękne jezioro? Najpopularniejszą (i jednocześnie najtłumniej obleganą) trasą jest szlak czerwony, rozpoczynający bieg na Palenicy Białczańskiej (990 m n.p.m.), czyli w miejscu, gdzie zaczyna się Tatrzański Park Narodowy. Przebieg szlaku Po wejściu na szlak, po prawej stronie mija się tablicę informacyjną Tatrzańskiego Parku Narodowego i postój dla zaprzęgów konnych. Wędrując dalej, dociera się do mostu na Waksmundzkim Potoku, za którym znajduje się kolejna tablica informacyjna. Warto na chwilę przystanąć w tym miejscu. Przy dobrej pogodzie, rozpościera się stamtąd widok na wspaniałą Dolinę Białej Wody i majestatyczny Gerlach (2655 m n.p.m.). Dalej mija się drewniany budynek, w którym eksponowana jest wystawa poświęcona historii sporu o Morskie Oko. Stamtąd już blisko do wspaniałych Wodogrzmotów Mickiewicza na potoku Roztoka, za którymi znajduje się polana zaopatrzona w drewniane ławy i toalety. Tam szlak czerwony krzyżuje się z zielonym. Warto wspomnieć, że w tym miejscu można nieco skrócić trasę, wybierając jedną z leśnych ścieżek. Warto wybrać drogę, która zaczyna się w pobliżu leśniczówki Wanta, która pozwala dotrzeć do Włosienicy w zaledwie kilkanaście minut. Stamtąd doskonale widać charakterystyczną sylwetkę Mięguszowieckich Szczytów i Mnicha. To znak, że do Morskiego Oka jest już blisko. Dalej droga prowadzi dolnymi partiami Głębokiego Żlebu (Żlebu Żandarmerii). Latem to miejsce nie stwarza dużych trudności, ale zimą jest narażone na zejście lawin. Za Zakrętem Ejsmonda, do szlaku czerwonego dołącza niebieski. Dalej dociera się do Schroniska PTTK im. Stanisława Staszica nad Morskim Okiem. Charakterystyka szlaku Ścieżka prowadząca wprost nad Morskie Oko mierzy 7,7 km długości. Średni czas przejścia to około 2,5 godz. Przewyższenia na szlaku nie są zbyt duże. Suma podejść to około 485 m. W ogromnej części, bo na dystansie ok. 7 km, szlak wiedzie drogą asfaltową. Jak dostać się na Palenicę Białczańską? Turyści odwiedzający Zakopane lub okoliczne miejscowości mogą dostać się na Palenicę Białczańską transportem publicznym lub własnym środkiem lokomocji. W okolicy znajdują się dwa parkingi – przy Palenicy i Łysej Polanie. Alternatywne trasy nad Morskie Oko Nad Morskie Oko prowadzą także dwa alternatywne szlaki. Oba są nieco trudniejsze od czerwonego, jednak wciąż pozostają w zasięgu przeciętnego piechura. Pierwsza alternatywa to wydłużenie drogi przez Rusinową Polanę. W ten sposób omija się lwią cześć asfaltowej drogi, bo wejście na szlak czerwony znajduje się dopiero przed Wodogrzmotami Mickiewicza. Drugi wariant jest nieco trudniejszy i stanowi większe wyzwanie dla mniej doświadczonych piechurów. Mowa o szlaku przez Dolinę Pięciu Stawów. Trasa odchodzi od czerwonej przy Wodogrzmotach Mickiewicza. Odejście od głównej ścieżki wydłuża wycieczkę o kilka kilometrów i dokłada nieco przewyższeń, ale trud zostanie wynagrodzony niesamowitymi widokami. O tym wypada pamiętać Wycieczka nad Morskie Oko nie wymaga przygotowania kondycyjnego. nie jest też potrzebny żaden specjalistyczny sprzęt górski. Jednak kilka rzeczy warto spakować do plecaka. Nie obejdzie się bez nakrycia głowy, okularów przeciwsłonecznych i kremu z filtrem. Poparzenia słoneczne mogą być dotkliwe i bolesne. Warto zaopatrzyć się też w dobry środek odstraszający komary i kleszcze. Przydadzą się kije trekkingowe, zapewniające odciążenie kolan. Na trasie znajdują się punkty gastronomiczne, ale i tak warto pamiętać o butelce z wodą i węglowodanowych przekąskach. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
„Elektryki” nad Morskim Okiem świecą pustkami. Turyści wolą konie?
Po latach sporów dotyczących konnych zaprzęgów wożących turystów nad Morskie Oko, na najpopularniejszym szlaku w Tatrach wprowadzono transport elektryczny. Pomimo tłumów turystów, busy nie cieszą się oczekiwanym zainteresowaniem.
Spis treści: Jak funkcjonuje pilotażowy transport elektryczny do Morskiego Oka? Cena przejazdu elektrycznymi busami – ile zapłacisz za kurs nad Morskie Oko? Niewielkie zainteresowanie busami na prąd – co zniechęca turystów? Co dalej z elektrycznym transportem w Tatrzańskim Parku Narodowym? W lutym władze Tatrzańskiego Parku Narodowego ogłosiły wprowadzenie pojazdów zasilanych prądem jako pilotażowego rozwiązania. Decyzja była wynikiem długich negocjacji pomiędzy środowiskami domagającymi się wycofania przewozów konnych, a reprezentantami kierowców końskich zaprzęgów. W efekcie zakupiono 4 elektryczne busy, które mają wozić turystów do Polany Włosiennicy – ostatniego punktu przed dojściem nad Morskie Oko. Równocześnie ze szlaków nie zniknął transport konny, z którego nadal można korzystać. Czy dramatyczne sceny z drogi na Morskie Oko mogą się powtórzyć? Jak funkcjonuje pilotażowy transport elektryczny do Morskiego Oka? Przejazd można rozpocząć z Zakopanego (Centrum Edukacji Przyrodniczej TPN przy ul. Chałubińskiego 42A) lub z Palenicy Białczańskiej. W przypadku tego pierwszego, busy odjeżdżają dwa razy dziennie – o 7:30 i 12:00. Z Palenicy możemy wyjechać w godzinach: 6:30, 9:00 i 13:00. Wszystkie przejazdy kończą się na Polanie Włosienica, z której nad samo Morskie Oko należy przejść około 1,5 km. Z Włosienicy „elektryki” odjeżdżają pięć razy dziennie – dwa razy do Zakopanego i trzy razy do Palenicy. Cena przejazdu elektrycznymi busami – ile zapłacisz za kurs nad Morskie Oko? Zaskakująca może być dla turystów cena regularna transportu. Aby skorzystać z busa należy zapłacić 100 zł za bilet w jedną stronę. Przejazd powrotny jest o 10 zł tańszy (przy powrocie do Zakopanego). Tatrzański Park Narodowy oferuje również transport dla osób z niepełnosprawnościami. Osoby te mogą skorzystać z opcji przejazdu bezpośrednio nad Morskie Oko, 60 minut na miejscu oraz powrotu do Zakopanego. Całość w cenie 150 zł. Za przejazd koniem wciąż, niestety, płaci się mniej. Niewielkie zainteresowanie busami na prąd – co zniechęca turystów? Inicjatorzy elektrycznych busów nie mogą uznać debiutanckiej majówki za udaną. Mimo tłumów turystów, niewielu z nich wybrało tę właśnie formę transportu. Skorzystali na tym za to właściciele pojazdów konnych. W rozmowie z PAP Szymon Ziobrowski, dyrektor Tatrzańskiego Parku Narodowego, poinformował, że przez pierwsze trzy dni maja z busów skorzystało raptem 40 osób. Tak skromny wynik może być spowodowany wieloma czynnikami. Turystów odstraszać może dosyć wygórowana cena. Jedna osoba, aby wjechać i zjechać z Morskiego Oka, musi zapłacić niemalże 200 zł. Dla kilkuosobowej rodziny to już naprawdę spory wydatek. Z drugiej strony, na brak oczekiwanej liczby użytkowników wpływać może przywiązanie turystów do tradycyjnego sposobu przejazdu. Należy więc zadać pytanie o drogę rozwoju „elektryków” w Tatrzańskim Parku Narodowym oraz o potencjalne zmiany prowadzące do zachęcenia większej liczby turystów do użytkowania busów zasilanych prądem. Co dalej z elektrycznym transportem w Tatrzańskim Parku Narodowym? Mimo skromnego zainteresowania podczas majówki, Tatrzański Park Narodowy nie zamierza rezygnować z testowania ekologicznego rozwiązania. Pilotażowy etap ma na celu zebranie danych dotyczących funkcjonalności, opłacalności i odbioru nowego środka transportu przez turystów. Niewykluczone, że w przyszłości TPN zdecyduje się na modyfikację cennika, zwiększenie liczby kursów lub wprowadzenie kampanii informacyjnej, mającej zachęcić do wyboru bardziej zrównoważonej formy przemieszczania się. Równolegle prowadzone są rozmowy dotyczące dalszego współistnienia elektrycznych busów i tradycyjnych zaprzęgów konnych, co może oznaczać stopniową zmianę krajobrazu turystycznego na trasie do Morskiego Oka. Źródła: National Geographic Traveler, Tatrzański Park Narodowy Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Dramatyczne sceny w drodze nad Morskie Oko. Koń ciągnący wóz upadł na asfalt
Po tym, jak w drodze nad Morskie Oko przewrócił się kolejny koń, głos zabrał nowy burmistrz Zakopanego i politycy. Czy to początek zmian w Tatrzańskim Parku Narodowym?
W tym artykule: Kolejny wypadek w drodze na Morskie Oko Co dalej z fasiągami w TPN? Morskie Oko to jedno z najpopularniejszych miejsc w polskich Tatrach. Malowniczo położone jezioro znajduje się na wysokości 1395 m n.p.m. Prowadzi tam kilka szlaków. Jeden z nich można pokonać pieszo lub fasiągiem ciągniętym przez konie. Transport konny nad Morskie Oko od lat wzbudza kontrowersje. To dlatego, że zwierzęta pracują niezależnie od warunków atmosferycznych, niejednokrotnie z obciążeniem nieadekwatnym do ich możliwości. Nagłaśnianiem trudnej sytuacji koni pracujących w Tatrzańskim Parku Narodowym już od kilku lat zajmuje się Fundacja Viva!. Jej członkini, Anna Plaszczyk, przygotowała nawet 400-stronicowy raport, uwzględniający ekspertyzy na temat pracy koni i zapis wypadków na trasie. W tekście dla serwisu OKO.press zdementowała mity krążące wokół koni zatrudnionych w TPN. Jak wskazała, regulamin przewozów ma dopuszczać przeciążanie koni. Niezgodności dotyczyły też między innymi oceny stanu zdrowia koni. Kolejny wypadek w drodze na Morskie Oko W ostatnich latach konie wielokrotnie upadały w trakcie wwożenia lub zwożenia grup turystów. Kilka dni temu, w trakcie długiego weekendu majowego, w pobliżu Wodogrzmotów Mickiewicza znów doszło do dramatycznej sceny. Jeden z dwóch koni ciągnących fasiąg potknął się i upadł. Zwierzę miało problemy ze wstaniem. Woźnica zmusił je do zmiany pozycji, uderzając po pysku. Nagranie sytuacji szybko trafiło do internetu. Koń został przebadany i wrócił już do pracy. Wideo i tak wywołało burzę w internecie. Głos na platformie X zabrało m.in. Ministerstwo Klimatu i Środowiska. – Dobrostan zwierząt to kompetencja Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Ale w poniedziałek przedstawiciele @MKiS_GOV_PL będą pracować z @Tatrzanski_PN, bo taki scenariusz jak z tego filmu, to nie jest odosobniony przypadek. W najbliższym czasie przekażemy opinii publicznej raport z wnioskami w tej sprawie – czytamy we wpisie z 5 maja 2024 r. Widmo Brockenu sfotografowane w Tatrach. Ze zjawiskiem wiąże się ponury przesąd Cień na chmurze z tęczową obwódką, czyli widmo Brockenu, to rzadki i niepokojący widok. Choć powstanie tego fascynującego zjawiska już dawno zostało wyjaśnione przez badaczy, widmo wcią... Co dalej z fasiągami w TPN? Za wcześnie, aby mówić o rewolucji. Widać jednak, że sprawa podzieliła, a przy tym zaangażowała polityków poszczególnych partii. Zwłaszcza Lewicy. Jeszcze w maju do Sejmu ma trafić projekt ustawy o zakazie komercyjnych przewozów osób przy użyciu pojazdu z użyciem siły pociągowej zwierząt. Do sytuacji sprzed kilku odniósł się też nowy burmistrz Zakopanego. Łukasz Filipowicz objął urząd 7 maja. – To nośny temat, który spada na konto Zakopanego. [...] Wizerunkowo to na pewno duży problem, mam tego świadomość. [...] Warto pomyśleć o nowoczesnych rozwiązaniach, które mogłyby pomóc koniom – przekazał w rozmowie z serwisem O2.pl Wprowadzenie np. elektrycznego wspomagania powozów nie leży jednak w jego kompetencjach. Za transport turystów nad Morskie Oko odpowiada Tatrzański Park Narodowy. Redakcja National Geographic Polska zapytała TPN o ewentualne alternatywy dla fasiągów, jednak do czasu publikacji artykułu nie otrzymaliśmy odpowiedzi. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Škoda świętuje 20-lecie współpracy z Tatrzańskim Ochotniczym Pogotowiem Ratunkowym
Wartością łączącą Škodę i Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe jest propagowanie bezpieczeństwa. Tegoroczny jubileusz partnerstwa to ważny moment zarówno dla samej marki, jak i załogi TOPR-u.
Producent samochodów wspiera wymagającą pracę ratowników i wyposaża ich zespół w niezawodne, przestronne oraz dysponujące najnowocześniejszymi systemami bezpieczeństwa auta już od 20 lat. Obecnie flotę TOPR zasilają egzemplarze SUV-a Enyaq, które zapewniają załodze niezbędną pomoc w codziennych obowiązkach, a dzięki cichemu, elektrycznemu napędowi robią to w harmonii z tatrzańską przyrodą. Przez lata marka zrealizowała także różne działania promujące bezpieczeństwo oraz ciężką pracę ratowników górskich. Przykładem jest ostatnia, wielotorowa kampania letnia pt. „Odkryj najtrudniejszy szlak z ratownikami TOPR”. 20-letnie partnerstwo to dowód niezawodności, bezkompromisowości i wszechstronności modeli marki Škoda. Wsparcie z napędem elektrycznym Jednym z ważnych etapów wieloletniej współpracy był rok 2021, gdy Škoda zasiliła flotę Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego egzemplarzami modelu Enyaq z napędem elektrycznym. Był to ważny krok w kierunku zrównoważonej i odpowiedzialnej opieki nad środowiskiem naturalnym polskich Tatr. Przekazane przez Škodę auta wykazują się imponującym przyspieszeniem, ułatwiającym ratownikom szybkie reagowanie w niebezpiecznych sytuacjach awaryjnych. Kluczowy w trudno dostępnych terenach górskich jest także znakomity zasięg modelu Enyaq, ponieważ umożliwia długotrwałą służbę bez konieczności częstych postojów na ładowanie. Dzięki zdolności rekuperacji energii, samochody z napędem elektrycznym mogą także ograniczyć jej zużywanie, np. podczas pokonywania stromych i długich zboczy. Przestronne wnętrze auta zapewnia załodze wysoki komfort jazdy oraz miejsce niezbędne do przechowywania sprzętu potrzebnego zarówno do wspinaczki górskiej, jak i czynności ratunkowych. W rezultacie przekłada się to na lepszą wydajność załogi TOPR-u, a co za tym idzie - większe bezpieczeństwo turystów. – Rozszerzając flotę TOPR-u o w pełni elektryczne pojazdy nie tylko wyposażyliśmy ratowników w zaawansowane technologicznie narzędzia, ale również potwierdziliśmy nasze zaangażowanie w ochronę środowiska naturalnego. Rezygnacja z tradycyjnych silników spalinowych zmniejsza emisję zanieczyszczeń powietrza, co ma kluczowe znaczenie dla ochrony dzikiej przyrody i zachowania równowagi istniejących ekosystemów. Hałas może zakłócać naturalne rytmy życia zwierząt, a wykorzystywanie modeli elektrycznych, charakteryzujących się bardzo cichą pracą, minimalizuje to zagrożenie. W ten sposób flota elektrycznych SUV-ów Škody nie tylko spełnia wymagania TOPR-u związane z funkcjonalnością i wydajnością, ale także pomaga chronić naturalne piękno i ekosystem polskiej części Tatr – mówi Klaudyna Gorzan, Kierownik ds. PR marki Škoda. – Z marką Škoda łączy nas propagowanie szeroko pojętego bezpieczeństwa - nasze partnerstwo ma więc dla nas bardzo duże znaczenie. W ciągu 20 lat trwania współpracy wielokrotnie przekonaliśmy się o niezawodności, bezpieczeństwie oraz imponujących możliwościach jej uterenowionych modeli, które wspierają nas w codziennej pracy. Dzięki wyposażonym w najnowocześniejsze systemy bezpieczeństwa i jednostki napędowe pojazdom Škody nasze codzienne obowiązki stają się łatwiejsze. Jesteśmy w stanie komfortowo i bezpiecznie dotrzeć w trudno dostępne miejsca - aby dbać o naszą sprawność i jak najlepiej nieść pomoc wszędzie tam, gdzie może być zagrożone ludzkie życie. Z przyjemnością świętujemy tegoroczną rocznicę partnerstwa i nie możemy doczekać się kolejnych – mówi Jan Gąsienica Roj z Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. Odkryj góry oczami ratowników – wyjątkowy jubileusz W ramach tegorocznej, letniej kampanii jubileuszowej pt. „Odkryj najtrudniejszy szlak z ratownikami TOPR”, ratownicy wyposażeni w kamery nagrywające w technologii 360 zabrali widzów na patrol jednego z najtrudniejszych i najbardziej niebezpiecznych szlaków turystycznych po polskiej stronie Tatr – Orlą Perć. Ich wyprawa rozpoczęła się od Schroniska Murowaniec na Hali Gąsienicowej. Ratownicy podążyli stąd niebieskim szlakiem na przełęcz Zawrat, przez Zawratowy Żleb, zdobywając szczyt Zmarzłe Czuby. Zwieńczeniem wyprawy był widok na Zamarłą Turnię i powrót przez Kozią Przełęcz, a na nagraniu można podziwiać również panoramę z Doliną Pięciu Stawów. Specjalnie przygotowane wideo z patrolu dostępne jest na dedykowanej stronie internetowej marki pod LINKIEM. Krótki spot z wyprawy ratowników jest także prezentowany do 15 września w kinach w całej Polsce. W ramach wspomnianej kampanii odbyły się również dwa wyjątkowe eventy w Sopocie i Zakopanem. Chętni mieszkańcy i turyści mogli odwiedzić stanowisko marki Škoda, aby obejrzeć zapierające dech w piersiach nagranie z patrolu przy pomocy okularów VR. Wykorzystanie tej technologii umożliwiło pokazanie Tatr z perspektywy, której większość osób nigdy nie miała możliwości doświadczyć. Nagrania prezentują jednak nie tylko piękno górskiej natury, ale również niebezpieczeństwa, z jakimi na co dzień mierzy się załoga TOPR-u w trosce o bezpieczeństwo turystów. Więcej informacji na temat współpracy marki Škoda i Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego dostępnych jest pod LINKIEM.
Tatrzański Park Narodowy apeluje do turystów. Za takie zachowanie grozi wysoka grzywna
Tatrzański Park Narodowy poinformował o odnotowaniu kolejnych aktów wandalizmu. Niesforni turyści, lekceważąc liczne apele i ostrzeżenia, coraz częściej pozostawiają po sobie malunki na tamtejszych skałach i drzewach.
W tym artykule: Tatrzański Park Narodowy walczy z aktami wandalizmu Turyści dewastują słynne zbytki Wakacje w pełni, a popularne kurorty w tym okresie pękają w szwach. Już tradycyjnie największym zainteresowaniem polskich turystów cieszy się nadbałtyckie wybrzeże, które coraz chętniej odwiedzają nasi południowi i zachodni sąsiedzi. Przypomnijmy, że czeskie media okrzyknęły nasz kraj „nową Chorwacją”. Z kolei niemiecki dziennik „Die Welt” stworzył zestawienie najlepszych plaż w Polsce, mogących śmiało konkurować z włoskimi lub hiszpańskimi. Wyróżnione zostały plaże w Sopocie, Kołobrzegu, Ustce, Łebie, Międzyzdrojach i na Półwyspie Helskim. Ale nie tylko Bałtyk jest oblegany przez wczasowiczów. Dużą popularnością w sezonie letnim cieszy się również południowa Polska. Miłośnicy górskich wędrówek mogą tam odkrywać nowe szlaki i podziwiać piękno przyrody. Niestety, mimo nieustannych apeli nie każdy turysta potrafi się odpowiednio zachowywać. Potwierdzają to ostatnie wydarzenia w Tatrzańskim Parku Narodowym. Tatrzański Park Narodowy walczy z aktami wandalizmu „Nie dla takich widoków przychodzimy do parku narodowego!” – tymi słowami rozpoczyna się facebookowy wpis przedstawicieli Tatrzańskiego Parku Narodowego, którzy z niepokojem odnotowują kolejne akty wandalizmu na terenach, za które odpowiadają. Na opublikowanym w mediach społecznościowych nagraniu pracownicy parku pokazują, jakie „pamiątki” pozostawiają po sobie turyści. Mowa przede wszystkim o napisach i rysunkach malowanych na drzewach i skałach przez nieodpowiedzialnych wędrowców. „Niestety, coraz częściej w Tatrach możemy obserwować przykłady wandalizmu w postaci napisów/graffiti na skałach. Ich usunięcie wiąże się z wielkim nakładem pracy: wyniesieniem potrzebnych narzędzi (zniszczenia są choćby na szczycie Świnicy) i żmudnym, ręcznym ścieraniem napisów i malowideł ze skał. Często są one już nie do usunięcia” – czytamy dalej. Wielu ludzi nie zdaje sobie sprawy, że usuwanie farby i czyszczenie trwa godzinami, a nie zawsze przynosi oczekiwane skutki. Ponadto skandaliczne zachowanie turystów prowadzi do niszczenia organizmów żyjących na skalach. „Pracując w ten sposób, niestety niszczymy bezpowrotnie roślinność naskalną, a szybciej działających środków chemicznych użyć nie możemy, bo mogą one dostać się do środowiska... Być może nie wiecie, że jeden z naszych pracowników lub wolontariuszy będzie ciężko pracował nad usunięciem tych napisów” – zaznaczają pracownicy TPN. Osoby przyłapane na gorącym uczynku mogą spodziewać się konsekwencji. Za górski wandalizm turyście grozi mandat w wysokości 500 zł. Sprawa może nawet znaleźć swój finał w sądzie. „Wykryć sprawców niejednokrotnie jest trudno, jednak zapewniamy, że jest to możliwe. Nigdy nie wiadomo, czy czujne oko naszego leśniczego nie dostrzeże takiego artysty lub czy nie zostanie on uchwycony przez fotopułapkę lub na zdjęciach innych osób” – ostrzegają przedstawiciele Tatrzańskiego Parku Narodowego. Zwrócili się oni także z apelem do turystów, by ci natychmiast reagowali na takie haniebne zachowania i informowali o nich odpowiednie służby lub pracowników TPN. Sekretariat TPN, tel. +48 18 20 23 200 Informacja turystyczna TPN, tel. +48 18 20 23 300 Warto pamiętać również o tym, że po Tatrzańskim Parku Narodowym, podobnie jak po innych chronionych terenach, można się poruszać tylko wyznaczonymi szlakami. Unikniemy w ten sposób niebezpieczeństwa i nie będziemy stanowić potencjalnego zagrożenia dla rodzimej przyrody. Niezwykłe zwierzę widziane w polskim lesie. Taki widok to rzadkość Nadleśnictwo Trzebielino zamieściło za pośrednictwem Facebooka niecodzienne nagranie z polskiego lasu, które wywołało lawinę komentarzy. Uwieczniono na nim rzadko spotykanego nad Wisłą dr... Turyści dewastują słynne zbytki Tego typu wandalizm nie jest tylko polskim problemem. Światowe media coraz częściej donoszą o przypadkach dewastacji pomników przyrody i słynnych zabytków przez niesfornych turystów. Pod koniec czerwca informowaliśmy o poszukiwaniach młodego mężczyzny, który wyrył na ścianie rzymskiego Koloseum imiona swoje i swojej dziewczyny. Włoskiej policji ostatecznie udało się ustalić tożsamość mężczyzny. To obywatel Wielkiej Brytanii, który już niebawem usłyszy wyrok w tej sprawie. Brytyjczykowi grozi grzywna w wysokości co najmniej 15 tys. euro oraz kara pozbawienia wolności do pięciu lat. Źródło: Facebook/Tatrzański Park Narodowy. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Tej wiosny minęło 75 lat od zakończenia II wojny światowej, w której życie straciło ponad 66 mln żołnierzy i cywilów (przede wszystkim cywilów). Ci, którzy uczestniczyli w tym konflikcie i przeżyli, obecnie mają ok. 90 lat. Każdego dnia coraz mniej z tych osób może nam opowiedzieć, co wtedy widzieli i słyszeli. W National Geographic od 1888 r., kiedy to nasz magazyn pojawił się na rynku, opowiadamy o ludzkiej podróży. Gdy to pokolenie przechodzi do historii, ważne jest, abyśmy uważniej spojrzeli na losy tych niezwykłych kobiet i mężczyzn i wyciągnęli wnioski z ich doświadczeń. Dziś, w czasach koronawirusa, który najgroźniejszy jest dla osób starszych i chorych, wydaje się to jeszcze ważniejszym zadaniem – usłyszeć ich głosy, zanim ucichną na zawsze. To, czego się dowiedzieliśmy od ostatnich świadków wojny, nie było zaskoczeniem: bez względu na to, ile masz lat i po której stronie walczyłeś, wojna była tak palącym doświadczeniem, że dla ciebie nigdy nie minęła. Każda osoba, z którą rozmawialiśmy, zaświadcza o jej horrorze. Przywołajmy tu japońskiego weterana, który wspomina, jak on i inni młodzi mężczyźni „zostali wysłani na śmierć za cesarza i naród i każdy zachowywał się tak, jakby w to wierzył. Ale, jak mówi, kiedy żołnierze umierali, nigdy nie słyszałem, by ktoś wołał cesarza albo naród”. Słyszał tylko imiona bliskich. Pewna Niemka, w czasie wojny będąca dzieckiem, mówi o wstydzie, jaki wciąż odczuwa z powodu zaangażowanych działań jej ojca, wysoko postawionego SS-mana. Wspomina też głód, jakiego doświadczyła, gdy zbliżająca się Armia Czerwona odcięła dostęp do jej miasta. Dziś odwiedza szkoły w Hamburgu, aby ostrzec przed niebezpieczeństwem, które znowu rośnie. „Ludzie niczego się nie nauczyli” – mówi. „To przerażające, że neonaziści wracają. I to nie tylko w Niemczech. Ludzie wciąż tak łatwo pozwalają sobą manipulować”. Relacje z pierwszej ręki osób, które przeżyły II wojnę światową, mają teraz dużo większe znaczenie niż kiedykolwiek wcześniej. Po trzech czwartych stulecia, w czasach, gdy niektórzy zaprzeczają, że miały miejsce nawet pewne wydarzenia wojenne, ich naoczni świadkowie mają nam do przekazania ważne lekcje. Dzielenie się tymi historiami daje nam jeszcze jedną szansę, aby podziękować kobietom i mężczyznom z tego wspaniałego pokolenia za ich służbę i poświęcenie. Dziękuję, że czytasz National Geographic.
Mobilne bary na tatrzańskich szlakach. TPN otwiera sieć punktów gastronomicznych
Władze Tatrzańskiego Parku Narodowego chcą stworzyć sieć mobilnych punktów gastronomicznych przy wejściach do tatrzańskich dolin. Pierwszy food truck został właśnie otwarty przy drodze do Morskiego Oka.
Pierwszy mobilny punkt gastronomiczny został otwarty 1 lipca na Palenicy Białczańskiej. W miejscu, w którym rozpoczyna się najbardziej popularny szlak turystyczny w Tatrach, czyli droga do Morskiego Oka, stanęły trzy tzw. food trucki. Co to za pomysł? – Chcemy walczyć z kulinarną tandetą – mówi dyrektor TPN Szymon Ziobrowski i podkreśla, że tatrzańskie food trucki to nowa marka gastronomiczna, której celem jest podniesienie standardu tego typu usług na Podhalu. Podawane w food truckach jedzenie ma być świeże, zdrowe i regionalne, serwowane tylko w ekologicznych opakowaniach, a mobilne bary – estetyczne i jednolite. W menu znajdziemy m.in. oscypki z konfiturą z rabarbaru, kiełbasę z podhalańskiej jagnięciny, pieczone ziemniaki z bryndzą czy góralskie placki ziemniaczane z wędzonym pstrągiem. Podobne punkty gastronomiczne wkrótce pojawią się przy kolejnych tatrzańskich szlakach. Czekamy na Wasze recenzje na ng_online@burdamedia.pl!
Ograniczenia dla turystyki narciarskiej w Dolinie Pięciu Stawów Polskich oraz w Dolince za Mnichem. Powód? Przyroda budzi się do życia!
Od 28 kwietnia (wtorek) szlaki w Dolinie Pięciu Stawów Polskich oraz w Dolince za Mnichem będą zamknięte dla ruchu skiturowego. Wszystkiemu „winne” są świstaki, które budzącą się właśnie ze snu. Warunki do uprawiania turystyki w Tatrach są obecnie zmienne. W Dolinie Chochołowskiej i na Kalatówkach trwa właśnie pełnia kwitnienia krokusów, natomiast powyżej górnej granicy lasu panują całkowicie zimowe warunki. W części reglowej jest jeszcze sporo mokrego i grząskiego śniegu, strome podejścia mogą być niebezpiecznie oblodzone, a na wielu szlakach nie brakuje błota. Przypominamy, że od 1 kwietnia do 30 listopada wszystkie szlaki na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego od zmierzchu do świtu pozostają zamknięte. Natomiast w Tatrach Słowackich do 15 czerwca zamknięte będą wszystkie szlaki położone powyżej schronisk.
Zakopane: wystawa „Tatrzańska Atlantyda”
Unikatowe zdjęcia pierwszych zdobywców Tatr, górali i ich zwyczajów, świata, który znika wraz z postępem cywilizacji. Otwarcie wystawy „Tatrzańska Atlantyda” 20 września 2014 w Zakopanem.
To drugi po bestsellerowym albumie pod tym samym tytułem projekt pokazujący góry przez pryzmat unikatowych archiwalnych zdjęć. Na wystawie, którą najpierw obejrzymy w Zakopanem, a później w Krakowie, zobaczymy blisko trzydzieści fotografii przedstawiających m.in. pierwszych zdobywców Tatr, życie codzienne ich mieszkańców sprzed dziesięcioleci oraz dziewiczą przyrodę. Podhale, które zobaczymy na wystawie, emanuje spokojem i pięknem. Jest tradycyjne i niekomercyjne. „Tatrzańska Atlantyda” to – jak sugeruje tytuł – głębokie spojrzenie na świat, który znika wraz z postępem cywilizacji i rozwojem turystki. Na fotografiach spotkamy pasterzy, wędrowców, gości przedwojennych schronisk, samotnych narciarzy. Gdzieś w tle zauważymy dumną tatrzańską naturę – szczyty gór, pokryte śniegiem drzewa, nieodkryte stoki. Przede wszystkim dostrzeżemy emanującą spokojem niezbadaną jeszcze przestrzeń Tatr. Zdjęcia, choć robione przez różnych autorów, składają się na spójny reportaż, który może stać się ważną lekcją dla turystów odwiedzających dziś Zakopane. Przypomina, że Zakopane to element kulturowego dziedzictwa Polski, miasto-symbol, gdzie swoją przystań znalazła artystyczna bohema. Wiele ze zdjęć nie było wcześniej publikowanych ani pokazywanych w formie ekspozycji. Uzupełnieniem wystawy jest sam album „Tatrzańska Atlantyda” autorstwa Piotra Mazika, w którym na 350 stronach znalazła się znacznie szersza prezentacja tematu. Przeglądając fotografie, czytelnik wędruje zapomnianymi górskimi szlakami – modne przed wojną schroniska już nie istnieją, po słynnych kąpieliskach, do których tłumnie przyjeżdżali letnicy, nie został nawet ślad, podobnie jak po zlikwidowanych wyciągach narciarskich. Popularne niegdyś atrakcje turystyczne zarasta dziś dzika przyroda. Album pokazuje Tatry, które zadziwiają i intrygują. Organizatorem wystawy jest Tatrzański Park Narodowy, współorganizatorem Muzeum Tatrzańskie. Autorem koncepcji wystawy „Tatrzańska Atlantyda” jest Grzegorz Bykowski. Partnerem wydarzenia są miasto Zakopane i Biuro Promocji Zakopanego. Wystawa „Tatrzańska Atlantyda” 20 września - 31 października 2014 r. Zakopane, plac Niepodległości www.tpn.pl
U każdego bacy smakuje inaczej, bo jego walory zależą od ziół i traw porastających łąki, na których pasą się owce, oraz od receptury. Znawcy uważają, że najsmaczniejszy jest wiosną, gdy mleko zawiera najwięcej tłuszczu. Oscypek od 400 lat wytwarza się ręcznie, w szałasach i tylko w okresie dojenia owiec, czyli od maja do września.
Szlak, na którym znajduje się 25 wybranych bacówek, wiedzie przez powiaty tatrzański i nowotarski. Bacówki trudno odwiedzić podczas jednej podróży, zresztą nie ma takiej potrzeby. Lepiej nawet, jeśli szałasy nie będą celem samym w sobie, a tylko przystankiem podczas spaceru czy trekkingu. Do większości bacówek nie da się dojechać samochodem (na szczęście!). Kierunek pokazują drewniane drogowskazy z symbolem szałasu i, oczywiście, sera. Bazą wypadową może być Zakopane lub każde inne miejsce pod polskimi Tatrami. Oscypek spod Tatr Przygodę można zacząć od odwiedzenia bacówki leżącej najbliżej Zakopanego – w Kuźnicach. Należy ona do pochodzącego z rodu bacowskiego Andrzeja Staszka Furtka, który oscypki wyrabia od 20 lat. Z Kuźnic warto się wybrać kolejką linową na Kasprowy Wierch albo pójść niebieskim szlakiem na Giewont przez Kalatówki, gdzie stoi druga bacówka Furtka (obie znajdują się na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego). Polana wzięła swoją nazwę od nazwiska jej dawnych właścicieli, sołtysów Kalatów. Przed wojną stało na niej aż 11 szałasów, dziś pozostał tylko jeden. Trzeba pamiętać, że bacowie niechętnie wpuszczają obcych na dłużej do bacówek. Jeżeli jednak uzyskamy zgodę i przekroczymy próg jednej z nich, czeka nas krótka podróż w przeszłość, bo sposób wyrobu oscypka nie zmienił się prawie wcale. Wewnątrz nawet w dzień panuje półmrok, dym gryzie w oczy, a nos atakuje ostry zapach wędzonych na górnych półkach oscypków. Ognisko pasterskie – watra, pali się od wiosny do jesieni. W dniu św. Wojciecha, czyli 23 kwietnia, święci się szczapy drew do uroczystego rozpalenia watry w czasie redyku, na początku wypasu owiec. Utrzymaniu ognia w nocy służy tzw. zawaterniok – świerkowa lub sosnowa kłoda, która może tlić się kilka godzin. W szałasie zadymione są ściany i zgromadzone tam sprzęty. Osoba nieprzyzwyczajona do dymu i specyficznego zapachu nie wytrzyma w bacówce długo. Zauważy jednak gielety, czyli drewniane skopki z mlekiem owczym, puciery, do których przez lniane płótno jest odcedzane mleko, a ponadto czerpaki, cebrzyki i wiadra. Za jedną z najpiękniejszych w Tatrach i z pewnością jedną z najbardziej zatłoczonych w sezonie uchodzi Dolina Kościeliska. Kto nie ma samochodu, z Zakopanego dojedzie busem do Kir – osiedla podhalańskiego położonego u wylotu doliny. Stoi w niej bacówka Józefa Słodyczki Maśniaka słynącego z dużego poczucia humoru. Po degustacji jego pasterskich wyrobów moż-na przejść się zielonym szlakiem do schroniska na Ornaku albo odwiedzić którąś z pobliskich jaskiń. To właśnie w Dolinie Kościeliskiej odkryto ich najwięcej w Tatrach – pięć udostępniono turystom (Mroźną, Mylną, Obłazową, Raptawicką oraz Smoczą Jamę). Mylna, połączona czerwonym szlakiem z „głównym traktem” biegnącym dnem doliny, jest rzadziej odwiedzana, choć ma bardziej urozmaicone korytarze niż osławiona i zatłoczona Mroźna. We wschodniej części Tatrzańskiego Parku Narodowego leży Rusinowa Polana. Roztaczają się z niej piękne widoki na Tatry Wysokie i krzyżują się szlaki wiodące w wyższe partie gór. Hala od dawna jest miejscem wypasu owiec – w połowie XX w. osada pasterska składała się z 20 szałasów. Rusinowa to jedna z ponad 20 polan w Tatrzańskim Parku Narodowym, na których jest prowadzony tzw. wypas kulturowy. Kiedy po utworzeniu parku i wykupieniu hal w latach 60. XX w. zakazano tradycyjnego ich użytkowania, zaczęły one zarastać jagodziskami i malinami, zagłuszając m.in. krokusy (jak często są nazywane szafrany spiskie). Aby zapobiec niekorzystnym zmianom w lokalnej florze oraz faunie i zachować stare pasterskie tradycje, w 1981 r. zezwolono na wypas. Bacowie są jednak zobowiązani do przestrzegania różnych nakazów, np. używania w bacówkach tradycyjnego sprzętu, gwary góralskiej i ubrań, a także hodowania owiec oraz psów pasterskich tylko miejscowych ras. Liczba wypasanych zwierząt została ograniczona, by nie powodowały one szkód. Na Rusinowej Polanie gazdowała legendarna Aniela Kobylarczyk zwana Babką, która stała się znana po tym, jak przyszłego papieża, wówczas kardynała, wysłała z wiadrami po wodę do strumienia. Obecnie bacówka należy do Stanisława Rychtarczyka z Gronia. Na północ od polany, przy niebieskim szlaku biegnącym wzdłuż Złotego Potoku, stoi kaplica Matki Boskiej Jaworzyńskiej. Została zbudowana w miejscu, gdzie małej pasterce Marysi Murzańskiej w 1860 r. ukazała się Matka Boska. Dzisiaj to jeden z najważniejszych ośrodków kultu maryjnego w Tatrach i na Podhalu. W gminie Poronin, na końcu wsi Bustryk, stoi bacówka Bogdana Lasaka. Należy on do nielicznego grona baców mających pozwolenie na legalny handel oscypkami. Można do niego dojechać z Zębu – najwyżej położonej miejscowości w Polsce (1 013 m n.p.m.), która od południa graniczy z Zakopanem. Gorczańskie klimaty Ci, którzy od zatłoczonych Tatr wolą spokojniejsze Gorce, mogą z Kowańca, dzielnicy Nowego Targu, wyruszyć żółtym szlakiem na Turbacz – najwyższy szczyt w tym pasmie górskim. Po 2 godzinach dotrą na polanę Wisielakówka, gdzie w drugą niedzielę sierpnia hucznie obchodzi się Święto Gór. Na grzbiecie Turbacza (trzeba iść czerwonym szlakiem na Kiczorę) znajduje się Hala Długa – rozległa polana ze wspaniałym widokiem na szczyty Gorców, Beskidu Wyspowego i Sądeckiego oraz Pienin i Tatr. Ze stadem 150 owiec bacuje tam Krzysztof Gach. To trudny teren, więc nie ma tam pasterskiej konkurencji. W Gorcach także odbywa się wypas kulturowy owiec, jednak nie ma on tak dużego znaczenia jak w Tatrach. Po zejściu do Nowego Targu można odwiedzić Stanisława Łasia, który juhasi z całą rodziną, nie wyłączając żony, w okolicach lotniska niedaleko miasta. Baca ma jedno z największych stad na Podhalu – do 1 200 owiec. Tropem oscypka da się podążać także daleko od utartych szlaków. Dursztyn, odległy 15 kilometrów na południowy wschód od Nowego Targu, to jedna z najpiękniej położonych wsi na polskim Spiszu, a także najwyżej zlokalizowana miejscowość w Pieninach Spiskich. Do bacówki Andrzeja Zubka turyści trafiają sporadycznie. Ten kolejny „unijny” baca wypasa ok. 700 owiec na pastwiskach z widokiem na Tatry, Gorce i Babią Górę. W pobliżu znaj-dują się malowniczo położone wapienne Dursztyńskie Skałki. Przez wieś przechodzi czerwony szlak turystyczny prowadzący z Bukowiny Tatrzańskiej do Niedzicy. Można nim szybko, bo tylko w godzinę, dojść na najwyższy szczyt Pienin Spiskich – Żar (883 m n.p.m.). Będąc w tamtych okolicach, warto zwiedzić Frydman – wieś z przełomu XIII i XIV w. z zabytkowym kasztelem (dworem obronnym) i kościołem. Za zgodą właściciela można wejść do słynnych piwnic frydmańskich, gdzie dawniej magazynowano wino z Węgier. W Łapszach Wyżnych blisko Dursztyna swoją bacówkę posiada pierwszy baca unijny – Kazimierz Furczoń. Do niedawna był jedynym, który legalnie mógł sprzedawać oscypki. Twierdzi, że wyborny smak sery jego produkcji zawdzięczają ziołom rosnącym na łąkach, gdzie wypasa swoje stado. Drugą bacówkę ma w Leśnicy na Podhalu. W październiku tego roku na Międzynarowych Targach Poznańskich Polagra-Farm odebrał statuetkę za najbardziej ekologiczne gospodarstwo oraz „Perłę” za przygotowaną osobiście pieczoną podhalańską jagnięcinę (w poprzednich latach za bundz oraz redykołkę). W okolicach Łapsz biegnie kilka oznakowanych tras spacerowych. Czerwonym szlakiem dojdzie się na Pawlikowski Wierch i do Rzepisk, a stamtąd do Bukowiny Tatrzańskiej. Bacówki znajdziemy też w Pieninach. Na dojście niebieskim szlakiem na Trzy Korony z Czorsztyna potrzeba przynajmniej trzech godzin. Wspaniałe widoki zachęcają do częstych postojów. Ten dłuższy warto zaplanować przy bacówce Wojciecha Komperdy znajdującej się przy szlaku. Swoje sery baca prezentował m.in. na targach w Turynie. Miał ich próbować także poprzedni prezydent. Przy stadzie liczącym 800 owiec pracuje w sezonie 4 juhasów, codziennie powstaje tu 40 oscypków. Oscypek wyrafinowany Po peregrynacjach w terenie warto skierować kroki do zakopiańskich restauracji. Niemal w każdej można zamówić oscypka smażonego z żurawiną (9–12 zł). Tych z bardziej wyrafinowanym podniebieniem powinien zadowolić karp marynowany w occie balsamicznym na oscypku (hotel Belvedere) albo oscypek panierowany w estragonie podany z sałatką z rukoli i orzeszkami pinii (25 zł), serwowany w restauracji hotelu Stamary. Można tam również skosztować risotto ziołowego, do którego zamiast parmezanu używa się specjalnie suszonego i startego oscypka (16 zł). A co powiecie na podawany do polędwicy wołowej torcik z płatków owsianych z oscypkiem na moskolu, czyli podhalańskim placku z gotowanych ziemniaków (73 zł)? Życzę smacznego! JAK POWSTAJE OSCYPEK Ten owczy ser to dziś pilnie strzeżony znak towarowy i jedna z najbardziej rozpoznawalnych wizytówek górali podtatrzańskich i beskidzkich. W ostatnich latach stał się nawet przedmiotem sporów ze Słowakami, i to na forum Unii Europejskiej. Nasi sąsiedzi z południa rościli sobie prawo do jego produkcji, co wydłużyło procedurę i na kilka miesięcy zablokowało rejestrację. W konsekwencji to nie oscypek, ale bryndza podhalańska została pierwszym polskim produktem regionalnym UE. Po porozumieniu z Bratysławą od 5 marca 2008 r. unijny certyfikat chroni także oscypka. Oznacza to, że może być on wytwarzany tylko według tradycyjnej, kilkusetletniej receptury i tylko w kilku powiatach południowej Polski: tatrzańskim, nowotarskim i we wskazanych gminach powiatów: suskiego, limanowskiego, nowosądeckiego, cieszyńskiego i żywieckiego. Bacowie muszą się teraz poddawać ścisłej kontroli i uzyskać specjalne zezwolenia na sprzedaż tego sera. Dziś prawo do legalnego handlu oscypkiem ma zaledwie kilku baców, pozostali starają się o certyfikat lub produkują i sprzedają „po cichu”. Aby powstał oscypek, serową masę wielokrotnie na przemian parzy się w gorącej wodzie i wyciska (pucy). Kiedy staje się elastyczna, baca nadaje jej kształt wrzeciona, spina zdobionymi foremkami, a końce formuje w stożki. Niektórzy, tak jak Kazimierz Furczoń z Leśnicy (pierwszy baca, który uzyskał unijny certyfikat), przechowują stare formy – wiele z nich ma 100 lat. Dawniej wzory były prostsze, juhasi sami wycinali je podczas wypasania owiec. Dzisiaj bacowie bardzo często powierzają ich wykonanie ludowym artystom. Wzory na formach są znakiem firmowym każdego z baców, np. u Kazimierza Furczonia to szarotka oraz inicjały KF. Ostatnie etapy produkcji oscypka to moczenie w solance i wędzenie w dymie ogniska pod dachem szałasu, co trwa od 3 do 14 dni. Owczy oscypek zawsze uważano za luksusowy wyrób, był podawany podczas szczególnych okazji – na weselach, chrzcinach, w czasie świąt. Oryginalny oscypek z owczego mleka można poznać po tym, że jest gładki, lśniący od tłuszczu, a po przekrojeniu, jeśli jest świeży – elastyczny i ma żółtawy kolor. No to w drogę - szlak oscypka Folder „Szlak Oscypkowy”, wydany przez Starostwo Powiatowe w Zakopanem, jest dostępny w: ■ Centrum Informacji Regionalnej, ul. Krupówki 20, Zakopane (w budynku poczty). ■ Tatrzańska Agencja Promocji, Rozwoju i Kultury, ul. Tetmajera 24, Zakopane, tel. 018 20 73 991. ■ Centrum Informacji Turystycznej, ul. Kościuszki 17, Zakopane, tel. 018 201 22 11. ■ www.tatry.pl (w zakładce Atrakcje) Od maja do września, tj. w okresie dojenia owiec i wytwarzania serów. Pokoje gościnne od 20 zł za osobę. www.noclegi.ezakopane.pl www.tatryipodhale.pl Oprócz oscypka na bacówce warto spróbować żętycy (zwykle za darmo) i bundzu. ■ Żętyca jest bardzo kwaśna, smakiem nieco przypomina maślankę. Jej kiszenie stanowi swoistą sztukę. Serwatkę należy podgrzewać, mieszając, by się nie przypaliła. Gdy zaczyna się warzyć, baca musi uchwycić moment, kiedy powierzchnia żętycy „pęka”. Wtedy należy ją odsunąć z ognia, wlać do tzw. puciery, w której płyn naturalnie się będzie kisił. Górale ten kwaśny napój polecają szczególnie na kaca. Turystów często straszą, że zaraz po wypiciu pierwsze kroki trzeba skierować do toalety. W istocie żętyca może działać przeczyszczająco. ■ Bundz – biały owczy ser o łagodnym słodkim smaku przypominającym trochę włoską mozarellę. Można go jeść lekko posolony, ale najlepszy jest bez dodatków, z chlebem albo konfiturą lub miodem. Do jego produkcji wykorzystuje się podpuszczkę. Dodana do słodkiego ciepłego mleka powoduje jego ścinanie. Z upływem czasu bundz dojrzewa, nabiera aromatu i zaczyna lekko kwaśnieć. ■ Z bundzu powstaje bryndza – już tylko sporadycznie na bacówkach. Najczęściej wyrabia się ją w domach lub w mleczarniach na skalę przemysłową z mleka krowiego. ■ Z resztek bundzu, który nie został wykorzystany do produkcji oscypka, robi się redykołki – serki w kształcie zwierząt, serca lub wrzeciona (na zdjęciu). Kiedyś były upominkiem dawanym (zawsze po 2 sztuki) gazdom – właścicielom wypasanych owiec. ■ Ceny góralskich serów: oscypek – 25 zł za sztukę, bundz – do 20 zł/kg, bryndza – 2,50 zł/15 dkg, redykołka – 1–2 zł za sztukę. Tekst: Marek Tomalik, www.australia-przygoda.com