Taniec może być skuteczniejszy niż leki przeciwdepresyjne? Badania pokazują zaskakujący wpływ na mózg
Ile z tańczących osób zdaje sobie sprawę, że robi coś dobrego nie tylko dla swojego ciała, lecz także dla mózgu? Ruch w rytm muzyki od dawna kojarzy się z przyjemnością i formą ekspresji, jednak coraz częściej mówi się o nim w kontekście zdrowia. Taniec wykorzystywany jest już m.in. w terapii osób z chorobą Parkinsona, ponieważ wspiera koordynację ruchową i pracę mózgu. Coraz więcej badań wskazuje również, że może on pomagać osobom zmagającym się z depresją.
Taniec od wieków pełnił w różnych kulturach funkcję znacznie szerszą niż tylko rozrywka. W wielu społecznościach był elementem rytuałów, sposobem budowania więzi, a także praktyką o znaczeniu terapeutycznym. Na długo przed tym, jak naukowcy zaczęli analizować fale mózgowe czy poziom neuroprzekaźników, ludzie intuicyjnie dostrzegali, że wspólny ruch i rytm mogą wpływać na samopoczucie i stan psychiczny. Współczesne badania zaczynają potwierdzać te obserwacje. Metaanaliza z 2024 roku opublikowana w czasopiśmie „The BMJ”, obejmująca 218 badań klinicznych, wykazała, że taniec może łagodzić objawy depresji skuteczniej niż spacery, joga, trening siłowy, a nawet standardowe leki przeciwdepresyjne. Jak to możliwe? Dlaczego taniec wpływa na mózg? Naukowcy wyjaśniają jego działanie Choć taniec towarzyszy ludziom od tysięcy lat, jego wpływ na funkcjonowanie mózgu naukowcy zaczęli badać stosunkowo niedawno. Dopiero w ostatnich latach zwrócono większą uwagę na złożoną koordynację procesów poznawczych i ruchowych, jakiej wymaga poruszanie się w rytm muzyki. Neurobiolodzy wskazują, że połączenie muzyki i ruchu działa na mózg szczególnie intensywnie. W artykule opublikowanym w 2008 roku w „Scientific American” badacz z Uniwersytetu Columbia określił to zjawisko mianem „podwójnej przyjemności”. Muzyka pobudza bowiem ośrodki nagrody w mózgu, podczas gdy sam taniec aktywuje jednocześnie układy sensoryczne i motoryczne odpowiedzialne za ruch oraz koordynację ciała. Zdaniem specjalistów nasz mózg jest naturalnie wrażliwy na rytm, dlatego taniec angażuje niemal cały układ nerwowy. W trakcie takiej aktywności dochodzi do szeregu reakcji neurochemicznych – oczekiwanie na melodię może wywoływać wyrzut dopaminy, ruch fizyczny zwiększa poziom endorfin, a wspólne tańczenie sprzyja uwalnianiu oksytocyny. To właśnie ta kombinacja substancji odpowiada za poprawę nastroju, redukcję stresu i wzmacnianie więzi społecznych. Jak podkreśla Julia F. Christensen, neurobiolog z Instytutu Estetyki Empirycznej Maxa Plancka i autorka książki „Dancing is the Best Medicine”, taniec różni się od innych form aktywności fizycznej także tym, że zawiera silny element ekspresji emocjonalnej. – W terapii tańcem i ruchem rzeczywista redukcja objawów lęku i depresji jest powiązana z ekspresyjnym aspektem tańca. Wykorzystujesz coś, co czyni cię sobą, lub trudne dla ciebie uczucia, i przekazujesz to wszystko z siebie, wyrażając to gestami rąk podczas tańca – wyjaśnia badaczka. Co więcej, naukowcy zauważyli zjawisko tzw. synchronizacji międzymózgowej, obserwowane w badaniach EEG nad ruchem grupowym. Polega ono na tym, że aktywność mózgów osób tańczących razem zaczyna się do siebie upodabniać, co może sprzyjać poczuciu wspólnoty, zaufaniu oraz silniejszym relacjom społecznym. Jak taniec pomaga w depresji? Ruch, emocje i więzi społeczne Coraz więcej badań wskazuje, że taniec może oddziaływać na psychikę w sposób, którego nie zapewniają inne formy aktywności fizycznej. Ruch w rytm muzyki angażuje jednocześnie procesy emocjonalne, poznawcze i sensoryczne. Jak podkreśla neurobiolog Julia F. Christensen, ludzki mózg potrzebuje obecności innych osób, aby utrzymać równowagę psychiczną i fizyczną. – Z przyczyn ewolucyjnych nasz mózg przejdzie w tryb przetrwania, jeśli będzie sam – wyjaśnia badaczka. Wspólny taniec może więc przeciwdziałać poczuciu izolacji, które często towarzyszy depresji. Istotną rolę odgrywa także możliwość wyrażania emocji bez konieczności ich werbalizowania. W przeciwieństwie do tradycyjnej terapii rozmową taniec pozwala „przepracować” trudne uczucia poprzez ruch, gest i rytm. – Taniec zachęca ludzi do wyrażania czegoś bez konieczności ubierania tego w słowa – zauważa Christensen. Wspólne poruszanie się w rytmie muzyki może ponadto wzmacniać więzi społeczne. Badacze opisują zjawisko tzw. współreprezentacji, czyli sytuacji, w której synchroniczny ruch powoduje częściowe nakładanie się procesów poznawczych u różnych osób. W praktyce sprzyja to budowaniu zaufania, empatii i poczucia wspólnoty. Historycy kultury wskazują, że podobną funkcję pełniły w latach 80. XX wieku sceny muzyki house i techno w Detroit, gdzie artyści tacy jak Juan Atkins tworzyli przestrzenie spotkań dla młodych ludzi w trudnym okresie społecznych napięć. Parkiety klubowe stawały się miejscem radości i solidarności, a wspólne tańczenie pomagało budować poczucie wspólnoty. Dziś podobne mechanizmy inspirują nowe podejścia terapeutyczne, w których zajęcia oparte na ruchu i muzyce wykorzystywane są jako uzupełnienie leczenia osób zmagających się z depresją czy społeczną izolacją. Co istotne, najlepsze rezultaty obserwuje się tam, gdzie taniec odbywa się w środowisku sprzyjającym kreatywności i wspólnemu przeżywaniu muzyki – od zajęć salsy po przestrzenie klubowe, które dla wielu uczestników stają się miejscem integracji i odzyskiwania poczucia sprawczości. Źródła: National Geographic, Harvard Medical School Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Najdziwniejszą epidemią we Francji nie była dżuma. Ofiary tańczyły do śmierci
Najdziwniejsza epidemia w historii Francji nie była dżumą. Zaczęła się od jednej kobiety, a skończyła na setkach osób tańczących aż do śmierci. Co naprawdę wydarzyło się w Strasburgu?
Spis treści: Frau Troffea i początek tanecznej gorączki Zatrucie sporyszem czy zbiorowa histeria? Miasto na skraju wyczerpania: co pchnęło ludzi do tańca? Co naprawdę oznaczałten taniec? Czarna Śmierć słusznie pozostaje na pierwszym planie wśród historycznych plag. Istniało jednak dziwniejsze schorzenie, które przetoczyło się przez średniowieczną i renesansową Europę: zaraza taneczna, znana też jako choreomania. Polegała na tym, że duże grupy ludzi tańczyły przez długie godziny w sposób gwałtowny i nieskoordynowany. Nie byli w stanie zapanować nad ciałem ani przestać się poruszać. Upadali z wyczerpania. Niektórzy umierali. Grupy rosły do setek osób, jakby „zarażenie” przenosiło się z człowieka na człowieka. Takie przypadki odnotowywano na świecie od VII do XIX wieku. W Europie szczyt zjawiska przypadł na wieki XIV–XVII. – Spektakularność choreomanii trudno dziś pojąć – mówi Kathryn Dickason, mediewistka zajmująca się tańcem, autorka wielu tekstów o tym zjawisku. – Duchownych wtedy, a współczesnych czytelników dziś, zdumiewa przede wszystkim skala. To, że dotykało tak wielu ludzi, jakby było zaraźliwe. Sama zbiorowość czyniła z tego widowisko. Najbardziej znany przypadek to ten, który ogarnął Strasburg w Alzacji, w granicach Świętego Cesarstwa Rzymskiego (dzisiejsza Francja), w połowie XVI wieku. O tym wydarzeniu wiemy najwięcej, bo zachowało się kilka relacji. Oto historia tego niepokojącego fenomenu i główne teorie wyjaśniające, dlaczego pewne europejskie miasto tańczyło, aż ludzie umierali. Frau Troffea i początek tanecznej gorączki 14 lipca 1518 roku w Strasburgu, na wąskiej brukowanej uliczce przed swoim murem pruskim domem, Frau Troffea nagle dostała spazmatycznych, konwulsyjnych ruchów. Tańczyła bez kontroli przez cały dzień, aż upadła. Jej mąż błagał, by przestała. Następnego dnia Troffea znów tańczyła. Stopy miała spuchnięte i zakrwawione. Pod koniec tygodnia dołączyło do niej ponad 30 osób. W ciągu miesiąca tłum urósł do około 400 osób. Część relacji podaje, że każdego dnia kilku tancerzy umierało na zawał, z wyczerpania lub z głodu. We wrześniu 1518 roku rada miejska przewiozła chorych do sanktuarium św. Wita, by uzyskali boskie uzdrowienie. Podobno zostali wyleczeni. Wydarzenie było sensacją już w swoich czasach. Powstało sześć kronikarskich opisów, pojawiły się też dzieła sztuki, m.in. ryciny. Później niderlandzki mistrz Pieter Brueghel Młodszy przedstawił manię taneczną na obrazie „Tancerze św. Jana w Molenbeeck” z 1592 roku. Najciekawsze w przypadku Strasburga są żywe detale, które czyta się jak pełen napięcia horror. – Tych szczegółów jest mnóstwo. Znamy imiona, wiemy, że mąż bohaterki nie był dotknięty – mówi Dickason. – Widzimy, jak inni dołączają i tańczą z nią, krwawiące stopy. To bardzo dramatyczne. A jednak mimo tej obfitości danych wciąż nie wiemy, dlaczego to się stało. Zatrucie sporyszem czy zbiorowa histeria? W Strasburgu i w innych miejscach zjawisko zwykle tłumaczono w sposób nadprzyrodzony. W ówczesnym, głęboko religijnym i przesądnym świecie miała to być kara świętych za zbezczeszczenie ich świąt przez pogańskie wpływy, opętanie demoniczne albo boska kara za grzechy. – Leczenie ciągłego tańca należało wyłącznie do Kościoła – wyjaśnia Lynneth Miller Renberg, prof. historii na Anderson University. Współcześni badacze przedstawili wiele teorii. Żadna nie jest ostateczna. Czy winny był grzyb zatruwający zboża? A może były to epidemie zapalenia mózgu, padaczki lub tyfusu? Te choroby potrafią powodować przejściowe, chaotyczne ruchy. Nie wyjaśniają jednak przymusu długotrwałego „tańca”. W latach 50. XX wieku szwedzki farmakolog Eugene Louis Backman wysunął hipotezę, że winny był sporysz – psychotropowy grzyb, który miał zatruć miejscowe zboże. Uznał, że seria powodzi w regionie sprzyjała wilgoci, a więc zakażeniu ziaren. – Sporysz w życie wywołuje halucynacje, pobudzenie, intensywniejszą percepcję barw i zwiększoną podatność na bodźce zewnętrzne, w tym rytm, który może inicjować taniec – tłumaczy Dickason. Problem w tym, że żyto nie było podstawą diety w każdym miejscu, gdzie odnotowano choreomanię. – Teoria sporyszu jest więc niepełna – wskazuje John Waller, historyk medycyny z Michigan State University. Dodatkowo nie ma relacji o czernieniu kończyn i gangrenie, typowych dla zatrucia sporyszem. Miasto na skraju wyczerpania: co pchnęło ludzi do tańca? Najbardziej obiecującą hipotezą pozostaje ta z lat 80.: zbiorowa histeria. Dickason uważa, że takie zbiorowe stany rodziły się w czasie wielkich wstrząsów społecznych. Renberg dodaje, że istotną rolę odgrywały też zrytualizowane praktyki religijne. – Zaraza taneczna z 1518 roku była jednym z serii nieszczęść, jakie spadły na mieszkańców Strasburga na początku XVI wieku – wyjaśnia Renberg. Wystąpiły powodzie i skrajne temperatury. Wracała dżuma. Na niebie pojawiały się „niezwykłe znaki”, jak kometa z 1492 roku, które budziły apokaliptyczne nastroje i niepokoje społeczne. W latach poprzedzających 1518 rok panował trzyletni głód. Dochodziło do chłopskich buntów i wielu zgonów z niedożywienia. Taniec rozpoczął się w połowie lipca, podczas wyjątkowo upalnego lata. – To czas wielkich zmian: wzrostu znaczenia mieszczaństwa, buntów chłopskich, klęsk głodu, powodzi, rozwoju nauki, prześladowań za czary, dżumy – mówi Dickason. Postrzega choreomanię jako zbiorową żałobę i sposób oswajania chaosu. – Ludzkie ciało nosi ból i traumę wstrząsów. Jeśli ich nie przepracujemy, osadzają się w ścięgnach i znajdują ujście na zewnątrz. Dickason zwraca uwagę, że w późniejszych przypadkach – także w 1518 roku – ważne były kwestie płci i klasy społecznej. Polowania na czarownice uderzały głównie w chłopki. Nieprzypadkowo to kobiety częściej pojawiają się w relacjach jako ofiary choreomanii. Co naprawdę oznaczał ten taniec? Epizody choreomanii fascynują, bo są jednocześnie swojskie i obce. Możemy jednak coś przeoczyć, jeśli badamy je wyłącznie przez pryzmat współczesnej nauki. Renberg ostrzega przed fiksacją na przyczynowości. – Tak skupiamy się na tym, jak doszło do choreomanii, że ignorujemy ciekawsze pytanie: co te manie znaczyły w swoim czasie? – mówi Renberg. – Dlaczego autorzy źródeł podkreślali akurat to, co podkreślali? Co to mówi o ich postrzeganiu świata i o tym, co uważali za ważne? Takie pytania pozwalają wyjść poza traktowanie zjawiska jako dziwactwa. Uczą widzieć je z empatią i zrozumieniem. – Ludzie żyjący wtedy mieli inne wierzenia, praktyki kulturowe, założenia i światopoglądy niż my – dodaje Dickason. – Jeśli ktoś podchodzi do choreomanii wyłącznie diagnostycznie, traci z oczu istotne wpływy kulturowe. Trzeba osadzić tancerzy w realiach religijnych i kulturowych. Bez tego to się po prostu nie składa. Jak podsumowuje Renberg, choreomania to zjawisko „uwięzione między średniowiecznymi i nowożytnymi ideologiami” i traktowane zgodnie z dwiema bardzo różnymi siatkami pojęć. Źródło: National Geographic
„Poloneza czas zacząć!”. Jak taniec szlachty stał się tradycją studniówek
Taniec polonez to nie tylko element studniówek, ale przede wszystkim ważny symbol polskiej kultury. Przybliżamy jego historię, kroki oraz rolę w tradycji narodowej – od tańca ludowego po reprezentacyjny rytuał otwierający wydarzenia najwyższej rangi.
Spis treści: Polonez na dworach szlacheckich Charakterystyka muzyczna i rytmiczna poloneza Jak się tańczy poloneza? Strój i etykieta w tańcu Polonez w kulturze współczesnej Taniec polonez wywodzi się bezpośrednio z innego ludowego tańca zwanego „chodzonym” lub „wolnym”. Cieszył się on popularnością na terenach dawnej Rzeczypospolitej już w XVI wieku. W odróżnieniu od skocznych tańców wiejskich, był to taniec dostojny, procesyjny, o ceremonialnym charakterze. Wykonywano go przy okazji uroczystości i świąt. Według badacza prof. Tadeusza Żmudzińskiego, polonez kształtował się jako forma rytuału społecznego, wyrażającego hierarchię, porządek i szacunek w przestrzeni dworskiej i obywatelskiej. Polonez na dworach szlacheckich W XVII i XVIII wieku polonez stał się integralnym elementem dworskiej etykiety. Wtedy zaczął być znany jako „taniec polski” (fr. „polonaise”, niem. „Polonäse”). W tamtym czasie tańczono go głównie na rozpoczęcie balów i przyjęć. Dzięki swojemu ceremonialnemu charakterowi, podkreślającemu godność i dostojność uczestników, doskonale odzwierciedlał ideały sarmackiej szlachty. Już wtedy polonez nie był jedynie tańcem. Była to też forma autoprezentacji i komunikatu kulturowego. W okresie rozbiorów taniec polonez zyskał nowe znaczenia – symboliczne i patriotyczne. Kompozycje Fryderyka Chopina, w tym m.in. „Polonez As-dur op. 53”, nadawały mu charakter narodowy i emocjonalny. Utwór ten, pozbawiony słów, ale pełen symboliki, stał się wyrazem tożsamości narodowej i aspiracji wolnościowych. W XX wieku przetrwał w przestrzeni publicznej jako część edukacji, tradycji weselnych i studniówkowych. Tak podtrzymał swoje pierwotne znaczenie jako „taniec wspólnoty”. Charakterystyka muzyczna i rytmiczna poloneza Polonez wykonywany jest w metrum 3/4, z akcentem na pierwszą miarę. Tempo jest umiarkowane – zazwyczaj w granicach 60–72 taktów na minutę. To sprzyja jego ceremonialnemu charakterowi. Równomierność rytmu zapewnia płynność przemieszczania się par w przestrzeni. Charakterystyczny rytm poloneza to: ćwierćnuta – dwie ósemki – dwie ćwierćnuty, co przekłada się na taneczne: „raz-dwa i – trzy”. Ten rytm przypomina krok marszowy, jednak jest wykonywany z większą gracją. W zapisie muzycznym często występują również elementy synkopy oraz punktowane rytmy, które dodają muzyce poloneza szlachetnego charakteru. Kompozytorzy polscy od wieków wzbogacali repertuar polonezowy. Do najważniejszych należy Michał Kleofas Ogiński („Pożegnanie Ojczyzny”), Fryderyk Chopin (m.in. „Polonez wojskowy”) oraz Henryk Wieniawski i Karol Kurpiński. Współczesne aranżacje, jak polonez z filmu „Pan Tadeusz” Wojciecha Kilara, doskonale pokazują, jak silnie taniec ten nadal oddziałuje na wyobraźnię kulturową. Jak się tańczy poloneza? Krok podstawowy wykonuje się z lekko uniesioną głową, wyprostowaną sylwetką, w tempie trójdzielnym: pierwszy krok dłuższy, następnie dwa krótsze. Partnerzy poruszają się obok siebie, zachowując rytmiczną synchronizację. Długość kroku i amplituda ruchów zależą od przestrzeni i kontekstu uroczystości. Do najczęściej wykonywanych figur w polonezie należą: serpentyna, koło, mijanka, ukłon, obroty, skrzyżowania. Ich dobór zależy od poziomu zaawansowania tancerzy oraz charakteru uroczystości. Figury te mają swoje źródła w tradycjach szlacheckich, gdzie pełniły funkcję integracyjną i ceremonialną. Współczesne układy studniówkowe bazują na krokach podstawowych i klasycznych figurach, ale często wzbogacane są o elementy choreografii nowoczesnej. Nauczyciele i instruktorzy tańca dbają o dostosowanie układu do możliwości uczniów, jednocześnie podkreślając wymiar symboliczny wydarzenia – wejście w dorosłość i egzaminy maturalne. Strój i etykieta w tańcu Mężczyźni w tradycji historycznej nosili kontusze, żupany i pasy słuckie, natomiast kobiety zakładały bogato zdobione suknie inspirowane modą dworską. Obecnie preferuje się stroje formalne – garnitury lub fraki dla mężczyzn, długie suknie dla kobiet. W niektórych szkołach zachowuje się tradycyjny styl, prezentując układ w strojach ludowych. Polonez wymaga znajomości etykiety tanecznej. Pary poruszają się z godnością, z zachowaniem symetrii i rytmu. Niedopuszczalne są hałaśliwe gesty czy zbyt swobodne ruchy. Obowiązuje ceremonialna powaga i synchronizacja, odzwierciedlające kolektywny charakter tańca. Polonez w kulturze współczesnej Dziś taniec polonez pełni rolę symbolicznego rytuału wprowadzenia młodzieży w dorosłość. W szkołach przygotowania do tego tańca zaczynają się wiele tygodni przed studniówką. Polonez tańczony na balu maturalnym stanowi też element integracji między uczniami, nauczycielami i rodzicami. Polonez pojawia się też w filmach, widowiskach telewizyjnych i reklamach jako nośnik polskości i tradycji. „Pan Tadeusz” Andrzeja Wajdy to jeden z najważniejszych przykładów. Scena tańca otwierająca film zyskała status kultowej i jest często przywoływana w edukacji oraz mediach jako wzorcowy przykład poloneza w kulturze audiowizualnej. Źródło: National Geographic Polska
Kultura latino podbiła świat. Mało kto zna prawdziwe historie tych melodii
Liczby mówią same za siebie: kultura krajów hiszpańskojęzycznych cieszy się rosnącą popularnością zarówno w muzyce, jak i na małym oraz dużym ekranie. To artyści z Ameryki Południowej biją rekordy i wyznaczają trendy. Na czym polega fenomen kultury latino? Jak powstały melodie nucone dziś przez cały świat? Na te pytania odpowiada Natalia Nykiel, gościni najnowszego odcinka Podcastu National Geographic Polska.
Spis treści: O czym naprawdę mówią piosenki latino? Natalia Nykiel w Podcaście National Geographic Polska Ameryka Południowa często jest nazywana najbardziej kolorowym kontynentem świata. Mimo że niemal w każdym kraju mówi się tam w języku hiszpańskim, poszczególne narodowości różnią się od siebie temperamentem czy relacjami ze Stanami Zjednoczonymi – a te mocno wpływają na kulturę i politykę danego państwa. O czym naprawdę mówią piosenki latino? Kraje latynoamerykańskie słusznie kojarzą nam się z tańcem i muzyką. To w Argentynie narodziło się tango, a w Portoryko reggaeton. W ostatnich latach muzycy między innymi z Kolumbii sprzedają najwięcej płyt i najszybciej wyprzedają trasy koncertowe. Nie jest to jednak pierwszy raz, kiedy świat zachwycił się kulturą latino. Na początku lat dwutysięcznych listy przebojów szturmem podbijali między innymi Ricky Martin czy Shakira. Branża nie była wtedy jeszcze jednak gotowa na artystów śpiewających wyłącznie po hiszpańsku. Zarówno Ricky, jak i Shakira (podobnie jak Jennifer i Lopez czy Enrique Iglesias) nagrywali głównie w języku angielskim. Wpływ latynosów na kulturę popularną sięga jednak jeszcze dalej. Znane na całym świecie melodie z piosenek „Guantanamera” czy„La Cucaracha” wbrew pozorom nie są „o niczym”. „Guantanamera” to patriotyczna kubańska piosenka, za której tekst odpowiada wybitny poeta – José Martí. Pochodzenie „La Cucarachy” jest jeszcze starsze. Natalia Nykiel w Podcaście National Geographic Polska W najnowszym odcinku Podcastu National Geographic Polska Natalia Nykiel – wokalistka, pasjonatka kultury latino i absolwentka studiów kulturoznawczych Ameryki Łacińskiej – wyjaśnia historie znanych latynoskich melodii. Gwiazda tłumaczy też, dlaczego największe sukcesy święcą obecnie muzycy z Kolumbii i Portoryko. O czym śpiewają? Ich teksty potrafią być bardzo różne: od seksualizowania płci przeciwnej po poruszanie ważnych kwestii społecznych. Muzyka latino różni się jednak nie tylko poruszaną tematyką, ale też oczywiście rytmami. Pod tym względem Brazylia jest nieco samotną wyspą. Nie króluje tam bowiem powszechny w Ameryce Południowej reggaeton, a... funk carioca. Przy tych brzmieniach taniec przybiera jeszcze bardziej zmysłowe formy. Dlaczego kultura krajów hiszpańskojęzycznych cieszy się tak dużą popularnością? Czy tak już zostanie? Jak tańczy się w Brazylii? Czy bycie macho to rzeczywiście powód do dumy? Który hiszpańskojęzyczny artysta przez trzy lata z rzędu był absolutnym numerem 1 na świecie? Czego Polacy nie wiedzą o Kolumbii? Na te inne pytania odpowiada Natalia Nykiel. Po wysłuchaniu tej rozmowy zapragniesz nauczyć się języka hiszpańskiego i pójść na lekcje tańca. Oczywiście latynoamerykańskiego. Podcast National Geographic Polska obejrzysz w playerze na górze strony oraz na YouTube. Posłuchasz – na Spotify. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Starania zakończone sukcesem. Kolejny polski wpis na listę UNESCO stał się faktem
Polonez został wpisany na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. To jeden z najstarszych polskich tańców narodowych.
W tym artykule: Polonez na liście UNESCO Lista Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO Ile obiektów UNESCO znajduje się w Polsce? Międzyrządowy Komitet ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego pozytywnie rozpatrzył wniosek Polski o wpisanie poloneza na listę UNESCO. Decyzję ogłoszono podczas odbywającej się w Kasane w Botswanie 18. sesji komitetu. To już szósty polski wpis, który uwzględniono w tym prestiżowym zestawieniu. Polonez na liście UNESCO To już oficjalne. Polonez trafił na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. Międzyrządowy Komitet ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego ogłosił pozytywną dla Polski decyzję raptem dwa lata po tym, jak rozpoczęto prace nad wnioskiem zgłoszeniowym. I raptem rok po tym, jak złożono go do Sekretariatu Konwencji. – Wpis poloneza na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO to wielki dzień dla polskiej kultury i tradycji – nasz narodowy sukces. Polonez to kod genetyczny, kod kulturowy naszego narodu – jeden z najstarszych polskich tańców narodowych, który funkcjonuje do dzisiaj. Nie ma balu studniówkowego, który nie rozpoczyna się od poloneza. Jest to taniec znany każdemu Polakowi, a teraz usłyszy o nim cały świat – zaznacza Dominika Chorosińska, minister kultury i dziedzictwa narodowego. I dodaje: – Gratuluję i dziękuję wszystkim, którzy przyczynili się do szczęśliwego finału tej procedury i wpisania poloneza na listę UNESCO. Polonez to jeden z pięciu tradycyjnych tańców polskich. Początki „chodzonego”, bo tak brzmi staropolska nazwa poloneza, sięgają XVI wieku. Na przestrzeni lat stał się ważnym elementem dworskich uroczystości oraz obchodów zarówno o charakterze lokalnym, jak i narodowym. Dziś ta tradycja jest wciąż żywo kultywowana, szczególnie przez zespoły ludowe, ale i uczniów przygotowujących się do egzaminu dojrzałości. Obecnie polonez tradycyjnie otwiera bale maturalne. Co ciekawe, polonez robi furorę także poza granicami kraju. W 2016 r. przebywający na turnee po Japonii polski Zespół Pieśni i Tańca SGH nauczył japońskich artystów naszego narodowego tańca. Efekt był piorunujący. Lista Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO W rozumieniu Konwencji UNESCO z 2003 roku, dziedzictwo niematerialne to „zwyczaje, przekaz ustny, wiedza i umiejętności oraz związane z nimi przedmioty i przestrzeń kulturowa, które są uznane za część własnego dziedzictwa przez daną wspólnotę, grupę lub jednostki”. Polonez jest szóstym polskim wpisem na Liście Reprezentatywnej Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. W poprzednich latach wyróżnione zostały: szopkarstwo krakowskie (2018) kultura bartnicza (2020) sokolnictwo (2021) tradycja dywanów kwiatowych na procesje Bożego Ciała (2021) flisactwo (2022) Odwiedzamy Tartu – Europejską Stolicę Kultury 2024 Do Tartu trafiam zachęcony przyznaniem miastu tytułu Europejskiej Stolicy Kultury 2024. Obok austriackiego Bad Ischl i norweskiego Bodø to właśnie w tym niewielkim estońskim mieście ma bić ... Ile obiektów UNESCO znajduje się w Polsce? Aktualnie na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO znajdziemy 17 obiektów z Polski. Pierwszy z nich, Stare Miasto w Krakowie, wpisane zostało w 1978 roku. Z kolei ostatni, czyli lasy bukowe położone na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego, wyróżniono w 2021 r. Pełen wykaz do sprawdzenia poniżej. Stare Miasto w Krakowie Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni Auschwitz-Birkenau – niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady Puszcza Białowieska Stare Miasto w Warszawie Stare Miasto w Zamościu Średniowieczny zespół miejski Torunia Zamek Krzyżacki w Malborku Kalwaria Zebrzydowska – manierystyczny zespół architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy Drewniane kościoły południowej Małopolski – Binarowa, Blizne, Dębno, Haczów, Lipnica Murowana, Sękowa Park Mużakowski Hala Stulecia we Wrocławiu Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach oraz system gospodarowania wodami podziemnymi Krzemionkowski region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego Lasy bukowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym Źródło: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, unesco.pl Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Obejrzyj balet przeniesiony z wielkich scen na kubańskie ulice. Efekt? Zachwycający! [GALERIA]
Z wdziękiem zestawił majestatyczny taniec z miejską pospolitością. Wspaniałe widowisko.
Omar Robles, nowojorski fotograf, od dawna marzył o podróży na Kubę. W spełnieniu marzenia pomogła mu Fundacja Bessie, która doceniła jego twórczość. Zresztą nie tylko ona - na Instagramie Roblesa obserwuje ponad 135 tys. osób! Nic dziwnego, jego ostatni projekt jest po prostu mistrzowski. Omar zestawił majestatyczny taniec z miejską pospolitością. Fotografował należących do światowej czołówki, najlepszych kubańskich tancerzy baletowych. W zastygłym ruchu, zatrzymał czas i emocje. Przy czym nie chodziło tylko o efekt artystyczny. Jak mówi Omar w rozmowie z Mashable – był ogromnie poruszony spotkaniem z Kubańczykami. Chociaż poziom biedy jest tu naprawdę wysoki, mieszkańcy wyspy nie dają po sobie poznać codziennych trosk. Przyznacie, że kubańskie ulice sprawdzają się w roli scenografii wyjątkowo dobrze! Więcej: Omar Robles, Instagram
Taniec może leczyć depresję. Są dowody, że dosłownie wzmacnia mózg
Jako dzieci jesteśmy w ciągłym ruchu, jako nastolatki i młodzi dorośli spędzamy weekendowe wieczory na parkiecie, a potem często przestajemy. Bo brakuje czasu, bo zmęczenie, bo [miejsce na twoją wymówkę]... Okazuje się, że to bardzo duży błąd – badania pokazują, że taniec to doskonałe lekarstwo dla mózgu.
Badania pokazują, że taniec angażuje rozległe obszary kory mózgowej oraz kilka głębokich struktur mózgowych. Ostatni opisowy przegląd systematyczny tej terapii obejmował osiem badań, z których wszystkie wykazały zmiany w strukturze mózgu po zastosowaniu tanecznej terapii. Pozytywne zmiany obejmowały obszary odpowiedzialne za pamięć, kontrolę ruchu i komunikację między dwiema półkulami. Terapia tańcem wykorzystuje ruch do wzmocnienia integracji ciała i umysłu i zmniejszenia niepożądanych objawów w przypadku niektórych schorzeń psychicznych. W przeciwieństwie do terapii werbalnych, terapeuci tańcem starają się nawiązać porozumienie z pacjentem na poziomie intuicyjnym, co sprawia, że ciało w ruchu jest jednocześnie nośnikiem terapeutycznych treści, jak i ich bezpośrednim odbiorcą. Podobnie jak w przypadku bardziej tradycyjnych form psychoterapii, ta forma leczenia może być stosowana na wiele różnych sposobów – może łączyć taniec z rozmową, może odbywać się przy muzyce lub w zupełnej ciszy. Niektórzy terapeuci tańczą ze swoimi pacjentami, inni za to wolą ich obserwować i w ten sposób odczytywać to, co ma do przekazania ich mózg. Nie ma złotego środka – jeśli terapia wiąże się z tańcem, wszystkie metody są skuteczne. Jedno z najbardziej przekonujących badań wspierających tę ideę zidentyfikowało i zbadało unikalne zestawy elementów ruchowych, które mogą wywoływać uczucie szczęścia, smutku, strachu lub gniewu. Eksploracja nowych ruchów może wywołać u pacjentów nowe uczucia i emocje, jak również ułatwić dostrzeżenie większego wachlarza możliwości w trudnych sytuacjach. Niektóre nowe lub stare wzorce ruchowe mogą przywołać stłumiony materiał emocjonalny i pomóc osobom zmagającym się z problemami psychicznymi w lepszym zrozumieniu siebie i swojego otoczenia. Skojarzenia pomiędzy emocjami i poszczególnymi sekwencjami ruchowymi były w przeszłości wykorzystywane do diagnozy lub rozpoznawania emocji, jednak współczesna nauka idzie dalej, szukając nowszych ruchowych recept na poprawę stanu psychicznego. Katarzyna Mazur
Przetańczyć świat dookoła. O tanecznych podróżach
Moje serce wybija ten rytm. Taniec wyznacza moje życie. Daje mi miękkość ruchów i stanowczość.
Tak tancerze mówią o swoim powołaniu, niezależnie od tego, który rodzaj i styl tańca wybrali: czy zdecydowali się na gorącą sambę, rozkołysana salsę, dialog w tango, kobiecy taniec brzucha czy pełen znaczących gestów klasyczny taniec indyjski. Czasem pasja wymaga poświęceń, ale daje wiele radości. Zaznać jej może każdy. Wiedzę najlepiej zdobywać u samego źródła. Opisujemy, jak się uczyć tańca od najlepszych, w krajach, z których on pochodzi. Taniec może też stać się pretekstem do zwiedzania świata. Samba - święto życia W Brazylii niezależnie od pory roku życie kręci się wokół samby. Warto przekonać się o tym samemu, wziąć kilka lekcji i ruszyć w tany. Mój ojciec jest Brazylijczykiem. Podobnie jak inne dzieci, pierwsze kroki w sambie stawiałam, gdy uczyłam się chodzić – wspomina Marta Goncalves, instruktorka samby w szkole SalsaLibre. Sambą Brazylijczycy cieszą się wspólnie. Rdzenną samba de roda tańczy się w kole. Wszyscy stoją, klaszczą, śpiewają, a pary kolejno wchodzą do środka. Tradycję tę do Brazylii przywieźli afrykańscy niewolnicy. W Bahia kultywowali taniec semba, w którym mężczyzna wyciągał kobietę na środek koła i tańczył, dotykając swoim pępkiem jej pępka. Później semba zmieszała się z tańcami indiańskimi i portugalskimi. Gdy po zniesieniu niewolnictwa trafiła do Rio de Janeiro, przeszła transformację. Niby ten sam rytm, podobny krok, ale zupełnie inny charakter tańca. Teraz samba w Rio jest elegancka, a w Bahia – bardziej pierwotna, ale ruchy tego tańca są zawsze naturalne, miękkie i radosne. Szkoły samby W Rio jest mnóstwo szkół tańca, warto pójść do kilku, żeby znaleźć coś dla siebie. Najbardziej poważana szkoła to Carlinhos de JeSus. Nazwisko jej założyciela znają wszyscy. Stawka za prywatne zajęcia wynosi ok. 100 zł za godzinę. Warto wziąć lekcje u różnych nauczycieli i spróbować różnych odmian samby. Już po 2–3 godzinach trzeba pójść na imprezę do Lapa, dzielnicy klubów, kierując się zasadą, że podczas zabawy nauka idzie najszybciej. Wstęp 15–20 zł. Za darmo można poćwiczyć, gdy zaczynają się imprezy na świeżym powietrzu. Wtedy też jest okazja, by przyjrzeć się występom gwiazd samby. Im dalej na północ Brazylii, tym taniej. W Salvadorze prywatna lekcja kosztuje ok. 30 zł. Najbardziej renomowana jest Szkoła Baletu Folklorystycznego Bahia (ale ceny jak w Rio), poleca się też Centrum Kultury Afrobrazylijskiej. Zaś w Olindzie na placu w centrum miasta od listopada do marca grane są koncerty i przedstawienia. W Brazylii na ulicach najwięcej się tańczy w grudniu lub styczniu. Ceny tu są porównywalne do polskich. O nocleg jest łatwo, lecz w karnawale lepiej zarezerwować go z wyprzedzeniem. Taniec brzucha - żywioł orientu Egipski styl tańca orientalnego jest łagodny i elegancki, marokański – gwałtowny, a syryjski wykorzystuje elementy tańca indyjskiego. W Egipcie, gdy rodzi się dziecko, kobiety wiążą chusty wokół bioder i tańczą, a małe dziewczynki je naśladują. Tancerka na weselu jest gwarancją szczęścia małżonków. Ona tańczy, a cała rodzina stoi naokoło i klaszcze. Taniec orientalny łączy cztery żywioły: ziemia symbolizuje ciężar ciała, woda to płynność ruchów, powietrze – lekkość. Ogień każda kobieta inaczej wnosi do tańca. Styl dojrzewa z tancerką. To nieprawda, że tancerka powinna być przy kości – mówi Aleksandra Toth, instruktorka tańca orientalnego. – Ważne, żeby miała świadomość ciała – dodaje. Nieprawda też, że taniec brzucha był w haremach atrakcją dla mężczyzn. Mit ten wykreowały produkcje hollywoodzkie w latach 20. i 30. Wówczas w Europie taniec orientalny zaczął być traktowany jako taniec erotyczny i uświetniał repertuar klubów nocnych. Tymczasem Egipcjanki składały go w hołdzie bogini płodności, skrywając się przed mężczyznami. Festiwale W Kairze kwiecień i czerwiec to czas dwóch wielkich festiwali tańca orientalnego. Nail Group Festival i Ahlan Wa Sahlan. W zeszłym roku przyjechało na nie 2 tys. osób, również mężczyzn. Połowa uczestników to byli Azjaci. Zajęcia trwają przez 9 dni, po 5–6 lekcji dziennie: dla początkujących, zaawansowanych i profesjonalistów. Na festiwalach codziennie są warsztaty, występy, konkursy oraz gale do późnej nocy. Na czerwcowej nauce tańca w 2008 r. pakiet opłat festiwalowych i hotel kosztował ok. 1800 zł za tydzień. Niestety trzeba się było liczyć ze sporym wydatkiem za zajęcia: każda lekcja była płatna oddzielnie ok. 140, 200 i 270 zł w zależności od stopnia zaawansowania. Warto pamiętać, że lekcje dla początkujących mają najniższe ceny. W organizacji wyjazdu może pomóc biuro festiwalowe. Polecanym nauczycielem jest Hassan Khalil, jednak warto pójść do kilku instruktorów i wypróbować różne nauczane przez nich techniki tańca. Należy zwrócić uwagę na naukę postawy. Jeśli ktoś zamierza uczyć się tańca poza festiwalem, może wstąpić do klubu czy na pokazy hotelowe albo zapisać się na lokalny aerobic z elementami tańca brzucha. Przed tanecznym wyjazdem do Egiptu dobrze jest przygotować ciało ćwiczeniami pilates, które wzmacniają gorset mięśni brzucha i kręgosłupa. Tango - nocna milonga W Argentynie popołudnie i cała noc starzy milongeuros spędzają, chodząc z jednej milongi na drugą. I tak codziennie. Prawdziwy smak tanga można poznać tylko w Buenos Aires. Nie należy jednak nastawiać się na widok tętniących tańcem ulic. Tango jest kulturą niszową. Trzeba wiedzieć, gdzie i czego szukać oraz zdawać sobie sprawę z istnienia dwóch równoległych światów tanga: tego dla miejscowych oraz komercyjnego. Warto poznać oba. Tańczących Argentyńczyków można spotkać na ulicach tylko latem, na milongach (tangowych spotkaniach tanecznych). Przychodzą tam ludzie z sąsiedztwa, często mają po 60 lat. Ich taniec nie jest namiętny i szalony, lecz wolny i spokojny jak stateczne chodzenie w parze. Panowie zakładają koszule, panie eleganckie półdługie spódnice z rozcięciem. Siadają zawsze przy tych samych stolikach, dzięki czemu łatwiej im podtrzymywać stary zwyczaj cabeseo (proszenia do tańca spojrzeniem). Na parkiecie wszyscy tańczą w kierunku odwrotnym do ruchu wskazówek zegara. Początkujący zajmują miejsce w środku, a zaawansowani na zewnątrz koła, żeby zaprezentować swoje umiejętności. Szkoła w Buenos Tango dla turystów to świat kolorowy. Liczne szkoły tańca są atrakcją, która utrzymuje miasto. Najbardziej znane szkoły to: Lo de Copello, Centro Cultural Borges, E Studio Mora Godoi. Cenieni nauczyciele uczą tam i tradycyjnego milonguero o sztywnej postawie, i nuevo o bardziej miękkich ruchach. Nowocześniejsze style można poznać w szkołach Tango Brujo i DNI. Wyjazd można zaplanować z polską szkołą tanga lub samemu. Nocleg lepiej zarezerwować z wyprzedzeniem. W lokalnych gazetach El Tangauta albo Buenos Aires Tango Guide można znaleźć informacje o szkołach, lekcjach i milongach. O to, czy w szkole mówi się po angielsku, należy pytać na miejscu. Kursy w Buenos trwają przez cały rok. – Nie trzeba szukać terminu rozpoczęcia, wystarczy przyjechać i zapłacić za lekcję – radzi Beata Maja Gellert, instruktorka tanga. Zdecydowanie więcej korzysta z wyjazdu uczeń, który tańczy przynajmniej rok i ma już pojęcie o pozycji i figurach. W dwa tygodnie można poznać tylko kilka nowych niuansów. Tango wymaga sporo wysiłku, wytrwałości i pracy. Ale daje dużo satysfakcji. Początkujący uczeń powinien wybrać dużą szkołę i kilka lekcji prywatnych. Lekcja grupowa kosztuje 10–25 zł, prywatna od 100 zł. Uczeń może poprosić nauczyciela, żeby zabrał go na milongę. Wstęp ok. 15 zł. W Buenos jest tyle odmian tanga, że warto włożyć trochę wysiłku, by znaleźć coś dla siebie. Można też po prostu pójść na milongę i popatrzeć na prawdziwe tango. Salsa - Kuba w tańcu Roztańczone towarzystwo można spotkać na każdej ulicy. Kubańska salsa nie ma ścisłych reguł, każdy tańczy ją po swojemu. Na Kubie tańczy się cały czas i wszędzie. Ktoś włącza muzykę, sąsiadka przynosi zupę, znajomy wpada z butelką rumu i jest impreza. Swobodny ruch salsy widać w każdym Kubańczyku. Jednak żeby poznać prawdziwy klimat kubańskich tańców, warto wybrać się na wieczorną imprezę do jednego z ekskluzywnych klubów w bezpiecznym centrum Hawany (Cafe Cantante, Rio Havanero, Casa Havana, Casa de la Musica, Tropicana, Parisien), w których występują sławne zespoły kubańskie. Zwykli Kubańczycy bawią się w dzielnicowych domach kultury, ale nie poleca się tych miejsc turystom (poza centrum miasta bójki na noże są normą). Trzeci sposób na zabawę taneczną to impreza na wschodnim wybrzeżu w casa de la musica. To miejsca otwarte dla wszystkich, wstęp zwykle jest bezpłatny. Tam bawi się Kuba. Salsa jest grą między kobietą a mężczyzną, w której mężczyzna stara się zgubić kobietę, a ona stara się nie zgubić rytmu. Wiele kobiet nie zna kroku, tylko go udaje. Tradycyjnie Kubańczycy na salsę mówią casino. Nazwa ta pochodzi od dużych sal tanecznych, w których na początku tańczono salsę. Casino jest mieszanką rumby i sonu kubańskiego. Ruch nóg i ciała pochodzi z rumby, w której mężczyzna nie rusza się, tylko prowadzi kobietę, a ta wykonuje wokół niego obroty. Natomiast postawa klatka wysunięta do przodu, żeby być blisko kobiety i móc jej coś szepnąć na ucho, pochodzi z sonu. Szkoła salsy Na Kubie mieszkają sami tancerze, więc nauczyciela można spotkać na każdym rogu i na każdej lokalnej zabawie. Jeżeli ma się znajomych na miejscu, najlepiej chodzić z nimi na imprezy i tańczyć w gronie ich przyjaciół. Można też samemu poszukać małych szkół i klubów tańca. Warto także wziąć regularne lekcje w państwowej szkole tańca, np. w Danca Nacional de Cuba. Znani nauczyciele to: Santiago Alfonso, Robinson, Jose Duma, Fernando Alonso Rojas. Na Kubie pierwsze noce spędzić w hotelu albo na kwaterze casa particular. Są wygodne, bezpieczne i tanie (70 zł za noc dla dwóch osób). Później warto poznawać taniec, podróżując po wyspie. O brak noclegu nie należy się niepokoić. Na dworcach autobusowych przyjezdni wybierają spośród mnóstwa ofert. Taniec indyjski - język gestu Gdy zawiść i chciwość zawładnęły światem, boginie i bogowie błagali najwyższego boga Brahmę o stworzenie cnoty, która będzie zrozumiała dla zwykłych śmiertelników. Brahma wybrał więc z czterech cnót ich kwintesencję (słowa, ruch, muzykę i emocje). Stworzył z nich Pańćamawedę. Jego wierny sługa Bharata spisał ją w traktacie Natjaśastra, który stał się kompendium wiedzy i technik tanecznych dla klasycznych tańców indyjskich. Boginie i bogowie tańcząc, przekazywali tę sztukę ludziom. Tak powstały najpopularniejsze klasyczne tańce indyjskie, np. bharatanatjam, odisi czy kathak. Teraz tradycyjny taniec jest jednocześnie sztuką, rodzajem modlitwy i ofiarą dla hinduskich bogów. Bharatanatjam setki lat temu w świątyniach wykonywały kapłanki dewadasi, łącząc go ze śpiewem oraz grą na instrumentach. Odisi i kathak tańczono na dworach. Sztuka tańca przestała być poważana w czasach kolonialnych i przeniosła się do domów publicznych. W klasycznych tańcach całe ciało tworzy symetryczną figurę, stopy wytupują rytm zgodny z muzyką. – Każdy ze stylów różni się nieco pozami i adawu (figurami w ruchu) – mówi instruktorka Magdalena Niernsee-Durbacz ze szkoły tańca Alapadma. Jednak we wszystkich obowiązują te same zasady. Tancerz za pomocą gestów dłoni (hasta) oraz mimiki twarzy i spojrzenia opowiada historie z życia bogów indyjskich. Nauka tańca klasycznego trwa wiele lat. – Wymaga połączenia elementów ruchu z umiejętnością kontrolowania ciała i umysłu oraz wzbudzania emocji u widza – wyjaśnia Niernsee-Durbacz. Inspirację z klasyki i tańców ludowych czerpią choreografowie Bollywood. Łączą je ze współczesnym tańcem zachodnim. Układy bollywoodzkie nie mają już nic wspólnego z religijnością czy obrzędami – są zwykłą rozrywką. Forma przekazu jednak pozostała. Podobnie jak w tańcu klasycznym, tancerka pełnymi wdzięku ruchami ilustruje opowieść (tyle że jest to historia miłosna) zawartą w tekście piosenki. Spojrzenia i uśmiech podkreślają każdy gest, są subtelnym uwodzeniem widzów. Nic dziwnego, że taniec bollywoodzki robi furorę na świecie. Szkoła w Indiach Klasycznego tańca indyjskiego nie da się nauczyć przez dwa tygodnie, ale w przypadku układów bollywoodzkich można tego spróbować. W Indiach jest wiele szkół, które oferują kursy roczne tańca klasycznego. Gdy ktoś uczy się go w Polsce, może do Indii pojechać na lekcje prywatne, które zwykle są uzupełniane zajęciami w grupie. Wielu nauczycieli nie uznaje jednak sposobu przekazywania wiedzy innego niż swój i uczy od podstaw. Przy zapisywaniu się na zajęcia należy zwracać uwagę, czy jasne jest, ile będziemy płacić za lekcję (15–60 zł za godzinę zajęć prywatnych). Jeżeli ktoś planuje się zapisać do artysty czynnie występującego, powinien najpierw się upewnić, ile ma zaplanowanych pokazów, by nie stracić całego czasu w oczekiwaniu na mistrza. Tańca bollywood, można się uczyć na zwykłych kursach tańca, np. w India International School.
W samym sercu slumsu w Nairobi powstaje piękno: szkoła baletu [FOTOREPORTAŻ]
Dzięki lekcjom baletu dziewczyny mogą rozwijać nie tylko swoje ciała ale i marzenia.
Popołudnia w środy, zaraz po ostatnim dzwonku w surowych ścianach Kibery w Nairobi dzieje się magia. Pomiędzy gołymi cementowymi ścianami tworzy się szkoła baletowa z prawdziwego zdarzenia. Ławki i krzesła znikają ze środka sali, a grupa około 20 baletnic w niebieskich, różowych i purpurowych ubraniach czeka na instruktora: Mike'a Wamayę. Zaraz potem rozbrzmiewa muzyka poważna i rozpoczyna się taniec. Szwedzki fotograf, Frederik Lerneryd, mieszkając przez 18 miesięcy w Nairobi uczestniczył w około 24 takich spotkaniach. Z początku trudno mu było przełamać nieśmiałość uczennic, ale z czasem zaakceptowały kręcącego się obok fotografa. Sam fotograf mówi, że do tej historii przyciągnął go kontrast. - Balet postrzegany jest przeze mnie jako sztuka wyższych klas. Nie spodziewałem się jej spotkać w takiej osadzie jak Kibera – mówi. Kolorowe ubrania dziewcząt rozświetlają ciemne wnętrza klasy, według fotografa to obraz i metafora nadziei, że kiedyś uda się osiągnąć coś ponad zwykłe życie w tym biednym miejscu. Szkoła wspierana jest przez organizacje pożytku publicznego One Fine Day i Anno's Africa. Fotograf także włączył się w pomoc, wraz ze swoimi współlokatorami z Nairobi przywoził im jedzenie, na przykład ilość ciasta i sosu, która pozwoliła każdej z uczennic zrobić swoją własną pizzę. Pewnego razu Lerneryd zaprosił tancerkę Wendy i jej rodzinę na lody. - To wydaje się naturalne, żeby choć trochę im pomóc – tłumaczy – Nasze sytuacje są zupełnie inne. Szesnastoletnia Pamela Adhiambo zobaczyła balet pierwszy raz w telewizji jako dziecko i to wspomnienie odcisnęło się głęboko w jej sercu. Anno's Africa odezwało się do szkoły Spurgeon's Academy, dziewczyna przymierzyła treningowe baletki i natychmiast się zakochała. Mieszkajac w szkole z internatem pięć dni w tygodniu jeździ do profesjonalnego studio tańca w Kenii. - Przez taniec Pamela zmieniła swoje życie – mówi Lerneryd z podziwem i dodaje, że dziewczyna inspiruje inne. Podczas przerw od treningów wraca do Kibery i ćwiczy na rodzinnym podwórku. Podgląda ją jedno z dzieci ze szkoły Mike'a. - Chce przebyć tą samą drogę co Pamela – tłumaczy Lerneryd – Marzenia dorastających dzieci są tak samo silne na całym świecie. Tekst: Sarah Stacke Zdjęcia: Fredrik Lerneyrd Źródło: NG.com
To prawdziwa sztuka walki. Przede wszystkim sztuka. Capoeira: wytrwałość w dążeniu do celu
Trudno o trafniejsze słowa. Capoeira to i walka, i gra. A wszystko w akompaniamencie pięknych brazylijskich melodii.
Stoimy w kole, ramię przy ramieniu, Marta intonuje piosenkę, nie oszczędza się, śpiewa po portugalsku na całe gardło, reszta powtarza za nią. Jest nas tu ze 30 osób. Do tego muzyka grana na tradycyjnych brazylijskich instrumentach – przypominającym wielki łuk berimbau, pandeiro, czyli swojskim tamburynie, i wielkim bębnie zwanym atabaque. Klimat niesamowity, energia i radość. Koło walki Kończy się trening i przyszedł czas na roda (czyt. hoda), czyli krąg, w którym gra się capoeirę. Bo tak mówi się o tej chwili, kiedy dwie osoby wychodzą na środek i zaczynają… No właśnie co? Taniec? Nie ma ciosów, wszystkie są powstrzymywane, markowane, unikane, a mimo to łatwo wyobrazić sobie, że ten popis mógłby w sekundę zmienić się w ostrą walkę. Przyglądam się zafascynowana, co chwilę zmienia się dynamika i zmienia się też para w środku. – To co widzisz, to kupowanie gry; jeśli chcesz wejść do środka, ustawiasz się twarzą do jednego z zawodników i wkładasz rękę pomiędzy nich – tłumaczy Marta. Nie mogę się nadziwić, jak różne mogą być te gry. Spokojne, wolne wręcz, a za moment dynamiczne, agresywne. W capoeirze wymieniasz kopnięcia, odepchnięcia i stale szukasz okazji, żeby zajść tego drugiego od tyłu albo wywrócić. A najważniejsze, żeby kogoś przechytrzyć. Piękny spektakl, muzyka nadaje płynności ruchom. Wcale nie wszyscy znają tu portugalski, część grupy uczyła się tekstów fonetycznie. Ale zarówno nauka gry na instrumentach, jak i właśnie tradycyjnych brazylijskich pieśni jest stałym elementem treningów. – Wejdź do środka – zachęca mnie drobna blondynka, która przed momentem robiła zgrabny przewrót, opierając się na jednej tylko dłoni. – No wchodź, nie bój się, oni wiedzą, że jesteś pierwszy raz – uśmiecha się druga. Wszystko, czego uczymy się w trakcie zajęć, ta cała gra w parach i poruszanie się wokół siebie, jest po to, żeby móc wykorzystać to w roda. – Ale co ja potrafię? – bronię się. No prawie nic. Zaczęliśmy od solidnej rozgrzewki. Nie liczyłam okrążeń wokół boiska, a było ich trochę. Rozciąganie i na koniec pompki. – Nie dajesz rady zrobić pełnych, oprzyj się na kolanach – rzuciła mi koło ratunkowe Monika prowadząca zajęcia. Widziała, że padam na twarz. A tu nie ma zmiłuj, trzeba być dobrze rozgrzanym, rozciągniętym, uważać na kręgosłup i kolana. Tysiąc powtórzeń Podstawą jest krok zwany ginga (czyt. żinga). To z ginga wykonuje się wszystkie kopnięcia, uniki czy akrobacje. Zaczynam, lewa noga wyciągnięta mocno do tyłu. Druga zgięta w kolanie, które koniecznie musi być ustawione idealnie w osi stopy. Głęboki wypad, ciało pochylam do przodu, proste plecy. Lewa ręka przed siebie, zasłania twarz i część klatki piersiowej. Zmiana, teraz to samo z prawą nogą. I tak 10, 20, 30 razy. Co chwilę słyszę: „Skoryguj kolano”. Zaczynam się pocić. Ale w końcu ginga idzie mi płynnie, czas na pierwszy unik. Podoba mi się to szeleszczące brzmienie, będę się uczyć – szkiwa baisz, tak naprawdę esquiva baixa. Zaczynam z ginga, a potem moja dłoń ląduje płasko na podłodze. Zasada jest prosta – prawa ręka przy prawej nodze, zmiana i lewa przy lewej. I właśnie cała dłoń, a nie na przykład opuszki palców, ma być stabilna. Okazuje się, że w unikach jestem niezła. Ciekawe, jak pójdzie mi pierwsze kopnięcie. Meia lua de frente, zataczam nogą łuk tuż nad głową partnera, który w tym samym momencie robi unik. I tak na zmianę. Walczę, żeby utrzymać równowagę i nie wypaść z rytmu. Muzyka ogromnie pomaga. Kopnięcie, unik, bęben wybija rytm, kopnięcie, unik, oddycham szybciej, gubię się i zaczynam raz jeszcze. I znów, uff. W końcu znajduję tempo. Tyle udało mi się na pierwszych w życiu zajęciach. – Spokojnie, nikt się capoeiry nie nauczy w pół roku, nie ma szans, potrzebne są lata treningów – śmieje się Marta. – To bardzo techniczny sport, każdy ruch powtarza się tysiące razy, żeby dojść do perfekcji. Na jednym treningu spotykają się ludzie będący na różnych poziomach i robią to samo. Bo tu nie ma tak, że już coś umiem i nie muszę tego doskonalić. Zaczęłam ćwiczyć 10 lat temu. Dlaczego? Szczerze mówiąc, nie mogłam się zdecydować: taniec czy sztuki walki, i wtedy ktoś powiedział mi o capoeirze, która łączy obie te rzeczy. Nauczyłam się przede wszystkim wytrwałości w dążeniu do celu. Nie zabronisz mi Capoeira powstawała w XVIII i XIX w. ćwiczona przez niewolników w Brazylii. Wyczytałam też, że narodziła się w dokach Bahii (jednego ze stanów w tym kraju), gdzie robotnicy portowi bawili się, kto wypchnie drugiego z koła bez użycia rąk. To tylko hipotezy, jednej wersji nie ma. Wiadomo za to, że przez lata była w Brazylii nielegalna; dopiero od lipca 1937 r. nauczanie jej i ćwiczenie stało się dozwolone. Ale tylko w klubach i na salach gimnastycznych, a i do tego trzeba było mieć zezwolenie policji. W 1953 r. prezydent Getúlio Vargas uznał capoeirę za brazylijski sport narodowy i sztukę walki. Dziś można uczyć się jej bez narażenia na szykany. Jak długo może trwać roda? – pytam Martę. – Ile nam sił starczy, nawet i półtorej godziny. Oglądam swoje stopy i już wiem, dlaczego tak pieką. Oba duże palce obtarte do krwi. Ćwiczy się na bosaka. – Nie przejmuj się, każdy z nas z początku miał ten sam problem, owiniesz te miejsca plastrami – słyszę. Wcale się nie przejmuję, we krwi buzuje adrenalina, jestem zachwycona. A palce, no cóż, mamy wtorek, do czwartkowego treningu muszą się wygoić. Tekst: Monika Berkowska 3 pytania które musisz sobie zadać przed zajęciami capoeiry 1. Nie wiem, czy to dla mnie? Szukasz wymówki, nie znajdziesz jej. Zajęcia są otwarte dla widzów, można się najpierw wybrać, żeby zobaczyć, jak wyglądają treningi w sekcjach zrzeszonych w FICAG. 2. Za stary, a może za młody? Na zajęciach możesz spotkać kilkuletnie maluchy, ale i osoby po pięćdziesiątce. Znajdziesz na pewno bratnią duszę. 3.Przerażą mnie akrobacje. Czy dam sobie radę? Podstawowe ruchy nie wymagają jakiejś niezwykłej sprawności. W miarę ćwiczeń odważysz się na więcej.
W Wiedniu w ciągu roku odbywa się ponad 450 balów, nie tylko w czasie karnawału. Uroczysta atmosfera sal balowych jest niepowtarzalna. To mieszanka tradycji dawnej Austrii i dworskiego przepychu
Wyjątkowa mieszanka tradycji dawnej Austrii i dworskiego przepychu, połączona ze sztandarowym produktem Wiednia – wiedeńskim walcem, uczyniła bale eksportowym towarem tego miasta. I chociaż „wiedeńskie” bale odbywają się co roku w ok. 30 miastach świata, od Nowego Jorku po Moskwę, to oryginał jest nie do podrobienia. Uroczysta atmosfera słynnych sal balowych jest niepowtarzalna. Po raz pierwszy bale w Austrii przeżywały swój rozkwit za czasów kongresu wiedeńskiego w latach 1814–1815. Licznie przybyłe koronowane głowy oraz politycy z całego kontynentu spotkali się w stolicy imperium Habsburgów, aby na nowo ustalić granice państw europejskich po upadku Napoleona. Gospodarze gorliwie się starali, aby kilkumiesięczny pobyt prominentów był jak najprzyjemniejszy, w związku z czym rozrywka goniła rozrywkę. Uroczyste zabawy nosiły cechy wiedeńskiego ceremoniału dworskiego XVIII w. Niektóre z nich zachowały się do dzisiaj w nieco tylko zmienionej formie. Sylwestrowy Le Grand Bal stanowi efektowne rozpoczęcie sezonu balowego. Nowy Rok jest witany w bogato udekorowanych salach cesarskiego Hofburga. Na wiedeńskie bale trzeba się jednak odpowiednio ubrać. Spódniczka mini z cekinami w przypadku pań czy garnitur z krawatem w przypadku panów nie wchodzą w grę. Bo wszystko odbywa się tutaj według niezmienianej od lat etykiety. Podpowiadamy, jak przygotować się do balowego szaleństwa w Wiedniu. Bal nad balami Najsłynniejszy jest Bal w Wiedeńskiej Operze Państwowej. Jego otwarcie celebrowane jest jak za czasów cesarza Franciszka Józefa: wśród dźwięków fanfar ukazują się w środkowej loży opery głowa państwa i rząd. W tym samym miejscu, które niegdyś było zarezerwowane dla cesarza. Ponad 5 tys. gości słucha także hymnów: austriackiego oraz Europy. Potem zaczyna się zabawa. Przygotowania do imprezy W pierwszej kolejności powołuje się prezydium balu. Niektóre takie wydarzenia honorowym patronatem obejmuje prezydent Austrii. Wszystkie nazwiska gości są wymieniane w zaproszeniu – eleganckiej małej książeczce, w której podane są informacje na temat czasu i miejsca, wymaganego stroju, programu zabawy i ceny wstępu. Cenowy zawrót głowy Na balu w operze najdroższe są miejsca w lożach, o które – mimo wysokich cen (nawet 18,5 tys. euro!) – jest jednak wyjątkowo trudno. Ceny innych wytwornych balów, np. sylwestrowego w Hofburgu, są niższe (od 70 euro do 460 euro). Dużo tańsze niż miejsca przy stolikach są bilety bez miejscówki. A przechadzanie się po salach balowych również ma swój urok. Balowy dress code Panie są w długich sukniach wieczorowych albo w odświętnych strojach ludowych, panowie w smokingach lub we frakach. Noszenie zegarka na rękę do tego odświętnego męskiego stroju jest uważane za faux pas. Odpowiedni będzie złoty zegarek kieszonkowy z łańcuszkiem. Nie ma też mowy o zakładaniu krawatów. Na wytwornym balu wszyscy panowie muszą mieć muszki. Debiutanci Bal otwiera uroczyste wejście komitetu młodych dam i kawalerów. Panny, które są po raz pierwszy, nazywa się debiutantkami. Debiutowanie to rytuał pochodzący z czasów monarchii, oznaczający wprowadzenie do towarzystwa. W długich białych sukniach, z obowiązkowymi koronami we włosach i w długich białych rękawiczkach, wkraczają na parkiet u boku kawalerów. Dyskoteka we fraku Chociaż każdy tradycyjny bal zaczyna się od walca, a czasami od poloneza, to jednak w ciągu całego wieczora można się sprawdzić w pełnym repertuarze tańców towarzyskich. Jest rumba, cza-cza, samba, quickstep, fokstrot, jive, grane jest tango argentyńskie czy salsa. Najczęściej występuje kilka orkiestr i zespołów muzycznych, w programie jest też muzyka disco. Prezenty nie tylko dla pań Z pierwszej połowy XIX w. pochodzi zwyczaj, który zachował się do dzisiaj: wręczanie damom wchodzącym na bal małego upominku – tzw. Damenspende. W ostatnich latach monarchii były to cuda sztuki rękodzielniczej, np. wachlarze z masy perłowej. Dziś może to być zegarek. Na niektórych balach rozdawane są także Herrenspenden – upominki dla panów. Gdy wybije północ Często na tę godzinę planuje się pokazy taneczne, np. w wykonaniu wiedeńskich szkół tańca, które przygotowują specjalny program. Do punktów kulminacyjnych zabawy zalicza się często także kadryl tańczony przez publiczność – tak jak to było w zwyczaju już w XIX w. Najbardziej popularny jest ten z Zemsty nietoperza Johanna Straussa. I po balu Światło w sali balowej jest przygaszane, orkiestra intonuje melancholijny wolny walc, a najwytrwalsi tancerze jeszcze raz wychodzą na parkiet, aby zatańczyć po raz ostatni tego wieczora. Ostatnim punktem balowej nocy jest pikantna zupa gulaszowa w pobliskiej kawiarni, bo w sezonie balowym są one otwierane bardzo wcześnie. Ale można też kupić inną pożywną przekąskę – kiełbaski w bułce z ulicznej budki. Wiedenskie bale Bal Filharmoników Wiedeńskich Dla wielu wiedeńczyków jest najważniejszym wydarzeniem karnawału. wienerphilharmoniker. Bal Cukierkowy Jest najsłodszym balem w Wiedniu. Spośród jego uczestniczek jury wybiera Miss Bonbon. Następnie na wielkiej wadze odważa się ilość słodyczy równą jej wadze – jako dar na cele społeczne. Bal Właścicieli Kawiarni Uchodzi za „mały bal w operze”. Jako jedyny odbywa się we wszystkich salach Hofburga. Jest też największym balem karnawału – tańczy 6 tys. gości. kaffeesiederball.at Bal Prawników Wypada w ostatnią sobotę karnawału w Hofburgu. Przybywają na niego prawnicy z całego świata. juristenball.at Bal Johanna Straussa Organizowany jest w Kursalon w Parku Miejskim, w którym bracia Strauss święcili niegdyś swe wielkie muzyczne triumfy.johannstraussball.com Bal maskowy Rudolfina-Redoute Organizowany w ostatni poniedziałek karnawału. Choć bale maskowe były niegdyś bardzo popularne, do dzisiaj przetrwał w Wiedniu tylko ten jeden. rudolfina.at Bale dobroczynne Wiedeński kalendarz balów urozmaicają także dwie imprezy dobroczynne. Jedna z nich to Wiedeński Bal Uchodźców, z którego dochód jest przeznaczony na pomoc dla nich. Latem odbywa się Life Ball. Wspiera różne organizacje pomagające chorym na AIDS. Jest też największym w Austrii wydarzeniem świata mody. lifeball.org, integrationshaus.at
To jest po prostu genialne. Polonez w Japonii na 2500 osób. Uczył ich polski zespół taneczny
Japończycy od lat zachwycają się muzyką Chopina. Ale nie wiedzieliśmy, że potrafią tak dobrze tańczyć naszego poloneza! Ten filmik nakręcony przez warszawską Szkołę Główną Handlową zdobył nas od pierwszej minuty!
Przebywający na turnee po Japonii polski Zespół Pieśni i Tańca SGH nauczył japońskich artystów naszego narodowego tańca. Pokaz miał miejsce w Kobe z okazji 60-lecia Federacji Folklorystycznej Japonii. Przygotowania trwały rok i obejmowały nie tylko naukę kroków, ale i stworzenie strojów dla tancerzy i tancerek. Efekt? Piorunujący! Zobaczcie sami, trudno o lepszą reklamę polskiego folkloru. View oEmbed on the source website Źródło: SGH
Taniec z żabami! Poznaliśmy aż 14 nowych gatunków
W Indiach odkryto niedawno 14 nowych gatunków tańczących żab. Ich umiejętności robią wrażenie!
Zamieszkują wyłącznie lasy tropikalne pasma Ghatów Zachodnich. Niektóre są rozmiarów kciuka. Te maleńkie płazy mają ciekawe rytuały godowe. Samce – jest ich znacznie więcej od samic – przysiadają na kamieniach i machają na boki nogami, by zwrócić uwagę potencjalnych partnerek. – Zachowanie to zastąpiło śpiew, którym zazwyczaj żaby komunikowały swoją gotowość na zbliżenie, gdyż jest on zagłuszany przez szum pobliskich strumieni – twierdzi S.D. Biju z Uniwersytetu w Delhi. Pokaz taneczny ma też na celu odstraszyć inne samce, a jeśli któryś zbliży się za bardzo, można go kopnąć odpowiednim wyrzutem nogi. Dzięki ostatnim odkryciom znamy już 24 gatunki tańczących żab, z których wiele jest bardzo rzadkich. Biju obawia się, że środowisko naturalne, w którym żyją, ulegnie zniszczeniu. Gdyby do tego doszło, dla niektórych osobników kurtyna po występie opadłaby na wieczność. Autor: Christine Dell’Amore
Do Polski przyjechali po raz pierwszy i spodobało im się dosłownie wszystko
– Ludzie, architektura, jedzenie, wino, piwo – wymienia na jednym wdechu Miral, nauczyciel i lider grupy Balega z Sumatry Zachodniej. Czasem znikali we Wrocławiu jak kamień w wodę i trudno było ich skompletować na spotkanie na czas. Wystąpili na Brave Festival 2014. Szczególnie rozmiłowali się w naszych potrawach, więc jeśli akurat nie występowali przed publicznością, należało ich poszukać w którejś z wrocławskich knajpek. A czasem można też było spotkać błądzących po uliczkach Starego Miasta. - Wrocław różni się zupełnie od Padang Panjang, gdzie mieszkamy. Tylko pogoda jest tutaj podobna do naszej – mówi Aidi, najstarszy po Miralu w zespole. – Poza tym budynki – choć dawne i piękne – są inne. Macie bardzo dużo kościołów, ale żadnego meczetu. U nas z kolei znajdują się same meczety i tylko jeden kościół – śmieje się Aidi. Wojownicy z Sumatry Zachodniej Zespół z Indonezji przyjechał na 10. Brave Festival, żeby przedstawić tradycję randai. To sztuka charakterystyczna dla Sumatry Zachodniej, łącząca taniec, teatr, opowieść i sztukę walki. Na scenie występuje kilkanaście osób, a spektakl może trwać wiele godzin. Podczas występów w Europie grupa skróciła przedstawienie, wycinając m.in. elementy opowieści (nie byłyby zrozumiałe), a zostawiając te najbardziej widowiskowe – synchroniczne uderzenia w spodnie, które pełnią rolę bębnów, i układy silatu, czyli tamtejszej sztuki walki. Znanych jest wiele opowieści o powstaniu randai, ale żadna nie została spisana. Pokolenia przekazywały sobie historie ustnie. Dzisiaj jest więc kilka stylów randai – uznawane za bardziej tradycyjne i takie, które nasiąknęły współczesnością. Wyróżnia się: randai silat, randai lu ambek, randai simarantang i randai ilau. Balega specjalizuje się w tym pierwszym, w dużej mierze tradycyjnym stylu. Artyści występują pod nazwą Balega od dwóch lat, ale zespół powstał jeszcze wcześniej. Balega oznacza pozostawać w kręgu lub zataczać kręgi (podczas występu artyści często tworzą układ koła). Wszyscy ćwiczą randai na uniwersytecie sztuki w Padang Panjang, gdzie większość studiuje. Tam właśnie pracuje Miral, nauczyciel nie tylko randai, ale też śpiewu i gry na flecie saluang (grał na nim w czasie występu). Nauczycielem, tyle że w podstawówce i liceum, jest także Aidi. Uczy randai i sztuki walki silat, sprzedaje też robione przez siebie instrumenty – tak zarabia na życie. Reszta kończy lub zbliża się do końca studiów i na razie skupia się na nauce. Tajemnica uderzenia Chociaż w Baledze występują sami mężczyźni, to randai mogą obecnie tańczyć również kobiety. Dawniej pozwalano im tylko śpiewać. – To się zmieniło w latach 60. ubiegłego wieku, kiedy zostały dopuszczone do wszystkich elementów tradycji – mówi Miral i dodaje, że członkostwo kobiet w Baledze ogranicza obyczajowość Indonezji. – Dla naszej kultury byłoby to problematyczne, żeby kobieta podróżowała tak daleko w dużej grupie mężczyzn, jaką tworzymy. Ale w przyszłym roku postaramy się przyjechać do Polski z co najmniej pięcioma kobietami. Randai można ćwiczyć od małego, ale dopiero w wieku około 10 lat zaczyna się poważny trening. To dlatego, że wcześniej dziecko nie ma siły uderzać w spodnie. Jednak tajemnica uderzenia tkwi nie tylko w sile. Spodnie uszyte są z grubego i mocnego materiału, często ozdobionego wzorami (dzisiaj nie mają one już takiego znaczenia jak kiedyś). Materiał rozpina się pomiędzy nogawkami, tworząc coś na kształt żagla, przypominającego suknię. Największy efekt daje odpowiednie uderzenie w ten dobrze napięty materiał – wydaje się wówczas, jakby Balega waliła w kotły. Randai odgrywany jest podczas licznych indonezyjskich świąt. Przedstawienia odbywają się również na cześć gości. Nie jest to jednak tradycja, która wymaga oficjalnego stroju czy zachowania. Uczestnicy spektaklu mogą brać w nim udział – w jakim stopniu, zależy tylko od umiejętności. Każdy natomiast może klaskać czy krzyczeć do rytmu nadawanego przez artystów. - Dzisiaj już nas to nie zaskakuje, ale gdy występujemy w Europie czy USA, publiczność siedzi cicho skupiona na spektaklu – mówi Miral. – Dla nas, Indonezyjczyków, jest jasne, że wszyscy mogą wziąć udział w randai. To bardzo hałaśliwa tradycja. Lepiej jednak nie brać udziału w ostatniej części przedstawienia. Artyści nie praktykują jej zawsze, lecz raczej wtedy, gdy wpadną w wyjątkowy trans. Odprawiają wówczas taniec talerzy, rozbijając je na podłodze i dalej tańcząc na ostrych kawałkach. Często dochodzi do zranień. Ten element wyrósł z legendy o tym, że podczas zbiorów, tańcząc z talerzami, ludzie zanosili dary bogom. Później pozostał aspekt rozrywkowy i poczucie, że im więcej artysta zdoła unieść talerzy, tym większy szacunek okazuje gościowi. Po pierwszym spektaklu w czasie 10. Brave Festival publiczność wiedziała już, że w czasie randai można dać się ponieść emocjom. Występ Balegi na wrocławskim Rynku przyciągnął tłum widzów, który zachowywał się jak na uczestników randai przystało. Podobnie było podczas kolejnego występu na scenie.
Skoczny, wirujący i z przytupem. Charakteryzuje nas Polaków tak jak tango Argentyńczyków. Do tego mazur to prawdziwie męski taniec. A więc... prosimy do tańca!
Mazur to harce konia, a nie omdlewający walc. Z przytupami, podskokami i ułańskim zakończeniem, gdy obcas uderza o obcas. W mazurze popisują się panowie, ich partnerki są jedynie pięknym uzupełnieniem – tłumaczy Wioletta Milczuk, kierownik baletu w Państwowym Zespole Ludowym Pieśni i Tańca „Mazowsze”. – Owszem, zdarza się, że w melodiach do mazura są fragmenty spokojniejsze, ale w zdecydowanej większości są pełne temperamentu cechującego Polaków. Kroki są posuwiste, płynne, eleganckie, a jednocześnie pełne fantazji, rozmachu i dynamiki. W tańcu są hołubce, młynki, węże, łańcuszki, przyklęki, błyskawiczki i wiele, wiele innych figur. Jak mówią tancerze Mazowsza, Mazura się biega, a nie tańczy. Najczęściej po kole za prowadzącą parą. Zaczyna się go zewnętrznymi nogami – tak jak w polonezie. Improwizacja jest mile widziana, bo nie tylko kroki się liczą, lecz także ruchy rąk podkreślające temperament, spojrzenie, uśmiech… – Kaśka, schowaj kciuk, ręka dłuższa, dłoń lekko podniesiona. Robert, bądź bardziej szarmancki, adoruj partnerkę. Prowadź ją, i.. raz, dwa, trzy, i… Hej, ha, dalej – instruuje tancerzy Mazowsza Wioletta Milczuk. A więc biegnijmy mazura! Mazura ułańskiego charakteryzuje szarmancka postawa tancerza wobec partnerki. Podczas tańca mężczyzna musi opiekować się swoją wybranką. (Fot. Adam Lach/Napo Images) Figury taneczne Błyskawiczka Tancerze wirują wokół osi pary – tymi samymi bokami do siebie, prawą ręką tancerz przytrzymuje lewą rękę tancerki. Jej prawa ręka pozostaje wolna. Błyskawiczka (Fot. Adam Lach/Napo Images) Tancerz na kolano Tancerz z naskoku klęka na kolano, podając partnerce prawą rękę. Tancerka zaś krokiem podstawowym obiega partnera w koło. Tancerz na kolano (Fot. Adam Lach/Napo Images) Hałubczyk w parze! W tej figurze tancerze ustawieni prawymi lub lewymi bokami w ruchu wirowo-obrotowym wykonują zewnętrznymi nogami hołubczyki. Hołubiec to uderzenie w powietrzu, w wyskoku, jednej nogi o drugą i odrzucenie jej do boku. Hałubczyk w parze! (Fot. Adam Lach/Napo Images) Mazur krok po kroku Krok posuwisty w przód W przedtakcie na „i” lekki wyskok w górę z jednoczesnym wyrzuceniem nogi w przód. 1. Palcami po podłodze przejście w przód; 2. Uniesienie nad podłogę nogi tylnej; 3. Płaskie przesunięcie do przodu całego ciała na prawej nodze. Krok posuwisty w przód (Fot. Adam Lach/Napo Images) Krok podstawowy To biegochód, nazywany także krokiem zasadniczym. 1. Krok prawą nogą w przód z lekkim naskokiem; 2. Przejście na lewą nogę wydłużonym krokiem w przód; 3. Krok prawą nogą w przód. Krok podstawowy (Fot. Adam Lach/Napo Images) Zobacz jak tańczą Mazura: www.facebook.com/ngtraveler
Muzyka irlandzka, którą można usłyszeć w dniu św. Patryka, jest tak skoczna, że nogi same rwą się do tańca. Sęk w tym, by wiedziały tylko, co z tym rytmem zrobić.
Zawsze gdy wchodzę do tradycyjnego irlandzkiego pubu poza Irlandią 17 marca, w dniu świętego Patryka, ogarnia mnie zdziwienie. Nie dotyczy ono ani zielonego piwa, którego tego dnia spożywa się w nadmiarze. Ani skocznej muzyki celtyckiej, która rozwesela nawet najbardziej naburmuszonych gości. Ale o taniec. Przed oczami mam tłum ludzi z rękoma pod bokami. Przeskakują z nogi na nogę. Co jakiś czas robią dziwny wykop do przodu lub zawijają nogę z tyłu. Przy zmianie rytmu zaczynają tupać. Skąd oni wzięli te kroki? Żelazną zasadą tańca irlandzkiego jest przecież to, że trzyma się ręce wzdłuż ciała. Nieruchomo. Dlaczego? Jedni twierdzą, że to przez katolickich księży, którzy ruchy rąk uznali za zbyt prowokacyjne. Inni, że to wina Anglików, którzy walczyli z irlandzką kulturą do tego stopnia, że tancerze ćwiczyli bez ruchów rąk, by nie było widać przez okno, co robią. Jeszcze inna wersja tłumaczy, że to dlatego, że w lokalnych pubach jest zawsze ciasno. Niezależnie od przyczyny, do dziś w tym tańcu pierwszą rolę grają tu nogi. Albo unoszą się lekko w powietrze, lub tylko palcami dotykają podłogi w tańcach tzw. miękkich, czyli takich, które wykonuje się w specjalnych baletkach. Albo równo wybijają rytm podczas energicznego stepu. Muszę jednak przyznać pubowym tancerzom wielkiego plusa za ogromną energię, jaka z nich bije podczas marcowych pląsów. Mimo że święto to upamiętnia śmierć świętego Patryka, obchodzi się je w sposób radosny. 17 marca w Irlandii nie tylko można zaszaleć na parkiecie czy podczas parady. Trzeba! Kim był więc święty, na cześć którego w Chicago cała rzeka jest zabarwiana na zielono, a w Dublinie wypija się ponad 13 mln kufli guinnessa? Tym, który nawrócił Irlandczyków na chrześcijaństwo. Używał do tego trójlistnej koniczyny. Dzięki niej mógł wytłumaczyć ideę Trójcy Świętej. Czy tańczył? Tego się nie dowiemy. Ale Irlandczycy zapewniają, że lubił dobrą zabawę. I że na pewno chętnie przyłączyłby się do skocznych tańców. Do czego zachęcam i was. Nauczcie się kroku podstawowego. Jego znajomość to 90 proc. sukcesu, jakim będzie świętowanie dnia świętego Patryka w taki sposób, jak robią to rodowici Irlandczycy. Krok podstawowy czyli skip 1. Odkręć stopy Postaw prawą nogę z przodu. Palce odwróć w prawą stronę. Lewą stopę postaw z tyłu i odkręć w lewą stronę. Taka pozycja stóp ma utrzymać się przez cały krok. (Fot. Filip Klimaszewski) 2. Zrób pointa Wysuń palce prawej stopy do przodu. Najlepiej tak, by tylko mały palec dotykał ziemi. W ten sposób zrobisz „pointa”, który oznacza gotowość do tańca. (Fot. Filip Klimaszewski) 3. Na paluszki! Przysuń prawą nogę do lewej. Tak by nie stracić „pointa”. Oznacza to, że musisz wspiąć się na palce. Przez resztę tańca twoja pięta nie powinna dotknąć podłogi. (Fot. Filip Klimaszewski) 4. Zrób pierwszy krok Zrób krok prawą nogą do przodu. Nie musi być duży. Przy szybkiej muzyce nie dasz rady wyrobić się w rytmie. Nogi w kolanach muszą być wyprostowane. (Fot. Filip Klimaszewski) 5. Złącz stopy Czyli przysuń lewą stopę do prawej. Pamiętaj, żeby stać na palcach. Dzięki temu twój taniec będzie wyglądał lekko i zwiewnie. (Fot. Filip Klimaszewski) 6. Zrób drugi krok Odstaw prawą nogę do przodu. Tak jak na zdjęciu nr 4. Uwaga! Ciężar ciała powinien być na prawej nodze, czyli na tej, która stoi z przodu. Ten krok podstawowy tańczą zarówno kobiety, jak i mężczyźni. Można go też tańczyć w parach. Traktuj go jako rodzaj chodzenia po parkiecie. (Fot. Filip Klimaszewski) 7. Podskocz Podskocz na prawej nodze. W tym samym czasie poderwij lewą nogę do góry (minimum na wysokość kolana). I przełóż ją do przodu. (Fot. Filip Klimaszewski) 8. Zacznij lewą nogą Teraz drugą nogę masz z przodu i możesz zacząć wszystko od początku (od zdj. 3) na lewą nogę. A potem jeszcze raz na prawą i jeszcze raz na lewą... (Fot. Filip Klimaszewski) \Warto wiedzieć: Tradycyjnie kobiety tańczą w białych skarpetkach. Panowie są z tego obowiązku zwolnieni. I zazwyczaj tańczą w spodniach. Choć niektórzy nadal zakładają kilty, skarpety i pumpsy. Co kto lubi. Uwaga! Muzyka irlandzka jest dość szybka, dlatego wszystkie kroki wykonuje się energicznie. Rozliczaj je na cztery. Przy czym czwórka jest podskokiem (zdj. 7). Tancerze ćwiczą w tzw. pumpsach. Trzymają się na nodze dzięki poprzeplatanym sznurówkom. Amatorzy mogą tańczyć w każdym obuwiu o miękkiej podeszwie. Tancerze ćwiczą w tzw. pumpsach. (Fot. SHUTTERSTOCK)
8. Warszawski Festiwal Skrzyżowanie Kultur zaprasza do Azji
We wrześniu po raz ósmy w centrum Warszawy zabrzmi muzyka świata. W tym roku festiwal odbywa się pod hasłem Inspiracje: Orient. W stolicy wystąpią artyści z jedenastu państw i zaprezentują fascynujące kultury – od Azji Środkowej po Daleki Wschód. Specjalny program filmowy przygotowany po raz pierwszy we współpracy z Planete Doc Film Festival dopełni spotkanie z różnymi obliczami Azji. Festiwal potrwa od 23 do 29 września. Bilety trafią do sprzedaży 10 lipca.
Przez siedem dni, w namiocie festiwalowym, który stanie w samym centrum Warszawy – pod PKiN, występować będą jedni z najsłynniejszych i najbardziej utytułowanych muzyków Wschodu. Przyjedzie kilkudziesięciu artystów z jedenastu państw. Na scenie festiwalu zobaczymy znakomitych wokalistów, wirtuozów tradycyjnych instrumentów, solistów, a także grupy tancerzy, śpiewaków i muzyków. Zaproszeni artyści są żywymi legendami i ambasadorami swoich kultur. W twórczości nawiązują do zwyczajów ludowych, obrzędów, wierzeń i mistyki. Kultywując wielowiekowe tradycje muzycy pielęgnują tożsamość regionów i społeczności, ożywiają ją i ocalają od zapomnienia, a jednocześnie szukają dla niej nowych form i brzmień. Inspiracje: Orient to spotkanie z Azją prawdziwą – zakorzenioną w tradycji, ale przechodzącą zmiany. Usłysz i zobacz Wschód Jak co roku okazją do osobistego kontaktu z muzyką świata będą otwarte warsztaty, prowadzone przez zaproszonych mistrzów. Tym razem zajęcia multiinstrumentalne i wokalne będą się odbywać pod okiem znakomitych muzyków m.in. z Indii, Iranu, Rosji i Korei. W 2012 r. po raz pierwszy program filmowy Warszawskiego Festiwalu Skrzyżowanie Kultur powstaje we współpracy w Planete Doc Film Festival – jednym z najważniejszych i najtłumniej uczęszczanych festiwali kina dokumentalnego w stolicy. Towarzyszące wydarzeniom muzycznym pokazy filmów pozwolą jeszcze lepiej poznać tradycyjne i współczesne aspekty wielokulturowości Azji. Rusza także nowa strona internetowa Warszawskiego Festiwalu Skrzyżowanie Kultur – pod adresem www.festival.warszawa.pl pojawiać sie będą na bieżąco aktualizowane i poszerzane informacje dotyczące 8. edycji festiwalu. Festiwal jest wydarzeniem o randzie międzynarodowej, od trzech lat rekomendowanym przez prestiżowy magazyn „Songlines” jako jedno z 25 najciekawszych wydarzeń muzyki świata. Sprzedaż biletów i karnetów na Warszawski Festiwal Skrzyżowanie Kultur rozpocznie się 10 lipca. Będą one dostępne w punktach sprzedaży sieci Eventim.pl, w Biurze Festiwalowym (siedziba Stołecznej Estrady, ul. Marszałkowska 77/79, 2 piętro, pon.-pt. w godz. 8-16 (w lipcu) i w godz. 9-17 (w sierpniu i wrześniu), a podczas imprezy, w dniach 23- 29 września także w namiocie festiwalowym. Ceny biletów: Bilety na poszczególne koncerty (23-29.09, godz. 19) - 25 zł Bilet na koncert dziecięcy (29.09, godz. 11) – 10 zł Karnet na cały festiwal (z wyjątkiem koncertu dziecięcego) - 120 zł Szczegóły na: www.festival.warszawa.pl
Bezcenna kolekcja makiet tańców ludowych z 1937 roku, prezentowana na wystawie Sztuka, balet etnografia nie ma równego sobie odpowiednika w zbiorach najsłynniejszych muzeów etnograficznych na świecie.
Od 4 do 18 czerwca w Muzeum Etnograficznym w Warszawie. Jest znakomitym źródłem dla studiów nad historią etnochoreografii i równie ważnym dokumentem dziejów paryskiej awangardy scenicznej lat 20. i 30. XX wieku. Idea wystawy paryskiej narodziła się w kręgu współpracowników Rolfa de Mare, pochodzącego ze Szwecji producenta teatralnego, wydawcy, komentatora i konesera sztuki. W przygotowywaniu modeli tańca prezentowanych obecnie na wystawie Sztuka, balet, etnografia uczestniczył zespół złożony z etnografów, choreografów, architektów i plastyków. Zaangażowano również specjalistów spoza świata nauki – wiejskich muzyków, z którymi konsultowano prace nad projektem. Oprócz prób rejestrowania tak nietrwałego zjawiska jakim jest taniec, postarano się o udokumentowanie towarzyszącej mu muzyki. Do każdej makiety dołączona była płyta z nagraniami realizowanymi w prywatnych gospodarstwach, karczmach i w plenerze podczas autentycznych zabaw. Lalki i makiety wykonano zgodnie z instrukcją wyznaczoną przez AID, skupiono się na wiernym oddaniu kroków, pozycji ciała i ubioru tancerzy. Poszczególne elementy stroju były tkane, haftowane i szyte od razu w wersji zminiaturyzowanej. Efektem kilkumiesięcznej pracy był projekt nowatorski podwójnie. Po pierwsze przedstawiono fenomen jakim jest taniec w formie, „multimedialnej“, nadając mu trzeci wymiar, złudzenie ruchu i dźwięk. A po drugie, badania etnograficzne oparto na współpracy informatorów i badaczy, czyli wyprzedzono kierunek, który antropologia zaczęła proponować dopiero pod koniec XX w. Makiety polskie wykonane niezwykle efektownie wzbudziły uznanie wśród jurorów wystawy światowej i otrzymały wyróżnienie. Bardzo istotną funkcję wizualnej części wystawy w Muzeum Etnograficznym będą pełnić m.in.: reprodukcje prac prof. Marka Włodarskiego (ucznia Fernanda Légera). Nie można bowiem zapominać o związku ówczesnej etnochoreografii z duchem czasów, który najpełniej wyraża sztuka awangardy. Kubizm, będący plastyczną ekspresją mechaniki ruchu, przeniósł na deski sceniczne fascynację rzeźbą afrykańską i jej muzycznym odpowiednikiem – jazzem. Słuchany w Paryżu od 1919 roku, prawdziwe triumfy święcił dzięki Josephine Baker. W 1925 roku sprowadził ją do Paryża i w jeden wieczór uczynił gwiazdą właśnie Rolf de Maré. Wystawa jest okazją do uhonorowania entuzjastów i profesjonalistów, których praca połączyła środowiska artystyczne i naukowe Warszawy.
Festiwal "Dźwięki Północy" zaprasza na warsztaty muzyki i tańca!
Już po raz trzeci w ramach Festiwalu „Dźwięki Północy” odbędą się warsztaty muzyki tradycyjnej – taneczne i instrumentalne. Uzupełniają one doskonale koncertową część Festiwalu, stwarzając możliwość poznania polskiej i europejskiej muzyki tradycyjnej w sposób aktywny - poprzez wspólne muzykowanie i taniec.
Dominacja muzyki popularnej na polskiej wsi sprawiła, że tradycja wspólnego tańca przy muzyce granej na żywo, poza nielicznymi wyjątkami, zamiera. Muzyka ludowa i tańce, w tradycyjnym brzmieniu i kontekście wykonawczym (podczas wspólnej zabawy) są dziś niemal nieznane w Polsce. Tymczasem tańce tradycyjne stanowią istotną część naszego dziedzictwa kulturowego. Unikalna energia, jaka tworzy się między tancerzami oraz piękno muzyki sprawiają, że mogą być one atrakcyjne i inspirujące także dla mieszkańców miasta. W Europie istnieje wiele przykładów potwierdzających tę tezę: w Szwecji, Norwegii, Danii czy na Węgrzech młodzi ludzie gromadzą się w tzw. domach tańca, by uczestniczyć we wspólnej zabawie przy muzyce i tańcach tradycyjnych ich rodzinnego kraju. Festiwal, organizowany co 2 lata, przez Nadbałtyckie Centrum Kultury jest jedyną imprezą w Polsce, która koncentruje się na prezentacji muzyki folkowej z obszaru Skandynawii, państw bałtyckich, Niemiec oraz oczywiście Polski. Dzięki niecodziennej tematyce oraz swojemu oryginalnemu klimatowi Festiwal zajmuje stałe miejsce w kalendarzu zarówno największych i najistotniejszych imprez folkowych w kraju, jak i wśród znaczących imprez trójmiejskich. 31. Festiwal "Dźwięki Północy" odbędzie się w dniach 28 lipca - 4 sierpnia 2012 r., złożony jest z pięciodniowych warsztatów tanecznych i instrumentalnych oraz trzech dni koncertowych. Tegorocznym motywem przewodnim imprezy są instrumenty - akordeon i skrzypce oraz ich rola w muzyce tradycyjnej. W bogatym programie Festiwalu znaleźli się artyści prezentujący specyficzne i niezwykłe podejście do akordeonu - od tradycyjnego po awangardowe. Po raz pierwszy odbędą się w tym roku także warsztaty wycinanek "Folk it", prezentujące folkowy design. Warsztaty otwarte są dla wszystkich w wieku lat 6 - 99, którzy tęsknią za misternym rękodziełem i szukają alternatywnej możliwości spędzenia wakacyjnego czasu. Warsztaty realizowane są wspólnie ze Stowarzyszeniem Arteria. Szczegółowy program Festiwalu i więcej informacji można znaleźć pod adresem: http://www.trojmiasto.pl/dzwieki-polnocy
Podczas kolacji nad brzegiem morza niewiele jadł, właściwie skubał. Tego wieczora szybko urwał się towarzystwu. Przed północą już go nie było, ale nie wrócił spać do bazy. Pojawił się dopiero rano, żeby wsiąść do samolotu i wykonać misję. Do dziś nie wiadomo, gdzie spędził ostatnią noc swojego życia.
Imię i nazwisko Antoine de Saint-Exupéry urodzony 29 czerwca 1900 r. zmarł 31 lipca 1944 r. O ósmej rano 31 lipca 1944 r. w bazie wojskowej Borgo na Korsyce mechanik i podoficer pomagają majorowi Saint-Exupéry’emu przytroczyć spadochron, pas, włożyć kask, podłączyć maskę tlenową i radio. Pilot macha z kabiny myśliwca Lockheed P-38 Lightning, maszyna odrywa się od ziemi. Niecałe pół godziny później posterunek radarowy sygnalizuje, że samolot przekroczył wybrzeże Francji. Zapas paliwa powinien wystarczyć na pięć godzin lotu. Ale o godz. 14 Saint-Exupéry’ego ciągle nie ma w bazie, o 15.30 oficer wywiadu zapisuje: Pilot nie powrócił i przypuszczalnie zginął (...). Miesiąc wcześniej Saint-Exupéry obchodził 44. urodziny. Przełożeni sugerowali, że jest za stary, żeby latać. Sam zresztą nie czuł się najlepiej. Lata wcześniej znana wróżka, madame Pikomesmas, ostrzegała go: – Kiedy skończysz 40 lat, strzeż się pilotowanych przez siebie samolotów. Do nikogo tak dobrze nie pasuje wyświechtane określenie „człowiek legenda” jak do Saint-Exupéry’ego. Arystokrata, pisarz, autor Małego Księcia – książki wszech czasów przetłumaczonej na 196 języków. Mistrz słowa, niepokorny i skomplikowany, niezbyt przystojny, z nieco wyłupiastymi oczami. Tamtego dnia nie wrócił z misji zwiadowczej. Jego tajemnicza śmierć przez lata nie dawała spokoju biografom i historykom. Popełnił samobójstwo? Jego maszyna miała awarię? A może zginął w walce? Tragiczna zagadka dodawała legendzie jeszcze większego dramatyzmu. Prawda wyszła na jaw dopiero teraz. Po wielu latach badań odkryli ją: francuski dziennikarz Jacques Pradel i nurek Luc Vanrell, i opisali w książce Saint-Exupery. Ostatnia tajemnica. Ale czy ostatnia tajemnica rzeczywiście się odsłoniła? MARZENIA MAJĄ SKRZYDŁA Ojciec Antoine’a – hrabia Jean-Marie de Saint-Exupéry – pochodził ze starej francuskiej arystokracji. Zmarł, kiedy chłopiec nie miał jeszcze czterech lat. Wdowa wraz z dziećmi zamieszkała najpierw w zamku Saint-Maurice-de-Rémens należącym do dalekiej ciotki, a później w Mans, rodzinnej miejscowości ojca Antoine’a. Tu chłopiec zaczął się uczyć w szkole prowadzonej przez jezuitów. Nie należał do pilnych uczniów. Wychowawcy ganili go za niedbałość i rozkojarzenie, a także brak postępów w nauce. A głowę Antoine’a zaprzątały sprawy wielkie, a nie plamy atramentu na palcach. W czasie wakacji w 1912 r. regularnie jeździł rowerem na lotnisko w pobliżu Saint-Maurice-de-Rémens. Godzinami wpatrywał się w samoloty, zagadywał mechaników. Z czasem znała go już cała obsługa lotniska. W końcu udało mu się przekonać jednego z pilotów, żeby zabrał go ze sobą w chmury. Ten powietrzny chrzest zadecydował o jego dalszym życiu. Wiedział, że będzie lotnikiem, i od tej pory całe swoje życie zamierzał podporządkować lataniu. A jednak gdy zdał maturę, zamiast do lotnictwa postanowił wstąpić do marynarki wojennej. Zrobił to dla matki, ale los nie był po jej stronie. Chłopak dwukrotnie oblał egzamin do szkoły morskiej i po epizodzie w akademii sztuk pięknych rozpoczął służbę w 2. pułku lotnictwa myśliwskiego w Neuhof koło Strasburga. Tam uzyskał kwali? kacje pilota cywilnego. Rok później otrzymał wojskową licencję pilota, został mianowany podporucznikiem rezerwy i przeniesiony do 34. pułku w Bourget. W tym czasie ogłosił zaręczyny, ale narzeczona dość szybko zrezygnowała z małżeństwa. Jej rodzicom – co mogło mieć wpływ na decyzję dziewczyny – nie odpowiadały podniebne marzenia Antoine’a. Było to pierwsze mocne spotkanie z ziemią. W Bourget doszło do drugiego. Na skutek usterki technicznej samolotu Saint-Exupéry uległ wypadkowi. Nie dość, że pilot musiał odleżeć swoje w szpitalu – miał liczne pęknięcia czaszki – to jeszcze tra? ł potem do aresztu za to, że odbył lot bez pozwolenia. SAMOTNOŚĆ PUSTYNI Ten człowiek nie lubił nudy. Kiedy po przeniesieniu do rezerwy w 1923 r. zaczął pracować w Paryżu jako księgowy, a potem sprzedawca w sklepie motoryzacyjnym, monotonia go zabijała. Wybawieniem okazała się praca w Towarzystwie Lotniczym Latécoere – późniejszej Poczcie Lotniczej. Otrzymał przydział na loty pocztowe na trasie Tuluza–Casablanca, a potem Casablanca–Dakar. Pomagał lotnikom, którzy rozbili się na Saharze. Tu też odkrywał samotność pustyni. Owocem półtorarocznej afrykańskiej przy gody była pierwsza książka zatytułowana Poczta na Południe. W Ziemi, planecie ludzi pisał o lataniu tak: (...) Samolot, wóz linii powietrznych, wprowadza człowieka we wszystkie odwieczne zagadnienia. (...) Magia mojego zawodu otwiera przede mną inny świat; za dwie godziny będę musiał stawić czoło czarnym smokom i szczytom o warkoczach z błękitnych błyskawic, a wyzwolony nadejściem nocy odczytam z gwiazd kierunek mojej drogi. W równie barwny sposób opisywał swoje pierwsze loty w Argentynie, gdzie w 1929 r. objął stanowisko dyrektora Aeroposta Argentina i zajmował się organizacją sieci połączeń lotniczych. Praca ponad Andami zainspirowała go do napisania kolejnej książki Nocny lot. Przyniosła ona autorowi nagrodę Prix Femina i międzynarodową sławę. I szczęście. Rok po jej wydaniu ożenił się z Consuelo Suncín Sandoval de Gómez, pisarką i artystką z Salwadoru. O rok młodsza od Antoine’a, atrakcyjna i oryginalna, była dla męża inspiracją, choć nie miała na niego wyłączności. Ale to Consuelo stała się pierwowzorem róży w Małym Księciu, najsłynniejszej książce Antoine’a, wydanej w 11. roku ich małżeństwa. ROZBITE ŻYCIE Te 11 lat miało niezwykle burzliwy przebieg. Pisarz odbywał misje lotnicze, po rozwiązaniu Poczty Lotniczej został pilotem doświadczalnym w Latécoere. Tam ledwie uszedł z życiem, testując hydroplan Laté 29/3. Podczas lotu nad morzem awaria samolotu zmusza go do wodowania u ujścia Mekongu. Niewiele brakowało, aby utonął. Nie zwolnił jednak obrotów. Jako reporter Paris-Soir pisał sprawozdania z hiszpańskiej wojny domowej, podróżował do Indochin, odwiedził też Moskwę, objechał północne wybrzeże Afryki. W 1935 r. odbył próbę rekordowego przelotu z Paryża do Sajgonu. Ponownie otarł się o śmierć. Z prędkością 260 km/ godz. rozbił się wśród piasków Pustyni Libijskiej. Niezrażony trzy lata później postanowił przelecieć z Nowego Jorku do Ziemi Ognistej. I ta próba skończyła się dramatycznie. Przeciążony paliwem samolot rozbił się podczas startu w Gwatemali. Pilot przez pięć dni pozostawał w śpiączce. Podczas rekonwalescencji spisał wspomnienia Wind, Sand and Stars, za które dostał nagrodę Akademii Francuskiej i amerykańską National Book Award momencie wybuchu II wojny światowej Saint-Exupéry miał 39 lat. Lekarze uznali go za niezdolnego do walki z powodu wieku. Piloci myśliwców kończyli karierę około trzydziestki. Był zrozpaczony. Walczył jak lew, żeby móc siąść za sterami. W końcu został przydzielony do Grupy Rozpoznawczej II/33. Podczas Blitzkriegu odbył siedem misji nad Niemcami i północną Francją. Przełożeni nie mogli się go nachwalić: Jest to o? cer łączący w sobie najpiękniejsze cechy intelektualne i moralne, podejmujący nieustannie niebezpieczne misje. (...) Zaatakowany przez potężne siły obrony przeciwlotniczej dopiero wtedy przerwał misję, gdy jego samolot został poważnie uszkodzony. Dla całej jednostki pozostaje wzorem poczucia obowiązku i ducha ofiarności. Po kapitulacji Francji wsiadł pod koniec 1940 r. na statek płynący do Ameryki. W Stanach czuł się jak w więzieniu, choć był tam niemalże idolem. Tam wydał trzy kolejne książki i otrzymał National Book Award za amerykański przekład Ziemi, planety ludzi. Ale jak określała to jego żona, „żył jakby za mgłą”. Consuelo znalazła więc dla nich „ucieczkownię”, wiejski dom na Long Island. Malowniczo położony na cyplu wydawał się miejscem idealnym dla pisarza. Antoine jednak marudził: Chciałem prostą chatę, a to jest pałac wersalski! Ale szybko się przyzwyczaił. Z pasją zabrał się do pisania Małego Księcia, którego ilustrował własnymi akwarelami. Wydawał się szczęśliwy, a jednak pewnego dnia, otwierając rękopis Twierdzy, zapowiedział bliskim: Przeczytam wam moje dzieło pośmiertne. Jego dusza wydawała się labiryntem pełnym mrocznych zaułków. W życiu małżeńskim Saint-Exupéry okazuje się zupełnym tyranem – piszą autorzy książki Saint-Exupéry. Ostatnia tajemnica – (...) Ma również inne kochanki czy przyjaciółki. Sam się w tym nieraz gubi, pisząc do nich wszystkich tego samego dnia i z tym samym zaangażowaniem. (...) Kobiety oznaczają dla Tonia nie tyle wytchnienie wojownika, ile sposób na odnalezienie harmonii, odbudowanie porządku świata. W pełnym napięć i pasji małżeństwie Antoine’a i Consuelo ból łączył się z miłością. Consuelo miała za sobą już dwa związki, utrzymanie trzeciego było dla niej nową lekcją. Przetrwało jednak do końca. Antoine żałował, że nie potra? ł pielęgnować swojej róży, róża zaś mówiła: Czułam, że nie byłeś do końca szczęśliwy. Wiedziałam dobrze, że nie będziesz, póki ci nie pozwolą przyłączyć się do twojej eskadry, Grupy II/33, pójść się bić, i żeby do ciebie strzelano. DROGA DO ZMARTWYCHWSTANIA I oto w marcu 1943 r. mimo niezbyt dobrego stanu zdrowia został pilotem rozpoznawczym Francuskich Sił Powietrznych w Afryce Północnej. Po wykonaniu kilku misji, w trakcie lądowania rozbił samolot. Miał coraz większe trudności z przekonaniem zwierzchników, by pozwolili mu latać. Z formalnego punktu widzenia już dawno przekroczył dopuszczalną granicę wieku. Poza tym miał kłopoty ze zdrowiem. Co drugi, trzeci dzień mam problemy z wątrobą, co drugi dzień nudności. (...) Czuję się nieskończenie słaby! A jednak wyjeżdżam. (...) Nie pragnę dać się zabić, ale chętnie zgodzę się odejść w ten sposób – pisał do żony. 31 lipca 1944 r., gdy startował z Korsyki, widziano go po raz ostatni. Ciała nie odnaleziono do dziś. Przed odlotem zostawił dwa listy; oba rozpaczliwe. Jeśli zginę, nie będę absolutnie niczego żałował. Ten przyszły kopiec termitów przeraża mnie. I nienawidzę ich moralności robotów. Ja zostałem stworzony do tego, by być ogrodnikiem. Wiele osób wierzyło, że wielki pisarz i sławny lotnik nie wytrzymał presji otaczającego go świata, że popełnił samobójstwo. Latami poszukiwano jego samolotu. Mógł zaginąć w południowo-wschodniej Francji, w Alpach, w kanionie rzeki Verdon, ale najprawdopodobniej gdzieś na Morzu Śródziemnym. Przełom nastąpił w 1998 r. Wtedy to w okolicach Marsylii rybacy wyłowili srebrną bransoletkę. Cudem nie została wyrzucona do wody razem ze stosem śmieci, które zaplątały się w sieci. Znalazcy nie mogli uwierzyć oczom – było na niej wygrawerowane: Antoine de Saint-Exupéry, imię Consuelo oraz zapis, który okazał się adresem amerykańskiego wydawnictwa Małego Księcia. Sam wrak namierzył w 2000 r. Luc Vanrell, badacz, nurek i fotograf, wolał jednak zachować ostrożność i fragmenty maszyny zostały wyciągnięte trzy lata później. W książce Saint-Exupéry. Ostatnia tajemnica Luc wraz z dziennikarzem Jakiem Pradelem opisali całą drogę, jaka prowadziła do rozwiązania zagadki. Bo odnalezienie wraku to nie wszystko. Trzeba było ustalić, co się stało. W 2005 r. Vanrell wraz z nurkiem Lino von Gratzenem wydobył silnik innego samolotu leżącego w pobliżu maszyny autora Małego Księcia. Żmudne badania pozwoliły ustalić, że pilotował go niemiecki książę Alexis Friedrich von Bentheim und Steinfurt, 22-latek, którego Amerykanie zestrzelili pod koniec 1943 r. Nurek postanowił drążyć sprawę i rozpoczął poszukiwania dawnych kolegów księcia. Tak po roku tra? ł do Horsta Ripperta, byłego pilota mieszkającego w Wiesbaden. Kiedy wyjaśnił, że szuka informacji o Saint-Exupérym, Rippert powiedział mu przez telefon: – Może pan przestać szukać. To ja zestrzeliłem Saint-Exupéry’ego Tak po prostu! Lino von Gratzen nie był przygotowany na taki szok. Natychmiast przyjechał do Niemiec. Rippert szczegółowo relacjonował, jak latem 1944 r. niemiecki radar wykrył w okolicach Marsylii grupę alianckich samolotów rozpoznawczych nad Morzem Śródziemnym. Horst zauważył w Tulonie P-38 Lightning lecący w kierunku Marsylii. Postanowił wykorzystać przewagę wysokości i strącił P-38 jedną serią w skrzydła. Maszyna spadła do morza. –Później dowiedziałem się, że musiał to być samolot Exupery’ego. Co za klęska! Co ty najlepszego narobiłeś! – mówiłem sobie. – Ale ja go nie widziałem! Nie mierzyłem do człowieka, którego znałem. Strzeliłem do samolotu nieprzyjaciela, który spadł – opowiadał von Gratzenowi Rippert. Gdy w 2003 r. wrak maszyny Saint-Exupéry’ego został odnaleziony, Rippert miał już pewność, że rzeczywiście zestrzelił słynnego pisarza. Ale nigdy o tym z nikim nie rozmawiał, zrobił tylko notatkę w swoim pamiętniku. O tym wszystkim opowiedział dopiero gościowi, który zawitał do niego 52 lata od śmierci Antoine’a. I choć brakuje dowodów na oświadczenie Ripperta – nie ma już niemieckich raportów dotyczących zestrzeleń – na tym dzisiaj badacze zamknęli tę historię. Rippert często mówił, że gdyby wiedział, do kogo strzela, nigdy by tego nie zrobił. Myśl, że zabił Saint-Exupéry’ego, doprowadzała go do rozpaczy – pisarz był jego idolem. Cóż, może pamiętał to, co mówił z pogodną przewrotnością sam Antoine de Saint-Exupéry: – Z pewnością więcej radości jest w poszukiwaniu prawdy niż w jej poznaniu.
Informacje dla pragnących obejrzeć taniec z trzcinami
Powierzchnia: 1,2 mln km2. Stolice: Tshwane, Bloemfontein i Kapsztad. Ludność: ok. 50 mln, w tym ok. 10 mln Zulusów. Języki urzędowe: m.in. africaans, angielski i zulu. Waluta: rand (ZAR), 1 ZAR = ok. 0,26 zł. Na wiosnę (wrzesień–listopad) i jesienią (kwiecień–maj) pogoda w całym kraju jest słoneczna, a temperatury umiarkowane. Chłodna i sucha zima to idealna pora na dłuższe wędrówki. Lato (listopad–marzec) jest dość parne. Uciążliwe upały rekompensują festiwale i imprezy kulturalne, którymi wypełniony jest wakacyjny kalendarz. Samolotem najtańszy przelot z Warszawy do Johannesburga z przesiadką w Sofii oferują bułgarskie linie lotnicze Balkan (ok. 750–800 dol.). Nie jest wymagana, o ile pobyt nie przekroczy 30 dni. Przy wjeździe do RPA ważność paszportu powinna być dłuższa od okresu ważności wizy co najmniej o sześć miesięcy. W paszporcie musi być wolna co najmniej jedna strona przeznaczona na wizy. Samolotem dobrze zorganizowana jest sieć połączeń krajowych. Transport lądowy Pomiędzy głównymi miastami kursują też autobusy oraz pociągi. Wybierając się w bardziej odludne zakątki kraju, warto wypożyczyć samochód, tym bardziej że drogi są na ogół w dobrym stanie. Polecam Baz Bus, czyli linię busów rozwożących turystów po całym RPA od hostelu do hostelu. Można kupić bilet na konkretną trasę albo wziąć 7-, 14- lub 21-dniowy pass, który pozwoli przejechać ten piękny kraj według własnych planów i potrzeb. Ten rodzaj busów nie ma rozkładu jazdy. Można wsiąść, gdzie i kiedy się chce, należy tylko zmieścić się w limicie czasowym biletu. W RPA nie powinno być problemu z noclegami. Szczególnie polecam hoteliki dla trampów i guesthouse’y, które znajdziemy w prawie każdej miejscowości. Dowiozą do niech Baz Busy. Kuchnia RPA łączy w sobie lokalne tradycje oraz zwyczaje przywiezione przez europejskich i azjatyckich osadników. Popularną potrawą jest biltong, który przyrządza się z zasolonego i wysuszonego mięsa. Trzeba też skosztować suchej kiełbasy droewors oraz solonej ryby bokkoms. Uwaga na dzikie zwierzęta! Nocą w niektórych miastach po ulicach chodzą hipopotamy i krokodyle. W uLundi Taniec Trzcin odbywa się w drugą sobotę września. Mogą występować trudności z transportem i informacją, najlepiej więc na Taniec Trzcin przyjechać z biurem podróży. www.rpa.national-geographic.pl www.southafrica.net