Zabrałem mamę na weekend do Tallinna. Mamy dla was gotowy plan na niespieszne poznanie stolicy Estonii.
Sauna nad Zatoką Fińską, gotyckie uliczki pamiętające hanzeackich kupców, postindustrialne dzielnice tętniące sztuką i designem – Tallinn to miasto, które potrafi zaskoczyć na każdym kroku. Wybraliśmy się tam na weekend z mamą i wróciliśmy przekonani, że estońska stolica należy do najciekawszych miejsc na city break w Europie.
Spis treści: Architektura przemiany i pop-art Z widokiem na średniowiecze Deszczowa Kalamaja i pyszne zakończenie dnia Wśród starych drzew, kwiatów i ptasich treli Jak łatwo i tanio zwiedzać Tallinn Ciepło powoli i miarowo wypełniało kabinę, niosąc ze sobą aromat żywicy oraz opalanego drewna. Zamknięci z mamą w tradycyjnej estońskiej saunie w nadmorskim kompleksie Iglupark, na terenie zrewitalizowanej dzielnicy Noblessner, zaczęliśmy nasz talliński weekend od doświadczenia niezwykle istotnego w tutejszej kulturze. Przez okno pokrytego świerkowym gontem igloo, stojącym na drewnianym pomoście tuż nad brzegiem Zatoki Fińskiej, obserwowaliśmy spokojną taflę Morza Bałtyckiego. I oddawaliśmy się wieczornemu relaksowi. Sauna w Estonii to zakorzeniony w społecznej świadomości rytuał oczyszczenia ciała i umysłu, którego korzenie w tym kraju sięgają XIII wieku. Przez stulecia to niepozorne pomieszczenie stanowiło ważne miejsce w codziennym życiu. Traktowano je jako sterylne, bezpieczne sanktuarium zdrowia, gdzie dzięki odkażającym właściwościom dymu oraz wysokiej temperaturze nie tylko opiekowano się chorymi, ale także przyjmowano na świat dzieci. Ów wielki szacunek do uzdrawiającej mocy natury przetrwał w Estończykach do dziś, a kultywowany na południu kraju starodawny obyczaj sauny dymnej (suitsusaun) z regionu Võromaa został wpisany na Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO. Po kwadransie nagrzewania, wyszliśmy na zewnątrz, by na moment zanurzyć się w chłodnych wodach Bałtyku. Potem ten rytuał powtórzyliśmy jeszcze kilka razy. To był ogromny zastrzyk endorfin i znakomity początek naszej podróży. Architektura przemiany i pop-art Szukając bazy, z której mielibyśmy blisko do głównych atrakcji miasta, zatrzymaliśmy się w hotelu Citybox Tallinn, ulokowanym na terenie nadmorskiego kompleksu Porto Franco. Wybrałem ten adres z prostego powodu – to był świetny punkt, skąd dosłownie wszędzie mogliśmy dotrzeć spacerem albo wsiąść w tramwaj i także w ten sposób poznawać miasto. Zaledwie kilkuminutowa przechadzka wystarczyła nam, by z hotelu przenieść się do dzielnicy Rotermann. Jeszcze w XIX wieku ten tętniący życiem obszar, rozwijany przez przemysłowca Christiana Abrahama Rotermanna, stanowił prężne centrum gospodarcze z dymiącymi kominami fabryk, młynami oraz spichlerzami. A dziś jest jednym z najlepszych przykładów rewitalizacji postindustrialnych budynków w Europie. Architekci doskonale połączyli ceglane budynki z nową architekturą. Spędziliśmy tam sporo czasu, bo to połączenie przeszłości z nowoczesnością zachwycało nas na każdym kroku. Zanim zaczęliśmy podziwiać sztukę, spacerowaliśmy między budynkami, w których miejsce dla siebie znalazły przytulne restauracje, kawiarnie, galerie sztuki, czy sklepy z estońskim dizajnem. Weszliśmy m.in. w Pasaż Stalkera (Stalkeri käik) – fascynujący, wąski zaułek nazwany tak na cześć słynnego filmu Andrieja Tarkowskiego, którego sceny kręcono właśnie w tym surowym, poprzemysłowym otoczeniu pod koniec lat 70. Dzisiaj mury ożywia świetny street art. W sercu owego architektonicznego fenomenu zajrzeliśmy do Røst Bakery. Ta piekarnia słynie ze znakomitej kawy i otwartej kuchni, gdzie na żywo mogliśmy obserwować, jak powstają słodkości, które za chwilę mieliśmy skosztować. Zamówiliśmy bułeczki kaneelirullid, nadziane cynamonem i kardamonem, które bardzo nam smakowały. Prawdziwą rewelacją okazało się natomiast położone po sąsiedzku PoCo Pop & Contemporary Art Museum, którego wyrazisty, różowy szyld można dostrzec z daleka. Zgromadzono tam fenomenalną kolekcję dzieł – podziwialiśmy oryginalne prace ikon takich jak Andy Warhol, Banksy, Jeff Koons czy Roy Lichtenstein. Najdłużej przyglądaliśmy się jednak ekspozycji wygenerowanej przez sztuczną inteligencję. To instalacja Refika Anadola, uznanego w świecie twórcy sztuk medialnych, którego projekt „Machine Hallucinations: Nature Dreams” opiera się na 300 milionach ogólnodostępnych fotografii flory i fauny. Płynące przed naszymi oczami abstrakcyjne kolory, wzory oraz kształty przywoływały skojarzenia z przyrodą, ale z perspektywy maszyny przypominały cyfrowy sen. Przyznaję, że patrzyliśmy na to jak zahipnotyzowani, a później dyskutowaliśmy o tym, jak sztuczna inteligencja zmieniła i nadal będzie zmieniać nasze życie. Z widokiem na średniowiecze Zaledwie kwadrans dzielił nas od innej epoki. Z dzielnicy Rotermann poszliśmy na Stare Miasto, uznawane za jedno z najładniejszych w Europie – i nie ma w tym przesady. Granicę epok przekroczyliśmy, wchodząc przez historyczną, porośniętą bluszczem Bramę Viru, której zachowane baszty przypominały wejście do warownej twierdzy. Wkroczyliśmy w plątaninę brukowanych uliczek, których układ nie zmienił się od XIII wieku. Zagłębiając się w ten labirynt z nierównych kocich łbów, mijaliśmy dawne siedziby hanzeatyckich gildii kupieckich z masywnymi, kunsztownie rzeźbionymi portalami. Wąskie, barwne fasady gotyckich kamienic zwieńczono stromymi dachami, na których szczytach wciąż można było dostrzec drewniane wyciągi, służące dawniej do transportu towarów prosto na górne, magazynowe kondygnacje. Przy Głównym Rynku, nieopodal gotyckiego ratusza, działa słynna Apteka Magistracka (Raeapteek) – najstarsza nieprzerwanie funkcjonująca placówka tego typu w Europie (od 1422 roku), gdzie zamożni mieszkańcy nabywali wieki temu sproszkowany róg jednorożca czy zmumifikowane żaby. Aptekę można bezpłatnie zwiedzić. W historycznych wnętrzach wyeksponowano ręcznie malowane słoje i szklane buteleczki z łacińskimi nazwami, stojące na masywnych, drewnianych regałach. Można tam z bliska obejrzeć zabytkowe wagi aptekarskie, mosiężne moździerze, wyblakłe receptury oraz dawne instrumenty medyczne. Z drewnianego sufitu zwisają pęki suszonych ziół, a w gablotach kryją się historyczne składniki dawnych mikstur, pozwalając przy okazji poznać historię marcepana, który przed wiekami był przepisywany właśnie w tym miejscu na receptę jako sprawdzony lek na złamane serce. Weszliśmy również do Muzeum Niguliste, mieszczącego się w gotyckim kościele św. Mikołaja. Przeszklona winda zawiozła nas na taras widokowy, skąd świetnie było widać geometryczną siatkę czerwonych dachówek, a także doskonale zachowane dawne mury z potężnymi basztami obronnymi o ceglastych hełmach. Dalej wznosiło się wapienne wzgórze Toompea, gdzie stoi wzniesiony w 1900 roku sobór św. Aleksandra Newskiego, będący symbolem czasów rosyjskiej dominacji. Z kolei po przeciwnej stronie horyzont zamykały chłodne wody Zatoki Fińskiej, w której kąpiel mieliśmy już zaliczoną. Deszczowa Kalamaja i pyszne zakończenie dnia Deszczowe popołudnie spędziliśmy w dzielnicy Kalamaja, której nazwa oznacza „dom rybaka”, co stanowi doskonałe odzwierciedlenie tutejszej historii. Już od XIV wieku ten położony tuż za murami Starego Miasta obszar tradycyjnie należał do poławiaczy szprotów oraz morskich handlarzy. Kameralna, średniowieczna osada zmieniła swój charakter w 1870 roku, gdy Tallinn połączono nową linią kolejową z Sankt Petersburgiem. Nagły rozwój przemysłu sprawił, że wokół zaczęły wyrastać fabryki, a do miasta ściągnęły tysiące robotników potrzebujących zakwaterowania. Spacerując pod parasolami takimi uliczkami jak Valgevase, Kalju, Kungla, Vana-Kalamaja czy Niine, chłonęliśmy unikatową zabudowę określaną oficjalnie jako „Tallinna maja”. To wielokolorowe, dwupiętrowe budynki mieszkalne z drewna, wznoszone w latach 20. i 30. ubiegłego stulecia. Ich konstrukcja jest niezwykle charakterystyczna: składają się z dwóch symetrycznych, drewnianych skrzydeł, które przedziela centralna, wybudowana z silikatu klatka schodowa, pełniąca ówcześnie funkcję zapory przeciwpożarowej. Szacuje się, że do dziś w stolicy przetrwało około pięciuset takich zabytkowych domów, które obecnie zajmowane są przez młodych, kreatywnych mieszkańców, a sam rejon uchodzi za jeden z najbardziej pożądanych adresów na estońskim rynku nieruchomości. Minęliśmy neogotycką bryłę kościoła baptystów (Kalju Baptist Church), a następnie zagłębiliśmy się w Park Kalamaja. Niezwykła jest historia tego miejsca, bowiem teren na którym dziś bawią się dzieci, był dawniej cmentarzem, przekształconym w przestrzeń rekreacyjną dopiero w latach 60. XX wieku. Potem zajrzeliśmy na zadaszony rynek tuż przy dworcu kolejowym Balti Jaam – to kultowy punkt na mapie miasta, w którym stoiska ze świeżymi lokalnymi produktami i antykami mieszają się z doskonałym, różnorodnym street foodem. Z dawnych robotniczych kwartałów przeszliśmy do bijącego serca dzielnicy, czyli Telliskivi Creative City. Ten kompleks zrewitalizowanych zakładów Kolei Bałtyckiej odrodził się jako tętniące życiem centrum alternatywnego Tallinna. W surowych, industrialnych wnętrzach funkcjonują niezależne pracownie, butiki promujące najlepszy estoński design oraz restauracje. Tutaj także znajduje się Fotografiska – światowej sławy muzeum sztuki, kultury i fotografii wywodzące się ze Sztokholmu. Wieczór spędziliśmy w Uma Restoran, w nadmorskiej dzielnicy Noblessner. Ten fragment miasta to historyczna stocznia łodzi podwodnych imperialnej Rosji, założona na początku XX wieku. Dziś surowa, postindustrialna architektura dawnych hal fabrycznych sąsiaduje teraz z nowoczesną mariną jachtową. W tym portowym otoczeniu, tuż nad brzegiem Zatoki Fińskiej, azjatyckie tradycje kulinarne krzyżują się na talerzach z nowoczesnym, europejskim sznytem. Kolację zaczęliśmy od orzeźwiającej i lekko pikantnej sałatki z zielonego mango. Następnie na stole pojawił się chrupiący kurczak w glazurze z tamaryndowca, serwowany z sałatką z kalarepy i rzodkwi daikon z dressingiem na bazie czarnego pieprzu i chili oraz lekko wędzony boczek podany w pikantnym, słodko-kwaśnym sosie limonkowym. Na finał tej uczty zamówiliśmy aksamitny, śmietankowy krem o smaku azjatyckiego cytrusa yuzu i kurkumy, podany z truskawkami oraz sezamowym karmelem. To było pyszne zakończenie dnia. Wśród starych drzew, kwiatów i ptasich treli Niedzielę zarezerwowaliśmy na odkrywanie arystokratycznej twarzy nadbałtyckiej stolicy. Tramwajem pojechaliśmy do Kadriorgu – najbardziej eleganckiej części miasta, której historia jest zapisem imperialnego rozmachu. Po podboju tych ziem na początku XVIII stulecia, car Piotr Wielki założył tam posiadłość wraz z rozległym parkiem publicznym. Nazwę Ekaterinenthal („Dolina Katarzyny”), brzmiącą po estońsku właśnie Kadriorg, nadał temu terenowi na cześć żony, Katarzyny I. Zbudowany z jego polecenia barokowy pałac, otoczony lasami, symetrycznymi stawami i fontannami, do dzisiaj pozostaje największą atrakcją w okolicy. W kolejnych latach Kadriorg stawał się prestiżowym adresem bogatych mieszczan, którzy w cieniu drzew budowali letnie rezydencje. Wschodnia dzielnica wpisała się również w dzieje medycyny – tutaj zrodziła się estońska kultura uzdrowiskowa. W 1813 roku doktor Benedikt Georg Witte otworzył w tej lokacji pierwszy nadmorski kurort w całym Imperium Rosyjskim. Dzisiaj w Kardiorgu swoje siedziby mają ambasady, tutaj również urzęduje prezydent republiki. Najwięcej czasu spędziliśmy w rozległym parku, przechadzając się alejkami wśród starych drzew, kwiatów i ptasich treli. A potem usiedliśmy na jednej z białych ławek w pobliżu pałacu i chłonęliśmy spokój miasta w tej zielonej oazie. Tallinn udowodnił nam, że w pełnej atrakcji stolicy można zwolnić, złapać oddech i po prostu odpocząć. Jak łatwo i tanio zwiedzać Tallinn Dojazd Do Tallinna polecieliśmy bezpośrednio z Warszawy linią LOT. Za bilety w dwie strony zapłaciliśmy po 650 zł od osoby. Połączenia z Polski do stolicy Estonii realizuje także linia Wizz Air. Nocleg Spaliśmy w hotelu CityBox położonym w pobliżu turystycznych atrakcji oraz terminala promowego. Za dwa pokoje bez śniadania, za dwie noce zapłaciliśmy 1700 zł. Obok hotelu jest bardzo dobra restauracja, w której jadaliśmy śniadania płacąc ok. 18 euro za osobę. Zwiedzanie z Tallinn Card Kluczem do swobodnego i budżetowego poznawania stolicy Estonii jest zaopatrzenie się w Tallinn Card. To oficjalna miejska karta turystyczna, w cenę której wliczona jest komunikacja miejska oraz wstęp do najważniejszych muzeów i atrakcji turystycznych (w tym m.in. do Pałacu w Kadriorgu, Muzeum Niguliste oraz licznych obiektów na Starym Mieście). Ceny Tallinn Card (dla osoby dorosłej): karta 24-godzinna: 43 euro, karta 48-godzinna: 63 euro, karta 72-godzinna: 76 euro. Więcej informacji znajdziecie na stronie visittallinn.ee. Nasz autor Michał Cessanis Od 14 lat redaktor prowadzący i sekretarz redakcji National Geographic Traveler oraz autor podróżniczej serii „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN i TVN Style. Dziennikarz, który od lat życie spędza w drodze, łącząc pasję do eksploracji z rzetelnym warsztatem reportażysty. W swoich tekstach szczególną wagę przywiązuje do detali, historii spotykanych ludzi oraz ochrony dzikiej natury. Autor książek: „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Jako ambasador plebiscytu „Cuda Polski National Geographic Traveler” z równą pasją odkrywa nieznane zakątki kraju, co najdalsze krańce globu. Ma w genach ciekawość świata i otwartość na inne kultury. Nie straszne są mu ekstremalne warunki czy bariery językowe – dla niego to nie przeszkody, lecz paliwo do działania i tworzenia angażujących opowieści.
Tajemnica wraku z Tallinna. Polscy naukowcy pomogli datować dębowy kadłub
24-metrowy wrak średniowiecznej kogi, ikony handlu Hanzy, odnaleziono podczas budowy biurowca w Tallinnie. Dzięki precyzyjnym analizom próbek drewna naukowcy odtworzyli historię jednostki. Polski wkład w badania był nieoceniony – dzięki naszym badaczom precyzyjnie ustalono wiek desek i ich pochodzenie.
W kwietniu 2022 roku podczas prac budowlanych w Tallinnie operator koparki natknął się na masywne dębowe konstrukcje. Okazało się, że pod warstwą piasku i osadów morskich, na głębokości kilku metrów, spoczywał niemal kompletny kadłub średniowiecznego statku handlowego. Miejsce znaleziska nie było przypadkowe – w średniowieczu znajdowała się tu płytka zatoka u ujścia rzeki Härjapea, która z czasem została zapełniona osadami i sztucznie osuszona. Aby nie wstrzymywać budowy biurowca, wrak pocięto na cztery sekcje i przetransportowano do Estońskiego Muzeum Morskiego, gdzie stał się obiektem jednego z najbardziej szczegółowych badań drewna w historii bałtyckiej archeologii. Oto wyniki śledztwa badaczy przeszłości, które opublikowano na łamach „Dendrochronologii”. Co wiemy o średniowiecznej jednostce? Odnaleziony statek to koga – ikona hanzeatyckiego handlu morskiego. Wrak ma 24,5 metra długości i 8,6 metra szerokości, co czyni go jednym z największych i najlepiej zachowanych egzemplarzy tego typu w Europie. Dzięki przeniesieniu konstrukcji do specjalnego namiotu badawczego naukowcy mogli pobrać próbki z niemal każdego elementu: od poszycia kadłuba, przez wręgi, aż po belki pokładowe. Była to unikalna szansa, by dokładnie poznać sposób, w jaki statek skonstruowano. Dendrochronologia. Słoje drzew zdradzają wiek Kluczowym narzędziem badaczy stała się dendrochronologia, czyli nauka datująca drewno na podstawie układu rocznych przyrostów. Przeanalizowano 97 próbek, z czego 87 udało się precyzyjnie wydatować. Co ciekawe, w procesie tym nieoceniony był polski wkład. Badacze, szacując wiek drewna, korzystali z modeli przyrostów dębu opracowanych m.in. przez profesora Tomasza Ważnego z UMK w Toruniu. Dzięki temu ustalono, że drzewa na główną konstrukcję kadłuba ścięto zimą na przełomie lat 1370–1371 oraz 1371–1372. Analizy pogłębiono jeszcze bardziej. Próbki drewna pochodzącego z ładunku na statku oraz elementy drzwi z Wieży Bremeńskiej w Tallinnie porównywano z bazami danych dla północnej Polski w celu identyfikacji ich pochodzenia. Polskie dane referencyjne okazały się więc niezbędnym punktem odniesienia dla odczytania historii tego unikatowego zabytku bałtyckiego szkutnictwa. Skąd pochodził budulec? Badania pochodzenia drewna ujawniły fascynujący obraz średniowiecznej logistyki. Większość dębów użytych do budowy pochodziła z nadmorskich regionów Litwy, a niektóre prawdopodobnie z okolic Rygi. Naukowcy zidentyfikowali jednak także drewniane elementy, które pochodzą z okolic Tallinna. To samo drewno posłużyło do budowy drzwi w Wieży Bremeńskiej z tallińskich murów obronnych. Sugeruje to, że statek mógł zostać zbudowany na Litwie, ale prace wykończeniowe lub naprawcze prowadzono już w Estonii. Blizny po wielkich mrozach Jednym z najbardziej intrygujących odkryć są tzw. księżycowe słoje (ang. moon rings), które znaleziono w 24% badanych próbek. To wada drewna powstała w wyniku uszkodzeń powstałych na skutek mrozu. Analiza wykazała, że dęby te ucierpiały podczas ekstremalnych zim w latach 1175, 1219 oraz 1330. Średniowieczni szkutnicy doskonale znali to zjawisko. Co ciekawe, archeolodzy odkryli, że osłabione deski z takimi wadami były wzmacniane od wewnątrz specjalnymi listwami. Zatem zdawano sobie sprawę z ich gorszej jakości. Logistyka i życie na pokładzie Naukowcy odtworzyli harmonogram budowy statku. Po ukończeniu kadłuba w 1372 roku prace nad nadbudówką i kambuzem trwały jeszcze do 1374 roku. W tym samym czasie na pokład trafił ładunek luźnego drewna prawdopodobnie przeznaczonego na sprzedaż. Wiemy też, że statek był gotowy do dalekich rejsów – wewnątrz wraku odnaleziono ślady bytowania szczurów, co sugeruje, że jednostka była w pełni sprawna i eksploatowana przed tym, jak ostatecznie osiadła na mieliźnie. Źródło: Dendrochronologia Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Tu możesz spacerować bez stresu. Te miasta uchodzą za najbezpieczniejsze w Europie
Ranking najbezpieczniejszych miast w Europie 2026 pokazuje miejsca wyjątkowo przyjazne zarówno dla turystów, jak i mieszkańców. W zestawieniu znalazły się miasta z różnych regionów kontynentu, a wśród nich dwa polskie: Warszawa i Kraków, które zajmują wysokie pozycje wśród destynacji o niskim poziomie przestępczości i stabilnych trendach bezpieczeństwa.
Spis treści: Ranking najbezpieczniejszych miast w Europie – metodologia i znaczenie wyników Dubrownik – lider bezpieczeństwa w Europie i fenomen turystyczny Adriatyku Najbezpieczniejsze miasta Europy 2026 – TOP 10 Dla wielu podróżnych bezpieczeństwo podczas podróży jest jednym z kluczowych kryteriów wyboru kierunku – obok atrakcji turystycznych, kultury i budżetu. Najnowszy ranking opracowany przez brytyjskie biuro podróży Riviera Travel zestawia europejskie miasta pod kątem aktualnego poziomu przestępczości oraz zmian w ciągu ostatnich pięciu lat, co pozwala ocenić, gdzie można podróżować z większym spokojem i komfortem. Ranking najbezpieczniejszych miast w Europie – metodologia i znaczenie wyników W mediach opublikowano właśnie ranking najbezpieczniejszych miast w Europie, przygotowany przez biuro podróży Riviera Travel. Zestawienie powstało na podstawie analizy wzrostu wskaźnika przestępczości w ciągu ostatnich pięciu lat oraz jego obecnego poziomu, co pozwoliło wyłonić łączny wynik bezpieczeństwa. Im niższy wskaźnik, tym bezpieczniejsze miasto. – Te wyniki potwierdzają, że Europa oferuje nie tylko bogactwo kultury i pięknych krajobrazów, lecz także wysoki poziom bezpieczeństwa. Od średniowiecznego uroku Dubrownika, przez imponującą panoramę Pragi, pełną wież i iglic – najbezpieczniejsze europejskie destynacje pozwalają podróżować z pełnym spokojem ducha. Mimo to warto zachować ostrożność i czujność podczas odwiedzania nowych miejsc – podkreśliła Joanne Lynn, dyrektor ds. produktów europejskich w Riviera Travel, w rozmowie z „Euronews”. Dubrownik – lider bezpieczeństwa w Europie i fenomen turystyczny Adriatyku Dubrownik, jedno z najbardziej rozpoznawalnych miast Chorwacji, został uznany w zestawieniu Riviera Travel za najbezpieczniejsze miasto w Europie, osiągając łączny wskaźnik bezpieczeństwa na poziomie 44,1 (im niższy wynik, tym wyższa pozycja w rankingu). To wyróżnienie jest efektem zarówno niskiego poziomu przestępczości, jak i stabilnych statystyk w perspektywie ostatnich pięciu lat. Nazywany „Perłą Adriatyku”, Dubrownik znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO i zachwyca jednym z najlepiej zachowanych zespołów miejskich w tej części Europy. Ufortyfikowane Stare Miasto, monumentalne mury obronne o długości niemal 2 kilometrów, wąskie kamienne uliczki oraz średniowieczne i renesansowe budowle tworzą przestrzeń nie tylko spektakularną wizualnie, ale również dobrze zorganizowaną pod względem bezpieczeństwa. Dlaczego Dubrownik jest uznawany za tak bezpieczny? Na wysoką pozycję w rankingu wpływa kilka kluczowych czynników: niski wskaźnik przestępczości z użyciem przemocy, ograniczona liczba poważnych incydentów kryminalnych, rozbudowany system monitoringu w obrębie historycznego centrum, widoczna obecność służb porządkowych w sezonie turystycznym, dobra infrastruktura miejska (oświetlenie, oznakowanie, kontrola ruchu turystycznego). Choć Dubrownik uchodzi za popularne miejsce imprezowe, szczególnie w sezonie letnim, dane pokazują, że dominują tu drobne wykroczenia, takie jak sporadyczne kradzieże kieszonkowe czy incydenty związane z nadmiernie zawyżonymi cenami usług turystycznych. Nie są one jednak zjawiskiem masowym ani systemowym. Bezpieczeństwo nocą i komfort podróżnych Jednym z istotnych aspektów ocenianych przez podróżnych jest bezpieczeństwo po zmroku. W przypadku Dubrownika zarówno mieszkańcy, jak i turyści podkreślają, że nocne spacery po Starym Mieście są powszechne i postrzegane jako bezpieczne. Historyczne centrum jest bardzo dobrze oświetlone, a przestrzeń publiczna – szczególnie w sezonie – pozostaje aktywna do późnych godzin wieczornych. Warto jednak pamiętać, że nawet w najbezpieczniejszych destynacjach obowiązuje zasada ograniczonego zaufania. Zaleca się: kontrolowanie wartościowych przedmiotów w zatłoczonych miejscach, korzystanie z licencjonowanych przewoźników, unikanie nieoficjalnych ofert wycieczek ulicznych. Silna wspólnota lokalna i kultura gościnności Na wysoki poziom bezpieczeństwa wpływa również silne poczucie wspólnoty lokalnej. Dubrownik jest miastem, w którym turystyka stanowi kluczowy element gospodarki, dlatego zarówno mieszkańcy, jak i władze miejskie dbają o jego pozytywny wizerunek. Przyjazna atmosfera, wysoka kultura obsługi turystów oraz dbałość o porządek publiczny przekładają się na komfort odwiedzających. Miasto inwestuje także w zarządzanie ruchem turystycznym, ograniczając nadmierne zagęszczenie w obrębie murów obronnych oraz kontrolując liczbę pasażerów statków wycieczkowych wpływających do portu. Tego typu działania zmniejszają ryzyko chaosu organizacyjnego, który w innych popularnych destynacjach bywa czynnikiem sprzyjającym drobnym przestępstwom. Dubrownik łączy więc wysoki poziom bezpieczeństwa, stabilność społeczną i wyjątkowe dziedzictwo kulturowe, co czyni go liderem rankingu Riviera Travel. A jak prezentują się kolejne miasta w zestawieniu i czym wyróżniają się pod względem bezpieczeństwa? Najbezpieczniejsze miasta Europy 2026 – TOP 10 1. Dubrownik, Chorwacja Dubrownik – często nazywany „Perłą Adriatyku” – zajmuje pierwsze miejsce w rankingu Riviera Travel. Miasto łączy średniowieczny urok z bardzo niskim poziomem przestępczości i stabilnymi wskaźnikami bezpieczeństwa, co czyni je idealnym kierunkiem dla turystów podróżujących samotnie lub z rodziną. 2. Tallinn, Estonia Stolica Estonii, Tallinn, wyróżnia się nie tylko malowniczym Starym Miastem wpisanym na listę UNESCO, lecz także wysokim poczuciem bezpieczeństwa – zarówno w obszarach turystycznych, jak i mieszkalnych. 3. Warszawa, Polska Warszawa plasuje się wysoko dzięki niskim wskaźnikom przestępczości i wzmożonym patrolom policji w popularnych dzielnicach. Mimo że w ostatnich latach obserwuje się umiarkowany wzrost niektórych wykroczeń, poziom bezpieczeństwa pozostaje relatywnie niski, co przekłada się na komfort zwiedzania zarówno w dzień, jak i po zmroku. 4. Praga, Czechy Historyczna stolica Czech łączy urok zabytków z dobrze utrzymanym systemem bezpieczeństwa miejskiego. Praga wyróżnia się efektywnym systemem monitoringu oraz niskimi wskaźnikami poważnej przestępczości. 5. Kraków, Polska Kraków to kolejne polskie miasto w pierwszej piątce. Barwna historia, architektura i kultura idą tu w parze z bezpiecznymi przestrzeniami publicznymi i aktywną obecnością służb porządkowych, co sprawia, że turyści czują się tu dobrze chronieni. 6–10. Inne warte uwagi miasta Ranking kontynuuje się miejscami, które oferują wysoki poziom bezpieczeństwa – m.in. Amsterdam, Bordeaux czy miasta skandynawskie – choć w samym zestawieniu Riviera Travel ich obecność może się różnić rok do roku. Źródła: Euronews, Riviera Travel Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Najlepsze atrakcje Tallinna – co warto zobaczyć w stolicy Estonii?
Tallinn, stolica Estonii, jest miejscem, w którym średniowieczna architektura harmonijnie współistnieje z nowoczesnymi dzielnicami, oferując turystom unikatowe doświadczenia. W tym przewodniku odkryjesz najważniejsze zabytki Starego Miasta, ale także nowoczesne przestrzenie, które pokazują innowacyjną stronę Tallinna.
Spis treści: Stare Miasto w Tallinnie – średniowieczna perła UNESCO Nowoczesna strona Tallinna – dzielnice i atrakcje Natura w okolicach Tallinna Estońskie tradycje i kultura Stare Miasto w Tallinnie – średniowieczna perła UNESCO Stare Miasto w Tallinnie to jeden z najpiękniejszych i najlepiej zachowanych średniowiecznych kompleksów miejskich w Europie, który w 1997 roku trafił na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Główna jego część – Główny Rynek – otoczona jest kolorowymi kamieniczkami krytymi czerwoną dachówką, które niegdyś były domami bogatych kupców z Hanzy​. Gruba Małgorzata – Muzeum Morskie i wieża widokowa Na obrzeżach Starego Miasta znajduje się Gruba Małgorzata, monumentalna wieża obronna będąca częścią Muzeum Morskiego. Jest to nie tylko imponujący zabytek z okresu średniowiecza, ale także punkt widokowy, z którego rozciąga się wspaniały widok na Stare Miasto i Morze Bałtyckie​. Na szczycie wieży znajduje się kawiarnia, gdzie można odpocząć, podziwiając panoramę. Atmosfera tego miejsca przenosi odwiedzających w czasy, gdy Tallinn był ważnym portem handlowym. Apteka Magistracka – najstarsza apteka w Europie W sercu Starego Miasta, tuż przy gotyckim ratuszu, znajduje się Apteka Magistracka (Raeapteek) – najstarsza apteka w Europie, założona w 1422 roku. Apteka działa do dziś, oferując współczesne leki, a jednocześnie pełni funkcję muzeum. Można tam zobaczyć niewielką wystawę poświęconą dawnym metodom leczenia, gdzie nie brakuje ciekawostek, takich jak puder z rogu jednorożca na potencję czy preparaty ze skóry węża​. Nowoczesna strona Tallinna – dzielnice i atrakcje Tallinn nie tylko pielęgnuje swoją bogatą historię, ale również staje się jednym z czołowych ośrodków technologicznych w Europie. Dwie dzielnice, które pokazują nowoczesne oblicze miasta, to Rotermann i Noblessner. Rotermann – rewitalizowana przestrzeń Dzielnica Rotermann to przykład nowoczesnej rewitalizacji. W dawnych zabudowaniach portowych, przy wykorzystaniu starej tkanki miejskiej, powstały eleganckie apartamenty, restauracje i galerie sztuki. To tutaj, w ogródkach kawiarnianych, często usłyszymy delikatną muzykę, która towarzyszy mieszkańcom podczas relaksu​. Rotermann to symbol nowoczesności w Tallinnie, gdzie tradycja łączy się z nowatorskimi projektami architektonicznymi. Noblessner – nadmorska dzielnica artystów i restauracji Noblessner, dawniej główna stocznia imperialnej Rosji, to dziś tętniąca życiem dzielnica nadmorska, która przyciąga zarówno turystów, jak i lokalnych artystów. Znajdują się tu galerie, pracownie artystyczne oraz restauracje oferujące widok na morze​. Noblessner to także miejsce, gdzie nowoczesne technologie stają się codziennością. Roboty dostarczają kawę zamówioną przez aplikację, co dodaje miastu wyjątkowego, futurystycznego charakteru. Natura w okolicach Tallinna Poza nowoczesnym miastem, Tallinn oferuje również dostęp do wspaniałej natury, idealnej na odpoczynek i aktywne spędzanie czasu. Jednym z najciekawszych miejsc w okolicach Tallinna jest Park Narodowy Lahemaa. Park Narodowy Lahemaa – największy park w Estonii Zaledwie 40 minut jazdy od Tallinna znajduje się Park Narodowy Lahemaa, który jest najstarszym i największym parkiem narodowym w Estonii. To miejsce idealne dla miłośników przyrody i trekkingu​. Na szczególną uwagę zasługuje torfowisko Viru Raba, przez które prowadzi drewniana ścieżka o długości 3,5 km. Spacerując nią, można podziwiać malownicze krajobrazy, a także cieszyć się powietrzem – jednym z najczystszych w Europie. Ścieżki trekkingowe i dziewicze wyspy Estonia oferuje również rozległe szlaki trekkingowe. Jednym z najdłuższych jest szlak o długości 370 km, który rozpoczyna się na granicy z Łotwą i ciągnie się aż do północnego wybrzeża​. W okolicach Tallinna znajduje się także wiele dziewiczych wysp, które są idealnym miejscem na pikniki i wypoczynek na łonie natury. Estońskie tradycje i kultura Estońska kultura to mieszanka starodawnych tradycji i nowoczesnego stylu życia. Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów estońskiej kultury są sauny. Sauny – narodowa pasja Estończyków Sauna od wieków jest integralną częścią życia Estończyków. To nie tylko sposób na relaks, ale również forma socjalizacji i rytuał pielęgnowany przez pokolenia. Każda sobota jest w Estonii „dniem sauny” – „laupäev on saunapäev”. Estończycy spotykają się z rodziną i przyjaciółmi, aby wspólnie odpocząć​. W Tallinnie popularnym miejscem na saunowy relaks jest Iglupark, gdzie można wynająć drewniane domki w kształcie igloo i po każdej sesji w saunie zanurzyć się w chłodnym Bałtyku​.
6 rzeczy, które warto wiedzieć o Tallinnie
Stolica Estonii to miasto na skraju. Łączy nordycką estetykę i słowiańską gościnność. Jego symbolem jest smaczne lekarstwo na… złamane serce.
1. LEKARSTWO NA MIŁOŚĆ Drzwi pod numerem 11 Rynku Starego Miasta w Tallinnie wyglądają dokładnie tak jak w 1422 r., kiedy pojawiły się pierwsze zapiski o najstarszej aptece w Europie, Raeapteek. Dziś na półkach brak słoików z suszonymi pszczołami i kolcami jeża, ale nadal przepisuje się lokalny specjał i jeden z symboli Tallinna – marcepan, jako lekarstwo na złamane serce. Raekoja plats 11. 2. PIĘTRO, KTÓREGO NIE MA Kiedy goście hotelu Viru próbowali się dowiedzieć, co znajduje się na trzynastym piętrze budynku, dostawali jedną odpowiedź: takiego piętra nie ma. Rzeczywiście istniało tylko dla wybranych, konkretnie: dla oficerów KGB. Od 2011 r. turyści mają wstęp do tajnych pokojów służb specjalnych. Zobaczyć można systemy radiowe podłączone do „pluskiew” w pokojach czy nawet w popielniczkach tutejszej restauracji. Hotelowy taras był niegdyś idealnym punktem obserwacyjnym dla oficerów, a dziś jest jednym z najlepszych punktów widokowych w mieście. Viru väljak 4. 3. NORDYCKI FUSION W latach 60. restauracja Tuljak była jedną z najlepszych w Tallinnie. W ubiegłym roku otwarto jej unowocześnioną wersję. W menu: owoce morza, zupa z łosia i wybitne tiramisu. Ten adres: Pirita tee 26e, warto znać. 4. MIASTO ARTYSTÓW Tallinn to jedna z najciekawszych scen muzycznych w Europie, gospodarz festiwalu Tallinn Music Week, miasto rodzinne kompozytora Arvo Pärta, ale również rozwijająca się scena artystyczna. Warto zajrzeć do Telliskivi – zespołu dawnych fabryk w północnej części Tallinna, gdzie artyści mają swoje studia, a odwiedzający mogą zrobić zakupy u lokalnych projektantów i zjeść w restauracjach serwujących nordycką kuchnię w nowym wydaniu. 5. MIASTO WIELU RELIGII W Estonii nie ma oficjalnie obowiązujących religii, za to zabytki sakralne są ważnym elementem stolicy kraju. Poza najstarszym kościołem św. Olafa z XIII w. wrażenie robi sobór Aleksandra Newskiego na wzgórzu Toompea. Sąsiaduje z parlamentem, gdzie urzędują: najmłodszy premier w UE – Taavi Rõivas (ur. 1979 r.), i prezydent Hendrik Ilves, polityk i wzięty didżej w jednej osobie. 6. W PRAKTYCE Do Tallinna z Polski można dolecieć LOT-em. Ewentualnie dojechać autokarem, np. linii Lux Express. Można zatrzymać się w przytulnym hotelu Petersbourg (najstarszy w Tallinnie!). Leży w samym centrum miasta. Pokój 2-os. ze śniadaniem kosztuje ponad 100 euro. Na kolację najlepiej wybrać się do Leib Resto – restaurację poleca sir Sean Connery. Wiktoria Michałkiewicz
Lubi średniowieczne stroje i nowoczesne kluby. Ale niestety jest dość droga. My podpowiadamy, jak się dobrze bawić i nie przepłacać.
Czy coś może zrobić pierwsze wrażenie po raz drugi? Okazuje się, że tak. Estonię po raz pierwszy odwiedziłam w 1991 r., dokładnie w czasie puczu sierpniowego. Po raz drugi pojechałam po niemal 20 latach. Niewiele pamiętałam z pierwszej wizyty. Jednak wrażenie było takie samo jak wcześniej – Estonia to Skandy- nawia! Weźmy na przykład krajobrazy. Nie ma w nich nic spektakularnego – zielone niziny z lasami, łąkami i moczarami, pojedyncze zagrody oddalone od siebie o kilometry – a jednak są miłe dla oka. I wprost stworzone do jazdy rowerem. Poboczy dróg nie kalają żadne papierki czy opakowania po napojach, które są przekleństwem polskiego krajobrazu. Ów porządek i estetyka odnoszą się także do miast. Nie ma pstrokacizny reklam, szyldów, banerów. Ludzie też są powściągliwi. A to sprzyja wypoczynkowi. Sprawdź wycieczki i połączenia lotnicze do Estonii W piątkowe popołudnie na ulicach Tallinna widziałam niewiele samochodów, jednak Elin – moja przewodniczka po Estonii – twierdziła, że korki są tam na porządku dziennym. Może to kwestia proporcji – w kraju, w którym mieszka 1,3 mln osób (w Tallinnie zaledwie 405 tys.), to co jest uważane za korek, w dwumilionowej Warszawie byłoby pewnie krótkim przestojem. Miasta wydają się wyludnione, jakby połowa ich mieszkańców wyjechała nagle na piknik na wieś. Na osoby zmęczone zatłoczonymi polskimi miastami taki widok powinien działać kojąco. Na mnie podziałał. A co z cenami? Skandynawskie są iście horrendalne, w Estonii też do niskich nie należą. Wszystko zależy oczywiście od tego, gdzie się stołuje, nocuje i robi zakupy. Starówka Tallinna, jak wszystkie starówki na świecie, jest nastawiona na turystów i nie należy się spodziewać cudów. Swoją drogą pomysł na jej promocję tallińczycy mają bardzo spójny. Wszystko tam jest w klimacie średniowiecza – dziewczyny w strojach z epoki sprzedają na ulicach prażone mig- dały, młodzi mężczyźni proponują wybicie pamiątkowych monet, na rynku odbywa się targ z rękodziełem. Apogeum średniowieczności następuje w niebywale popularnej wśród turystów restauracji Olde Hansa. Potrawy w glinianych misach są podawane przez kelnerki ubrane w czepki i długie suknie. Palą się świece, czasem gra na żywo zespół muzyki dawnej. Na półlitrowy kufelek ciemnego piwa (z ziołami, miodem lub cynamonem) trzeba tam wydać 70 koron (17,5 zł), a litrowy – 125 koron (ok. 31 zł). Ale powiedzmy sobie wyraźnie – trudno o droższe miejsce w Estonii! Cóż, wystarczy poszukać knajp, które odwiedzają Estończycy. I niezależnie od miejsca toast trzeba oczywiście wznieść po estońsku: Terviseks! Estonia – Republika Estońska, należy do Unii Europejskiej, strefy Schengen i NATO. Powierzchnia – 45 tys. km2 (czyli jak woj. podlaskie i lubelskie razem wzięte). Stolica – Tallinn. Ludność – 1,36 mln. Język urzędowy – estoński. Waluta – korona estońska (EEK) = 25 gr; korona jest sztywno powiązana z euro (1 euro = 15,65 korony). Uwaga: od 2011 r. Estonia wchodzi do strefy euro. Już teraz wiele cen jest podawanych w tej walucie. Ptak narodowy – jaskółka dymówka. Kwiat narodowy – chaber. www.visitestonia.com Najtańsze możliwości noclegu dają schroniska młodzieżowe, hostele (także w akademikach), B&B oraz kempingi. Można również sprawdzić oferty małogwiazdkowych hoteli. Tanich noclegów można poszukać na stronie www.balticbo- okings.com/eyha – Stowarzyszenia Estońskich Schronisk Młodzieżowych. Hostele w Tallinnie – najtańsze (od 12 euro za dwójkę) znajdują się na przedmieściach. W tych zlokalizowanych na starówce ceny sięgają nawet 50 euro za pokój dwuosobowy. Hostele w Tartu – dwa usytuowane w miasteczku akademickim, jeden przy Pepleri 14, drugi przy Narva mnt. 27. Pokój dwuosobowy kosztuje 500 koron (ok. 32 euro). Połączenia z Warszawy do Tallin- na ma LOT. Najlepiej na bieżąco sprawdzać ofertę. Można trafić na bilet za 500 zł w obie strony. Samoloty latają codziennie. Z międzynarodowego lotniska Lennart Meri Tallinn Airport można dojechać do odległego o 4 km centrum miejskim autobusem nr 2 (powinien mieć tabliczkę z napisem „Reisisadam (A-termi- nal) – Moigu”. Jednorazowy bilet kosztuje 15 koron (ok. 1 euro). Przejazd taksówką na tej trasie to wydatek 65 koron (4,5 euro). Międzynarodową drogą E67 (Via Balticą) przez Litwę i Łotwę. Trasa od granicy polsko-litewskiej do Tallinna liczy ok. 650 km. Jedna z najtańszych opcji. Połączenia z różnych miejsc w Polsce do czterech estońskich miast (Johvi, Narwa, Parnawa, Tallinn) oferuje m.in. Eurolines. Bilet w dwie strony to wydatek 380 zł. Podobne ceny ma firma Ecolines. Biletów można też szukać na: www.estonia.vel.pl; www.przejazdyautobusowe.eu. Wycieczki objazdowe są organizowane zwykle do trzech krajów nad- bałtyckich (Litwa, Łotwa, Estonia), często także Rosja lub Finlandia. Cena za ośmiodniową wycieczkę autokarową to przynajmniej 1,5 tys. zł (w ofercie ma je m.in. Ecotravel). AUTOBUSY I TALLINN CARD Między miastami kursują autobusy. Przejazd na przykład z Tallinna do Tartu kosztuje 105 koron (bilet ekonomiczny), w II klasie – 125 koron, w I klasie – 155 koron. Uwaga: nie ma biletów „tam i z powrotem”. Rozkład: www.edel.ee. Karty miejskie zwykle nie są specjalną atrakcją i trzeba nieźle się nabiegać, aby wykorzystać wszystkie darmowe oferty. W przypadku oferty Tallinn Card oszczędzamy już, korzystając z turystycznego autobusu „hop on hop off”. Karta jest ważna we wszystkich firmach oferujących tę formę zwiedzania miasta. (Normalnie płacimy od 250 do 350 koron). Najtańsza, czyli 6-godzinna karta kosztuje 185 koron. Bezpłatne są: komunikacja miejska, wstęp do muzeów i zwiedzanie miasta na wycieczce rowerowej – choć w tym ostatnim przypadku trzeba kupić kartę ważną dłużej niż 6 godzin. Są dostępne także 24-, 48- i 72-godzinne (kosztują odpowiednio: 375/435/495 koron). Karta zapewnia także niewielkie zniżki w sklepach lub restauracjach uczestniczących w programie. www.tallinncard.ee Bilet na przejazd komunikacją miejską w Tallinnie, kupiony np. w żółtym R-Kiosku, kosztuje 15 koron normalny i 7 koron ulgowy (trzeba mieć dokument uprawniający do zniżki, np. studenci – kartę ISIC). Uwaga – jeżeli bilet kupujemy u kierowcy, zapłacimy więcej: za normalny 25 koron, za ulgowy 13 koron. Rozkład jazdy komunikacji miejskiej i podmiejskiej w Tallinnie: soiduplaan.tallinn.ee. WYPOŻYCZENIE AUTA Wynajęcie małego samochodu osobowego na dzień to wydatek od 500 koron (33 euro), zaś na 4–7 dni – 350 koron za każdy dzień. Nie warto wypożyczać samochodu, by poruszać się wyłącznie po miastach – do wielu atrakcji dojdzie się na piechotę, a do dalej położonych miejsc można dojechać komunikacją miejską lub taksówką. Ceny paliwa: benzyny bezołowiowej ok. 17,75 korony za litr, ropy ok. 17,45 korony za litr. Ograniczenia prędkości: w obszarze zabudowanym: 50 km/godz., poza obszarem zabudowanym zwykle 90 km/godz., chyba że znaki pokazują inaczej. Latem dozwolona prędkość wzrasta czasami do 110 km/godz. Uwaga: Policja jest bardzo restrykcyjna! TAKSÓWKI Opłata za „trzaśnięcie drzwiami” wynosi zwykle 25 koron (poniżej 2 euro). Opłata za kilometr zależy od miasta oraz korporacji – w Tallinnie jest to przynajmniej ok. 5 koron/km, w Tartu 8 koron/km. WYPOŻYCZENIE ROWERU W Tallinnie kosztuje 13 euro za dzień (rower górski, miejski, trekkingowy) albo 26 euro/dzień za rower szosowy przeznaczony na dalsze wyprawy (www.citybike.ee). W Tartu to wydatek ok. 10 euro/dzień. Trasy rowerowe w Estonii można sprawdzić na stronie www.bicycle.ee. Najlepsza pora to okres letniego przesilenia, kiedy dzień jest bardzo długi. W kuchni estońskiej widać wpływy niemieckie, rosyjskie i skandynawskie. Potrawy są zwykle treściwe, słone i obfite. Typowe dania to sült – galaretka wieprzowa serwowana na zimno z musztardą, marineeritud angerjas – marynowany węgorz, mulgikapsad – duszona kiszona kapusta z wieprzowiną. Kaszanka (verivorst) jest specjalnością w okresie Bożego Narodzenia. Należy też wymienić deser kama – przygotowywany ze zboża, mielonego groszku i zsiadłego mleka. Najbardziej znane marki estońskiego piwa to Saku (najpopularniejsze to Saku Originaal) oraz A. Le Coq (flagowe to A. Le Coq Premium). Z ciemnych piw można spróbować Saku Tume i A. Le Coq Porter. Warto poszukać Puls Extra Lager produkowanego w Parnawie oraz Wiru Kadakaolu (piwa jałowcowego) wytwarzanego na południu Estonii. Najlepiej unikać najbardziej turystycznych miejsc, do których należą na przykład starówki miast, i sprawdzić, gdzie stołują się miejscowi. W porze lunchu w wielu kawiarniach można zjeść „danie dnia” za blisko 3 euro. Posiłek w normalnej restauracji lub pubie kosztuje 5–10 euro. Za obiad w tanim barze zapłacimy 50–70 koron. Główne dania w większości restauracji na Starym Mieście w Tallinnie kosztują 10–20 euro, za półlitrowe piwo zapłacimy tam 2,5–3 euro. Im dalej od rynku, tym taniej, np. w bardzo fotogenicznym Zaułku Katarzyny lokalne (i bardzo dobre piwo) można znaleźć już za 1,5 euro. Restauracje otwierają się zwykle w południe i obsługują gości do 23. Przyjęte jest zostawianie 10 proc. napiwku. butelka wody (1,5 l) 10 koron, puszka coli 9 koron, sok owocowy (1 l) od ok. 14 koron, butelka piwa w sklepie od 10 koron (A. Le Coq Premium ok. 15,50 EEK), mleko (1 l) ok. 7 koron, chleb od 9 koron
Zapomnijmy o samolocie. Lądem jest i taniej, i przyjemniej, a przy tym można poznać od podszewki bałtycką prowincję.
Rusz via Baltica : Budzisko – Kalwaria, Mariampol, Kowno, Troki, Wilno, Kłajpeda, Połąga, Lipawa, Ryga, Valk, Dorpat, Tallinn Długość: 4500km Czas: 14 dni Cena: 1500zł/os. Na terytorium Litwy wjeżdżamy w Budzisku-Kalwarii. Po rozszerzeniu strefy Schengen samochody mkną w jedną i drugą stronę przez nikogo niezatrzymywane. Dziwne uczucie dla kogoś, kto pamięta, jak ustawiały się tutaj kolejki TIR-ów. O tym, że wyjeżdżamy za granicę, przypomną nam drogi – a mianowicie ich jakość. Asfalt na Via Baltica, czyli E67, jest płaski jak stół i aż kusi, by docisnąć pedał gazu. Nie warto. Zła sława i skuteczność litewskiej policji robią swoje, a trudno im uciec, bo piratów drogowych ścigają mercedesami. I Polacy, i Litwini w kierunku Mariampola zmierzają więc w karnym szyku, nie więcej niż 88 km/godz. Miasteczko, położone 30 km od granicy, w centrum aż lśni – tak jest wysprzątane. I podobnie jest w całym kraju; na obrzeżach mogą stać slumsy i rudery, jednak śródmieścia są jak spod igły. Podobnie jest z drogami; im dalej od głównych szlaków, tym gorzej. Pod sklepem kilku nastolatków w dresach nie reaguje na labas (cześć), podobnie jak ekspedientka na laba diena (dzień dobry). Dopiero po kilku sekundach, jakby wyrwana z drzemki, odpowiada. Od razu po polsku. I niezbyt chętnie. Standardowo Polacy tłumaczą to tym, że Litwini nas nie lubią. Ale jak ktoś słusznie zauważył: oni zachowują się tak, jakby nawet siebie nie lubili. Owszem, są trochę przewrażliwieni na punkcie historii, ale nie bardziej niż my. Ruch w Mariampolu panuje nieduży, a atmosfera jest senna. Większość kierowców z Polski zatrzymuje się dopiero w odległym o 65 km Kownie (lit. Kaunas), przedwojennej stolicy. Jej mieszkańcy mają opinię najbardziej serdecznych i gościnnych. Być może dlatego, że starają się rywalizować z Wilnem i czują się trochę gorsi od mieszkańców stolicy. Niepotrzebnie – Kowno to przepiękne miasto z fascynującą historią. Aby je poznać, trzeba by spędzić tutaj kilka dni. Na najbardziej znany punkt widokowy na Wzgórzu Aleksotas wiedzie kolejka linowa. Widoki z wysokiej skarpy Niemna roztaczają się przepiękne. W ciemnoniebieskie widły Wilejki i Niemna wciska się Stare Miasto. Jego zabytkowe mury i dachy jarzą się w słońcu na czerwono, tu i ówdzie błyska łacha piasku nadrzecznej plaży. Okoliczne pagórki i doliny spowija soczysta zieleń. Jak na dłoni widać kowieński zamek oraz ulubione miejsca spacerów mieszkańców w zaroślach między warownią a ujściem Wilii do Niemna. To właśnie tam uciekają przed tłumami zalewającymi w sezonie chlubę i dumę miasta – Aleję Wolności (Laisves aleja), jeden z najdłuższych w Europie deptaków. Na jego wschodnim krańcu wznosi się Sobór Michała Archanioła, na przeciwnym – Biały Łabędź, ratusz miejski. Fasady niewysokich kamieniczek są odnowione, latarnie stylowe, aleja lipowa doskonale utrzymana. Wzdłuż ulicy pełno sklepów, butików, kawiarni i kafejek, galerii i muzeów. Wśród nich słynne Muzeum Diabłów. Demoniczne, czerwono-czarne sale wystawowe mieszczą kilka tysięcy czartów z całego świata. Najbardziej przerażające są te wyrzeźbione z poskręcanych, „artretycznych” korzeni w przedziwnych ni to tanecznych, ni to epileptycznych pozach. W odległych o 80 km Trokach niezwykle okazale prezentuje się zamek na wodzie. Jednak aby tam dotrzeć, należy zjechać z E67 i autostradą A1 udać się w kierunku Wilna. Czerwone mury i baszty warowni wspaniale kontrastują z błękitem nieba i wód jeziora Galwe. I robią o wiele lepsze wrażenie z daleka niż z bliska. Po pierwsze dlatego, że próbując dostać się do warowni, trzeba być zmotywowanym niczym książę Witold pod Grunwaldem – ścisk panuje tu jak podczas prawdziwego średniowiecznego oblężenia. Po drugie tłum skutecznie uniemożliwia zobaczenie czegokolwiek poza szarymi plombami z betonu bardzo nieładnie kontrastującymi ze szkarłatem… współczesnego klinkieru. To właśnie w Trokach najłatwiej się przekonać, jakiego hopla na punkcie historii mają Litwini i jak bardzo dumni są z państwa, które stworzyli w XIII w. Mendog i Giedymin. To powód do dumy i jeden z mitów narodowych, odróżniający ich od Łotyszy i Estończyków, którym aż do 1918 r. nie udało się stworzyć samodzielnych państw. Troki były stolicą rozległych włości Giedymina. Oprócz warowni na wodzie jego atrakcjami są efektownie wciśnięta między cztery jeziora starówka oraz kenesa – jedyna świątynia karaimska w Europie. Karaimów sprowadził z Krymu Witold i uczynił z nich swą gwardię przyboczną. Obecnie w miasteczku mieszka kilkudziesięciu potomków książęcych ochroniarzy. Przy ulicy Karaimskiej prowadzą muzeum i restaurację. Słynne karaimskie kibiny, pierożki z nadzieniem z baraniny, kosztują 6 litów. Na przystawkę do nich najlepiej zamówić kiszone ogórki za 4 lity. Z ich uprawy i przyrządzania troccy Karaimi słynęli w całej Rzeczpospolitej. Jeszcze przed wojną określenie „karaimski” było komplementem zarezerwowanym dla najdorodniejszych i najsmaczniejszych ogórków. W pobliskim Wilnie serwują litewską wersję kibinów – mniej aromatyczną, z wieprzowiną, podawaną ze skwarkami. Lepiej spróbować któregoś z rdzennie litewskich dań: cepelinai (duże podłużne kluski ziemniaczane), vedarai (kiszka ziemniaczana) albo šaltibarąčai (chłodnik). W zależności od klasy lokalu trzeba wysupłać od kilku do kilkunastu litów. Z czystym sumieniem można polecić Aukštaičiai (Antokolskio 13), Lokys (Stikli 8), Žemaiči Smukl (Vokieči 24). Wszystkie znajdują się w obrębie Starego Miasta, ale o niczym to nie świadczy, bo wileńska Starówka zaliczana jest do największych w Europie. Ten labirynt gotyckich wież, renesansowych portyków i falujących barokowych fasad wchłania dziennie tysiące turystów. Czasem migną za rogiem fragmenty ogromnych, masywnych kościołów, jednak żeby zobaczyć całość budowli, nieraz trzeba zadrzeć głowę w górę albo wejść na wzgórze gdzieś poza granicami Starego Miasta. Nie warto się spieszyć, najlepiej błąkać się bez celu... – radzi Tomasz Venclova w Opisać Wilno. I słusznie, wszystkiego i tak nie da się zobaczyć. Większość turystów po godzinie czy dwóch daje za wygraną, ciężko opadając w fotelu jakiejś kafejki. Zamawiają szklanicę piwa Kalnapilisa i z zamiarem naprawy stosunków polsko-litewskich wdają się w dyskusje z miejscowymi. Fakt, że z wileńskimi Litwinami najłatwiej nawiązać kontakt po jasnym pełnym, niczego nie zmienia – i tak rozmowę najlepiej zagaić po angielsku. Ja ze swoimi rozmówcami przeszedłem na polski pod koniec trzeciej kolejki. Po czwartej doszliśmy do porozumienia w wielu drażliwych kwestiach. Z Wilna na wybrzeże jest ponad 300 km. Na szczęcie do Kłajpedy wiedzie autostrada. Po drodze można zjechać do Szawli (Šiauliai). W mieście jest ponoć najpiękniejszy kościół na Żmudzi i jakieś muzeum, ale mało kto się tutaj zatrzymuje. Większość udaje się od razu na odległą o 10 km Górę Krzyży. Ta na miejscu okazuje się być pagórkiem wznoszącym się pośród pól. Robi jednak o tyle niesamowite wrażenie, że wygląda, jakby ją tworzyły ustawione na miejscu krzyże. Pierwszy krucyfiks stanął tam w 1430 r. dla upamiętnienia chrztu Żmudzi, kolejne zaczęto masowo ustawiać 400 lat później, po upadku powstania listopadowego. Szacuje się, że obecnie jest ich 150 tys. – od największych, z drewna, metalu i betonu, po najmniejsze medaliki i różańce. Na odsłoniętym pagórku, gdy powieje wiatr, wydają niesamowity szum – litewskie wyznanie wiary. Przez Kretyngę (pałac Tyszkiewiczów i klasztor) dotrzemy do Połągi (Palanga), od dwóch stuleci najmodniejszego litewskiego kurortu. Dziś w otoczonym niezwykłym ogrodem pałacu hrabiów mieści się Muzeum Bursztynu z największym na świecie zbiorem inkluzji. Jaszczurki podobnej do tej z muzeum w Gdańsku w Połądze nie widziałem, ale nieco sfatygowanego skorpiona i owszem. Największe wrażenie robią scenki rodzajowe „mikrokosmosu” sprzed kilkudziesięciu milionów lat. Bursztyn utrwalił m.in. zastygłego w pół kroku pająka, który właśnie udawał się na posiłek, widząc szamoczącą się w pajęczynie muchówkę. Jeśli odległa o 25 km Kłajpeda (Klaipeda) bywa porównywana do Gdańska (na wyrost!), to Mierzeja Kurońska jest litewskim Helem. To zdecydowanie najatrakcyjniejszy fragment litewskiego wybrzeża, a leżące na mierzei Zalewu Kurońskiego osady tworzą jedyne w swoim rodzaju miasto Neringa. Charakterystyczna senność jest tutaj odczuwalna nawet w szczycie sezonu. Ktoś, kto przyjedzie tu z Kowna lub Wilna, będzie miał wrażenie, że ogląda film w zwolnionym tempie. To odczucie pogłębia kameralna architektura – pomalowane na jaskrawe kolory chatynki. W Kłajpedzie niewielka Starówka, naznaczona teutońskim piętnem muru pruskiego, przegrywa rywalizację o względy turystów z delfinarium, które powstało w czasach ZSRR. Na nietanie (14 litów) pokazy przychodzą tłumy. Pokonawszy 50 km na północ, mijamy granicę litewsko-łotewską i wkraczamy do historycznego Księstwa Kurlandii i Semigalii, zaś po kolejnych 50 km dojeżdżamy do Lipawy (Liepaja). W okresie między II a III rozbiorem był to jedyny port morski Rzeczpospolitej, podczas zrywu 1863 r. sprowadzano tędy belgijskie sztucery dla powstańców, a miejscowe gimnazjum ukończył prezydent Gabriel Narutowicz. Symbolem miasta jest kościół Świętej Trójcy (Sv. Trisvrenibas baznica) z wysoką na 55 m wieżą, która doskonale sprawdza się jako punkt widokowy, a jedną z największych atrakcji jest Kara Osta – niedokończona twierdza carska, w czasach ZSRR baza okrętów podwodnych. Zresztą część z nich wciąż tam rdzewieje. Latem nadmorska Lipawa przyciąga tłumy. W końcu lipca miasto organizuje Baltic Beach Party, a pod koniec sierpnia festiwal rockowy – Bursztyn Lipawy (Liepajas Dzintars). Sami Łotysze pół żartem, pół serio (nigdy nie wiadomo) mawiają, że państwo robi, co może, by ich rozruszać. Zimą aż połowa z nich cierpi na depresję. Podczas gdy Lipawa była głównym portem księstwa, honory stolicy pełniła Mitawa, od 1918 r. zwana Jełgawą (Jelgava). Można tam zajechać w drodze do Rygi, aby zobaczyć wspaniały klasycystyczny pałac książąt kurlandzkich – dziś siedzibę uniwersytetu rolniczego. Aby dotrzeć do historycznej Mitawy, trzeba pokonać 190 km. Na drogach ruch jest niewielki, ale auta Łotyszy mogą wywołać gwałtowne reakcje… zazdrości. Najdroższe wersje mercedesów, BMW i audi to tutaj codzienność, a sporo jest też cadillaców i bentleyów. Superlimuzyny mkną po płaskich jak blat drogach, zostawiając za plecami łotewską wieś – zabudowaną kurnymi chatkami bez bieżącej wody, a niekiedy i elektryczności, za to obowiązkowo z sauną (pirts) w każdej zagrodzie. Zaproszenie do nich to – podobnie jak w Skandynawii – wielkie wyróżnienie i honor dla gościa. Łotysze, przy których Litwini jawią się jako naród serdeczny i otwarty, okazują w ten sposób swoje zaufanie i przyjaźń. To w saunie omawiają najważniejsze sprawy, wyznają sobie miłość, proszą wybranki o rękę i urządzają wieczory kawalerskie. W saunie kończą każdą rodzinną uroczystość i święto. Mnie do sauny nikt nie zaprosił. Na szczęście, bo nie znoszę, gdy jest za gorąco (temperatura w pirts osiąga 120°C). Nie po to uciekałem przed upałami na północ. Przekraczając linię Dźwiny, wkraczamy do na wpół mitycznych Inflant. Ziemie te przypadły Rzeczypospolitej wskutek targów politycznych. Zagrożony inwazją moskiewską oraz wojną z Danią i Szwecją ostatni wielki mistrz zakonu kawalerów mieczowych Gotthard von Kettler w 1562 r. złożył hołd lenny Zygmuntowi Augustowi. Łatgalia jako Inflanty Polskie została w granicach Rzeczpospolitej aż do I rozbioru, a w Dyneburgu (Daugavpils), stolicy regionu, do dziś mieszka blisko 20 tys. naszych rodaków. I jest to jedyny powód, dla którego można odwiedzić to miasto. W Salaspils, niemal na rogatkach Rygi, stoi pomnik upamiętniający dokonania polskich wojsk. W 1605 r., gdy miejscowość ta była jeszcze wsią zwaną Kircholmem, hetman Jan Karol Chodkiewicz rozgromił na jej polach Szwedów. Wiktoria ta pozostałaby jedną z wielu, gdyby nie fakt, że pan na Mielcu dowodził 4 tys. rycerzy, a szwedzki król miał ich 14 tys. Dwie trzecie zostało w polu, niewiele brakowało, a poległby sam Karol IX. Z Salaspils do stolicy jest tylko 20 km. I powiedzmy sobie szczerze, zamiast peregrynować po odległych zakątkach kraju, lepiej skupić się właśnie na niej. Bo Ryga to metropolia co się zowie, zaskakująca przybyszów rozmachem, bogactwem, pięknem. Opętanych wizją robienia kariery i biznesów Łotyszy wabi obietnicą ich spełnienia. W stolicy żyje już połowa mieszkańców kraju. I chociaż na razie w luksusach pławią się na kredyt (inflacja przekroczyła 15 proc.), to znając ich upór, za 20 lat może naprawdę stać się metropolią milionerów. Już teraz w drogiej jak diabli Rydze najbardziej poszukiwanym dobrem są stoliki w luksusowych restauracjach. Na szczęście zapędy nuworyszy łagodzi ogromna liczba tańszych lokali. W samoobsługowym Lido (Krasta iela 76) też tłok. W karcie zamiast wymyślnej fuzji kuchni francuskiej i bałtyckiej – swojska golonka i wędzone ryby, zamiast szampanów – znakomite piwa (Aldaris, Rigas) oraz Ryski Czarny Balsam (Rigas melnais balzams). O tym specyfiku, wytwarzanym z 24 ziół według XVIII-wiecznej receptury, po raz pierwszy zrobiło się głośno, gdy postawił na nogi cierpiącą na fumy Katarzy- nę II. Balsam zawiera 45 proc. alkoholu, smakuje niczym ekstrakt z piołunu, a pachnie jak staropolski dziegieć (0,5 l – ok. 5 łatów). Aby złagodzić jego działanie, następnego dnia można wybrać się do Ryskiego Muzeum Motoryzacji przy S. Eizenšteina iela 6 (wstęp: 1 łat), które w kolekcji ma prawdziwe „białe kruki”: limuzyny Stalina i Breżniewa. Józef Wissarionowicz, a właściwie jego woskowa figura, kryje się w opancerzonym zisie, a Leonid Iljicz rozpiera na kanapie rolls-royce’a. Najatrakcyjniejsza część Rygi, z gotycką Starówką, leży nad Dźwiną. Rzeka rozlewa się u ujścia bardzo szeroko (Wisła wygląda jak jej uboga krewna), a w jej leniwym nurcie przeglądają się średniowieczne baszty i mury oraz secesyjne kamienice. Starówka wciąż pozostaje egalitarna (obok drogich pensjonatów i restauracji pełno tu tanich hosteli i undergroundowych klubów), choć tania nie jest. 50 km na północ od Rygi leży Park Narodowy Gauja. Rzeka, od której wziął nazwę, żłobi głębokie (do 85 m) czerwonobrunatne wąwozy pełne jaskiń i polodowcowych głazów. To kompletne bezludzie, choć w kilku miejscowościach jest całkiem przyzwoita baza turystyczna. Tutejsze pejzaże skojarzyły się komuś z tymi w ojczyźnie Helwetów, więc można usłyszeć, że zwiedzamy Szwajcarię Łotewską. Jak można się domyślać, Gauja to mekka kajakarzy. I jeśli ktoś ma więcej czasu, to niezły sposób na poznanie okolicy (1 łat za godzinę). Rzeka płynie tutaj wartkim nurtem, a wrażenia można porównać do spływu Czarnym Dunajcem. Z Siguldy do Krimuldy przerzucono przez Gauję kolejkę linową. Dla domorosłych kaskaderów to niepowtarzalna okazja, żeby z jej wagonika skoczyć na bungee. Taka przyjemność kosztuje 20 łatów – jedyne 50 santimów za każdy metr spadania. W Siguldzie i Krimuldzie zachowały się pozostałości zakonnych warowni, a w Turaidzie na zamku biskupów ryskich można wysłuchać legendy o Róży, co nie chciała… Polaka. Kolejny zakonny zamek wznosił się niegdyś w Kies. Do naszych czasów zachowały się malownicze ruiny z okrągłymi wieżami, a także gotycki kościół św. Jana. Ze wszystkich warowni ta robi największe wrażenie. Granicę z Estonią pokonuję 80 km dalej, w miasteczku, które po łotewskiej stronie nazywa się Valga (w 1918 r. podjęto w tym miejscu decyzję o proklamowaniu niepodległej Łotwy), a po estońskiej Valk. Podzielono je dokładnie na pół w 1920 r., gdyż żaden z krajów nie chciał z miasta zrezygnować. Po przekroczeniu granicy krajobraz za oknem niewiele się zmienia. Podobnie jak na Łotwie zamiast bramek do piłki nożnej – wszędzie pozostałości zimowych boisk do gry w hokeja. Kierując się kilkadziesiąt kilometrów na północ, dotrzemy do Vöru – miasteczka w kraju Setu. Zamieszkują go przedstawiciele jednej z najciekawszych estońskich grup etnograficznych. Są to Estończycy, ale w przeciwieństwie do większości swoich rodaków, luteran, wyznający prawosławie. Ich bogaty folklor, zwyczaje i obrzędy noszą wyraźne ślady wpływów bałtyckich, ugrofińskich i słowiańskich. Podobnie jak inni Bałtowie, są niesłychanie przywiązani do swoich tradycji, ale też i jakby serdeczniejsi. Czyżby grała w nich słowiańska dusza? Estończycy bez wyjątków mają bzika na punkcie przyrody. Jeśli ktoś zna od tej strony Skandynawów, to tutaj jest podobnie, albo jeszcze bardziej. Z tej też przyczyny w przeciwieństwie do Łotyszy ich ugrofińscy sąsiedzi nie wykazują słabości do ekskluzywnych limuzyn, ale do terenówek. Zaszywając się w głuszy, nikt tu nie rezygnuje ze zdobyczy cywilizacji. W każdej, nawet najmniejszej, liczącej kilka domów wsi jest dostęp do sieci, a ziemniaki można kupić wprost od rolnika na… aukcji internetowej. Inaczej niż rzutcy, ale i niecierpliwi Łotysze, Estończycy bardziej polegają na sile spokoju i organizacji. Wiedzą, że na sukces trzeba ciężko zapracować. W efekcie ich kraj już teraz wymieniany jest wśród unijnych prymusów, a powtarzana przez „Estów” opinia głosi, że jeszcze 20 lat i poziom życia będzie w ich ojczyźnie wyższy niż w Skandynawii. Spora w tym zasługa młodzieży. Dorpat (Tartu), drugie co do wielkości miasto Estonii, uznawane jest za intelektualną stolicę kraju. Uniwersytet, założony w 1632 r. przez Szwedów, rozsławił gród już w XIX w. Dorpat to przyjazne miasto, głównie za sprawą studentów. Kwitnie tu życie nocne, bez problemu można porozumieć się po angielsku, ale największym jego atutem są tanie noclegi w hostelach. Dorpat leży zaledwie kilkanaście kilometrów od jeziora Pejpus (Pepsi jarv). Warto tam się wybrać, żeby zobaczyć, jak wygląda estoński raj – czyli chłodno, głodno i do domu daleko. Baza turystyczna nad tym czwartym co do wielkości jeziorem w Europie jest symboliczna, ale dzięki temu jest to wymarzone miejsce dla wędkarzy i adeptów sztuki przetrwania. Środkiem akwenu przebiega granica z Rosją. 150 km na północ leży wodospad Jägala. Mierząca 8 m wysokości i 70 m szerokości kaskada wycięła w wapiennej skale głęboki na kilkanaście i długi na kilkaset metrów kanion. W przewodniku można przeczytać, że rzeka nie jest głęboka, ale jej prąd może porwać nawet konia. Zastanawiałem się, jak to możliwe, że sącząca się strużka ma taką niszczycielską moc. Dopiero uprzejmy nauczyciel w miasteczku Joelähtme wyjaśnił mi, że latem można się o tym przekonać co najwyżej po urwaniu chmury, a Jägalę najlepiej oglądać jesienią lub wiosną. Wtedy prezentuje się ponoć imponująco. W sumie na północy Estonii wodospadów jest ok. 40; najwyższy, Valaste, ma 26 m wysokości. Ten niewielki kraj jest potęgą, jeśli chodzi o liczbę posiadanych wysp na Bałtyku (w sumie w granicach Estonii jest ich ponad tysiąc). Na północy u wejścia do Zatoki Ryskiej leżą dwie największe – Sarema (Saaremaa) i Hiuma (Hiiumaa). Ta pierwsza, w nordyckich sagach zwana Ozylią, jest drugą co do wielkości wyspą Bałtyku. Oprócz kraterów po uderzeniach meteorytów, średniowiecznych ruin i wiatraków, ma wśród atrakcji... ogromne weekendowe korki. Stolica Estonii nazywana bywa przedmieściem Helsinek, ale ta elegancka metropolia bardziej aspiruje do bycia przedmieściem… Kopenhagi. Po łotewsku TallinN znaczy dosłownie „duńskie miasto”. W sezonie przyciąga gości Dniami Starego Miasta, wielkim festiwalem piwa oraz organizowanym co cztery lata Świętem Pieśni. Chóry są tu tak samo popularne, jak w innych państwach skandynawskich… a przekonanie Estończyków, że są Skandynawami tak samo powszechne, jak u nas, że są Bałtami. Przywiązanie do tradycji to jedna z niewielu cech, która jest wspólna dla obywateli trzech najmniejszych krajów bałtyckich. Różnic jest zdecydowanie więcej. I właśnie z tego powodu Bałtów warto poznać. No to w drogę Litwa – stolica: Wilno; ludność: ponad 3,6 mln; powierzchnia: ok. 65 tys. km2; waluta: 1 lit (LTL) = ok. 1 zł; oficjalny język: litewski; główne miasta: Wilno, Kłajpeda. Łotwa – stolica: Ryga; ludność: 2,4 mln; powierzchnia: 64,6 tys. km2; waluta: 1 łat (LVL) = ok. 5 zł; oficjalny język: łotewski; główne miasta: Ryga, Dyneburg i Lipawa. Estonia – stolica: Tallinn; ludność: ponad 1,3 mln; powierzchnia: ok. 45 tys. km2; waluta: 1 kroon (korona, EEK) = 0,25 zł; oficjalny język: estoński; główne miasta: Tallinn, Tartu i Narwa. Najlepszy czas – od połowy kwietnia do połowy września. Wszystkie trzy kraje są członkami Unii Europejskiej, dlatego Polacy nie potrzebują wiz. Jadąc drogą Via Baltica do Tallinna, granicę polską przekracza się w Budzisku, łotewską w Grenctale, zaś estońską w Ikli. Na odcinku litewskim szosa ma oznakowania A5, A1, A8 i A10, a na Łotwie A7 i A1. Trasa od granicy polsko-litewskiej do Tallinna liczy 670 km. Inna droga – przez łotewsko-estońskie przejście Valka-Valga. Litwa: Hotel RunMiS II, Liepkalnio g. 103, Wilno, ceny: 70–140 litów. Hotel Pajuris, Šlaito g. 18a, Giruliai, LT-92281 Klaipeda, ceny: 130–330 litów. Łotwa: Hotel Fontaine Royal, Sturmanu iela 1, Liepaja, ceny: 12–85 łatów. Briize Hostel, O. Kalpaka iela 68/70, Liepaja, ceny: 7–30 łatów. Riga Old Town Hostel, Valnu iela 43, Riga, ceny 6–15 łatów. Estonia: Tallinn, Uus Street 22, Tallinn, ceny: 290–1 450 koron. Oü Torni Hostell, Kreutzwaldi 52, Tartu, ceny: 300–400 koron. Kuchnia litewska – największą popularnością cieszą się cepelinai (cepeliny). Porcja tych wielkich ziemniaczanych kluchów nadziewanych mięsem i podawanych ze skwarkami kosztuje 6–10 litów. W podobnej cenie jest barszcz lub rosół z kołdunami. Uliczni sprzedawcy za 2–4 lity oferują czebureki, kaukaskie pierogi z mięsem smażone w głębokim oleju. Kuchnia łotewska to mieszanka wpływów rosyjskich, niemieckich i skandynawskich. Dwudaniowy posiłek kosztuje minimum 5–6 łatów. Polacy najczęściej raczą się znakomitą golonką z ziemniakami i kapustą, popijając ją piwem. Taka przyjemność kosztuje 10 łatów. Tańsze są sałatki z chleba, bliny, pielmieni, wareniki. Kuchnia estońska – czasem wydaje, że Esti cały dzień wcinają śledzie (w postaci sałatek, solone, smażone, wędzone). Poza rybami warto spróbować sült (galareta wieprzowa), ale kama, krupnik z rozgotowanym grochem zalany kwaśnym mlekiem, to coś dla amatorów kuchni ekstremalnej. Godne polecenia są m.in. likier Vana Tallinn i piwa (Saku, Saaremaa). Cena posiłku – od 30 koron. Litwa: Od 1 września do 1 kwiet-nia obowiązuje nakaz używania świateł mijania, zaś od 10 listopada do 1 kwietnia – opon zimowych. Dopuszczalna zawartość alkoholu we krwi – 0,4 promila. Łotwa: Przez cały rok obowiązuje nakaz jazdy z włączonymi światłami mijania, a od 1 grudnia do 1 marca nakaz używania opon zimowych. Obowiązuje bezwzględny zakaz prowadzenia samochodu po spożyciu alkoholu! Estonia: Przekroczenie dozwolonej prędkości karane jest wysokimi mandatami (do 1 200 dol.), a nawet konfiskatą wozu. Nakaz jazdy na śiwiatłach mijania obowiązuje przez cały rok. Od 1 grudnia do 1 marca obowiązkowa jest wymiana opon na zimowe. Na Litwie, Łotwie i w Estonii można porozumieć się po rosyjsku, ale miejscowi używają go niechętnie. W dużych miastach nie ma problemu z porozumieniem się po angielsku czy niemiecku. Bałtowie są bardzo wyczuleni w kwestiach historycznych i narodowościowych, dlatego nie należy sobie żartować na te tematy. Jednym z głównych świąt jest Noc Świętojańska. Z jej okazji domy przystraja się kwiatami i gałązkami, a noc z 23 na 24 czerwca spędza przy ogniskach, pijąc piwo i miody, tańcząc i śpiewając. Najlepszymi prezentami z Litwy są tamtejsze miody (lietuviskas midus). Najtańszy bursztyn sprzedawany jest w Kłajpedzie. Na Łotwie – Czarny Balsam Ryski (Rigas Melnais Balzams), wódka LB, czekolady, rękodzieło, wyroby z lnu, a także bursztyn. W Estonii: wędliny z dziczyzny, rękodzieło z wyspy Kihnu i ręcznie malowaną porcelanę Heliny Tilk (do nabycia w Tallinnie przy Rataskaevu 6 i Lühike jalg 5). Ambasada RP na Litwie Smelio g. 20A, 2055 Vilnius, tel. (003705) 270 90 01 do 3, www.polandembassy.lt Ambasada RP na Łotwie Medniekuiela 6B, LV-1010 Riga, tel. (00371) 7031500, 7031509, www.ryga.polemb.net. Ambasada RP w Estonii Suur-Karja 1, 10140 Tallinn, tel. (00372) 6278 206, www.tallinn.polemb.net Litwa: www.nicpon.republika.pl, www.on.lt, www.vilnius.lt Łotwa: www.lotwa-latvia.pl, www.riga-life.com Estonia: www.eesti.pl, www.riik.ee, www.tourism.tallinn.ee Zarysy z dziejów krain dawnych inflanckich Gustaw Manteuffel Moje Inflanty Jarosław Sozański Estonia oraz Łotwa – przewodniki turystyczne wydawnictw