Tanzania robi się niebezpieczna. Turyści wyjeżdżający na safari powinni uważać
Tanzania od lat pozostaje jednym z najważniejszych kierunków safari na świecie, a liczba przyjezdnych stale rośnie – w samym 2024 roku kraj odwiedziło ponad 2 miliony turystów. Jednocześnie coraz częściej pojawiają się ostrzeżenia dotyczące bezpieczeństwa. Eksperci alarmują, że sytuacja w regionie ulega zmianie, a podróżni powinni zachować szczególną ostrożność.
Tanzania uchodzi za jedno z najpiękniejszych państw na świecie dla miłośników dzikiej przyrody. Takie miejsca, jak Serengeti, Kilimandżaro, Park Narodowy Tarangire czy krater Ngorongoro od lat przyciągają zarówno doświadczonych fotografów, jak i osoby, które marzą o swoim pierwszym safari. Wraz ze wzrostem liczby odwiedzających turystyka stała się jednym z filarów gospodarki kraju, a infrastruktura związana z wyjazdami w głąb sawanny rozwijała się dynamicznie. Dziś jednak ten obraz ulega zmianie. W ostatnim czasie eksperci zajmujący się bezpieczeństwem podróży coraz częściej podkreślają, że wyjazd do Tanzanii wymaga obecnie szczególnie uważnego przygotowania – zarówno logistycznego, jak i kulturowego. Region, który zachwyca swoją przyrodą, rządzi się również własnymi zasadami, a świadomość lokalnych realiów i przemyślana organizacja mogą mieć kluczowe znaczenie dla komfortu i spokoju podróży. Napięcia po wyborach w Tanzanii. Co warto wiedzieć? W Tanzanii w ostatnich tygodniach doszło do napięć po wyborach, które odbyły się pod koniec października 2025 roku. W części kraju wybuchły protesty i zamieszki, a władze – chcąc ograniczyć rozprzestrzenianie się informacji – na kilka dni wstrzymały lub spowolniły działanie internetu. Ograniczenia objęły również Zanzibar, mimo że tam sytuacja pozostawała spokojniejsza. Podróżni relacjonowali, że połączenia głosowe i komunikatory działały niestabilnie, a dostęp do sieci bywał całkowicie zablokowany. Na grupie „Polacy na Zanzibarze” jeden z internautów pisał: „Od czasu wyborów na Zanzibarze nie ma dostępu do internetu. Samoloty przylatują i odlatują normalnie, ale komunikatory nie działają”. Inna osoba z kolei dodawała: „Na wyspie wszystko jest spokojnie, ale na lądzie są zamieszki i wprowadzono godzinę policyjną. To nie pierwszy raz, pięć lat temu było podobnie”. W relacjach podróżnych pojawiały się też m.in. wzmianki o utrudnieniach w kursowaniu promów między Dar es Salaam a Zanzibarem, co wpływało na plany osób przemieszczających się między wyspą a stałym lądem. Skala trudności różniła się jednak w zależności od dnia i miejsca pobytu, co podkreśla dynamiczną i niejednoznaczną sytuację w kraju. Ważne komunikaty dla osób planujących safari w Tanzanii Polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie wydało dotąd odrębnego komunikatu odnoszącego się bezpośrednio do wydarzeń po wyborach, jednak w aktualnych zaleceniach dotyczących Tanzanii wskazuje na konieczność zachowania „szczególnej ostrożności”, zwłaszcza poza głównymi ośrodkami turystycznymi. Dużo bardziej stanowcze rekomendacje opublikował natomiast Departament Stanu USA, który 31 października podwyższył poziom ostrzeżenia dla Tanzanii do poziomu 3 („reconsider travel”). W komunikacie zwrócił uwagę na ryzyko zamieszek, przestępczości, aktów przemocy oraz możliwości wystąpienia incydentów o charakterze terrorystycznym – szczególnie w południowej części kraju, w regionie Mtwara. Departament Stanu podkreślił również realne zagrożenie wobec osób LGBTQ+, wskazując na udokumentowane przypadki zatrzymań, nękania i zastraszania, a także na ryzyko poddawania zatrzymanych tzw. inwazyjnym badaniom cielesnym, o których informowały już organizacje zajmujące się prawami człowieka. Co więcej, podróżnym zaleca się dokładne planowanie tras i środków transportu, a także przygotowanie wariantu awaryjnego powrotu lub zmiany miejsca pobytu, który nie będzie wymagał wsparcia służb konsularnych. W oficjalnych komunikatach podkreślono również konieczność unikania zgromadzeń i demonstracji oraz zwiększoną czujność w codziennych sytuacjach, szczególnie w większych miastach i podczas przejazdów między miejscowościami. Źródła: MZS, Fox News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Mama 58 dzieci, równiny Serengeti i noc wśród hipopotamów – tej wyprawy nie da się zapomnieć
Safari w Tanzanii to nie tylko przygoda – to emocjonalna podróż do źródeł natury, duchowości i historii człowieka. Poznaj opowieść, która zaczyna się w Ngorongoro, a kończy wśród hipopotamów rzeki Grumeti.
Spis treści: Powrót do korzeni – duchowa więź z Afryką W głąb kaldery – spotkanie z sercem Ngorongoro Lerai – pradawny las pełen duchów Serengeti – scena wielkiego spektaklu przyrody Walka o ochłapy – kolejni gracze na scenie Jezioro Magadi – taniec flamingów Życie w rytmie tradycji – w wiosce Masajów Rodzina Eryka i dzieciństwo w Afryce Rzeka pełna olbrzymów – hipopotamy z Grumeti Lot ponad sawanną – Serengeti z perspektywy balonu Krater Ngorongoro czy bezkresne równiny Serengeti pozwalają doświadczyć pierwotnego piękna natury, a jej serce bije tu wyjątkowo mocno. Tutejsze powietrze iskrzące niczym klejnot maluje krajobraz rodzajem blasku przypominającego aureole nad głowami świętych. Z krawędzi krateru roztacza się widok jak z innego świata – geologiczna misa zamknięta w potężnym murze z gór. Tanzania to jeden z nielicznych krajów, który ochroną objął niemal 50% powierzchni. Znajdują się tu trzy z siedmiu cudów Afryki: Kilimandżaro, wielkie migracje i Ngorongoro. Góra Kilimandżaro – duma kontynentu – widziana z okna samolotu wygląda jak sen. Niedaleko Aruszy znajduje się obszar chroniony Ngorongoro wpisany na listę UNESCO, a dalej – słynne Serengeti. To właśnie tam zmierzam po spotkaniu z kalderą. Powrót do korzeni – duchowa więź z Afryką Od pierwszego kroku w Tanzanii poczułam, jakby to był powrót do domu. Przodkowie, duchy, tęsknota – to wszystko jakby było zapisane w naszych genach. Eryk, nasz przewodnik, mówi: „Ngorongoro to największa zachowana kaldera świata – powstała po wybuchu superwulkanu”. Położony na jej krawędzi ośrodek Ngorongoro Crater Lodge był moim marzeniem. Gdy zobaczyłam go w książce o afrykańskim designie – wiedziałam, że chcę tam kiedyś stanąć. Z tarasu można podziwiać kalderę i dzikie zwierzęta, które podchodzą pod same domki. Po zmroku nie wolno poruszać się samodzielnie – natura rządzi się tu swoimi prawami. W głąb kaldery – spotkanie z sercem Ngorongoro Zjeżdżamy 600 metrów w dół – dno krateru ma średnicę 20 km i leży na wysokości 1800 m n.p.m. Mimo bliskości równika jest tu łagodnie, zielono, pełno życia. To jeden z najgęściej zaludnionych przez dzikie zwierzęta obszarów na Ziemi. Szacuje się, że mieszka tu 30 tys. dużych ssaków, w tym zagrożone wyginięciem nosorożce czarne. Pora deszczowa sprawia, że krajobraz wybucha zielenią. Las, przez który przejeżdżamy, wygląda jak relikt z innej epoki – paprocie, jałowce, cedry, pnącza. Wszystko tętni życiem i opowiada swoją pradawną historię. Lerai – pradawny las pełen duchów To las Lerai – nazwany tak przez Masajów od akacji o żółtej korze. Gęsty baldachim kryje setki gatunków ptaków. Mgła, śpiew, szelest liści – to przestrzeń duchów i mitów. Nagle zza drzew wyłania się słoń – ogromna samica wachlująca uszami. Je z gracją, a stado liczy około 20 osobników. Wśród nich są maleństwa, które chowają się między nogami matek – płochliwe, ale ciekawe świata. Eryk tłumaczy: w stadach są tylko samice i młode samce. Starsze samce muszą odejść. Matriarchat i więzi emocjonalne są tu niezwykle silne. To nie tylko zwierzęta – to istoty bliskie człowiekowi. Serengeti – scena wielkiego spektaklu przyrody Na dnie krateru łąka tętni życiem. Zebry, gnu, bawoły i guźce tworzą codzienną symfonię. Między nimi biegają antylopy, elandy i guźce. – To nie sielanka – mówi Eryk. – To pole bitwy. Sawanna żyje rytmem przetrwania. Lwy śpią po nocnych łowach, ale są blisko. Zwierzęta czujnie wypatrują zagrożenia – ich wzrok to najlepszy system ostrzegania. Znaleźliśmy lwy odpoczywające przy szkielecie zebry. Czas się zatrzymuje – obserwujemy scenę bez retuszu. I wtedy pojawia się szakal... Walka o ochłapy – kolejni gracze na scenie Obok truchła zebry pojawia się szakal – ostrożny, gotowy się wycofać, jeśli zajdzie potrzeba. Ale zaraz do akcji wkracza klan hien. Ich potężne szczęki mogą zmiażdżyć kości – węch pozwala im wyczuć ofiarę z odległości wielu kilometrów. Zwierzęta nas ignorują – dla nich jesteśmy tylko obserwatorami. – Lwy mają tu pod dostatkiem zwierzyny – mówi Eryk. – Człowiek ich nie interesuje. Na sawannie nic się nie marnuje. Po kilku godzinach z ofiary nie zostaje nic prócz wspomnień i białych czaszek. – Przyroda sama się reguluje – dodaje Eryk. – Trzy zasady: bezpieczeństwo, jedzenie, reprodukcja. Jezioro Magadi – taniec flamingów Przy jeziorze Magadi zatrzymujemy się, by podziwiać flamingi. W oddali wyglądają jak różowe wyspy dryfujące po błękicie. Niektóre tańczą blisko nas – na cienkich nogach jak na szczudłach. Jezioro to środowisko zasadowe – pełne glonów i alg, które barwią pióra flamingów na różowo. Pokarm zmienia ich wygląd i nadaje im blasku. Eryk przyznaje, że kocha swoją pracę za nieprzewidywalność. Każdy dzień na sawannie przynosi nowe zaskoczenia. Tu przyroda pisze własny scenariusz. Życie w rytmie tradycji – w wiosce Masajów – Nie pytaj Masaja, ile ma krów – żartuje Eryk – to jak zapytać ciebie o konto bankowe. Wioska liczy 29 domów i 120 osób. Mężczyźni witają nas w czerwonych szatach shuka – smukli, z długimi włosami i biżuterią. Masajowie mogą wypasać bydło w Ngorongoro, ale nie wolno im uprawiać ziemi. Żyją zgodnie z tradycją i świętym przekonaniem, że wszystkie krowy na Ziemi należą do nich – są darem od boga Engai. Kobiety budują domy, wychowują dzieci, gotują, zbierają wodę. Są sercem społeczności. Mężczyźni nie dźwigają – to tabu. Ich rolą jest pasterstwo i wojna. W domach, które wchodzimy, panuje mrok. Gliniane ściany, ognisko pośrodku, strefa dzieci, strefa zwierząt. Rodzina Eryka i dzieciństwo w Afryce Ojciec Eryka miał dziewięć żon i 58 dzieci. Eryk – 47 braci i 10 sióstr – sam ma sześcioro. To normalne – tu rodzina jest dumą, nie ciężarem. Afryka jest młoda, pełna dzieci, energii, radości. Dzieci idą do szkoły, machają nam z uśmiechem. Choć nie mają światła, kanalizacji, bieżącej wody – mają czas. Tutejszy świat jest otwarty, bez ścian, bez pośpiechu. Wieczorem ognisko. Masajowie boją się duchów i nie wychodzą po zmroku. Ale dla nas zatańczyli – skacząc wysoko, śpiewając rytmicznie. Ich świat powoli odchodzi – odebrano im włócznie, ziemię, zakazano tradycji. Kiedyś wierzyli, że jutro samo o siebie zadba – dziś muszą zadbać o nie sami. Zostajemy przy ogniu długo. Słuchamy opowieści o przodkach, którzy 2 mln lat temu ruszyli stąd w świat. To tu, w wąwozie Olduvai, zaczęła się nasza historia. Rzeka pełna olbrzymów – hipopotamy z Grumeti W Grumeti Serengeti River Lodge mam taras wychodzący wprost na rzekę. Przede mną – ponad 100 hipopotamów: sapiących, ziewających, walczących o harem. Ich skóra jest wrażliwa, więc cały dzień spędzają w wodzie. Samce bronią swoich grup. Jeden próbuje – ale po walce ucieka. Musi jeszcze zmężnieć. Przegrani żyją samotnie – do końca dni. Prawo dżungli. Krokodyle czają się w tle. Safari się opóźnia – ulewy unieruchomiły drogi. Ale widok rekompensuje wszystko. Serengeti to ich królestwo. My – tylko goście. Z bliska oglądam lwice karmiące młode, gepardzice z córką, jeszcze z krwią na pysku. Tutaj życie toczy się własnym rytmem. Lot ponad sawanną – Serengeti z perspektywy balonu Nick, Brytyjczyk z humorem, prowadzi nas w przestworza. Balon łagodnie unosi się w niebo. Słońce wschodzi nad sawanną, trawa błyszczy jak rozsypane diamenty. Nick od 40 lat lata balonem. Żartuje, że widział tysiące oświadczyn – może coś w tym jest, bo w powietrzu unosi się romantyzm. Patrzę na stada zebr, gnu, żyraf. Na pawiany z młodymi, na zwierzęta w nieustannym ruchu. Wiosną i jesienią milionowe stada wędrują między Serengeti a Masai Marą. Czeka na nie rzeka Mara i krokodyle – ale muszą przejść. Bo taka jest natura. Lądujemy. Czeka szampan – tradycja z XVIII w. – i śniadanie. Moje safari dobiega końca. Siedzę jeszcze chwilę – chłonąc poranek, zapach trawy, dźwięk ptaków. Wiem, że wrócę. Bo Afryka zostaje w człowieku na zawsze. źródło: National Geographic Traveler Polska
Polski cmentarz w sercu Afryki: co odkryli badacze pod nowymi nagrobkami?
Ekspedycja naukowa do Kondoa w Tanzanii doprowadziła do niezwykłego odkrycia. Pod nowymi, przebudowanymi nagrobkami znaleziono oryginalne płyty polskich Sybiraków z lat 40. XX wieku. To ważne ustalenie dotyczące polskiego dziedzictwa na obczyźnie.
Spis treści: Jak wyglądało życie w osiedlu? Odkrycie wśród nagrobków Trudne warunki pracy Po ewakuacji z ZSRR z Armią Andersą w 1942 roku, około 20 tys. cywilów z polskich kresów trafiło do Afryki Wschodniej i Południowej, w tym do Kondoa w Tanganice (dzisiejsza Tanzania). Osiedle zamieszkiwało ok. 430 Polaków, w tym 180 dzieci. Jak wyglądało życie w osiedlu? Polacy mieszkali w glinianych blokach krytych liśćmi bananowca. Mieli do dyspozycji jadalnie, kuchnie, szkoły, świetlice, szpital, warsztaty i kościół. Działało nawet harcerstwo, chór, organizacje religijne. W centrum miejscowości znajdował się baobab, na którym do dziś widnieje wyryty napis „Polska 1943”. Po opuszczeniu osiedla przez Polaków w 1948 roku, pozostała kwatera cmentarna. W XXI wieku lokalna społeczność przeprowadziła renowację nagrobków, jednak niezgodnie z polską tradycją: powstały wysokie nagrobki przywodzące na myśl sarkofagi z czarnymi bokami. Widniały na nich błędy w inskrypcjach i niepoprawnie zapisane nazwiska. Odkrycie wśród nagrobków W 2024 roku do Tanzanii pojechała Ekspedycja z Centrum Dokumentacji Zsyłek, Wypędzeń i Przesiedleń UKEN w Krakowie pod kierownictwem prof. Huberta Chudzio. Celem było między innymi uporządkowanie cmentarza. Dlaczego ten projekt jest tak ważny? – To hołd dla 20 tys. polskich Sybiraków, którzy ocaleli w Afryce. Pozostawili po sobie nie tylko cmentarze, ale też infrastrukturę – szkoły, kościoły, studnie. Zachowanie tej pamięci ma ogromne znaczenie – na Syberii takich śladów już nie ma – mówi National Geographic Polska prof. Chudzio. Badacze stwierdzili, że nowe nagrobki na polskim cmentarzu postawiono na oryginalnych płytach z lat 40. XX wieku. Po rozebraniu jednej z konstrukcji ukazała się płyta z polskim nazwiskiem. Podobnie były w przypadku kolejnych grobów. Jak wyglądały pierwotne polskie nagrobki? Wykonano je z betonu, były to płaskie płyty z wyrytymi nazwiskami i datami. Tylko jeden miał granitową stelę z sentencją. Z czasem uległy poważnemu zniszczeniu. Miejscowi – chcąc pomóc – zbudowali nowe nagrobki. To unikatowa polska nekropolia znajdująca się pod wielkim baobabem. Pośród grobów misjonarzy są tam też pochówki 12 Polaków i kilkoro Niemców. Trudne warunki pracy – W czasie renowacji nekropolii trwała pora deszczowa. Ciągle padające obfite deszcze oraz burze utrudniały naszą pracę. Deszcz lał się jak z cebra, znacznie mocniej niż znamy to w Polsce. Przeszkadzały też dzikie zwierzęta: skorpiony, tysiące komarów, które przenoszą malarię, a nawet czarna mamba – wspomina prof. Chudzio. Członkowie ekspedycji żywili się dietą roślinną – bananami, batatami i fasolą w lokalnym domu dziecka. Od 2009 roku studenci i pracownicy UKEN dokumentują polskie cmentarze w Afryce. Odkryto już 15 nekropolii w Tanzanii, Ugandzie, Zimbabwe. Siedem z nich odrestaurowano. Projekt w Kondoa finansowało Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, wspierały go m.in. polska ambasada w Tanzanii i fundacja „Przeszłość nie wraca, ale nie umiera”. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Szympansy to świetni inżynierowie. Rozumieją mechanikę swoich narzędzi
Naukowcy z Uniwersytetu Oksfordzkiego odkryli, że szympansy w Parku Narodowym Gombe w Tanzanii świadomie wybierają gatunki roślin do tworzenia narzędzi. Umieją ocenić, która gałąź najlepiej się sprawdzi przy wyciąganiu termitów z ich kopca.
Spis treści Jak dobrać się do kopca termitów? Szympansy wiedzą, jak dobrać narzędzia Narzędzia szympansów a narzędzia człowieka O tym, że umiejętność posługiwania się narzędziami posiadają także zwierzęta, wiadomo od dawna. Szczególne zdolności wykazują tu ośmiornice, ptaki krukowate, słonie, wydry oraz małpy. Badacze zajmujący się zwyczajami szympansów odkryli jednak, że te potrafią nie tylko używać różnych przedmiotów, by osiągnąć swoje cele. Umieją także rozróżnić właściwości różnych materiałów, i to niezależnie od miejsca w którym żyje dana populacja. To wskazywałoby, że posiadają niezwykłą inżynierską intuicję, można by rzec – ludową mądrość. Jak dobrać się do kopca termitów? Multidyscyplinarny zespół badaczy pod przewodnictwem dr Alejandry Pascual-Garrido z Uniwersytetu Oksfordzkiego przebadał „narzędziowe” zwyczaje szympansów zamieszkujących Park Narodowy Gombe w Tanzanii. Ta antropolożka już od ponad dekady bada narzędzia używane przez szympansy. Pozostali autorzy badania byli związani z Instytutem Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka, Instytutem Jane Goodall w Tanzanii, Uniwersytetem w Algarve i Uniwersytetem w Porto w Portugalii oraz Uniwersytetem w Lipsku. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie naukowym „iScience”. Na terenie Gombe szympansy powszechnie żywią się termitami. Te owady to doskonałe źródło pokarmu – mają mnóstwo tłuszczu i białka. Ale aby je zjeść, trzeba się trochę napracować. Termity budują kopce, czyli gniazda z przeżutego materiału roślinnego, sięgające kilku metrów wysokości. Kopiec jest pełen krętych tuneli, z których szympansy próbują wydobyć owady, używając do tego celu długich narzędzi z gałęzi lub łodyg roślin. Żeby skutecznie wyciągnąć termity, taka gałązka nie może być ani zbyt miękka, ani twarda, musi mieć też określoną długość. Szympansy wiedzą, jak dobrać narzędzia Dr Pascual-Garrido zabrała przenośny tester mechaniczny do Gombe i zmierzyła elastyczność narzędzi używanych przez szympansy. Badania wykazały, że gatunki roślin nigdy przez szympansy nie używanych są o 175% sztywniejsze niż inne dostępne materiały. Oględziny miejsc w pobliży kopców termitów, gdzie pożywiały się szympansy pokazały wyraźnie, że małpy skupiają się na określonych roślinach, kompletnie ignorując pozostałe. Są to między innymi niewielkie drzewa z bogatego w gatunki rodzaju Grewia. Odkryto też, że szympansy żyjące 5 tys. kilometrów od Gombe także korzystają z grewii. Wszystko wskazuje więc na to, że rozumieją właściwości używanych przez siebie roślin. „To pierwszy eksperymentalny dowód na to, że szympansy wybierają materiały na narzędzia świadomie kierując się ich mechanicznymi właściwościami” – mówi dr Pascual-Garrido. Autorzy badania podkreślają, że dotychczasowe obserwacje szympansów koncentrowały się głównie na samym użyciu narzędzi, a mniej na procesie ich tworzenia. Wyniki tego eksperymentu wskazują, że zdolność do oceny cech materiałów mogła odegrać kluczową rolę w rozwoju technologii zarówno u współczesnych naczelnych, jak i przodków człowieka. Narzędzia szympansów a narzędzia człowieka Może to być ważny krok w lepszym zrozumieniu wczesnej ewolucji technologicznej ludzi. Zdolność do posługiwania się narzędziami nie byłaby więc związana z jakimś nagłym odkryciem, ale odziedziczona po przodkach – wczesnych hominidach. Pamiętajmy także, że znamy mnóstwo zachowanych narzędzi wczesnych hominidów – ale wykonanych z trwałych materiałów (kamienia czy kości). Gorzej z narzędziami nietrwałymi – tu dowodów archeologicznych jest o niebo mniej. Dlatego właśnie zwyczaje szympansów z Gombe są ważne także z punktu widzenia ewolucji człowieka. Odkrycie zespołu dr Pascual-Garrido podnosi ważne pytania o to, w jaki sposób szympansia wiedza jest przyswajana, utrzymywana i przekazywana z pokolenia na pokolenie. Na przykład przez młode szympansy obserwujące swoje matki. Do przebadania są także inne narzędzia używane przez te małpy, m.in. do zjadania mrówek lub zbierania miodu. Źródło: iScience Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Epoka kamienia, a może kości? Odkryto narzędzia z hipopotamów i słoni sprzed 1,5 mln lat
Blisko trzydzieści kościanych narzędzi sprzed 1,5 mln lat odkryli archeolodzy w wąwozie Olduvai w północnej Tanzanii. Są starsze od dotychczas znanych o milion lat. Czy pora zmienić nazwę epoki kamienia na epokę… kości?
Spis treści: „Epoka kości” wychodzi z mroków Kluczem – kontekst Znaczenie odkrycia prastarych narzędzi z kości Najstarsze znane wytwory rąk przodków lub krewnych człowieka mają 3,3 mln lat i pochodzą z Kenii. Wykonali je przedstawiciele Australopithecus afarensis lub Kenyanthropus platyops. Z czasem upowszechniały się i sporo takich zabytków znanych jest z wąwozu Olduvai, gdzie mają ok. 2,6–1,3 mln lat. To właśnie w tym wąwozie dokonano właśnie ważnego odkrycia. Tam archeolodzy natknęli się na narzędzia wykonane z surowców organicznych. „Epoka kości” wychodzi z mroków Pierwszą z wyróżnionych przez archeologów epok jest epoka kamienia. Trwa od momentu powstania pierwszych narzędzi z tego surowca aż do epoki brązu, kiedy ten stop wszedł przebojem wśród różnych cywilizacji. W zależności od miejsca stało się to w IV lub III tysiącleciu p.n.e. Nazwy epok są oczywiście symboliczne, bo wiadomo, że ludzie wykonywali tysiące lat temu narzędzia z różnych surowców, też organicznych. Jednak po nich do naszych czasów z reguły niewiele pozostaje – w niesprzyjających warunkach mogą przecież ulec rozkładowi w ciągu paru lat. Dlatego trudno jednoznacznie stwierdzić, jaka była skala ich użycia w różnych epokach. Dlatego tak ważne jest znalezisko dokonane i opisane przez międzynarodowy zespół badaczy pod kierunkiem ekspertów z CNRS i l'Université de Bordeaux we Francji, które opublikowano właśnie na łamach prestiżowego czasopisma „Nature”. Jest to zbiór 27 narzędzi kościanych sprzed 1,5 mln lat. Kluczem – kontekst W archeologii jedną z ważniejszych rzeczy jest kontekst odkrycia. Badacze cenią sobie zwłaszcza zabytki odkryte w czasie wykopalisk. Dzięki temu mogą poznać dokładnie wiek znaleziska (na przykład pobierając próbki radiowęglowe) i zinterpretować artefakty w oparciu o to, w jakim otoczeniu spoczywają. Sam zabytek mówi sporo, ale nie zdradza całej historii. Dlatego archeolodzy nie zawsze cieszą się z przekazania spektakularnych artefaktów. Dlatego tak ważne jest znalezisko narzędzi kościanych z Tanzanii, bo odkryto je właśnie w czasie wykopalisk. Co prawda znane są podobnie przedmioty z Afryki, ale odkrywane były często luzem lub ich kontekst nie był jasny. Do tej pory najprecyzyjniej datowane narzędzia kościane pochodziły z Europy i miały „zaledwie” 400–300 tysięcy lat. Nowo odkryte narzędzia wydatowano z pomocą metody nuklidów kosmogenicznych – metoda radiowęglowa nie może być stosowana do tak wczesnych znalezisk. Poza tym artefakty zalegały między warstwami, których wiek już był znany. Dlatego można z dużą dozą prawdopodobieństwa uznać, że mają 1,5 mln lat. Zdaniem badaczy, odkryty zestaw narzędziowy służył homininom zapewne do obróbki rzeźnej dużych zwierząt. Znaczenie odkrycia prastarych narzędzi z kości Narzędzia wykonano z kości kończyn dużych ssaków, głównie z hipopotama i słonia. To dość zaskakujące znalezisko, bo sądzono, że w tak wczesnych czasach miano wykonywać narzędzia z kości jedynie od czasu do czasu. Tymczasem w tym przypadku widoczna jest powtarzalność i system ich wytwarzania. Nie były to pojedyncze przedmioty, ale takie, które weszły do stałego repertuaru. Niektóre z narzędzi mają blisko 40 cm długości. Co ciekawe, narzędzia kościane wykonywano w podobnych sposób do tych z kamienia. W trakcie kształtowania kości kamiennym narzędziem, odpadały „wióry”. Okres, z którego pochodzą narzędzia był kluczowy w dziejach homininów. To wówczas następowała zmiana w sposobie wykonywania narzędzi kamiennych. Prostą obróbkę otoczaków zastępowały tzw. narzędzia aszelskie wykonywane z pomocą innowacyjnego, tzw. bifacjalnego retuszu. I to właśnie w tej zbliżonej technologii przygotowano narzędzia z kości, które właśnie odkryto. Źródło: Nature. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Pierwsze polskie badania archeologiczne w Tanzanii. Jest sukces
Zajrzeliśmy dziesiątki tysięcy lat w historię Serengeti – mówi National Geographic Polska prof. Marta Osypińska. Polscy archeolodzy odkryli w Tanzanii malowidła naskalne, narzędzia kamienne i fragmenty naczyń ceramicznych sprzed tysiącleci.
Spis treści: Biała plama archeologii Afryki pełna skarbów Co udało się odkryć polskim archeologom w Tanzanii? Największe sukcesy Polaków w Serengeti? To nie byle jakie miejsce do prowadzenia badań archeologicznych. Tanzański Park Narodowy Serengeti jest największym na świecie obszarem chronionym. Leży na wyżynie między jeziorem Wiktorii a zachodnią krawędzią Wielkich Rowów Afrykańskich, gdzie odnaleziono jedne z najstarszych szczątków praludzi. W sierpniu polscy archeolodzy zakończyli badania w Serengeti, ale było to zaledwie rozpoznanie. Pierwszy na ten temat napisał Serwis PAP Nauka w Polsce. W kolejnych latach nasi naukowcy zamierzają skoncentrować swoje wysiłki na kilku wytypowanych miejscach. Biała plama archeologii Afryki pełna skarbów – Największym zaskoczeniem było to, jak bogate w fantastyczne stanowiska archeologiczne jest Serengeti – mówi National Geographic Polska prof. Marta Osypińska z Uniwersytetu Wrocławskiego. Badania prowadziła tam wspólnie z dr. Piotr Osypińskim z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. – Od 20 lat nie prowadzono tam właściwie żadnych badań. Zetknięcie się z ogromem i bogactwem Serengeti uświadomiło nam skalę wyzwań, a także to, że sam pomysł badań w tym miejscu był nieco arogancki. Jednak survey (badania powierzchniowe – przyp. red.) pokazał, że mamy szansę odkryć tu prawdziwe skarby dla nauki – wspaniałe stanowiska dokumentujące życie ludzi w „kolebce ludzkości” od najstarszych epok po niemal współczesne ścieżki napływania i migracji pasterzy, w tym Masajów – dodaje prof. Osypińska. W ostatnim czasie archeolodzy skupiają się na badaniu innych rejonów. Teraz w Tanzanii pracuje niewielu baczy najstarszej historii człowieka. Prace naukowców z zagranicy są prowadzone głównie w Wąwozie Olduvai. Co udało się odkryć polskim archeologom w Tanzanii? Naukowcy namierzyli około 30 stanowisk archeologicznych, jak mówią „o dużym potencjale badawczym”. – Są to stanowiska paleolityczne z doskonale zachowanymi skamieniałymi kośćmi, jaskinie z nieznanymi malowidłami i śladami ich zamieszkiwania, a także jaskinię z malowidłem i szczątkami człowieka. Jak na pierwszy, rekonesansowy sezon, Serengeti okazało się dla nas niezwykle szczodre. Ma ogromny potencjał naukowy i planujemy tam wieloletnie interdyscyplinarne badania – informuje prof. Osypińska. Naukowcy rozpoczęli tworzenie profesjonalnej mapy stanowisk archeologicznych w Serengeti. Do tej pory taka mapa nie powstała. Na razie przeszukali południową część parku. – Jeździliśmy po ostańcach skalnych, które każdy chyba kojarzy z Króla Lwa. Uwielbiają się na nich wygrzewać lwy właśnie – opisała w rozmowie z Nauka w Polsce PAP badaczka. Wśród najciekawszych odkryć prof. Osypińska wskazuje nieznane dotąd malowidła na ścianach schronisk skalnych. Niektóre z nich przedstawiają tarcze masajskie, postaci, ale też zwierzęta, zarówno dzikie np. antylopy, jak i zapewne bydło. Wszystko malowane czerwonym barwnikiem zwanych ochrą, sproszkowanymi kośćmi i węglem. Największe sukcesy Polaków w Serengeti? A co prof. Osypińska uważa za kluczowe rezultaty sezonu badań? – W naszej opinii i ku naszemu zaskoczeniu udało nam się odnieść kilka sukcesów. Chyba najważniejszym jest możliwość podjęcia badań na największym obszarze chronionym świata i nawiązanie współpracy z zoologami chroniącymi zwierzęta – wskazuje w rozmowie z National Geographic Polska. – Niesamowitym uczuciem była możliwość rozpoczęcia badań wykopaliskowych. Założyliśmy głęboki sondażowy wykop w celu pobrania prób glebowych i do datowań – zajrzeliśmy dziesiątki tysięcy lat w historię Serengeti – zaznacza. Ten kilkuletni projekt możliwy jest dzięki finansowaniu Narodowego Centrum Nauki. Te wstępne wykopaliska przeprowadzono na znanym, ale niebadanym od dawna stanowisku Loiyangalani. Polscy archeolodzy zagłębili się blisko dwa metry w głąb ziemi. Głównym celem było pobranie próbek do datowań optycznie stymulowaną luminescencją (OSL) i takich, które obrazują geologiczną historię Serengeti. Będę one szczegółowo analizowane w polskich laboratoriach. Źródła: Nauka w Polsce PAP, National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Serengeti co roku przyciąga miliony turystów. Wszyscy chcą zobaczyć wielką migrację zwierząt
Spektakl trwa od ponad miliona lat. Stada antylop i zebr przemierzają równiny Serengeti w poszukiwaniu żywności. Za nimi podążają drapieżniki.
W tym artykule: Krokodyle w Serengeti Wielka migracja antylop gnu Ngorongoro – rajska dziura Trudna młodość gnu Lwy w Serengeti Cykl życiowy antylop Serengeti – informacje praktyczne Pojawiły się nagle. Ciche i płaskie. Tylko wystające nad powierzchnię oczy sygnalizowały ich obecność. W ogólnym harmidrze panującym w rzece niezauważalne. Ich szlak znaczyła krew. Płynące zwierzęta rozpierzchały się na wszystkie strony, walczyły z prądem i strachem. Krokodyle w Serengeti Gigantyczna fontanna wody i wokół… pustka. Krokodyl wynurzył się po chwili. W paszczy trzymał swoją ofiarę. Tak dużą, że zdawało się, że jej nie udźwignie. A jednak jak piórko doholował ją do brzegu. Równie szybko rzeka znów wypełniła się płynącymi antylopami. I znów atak. Antylopy z niewiarygodnym wysiłkiem wspinały się na stromy brzeg po naszej stronie rzeki. Minuty, godziny mijały niepostrzeżenie. Przekraczały rzekę, każde z tysięcy gnu na swój sposób. Matki wracały po dzieci, by je przyholować do brzegu. Te, które nie zdążyły, na twardym już gruncie stały w bolesnym oczekiwaniu. Żadna z nich nie adoptuje cudzego cielaka, jeśli własny nie dopłynie do celu. Gnu mają swoje odwieczne żelazne prawa, dzięki którym trwają. Wielka Piątka Afryki – jakie zwierzęta należą do Big Five i gdzie można je spotkać? Wielka Piątka Afryki, w skład której wchodzą: lew, lampart, słoń, bawół i nosorożec, to niekwestionowany symbol Czarnego Lądu. Aby afrykańskie safari uznać za w pełni udane, powinno si... Płynące z nurtem rzeki ciała, krwawiące dzieci, wrzaski i jęki, nic nie jest w stanie powstrzymać antylop w odwiecznej w wędrówce. Ona oznacza życie, wytycza jego ścieżki i granice. Wielka migracja antylop gnu Mieszkańcy Afryki twierdzą, że Bóg był bardzo zmęczony, kiedy je tworzył. Połączył nogi konia z ogonem krowy, ciałem osła i brodą kozy. Anglicy nazwali je „dzikimi bestiami”, bo zarażały stada bydła nieznaną w Europie chorobą. Mówią o nich też „głupole”, bo skaczą nie wiadomo czemu. Gnu – za ich sprawą do Afryki ściągają miliony turystów i setki najznakomitszych fotografów. Przejście milionów antylop gnu przez rzekę Mara, dzielącą Tanzanię od Kenii, podczas którego krokodyle urządzają sobie ich kosztem wielką ucztę, jest najbardziej spektakularną częścią tzw. wielkiej migracji. Czyli ogromnie trudnej logistycznie wyprawy w poszukiwaniu świeżej, soczystej trawy. Wędrówka trwa cały rok, jej trasa liczy w sumie niemal 3 tys. km. Wszystko zaczyna się na przełomie stycznia i lutego na równinie między Ngorongoro a Serengeti w Tanzanii. Wtedy rodzą się młode gnu. W kwietniu stada rozpoczynają wędrówkę na północ. Zazwyczaj w czerwcu przekraczają rzekę Grumeti. Na przełomie sierpnia i września docierają do rzeki Mara stanowiącej granicę między Kenią i Tanzanią. Tam odbywa się najbardziej spektakularna część migracji. W październiku–listopadzie, wraz z początkiem pory deszczowej, zaczyna się powrót. Historia powtarza się co roku. Zdaniem naukowców od co najmniej miliona lat. Warto zadać sobie pytanie: Czy tylko przypadkiem ten szlak wiedzie przez najstarsze ludzkie siedliska? Ngorongoro – rajska dziura Jadę tam, gdzie to wszystko się zaczyna, z górą tysiąc kilometrów od brzegów Mary. Do miejsca zwanego przez Masajów po prostu „dziurą”. Ogromną i niezwykłą, o średnicy aż 22 km. To krater wygasłego wulkanu – Ngorongoro. Jego nazwa, wypowiadana rytmicznie, przypomina brzęk broni – ponoć na pamiątkę bitwy, która niegdyś się tutaj rozegrała. Jednak zanim do niej doszło, Ngorongoro był jednym z dziesiątków czynnych wulkanów otaczających Wielki Rów Wschodni. To za ich sprawą powstały bezkresne równiny Serengeti. Po gigantycznej eksplozji ziemię zalała lawa. Do dziś warstwa gleby jest tak niewielka, że z łatwością rosną na niej tylko trawy. A drzewa i tak nie mają szansy, bo cały ten obszar aż po Park Narodowy Masai Mara w Kenii regularnie „koszą” żerujące miliony antylop. Kiedy stanęłam nad brzegiem kaldery, zaparło mi dech w piersiach. Na jej krawędziach unosiły się chmury, po czym kierowały się w stronę wnętrza. Gdzieś w dali niebo z ziemią łączył szary słup deszczu. Spalone słońcem skały tu łagodnie przechodziły w zieloną rajską kotlinę z jeziorkiem w środku. Dnem kaldery wędrowały stada antylop, zebr, w oddali pasły się żyrafy. Eden! Mieszka tu ponad 30 tys. zwierząt różnych gatunków. Trudna młodość gnu Moją uwagę przykuły niewielkie wgłębienia w otaczających kotlinę skałach. Wyjadły je antylopy. Minerały tworzące Ngorongoro są bowiem jak kwas foliowy, zalecany kobietom w ciąży. Gnu okres godowy mają mniej więcej w czerwcu. Ich ciąża trwa około ośmiu miesięcy. Dlatego jesienią tak bardzo spieszą się z powrotem z Masai Mara do domu, by przed porodem przejść kurację wzmacniającą tutejszymi minerałami. Dzięki nim trawa rosnąca na równinie wokół kaldery jest bogata w fosfor. Niezbędny do tego, by młode gnu zdrowo dojrzewały. 25 kilometrów tropem lwa. Świat ludzi i wielkich kotów Tam, gdzie kolidują ze sobą interesy lwów i ludzi, cierpią obie strony. Tym razem nie musiałam długo czekać. Stały w zwartej gromadzie, ale i tak dostrzegłam, że ta w środku przykucnęła… i już na ziemi wierzgał mały mokry cielak. Ledwie zdążyła go wylizać, a już… stał na nogach. Od chwili narodzin małego gnu do jego pierwszego kroku mijają mniej więcej 4 min! Niedługo później mały zaczyna chwiejnie biegać. Nie bez powodu tak się dzieje. Gnu skazane są na szybkie działanie, bez tego nie miałyby żadnych szans w starciu z lwami i innymi drapieżnikami. Dorosłe potrafią pędzić 70 km/godz., i to przez dobrych kilka godzin non stop. Osobniki, które nie są w stanie wytrzymać tego tempa, skazane są na przedwczesną śmierć. Co ciekawe, lwy często odpuszczają młodym – a więc nie tak szybkim – gnu, decydując się na porządniejszy „obiad”, czyli dorosłe sztuki. Dla maluchów znacznie większym zagrożeniem są hieny. Ale z nimi ich matki całkiem nieźle sobie radzą. W ciągu zaledwie trzech tygodniu w styczniu i lutym rodzi się pół miliona gnu. Ale też lwiątka i inne drapieżniki. Cykl narodzin jest ściśle związany z tym, by każdy miał w przyszłości co jeść. Mądrość natury przejawia się zresztą na wiele sposobów. Naukowcy zaobserwowali, że samce gnu agresywne w czasie rui obdzierają z kory młode drzewka, które szybko usychają. Okazuje się, że znakomicie zapobiega to zalesianiu sawanny, a w konsekwencji pastwiska antylop się nie kurczą. Lwy w Serengeti Natomiast lwy, które w ciągu całego roku przesypiają po 20 godzin dziennie, w czasie rui śpią tylko około 4 godzin. Poligamiczne samce dbają o to, by młodych drapieżników przybywało proporcjonalnie do liczebności populacji antylop i zebr. Wielokrotnie w Serengeti i Masai Mara widziałam lwy w obrożach. To uczestnicy badań naukowych. Dzięki nim okazało się, że drapieżniki przemieszczają się wraz ze stadami roślinożerców. W dodatku zachowują przy tym powierzchnię swoich łowieckich terytoriów, przenosząc ich granice zgodnie z mapą migracji. Towarzyszą stadom nieustannie. Czasem antylopy przechodzą dosłownie kilka metrów od odpoczywających lwów. I… nic. Najedzone nie stanowią zagrożenia. Obok spokojnie pasą się guźce, a żyrafy wyciągają szyje. Polujące, głodne lwy zbliżają się niepostrzeżenie. Osaczają ofiarę. Działają w grupach. Wybierają konkretnego osobnika ze stada i konsekwentnie realizują swój plan. Właśnie dlatego zebry tak chętnie się do siebie przytulają. Ich paski mieszają się i nie sposób odróżnić jedną od drugiej. Są więc bezpieczne. Żyrafy natomiast lwu uciekną niemal zawsze. Wyjątkiem jest chwila, kiedy piją, bo wtedy muszą rozstawić nogi. Nie są w stanie z tej pozycji podnieść się tak szybko, by uciec. Dlatego do wodopoju chodzą tylko raz w tygodniu. Cykl życiowy antylop Trasa wędrówki gnu wiedzie przez Olduvai Gorge – kanion, który stał się wielką księgą dziejów ludzkości. Homo habilis – praprzodek człowieka – mieszkał tu niemal 2 mln lat temu, wędrował tędy Homo erectus i Homo sapiens. Stada skrzętnie omijają muzeum, tak małe, że aż trudno uwierzyć w wagę tutejszych odkryć. Ignorują też, jako niejadalne, afrykańskie aloesy, przez Masajów zwane olduvai, od których wąwóz wziął swoją nazwę. Chętnie chowają się w nich góralki, gryzonie przypominające wyglądem świnki morskie. Patrząc na nie, nie mogłam uwierzyć, że to najbliżsi kuzyni słoni. Gnu rodzą się w lutym, by po dwóch miesiącach na fosforowej diecie być gotowymi do wędrówki. Gdy przekraczają rzekę Mara, mają około siedmiu miesięcy. To czas, kiedy powoli uniezależniają się od matek. Są na tyle duże, by zmierzyć się z nurtem rzeki, i na tyle doświadczone, że mogą... przejść po krokodylu. Sama miałam okazję obserwować taką scenę. Gad był tak najedzony, że nie miał siły nawet machnąć ogonem. Choć około ćwierć miliona antylop nie przeżywa migracji, zwierzęta nie mają innego wyjścia. Afrykańskie słońce bezlitośnie wypala trawy, które nie odrastają na tyle szybko, by zapewnić im pożywienie. Nim młode gnu skończą rok, dzięki wędrówce poznają pięć różnych ekosystemów, uczą się radzić sobie z niebezpieczeństwami. Trzykrotnie muszą przejść tę trasę, by osiągnąć dojrzałość i dać początek nowemu życiu. Większość nie dożywa 18–20 lat, czyli starości. Sępy budzą odrazę, ale są niezbędne w ekosystemie. Teraz grozi im wyginięcie Sępy kojarzą się źle i pozytywnych emocji nie budzą. A powinny, bo ich znaczenie dla ekosystemów ciepłych krain jest znacznie większe niż każdego z wielkich zwierząt, które ludzi elektr... Safari dla białych to głównie polowanie. Choć w suahili „msafiri” znaczy podróżować. Dopiero pod afrykańskim niebem, tam gdzie błękit styka się z płową sawanną, w rozgrzanym powietrzu i w cieniu akacji można zrozumieć prawdziwy sens tego słowa. Sens podróżowania. Serengeti – informacje praktyczne Kiedy jechać? Właściwie cały rok. Najlepiej jednak na przełomie sierpnia i września, kiedy zwierzęta docierają nad rzekę Mara. Co przywieźć? W lodżach zazwyczaj są sklepiki z wyrobami afrykańskiego rękodzieła. Maski, rzeźby, ceramika, batiki, naszyjniki i bransoletki z koralików. Ekskluzywną pamiątką jest biżuteria z tanzanitami – to kamienie szlachetne o fioletowej barwie, występujące tylko w tym rejonie świata. Organizacja Aby połączyć safari w Serengeti i Masai Mara, warto zaplanować sobie jeden dodatkowy dzień na podróż. By przedostać się z parku do parku, trzeba z Masai Mara wrócić do Nairobi, a stamtąd albo samolotem dostać się do Aruszy albo pokonać tę drogę autobusem i przekroczyć granicę w Namandze. Zaletą tej drogi jest możliwość zobaczenia Kilimandżaro, wadą to, że podróż trwa ok. 8–9 godzin. Bezpieczeństwo Na safari obowiązują rygorystyczne przepisy dotyczące bezpieczeństwa. Z samochodów wysiadać można tylko w ściśle wyznaczonych miejscach. Piesze safari odbywają się w asyście uzbrojonych strażników parków narodowych. Źródło: archiwum NG.
O tym miejscu mówi się „najpiękniejsze na Ziemi”. Zanzibar to nie tylko piękne widoki
Wielu podróżników rozmawia z dziennikarzami naszej redakcji, a i my sami chętnie dzielimy się ulubionymi destynacjami. Niektóre nazwy pojawiają się częściej niż inne, a tej zawsze towarzyszy westchnienie zachwytu. Czym zachwyca Zanzibar?
W tym artykule: Co zjeść na Zanzibarze? Kiedy jechać na Zanzibar? Ile trwa lot na Zanzibar? Gdzie leży Zanzibar? Zanzibar – przydatne słówka w języku suahili „Nigdy nie widziałam piękniejszych plaż, co potwierdzają międzynarodowe rankingi, w których przoduje Zanzibar” – napisała niegdyś o tym miejscu nasza redaktor naczelna Agnieszka Franus. Turkusowa woda, błękitne niebo, złoto promieni słonecznych i zieleń palm to podstawowa paleta Zanzibaru. Nie brakuje tu jednak i innych odcieni. Żółtawy kwiat ylang-ylang, czyli jagodlin wonny (Cananga odorata) swoim zapachem natchnął twórców słynnych perfum Channel nr 5. Białe goździki to jeden z głównych produktów eksportowych wyspy, wraz z kilkoma odmianami pieprzu, cynamonem, kardamonem, imbirem, kurkumą i gałką muszkatołową. Bogactwo przypraw oczywiście przekłada się na setki smakowych odcieni lokalnej kuchni. Co zjeść na Zanzibarze? Kulinarny krajobraz Zanzibaru związany jest z jego historią. Wyspa była popularnym miejscem wśród kupców arabskich i perskich. Stacjonowali tu Portugalczycy, przegonieni następnie przez wojska sułtanatu Omanu. W XIX wyspę podzielili między siebie Brytyjczycy, Francuzi i Niemcy. Dzisiejsza kulinarna panorama wysypy jest pokłosiem tych zmian, znajdziecie w niej ślady grup, które zamieszkiwały wyspę. Tradycyjna afrykańska kuchnia? To na kontynencie. Ze względu na słońce warzywa i owoce mają tu wyjątkowy smak, a podróżnicy doradzają spróbować na przykład dojrzałej papai prosto z drzewa, podobnie jak mango czy bananów. Tego smaku nie da się porównać z konserwowanymi chemicznie produktami na naszych półkach sklepowych. Kiedy jechać na Zanzibar? Najlepszy czas, aby odwiedzić Zanzibar, przyda na sezon suchy, który przypada na cztery miesiące od czerwca do września. Zanzibar nadaje się jednak do wizyty właściwie przez cały rok. Temperatura w ciągu dnia raczej nie spada na wyspie do 28°C, a średnio sięga nawet 34°C. Szukający ciszy i spokoju powinni rezerwować bilety na listopad i grudzień. Na Zanzibarze jest wtedy stosunkowo mniej turystów, co przekłada się również na bardziej atrakcyjne ceny. Jest to sezon krótkich przelotnych deszczy, które nie są szczególnie uporczywe. Przeciwnie: dają miłe wytchnienie od codziennego upału. Pogoda jest wtedy i tak o wiele przyjemniejsza niż w Polsce. Największych opadów na Zanzibarze można spodziewać się w kwietniu i w maju. Najmniej pada w sierpniu i we wrześniu. Ile trwa lot na Zanzibar? Port lotniczy Zanzibar to jeden z największych portów lotniczych w Tanzanii. Zlokalizowane na Wyspie Unguja lotnisko jest oddalone od centrum miasta Zanzibar jakieś 5 kilometrów. Z Polski najłatwiej dolecieć na Zanzibar bezpośrednio samolotami czarterowymi. Taki lot będzie trwał do 8 godzin. Połączenia rejsowe wymagają przynajmniej jednej przesiadki. Regularnie z Warszawy można polecieć na Zanzibar liniami Kenya Airways przez Amsterdam i Nairobi. Lufthansa lata przez Frankfurt i Mombasę. Niestety obydwa połączenia trwają przynajmniej 15 godzin. Ceny lotów w dwie strony wahają się od 4000 zł do 6000 zł. Przez cały rok warto jednak promować na specjalne promocje. Sezonowych ofert szczególnie warto wyglądać u operatorów linii czarterowych. Gdzie leży Zanzibar? Zanzibar to archipelag 47 wysp na Oceanie Indyjskim u wybrzeży Tanzanii. Największa z wysp Unguja, na której zlokalizowane jest lotnisko, jest powszechnie nazywana Zanzibarem. Druga co do wielkości wyspa to Punba. Odwiedzając Zanzibar, warto skorzystać z okazji i wybrać się również na jedną z pobliskich wysp. Wyspa Changuu, zwana również Wyspą Więzienną, jest położona 6 km na zachód od Stone Town na Unguja. Dziś popularna atrakcja turystyczna, dawniej stanowiła więzienie dla zbuntowanych niewolników. Zanzibar – przydatne słówka w języku suahili Na Zanzibarze raczej bez większych problemów porozumiemy się po angielsku. Językiem urzędowym jest tu również suahili. Mieszkańcy wysp docenią, jeśli do codziennej komunikacji z lokalsami wpleciemy kilka słów w tym języku. Oto kilka podstawowych zwrotów rekomendowanych przez Katedrę Języków i Kultur Afryki Uniwersytetu Warszawskiego: Powitania i pozdrowienia: Jambo – Cześć Karibu – Zapraszam, proszę wejdź. Hujambo?– Jak się masz? Shikamoo – Przywitanie/pozdrowienie starszej osoby Mambo– Jak sprawy?’(trochę żargonowe – jak polskie „siema”) W suahili nie występuje klasyczne dzień dobry – zamiast tego można użyć: Habari za leo – Co dzisiaj słychać? Habari za asubuhi – Jak się masz z rana? Habari za jioni – Jak się masz wieczorem? Pożegnania: Kwa heri – Do widzenia Tutakutana kesho – Do jutra Usiku mwema – Dobrej nocy Madagaskar. Wyprawa na ósmy kontynent Madagaskar to największa wyspa Afryki, a zarazem czwarta co do wielkości na świecie. Potrafi zachwycić nie tylko malowniczymi krajobrazami, ale także niezwykłą florą i fauną. Nic więc dzi...
Wielka Piątka Afryki – jakie zwierzęta należą do Big Five i gdzie można je spotkać?
Wielka Piątka Afryki, w skład której wchodzą: lew, lampart, słoń, bawół i nosorożec, to niekwestionowany symbol Czarnego Lądu. Aby afrykańskie safari uznać za w pełni udane, powinno się zobaczyć Big Five.
W tym artykule: Afrykańska piątka, czyli zwierzęta tworzące Big Five W poszukiwaniu Wielkiej Piątki Spotkanie z Wielką Piątką Afrykańska piątka, czyli zwierzęta tworzące Big Five Wielka Piątka Afryki znana jest ze swojej waleczności, szczególnie, kiedy w grę wchodzi ochrona potomstwa lub gdy zwierzęta same znajdują się w centrum zagrożenia. Dlatego decydującym czynnikiem w ukształtowaniu Big Five nie były osiągane przez zwierzęta kształty czy rozmiary, a trudność w ich upolowaniu. W skład afrykańskiej piątki wchodzi pięć gatunków ssaków, uznanych przez tamtejszych myśliwych za najbardziej niebezpieczne na kontynencie. Są to: Zwierzęta na safari – które gatunki można na nim zaobserwować? Zwierzęta safari należą do najbardziej fascynujących gatunków. Udział w wyprawie to w zasadzie obowiązkowy punkt programu w trakcie urlopu spędzanego w Afryce i jednocześnie - jedna z najw... słoń afrykański – największe współcześnie żyjące zwierzę lądowe; nosorożec czarny – niestety, za sprawą kłusownictwa jego populacja ciągle maleje; bawół afrykański – gatunek, który nigdy nie został nigdy udomowiony; lampart – czwarty pod względem wielkości kot świata; lew – jedyny kot żyjący w stadzie. Pytanie, dlaczego do tego grona nie należy na przykład żyrafa? Odpowiedź brzmi: bo jest za łagodna! Wielka Piątka Afryki została stworzona jeszcze w czasach kolonialnych, kiedy Afrykę masowo odwiedzali biali myśliwi. To oni zrobili ranking zwierząt najbardziej cenionych jako trofea. Jak już wspomnieliśmy, nie chodziło nawet o wielkość. Premiowano zwierzaki najbardziej niebezpieczne dla myśliwego (zwłaszcza ranne), a zarazem trudne do wytropienia i ustrzelenia (chociaż to, jak się zdobycz prezentowała na ścianie rezydencji, też pewnie miało znaczenie). Oczywiście można by się spierać, dlaczego uwzględniono lamparta, a nie geparda, który jest najszybszym ssakiem świata, i dlaczego poszedł w odstawkę hipopotam, który ma na koncie więcej istnień ludzkich niż chociażby lew. W każdym razie tak, jak kiedyś ustalono, tak zostało do dziś. W poszukiwaniu Wielkiej Piątki Jedynie nosorożce robią trochę zamieszania, bowiem w Afryce występują dwa gatunki: białe i czarne (wbrew nazwom nie różnią się kolorem, ale m.in. zachowaniem). Większości turystom jest wszystko jedno, którego zobaczą, ale zdarzają się też „ortodoksi”, którzy do Wielkiej Piątki zaliczają wyłącznie rzadkiego nosorożca czarnego. Wybór krajów, w których można zobaczyć całą Big Five na wolności, nie jest wcale taki duży: Tanzania, Kenia, RPA, Malawi, Namibia, Zambia, Zimbabwe, Demokratyczna Republika Konga, Botswana i Uganda – ale w trzech ostatnich dyskusyjna staje się obecność nosorożca. Poza tym nawet w najbogatszym w życie zwierzęce parku czy rezerwacie niekoniecznie Wielka Piątka musi występować w komplecie. Na przykład w słynnym Etosha National Park w Namibii brakuje bawołu, zaś z bardzo ciekawego parku Chobe w Botswanie niedawno zniknęły nosorożce (ze względu na kłusowników wywieziono je w bezpieczniejsze dla nich miejsce). Kenia to nie tylko safari. Co warto zobaczyć i czym się zachwycić? Kenia to piękny, afrykański kraj, który turystom kojarzy się głównie z safari i podziwianiem dzikiej przyrody. Podróże do Kenii są coraz częstsze. Jak zaplanować podróż do Kenii, by by... Nawet jeśli cała Big Five zamieszkuje na danym terenie, i tak jej wytropienie nie jest łatwe. – To nie zoo! – denerwują się lokalni przewodnicy, kiedy turyści wręcz żądają pokazania im wszystkich tych zwierzaków, bo przecież „biuro im obiecało w programie wycieczki”. Jeżdżąc z grupami na safari jako pilot, miałam sytuacje, kiedy trafialiśmy na całą piątkę w ciągu kilku godzin, kręcąc się w promieniu zaledwie kilku kilometrów. Bywało też i tak, że po dwóch tygodniach jeżdżenia po różnych parkach czegoś wciąż nam brakowało, zwykle lamparta albo nosorożca. Spotkanie z Wielką Piątką Najsłynniejsze parki i rezerwaty, w których występują zwierzęta Big Five: Park Narodowy Krugera w RPA, Serengeti i Ngorongoro w Tanzanii, Masai Mara, Amboseli i Lake Nakuru w Kenii, Zambezi National Park w Zimbabwe. Koszt safari organizowanego przez lokalne agencje to wydatek od ok. 40 dol./os. za 3-godzinne do ok. 100 dol. i więcej za całodniowe. Warto się upewnić, czy w cenę jest wliczona opłata parkowa. Zwierzęta Afryki. Jaki gatunki można spotkać na tym kontynencie? Afryka to miejsce niezwykłe pod wieloma względami. Na Czarnym Lądzie nie brakuje dzikich, pierwotnych obszarów, które pozostają we władaniu natury, nie człowieka. Tamtejsza przyroda, jakże...
Nie żyje słynny szczur-saper. Magawa miał 8 lat
Najsłynniejszy szczur na świecie nie żyje. Szczur-saper w ciągu swojego 8-letniego życia wytropił ponad 100 min.
W tym artykule: Szczur-saper Mały bohater Najdzielniejszy gryzoń na świecie w czerwcu biegłego roku przeszedł na zasłużoną emeryturę. Rok wcześniej otrzymał medal od prestiżowej brytyjskiej organizacji People’s Dispensary for Sick Animals (PDSA) za "odwagę i poświęcenie”. Wyróżnienie zdecydowanie zasłużone. Magawie życie zawdzięczają tysiące dzieci i dorosłych, którzy żyją dziś w Kambodży. Szczur w ciągu swojej 5-letniej kariery wykrył 71 min lądowych i 38 niewybuchów. To czyni go rekordzistą na tle swoich pobratymców. Teraz przeszedł na zasłużony spoczynek i wieczną służbę. Szczur-saper Magawa urodził się w listopadzie 2013 roku na Uniwersytecie Rolniczym Sokoine w Tanzanii. Jest szczurem z rasy olbrzymów. Są o wiele większe od tradycyjnych szczurów, niemniej wciąż wystarczająco lekkie, żeby stąpając po powierzchni miny, nie uruchomić jej. W tym kraju od lat 90 trenowano te gryzonie, które miały za zadanie wykrywać miny. Takie szkolenie trwa rok przez pół godziny dziennie. Stworzenia te uczą się wykrywać zapachy chemikalia, które zawarte są w minach, a następnie zostają za to nagradzane. Gryzoń, który znajdzie minę drapie miejsce, w którym ukryty jest ładunek. W ten sposób opiekunowie znają jej położenie. Za szczurzy trening odpowiedzialna była organizacja pozarządowa APOPO. W 2016 roku Magawa wyruszył na swoją najważniejszą w życiu misję do Kambodży. Kraju, w którym w ciągu ponad 20 lat partyzanci Czerwonych Khmerów, wygnani ze stolicy kraju, rozstawili nawet 6 milionów min. Szacuje się, że na skutek wybuchów zginęło ponad 64 tysiące ludzi. 8 niezwykłych gatunków zwierząt, które są zagrożone wyginięciem Na świecie żyje wiele milionów gatunków zwierząt. Są jednak stworzenia, które są zagrożone wyginięciem, do tego stopnia, że za kilka lat może ich już nie być. Pracownicy APOPO już wiele lat temu dostrzegli, że Magawa jest wyjątkowy. Jego przeszkolenie zajęło zaledwie 9 miesięcy. Spośród innych „uczniów” wyróżniał się tym, że najlepiej zdawał wszystkie testy. Opiekunowie szczura-sapera postanowili niezwłocznie wysłać go do pracy. Padło właśnie na Kambodżę. W tym kraju żyje najwięcej osób na świecie, które ucierpiały z powodu nadepnięcia na minę. Dlatego też praca Magawy była niezwykle ważna. Dzięki temu bohaterskiemu gryzoniowi udało się ocalić prawdopodobnie tysiące ludzkich istnień. Kobiet, mężczyzn i dzieci. Mały bohater -Każda mina, którą wykrył Magawa, zmniejszała ryzyko urazów lub śmierci ludności Kambodży. - przekazała po śmierci swojego podopiecznego organizacja APOPO. - Odszedł w spokoju. W swoim ostatnim tygodniu bawił się jak to miał w zwyczaju z entuzjazmem, z którego wszyscy go znaliśmy. - dodaje APOPO. W ciągu ostatnich godzin przed śmiercią szczur-saper jadł coraz mniej i wykazywał oznaki znużenia. PDSA przypomina o tym, że gryzoń pomógł oczyścić w trakcie swojej służby ponad 225 tysięcy metrów kwadratowych powierzchni. Dziś to miejsce jest już bezpieczne, a mieszkańcy nie muszą wychodzić z domu z obawą, że to może być ich ostatni dzień życia. Przewagą, którą szczury mają nad ludźmi w poszukiwaniu min, jest ich szybkość. Człowiek, który chciałby sprawdzić obszar o powierzchni boiska tenisowego zrobi to w ok. cztery dni. Szczur na tak małą powierzchnie potrzebuje pół godziny. Źródło: PDSA, CNN
Zanzibar - wakacje na niezwykłej wyspie, która zachwyca kolorami
Zanzibar. Itaka dla turystów poszukujących bajecznych miejsc na wakacyjny wypoczynek. Jeśli byłeś już wszędzie, a szukasz miejsca, gdzie po całym roku pracy naładujesz akumulatory, wczasy na Zanzibarze są doskonałym wyborem.
Zanzibar według legendy powstał za przyczyną królowej Saby. "Obiecaj, że tu wrócisz" miało poprosić morze królową, kiedy ta odbywała po nim rejs. Jako gwarancję dotrzymania obietnicy piękna królowa upuściła do wody swój drogocenny naszyjnik z pereł. "To nie wystarczy" odpowiedziało morze. Saba wrzuciła więc do niego skrzynię pełną skarbów, która uderzając o dno, otworzyła się. Z tych właśnie klejnotów uformowały się rajskie wyspy archipelagu Zanzibar. W baśnie można wierzyć albo nie, ale Zanzibarowi nie sposób się oprzeć. Nigdy nie zapomnę nieprawdopodobnego błękitu Oceanu Indyjskiego oblewającego wyspy. Wody, która wygląda tak nierealnie, jakby ktoś rozpuścił w niej niebieską farbę. Zanzibar. Jeżeli kiedykolwiek istniał raj, to musiał wyglądać jak ta wyspa. Płynę dhow, tradycyjną drewnianą rybacką łodzią z żaglem. Dookoła nas suną inne łodzie, a co jakiś czas z toni wyrastają dzikie łachy piachu odsłonięte przez odpływ, na których organizowane są pikniki. Rejsy na Zanzibarze Nasze blue safari na Zanzibarze zaczęło się w miejscowości Fumba na południowym zachodzie wyspy, gdzie można wypożyczyć łódź wraz z załogą. To świetne rozwiązanie, bo teraz nie musimy się martwić ani o zimne napoje, ani o obiad, ani o bezpieczeństwo. Nie stanie się tak jak w filmie Ocean strachu, że ktoś zostanie w wodzie i pożrą go rekiny. Woda jest ciepła niczym zupa, a ocean jest tu tak krystalicznie czysty, że nawet z łodzi widzę leżące na dnie rozgwiazdy. Genes, nasz przewodnik po Zanzibarze, wypatruje delfinów. Jest bardzo przejęty ich brakiem. Większość organizatorów gwarantuje, że podczas ich rejsów szansa zobaczenia tych ssaków wynosi 90 proc. Zatoka Menai, po której pływamy, to rezerwat dla 350 gatunków bajecznie kolorowych ryb, takich jak: wargacze zwane papugorybami, błazenki, skrzydlice, ustniczki, płaszczki, ale też homary, mątwy, kraby, krewetki, gąbki, jeżowce, a nawet łagodne rekiny białe. To idealne miejsce do snorklowania, co można robić godzinami i nigdy nie mieć dosyć. Przy wyspie Kwale, która ma zaledwie 7 km², ale w czasie odpływu powiększa się dwukrotnie, cumujemy na obiad. Musimy pokonać kilkaset metrów odsłoniętej przez odpływ rafy koralowej, a potem Genes ma dla nas niespodziankę. To ukryty w zaroślach baobab. Powalony przez wiatr postanowił rosnąć w… poziomie. Nie wiadomo, ile olbrzym ma lat. Jedni dają mu kilka tysięcy i zapewniają, że jest najstarszym drzewem w Afryce Wschodniej. Inni, że 500 lat, czyli też niemało. Nic jednak nie przebije naszego obiadu. Na moim talerzu oprócz kalmarów i różnych gatunków ryb pojawił się bowiem wielki grillowany homar, a potem następny. Na deser dostajemy romantyczny rejs o zachodzie słońca po lagunach wyspy Kwale porośniętych mangrowcami. Błądzimy w nich obserwowani przez czaple i inne ptaki, które gniazdują w tej plątaninie gałęzi, korzeni i liści. Zanzibar i miasto z kamienia Zanzibar się uśmiecha od pierwszej chwili, od momentu wyjścia poza lotnisko. Zewsząd rozlega się Jambo – cześć, Karibu – zapraszam, Hakuna matata – nie ma problemu. Zanzibar jest roztańczony, rozśpiewany, żywy i energetyczny, jest kolorowy i niestety bardzo biedny, czego nie da się nie zauważyć. Po drodze do stolicy Stone Town mijamy mieszkańców siedzących, stojących, idących. Afryka z jednej strony nieustannie się przemieszcza – chodzi po wodę, zakupy, na pole do pracy. Albo siedzi w cieniu drzew, leży na trawie i śpi. Afryka nie żyje w domach, które udekorowane napisami reklamującymi coca-colę wyglądają na opuszczone. Ona spędza czas na zewnątrz. Je, bawi się, odpoczywa, sprzedaje i kupuje, gotuje i pierze. Większość mieszkańców Zanzibaru to muzułmanie, którzy żyją w poligamicznych związkach. Zgodnie z tradycją kobiety odsłaniają tylko twarze, zakrywają się od stóp do głów, ale mimo to wyglądają zachwycająco, lekko, jak kolorowe motyle. Są tajemnicze, kontakty ograniczają do uśmiechu. Co innego mężczyźni, ci zawsze są skłonni do rozmów. Zanzibar - gdzie na zakupy? Chodzimy po wąskich uliczkach Stone Town oplecionych dziesiątkami kabli. Pełno tu sklepików z lokalnym, bajecznie kolorowym rękodziełem. Kamienice mają misternie kute balkony, ażurowe okiennice. Dawni właściciele tych historycznych dziś domów, bogaci kupcy arabscy, rywalizowali ze sobą o to, który pobuduje wspanialszą rezydencję. Dlatego na Zanzibarze jest wiele zachwycających domów, do których prowadzą sławne, nawet kilkusetletnie drzwi. Masywne, wykonane ze szlachetnego drewna, rzeźbione, nabite mosiężnymi ćwiekami, z kołatkami i innymi detalami przykuwają uwagę. Dziś jest ich podobno 560, ale liczba ta z roku na rok się zmniejsza, bo podobają się też turystom, którzy wywożą je nielegalnie. Rzekomo miały chronić przed słoniami, problem polega jednak na tym, że na Zanzibarze słoni nie było. Owe drzwi były raczej oznaką statusu finansowego właściciela. A żyli tu ludzie bardzo bogaci, w XIX w. Stone Town uchodziło za jedno z najbogatszych miast świata. Dorobiło się na handlu między Azją, Afryką i Europą. Na Darajani Market, największym miejskim bazarze, niewiele się zmieniło od wieków. Wciąż kwitnie tu życie towarzyskie. Wymienia się informacje, spotyka przyjaciół. Bazar podzielony na sektory: tekstylny, warzywno-owocowy, korzenny z piramidami przypraw, przechodzi w mięsny i rybny, gdzie tasakami lub maczetami sprzedawcy patroszą, oprawiają, tną na kawałki świeże ryby i mięso. Niestety jest pewien mankament – cuchnie tu tak, że po minucie trzeba się ewakuować. Niewolnictwo na Zanzibarze Zanzibar był jednym z głównych punktów przerzutu niewolników – jego kres nastąpił wraz z opanowaniem wyspy przez Brytyjczyków w 1873 r. Upamiętnia to rzeźba przed anglikańską katedrą. Niewolników zdobywano w Afryce różnymi sposobami, jednych porywano, innych sprzedawali szefowie wiosek. Byli przetrzymywani w nieludzkich warunkach. Na jednego niewolnika, który dotarł do Ameryki, umierało czterech. Szacuje się, że przez niewolnictwo Afryka straciła 10 mln ludzi. Zwiedzam celę, w której trzymano niewolników, zanim wyruszyli w podróż do Nowego Świata. Mroczna, cuchnąca, ciasna, duszna wywołuje we mnie atak klaustrofobii. W jednym małym, pozbawionym okien pomieszczeniu zamykano nawet 70 osób, i to często na trzy dni. Jak wytłumaczył mi Genes, był to swego rodzaju test wytrzymałości, od którego zależała cena niewolnika. Kolejnym testem był pręgierz. Najdrożsi byli ci, którzy znosili najwięcej razów i nie krzyczeli. Zanzibar - zabawa po zachodzie słońca Po zachodzie słońca nad Zanzibarem senne, zmęczone upałem Stone Town ożywa. Zamienia się w imprezownię, w porcie roi się od sprzedawców oferujących grillowane owoce morza i słodkości, chłopaki urządzają zawody w skokach do wody, rodziny piknikują. Później można kontynuować zabawę w jednej z lokalnych dyskotek albo – tak jak robimy to my za namową Grzegorza Kępskiego, prezesa Africa Line, który od lat mieszka w Afryce – udać się do baru restauracji Livingstone. Doktor Livingstone mieszkał tu przez jakiś czas, zanim wyruszył na swoją ostatnią wyprawę na kontynent. Zamawiamy piwo, które sączymy na plaży z widokiem na ocean i niebo pełne gwiazd Zanzibar - wyspa smaków i zapachów Zieleń Zanzibaru oszałamia bujnością, jest nieokiełznana. Liście wielkie jak parasole, trawa wyższa od człowieka, palmy kokosowe obwieszone orzechami jak choinki, dżakfruty o rozmiarach arbuzów. Mam wrażenie, że cokolwiek spadnie na tę ziemię, natychmiast wykiełkuje. I zacznie pachnieć, bo powietrze na Zanzibarze pachnie tysiącami kwiatów i przyprawami. To podobno właśnie zapach skusił do przybicia do wybrzeży Zanzibaru portugalskich żeglarzy, którzy w XVI w. założyli tu swoje bazy. Stąd jego druga nazwa – Korzenna Wyspa. Plantacje zakładali tu już starożytni Persowie, a królewska rodzina miała swoje letnie rezydencje. Potem przyprawowy biznes rozwinęli sułtanowie Omanu. Dziś na Zanzibarze część plantacji, szczególnie tych państwowych, podupadła. Mohammed oprowadza nas po jednej z nich, położonej niedaleko miejscowości Kidichi w środku wyspy. – To wanilia, której kwiaty zapylane są ręcznie, a to drzewo cynamonowe. Powąchaj jego korę – zachęca. Podchodzi do kolejnej rośliny i zrywa jej owoc, rozpoławia go, odsłaniając pestkę z czerwoną siateczką. Pyta mnie, czy wiem, co to jest. Nie mam bladego pojęcia. – To gałka muszkatołowa. Po sproszkowaniu i dodaniu do potraw działa jak afrodyzjak, dlatego nie jedz jej, gdy męża nie ma w domu – śmieje się. I prowadzi mnie do drzewa, z którego zrywa małe kulki. – To goździki, nasz hit eksportowy. Dla mnie zapach goździków to zapach Zanzibaru, domu. Daje mi do powąchania piękny kwiat ylang-ylang, którego olejek eteryczny jest jednym ze składników słynnych perfum Chanel No. 5. Pokazuje mi też kolczasty owoc achiote. Z jego nasion wyrabia się czerwony barwnik – na dowód Mohammed maluje sobie usta i zachęca, żebyśmy poszli w jego ślady. Na koniec Mister Butterfly robi dla nas show. Wspina się na palmę kokosową, wysoką na jakieś 20 m, tak szybko, że zanim zdążyliśmy się zorientować, jest już na dole z kokosami i rozłupuje je dla nas maczetą. Na Zanzibarze dosłownie opychamy się owocami – dżakfrut smakuje jak połączenie ananasa i banana, rambutan przypomina liczi, a najpyszniejszy z pysznych jest guyabano, flaszowiec miękkociernisty. Pod zieloną kolczastą skórą ukrywa się smak truskawek, ananasa, kokosów i bananów. Cztery owoce w jednym. Plaże Zanzibaru Ostatni dzień na Zanzibarze. Wiatr przyjemnie wieje od oceanu. Rashid robi mi drinka mvua z białego rumu, likieru bananowego, soku pomarańczowego i ananasowego. A potem Zanzibar kiss: dżin, sok ananasowy z syropem truskawkowym. Idziemy wszyscy na hotelowe molo. Patrzę na plażę, której piasek ma kolor i konsystencję mąki. Jest szeroka i ciągnie się w nieskończoność. Nigdy nie widziałam piękniejszych plaż niż na Zanzibarze, co potwierdzają międzynarodowe rankingi, w których przoduje Zanzibar. Podobno tych najfantastyczniejszych jest 25, ale tych innych, równie pięknych, setki i tysiące. A co najważniejsze, na Zanzibarze każdy może tu znaleźć swoją plażę idealną i mieć ją tylko dla siebie. Jak w raju.
„Jezioro Wiktorii obumrze w ciągu 50 lat”. Afryka potrzebuje radykalnych zmian, by chronić skarby natury
– W ciągu następnych 50 lat, jeśli nie podejmiemy radyklanych kroków, jezioro Wiktorii obumrze z powodu tego, co do niego wlewamy – powiedział Peter Anyang ’Nyong’o, gubernator hrabstwa Kisumu w Kenii. Największe afrykańskie jezioro jest zalewane zanieczyszczeniami i eksploatowane ponad normę.
W tym artykule: Brudna woda na ulicach Urbanizacja i wycinka lasów Co w niej pływa? Jezioro Wiktorii jest największym jeziorem Afryki. Ma niemal 60 tys. km kw. Powierzchni i jest drugim na świecie największym pod względem powierzchni jeziorem słodkowodnym. Jego wody zamieszkują hipopotamy, wydry, krokodyle i żółwie. W przeszłości było niezwykle bogate w ryby, jednak wiele gatunków już zostało wyniszczonych ze względu na masowe odławianie. Zresztą połowy wciąż są jednym z najpoważniejszych zagrożeń dla bioróżnorodności Jeziora Wiktorii. Wielu Ugandyjczyków, z których 80 proc. żyje z rolnictwa, zostało zmuszonych do przeniesienia się nad brzeg Jeziora Wiktorii lub znalezienia pracy w branżach takich jak leśnictwo i rybołówstwo. Każdego roku z jeziora odławianych jest ok. miliona ton ryb. Sytuację dodatkowo pogarsza kłusownictwo. Szacuje się, że bliskość jeziora zapewnia środki utrzymania i życia nawet 30 milionom ludzi. Brudna woda na ulicach W ostatnich tygodniach poziom wody w Jeziorze Wiktorii znacznie wzrósł. Ale myliby się ten, kto sądzi, że to dobra wiadomość. W końcu ostatnimi laty – w wyniku ocieplenia klimatu – jezioro stopniowo wysychało. Tymczasem obecnie trwające deszcze (które mogą potrwać nawet do połowy sierpnia) sprawiły, że poziom wody podniósł się o metr, w porównaniu z poziomem z października. Podniesienie poziomu wody spowodowane jest też zwiększonym dopływem wywołanym działalnością człowieka wokół Jeziora Wiktorii i 23 rzek, które je zasilają. Niektóre z tych rzek płyną aż z Burundi, a działania na całej linii rzek mają wpływ na sytuację w jeziorze. – Rzeki doprowadzające wodę do jeziora Wiktorii z krajów położonych powyżej rzeki podwoiły swoje wpływy. Częściowo z powodu ulewnych deszczów. Ta woda przepływa przez Sudan Południowy, Sudan i kończy swoją drogę w Morzu Śródziemnym – powiedział Sam Cheptoris, minister wody i środowiska w Ugandzie. Jezioro Wiktorii ma tylko jedno ujście, Biały Nil. Uwalnianie wody w Jinja (dolnym biegu Nilu w Ugandzie) wzrosło do 2200 metrów sześciennych na sekundę, w porównaniu z 1000 m sześciennych na sekundę w październiku ubiegłego roku. – Uganda musiała zmierzyć się z taką ilością opadów w latach 1961–1964 i 1996–1998, co spowodowało wzrost poziomu rzek i jezior w regionie, ale obecna sytuacja jest znacznie gorsza z powodu degradacji środowiska i urbanizacją – powiedział Cheptoris,. Urbanizacja i wycinka lasów To głównie ludzkie działania przyspieszyły szybki wzrost wód Wiktorii. – Utrata pokrywy leśnej, wkraczanie na tereny podmokłe, brzegi jezior i brzegi rzek, w tym złe praktyki użytkowania gruntów, doprowadziły do erozji gleby, prowadząc do zamulenia naszych zbiorników wodnych – powiedział Alfred Okot Okidi, stały sekretarz Ugandyjskiego Ministerstwa Wody i Środowiska. Okidi dodał, że urbanizacja zwiększyła ilość nieprzepuszczalnych powierzchni, takich jak drogi, dachy i chodniki, zmniejszając przenikanie wody do gleby i zwiększając ilość wody odprowadzanej do kanalizacji burzowej i innych zrzutów. Znaczny wzrost poziomu wód w Jeziorze Wiktorii to zagrożenie dla okolicznych mieszkańców. Ponad 200 000 osób mieszkających tuż nad brzegami jeziora i rzek zostało przesiedlonych lub pozostawionych bez domów. Zniszczone zostały nieruchomości warte miliony szylingów ugandyjskich – od domów po duże kurorty nadmorskie. Zanieczyszczona woda z jeziora wpłynęła także na ujęcia wody pitnej, jakość systemów sanitarnych, miejsca pomocy medycznej, drogi czy elektrownie. Charles Olaro, dyrektor ds. medycznych w Ugandyjskim Ministerstwie Zdrowia, stwierdził, że wylanie wód z jeziora może zwiększyć ryzyko wystąpienia chorób takich jak cholera, czerwonka, malaria i schistosomatoza. Rwąca woda porywa za sobą także przybrzeżne rośliny i masy ziemi, które niszczą infrastrukturę wodną. Co w niej pływa? Zagrożeniem jest nie tylko podnoszący się poziom wody, ale głównie to, co w niej pływa. Mieszkańcy przybrzeżnych miejscowości z Kenii, Tanzanii i Ugandy wypuszczają do wody coraz więcej zanieczyszczeń. Pierwotnie okoliczne mokradła pozwalały naturalnie filtrować wodę, która później trafiała do jeziora, ale teraz na tych bagiennych terenach wzrósł poziom zanieczyszczeń – które prostą drogą trafiają do wód Wiktorii, grożąc zabiciem lokalnej przyrody. Na początku lipca rząd centralny Ugandy zagroził zwolnieniem urzędników, którzy nie podjęli działań przeciwko ludziom stawiającym budynki mieszkalne w wrażliwych obszarach wokół jeziora, w tym chronionych strefach mokradeł, jezior, rzek i rezerwatów leśnych. Zgodnie z polityką ugandyjskiego Ministerstwa Wody i Środowiska można się osiedlać w odległości minimum 100 metrów od brzegów rzek, 30 metrów od terenów podmokłych i 200 metrów od brzegu jeziora. Kultywacja na stromych zboczach również musi zostać zatrzymana, aby ograniczyć erozję gleb i spływy ziemi z pagórkowatych obszarów do zbiorników wodnych. Dora Byamukama, członkini parlamentu Ugandy we Wschodnioafrykańskim Zgromadzeniu Ustawodawczym (EALA), powiedziała, że kraje dzielące Jezioro Wiktorii mają podobne przepisy, ustanowione przez odpowiedni krajowy organ zarządzania środowiskiem każdego kraju w porozumieniu z EALA. Niemniej jednak oczekuje się, że oddziaływanie ludzi na pogarszającą się sytuację w Jeziorze Wiktorii będzie kontynuowane, m.in. w wyniku wydobycia żwiru, leśnictwa czy rolnictwa. – Zmiany klimatu stają się bardziej dotkliwe niż kiedykolwiek wcześniej, ale jeśli nie powstrzymamy działalności człowieka wzdłuż brzegów jezior, rzek i rezerwatów leśnych, grozi nam katastrofa, na udźwignięcie której kraje afrykańskie nie mają środków – ostrzegł Revocatus Twinomuhangi z Wydziału Geografii, Geoinformatyki i Klimatu na Uniwersytecie Makerere w Kampali w Ugandzie.
Samia Suluhu Hassan została pierwszą w historii prezydentką Tanzanii
61-letnia Samia Suluhu Hassan objęła najwyższy urząd w państwie po ogłoszeniu śmierci prezydenta Johna Magufuliego. Przywódca od tygodni nie pokazywał się publicznie. Media spekulowały, że jest zakażony koronawirusem, którego zagrożenie wielokrotnie bagatelizował. Jednak według oficjalnych informacji Magufuli zmarł w wyniku ataku serca. Uroczystość zaprzysiężenia nowej prezydentki odbyła się w stolicy kraju, Dar es Salaam. W ten sposób Hassan stała się pierwszą kobietą na tym stanowisku w historii kraju.
W tym artykule: Kobieta na czele „Mama Samia” Kobieta na czele Hassan przysięgę prezydencką złożyła ubrana w hidżab z dłonią spoczywającą na Koranie. Ceremonia odbyła się w stolicy wschodnioafrykańskiego kraju, Dar es Salaam. Tym samym Hassan została pierwszą kobietą stojącą na czele 58-milionowej Tanzanii oraz pierwszą osobą na tym stanowisku, która urodziła się na należącym do kraju Zanzibarze. Hassan była wiceprezydentem w rządzie Johna Magufuliego od 2015 roku. Podczas swojego zaprzysiężenia wygłosiła krótkie przemówienie, zwracając się do zgromadzonych, w tym byłych prezydentów Tanzanii i funkcjonariuszy służb mundurowych. - To jest czas, aby zakopać spory, różnice między nami i stanąć jako jeden naród - powiedziała Samia Suluhu Hassan, cytowana przez brytyjskiego Guardiana. I jak dodała w prezydenckim oświadczeniu: - To nie jest czas na wskazywanie palcem, ale moment, w którym musimy trzymać się za ręce i iść razem naprzód. Podczas przemówienia Samia wielokrotnie odnosiła się do zasług Magufuliego. Sam prezydent był często krytykowany przez przeciwników - jako postać dzieląca i autorytarna. Hassan wychwalała zmarłego przywódcę, podkreślając, jak wiele ją nauczył. - Był moim mentorem i wystarczająco mnie przygotował - mówiła podczas ceremonii Samia Suluhu Hassan. Magufuli na prawie trzy tygodnie przed śmiercią zniknął ze sceny politycznej. Jego nieobecność w życiu publicznym wywołała spekulacje, że zachorował na COVID-19, którego zagrożenie wielokrotnie bagatelizował. Oficjalną przyczyną jego śmierci miały być jednak choroby serca, o czym poinformowała Samia Suluhu Hassan. Zgodnie z prawem Tanzanii, po śmierci prezydenta, to ona stanęła na czele kraju. „Mama Samia” Zdaniem analityków cytowanych przez Guardiana jednym z pierwszych zadań stojących przed Hassan będzie decyzja o zakupie szczepionek przeciwko koronawirusowi. Do tej pory rząd Magufuliego był - delikatnie mówiąc - sceptycznie nastawiony do pandemii COVID-19. W Tanzanii nie wprowadzono kwarantanny, a jako ochronę przed chorobą władze zalecały modlitwy oraz tradycyjne metody leczenia, w tym inhalacje parą wodną. Komentatorzy uważają, że przed Hassan stoi ważne zadanie uzdrowienia wschodnioafrykańskiego kraju, spolaryzowanego za czasów rządów Magufuliego. Prezydentka będzie musiała zbudować własne zaplecze polityczne, aby móc skutecznie rządzić. Hassan opisywana jest jako polityczka stawiająca na ugodę. Jej styl przywództwa jest postrzegany jako kontrast w stosunku do Magufuliego, który zyskał przydomek "buldożer" za usilne forsowanie własnej polityki. Zdaniem afrykanistyki prof. Joanny Bar, członkini Polskiego Towarzystwa Afrykanistycznego, pomimo oskarżeń o dążenia autorytarne, Magufuli cieszył się poparciem większości społeczeństwa. - Stolica Tanzanii stale się rozwija, sprawnie działa transport lokalny, rośnie liczba połączeń międzynarodowych, m. in. dzięki rozbudowie portu lotniczego Kilimandżaro. Prezydent zyskał swój przydomek „buldożer” już podczas sprawowania urzędu ministra pracy, dzięki zaciekłości, jaką wykazał podczas budowy dróg. Nigdy nie był łączony z żadną aferą polityczną i gospodarczą. W 2015 roku został wybrany na urząd prezydenta z nadzieją na prowadzenie zdecydowanej walki z korupcją - opisuje prof. Joanna Bar. Organizacja Human Rights Watch podkreśla, że dzięki rządom Hassan, Tanzania ma szansę odrodzić swoją demokrację i wejść na drogę przestrzegania praw człowieka. Zdaniem prof. Joanny Bar, to jaką naprawdę prezydentką będzie Samia Suluhu Hassan pokaże dopiero czas. - Dotychczas jej karierze pomagały akt unii zawartej z Zanzibarem (w przypadku, gdy prezydent pochodzi z części kontynentalnej państwa, wiceprezydent musi pochodzić z Zanzibaru - lub odwrotnie) oraz sprzyjająca atmosfera międzynarodowa, promująca udział kobiet w życiu publicznym już od lat 90. XX wieku (choćby Milenijne Cele Rozwoju). Samia Suluhu Hassan dotychczas stała w cieniu prezydenta. Nie kojarzono jednak jej nazwiska z negatywnie odbieranymi aferami, wydarzeniami czy wypowiedziami. Teraz za rządy będzie odpowiadać już sama - podsumowuje prof. Joanna Bar. Samia Suluhu Hassan jest obecnie jedną z dwóch kobiet w Afryce, obok prezydent Etiopii Sahle-Work Zewde, które zajmują najważniejsze stanowiska państwowe. Źródło: https://www.theguardian.com/world/2021/mar/19/tanzania-swears-in-samia-suluhu-hassan-as-first-female-president https://www.reuters.com/video/watch/idRCV009IWV
Sanki, łyżwy, kulig, robienie igloo w zaspach śnieżnych, bitwy na śnieżki, lepienie bałwana, jazda na nartach, lizanie sopli lodowych – zima nigdy nie była nudna. Tak chyba wyglądało dzieciństwo większości z nas, bez względu na to, w której części Polski mieszkaliśmy. W grudniu, a czasami już w listopadzie, pojawiał się pierwszy śnieg i znikał dopiero w marcu. Nie wiem jak Wy, ale ja tęsknię za nim coraz bardziej, za pokrywającym wszystko białym puchem, oblepionymi nim drzewami, magicznym zimowym krajobrazem. I tym mrozem szczypiącym w policzki, aż stawały się czerwone, który sprawiał, że marzły nam stopy i dłonie. Tak, nawet tego mi brakuje, chociaż jestem ciepłolubna. Bo potem można było odtajać w ciepłym wnętrzu, rozgrzewając palce o kubek gorącej herbaty, co dawało wiele radości. Obecnie śnieg stał się dobrem deficytowym, znikającym, kapryśnym. I możemy tylko mieć nadzieję, że się pojawi. Więc mocno trzymamy za niego kciuki. Ten rok nie zaczął się fortunnie, od lockdownu, ale wierzymy, że końcówkę zimy uda nam się spędzić poza domem. Stąd nasza propozycja na różne aktywności w Polsce. Możemy je uprawiać, tak jak chociażby morsowanie, niemal wszędzie. Polecam! Ale mamy też coś wyjątkowego dla tych z Was, którzy wymęczeni zamknięciem chcą się powygrzewać na słońcu. To Wyspy Kanaryjskie, świat wiecznej wiosny, od którego dzielą nas zaledwie 4 godz. lotu. Jest ich aż siedem i każda oferuje innego rodzaju doznania. Możemy leżeć na plaży, zwiedzać miasta i wioski, rozpieszczać się lokalnymi przysmakami, wybrać na pustynię albo na trekking na wulkany, uprawiać surfing lub obserwować gwiazdy, bo właśnie Kanary mają najczystsze niebo w Europie. Zima zatem czy wiosna? A może obie?
Na północy Europy są miejsca tak dziewicze, że wędrując tamtejszymi szlakami, często będziemy na nich tylko my, otoczeni bezkresem prawie nietkniętej ręką człowieka przyrody. Ale też nigdzie indziej nie widziałam tylu aktywnych ludzi, którzy każdą niemal wolną chwilę chcą spędzać na łonie natury. W żadnym chyba też innym miejscu w Europie przyroda dosłownie nie wdziera się do domów i nie rządzi naszym życiem, wyznaczając jego rytm tak jak tutaj. Skandynawowie kochają i szanują naturę, bo są od niej uzależnieni. I wiedzą, jak ważną rolę odgrywa w naszym życiu. Ile siły i energii potrafimy z niej czerpać, a także jak terapeutyczne ma znaczenie. Mieszkańcy Oslo szczycą się tym, że w ciągu 15 minut mogą się znaleźć poza miastem i uprawiać tam wszelkie możliwe aktywności. To sprawia, że wydzielają się endorfiny, a przecież właśnie dzięki nim czujemy się szczęśliwsi. A że nasz dobrostan, zwłaszcza teraz, jest czymś, o co musimy zadbać szczególnie, stąd nasz pomysł, żeby to wydanie specjalne Travelera poświęcić właśnie Skandynawii. Jednak nie w typowym geograficznym ujęciu. Uznaliśmy, że dla tych wszystkich krajów wspólnym mianownikiem jest niezwykły związek ich mieszkańców z naturą, jednocześnie są to przez nią bodajże najhojniej obdarowane miejsca. I rodzaj filozofii życiowej, która staje się u nas coraz modniejsza. A wiadomo – najlepiej uczymy się, doświadczając. Więc inwestujmy w doświadczenia, nasz dobrostan, i kiedy to będzie znów możliwe, wyruszmy na północ.
Ludzie duchy. Poruszająca opowieść Marka Arcimowicza z serca ośrodka dla albinosów [FOTOGRAF MIESIĄCA]
W 2015 roku świat usłyszał o dramacie afrykańskich dzieci dotkniętych albinizmem. Fotograf Marek Arcimowicz razem z Martyną Wojciechowską - ówczesną redaktor naczelną National Geographic Polska - pojechali do ośrodka Buhangija w Tanzanii, gdzie uczą się odrzuceni przez społeczeństwo albinosi. "Te momenty na zawsze pozostaną w mojej pamięci" - mówił potem Arcimowicz.
Marek Arcimowicz to fotograf do „zadań specjalnych", z 25-letnim doświadczeniem. Uczestnik i organizator wypraw wspinaczkowych, eksploracyjnych i naukowych. Z National Geographic Polska związany praktycznie od początku. Jednym z jego najsłynniejszych fotoreportaży jest opowieść o afrykańskich dzieciach cierpiących na bielactwo. To m.in. dzięki fotografiom Arcimowicza świat dowiedział się, jak wygląda ich życie. Zobacz galerię >> – Podczas realizacji materiału o albinosach wielokrotnie sytuacja emocjonalnie przyciskała mnie do ściany – mówił Arcimowicz po powrocie z Tanzanii. Fotografia Marka, która znalazła się na okładce magazynu National Geographic w maju 2015 roku przeszła do historii. Pojawiła się na niej Kabula, którą dziś wielu z nas doskonale kojarzy, jako córkę Martyny Wojciechowskiej. Opowieść o Kabuli obiegła świat dzięki filmowi Martyny Wojciechowskiej oraz okładkowemu materiałowi na łamach National Geographic. Historia dziewczynki, która straciła w wyniku bandyckiego napadu prawe ramię, a potem krok po kroku wracała do normalnego życia, pokonywała traumę, zdobywała wykształcenie stała się osią dokumentu o trudnym losie albinosów w Tanzanii, na których wciąż urządza się polowania. Wynika to z przesądów. Ludzie wierzą, że amulety z ciał albinosów zapewnią im zdrowie i dostatek. – Okładka jednego z numerów National Geographic powstała w bardzo ważnym dla nas i dla niej momencie, kiedy Kabula po latach rozłąki po raz pierwszy spotkała się z rodzicami, z rodzeństwem. Zapamiętam tę chwilę do końca życia. Kiedy siostra Kabuli objęła ją ramieniem od tyłu, wyłaniając się niejako z ciemności jak duch, widziałem ogromne wzruszenie, smutek i powagę w oczach tej siostry, ale i pewną zmianę w odbiorze świata w oczach Kabuli – wspominał Arcimowicz. View oEmbed on the source website – Była to chwila tak podniosła, pełna tak wielkiej energii i delikatności, że nie potrafiłem pohamować łez. Bardzo trudno mi było fotografować, bo nie byłem w stanie kontrolować ostrości ze względu na te łzy – dodaje fotograf. "Zdjęcia powstawały w szkole w Buhangija w Tanzanii, gdzie uczą się odrzuceni przez społeczeństwo albinosi. Aby dostać się do szkoły, dzieci z ośrodka w Buhangija są prowadzone w towarzystwie uzbrojonych strażników. Sam ośrodek jest otoczony betonowym murem zwieńczonym drutem kolczastym. Uzbrojona straż czuwa całą dobę nad bezpieczeństwem wychowanków, na których poza ośrodkiem urządza się polowania. Dla własnego bezpieczeństwa, dzieci z ośrodka w Buhangija żyją więc w swoistym więzieniu" - tak na Instagramie natgeopl Marek Arcimowicz opisuje życie w ośrodku, który odwiedził zaledwie pięć lat temu. W ośrodku przebywają dzieci z albinizmem, ale jest tu też kilkoro dzieci z ciężkimi upośledzeniami - niesłyszące, niewidome. Muszą jednak zadbać o siebie same, np. robiąc pranie. Mieszkają w ciasnych, zaciemnionych barakach, gdzie śpią na piętrowych łózkach. Jednak to jedyne miejsce, gdzie mogą być bezpieczni. Albinizm to genetycznie uwarunkowany problem z produkcją barwnika skóry - melaniny. Gdy jedno z rodziców jest albinosem, prawdopodobieństwo przeniesienia genu na dzieci wynosi 50%, gdy obydwoje mają ten gen, wtedy przypadłość przejdzie na potomstwo ze 100% pewnością. Albinizm to nie tylko bardzo biała skóra, niesie ze sobą też inne uciążliwe skutki, jak wady wzroku, czy wyjątkową wrażliwość na promienie słoneczne. W niektórych wierzeniach afrykańskich, albinosów uważa się za wcielenia duchów zmarłych. Istnieje też przesąd występujący głównie we wschodniej Afryce, że części ciała albinosów mają magiczną moc, która może przynieść szczęście posiadaczowi amuletów czy eliksirów sporządzonych z części ich ciał. Stało się to powodem prześladowań tej społeczności, a także licznych morderstw. View oEmbed on the source website
Wyprawa na szczyt Kilimandżaro. "Wpierw ból i mdłości. Potem - ulga i radość"
"Pole, pole", czyli "Spokojnie, spokojnie" – rzuca mój przewodnik Ambrose, kiedy za bardzo przyspieszam. - Już było tu paru takich, którzy chcieli za szybko skończyć. No i skończyli. Ale nie na szczycie, tylko w szpitalu.
Dlaczego to spokojne tempo jest takie ważne? To najlepsza metoda na aklimatyzację. Organizm musi przyzwyczaić się do wysokości, z którą na co dzień nie ma do czynienia. A to najłatwiej uzyskać przebywając na dużych wysokościach, a także wchodząc metodą „dwa kroki w przód, jeden w tył”. Trochę pod górę, trochę na dół. Dzięki temu hartowaniu jest szansa na skuteczną walkę z chorobą wysokościową. Chorobą, która jest w stanie rozłożyć najlepiej przygotowanego fizycznie i mentalnie, acz nonszalanckiego himalaistę. Na razie w wielkim skrócie i uproszczeniu: na Uhuru Peak, a więc na najwyższym ze szczytów pasma Kilimandżaro nasze płuca będą musiały zmierzyć się z powietrzem, w którym jest o 60 procent mniej tlenu niż na poziomie morza. Wstajemy kwadrans po 23. Jeszcze nie ruszyliśmy, a już czuję się wycieńczony, zły, zdenerwowany. Czuję, że najmniejszy drobiazg może wyprowadzić mnie z równowagi. To chyba najtrudniejszy moment całej wyprawy. Prawie nie odzywamy się do siebie. Piję okropnie słodką herbatę, połykam herbatniki - na zapas, bo kompletnie nie czuję głodu, i próbuję się skupić na tym, co najważniejsze. Ale przychodzi mi to z trudem. Tak jak i ubieranie się. Wkładam na siebie pięć warstw ubrań: podkoszulek, termiczna koszula, wełniany sweter, polar, wreszcie - zimowa kurtka z kapturem. Do tego termiczna bielizna i rajstopy pod narciarskimi spodniami, po dwie pary rękawic i skarpet i czapa z polaru pod kaptur! Kiedy zakładam latarkę - czołówkę okazuje się, że dokładnie w tej chwili żarówka postanawia skończyć swój ziemski żywot. Jestem wściekły, najchętniej rzuciłbym to wszystko w kąt. No, ładnie, ruszamy w środku nocy, a ja zostaję bez latarki. Jeszcze pół kilometra niżej pewnie jakoś bym to sobie wytłumaczył, może nawet bym z tego żartował. Ale w środku nocy na 4700 nie ma się już ochoty na żarty. Czuję irytację. Kilka minut po północy Ambrose rzuca ciche: „ready?”, wskazuje ręką szczyt i ruszamy. Pierwsze kilkadziesiąt minut marszu studzi moje emocje. Zamykam się w sobie, łapię rytm. Skupiam się na własnym organizmie, na tym, by równo ustawić nogę przed sobą, by wprowadzić do płuc odpowiednią dawkę tlenu, a potem pozbyć się CO2. Pomaga w tym potężna, wszechogarniająca cisza. Nocna cisza na Kili jest nieporównywalna z niczym. Jesteśmy daleko od jakiejkolwiek cywilizacji, nie ma już zwierząt, owadów. Nie słychać też ludzkich głosów. Jedynie od czasu do czasu słychać szmer spadającego kamienia. No i ten fantastyczny widok potężnego stożka oświetlonego przez Księżyc. Trasa początkowo wiedzie po gołych skałach, potem przechodzi w piarg. Robi się bardzo stromo, coraz trudniej postawić nogę przed sobą. Plecak z każdym krokiem podwaja swój ciężar, coraz bardziej rzuca mną na boki. Mam spore kłopoty, by utrzymać się w pionie. Poza tym wydaje mi się, że coraz bardziej zwalniam. Pojawia się panika. Mam głębokie przekonanie, że jeśli teraz stanę, nie będę w stanie zrobić ani jednego kroku dalej. Jeśli teraz się zatrzymam, to położę się i zasnę. A przecież nie doszliśmy nawet do granicy krateru! Piarg stopniowo przechodzi w głęboki śnieg. Ostatnie godziny marszu to już prawdziwa udręka. Jeszcze przed chwilą wydawało mi się, że cel jest na wyciągnięcie ręki, że to ledwie 100 metrów w górę. Ale jakie 100 metrów! Po raz drugi w czasie całego marszu przechodzi mi przez myśl, że wszystko się jeszcze może zdarzyć. Że organizm może tego nie wytrzymać. Że pęknę psychicznie. Każda kolejna większa skała na horyzoncie budzi nadzieję, że to już ten moment, że to już koniec. Ale takich skał jest kilkanaście. I nic. Wytężam wzrok, ale przed nami nie widać choćby zarysu drewnianego słupa z Uhuru. Minuty ciągną się w nieskończoność, czas płynie wolno, wolno, wolniej, najwolniej. Prawie tracę nadzieję. Po minięciu kolejnej skały, kolejnym rozczarowaniu nie chcę mi się już myśleć o tym, czy to już, czy jeszcze pięć czy dziesięć godzin marszu przed nami. Jest mi wszystko jedno. Jestem wykończony, zniszczony. W końcu docieramy do jakiejś śnieżnej „polany”. Ciemno, lekko mgła. Robię jeszcze dwa, może trzy kroki. Nie wierzę. Jest! Słup! Podchodzę bliżej. Jak święty Tomasz, muszę dotknąć, wsadzić palec. Congratulations. You Are Now At Uhuru Peak. Tanzania. 5895 AMSL. Africa’s Highest Point. World Highest Free Standing Mountain. One Of The Largest Volcanoes. Welcome” - czytam na czterech deskach przybitych do dwóch drewnianych słupów. Jest 5.34. Słońce wzejdzie dopiero za godzinę.
Ślady stóp sprzed 19 000 lat. Archeologiczna zagadka wreszcie rozwiązana
Ponad 10 lat trwały badania i pomiary śladów, jakie na terenie dzisiejszej Tanzanii pozostawili nasi przodkowie. Hominidzi żyjący na tym terenie nawet 19 000 lat temu pozostawili odciski swoich stóp w miękkim wulkanicznym popiele. Magma i popiół zastygły, a ślady pozostały.
Ślady pozostawione przez praludzi odkryto w północnej Tanzanii, w miejscu zwanym Engare Sero w 2009 roku. Wtedy to geolog Cynthia Liutkus-Pierce odwiedziła to miejsce i znalazła 56 odcisków odkrytych przez naturalną erozję gleby. O istnieniu śladów pozostawionych przez prehistorycznych ludzi, którzy pokonali strumień wulkanicznego błota wyrzuconego przez wulkan Oldoinyo L’engai, w kamieniu już wcześniej wiedzieli lokalni mieszkańcy, którzy wskazali miejsce badaczom. Naukowcy postanowili poszukać kolejnych śladów. Grupa badawcza złożona z archeologów, antropologów, biologów, geologów i statystyków odkryła łącznie 408 całkowitych, świetnie zachowanych odcisków stóp. Stosując dwie różne techniki datowania, określono wiek znalezisk na 6 000 do 19 000 lat temu. Ślady mogą liczyć od 6 000 do 19 000 lat (fot. William Harcourt-Smith, CC BY-ND) Pomiary i statystyka – Skrupulatnie prześledziliśmy każdy odcisk i przeanalizowaliśmy rozmiar, odstępy i kierunki śladów. Ustaliliśmy, że 17 grup śladów zostało utworzonych przez pojedynczą grupę osób idących w tym samym czasie w kierunku południowo-zachodnim. Na podstawie złożonej analizy statystycznej z wykorzystaniem obszernego zestawu danych porównawczych dotyczących współczesnych wymiarów stóp można stwierdzić, że grupa ta prawdopodobnie składała się z 14 dorosłych kobiet, dwóch dorosłych mężczyzn i jednego młodszego mężczyzny – opisuje William E.H. Harcourt-Smith, antropolog z American Museum of Natural History biorący udział w badaniach. Odkrycie sugeruje, że u homo sapiens – tylko ten gatunek homonidów żył w tym okresie na terenie Afryki – istniał podział prac ze względu na płeć. I podobnie jak u współczesnych zbieraczy, takich jak Hadza w Tanzanii i Ache w Paragwaju, grupy kobiet zajmowały się zbieraniem pożywienia. Okazyjnie mogli im towarzyszyć mężczyźni. – Chociaż nie wiemy, jaka była społeczność ludzi, którzy pozostawili te ślady, wiemy, że hominidy w Afryce w tym czasie angażowały się w złożone zachowania i byli członkami naszego gatunku Homo sapiens. Być może żerowali wzdłuż brzegu jeziora, szukając roślin lub skorupiaków do jedzenia. Mogli nosić łuki i strzały, aby polować na zwierzęta, takie jak antylopy, zebry lub bawoły, które pozostawiły w pobliżu inne ślady stóp. Może ci ludzie podnieśli wzrok, gdy usłyszeli kolejny huk pobliskiego wulkanu, który wybuchł na tyle niedawno, że popiół pod ich bosymi stopami wciąż był miękki – opisuje antropolog. View oEmbed on the source website Wiele do odkrycia Poza sklasyfikowanymi śladami, w pobliżu znaleziono też sześć grup innych śladów. Prowadziły one niemal w przeciwnym kierunku, na północny wschód. Ich „właściciele” poruszali się z różną prędkością, a co najmniej jedna osoba biegła. To sugeruje, że ślady nie należały do grupy poruszającej się razem. Kilka śladów prowadzi również do pobliskiej wydmy. Te na razie pozostały nieodkryte, bo naukowcy chcą najpierw porozumieć się z rządem Tanzanii w kwestii ochrony prawnej terenów, na których dokonano odkrycia. Tak, aby ślady nie ulegały erozji, a teren pozostał zachowany dla przyszłych pokoleń. Nie tylko jako miejsce badań, lecz także niezwykła pamiątka z przeszłości. Stwardniały popiół jest wyjątkowo odporny na erozję spowodowaną przez wodę i wiatr. Mimo to dzięki Smithitian's 3D Digitization Program wykonano bardzo dokładne modele trójwymiarowe odcisków. Co ciekawe, modele zostały bezpłatnie udostępnione, a chętni mogą nawet wydrukować sobie własny odcisk z Engare Sero. Wyniki badań opublikowano w Nature Scientific Reports. Katarzyna Grzelak
Miesiąc w Tanzanii kosztował mnie tyle co wakacje nad Bałtykiem.
Tanzania to jeden z najbardziej fascynujących krajów Czarnej Afryki. Wiem, brzmi jak tanie hasło reklamowe, ale tak faktycznie jest! Poza legendarnym szczytem Kilimandżaro, oferuje znakomite parki narodowe, na czele z ogromnym Serengeti, w których podziwiać można Wielką Piątkę, czyli: lwa, słonia, czarnego nosorożca, lamparta i bawołu. Przez kraj przebiegają Wielkie Rowy Afrykańskie, a w jego granicach można znaleźć ślady pierwszych człowiekowatych. Tuż obok zaś kusi wyspa Zanzibar, znana z przypraw, bajkowych plaż i lazurowego morza, w którym całe tygodnie czy miesiące spędzają nurkowie. Do tego kraj nie jest drogi, ale przy odrobinie zaangażowania i po poznaniu lokalnych trików można jeszcze zaoszczędzić. Sposoby na tanią Tanzanię i Zanzibar Poleć do Kenii Aby znaleźć najtańszy bilet, przed wylotem warto sprawdzić oferty do sąsiedniej i popularniejszej wśród turystów Kenii. Np. do Mombasy lata sporo niedrogich czarterów i zdarzają się propozycje samych przelotów (za blisko 2 tys. zł). Poza tym lot do stolicy Kenii, Nairobi, w niektórych przypadkach ma większy sens niż do Dar es Salaam – największego miasta w Tanzanii; np. wtedy, gdy naszym głównym celem jest Kilimandżaro. Nie daj się zmowom Zdarza się, że okoliczni przedsiębiorcy stosują coś w rodzaju zmów cenowych. Np. w Aruszy hotelowa pralnia zażyczyła sobie 150 zł za wypranie kilku ubrań (nocleg był dużo tańszy!). Okazało się, że wszyscy w okolicy życzą sobie podobnych pieniędzy. Przejechałem więc do innej dzielnicy. I, tak jak sądziłem, wyprałem wszystko za 40 zł. Podobnie jest w wielu innych punktach usługowych. Warto więc odwiedzić kilka, zanim podejmiemy decyzję. Uważaj na wodzów Fajny targ z rękodziełem znajduje się w Dar es Salaam, w dzielnicy Mwenge. Przez to, że jest w miejscu nieturystycznym, można tam kupić oryginalne pamiątki w dobrych cenach. Np. dużą drewnianą figurę Masajki za 70 zł. Odradzałbym kupowanie w wioskach masajskich. W jednej z nich asystent wodza proponował mi kupno za 60 zł noża, którego używał on, a wcześniej „jego ojciec i dziad”. Dość szybko jednak dostrzegłem prawie niewidoczne literki: „Made in China”. Postaw na dala-dala Dala-dala to tanie busiki pełniące funkcję miejskich autobusów. Przejazd w obrębie miasta kosztuje nie więcej niż złotówkę. Wprawdzie musimy pogodzić się z tym, że przez całą drogę będziemy przytuleni do innych, często mocno spoconych pasażerów, ale zapłacimy prawie nic, a do tego w takich warunkach rodzą się często nowe znajomości. Dużo wyższe są ceny taksówek, np. za przejazd z lotniska do centrum Dar es Salaam zapłacimy 60-70 zł. Sam zdobądź szczyt Aby wejść na Kilimandżaro, należy nawiązać kontakt z miejscową agencją turystyczną w okolicznych miastach: w Moshi lub Aruszy. Agenci załatwiają wszelkie pozwolenia i uiszczają opłaty w Parku Narodowym Kilimandżaro, organizują ekipę, w której są przewodnicy, kucharz i tragarze. Indywidualnych turystów, tzn. takich bez przewodnika, kucharzy i tragarza, władze parku zwyczajnie nie wpuszczają. Dlatego nie ma co próbować zdobyć Kilimandżaro na własną rękę. Koszt sześciodniowej wyprawy to zwykle 3-4 tys. zł. Na szczęście jest sposób, by tę wyprawę potanić i zapłacić jedyne 2,5 tys. zł. za pięć dni wspinaczki. Aby tak zejść z ceny, trzeba się dogadać z wieśniakami z Marangu, wsi położonej tuż przy wejściu do parku. Nie są to profesjonalni przewodnicy, ale lokalsi, którzy mają wstęp do parku. Mogą wypożyczyć też (sfatygowany) sprzęt wspinaczkowy, puchową kurtkę czy buty trekkingowe. Dzięki temu nie trzeba tych rzeczy brać z Polski. Nocuj z widokiem W Tanzanii można znaleźć nocleg za 40-60 zł, przy czym warto pamiętać, że cena za dwójkę jest zwykle tylko nieco wyższa od tej za jedynkę. Drożej jest na Zanzibarze, ale widoki za oknem nierzadko to w pełni rekompensują. Za miejsce w domku na plaży w Nungwi płaciłem ok. 90 zł. W środku były dziurawa umywalka i dość chybotliwe łóżko, ale gdy wychodziłem na ganek, miałem przed sobą obrazek, o jakim goście Hyattów mogą pomarzyć. Kup płytę... ...z lokalną muzyką. Ja w muzułmańskim Stone Town na Zanzibarze odkryłem dla siebie arabską w klimacie muzykę bashraf. Poza tym z Tanzanii nie sposób wrócić bez płyty z nieśmiertelnym – choć, fakt, kiczowatym – hitem wschodniej Afryki Jumbo, bwana! Tę piosenkę zna tu każde dziecko, śpiewana jest przez kierowców w trakcie safari i kelnerów. Krążki z Jumbo widziałem na ulicy za równowartość 3-6 zł, chociaż o oryginalność tych płyt raczej bym się obawiał. Maciej Wesołowski
Tanzania: Melodia Afryki. Czy tak brzmiał raj?
Ciągnące się dziesiątkami kilometrów pustkowia. Nietknięte ludzką ręką przestrzenie. I dźwięki natury, których nie ma nigdzie indziej. Pora wsłuchać się w afrykańską melodię
Powinnam ją zobaczyć już w pierwszej chwili, przekraczając granicę między Kenią a Tanzanią, w Namandze. Z mapy wynikało, że jest tak blisko… Rozglądałam się nerwowo, bo jak można przegapić mającą niemal 6 tys. m wysokości górę? Kilimandżaro! Złościłam się, kiedy zaczepiani przeze mnie ludzie machali ręką ciągle w tę samą stronę – tam jest i już. Tam zaś niebo stykało się z ziemią cienkim pasmem mgły. Siedziałam na murku, wypełniając kolejne formularze niezbędne, by w moim paszporcie z cichym stukotem stempla pojawiła się tanzańska wiza. Upajałam się spokojem. Chwilę wcześniej po kenijskiej stronie granicy ledwie mogłam pozbierać myśli, przeciskając się przez szpaler wyciągniętych rąk, drewnianych figurek, naszyjników i bransoletek z koralików oraz kolorowych kang. To płachty, które afrykańskim kobietom służą za spódnice, sukienki i nakrycie głowy. Bez względu na kolory zawsze są na nich drobne kropeczki – takie jak na afrykańskiej perliczce. To właśnie od wydawanego przez nią okrzyku kanga, kanga wzięła nazwę chusta. Afrykę przepełniają dźwięki, nawet w tak zaskakującym „niemym” wydaniu. Msafiri znaczy podróż Ale ja przedzierałam się wśród kakofonii angielskich słów. How are you? How much? What is your price? Kenijscy sprzedawcy pamiątek to mistrzowie targowania. Doświadczenia z turystami mają od pokoleń. To właśnie Kenia na początku XX w. stała się stolicą safari. Słówko, które świat poznał dzięki Anglikom, pochodzi od suahilijskiego msafiri, czyli „podróżowanie”. Karawany myśliwych podróżowały między Masai Marą a Serengeti, nie bacząc na państwową granicę z Niemiecką Afryką Wschodnią. Wykreślono ją prostą linią w europejskich salonach. Podzieliła wulkaniczny płaskowyż. Przecięła szlaki wędrówek słoni, zebr, gnu. I ludzi. Masajowie wciąż ją ignorują. Tak jak przed wiekami wędrują między równinami Serengeti i Masai Mara, przenosząc się w poszukiwaniu wody i najlepszych pastwisk dla swoich zwierząt. Dla mnie ta prosta kreska oznaczała kilkaset kilometrów do pokonania, by znaleźć się po drugiej stronie rzeki Mara. Tanzańczycy zamknęli przejście graniczne między Masai Marą a Serengeti, kiedy okazało się, że Kenijczycy organizują jednodniowe safari na drugą stronę. Wszystkie zyski zostawały w ich kieszeniach. Teraz na taki jednodniowy wypad nie ma szans, za to tanzańskie firmy turystyczne odżyły. Cisza po kenijskim gwarze mówiła mi, że ta granica jednak ma znaczenie. Tutejsi ludzie, na pozór zdystansowani, mają poczucie tanzańskiej, a nie plemiennej tożsamości. To spadek po czasach „afrykańskiej rewolucji” Juliusa Nyererego – pierwszego i najdłużej sprawującego władzę prezydenta kraju. Kiedy ruszaliśmy w dalszą drogę, raz jeszcze spojrzałam w lewo. Starałam się odszukać choć zarys Kilimandżaro. Błękitna mgła spowijała wioski. Góry nadal nie było. Polskie ścieżki African massage – kierowca roześmiał się, omijając kolejną dziurę. Szum opon i dźwięk przesypywanego piasku znaczył, że jedziemy poboczem, a nie drogą. Wygodniej i nieco szybciej. Zza otwartego okna dochodził jeszcze jeden dźwięk – swoisty chrobot jak ze ścieżki dźwiękowej horroru o inwazji owadów. Narastał z każdym podmuchem wiatru. To tzw. śpiewające akacje, z leciutkimi jak piórko owocostanami, które kołysząc się na wietrze, charakterystycznym dźwiękiem odstraszają intruzów łasych na drobne listki drzewka. Arusza, mimo nocy, rozbrzmiewała dźwiękiem klaksonów, stukiem talerzy w restauracjach, płynącym z barów gwarem rozmów. Rozświetlona światłem hotelowych neonów i dyskretnym blaskiem naftowych lamp. Baza myśliwych i siedziba Międzynarodowego Trybunału Karnego ds. Rwandy sądzącego zbrodniarzy wojennych. O poranku safaryjne samochody ruszyły w stronę Moskito River. Ja dokładnie w przeciwną. Do Tangeru. Ta nazwa pojawiła się na mapach w czasie drugiej wojny światowej. Wtedy na przedmieściach Aruszy wyrosło osiedle. Domy, kościół, sklepy, warsztaty. „Dzień dobry”. „Niech będzie pochwalony” – pozdrawiali się mieszkańcy. W osadzie mieszkało ponad 5 tys. osób. Polscy uchodźcy wojenni, dla których Tanzania stała się bezpieczną przystanią w czasach zawieruchy. Stanęłam przy szarym murze okalającym cmentarz. Zadbane alejki, kopczyki zwieńczone kamieniami, krzyże, gwiazdy Dawida, prawosławne krzyże. Ski, ska… Na nagrobkach polskie nazwiska. Przygarbiony, uśmiechnięty mężczyzna otworzył mi drzwi do kaplicy. Jest tu codziennie od kilkudziesięciu lat. Wyrywa chwasty, grabi alejki, poprawia pochylone pomniki, dba… Nie zna ani słowa po polsku. Jest stąd, z Aruszy. To była dobra praca. Płacili z Polski. Teraz nie płacą, ale to przecież jego miejsce i jego obowiązek. Angielskiego nauczyli go polscy misjonarze, wciąż mu pomagają. Grają świerszcze. Klucz bezszelestnie zamyka nasmarowany zamek. Pod kołami chrzęści żwir, warkocze silnik. Jadę szlakiem dawnych myśliwych. W Tanzanii nadal można polować. To wabik dla najbogatszych. Safari – polowanie – trofea. Wielka afrykańska piątka najtrudniejszych do upolowania i najgroźniejszych zwierząt – słoń, lew, lampart, bawół i nosorożec. Ceny zawrotne! W tym cenniku nie ma żyrafy. Czy to dlatego, że jest symbolem Tanzanii? Tak jak Kilimandżaro dumnie wznosząca głowę nad zwierzętami afrykańskiego kontynentu. Krwawe polowania to lukratywny margines. Ostry dźwięk zdublowanego przez przewodnika wystrzału. Safaryjne wygodne dżipy wożą „myśliwych” uzbrojonych w aparaty fotograficzne, tam gdzie ci uzbrojeni w strzelby nie mają szansy dotrzeć. Dziura w ziemi Ngorongoro jest wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Ale nigdy nie przyznano mu statusu parku narodowego. Te mają być bowiem wolne od działalności ludzi, a w Ngorongoro mieszkają Masajowie. Wypasają stada tam, gdzie grasują lwy, żerują gnu i zebry. Wpisali się w ten świat, stali się jego częścią. Dlatego Ngorongoro nie objęto całkowitym zakazem ingerencji człowieka. Wsłuchuję się w melodię Ngorongoro. To gardłowa pieśń Masajów, ryk lwa, ptasie trele. Uzupełniają się, tworząc harmonię Afryki. Masajskie wioski znaczą szlak do Serengeti – dymem ognisk, śmiechem wracających ze szkoły dzieciaków, ostrymi dźwiękami języka maa, tak innego od suahili. „Dziura w ziemi”, bo tak Ngorongoro nazywają Masajowie, ma aż 600 m głębokości. Z grzbietu krateru jej przestrzeń ogarnąć można jednym spojrzeniem, choć do znajdujących się po drugiej stronie skał jest niemal 20 km. Jazda w dół dżipem, choć to tylko 3 km, zajmuje kilkanaście minut. Zwierzaki strome ściany pokonują znacznie dłużej. Jeszcze trudniej mają, gdy chcą z tej „wielkiej dziury” wyjść. Dlaczego uciekają z raju? Czy gna je odwieczny zew wędrówki? W kalderze, dzięki wulkanicznym źródłom, trawa jest przecież zawsze zielona, a wody jest pod dostatkiem. Nie wysycha też jezioro. Faluje różowa „piana” – to flamingi. Przychodzą tu lwy i płochliwe zebry, guźce i antylopy. Żyrafy szeroko rozstawiają nogi. Na luksus picia pozwalają sobie raz w tygodniu, bo pozycja, którą muszą przyjąć, by się napić, uniemożliwia ucieczkę. Kiedy zatętni ziemia, wiadomo, że nadchodzą masywne nosorożce. Wnętrze kaldery przypomina biblijną arkę Noego – ze wszystkimi gatunkami afrykańskich zwierząt na pokładzie. Po jej zewnętrznej stronie na skałach widać niezwykłe zagłębienia. To „apteka” dla ciężarnych gnu. Wyjadają skalne okruchy bogate w wapń i minerały. Na przełomie stycznia i lutego rozległa równina między Ngorongoro a Serengeti rozbrzmiewa tysiącami pobekiwań. Krótkich i bolesnych. Gigantyczna „porodówka” wita setki tysięcy młodych gnu. Malutkie, śliskie i mokre nieporadnie stają tu na wątłych nóżkach, by po kilku godzinach już wędrować. Maleństwa szczelnie otaczane są przez dorosłe, które własnymi ciałami chronią je przed drapieżnikami. Rozróżniają bezbłędnie dźwięki niosące zagrożenie. Ignorują lądujące z gracją szybowców bociany z Polski. Właśnie tu, w kanionie, Mary Leakey znalazła szczątki praczłowieka sprzed 1,75 mln lat. Przez większą część roku kanion rozbrzmiewa stukotem młotków, szmerem pędzelków. Kolejne pokolenia archeologów walczą o swoje wielkie odkrycia. Starają się odtworzyć, jak w rajskiej dolinie wyglądało życie przodków człowieka i pierwszych ludzi, którzy właśnie stąd, z serca Afryki, powędrowali, by zaludnić najdalsze zakątki świata. Serengeti w języku maa znaczy tyle co „równina”. Trochę nudna. Ani jednego drzewa, tylko płowa trawa ciągnąca się po horyzont. Za sprawą wybuchu prehistorycznego wulkanu, który pokrył grubą warstwą pyłu całą krainę, do dziś korzenie drzew nie mogą przebić się przez twarde podłoże. Równina pełna ruchu, przemykających z trawy na trawę rajskich ptaszków, owadów skrzydełkami przecinających powietrze, wędrujących antylop, spod kopyt których unosi się kurz. Równina pełna dźwięków, szelestów, grania owadów, porykiwania zwierząt. Kiedy słońce gaśnie, melodia buszu nie milknie, ale zmienia tonację. Słychać krzyki nocnych ptaków, chichot hieny, wycie szakala, ryk lwa i jeszcze groźniejszy warkot lamparta. Kilimandżaro we mgle Wyglądała jak monstrualna babka wielkanocna. Z wierzchu polukrowana czapą śniegu spływającą strumieniami w dół. Była dokładnie tam, gdzie gdy kładłam się spać, widziałam tylko błękitną dal. W krystalicznie czystym powietrzu wszystko wydawało się idealnie ostre – nawoływania zwierząt w buszu, linia horyzontu, kształt. Słonie zrobiły nam grzeczność i choć one, w przeciwieństwie do dżipów, mogą wędrować, gdzie chcą, maszerowały drogą. Na tle gigantycznej góry wydawały się niemal filigranowe. Cała rodzina. Na przedzie stara samica – głowa rodu, za nią maluchy ledwo odrosłe od ziemi i te nieco starsze. Zaganiane do szyku groźnymi chrząkaniami starszych sióstr. W matriarchalnej słoniowej rodzinie panuje idealny porządek, a dobre wychowanie jest bezwzględnym wymogiem. Słonie wzrok mają nie najlepszy, za to słuch wyczulony bardziej niż człowiek. Niskie częstotliwości, które umykają naszym uszom, dla nich są czytelnym komunikatem. W końcu zniecierpliwione hałaśliwym dżipem umknęły w busz. Po chwili usłyszałam ryk. Może któryś z maluchów narozrabiał, a może wśród kolczastych akacji czaił się lew? Wędrujące w stronę Kilimandżaro słonie stawały się coraz mniejsze. Wiedziałam, że nim staną się niewidoczne i przekroczą tanzańską granicę, Kilimandżaro znów zniknie za chmurami. Wielka góra zdumiewała mnie za każdym razem, czy to w drodze z Namangi, czy na ulicach Aruszy. Nagle zjawiskowo wyłaniała się z chmur i równie nagle, jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki, rozpływała się. Anna Kwiatkowska
"Masaj to symbol i ikona rdzennej Afryki." Jak może pozostać sobą?
Przez setki lat Masajowie uznawani byli za najdzielniejszych wojowników Afryki. Teraz stają do najważniejszej walki w historii: o swoja tożsamość
Według Masajów na początku świata krowy potrafiły mówić ludzkim językiem. Dzięki temu nauczyły ludzi korzystać z dóbr, których im dostarczają. Do dziś dla afrykańskich wojowników zamieszkujących tereny Kenii i północnej Tanzanii krowy to całe życie. Zwierzęta te – z którymi przemierzają stepy – są dla nich nie tylko towarzyszami, ale i główną walutą. Z ich kości i skór wyrabiają narzędzia i ozdoby, odchody są składnikiem budulca masajskich domostw (manyatt), a do codziennego menu należy słynny napój osaraoi. Współcześnie charakterystyczny smak tej mieszanki bydlęcej krwi i mleka znają nie tylko wojownicy, ale też setki turystów, dla których pobyt w masajskiej wiosce należy do obowiązkowych punktów programu w trakcie afrykańskiego safari. – Masaj to symbol i ikona rdzennej Afryki. Dlatego większość przybywających do tej części kontynentu turystów pragnie go zobaczyć na żywo – mówi nam Fredrik Härenstam, autor fotoreportażu, który z bohaterami swoich zdjęć spędził trzy miesiące. – To napędza przemysł turystyczny, nic więc dziwnego, że władze inwestują w zachowanie rdzennych obyczajów. Ten komercyjny wymiar podtrzymywania tradycji rodzi jednak wśród samych mieszkańców liczne dylematy. Wielu zastanawia się: Jestem Masajem, czyli kim? – dodaje Härenstam. Do niedawna odpowiedź na to pytanie wydawała się oczywista, zwłaszcza że przedstawiciele tej grupy etnicznej długo się opierali zachodnim wpływom. Obecnie, kiedy w jednej ręce wojownik trzyma włócznię, a w drugiej telefon komórkowy, pojawia się pytanie: czy jest on kustoszem odwiecznej tradycji, czy sprzedawcą na tandetnym targowisku turystycznych atrakcji. – Duma z bycia Masajem coraz częściej przegrywa ze współczesnymi realiami. Masajska tożsamość jest wykorzystywana jako narzędzie do zarabiania pieniędzy. Wielu wojowników nie chce się z tym pogodzić, ale często alternatywą jest całkowita utrata dziedzictwa i rozpłynięcie się w kenijskiej lub tanzańskiej kulturze – opowiada Härenstam. Jego zdaniem Masajowie, których życie dokumentował, balansują na chwiejnej linie zawieszonej w cieniu wiecznej góry Kilimandżaro między tradycją a nowoczesnością. – Chcę do nich wrócić za 10 lat. Sam jestem ciekaw, kogo wtedy zastanę – zastanawia się fotograf. A na razie ze znaczną częścią z nich utrzymuje stały kontakt na... Facebooku. Witkoria Michalkiewicz, 2012
5 powodów, aby zostać zdobywcą Kilimandżaro
Wahasz się czy zorganizować trekking na najwyższą górę Afryki? Tanzania wydaje ci się tak odległa, że aż niedostępna? Przekonamy cię.
1. WIDOKI Kilimandżaro to najwyższa wolnostojąca góra na świecie. Widok z ośnieżonego wierzchołka, który wyrasta ponad sawanną, zapiera dech w piersiach. Tego nie zapomina się nigdy. Kultowego trekkingu też nie. 2. LUDZIE Tragarze, kucharze i przewodnicy. Pracę mają ciężką, ale uśmiech nie schodzi im z twarzy. 120 plemion z jedną wspólną cechą – nieprawdopodobnym optymizmem, który udziela się wszystkim. 3. AROMATY AFRYKI Imbirowa herbata, świeżo wypalona kawa lub zapach ognisk rozpalanych u podnóża Kilimandżaro, którego zbocza porośnięte są lasami deszczowymi – nie oddadzą tego nagrania i fotografie. 4. ODPOCZYNEK NA PLAŻACH Wyobraź sobie teraz relaks na otoczonych turkusem Oceanu Indyjskiego piaskach Zanzibaru, poprzedzony drogą na szczyt. Dzięki tej odrobinie luksusu smak zwycięstwa smakuje niepowtarzalnie. W kamiennych uliczkach Stone Town wyczuwa się atmosferę przygody. 5. TRIUMF ZDOBYWCY Moment, gdy na szczycie ogarniasz wzrokiem rozległą panoramę, dostrzegając na horyzoncie nowe cele. Mateusz Waligóra
Przedstawiamy nietypowe miejsca, w których zapomnimy o e-mailach, portalach społecznościowych i telefonach.
Urlop offline? Czasem wystarczy wyjechać w góry. Co robić, gdy chcemy odpocząć od sieci, ale zależy nam na wysokim standardzie? Otóż nawet wśród luksusowych ośrodków, znajdziemy takie, które z założenia nie zapewniają dostępu do sieci. Kempingi Serra Cafema w Nigerii, Wadi Rum w Jordanii czy Serengeti Safari w Tanzanii to według autorów aluxurytravelblog.com najlepsze ośrodki do "cyfrowego detoksu". W tych miejscach zapomnimy o e-mailach, portalach społecznościowych, telefonach i telewizorach. Zamiast nich na wyciągnięcie ręki będziemy mieli prawdziwą naturę, hipnotyzujące krajobrazy i czas na poleżenie w hamaku. W rankingu wymieniane są również Chamilandu Bush w Zambii, Uma Paro w Bhutanie i prywatna wyspa Petit St Vincent na Grenadynach w Ameryce Środkowej. Tu odetniemy się od świata.
Wysadzają ryby w powietrze wraz z rafą koralową. Połowy z dynamitem w Tanzanii
Rybacy w Tanzanii korzystają z materiałów wybuchowych do połowu ryb. Jest efektywna, ale prowadzi do niszczenia podwodnego życia, raf koralowych i zagraża wszystkim podwodnym gatunkom.
Wystarczy laska dynamitu w plastikowej butelce. Za pomocą takiej prowizorki rybacy zabijają setki ryb i zmieniają rafy koralowe w kupy gruzu w ciągu sekund. Na całym świecie używa się środków wybuchowych do połowu ryb. Chodzi o zmaksymalizowanie połowu. Tego typu praktyki stosuje się w Libanie, Malezji, na Filipinach, choć są także przypadki gdzie udało się to powstrzymać: Kenia i Mozambik. W Afryce właśnie w Tanzanii ta metoda wciąż jest bardzo popularna u rybaków. Jason Rubens, biolog morski z tanzańskiego oddziału WWF mówi, że skala takich połowów niestety jest obecnie większa niż kiedyś. Wylicza się, że dziennie dochodzi do 10 eksplozji od granicy z Kenią aż do Mozambiku. Reporterzy National Geographic, Sophie Tremblay oraz Willy Lowry, sfilmowali połowy z użyciem dynamitu i rozmawiali z rybakami. Na filmie widać jak wybuchy na wybrzeżu miasta Dar es Salaam wznoszą pod niebo ogromne ilości wody i wyrzucają martwe ryby na powierzchnię. Dlaczego rybacy to robią? Odpowiadają, że to najprostszy sposób na duży połów. Wykonanie bomby jest znacznie prostsze niż zakup sieci, stawianie pułapek i obsługa lin. Poza tym jest znacznie tańsze i dynamit po prostu łatwiej kupić. Niestety skutki tego są bardzo niebezpieczne. Rybacy celują w lokalną populację tuńczyka, ale przy takim połowie cierpią wszystkie inne żyjące w wodzie gatunki. Eksplozje niszczą bezcenne rafy koralowe, które są domem dla ryb, krabów i wielu innych gatunków, które regulują poziom dwutlenku węgla w oceanie. - To trójwymiarowa struktura, która zapewnia warunki do życia dla ryb, ich ikry, larw i młodych innych gatunków. To schronienie przed drapieżnikami - tłumaczy Rubens - stosowanie dynamitu. Ale dynamit będzie miał także wpływ na ekonomię. Jeśli ludzie zaczną bać się połowów i zaczną unikać wybrzeży Tanzanii ucierpi na tym branża turystyczna. Tekst: Jani Actman Ten tekst powstał w ramach projektu National Geographic’s Special Investigations Unit, który zajmuje się śledzeniem i zwalczaniem przestępstw przeciwko środowisku i dzikiej przyrodzie. Robi to dzięki wsparciu BAND Foundation oraz funduszu Woodtiger Zobacz film z połowu z użyciem dynamitu: View oEmbed on the source website Źródło: National Geographic News
Ekologiczne wakacje w raju? Tu realizuje się taki pomysł
U zachodnich wybrzeży Zanzibaru leży wyspa Chumbe otoczona rafą koralową i porośnięta naturalnym lasem. Można na niej spędzić jedne z najbardziej ekologicznych wakacji na świecie. Wszystko zostało tam tak pomyślane, by turyści wywierali jak najmniejszy wpływ na środowisko.
Malutka Chumbe o powierzchni ok. 20 ha łatwo mogłaby zostać zadeptana przez turystów. Dlatego obowiązują pewne limity – jednorazowo może na niej nocować tylko 14 gości. Czeka na nich siedem luksusowych bungalowów, zwanych ecobanda, zbudowanych z odnawialnych surowców, oraz obsługa, która składa się z mieszkańców wiosek rybackich na Zanzibarze. Spadziste dachy „łapią” wiatr, zapewniając przewiew we wnętrzach bungalowów. Drugim ich zadaniem jest zbieranie deszczówki (wysepka nie ma źródeł słodkiej wody), która ścieka do zbiorników o pojemności do 25 tys. litrów, znajdujących się pod każdym bungalowem. Do jej ogrzewania, a także do wytwarzania elektryczności służą baterie słoneczne umieszczone na dachu. Ekologiczne są też toalety – samokompostujące się i niewymagające spłukiwania, co jest ważne, gdy do dyspozycji ma się tylko deszczówkę. Turystów przyciąga na wysepkę przede wszystkim niezwykłej urody rafa koralowa. Chroni ją prywatny rezerwat przyrody (Chumbe Island Coral Park) utworzony kilkanaście lat temu przez Sibylle Riedmiller, pedagog pochodzenia niemieckiego zajmującą się nurkowaniem i żeglarstwem. Koralowe ogrody schodzące na głębokość ok. 16 metrów są prawdziwym podwodnym rajem. W otoczeniu korali madreporowych reprezentujących 200 gatunków (to aż 90 proc. przedstawicieli tego rzędu występujących we wschodniej Afryce) żyje 370 gatunków ryb. W rezerwacie obowiązuje zakaz połowów, niedozwolone jest także rzucanie kotwic i nurkowanie. Większa część przybrzeżnej rafy rozciąga się na głębokości 1–3 m, turystom do poznawania podwodnego świata w zupełności wystarczają więc maska i rurka. Wysepkę porastają naturalne lasy (także objęte ochroną), nad którymi góruje zabytkowa latarnia morska. Chumbe, leżąca na kanale oddzielającym Zanzibar od portu w Dar es Salaam na kontynencie, zawsze stanowiła strategiczne miejsce w nawigacji. Latarnia powstała w 1904 r. z rozkazu sułtana Zanzibaru. Do dziś działa w niej oświetlenie gazowe. To świetny punkt widokowy – po pokonaniu 131 stopni turyści mogą podziwiać wyspę w całej jej koralowej krasie. Z góry widać lasy namorzynowe, baobaby i palmy kokosowe regularnie odwiedzane przez kraby palmowe – największe na świecie lądowe stawonogi (rozpiętość odnóży sięga jednego metra). Najłatwiej obserwować je w nocy, w świetle latarek (ładowanych energią słoneczną!), co eliminuje zanieczyszczanie okolicy światłem. Wyspę odwiedzają nie tylko turyści. W centrum edukacyjnym mieszczącym się w dużym bungalowie regularnie odbywają się zajęcia, podczas których dzieci ze szkół na Zanzibarze poznają bogaty ekosystem rafy koralowej oraz konieczność jego ochrony. No to w drogę Najtaniej i najwygodniej można dolecieć liniami KLM z Warszawy i innych polskich miast przez Amsterdam, Nairobi na Zanzibar, cena w dwie strony ok. 3 800 zł. Poza sezonem (1 października – 14 grudnia 2008) cena 200 USD/os./noc, w sezonie 250 USD (10 czerwca – 30 września oraz druga połowa grudnia 2008). W cenę jest wliczone wszystko poza alkoholem: transport (ok. 45 min statkiem z Mbweni Ruins Hotel na Zanzibarze), wyprawy do lasu, sprzęt do nurkowania, wyżywienie; (www.chumbeisland.com).