Czy „mrugnęła” do nas pierwotna czarna dziura? Nowe rozwiązanie zagadki sprzed sześciu lat
W 2019 roku astronomowie zaobserwowali coś bardzo specyficznego. Dostrzegli odległą gwiazdę, której jasność stopniowo rosła przez około godzinę, po czym wróciła do normalnego poziomu. Nie pasowało to do żadnego znanego zjawiska gwiazdowego. Sześć lat później naukowcy sądzą, że mógł to być sygnał, który przywędrował do nas z maleńkiej pierwotnej czarnej dziury.
18 grudnia 2019 roku Dark Energy Camera (DECam), zainstalowana na czterometrowym Teleskopie Víctora M. Blanco znajdującym się w Cerro Tololo Inter-American Observatory w Chile, obserwowała gwiazdę w Wielkim Obłoku Magellana. W pewnej chwili obserwacji zarejestrowała pojedynczy, trwający 60 minut, wzrost jasności. Pojaśnienie było bardzo symetryczne, nie dostrzeżono zmiany koloru światła, a samo zjawisko nie powtórzyło się w kolejnych obserwacjach. A przecież większość gwiazd zmiennych pulsuje wielokrotnie. Tutaj był tylko jeden „błysk” i koniec. Sygnał z mikroskopijnej czarnej dziury Tuż po zdarzeniu rozważano kilka scenariuszy. Sugerowano, że był to po prostu zwykłe pojaśnienie gwiazdy lub błąd instrumentu. Inni badacze przypuszczali, że obserwowana gwiazda ma niewidocznego towarzysza, ewentualnie, że pojaśnienie było wywołane przejściem swobodnie dryfującej planety. Jednak żadne rozwiązanie nie wydawało się w pełni odpowiadać zjawisku, ponieważ godzinne pojaśnienie gwiazdy trwało zbyt długo jak na rozbłysk gwiazdy, zbyt krótko na supernową i było zbyt płynne jak na większość znanych rodzajów zmienności gwiazd. Zagadka wciąż nurtowała badaczy i teraz, po szczegółowej analizie właściwości tego zdarzenia, astronomowie twierdzą, że to „mrugnięcie” mogło być sygnałem pochodzącym od jednego z najbardziej nieuchwytnych obiektów we Wszechświecie: maleńkiej, pierwotnej czarnej dziury ważącej zaledwie tyle, co trzy księżyce Ziemi. Rozmiary czarnych dziur Mówiąc o czarnych dziurach zwykle odnosimy się do wyjątkowo masywnych obiektów o średnicy od kilkudziesięciu kilometrów do nawet kilkunastu miliardów kilometrów. Wynika to ze sposobu ich powstawania — rodzą się po śmierci masywnej gwiazdy, gdy jej ogromne jądro zapada się pod wpływem grawitacji, tworząc jeden z najgęstszych znanych obiektów we Wszechświecie. Natomiast tuż po Wielkim Wybuchu warunki mogły sprzyjać powstawaniu znacznie mniejszych czarnych dziur. Kwantowe fluktuacje czasoprzestrzeni mogły tworzyć zagęszczenia materii w rozszerzającym się Wszechświecie, które następnie zapadały się podobnie jak jądra gwiazd. Są to właśnie tzw. pierwotne czarne dziury. Ta, która może być rozwiązaniem zagadki gwałtownego pojaśnienia, miałaby horyzont zdarzeń wielkości mniej więcej kropki na końcu tego zdania. Zespół astronomów kierowany przez astronomkę Renee Key z Uniwersytetu Technologicznego Swinburne w Australii twierdzi, że żadna inna hipoteza nie pasuje do statystyk tego zdarzenia równie dobrze. Badacze nadali swojej kandydatce na pierwotną czarną dziurę nazwę Phoebe. Zakrzywienie czasoprzestrzeni Pierwotne czarne dziury są trudne do wykrycia ze względu na swój rozmiar. Pierwotna czarna dziura o masie Ziemi miałaby średnicę zaledwie około 1,8 centymetra. Nawet gdyby taka czarna dziura przechwyciła materię, światło emitowane przez wpadający materiał byłoby tak słabe, że współczesne instrumenty na Ziemi nie byłyby w stanie go wykryć. Mimo niewielkich rozmiarów, grawitacja pierwotnych czarnych dziur powinna być na tyle silna, by zakrzywiać czasoprzestrzeń poza horyzontem zdarzeń. A obszar silnie zakrzywionej czasoprzestrzeni może działać jak kosmiczna soczewka. Światło obiektów znajdujących się za nią zostaje wówczas wzmocnione, powodując krótkotrwałe i łagodne pojaśnienie, po czym wraca do normy. Zjawisko to nazywane jest mikrosoczewkowaniem grawitacyjnym. Zdaniem australijskich badaczy dokładnie taki sygnał zarejestrowała w 2019 roku kamera DECam skierowana ku Wielkiemu Obłokowi Magellana, oddalonemu o około 163 000 lat świetlnych od Ziemi. – Nasze analizy pokazują, jak ważne jest badanie mikrosoczewkowania. Nowe kosmiczne obserwatorium NASA, czyli przygotowany do wyniesienia we wrześniu tego roku Teleskop Nancy Grace Roman oraz działające już nowoczesne Obserwatorium Very C. Rubin mogłyby wspierać obserwacje o wysokiej częstotliwości pomiarów, a dzięki ciągłemu śledzeniu obiektów zwiększyć czułość na mikrosoczewki o małych masach — napisali autorzy pracy. Źródło: Cornell University Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
„Przylądek Zmarłych” w Arktyce. Odkrycie na Spitsbergenie ujawnia brutalną historię
Przez ponad 300 lat spoczywali pod arktyczną ziemią skutej wieczną zmarzliną. Teraz topniejący lód odsłania szczątki XVII-wiecznych wielorybników ze Spitsbergenu. Odkrycie ujawnia historie o chorobach, wycieńczeniu oraz życiu na krańcu świata. Naukowcy ostrzegają jednak, że zmiany klimatu nie tylko odkrywają te ślady przeszłości, ale jednocześnie mogą je bezpowrotnie zniszczyć.
Spis treści: Cmentarzysko wielorybników na Spitsbergenie Mężczyźni mieli niedobory witaminy C prowadzące do szkorbutu Degradacja stanowisk archeologicznych spowodowana ociepleniem klimatu Spitsbergen to największa wyspa archipelagu Svalbard na Oceanie Arktycznym. Obecnie zamieszkują go głównie pracownicy stacji badawczych i niewielkich osad, ale w przeszłości region ten był miejscem intensywnej działalności gospodarczej. W XVII i XVIII wieku na Svalbard przybywali europejscy wielorybnicy, przede wszystkim z Anglii i Republiki Zjednoczonych Prowincji. Cmentarzysko wielorybników na Spitsbergenie Zakładali sezonowe bazy, w których przetwarzano tłuszcz wielorybi i przygotowywano go do transportu do Europy. Jednym z takich miejsc jest Likneset na zachodnim wybrzeżu Spitsbergenu. Znajduje się tam cmentarzysko wielorybników sprzed ok. 300 lat, w którym pochowane są szczątki osób, które zmarły podczas pracy w Arktyce. Miejsce to jest dziś znane również jako „Corpse Point”, czyli „Przylądek Zmarłych”. Na łamach czasopisma naukowego „PLOS One” archeolodzy opisali właśnie badanie 20 grobów z Likneset. Naukowcy odkryli, że pochowani tam mężczyźni wiedli bardzo trudne i krótkie życie. – Wczesnonowożytne wielorybnictwo arktyczne było jednym z pierwszych na dużą skalę przemysłu wydobywczego w Europie, a praca w tym zakresie była w dużej mierze wykonywana ręcznie – powiedziała Live Science Lise Loktu, główna autorka badania, archeolożka z Norweskiego Instytutu Badań nad Dziedzictwem Kulturowym. Mężczyźni mieli niedobory witaminy C prowadzące do szkorbutu Analizując szkielety wielorybników, naukowcy odkryli dowody na to, że wielu z nich cierpiało na chorobę zwyrodnieniową stawów, urazy, nadmierne przeciążenia w barkach, górnej części klatki piersiowej, kręgosłupie, biodrach, a także kolanach i stopach. – Kilku bardzo młodych dorosłych wykazuje zaawansowane oznaki spracowania i różnych zwyrodnień, zwykle kojarzone ze znacznie późniejszymi etapami życia – powiedziała Loktu. „Urazy mają głównie charakter wygojony, co sugeruje, że śmiertelność była bardziej związana z kumulacyjnymi niedoborami żywieniowymi oraz długotrwałym obciążeniem fizycznym niż z pojedynczymi zdarzeniami urazowymi”, podkreślają autorzy badania. Większość wielorybników miała również oznaki szkorbutu. To choroba wielonarządowa, wywołana niedoborem kwasu askorbinowego (witaminy C) w pożywieniu. Prowadzi do osłabienia mięśni, krwawienia z dziąseł, utraty zębów, anemii i wielu innych dolegliwości. Degradacja stanowisk archeologicznych spowodowana ociepleniem klimatu Co więcej, archeolodzy badając zęby ustalili, że wielu z nich paliło tytoń wykorzystując do tego najprawdopodobniej fajkę. Ciągłe zaciskanie glinianej fajki między zębami powodowało u nich powstawanie okrągłych zagłębień w szkliwie. Wiadomo, że palenie powoduje uszczuplanie witaminy C w organizmie, co mogło przyczynić się do rozwoju szkorbutu. – Palenie tytoniu mogło potencjalnie pogorszyć ogólny stan zdrowia i stres związany z odżywianiem – powiedziała Loktu. – Wydaje się prawdopodobne, że długotrwała ciężka praca, stres związany z odżywianiem, choroby i ogólne osłabienie fizyczne ostatecznie dolały oliwy do ognia powodując skrajne wyczepanie organizmu wielorybników – podkreśla badaczka. Autorzy badania wskazują na jeszcze jeden aspekt tego odkrycia. Ujawnienie grobów było możliwe głównie dzięki zmianom klimatycznym. „Szybkie ocieplanie się Arktyki przyspiesza degradację stanowisk archeologicznych zachowanych w wiecznej zmarzlinie, zagrażając zarówno dziedzictwu kulturowemu, jak i zawartej w nim wiedzy naukowej” – napisali na łamach „PLOS One” autorzy. Według badaczy wczesnonowożytne cmentarzyska wielorybników na Svalbardzie są szczególnie narażone na degradację ze względu na bogate w materię organiczną konteksty pochówków oraz ich położenie w odsłoniętych strefach przybrzeżnych. Źródło: PLOS One Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz i reporter, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, motocykli i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24, obecnie pracuje w RMF FM. W National-Geographic.pl pisze regularnie o historii, nauce i przyrodzie. Publikował m.in. w „Viva! Man” i National Geographic Traveler”.
Uznany reżyser Werner Herzog rusza na koniec świata. „Sny o słoniach” zabierają w podróż do krainy mitycznych stworzeń
Szaleni podróżnicy są częstymi bohaterami filmów Wernera Herzoga. Tym razem wizjoner kina połączył siły z National Geographic, aby zabrać widzów w poruszającą ekspedycję do serca Afryki. Efektem tej podróży jest dokument „Sny o słoniach” – głęboka opowieść o pasji, która ociera się o obsesję, oraz o cenie, którą płacimy za próbę oswojenia tego, co nieokiełznane. Tajemnicze wielkie słonie-duchy są tylko pretekstem do refleksji nad człowieczeństwem.
Oficjalna premiera kinowa „Snów o słoniach” zaplanowana jest na 12 czerwca, ale obraz już można było obejrzeć w ramach 23. edycji festiwalu Millennium Docs Against Gravity. A zdecydowanie warto to zrobić, bo Herzog jak zwykle – choćby poprzez tajemnicze słonie-duchy – rozpościera opowieść o nas samych. Słonie-duchy i wyprawa na koniec świata W filmie „Sny o słoniach” Herzog podąża śladami dr. Steve’a Boyesa. Ten uznany biolog i naukowiec spędził lata na tropieniu gigantycznych słoni, nazywanych przez lokalne społeczności duchami. Impulsem do rozpoczęcia tej niebezpiecznej misji stał się widok dalekiego krewniaka tych zwierząt, którego ciało zostało wystawione jako myśliwskie trofeum w jednym z muzeów w Waszyngtonie. Kamera towarzyszy Boyesowi podczas ekspedycji do Angoli, na dziewicze, niezamieszkane tereny o powierzchni porównywalnej do obszaru całej Anglii. Miejscowi nazywają te rejony „końcem świata” – to jedno z ostatnich miejsc na Ziemi, w którym przyroda nie została skażona ludzką działalnością. – Świat objawia się tym, którzy podróżują pieszo – mówi w wywiadzie z National Geographic Werner Herzog. Ekosystem Angoli odcięty przez pola minowe Region ten, obejmujący dorzecze Okawango, przez dekady krwawej wojny domowej w Angoli był odcięty od świata przez pola minowe. Paradoksalnie to właśnie ta izolacja uchroniła unikalny ekosystem i pozwoliła przetrwać populacjom migrujących słoni, które nauczyły się omijać niebezpieczeństwa, stając się dla ludzi niemal nieuchwytnymi zjawami. Herzog nie tylko rejestruje trudy wyprawy naukowej, ale przede wszystkim dokumentuje ludzkie marzenia i obsesje. Zadaje przy tym fundamentalne pytanie: czy dla dobra planety nie byłoby lepiej, gdyby te majestatyczne stworzenia pozostały poza zasięgiem człowieka, egzystując wyłącznie jako tytułowe duchy w naszych snach? View oEmbed on the source website Werner Herzog i jego bohaterowie o krok od szaleństwa Wybór tematu nie jest zaskoczeniem dla nikogo, kto zna dotychczasową twórczość legendarnego niemieckiego reżysera (nagrodzonego między innymi Złotym Lwem za całokształt twórczości). Werner Herzog od dekad fascynuje się postaciami, które rzucają wyzwanie siłom natury lub zatracają się w swoich wizjach. Jego filmowi bohaterowie – od szalonych konkwistadorów po wizjonerskich naukowców i samotnych podróżników – zawsze balansują na granicy normy i całkowitego oddania pasji. W „Snach o słoniach” reżyser odnajduje w osobie dr. Boyesa idealne odzwierciedlenie tego archetypu. Herzog rezygnuje z klasycznego, chłodnego reportażu przyrodniczego. Zamiast tego, przy użyciu charakterystycznych dla siebie hipnotyzujących kadrów i filozoficznego komentarza, tworzy głęboką opowieść psychologiczną o ludzkiej potrzebie obcowania z absolutną dzikością oraz o wewnętrznym przymusie eksploracji, który potrafi całkowicie zdominować życie. Święto kina dokumentalnego pod znakiem „poszukiwań” Zanim film trafi do szerokiej dystrybucji kinowej, polscy widzowie mieli niepowtarzalną okazję zobaczyć go podczas 23. edycji festiwalu Millennium Docs Against Gravity. Tegoroczne hasło imprezy – „Poszukiwania” – idealnie współgra z najnowszym dziełem Herzoga. MDAG to obecnie największy festiwal filmowy w Polsce i druga najważniejsza impreza poświęcona kinu dokumentalnemu w Europie (w poprzednim roku zgromadziła rekordową liczbę ponad 181 tysięcy widzów). Po zakończeniu seansów na dużym ekranie (stacjonarna edycja festiwalu zakończyła się 17 maja 2026 roku), festiwal przeniósł się do przestrzeni wirtualnej. Od 19 maja do 1 czerwca trwa część online na platformie mdag.pl, gdzie po zakupieniu e-biletu można obejrzeć wybrane tytuły. Na „Sny o słoniach” trzeba jednak poczekać na premierę kinową, która odbędzie się 12 czerwca 2026 roku. Patronem medialnym festiwalu jest National Geographic Polska, z czego jesteśmy niezwykle dumni. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
„The truth is out there”? Nowe dane Pentagonu o UFO budzą nadzieję, ale i sceptycyzm naukowców
Kontekst sprowadzony do minimum, brak danych z sensorów i minimalne analizy naukowe – tak o ujawnionych przez Pentagon danych na temat tzw. niezidentyfikowanych zjawisk anomalnych (UAP) wypowiadają się eksperci. Podkreślają jednak, że to dopiero pierwszy krok do poważnej analizy. Aż chce się zacytować hasło serialu „Z Archiwum X” i powiedzieć, że „gdzieś tam kryje się prawda.”
Na początku maja 2026 Departament Obrony USA opublikował 158 plików — dokumentów, zdjęć i nagrań wideo pochodzących z NASA, FBI, oraz departamentów Obrony i Stanu. Wszystkie ujawnione pliki dotyczyły niezidentyfikowanych zjawisk anomalnych (Unidentified Anomalous Phenomena, UAP), znanych wcześniej jako UFO. Otwarcie akt zostało przedstawione jako historyczny krok w kierunku przejrzystości. Publikacja materiałów UAP była możliwa dzięki systemowi administracji Donalda Trumpa o nazwie Presidential Unsealing and Reporting System for UAP Encounters, w skrócie PURSUE. Nadzieja i sceptycyzm ekspertów Portal branżowy Space.com skontaktował się z szeregiem ekspertów, aby wyjaśnić, co kryje się za obserwacjami UAP. – Traktuję tę pierwszą partię danych jako przydatny początek tego, co mam nadzieję stanie się regularnym publikowaniem wcześniej niedostępnych dokumentów, dobrze udokumentowanych dochodzeń dotyczących obserwacji oraz nagrań, które nie zostały pozbawione wszystkich istotnych informacji — powiedział cytowany przez portal Mark Rodeghier, prezes i dyrektor naukowy J. Allen Hynek Center for UFO Studies. Dodał, że krótkie nagrania i opisy przypadków mogą być intrygujące, ale bez towarzyszących im metadanych, historii dochodzeń i analiz trudno je ocenić. – Prawdziwym testem będzie to, czy przyszłe publikacje dostarczą kompletnych akt spraw, a nie jedynie prowokacyjnych fragmentów. Prawdziwa przejrzystość oznacza kontekst, a nie tylko klipy – podsumował Rodeghier. Wszystko w rękach naukowców W podobnym tonie wypowiedział się Robert Powell, członek zarządu Scientific Coalition for UAP Studies. – Ocenzurowane dokumenty i brak wiarygodnej oceny naukowej nie są odpowiedziami. Są wezwaniem do działania. Środowiska akademickie i naukowe nie mogą już pozwolić sobie na pozostawienie tego pola instytucjom działającym w tajemnicy. Nauka o UAP musi być prowadzona otwarcie, przez tych, których obowiązkiem jest podążanie za dowodami naukowymi – stwierdził. Natomiast Michael Gold, prezes Redwire Space, który był członkiem niezależnego zespołu badawczego NASA analizującego niezidentyfikowane zjawiska anomalne, podkreślił historyczne znaczenie publikacji. – Po raz pierwszy w historii Biały Dom i wiele agencji rządowych przyznały, że istnieją rzeczywiste i niewytłumaczalne globalnie zjawiska, które wymagają uwagi – powiedział Gold. – Uznanie anomalii to pierwszy krok do odkrycia i właśnie tak dokonuje się postęp naukowy – dodał. Pierwszy krok do zrozumienia zagadki Ciekawe jest stanowisko Alejandra Rojasa, konsultanta firmy Enigma Labs zajmującej się analizą danych o UAP przy użyciu nowoczesnych technologii i analiz społecznych. Również on zaczął od tego, że publikacja sprawia wrażenie niedokończonej. – Wiele przypadków zawiera minimalny kontekst, brakuje danych z sensorów i analiz towarzyszących — jakby priorytetem było opublikowanie czegokolwiek, zamiast czegoś naprawdę użytecznego – powiedział, po czym dodał, że nawet chaotyczny zbiór danych z czasem ujawnia pewne wzorce, a każdy przypadek dodany do publicznego rejestru to kolejna porcja danych, z którymi badacze i obywatele mogą pracować. – Pytanie brzmi, co będzie dalej, ponieważ to ujawnienie rodzi więcej pytań, niż daje odpowiedzi – powiedział ekspert. I ty możesz zostać łowcą UAP Firma Enigma Labs stworzyła specjalną stronę internetową (https://pentagonufofiles.io) umożliwiającą badaczom, dziennikarzom i wszystkim zainteresowanym osobom przeszukiwanie plików o UAP w miarę ich publikowania, bez konieczności przeszukiwania rządowych portali. – Zbieramy też zgłoszenia obserwacji od społeczeństwa i tworzymy społeczność do dyskusji i analizy publikowanych materiałów. Celem jest uczynienie tego procesu jak najbardziej otwartym i dostępnym, bo przejrzystość działa tylko wtedy, gdy ludzie naprawdę mogą znaleźć i wykorzystać informacje – podsumował Rojas. Udostępnienie akt jest bez wątpienia pierwszym krokiem do otwartej i rzeczowej dyskusji. Jednak jej najważniejsza część powinna odbywać się na uniwersytetach i w ośrodkach badawczych, bo zbyt wielki entuzjazm i brak narzędzi analizy naukowej już wielu ludzi i wiele idei sprowadził na manowce. Źródło: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Myśleli, że to początek horroru lub jajo obcego. Prawda o złotej kuli z oceanicznej otchłani jest jeszcze dziwniejsza
W 2023 roku, w głębinach, do których nie dociera światło słoneczne, operatorzy zdalnie sterowanej łodzi podwodnej Deep Discover natrafili na coś, co zmusiło ich do przetarcia oczu. Przytwierdzona do skały złota kula o średnicy około 10 centymetrów lśniła blaskiem reflektorów pojazdu i wyglądała jak rekwizyt z filmu science-fiction. Po trzech latach intensywnych badań tajemnica „złotego jaja” z Alaski została w końcu wyjaśniona.
Znalezisko znajdowało się na głębokości 3250 metrów pod powierzchnią wody, gdzie panuje miażdżące ciśnienie (ponad 300 razy większe niż na powierzchni) i wieczny ziąb. Początkowo badacze z pokładu statku NOAA „Okeanos Explorer” spekulowali, że może to być porzucona osłonka jaja nieznanego gatunku morskiego potwora. – Mam tylko nadzieję, że kiedy to szturchniemy, nic nie zdecyduje się wyjść ze środka – żartował jeden z naukowców podczas transmisji na żywo w 2023 roku, porównując sytuację do wstępu do horroru. Dziś wiemy już, że prawda, choć mniej przerażająca, jest z biologicznego punktu widzenia równie fascynująca. Podwodni detektywi chcieli się upewnić, że nie budzą „obcego” Zidentyfikowanie obiektu okazało się niezwykle trudne. Wstępne testy DNA nie dawały jasnych odpowiedzi, ponieważ próbka była gęsto zasiedlona przez mikroskopijne organizmy morskie. Dopiero sekwencjonowanie całego genomu oraz drobiazgowa analiza morfologiczna pozwoliły wskazać winowajcę. Złoty obiekt okazał się kutikulą, czyli rodzajem „skóry” lub zewnętrznej powłoki, zrzuconą przez rzadki gatunek ukwiału głębinowego – Relicanthus daphneae. Gatunek ten, opisany po raz pierwszy dopiero w 2006 roku, to prawdziwy gigant ciemności. Należy on do rzędu Hexacorallia, a jego czułki mogą osiągać ponad 2 metry długości. Ukwiały należą do gromady koralowców i są bezkręgowymi zwierzętami osiadłymi. View Ediplayer on the source website Dlaczego ukwiał zrzuca skórę? Naukowcy odkryli, że złota kula składa się głównie z chityny – tego samego twardego materiału, który buduje pancerze chrząszczy i ściany komórkowe grzybów. Ukwiały z tego gatunku wydzielają chitynową powłokę przez swoje tkanki zewnętrzne. Pozostaje jednak pytanie: dlaczego ją porzucają? Badacze wysnuli dwie hipotezy. Jedną jest migracja – ukwiał może odrywać się od swojej powłoki, gdy zdecyduje się na zmianę miejsca bytowania na dnie oceanu. Drugim pomysłem jest rozmnażanie bezpłciowe – „złote jajo” może być pozostałością po procesie zwanym laceracją. W tym procesie fragment stopy polipa zostaje na skale, by zregenerować się w nowego osobnika, podczas gdy górna część zwierzęcia odpływa dalej. W „złotym jaju” rozkwita życie Choć dla nas złota kula jest biologicznym odpadem, dla ekosystemu głębinowego stanowi kluczowe ogniwo łańcucha pokarmowego. Badania wykazały, że porzucona kutikula staje się mikroskalowym centrum aktywności drobnoustrojów. Bakterie osiedlają się na niej masowo, rozkładając martwą tkankę i uczestnicząc w cyklu azotowym, który zasila ubogie w składniki odżywcze głębiny. To dowód na to, że w naturze nic się nie marnuje – nawet stara skóra gigantycznego ukwiału jest ucztą dla miliardów mikrobów. Dlaczego fascynują nas złote kule gdzieś na dnie oceanu? Odkrycie to jest czymś więcej niż tylko rozwiązaniem zagadki dziwnego kształtu na dnie morza. Jak podkreśla kpt. William Mowitt z NOAA, każda taka wyprawa pozwala lepiej zrozumieć zasoby oceanu, które są niezbędne nie tylko dla zrównoważonego rozwoju planety, ale i bezpieczeństwa narodowego – w tym kontekście Stanów Zjednoczonych. Relicanthus daphneae i jego złota skóra przypominają nam, jak mało wiemy o największym siedlisku na Ziemi. Ponad 80% oceanów pozostaje niezbadanych, a głębiny wciąż skrywają organizmy, których biologia może być kluczem do nowoczesnych technologii medycznych czy materiałowych. Źródło: NOAA Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ostatnia podróż dziedzica fortuny. Michael Rockefeller zaginął na terenach łowców głów i kanibali
W 1961 roku młody Michael Rockefeller wyruszył w głąb dzikiej Papui, by gromadzić bezcenną sztukę plemienną dla nowojorskiego muzeum. Jego wyprawa zakończyła się tragicznie u Wybrzeża Kazuarin, gdzie po katastrofie łodzi ślad po nim na zawsze zaginął. Przez dekady spekulowano o utonięciu lub ataku rekina, jednak relacje świadków z wiosek Asmatów rzucają na tę sprawę znacznie mroczniejsze światło.
W tym artykule: Zaginiony milioner Kim są Asmatowie? Najniebezpieczniejszy region świata Kim są kanibale Kto zjadł Rockefellera? Michael Rockefeller, świeżo upieczony absolwent wydziału antropologii Uniwersytetu Harvarda, wyruszył w 1961 roku do Papui na zlecenie ojca. Nelson Rockefeller, burmistrz Nowego Jorku, polecił mu zgromadzić kolekcję sztuki plemiennej dla ufundowanego przez rodzinę nowojorskiego Metropolitan Museum of Art. Po kilku miesiącach spędzonych w Dolinie Baliem Michael pojechał na południe wyspy ku wybrzeżu Morza Arafura. To tereny plemienia Asmatów, które cieszyło się opinią najbardziej wyrafinowanych rzeźbiarzy Oceanii, ale także łowców głów i kanibali. Wcześniej do kolekcji Rockefellerów trafiały przypadkowe dzieła sztuki z Papui, zbierane przez oficerów wojska, urzędników kolonialnych i nielicznych misjonarzy. Ustalenie pochodzenia tych eksponatów było często niemożliwe. Dlatego Michael postanowił zrobić coś, czego nikt przed nim nie dokonał – dotrzeć do samego źródła. Ruszył do „jądra ciemności”. Przez kilka miesięcy podróżował po asmackich wsiach, zbierając i dokumentując sztukę oraz wowipitsj (rzeźbiących w drewnie). Potem wypłynął w stronę Wybrzeża Kazuarin. 17 listopada 1961 roku, kilka kilometrów od brzegu, wzburzone fale przewróciły kilkunastometrowy katamaran. Na pokładzie był Michael Rockefeller i holenderski antropolog Rene Wassing oraz lokalni przewodnicy, którzy od razu popłynęli wpław po pomoc. Ta jednak nie nadchodziła. Po dwóch dniach dryfowania łódź oddaliła się 20 km do brzegu. Zniecierpliwiony Michael postanowił popłynąć do brzegu wpław. Był młody, silny i wierzył, że w kilkanaście godzin dotrze do celu. Na wszelki wypadek obwiązał się liną, do której przytroczone były dwa kanistry po paliwie. Wczesnym rankiem ruszył w stronę majaczącego na horyzoncie lądu. Po kilkudziesięciu minutach zniknął towarzyszom z oczu i ślad po nim zaginął. Zaginiony milioner Dzisiaj, w dobie telefonów komórkowych, GPS i łączności satelitarnej, trudno wyobrazić sobie taką sytuację. Jednak ponad pół wieku temu mimo wyznaczenia nagrody i zorganizowania trwającej wiele miesięcy akcji poszukiwawczej, w którą zaangażowały się setki osób, nie udało się trafić na ślad zaginionego antropologa. Mnożyły się spekulacje – nikt nie chciał uwierzyć, że Michael Rockefeller po prostu utonął w płytkich przybrzeżnych wodach. Badania DNA dawnych Polinezyjczyków rzucają światło na zasięg ich podróży Niezwykle szeroki zasięg podróży jakie odbywali wcześni polinezyjscy podróżnicy morscy został odwzorowany w nowym badaniu genetycznym Bardziej prawdopodobne wydawało się, że padł ofiarą rekina lub jednego z potężnych słonowodnych krokodyli różańcowych, wówczas często spotykanych w tych wodach. Sugerowano też, że antropolog w otoczeniu tubylców zaszył się w głębi dżungli, niczym Kurtz, bohater „Jądra ciemności” Josepha Conrada, albo zginął z rąk kanibali. Żaden z wariantów nie znalazł jednak potwierdzenia w faktach i w 1964 roku Michael Rockefeller został uznany za zmarłego. Przez dekady jego legenda przyciągała do Papui awanturników i łowców przygód. Ponoć pod koniec lat 70. rodzina Rockefellerów wynajęła prywatnego detektywa, któremu w jednej z wiosek Asmatów udało się wymienić silnik do łodzi za trzy czaszki białych. Miejscowi utrzymywali, że to szczątki jedynych trzech białych, jakich zabito i zjedzono w tym rejonie. Czy jedna z nich należała do zaginionego antropologa i czy znalazca otrzymał ćwierć miliona dolarów nagrody za jej przywiezienie do Stanów Zjednoczonych – nie wiadomo. Rockefellerowie nigdy nie potwierdzili ani nie zdementowali tych pogłosek. Wzmianki o śmierci Rockefellera pojawiają się we wspomnieniach Tobiasa Schneebauma, kolekcjonera sztuki, który spędził pod koniec lat 70. wiele miesięcy na terenach Asmatów, żyjąc wśród miejscowych i kontynuując pracę Michaela. Ponoć w jednej ze wsi Schneebaum spotkał wojowników, którzy przyznali się do udziału w zabiciu i zjedzeniu białego antropologa. Biorąc pod uwagę kultywowane przez Asmatów tradycje, wersja ta wydawała się wielce prawdopodobna. Kim są Asmatowie? Jako pierwszy Asmatów opisał James Cook w dzienniku z wyprawy w 1770 roku. Jego okręt zakotwiczył u ujścia rzeki Kuti. Dwie łodzie pełne ludzi wyruszyły na poszukiwanie źródła słodkiej wody. Marynarze natknęli się na flotyllę dłubanek wypełnionych uzbrojonymi wojownikami – doszło do potyczki, w której od strzał zginęło 20 ludzi Cooka. Przez następne stulecia nieprzyjazny teren, uciążliwy klimat i ponura sława bezlitosnych łowców głów skutecznie zniechęcały kogokolwiek do prób nawiązania kontaktu i wypraw w ten rejon. Pierwsi misjonarze dotarli tu dopiero na przełomie lat 40. i 50. XX wieku. Zastali wsie pogrążone w permanentnej wojnie. Administracja holenderska podjęła próby pacyfikacji łowców głów z południa wyspy, na terenach plemion Marind-Anim i Asmat powstały posterunki wojskowe. Uczestnicy wypraw po głowy byli sądzeni i karani, jednakże jurysdykcja władz kolonialnych sięgała zaledwie kilka mil od posterunku. Chcesz zobaczyć prawdziwy koniec świata? Jedź na Papuę! Oto 6 sposobów, jak zrobić to tanio - Traveler Jest jednym z ostatnich dzikich miejsc. Zaskakuje egzotyczną przyrodą i niezwykłymi tradycjami. Znamy sposoby, jak zwiedzić to miejsce (i przy okazji nie zbankrutować). Do początku lat 60. XX wieku tereny te znajdowały się pod kontrolą holenderską jako część Holenderskich Indii Wschodnich. Dzisiaj wsie położone na wybrzeżu Morza Arafura należą do Indonezji. Mają stały kontakt ze światem – w większości umieszczono posterunki wojska i policji indonezyjskiej, a obok wsi Asmatów wyrastają osady Indonezyjczyków przesiedlonych z Jawy i Sulawesi. Najniebezpieczniejszy region świata Południe Nowej Gwinei to jeden z najmniej przyjaznych ludziom rejonów świata. Od stóp Gór Śnieżnych po brzeg Morza Arafura ciągnie się kilkusetkilometrowej szerokości pas bagnistej nizinnej dżungli, poprzecinanej gęstą siecią rzek o mętnej wodzie, i błotnistych kanałów zamieszkanych przez krokodyle różańcowe. Codziennie słone wody przypływu wdzierają się dziesiątki kilometrów w głąb lądu. Nie ma tu żadnych dróg, nie da się uprawiać ziemi. Do osad położonych w zasięgu pływów Morza Arafura, przylepionych do błotnistych brzegów rzek i strumieni, można dotrzeć przez kilka godzin w ciągu doby, kiedy poziom wody jest na tyle wysoki, że wydrążone w pniach drzew łodzie nie utykają w błocie. Przez resztę czasu wsie są odcięte od świata. Ludzie skazani są na to, co uda im się złowić w morzu i rzekach oraz to, co zrodzi nieprzyjazna dżungla. A ta wbrew pozorom rodzi niewiele – półdzikie banany, sago i dziki tytoń – często w miejscach oddalonych o wie-le godzin drogi łodzią od wsi. Zdobywanie jedzenia zajmuje dużo czasu, wsie sprawiają przez większą część dnia wrażenie całkowicie wyludnionych. Ich mieszkańcy koczują w dżungli w pobliżu gajów palm sagowych lub na terenach łowieckich. Osady liczą na ogół kilkanaście lub kilkadziesiąt domów, skupionych wokół jeu – stojącego frontem do brzegu długiego domu mężczyzn. Jeu jest sercem wspólnoty – odbywają się tam wszystkie przygotowania do ceremonii i obrzędów. Do domu wstęp mają tylko mężczyźni – śpią tam, rzeźbią lub po prostu chronią się przed upałem i kobietami, palą tytoń. Każdy z klanów zamieszkujących wioskę ma w długim domu (lub w jednym z kilku długich domów, jeśli wieś jest większa) swoje palenisko, strzeżone przez rzeźby wyobrażające przodków. Nad paleniskiem przechowywane są należące do klanu przedmioty ceremonialne: bębny, maski i zdobyte w czasie wypraw wojennych głowy. Asmaci wyprawiali się po nie od zawsze, a w bardziej oddalonych od cywilizacji wspólnotach obyczaj ten był w skrytości kultywowany do niedawna. Jeszcze kilka czy kilkanaście lat temu zdarzało się, że ludzie znikali bez wieści, a po pewnym czasie w jednej z sąsiednich wsi pojawiały się nowe trofea. Świeżo zdobyta głowa była niezbędnym rekwizytem rytuałów inicjacyjnych, a liczba zdobytych głów stanowiła o statusie społecznym mężczyzny. Kim są kanibale Wyprawom wojennym i zdobywaniu głów towarzyszył kanibalizm. Aczkolwiek mocno osadzony w obrzędach i ceremoniach, miał on w tym rejonie bardzo prozaiczne podłoże. Ludzkie mięso stanowiło istotne uzupełnienie diety ubogiej w białko zwierzęce – człowiek, obok przypominających strusie nielotnych kazuarów, krokodyli i dzikich świń, był w dżungli Nowej Gwinei podstawową zwierzyną łowną. Ciała zabitych wrogów były ćwiartowane i sprawiane wedle reguł przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Mięso z odciętych kończyn i trzewi po upieczeniu w ogniu mieszano z mąką z sago. Tak powstawał święty chleb, którym częstowano wszystkich uczestników uczty. Wszyscy też nacierali się krwią zabitego zmieszaną z popiołem z opalonych z głowy włosów. Dzięki temu mogli się z nim zjednoczyć. Z upieczonej głowy zdejmowano skórę. Ciosem kamiennej siekiery wybijano w czaszce otwór, od tego momentu siekiera nosiła imię zabitego. Przez otwór liściem palmy można było wygrzebać mózg – zmieszany z mąką sagową i upieczony w liściu był zarezerwowany dla starszyzny. Czaszka pozbawiona żuchwy (na wszelki wypadek, gdyby zmarły postanowił chcieć się zemścić) ozdabiana była plecionką z paciorków i nasion, piórami, i wieszana nad paleniskiem jako trofeum potwierdzające status społeczny zabójcy. Kanibalizm praktykowała większość mieszkańców Nowej Gwinei. Choć zakazany i surowo tępiony przez władze indonezyjskie, okazał się tak głęboko zakorzeniony w kulturze i wierzeniach, że niektóre plemiona żyjące w głębi interioru – jak chociażby Korowajowie – kultywują go do dziś. To właśnie opowieści o kanibalach przyciągają w ten nieprzyjazny rejon turystów. W dzisiejszych czasach biali mogą czuć się względnie bezpiecznie – wszystko wskazuje, że w całym XX w. w regionie zaginęło zaledwie kilku przybyszów z zewnątrz. Kto zjadł Rockefellera? Kilka lat temu zafascynowany legendą Rockefellera amerykański reporter Carl Hoffman zaczął zgłębiać archiwalne materiały dotyczące okoliczności śmierci i poszukiwań zaginionego antropologa. Badania skłoniły go do wyprawy w poszukiwaniu ostatnich żyjących świadków tamtych wydarzeń. W 2012 r. wyruszył do Papui Zachodniej, by odsłonić skrywaną przez dwa pokolenia ponurą tajemnicę. Podróżując śladami antropologa dotarł do ostatnich żyjących w zagubionej wśród bagien wiosce świadków zdarzeń. Miejscowi potwierdzili najbardziej przerażającą wersję ostatnich chwil Rockefellera – przedstawiając dziennikarzowi osobliwą inscenizację śmierci. Fascynująca relacja z podróży i poszukiwań ukazała się kilka miesięcy temu w książce pod tytułem „Savage Harvest”. Okazało się, że po kilkunastu godzinach w wodzie, wyczerpany do granic sił Michael Rockefeller dopłynął do brzegu. Tam czekało na niego osiem długich łodzi z kilkudziesięcioma wojownikami ze wsi Otsjanep. Pech chciał, że kilka lat wcześniej holenderski patrol w ramach pacyfikacji zabił kilku mieszkańców tej osady. Teraz nadarzyła się okazja, by zabić kogoś z plemienia białych, podnosząc swój status społeczny i wykazując się wobec kuzynów i krewnych odwagą. Jak relacjonuje Hoffman, wojownik o imieniu Pep, nie zastanawiając się długo, wbił ostrze włóczni w brzuch białego. Towarzysze pomogli mu wciągnąć Rockefellera do łodzi. Powiosłowali w stronę małej zatoczki, gdzie zgodnie z odwiecznymi prawidłami dopełnili obrzędu, ćwiartując i zjadając ciało. W ten sposób na pewien czas przywrócili zachwianą, ulotną równowagę. Czy opisana w książce historia zamyka sprawę? Wersja Hoffmana wydaje się wiarygodna i osadzona w realiach rejonu. Niestety nie ma twardych dowodów – można domniemywać, że jedna z trzech czaszek białych przywiezionych przez detektywa była w istocie czaszką Rockefellera. Mogłyby potwierdzić to badania DNA, ale tu ruch należy do rodziny Rockefellerów. Śmierć Michaela była dla nich, zwłaszcza dla siostry antropologa, olbrzymią traumą, trudno się więc dziwić, że nie chcą już drążyć sprawy i pozostawili książkę bez komentarza.
Wielkie zamieszanie w Watykanie. Historia papieża, którego... pominięto.
Wywodzące się z hebrajskiego imię Jan jest najczęściej przyjmowanym spośród wszystkich wybieranych przez następców św. Piotra. W XIII w. na tronie papieskim zasiadł jedyny dotychczas Portugalczyk, Piotr Hiszpan, który zdecydował, że będzie nosił imię Jan. Dlaczego Piotr Hiszpan stał się Janem XXI?
Spis treści: Walka o władzę w Rzymie: Ottonowie kontra Krescencjusze Błąd, który namieszał w historii: tajemnica „podwójnego” Jana Tragiczny finał antypapieża: Jan XVI na tronie Piotrowym Krwawy odwet cesarza: okrutny koniec Jana XVI Dlaczego nie ma Jana XX? Wielka pomyłka w numeracji Do rozwiązania tej zagadki wydają się prowadzić zasadniczo dwie drogi. Jedna wiodłaby do Marianusa Scotusa, irlandzkiego mnicha i kronikarza z XI w., który pomylił się w swoich wyliczeniach biskupów Rzymu urzędujących w X w. Drugi powód zamieszania w rejestrach papieskich wiąże się z pierwszym papieżem Niemcem, Grzegorzem V, panowaniem Ottona III, zaś w Polsce z rządami Bolesława Chrobrego. Wydarzenia z X w. na tyle zagmatwały porządek w katalogach pontyfikalnych, że w XIII w. trudno już było o ścisłą numerację. Przyjrzyjmy się bliżej sytuacji w końcu X w. Walka o władzę w Rzymie: Ottonowie kontra Krescencjusze Druga połowa X w. wyniosła do godności cesarskiej przedstawicieli rodu Ludolfingów, dobrze znanych z lekcji historii Ottonów. Konflikt między dynastią ottońską a rodem rzymskich patrycjuszy Krescencjuszy dotyczył przede wszystkim papieskiego tronu. Niespełna dwadzieścia lat po chrzcie Polski cesarz Otton II postarał się o wyniesienie do godności papieża niegdysiejszego arcykanclerza Italii Pietra Canepanovy, który przyjął imię Jana XIV. Wybrany bez konsultacji z duchowieństwem i ludem rzymskim, reformatorsko nastawiony następca św. Piotra już w kilka miesięcy po objęciu władzy został jej pozbawiony przez antypapieża Bonifacego VII przy wsparciu Krescencjuszy. Uwięziony w rzymskim Zamku św. Anioła Jan XIV zmarł z głodu lub został otruty. Jednak kim był antypapież? Za antypapieża uznaje się osobę, która nielegalnie zasiadła na Stolicy Apostolskiej. W analizach historycznych w odniesieniu do okresu między powstaniem Państwa Kościelnego w VIII w. a XII w. najczęściej uważa się, że głównie motywy polityczne decydowały o potraktowaniu danej osoby jako bezprawnego papieża. Błąd, który namieszał w historii: tajemnica „podwójnego” Jana W badaniach można spotkać się z opinią, że za podwójne liczenie Jana XIV był odpowiedzialny irlandzki mnich Marianus Scotus. W dziele „Cronica Clara”, w napisanych w XI w. „Dziejach świata”, często kopiowanych przez późniejszych autorów, wprowadził po pontyfikacie Jana XIV, zaś przed wyborem Jana XV jeszcze jednego papieża. W analizach historycznych przyjmuje się jednak za najbardziej prawdopodobne, że kronikarz błędnie duplikował papieża Jana XIV, panującego na przełomie 983 i 984 roku. Dobrze znany ze zjazdu w Gnieźnie Otton III, jeszcze jako król, w 996 r. zatroszczył się o to, by na Stolicy Piotrowej zasiadł jego kuzyn a zarazem dawny kapelan, Brunon. Wychowany niegdyś na dworze biskupa Wormacji Brunon postanowił, że jako papież będzie nazywał się Grzegorzem V. Niedługo po rozpoczęciu pontyfikatu Grzegorz V koronował Ottona III na cesarza. Pontyfikat Grzegorza V okazał się być niezagrożony tak długo, jak w Wiecznym Mieście przebywał Otton III. Po wyjeździe cesarza przywódca rzymskiego rodu patrycjuszy Krescencjusz II wspólnie z Bizantyjczykami wzniecił bunt i wygnał Grzegorza V. Jesienią 996 r. w centrum wydarzeń pojawił się Jan Filagatos, wychowawca Ottona III i jego ojciec chrzestny. Tragiczny finał antypapieża: Jan XVI na tronie Piotrowym Osiemnaście wieków przed chrztem Polski antyczni Grecy założyli na południu współczesnych Włoch swoje kolonie. Właśnie greccy osadnicy wprowadzili nazwę „Italia” na określenie obszaru Półwyspu Apenińskiego. Jednym z potomków osiadłych w Kalabrii Greków był Jan Filagatos. Nadzwyczaj znakomicie układała się jego kościelna i polityczna kariera, o czym świadczą urzędy kanclerza cesarskiego, opata w Noantoli czy wreszcie arcybiskupstwo Piacenzy. Po wybuchu rebelii Krescencjusza wpływowy dostojnik udał się na tereny dzisiejszych północnych Włoch, ażeby mediować między Krescencjuszem a Ottonem. Najprawdopodobniej na przełomie lutego i marca 997 r. Krescencjusz, który zdążył już mianować się dyktatorem, sprowadził Jana Filagatosa do Rzymu i wyniósł go na tron Piotrowy jako Jana XVI. Przebywający na wygnaniu Grzegorz V obłożył ekskomuniką i pozbawił wszelkich godności kościelnych Jana Filagatosa. Trudno z całą pewnością stwierdzić, czy Jan XVI odegrał jedynie rolę marionetki w rękach Krescencjusza, czy też świadomie wystąpił przeciwko cesarzowi przy poparciu Bizantyjczyków. Roczny pontyfikat uznanego za antypapieża Jana XVI miał swój tragiczny finał. Krwawy odwet cesarza: okrutny koniec Jana XVI Gdy w styczniu 998 r. Otton III wraz z Grzegorzem V wkroczyli z wojskiem do Wiecznego Miasta rozpoczęły się rokowania z buntownikami. Stojącego na czele rebelii Krescencjusza aresztowano i ścięto, natomiast Jan XVI po ucieczce z miasta ukrył się w Kampanii. Ostatecznie wysłannicy cesarscy schwytali antypapieża, który został oślepiony, pozbawiony nosa, uszu i języka. W Rzymie okrutnie oszpeconego usadzono na osła i, założywszy mu na głowę wypreparowane wymiona krowy, prowadzono po ulicach. Podczas synodu w Wielkim Poście 998 roku. formalnie zniesiono z urzędu Jana XVI. Zamknięty w klasztorze zmarł przypuszczalnie latem 1001 r. Dlaczego nie ma Jana XX? Wielka pomyłka w numeracji Kiedy w 1276 r. dawny osobisty lekarz papieża Grzegorza X, ceniony już za życia uczony Piotr Hiszpan jako pierwszy Portugalczyk obejmował tron Piotrowy, stanął przed wyborem imienia. Wspomniana pomyłka u Marianusa Scotusa odnośnie do Jana XIV, jak też numerowanie w niektórych kronikach papieża Jana XVII jako Jana XVI spowodowały niemały zamęt we właściwej rachubie Janów na Stolicy Apostolskiej. Nie ma pełnego konsensusu wśród znawców tematu, czy Piotr Hiszpan świadomie rozwiązał dylemat nieścisłości i przeskoczył w numeracji. Niekiedy uczeni zakładają, że i on popełnił błąd, gdy wybrał imię Jan XXI zamiast Jana XX. Gdy zatem zajrzymy do pocztu papieży, a nawet do oficjalnie przyjętego spis antypapieży nie znajdziemy nikogo o imieniu Jan XX. Sławny logik i medyk sprawował urząd głowy Kościoła niespełna rok. W „Boskiej komedii” Dante uczcił Piotra Hiszpana, umieszczając go pośród teologów w niebie, zaś Jan Długosz chwalił przystępność papieża Jana XXI, który nie unikał obcowania z nikim, choćby najuboższym, żeby tylko był wykształcony. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Michał Szczepaniak Z wykształcenia jestem biblistą. Od wielu lat pracuję jako przewodnik turystyczny grup do ponad 30 krajów. Jestem autorem podcastu „Izrael 1001 podróży”. Po godzinach najchętniej spędzam czas podczas samotnych wypraw w nieznane oraz odkrywam zgiełk światowych metropolii. Więcej na stronie michalszczepaniak.com.
Tajemnicze bractwo miało pojawić się w Europie na początku XVII wieku. Do dziś nie wiadomo, czy istniało naprawdę
W drugiej dekadzie XVII wieku w Niemczech ukazały się trzy manifesty, które szybko zyskały rozgłos w Europie. Opowiadały o Ojcu Bracie C.R.C. oraz założonym przez niego tajnym bractwie, które ma zreformować ludzkość poprzez naukę „zbudowaną na ezoterycznych prawdach starożytnej przeszłości”. Tak narodzili się różokrzyżowcy – zakon tak tajny, że do dziś niewiele o nim wiadomo. Łącznie z tym, czy faktycznie istniał.
Spis treści: Między teologią a okultyzmem Róża Lutra Tajne bractwo mędrców i alchemików Bracia Różanego Krzyża Różokrzyżowcy dzisiaj Mieli być bardziej tajemniczy niż iluminaci, bardziej wpływowi niż masoni i potężniejsi niż templariusze. Różokrzyżowcy, bractwo łączące protestantyzm z ezoteryką, kabałą i alchemią miało, według legend, mieć korzenie w nauce i kulcie starożytnego Egiptu. Jednak wiele wskazuje na to, że narodziło się z końcem pierwszej dekady XVII wieku w umyśle młodego adepta nauk przyrodniczych protestanckiego Uniwersytetu w Tybindze. Między teologią a okultyzmem Johann Valentin Andreae, znany też jako Johannes Valentinus Andreae lub Johannes Valentinus Andreä urodził się 17 sierpnia 1586 roku w Herrenbergu jako jedno z siedmiorga dzieci tamtejszego pastora. Mając 18 lat rozpoczął studia na Uniwersytecie w Tybindze, gdzie poza przyrodą studiował też matematykę i teologię. To właśnie jemu przypisuje się autorstwo opublikowanej w drugiej dekadzie XVII wieku serii anonimowych tekstów, znanych powszechnie jako manifesty różokrzyżowe. Te pisma, w tym „Fama Fraternitatis” (1614), „Confessio Fraternitatis” (1615) oraz „Alchemiczne zaślubiny Christiana Rosenkreutza roku 1459” (1616), położyły fundament pod ruch różokrzyżowy. Wprowadziły one ideę „Bractwa Różanego Krzyża” – mistycznej wspólnoty oddanej poszukiwaniu wiedzy, uzdrawianiu i duchowemu samodoskonaleniu. Kontrowersyjny, a przez niektórych historyków uznawany za nieistniejącego, założyciel bractwa, Christian Rosenkreuz, symbolizuje swoim życiem drogę poszukiwacza ku tzw. iluminacji, co opisano w „Famie”. Rosenkreuz miał urodzić się w 1378 i żyć 106 lat. Wiedzę miał zdobyć na Bliskim Wschodzie u różnych mistrzów, co sugeruje możliwy związek z mistyką islamską lub sufizmem, który wpłynął na szereg zachodnich tradycji ezoterycznych. Według niektórych późniejszych pism Rosenkreuz miał być jedynym ocalałym dzieckiem z rodziny katarów lub albigensów – ruchu religijnego działającego w XI–XIII wieku w południowej Francji i w północnych Włoszech, skierowanego przeciwko ustrojowi feudalnemu i hierarchii kościelnej. Oczywiście to wszystko jest czystą fabułą. Nie istnieją żadne historyczne dane potwierdzające istnienie takiej osoby. Róża Lutra Skąd więc nazwa? Prawdopodobnie od Róży Lutra, symbolu reformacji protestanckiej, zaprojektowanego i opisanego przez Marcina Lutra. Róża Lutra jest emblemat większości Kościołów ewangelickich obrządku augsburskiego. Są też tacy, którzy odnoszą nazwę różokrzyżowców do templariuszy, a konkretnie do ich portugalskiej siedziby, w której na sklepieniu widnieją róże w centrum krzyża. Obietnica duchowej przemiany w czasach wielkich zawirowań sprawiła, że manifesty różokrzyżowe wpłynęły na wiele osób poszukujących wiedzy ezoterycznej. Siedemnastowieczni filozofowie okultystyczni, tacy jak Michael Maier, Robert Fludd i Thomas Vaughan, zainteresowali się różokrzyżowym światopoglądem. W dziele „Silentium Post Clamores” (1617) Michael Maier opisał różokrzyżowstwo jako wywodzące się z „pierwotnej tradycji”, mówiąc: „Nasze początki są egipskie, bramińskie, pochodzą z misteriów Eleusis i Samotraki, od magów Persji, pitagorejczyków i Arabów”. Również na terenach polskich manifesty wywarły znaczny wpływ intelektualny. Gdański drukarz Andreas Hünefeld opublikował „Fama Fraternitatis” w zaledwie rok po pierwszym wydaniu dokonanym w Kassel. Przywołuje się też Michała Sędziwoja, cenionego w całej Europie alchemika i lekarza. Większość współczesnych mu ludzi nie miała wątpliwości, że posiadł on mistrzostwo w dziedzinie transmutacji i zdołał wyprodukować nie tylko złoto, ale też kamień filozofów. Dzieło Sędziwoja „Novum Lumen Chimicum” nawet dzisiaj uznaje się za badawczy projekt, który wyznaczył granicę między alchemią i współczesną nauką. Tajne bractwo mędrców i alchemików Trzy manifesty różokrzyżowców wzbudziły poruszenie w całej Europie, ponieważ ogłosiły istnienie tajnego bractwa alchemików i mędrców, przygotowujących się do przemiany sztuk i nauk oraz religijnego, politycznego i intelektualnego krajobrazu Europy. W tamtym okresie kontynent pustoszyły wojny polityczne i religijne. Protestanckie Niderlandy walczyły o niepodległość z katolicką Hiszpanią, wybuchła wojna trzydziestoletnia, która pochłonęła miliony ofiar. Niepokoje na tle religijnym przewalają się przez całą Europę. Manifesty Różokrzyżowców trafiły na podatny grunt. Dzieła wznawiano wielokrotnie, ukazywały się też liczne broszury komentujące je. Między 1614 a 1620 rokiem opublikowano około 400 rękopisów i książek omawiających dokumenty różokrzyżowe. W 1622 roku na murach Paryża w ciągu kilku dni pojawiły się dwa tajemnicze plakaty. Pierwszy głosił: „My, Delegaci Wyższego Kolegium Różanego Krzyża, przebywamy, widzialnie i niewidzialnie, w tym mieście (…)”, a drugi kończył się słowami: „Myśli związane z prawdziwym pragnieniem poszukującego doprowadzą nas do niego, a jego do nas.” Bracia Różanego Krzyża Temat podjęli najważniejsi myśliciele epoki. Jednym z nich był Michael Maier (1568–1622) z Niemiec, mianowany Pfalzgrafem (hrabią palatynem) przez Rudolfa II, cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego, króla Węgier i króla Czech. Był też jednym z najważniejszych obrońców różokrzyżowców, wyraźnie przekazując szczegóły dotyczące „Braci Różanego Krzyża” w swoich pismach. Maier stanowczo twierdził, że Bracia istnieli, by rozwijać natchnione sztuki i nauki, w tym alchemię. Łącząc styl bezpośredni i zawoalowany, przekazywali dziewięć etapów inwolucyjno-ewolucyjnej transmutacji potrójnego ciała człowieka, potrójnej duszy i potrójnego ducha, obok innej wiedzy ezoterycznej związanej ze „Ścieżką Inicjacji”. W broszurze z 1618 roku „Pia et Utilissima Admonitio de Fratribus Rosae Crucis” Henrichus Neuhusius napisał, że różokrzyżowcy wyruszyli na Wschód z powodu niestabilności Europy wywołanej początkiem wojny trzydziestoletniej. W 1710 roku Sigmund Richter, założyciel tajnego stowarzyszenia Złotego i Różanego Krzyża, również sugerował, że różokrzyżowcy migrowali na wschód. Różokrzyżowcy dzisiaj Idea bractwa różokrzyżowców była na tyle silna, że przez wieki wiele organizacji silnie do niej nawiązywało, często mając się za jedynych i najwierniejszych wyznawców. Grupy te zwykle dzieli się na trzy nurty: ezoteryczno-chrześcijański, przekazujący wewnętrzne nauki chrześcijaństwa, masoński, związany z lożami i symboliczną drogą wtajemniczenia, inicjacyjny, działający poprzez system stopni, jak Golden Dawn czy AMORC. Do pierwszej grupy należy m.in. Rosicrucian Fellowship (1909), które uczy o duchowym rozwoju człowieka, przygotowaniu ludzkości na nową epokę i działalności wyższych adeptów skupionych wokół postaci Christiana Rosenkreuza. W Rosji po 1905 roku pojawiły się podobne ruchy, lecz zostały zlikwidowane do lat 30. XX w. Natomiast w ruchu masońskim pojawia się przekonanie, że idee zakonu obecne są już w „Boskiej Komedii” Dantego. Obok nich funkcjonowały inne organizacje chrześcijańskie i masońskie, takie jak Centro de Estudios Rosacruz, Lectorium Rosicrucianum czy Societas Rosicruciana, a także struktury inicjacyjne pokroju AMORC. Część z tych grup twierdzi, że zachowuje historyczną ciągłość z dawnym zakonem, inne mówią raczej o duchowym pokrewieństwie z „niewidzialnym bractwem”. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Każdy z nas skrywa dziewięć rodzajów sekretów. Jak dochować tajemnicy i nie oszaleć?
Są w życiu sytuacje lub informacje, które bardzo chcemy zachować tylko dla siebie. Wiele takich utajnionych przeżyć wraca do nas w momentach, gdy nasz umysł ma za wiele wolnego czasu. Nieustanne rozważanie sekretów prowadzi do wewnętrznego cierpienia i wywołuje potrzebę podzielenia się nimi. Potrzebę, która w wielu sytuacjach nie może być zrealizowana. Jak sobie z tym radzić?
Zdaniem Val Bianchi z Uniwersytetu w Melbourne w Australii, przeciętna osoba skrywa dziewięć typów tajemnic. Do tych najczęstszych należą kłamstwa, pragnienia romantyczne oraz seksualne i finanse. Tajemnice te wracają do nas w myślach bez zaproszenia i ogarniają nas w trudniejszych chwilach, przez co czujemy się jeszcze bardziej przytłoczeni. A im częściej myślimy o jakiejś tajemnicy, tym trudniejsza i bardziej brzemienna w skutkach się nam wydaje. Właśnie dlatego badacze przyglądają się psychologicznym strategiom radzenia sobie z nimi. Jak sekrety wdzierają się do myśli – Możesz myśleć o sekretach pod prysznicem, podczas zmywania naczyń albo w drodze do pracy. Kiedy te myśli pojawiają się w głowie wbrew naszej woli, często wywołują nieprzyjemne uczucia. Ludzie wpadają w błędne koło spontanicznego myślenia o swoich sekretach podczas codziennych czynności i czują się z tym coraz gorzej – mówi Val Bianchi, która od lat bada psychologiczne obciążenie związane z utrzymywaniem tajemnic oraz sposoby jego zmniejszania. Jej najnowsze badania są finansowane przez Australijskie Biuro Wywiadu Narodowego, którego funkcjonariusze muszą chronić wrażliwe informacje w imię bezpieczeństwa narodowego, dlatego potrzebują strategii radzenia sobie z tą odpowiedzialnością. Najlepiej innej niż wódka z martini, którą radził sobie James Bond. 38 rodzajów tajemnic Aby lepiej zrozumieć wpływ sekretów na szerokorozumiany dobrostan człowieka, Bianchi i jej zespół zrekrutowali online 240 osób i poprosili je o wypełnienie ankiety dotyczącej ich tajemnic. Uczestnicy mieli do wyboru 38 kategorii tajemnic, takich jak kłamstwo, zdrada partnera, kradzież, uzależnienie czy samookaleczanie. Po zliczeniu ankiet okazało się, że badani ukrywali średnio dziewięć rodzajów sekretów. Najczęściej dotyczyły one kłamstwa (78% uczestników) oraz niezadowolenia z jakiegoś aspektu własnego wyglądu (71%). Inne powszechne sekrety dotyczyły finansów (70%), pragnień romantycznych (63%) oraz zachowań seksualnych (57%). Uczestników badania poproszono też o wytypowanie najważniejszego ich sekretu i prowadzenie dziennika, w którym opisywaliby, jak często temat do nich wraca i jak się w związku z nim czują. Większość respondentów przyznała, że myślenie o sekrecie wywoływało w nich lęki i przygnębienie. Nic dziwnego. Wcześniejsze badania prowadzone przez Bianchi wykazały, że ważne sekrety pojawiają się w naszej głowie co dwie godziny. Najczęściej powracają w chwilach, gdy wykonujemy czynności niewymagające naszej pełnej uwagi. – W takich chwilach umysł ma przestrzeń, by wrócić do sekretu i go roztrząsać – wyjaśnia badaczka. Tajemnica wzmacnia grupę, ale niszczy jednostkę Tutaj warto podkreślić, że sekrety pojawiły się jako sposób na wspieranie jedności grupy. Bo chociaż ukrywanie jakichś informacji jest obciążeniem dla jednostki, często przynosi pożytej grupie. Może chronić nas i innych przed zranieniem, wstydem lub utratą pozycji społecznej. Jednak istnieją sekrety tak drążące jednostkę, że jedyną możliwością poradzenia sobie z nimi jest powiedzenie o nich na głos. – Szczególnie pomocne bywa powierzenie sekretu osobie, której on bezpośrednio nie dotyczy i która potrafi okazać empatię – jak spowiednik czy terapeuta – mówi Val Bianchi. Psycholodzy polecają też zapisanie emocji związanych z tajemnicą. Prowadzenie dziennika może zmniejszyć dyskomfort związany z utrzymaniem tajemnicy i zadziałać podobnie, choć na mniejszą skalę, jak terapia. Bo najgorsze, co sami sobie możemy zrobić, to za wszelką cenę utrzymywać ciążący nam sekret. W ten sposób tylko rośnie on w siłę i działa coraz bardziej paraliżująco. Ale co z sytuacjami, w których tajemnica jest podstawą działania? Jak ma to miejsce właśnie w przypadku funkcjonariuszy wywiadu? Tutaj padają różne sugestie, od rozmowy o samych emocjach, jakie wywołuje utrzymanie tajemnicy, po techniki odwracania uwagi. Jednak temat wymaga dalszych analiz. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Ziemia wciąż ma wiele tajemnic. Odkrywamy nowe gatunki szybciej niż kiedykolwiek wcześniej – nawet 16 000 rocznie
Trwa gigantyczna eksplozja wiedzy. Każdego roku odkrywanych jest kilkanaście tysięcy nowych organizmów, a tempo to wciąż przyspiesza. Czy wkrótce nie pozostanie już nic do zbadania? Naukowcy uspokajają, że na Ziemi wciąż kryje się wiele tajemnic.
300 lat temu Karol Linneusz, szwedzki przyrodnik i lekarz, podjął się karkołomnego zadania opisania wszystkich gatunków organizmów żywych na Ziemi. Sam nie wiedział, co go czeka, a jednak stworzył podwaliny pod współczesną taksonomię, identyfikując i nazywając niemal 10 000 gatunków roślin i zwierząt. Od tego czasu naukowcy nieustannie odkrywają nowe organizmy, a tempo ich przybywania – miast maleć – wciąż przyspiesza. Szaleńcze tempo odkrywania nowych gatunków Badania prowadzone przez zespół Uniwersytetu Arizony pod kierownictwem prof. Johna Wiensa wykazały, że tempo odkrywania nowych gatunków jest dziś wyższe niż kiedykolwiek wcześniej. Zgodnie z analizą w latach 2015–2020 rocznie dokumentowano ponad 16 000 nowych gatunków – w tym ponad 10 000 zwierząt (głównie owadów i innych stawonogów), 2 500 roślin i 2 000 grzybów. Prognozy na najbliższe lata sugerują dalszy wzrost tego tempa. Ile gatunków jeszcze nie znamy? Naukowcy mówią o milionach Jednak to szacunki dotyczące liczby nieodkrytych jeszcze gatunków są szczególnie zdumiewające. Obecnie znamy ok. 2,5 mln gatunków, lecz rzeczywista liczba organizmów żyjących na Ziemi może sięgać nawet setek milionów. Jakieś przykłady? Obecnie opisanych jest ok. 42 000 gatunków ryb, podczas gdy szacunkowe liczby mogą sięgać nawet 115 000. Podobnie jest w przypadku płazów: opisano ich około 9000, ale prognozowana liczba wynosi ponad 41 000. W przypadku owadów znamy 1,1 mln gatunków, podczas gdy entomolodzy sądzą, że faktyczna liczba może przekraczać 6 mln (niektóre prognozy sięgają nawet 20 mln). Gdzie odkrywa się najwięcej nowych gatunków? Nie trzeba szukać daleko Najwięcej nowych gatunków odkrywanych jest w regionach tropikalnych – w lasach deszczowych Amazonii, Azji Południowo-Wschodniej czy Afryki Środkowej. To prawdziwe skarbnice bioróżnorodności. Zaskakujące odkrycia mają jednak miejsce także w teoretycznie dobrze zbadanych lokalizacjach. W 2025 w Parku Narodowym Big Bend w Teksasie opisano nowy rodzaj i gatunek rośliny z rodziny astrowatych, nazwany „Włochatym Diabłem”. Nawet w tak dobrze monitorowanym ekosystemie wciąż kryją się tajemnice. Po co odkrywać nowe gatunki? To dosyć egoistyczne Każdy nowo odkryty gatunek to potencjalne źródło nieznanych dotąd substancji, enzymów czy struktur biologicznych, które mogą znaleźć zastosowanie w medycynie, biotechnologii czy inżynierii materiałowej. Przykładem jest odkrycie substancji inspirowanych hormonem helodermy arizońskiej (Heloderma suspectum) wykorzystywanej w nowoczesnych lekach na otyłość czy analizy składu jadów pająków i węży w poszukiwaniu nowych środków przeciwbólowych i przeciwnowotworowych. Nowe odkrycia gatunków zwierząt o unikalnych cechach mogą także inspirować technologie – np. materiały bazujące na właściwościach „superprzyczepnych” stóp gekonów wykorzystywane są przy produkcji zaawansowanych powierzchni samoprzylepnych. Warto zaznaczyć, że aż 15% wszystkich znanych obecnie gatunków zostało odkrytych w ciągu ostatnich 20 lat. Mimo że od czasów Linneusza minęły już trzy wieki, największe eksploracje biologiczne wciąż trwają. Źródło: Science Advances, University of Arizona, Discover Magazine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Ta, która pomaga odejść. Accabadora to jedna z najbardziej przerażających funkcji w historii Sardynii
Sardyńskie „czarne wdowy” od wieków pobudzają wyobraźnię mieszkańców wyspy. Ich obecność wiązano z ostatnimi chwilami życia chorych i słabych. Accabadora stała się symbolem jednej z najbardziej przerażających ról w lokalnej tradycji.
W tym artykule: Zabójcze kropidło Kim była femmina accabadora? Skracanie cierpień tylko metaforyczne? W historii wojen znano wiele przykładów skracania cierpień śmiertelnie rannym przyjaciołom i wrogom. Służył do tego tak zwany coup de grâce, cios łaski. W średniowieczu wyspecjalizowanym do tego orężem była mizerykordia, czyli krótki wąski sztylet. To jednak dotyczyło świata rycerzy i warunków wojennych. Co jednak praktykowano wśród prostego ludu? Tropy wiodą na Sardynię. Zabójcze kropidło W 2009 roku włoscy badacze w końcu zidentyfikowali roślinę, której w starożytności używali jako trucizny potomkowie Fenicjan mieszkający na Sardynii. „Badania, przeprowadzone pod kierunkiem chemika Giovanniego Appendino z Universita degli Studi del Piemonte Orientale dowodzą, że była to Oenanthe crocata – ziele z rodziny selerowatych, należące do rodzaju kropidło. Ten gatunek występuje wyłącznie na Sardynii, kilka innych gatunków kropidła można znaleźć również w Polsce”, donosił serwis Nauka w Polsce. Preparat z tej rośliny wywoływał u zażywającego specyficzny wyraz twarzy. W starożytności nazywano ten grymas, od nazwy wyspy, sardonicznym. „Starcom, którzy już nie potrafili zatroszczyć się o siebie, lub przestępcom podawano trujący napój, wywołujący na ich twarzy efekt szerokiego, przerażającego uśmiechu z wyszczerzonymi zębami. Następnie ofiary strącano ze skały lub bito na śmierć”, wyjaśniano na łamach Nauki w Polsce. Lecz nie był to jedyny sposób cichego zabijania na Sardynii. Niezwykła faraon Egiptu. Wszystkie zagadki królowej Hatszepsut i jej świątyni Świątynia królowej Hatszepsut to jedna z największych atrakcji turystycznych Egiptu. Egiptolodzy i inżynierowie nieustannie pracują nad jej rekonstrukcją. W kolejnym podcaście National Geog... Kim była femmina accabadora? „Jeszcze w latach 20. XX wieku działalność »medyczną« prowadziły tam znachorki określane mianem femmina accabadora czyli »służebnice śmierci«. Kobiety te, przeważnie wdowy, przeprowadzały eutanazję na osobach będących w terminalnym stadium choroby, na ich prośbę albo na prośbę rodziny chorego”, pisze w eseju „Znachorstwo – perspektywa kryminologiczna i wiktymologiczna" dr Joanna Narodowska z Katedry Kryminologii i Polityki Kryminalnej na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Femmina accabadora używały do zabójstw m.in. drewnianego młotka. Narzędzie takie wystawione jest w etnograficznym Museo Galluras mieszczącym się w sardyńskim Luras. Oczywiście nie zawsze potrzebny był młotek, czasem wystarczała zwykła poduszka. „Co ciekawe, znachorki nie były uważane przez społeczność lokalną za przestępców, ich praktyki rozważane były w kategoriach aktów litości i miłosierdzia”, podkreśla dr Narodowska i zaznacza, że „popularność korzystania z usług znachorek wiązała się z utrudnionym dostępem do profesjonalnych usług medycznych (obszary wiejskie) oraz folklorem i kulturą Sardyńczyków”. Jednak nie brak głosów, że owe „służebnice śmierci” to nie więcej niż tylko mit. Skracanie cierpień tylko metaforyczne? W 2015 roku czasopismo „La Nuova Sardegna” przekonywało, że termin accabadora pojawił się pierwszy raz w roku 1835. Miał połączyć w sobie ówczesne wiejskie plotki oraz dawne doniesienia o uśmiercaniu starców powyżej 70. roku życia. „Operację przeprowadzono w absolutnej ciszy, poza kilkoma modlitwami-egzorcyzmami, po usunięciu z pokoju bliskich, symboli religijnych i amuletów, które mogłyby uniemożliwić duszy opuszczenie ciała i lot do nieba”, opisywał dziennikarz „La Nuova Sardegna”, jak wyobrażano sobie praktyki femmina accabadora począwszy od XIX wieku. Pytanie, czy po tym rytuale dochodziło do zabójstwa – najczęściej z użyciem wspomnianego młoteczka – czy „służebnice śmierci” po prostu towarzyszyły umierającym w ostatnich chwilach, uśmierzając ich cierpienia jedynie w sensie metaforycznym. Nie ma bowiem klarownych dowodów na potwierdzenie mrocznych plotek. Na dodatek praktyki te stałyby w sprzeczności z naukami Kościoła katolickiego, przez wieki stanowiącego na wyspie potężną siłę. Czy więc tradycja „służebnic śmierci” w ogóle istniała? Jednak trzy lata później, w roku 2018, o istnieniu tego procederu w przeszłości przekonywał w dokumencie „Accabadoras. Panie łaskawej śmierci” cały szereg świadków i badaczy. Sardyński dziennikarz i regionalista Piero Bardanzellu wspominał zawsze ubraną na czarno „ciotkę Domenicę", która w razie potrzeby wyświadczała śmiertelną przysługę znajomym. Choć o litościwym zabijaniu z biedy i braku możliwości właściwej opieki nad obłożnie chorymi zaczęły powstawać książki i filmy, nie wszyscy są przekonani o istnieniu femmina accabadora. Tak czy inaczej, czarne wdowy z Sardynii budzą lęk i wywołują dreszcze. ŹRÓDŁA: Joanna Narodowska, „Znachorstwo – perspektywa kryminologiczna i wiktymologiczna”, w: Magdalena Ickiewicz-Sawicka [red.], „Kultura a medycyna ludowa”, Wydawnictwo Pogranicze, Sejny 2019, Igor Rakowski-Kłos, „Wstrząsający dokument Accabadoras. Panie łaskawej śmierci. Czy mamy prawo zabijać swoich bliskich z litości?”, Manlio Brigaglia, „Eutanasia: accabadora da rottamare. La genesi di un falso mito”, „Accabadoras. Panie łaskawej śmierci" (2018), reż. Fabrizio Galatea Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
„Był bardzo wrażliwym chłopcem” – urodził w nieznanych okolicznościach, jego śmierć owiana jest tajemnicą
Kaspar Hauser, postać o niezwykłej i tajemniczej historii, do dziś fascynuje badaczy i artystów. Nagłe pojawienie się młodego mężczyzny w Norymberdze w 1828 roku, życie w izolacji oraz niejasna śmierć sprawiają, że jest jedną z najbardziej intrygujących zagadek XIX wieku. Poznaj zagadkowe losy Kaspara Hausera i hipotezy na temat jego pochodzenia.
Spis treści: Kim był Kaspar Hauser – okoliczności pojawienia się i pierwsze lata w Norymberdze Życie w izolacji i próby integracji – edukacja, rozwój i odbiór społeczny Tajemnicza śmierć i teorie dotyczące pochodzenia Kaspara Hausera Wpływ historii Kaspara Hausera na kulturę Najważniejsze hipotezy naukowe i badania nad przypadkiem Kaspara Hausera Historia Kaspara Hausera to jeden z najbardziej intrygujących przypadków w historii XIX-wiecznej Europy, który wciąż stanowi wyzwanie dla badaczy, psychologów oraz miłośników zagadek. Nagłe pojawienie się chłopca w Norymberdze, osobliwe pochodzenie, życie w izolacji oraz niejasne okoliczności śmierci przyczyniły się do powstania licznych hipotez i mitów. Współcześnie historia ta pozostaje źródłem refleksji nad granicami człowieczeństwa oraz rolą wychowania. Kim był Kaspar Hauser – okoliczności pojawienia się i pierwsze lata w Norymberdze Kaspar Hauser pojawił się nagle 26 maja 1828 roku na placu Unschlittplatz w Norymberdze. Był wychudzonym, zaniedbanym nastolatkiem, nieznającym języka i otaczającego go świata. Miał przy sobie dwa anonimowe listy: pierwszy zawierał datę jego urodzenia oraz lakoniczną informację, że jego ojciec był kawalerzystą; drugi adresowany był do kapitana 4. szwadronu kawalerii. Chłopiec nie potrafił czytać, pisać ani mówić, powtarzał jedynie: „Chciałbym być kawalerzystą, jak mój ojciec”, a na inne pytania odpowiadał: „Nie wiem”. W ciągu pierwszych tygodni spędzonych w Norymberdze nauczył się podstaw języka niemieckiego. Dopiero po pewnym czasie był w stanie wyjaśnić, że przez niemal całe życie przebywał w ciemnej, zamkniętej celi, gdzie jedynym towarzystwem był drewniany konik i słomiane posłanie. Żywił się głównie chlebem i wodą, a od czasu do czasu otrzymywał środek nasenny. Po jego zażyciu budził się ostrzyżony i w czystym ubraniu. Wstępne śledztwo przeprowadzone przez lokalne władze nie przyniosło odpowiedzi na pytanie o prawdziwe pochodzenie chłopca. Sprawą zainteresowała się prasa oraz wybitni uczeni, co sprawiło, że historia Kaspara Hausera szybko stała się międzynarodową sensacją. Życie w izolacji i próby integracji – edukacja, rozwój i odbiór społeczny Izolacja, w jakiej dorastał Kaspar Hauser, stała się przedmiotem zainteresowania ówczesnych psychologów, filozofów i pedagogów. Jego przypadek był uważany za niezwykle cenny dla badań nad wpływem środowiska i socjalizacji na rozwój człowieka. Badacze odnosili się do koncepcji „człowieka naturalnego” według Jeana-Jacques’a Rousseau, który postulował, że jednostka rozwija się w pełni tylko w kontakcie z innymi ludźmi i kulturą. W Norymberdze Kaspar Hauser szybko zdobył sympatię mieszkańców. Podjęto próby jego edukacji i integracji społecznej. Chłopcem opiekował się m.in. profesor Georg Friedrich Daumer, który starał się nauczyć go podstaw czytania, pisania, zasad religii oraz zachowań społecznych. Daumer odnotowywał jednak, że Kaspar był bardzo wrażliwy, skłonny do melancholii i miał trudności z adaptacją do nowych warunków życia. Jego historia stała się inspiracją dla licznych dzieł literackich i artystycznych. Paul Verlaine poświęcił mu wiersz „Kaspar Hauser śpiewa” w zbiorze „Sagesse”, a niemiecki pisarz Jakob Wassermann stworzył powieść „Kaspar Hauser czyli dziecię Europy”. Tajemnicza śmierć i teorie dotyczące pochodzenia Kaspara Hausera 11 grudnia 1833 roku Kaspar Hauser został śmiertelnie ugodzony nożem w parku Ansbach. Trzy dni później zmarł, nie zdradzając tożsamości sprawcy ani okoliczności ataku. Na jego nagrobku wyryto słowa: „Tu spoczywa Kaspar Hauser, zagadka swoich czasów. Narodził się w nieznanych okolicznościach, jego śmierć owiana jest tajemnicą”. Już za życia Kaspara pojawiły się spekulacje, że jest on dzieckiem pochodzącym z arystokratycznej rodziny. Najpopularniejsza hipoteza głosi, iż był prawowitym następcą tronu Wielkiego Księstwa Badenii, synem Karola Badenii i Stephanie de Beauharnais (przybranej córki Napoleona Bonaparte). Miał zostać podmieniony z martwym niemowlęciem jednej ze służących, a następnie uwięziony dla celów politycznych. W 2002 roku naukowcy z Uniwersytetu w Münster przeprowadzili analizę DNA mającą na celu potwierdzenie lub wykluczenie tej hipotezy. Wyniki testów nie pozwoliły na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy, choć nie wykluczyły jego arystokratycznego pochodzenia. Wpływ historii Kaspara Hausera na kulturę Zagadkowa historia Kaspara Hausera szybko przeniknęła do kultury popularnej oraz rozważań filozoficznych. Postać tajemniczego i nieszczęśliwego chłopca stała się symbolem człowieka pozbawionego kontaktu ze społeczeństwem i wychowywanego w kompletnej izolacji. Inspiracje te wykorzystali twórcy filmów, książek oraz artyści wizualni. Jednym z najważniejszych dzieł jest film Wernera Herzoga „Zagadka Kaspara Hausera” z 1974 roku, który otrzymał liczne nagrody i uznanie krytyków. W polskiej kulturze również odnajdujemy ślady tej historii. Grzegorz Ciechowski napisał piosenkę „Kaspar Hauser”, a postać chłopca była przedmiotem refleksji filozoficznych oraz artystycznych w wielu publikacjach i esejach. Najważniejsze hipotezy naukowe i badania nad przypadkiem Kaspara Hausera Przypadek Kaspara Hausera był i jest analizowany przez badaczy z różnych dziedzin nauki – od psychologii przez medycynę sądową po socjologię i antropologię kulturową. W 2023 roku badacze z uniwersytetu w Moguncji postanowili raz na zawsze rozstrzygnąć, kim naprawdę był Kaspar Hauser. Przeanalizowano DNA pobrane z przedmiotów należących do chłopca oraz porównano je z materiałem genetycznym potomków rodziny badeńskiej. Wyniki nie pozostawiły wątpliwości – Hauser nie był zaginionym księciem Badenii, jak przez dekady sugerowały teorie spiskowe. Analizy genetyczne wykazały, że wspólne pochodzenie z rodziną wielkoksiążęcą jest wykluczone, co definitywnie obala jedną z najsłynniejszych legend XIX wieku. Niektórzy uczeni wysuwali hipotezy, że Kaspar Hauser mógł być oszustem, osobą chorą psychicznie lub wykorzystaną do politycznych intryg. Część badań skupia się na analizie motywacji osób, które mogły przyczynić się do jego izolacji oraz tragicznego końca. Jednak brak jednoznacznych dowodów sprawia, że zagadka pozostaje nierozwiązana. Źródła: Uniwersytet Jagielloński, Polskie Radio, Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Gdzie jest złoty pociąg? Najprawdopodobniej nie w Polsce
Poszukiwacze skarbów od lat próbują ustalić, gdzie jest złoty pociąg. Coraz więcej faktów przemawia za prawdziwością legendy o zaginionym nazistowskim zbiorze skarbów.
W tym artykule: Skradzione obrączki, futra i obrazy Srebro i porcelana dla amerykańskiego generała Gdy wojna spotyka się z pieniędzmi, nawet pokój nie przynosi spokoju Podczas II wojny światowej Niemcom udało się zgromadzić więcej złota niż wynosiło wydobycie i przetworzenie tego kruszcu przez kraje południowej Afryki w ostatnich dekadach XX wieku. Cóż, wojny są przecież po to, żeby łupić. Mogłoby się wydawać, że grabież skończyła się w 1945 r. Lecz to nieprawda. Kolejna wielka grabież zaczęła się zaraz po kapitulacji III Rzeszy, czego przykładem są losy węgierskiego odpowiednika śląskiej legendy o złotym pociągu. Czy zatem wiemy, gdzie jest złoty pociąg? Skradzione obrączki, futra i obrazy W kwietniu 1945 r. z Budapesztu wyruszył skład z majątkiem zagrabionym ośmiuset tysiącom węgierskim Żydów, których faszystowski rząd Ferenca Szálasiego zmusił wcześniej do oddania swoich kosztowności administracji państwa. Pozbawieni majątku ludzie zostali wysłani do niemieckich obozów koncentracyjnych, w większości do Auschwitz. Pierwsze transporty śmierci wyruszyły z Węgier 28 i 29 kwietnia 1944 r. Do Auschwitz przybyły po czterech dniach, 2 maja. Wcześniej rzeczy ofiar zostały posegregowane w sposób, który uniemożliwił późniejsze wskazanie ich właścicieli. Obrączki do obrączek, futra do futer, obrazy do obrazów. Prawdopodobnie już na tym etapie ginęły niektóre kosztowności. Segregacja odbywała się bez konieczności rozliczenia się z tej pracy i bez większego nadzoru. Tuż przed wkroczeniem do obozu koncentracyjnego w Auschwitz żołnierzy Armii Czerwonej w kwietniu 1945 r., dobra te zostały załadowane do 44 wagonów towarowych. Uciekający przed Rosjanami pociąg ruszył w kierunku Berlina. Na jego pokładzie znajdowało się m.in. pięć ton złota, kamienie szlachetne (w tym perły i diamenty), zegarki, obrazy, perskie dywany, srebrne zastawy, futra, aparaty fotograficzne, kolekcje znaczków, porcelany, monet i kryształów. W 1945 r. dobra te zostały wycenione na 350 mln USD, na początku XXI w. już na prawie 4 mld USD. Srebro i porcelana dla amerykańskiego generała Dziś wiemy, że jadący przez Węgry i Austrię pociąg dotarł do Tunelu Tauryjskiego w pobliżu Böckstein w Austrii. 11 maja 1945 r., czyli trzy dni po bezwarunkowej kapitulacji Niemiec, na pojazd natrafili żołnierze amerykańskich sił okupacyjnych. Alianci doliczyli się już tylko 29 wagonów. Według dostępnych raportów w ręce wojskowych władz USA dostało się m.in.: dziesięć 45-kilogramowych skrzyń ze złotem, skrzynia ze złotymi monetami o wadze ok. 100 kg, 18 skrzyń ze złotą biżuterią (średnia waga każdej to 35 kg) oraz 32 skrzynie zawierające złote zegarki (o wadze 30–60 kg każda). Sporo tego. Co stało się z nimi dalej? Jankesi zabezpieczyli depozyty, policzyli zawartość kufrów, powołali specjalną komisję i przekazali dobra dalej w celu odnalezienia ich spadkobierców…? Nie, wcale tak nie było! Pociąg został przetoczony do Salzburga. Tam zaś Mark Clark – amerykański generał i wysoki komisarz w amerykańskiej strefie okupacyjnej – podjął decyzję, żeby dobrami z wagonów wyposażyć rezydencje, które zajmowali jego ludzie. Jeden z generałów zażądał np. do służbowej willi m.in. około dwustu wyrobów ze srebra i tyle samo sztuk wykwintnej porcelany. Gdy wojna spotyka się z pieniędzmi, nawet pokój nie przynosi spokoju Węgierska Rada Żydów i nowe powojenne władze państwa węgierskiego usiłowały jak najszybciej odzyskać skarby. Bezskutecznie. Od maja 1947 r. przez osiem miesięcy dobra ze złotego pociągu (te, które zostały) były dalej sortowane i wysyłane do Stanów Zjednoczonych. Razem jakieś 1500 skrzyń, z czego osiem skrzyń rozdzielono w obozach dla uchodźców. Amerykański rząd aż do 1998 r. utrzymywał w tajemnicy większość informacji o węgierskim składzie. Dopiero prezydent Bill Clinton powołał prezydencką komisję doradczą ds. majątku ofiar Holokaustu. Minęło więc ponad pięćdziesiąt lat, gdy rozpoczynał się kolejny etap tej historii. W 2001 r. ocaleni z zagłady węgierscy Żydzi złożyli pozew przeciwko rządowi Stanów Zjednoczonych. Do ugody doszło dopiero po zakończeniu czteroletniego procesu. Wynegocjowane 25 mln dolarów zostało jednak przyznane organizacjom wspomagającym ofiary Holokaustu, a nie, jak mogłoby się wydawać, poszkodowanym zgłaszającym roszczenia. Dobra z węgierskiego złotego pociągu zostały tak rozproszone, że ich restytucja jest już dzisiaj niemożliwa. Brakuje m.in. ponad tysiąca obrazów. Mimo że wiele z nich zostało zabezpieczonych w pałacu w Salzburgu, austriacki rząd nie przyznaje się dziś do ich posiadania. Sprawa wróciła w 2014 roku, kiedy do amerykańskiego Sądu Federalnego trafił specjalny raport podsumowujący sprawę. Z raportu wynika, że w okresie od 1 lipca 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. 464 553,56 dolarów zostało przekazanych 12 żydowskim organizacjom pomocy społecznej w Australii, Kanadzie, na Węgrzech, w Izraelu, Szwecji i Stanach Zjednoczonych.
Dolina Parvati zachwyca i przeraża. Nie bez powodu nazywana jest „doliną śmierci”
Dolina Parvati uchodzi za wysokogórski raj. Malownicze szlaki i duchowa aura od lat przyciągają podróżników z całego świata. Ale to piękne miejsce ma też mroczną reputację – zginęło tu wiele osób, a jeszcze więcej przepadło bez śladu.
Spis treści: Gdzie znajduje się Dolina Parvati? Zaginięcia w Dolinie Parvati Zidentyfikowane ofiary Co spotyka podróżników w Dolinie Parvati? Na świecie nie brakuje miejsc owianych złą sławą. Słynny trójkąt bermudzki, wyspa Koh Tao, Przełęcz Diatłowa, Nosal – góra samobójców, „diabelski cmentarz” na Syberii – to zaledwie kilka pozycji z długiej listy przykładów. Niektóre w pełni zasłużyły na otaczającą je złą sławę, natomiast wokół innych krąży więcej mitów niż faktów. Dolinę Parvati bez cienia wątpliwości należy zaliczyć do pierwszej z wymienionych grup. Gdzie znajduje się Dolina Parvati? Himalajska Dolina Parvati znajduje się w północnych Indiach, w stanie Himachal Pradesh. Słynie z niesamowitych krajobrazów i malowniczych szlaków trekkingowych, które na spragnionych przygód podróżników działają jak magnes na metal. Wysokie szczyty, lodowce, rwąca rzeka i gorące źródła – czy można wyobrazić sobie piękniejszą scenerię? Zaginięcia w Dolinie Parvati To niesamowite miejsce od dawna przyciąga poszukiwaczy przygód i osoby, które w idyllicznej scenerii szukają duchowego oczyszczenia. Niektórzy dostają to, po co przyjechali i z poczuciem spełnienia i satysfakcji ruszają w drogę powrotną. Wielu nie miało jednak tyle szczęścia. Pierwsze informacje na temat tajemniczych zaginięć zagranicznych podróżników w Dolinie Parvati zaczęły pojawiać się już w latach 90. Pod koniec XX wieku liczba zaginięć wzrosła jeszcze bardziej. Wtedy na tajemniczej dolinie skupiła się międzynarodowa uwaga. Przypadek Odette Houghton W 1991 roku miało miejsce jedno z pierwszych odnotowanych zaginięć w Dolinie Parvati. Latem Odette Houghton, 24-letnia turystka z Australii, wyruszyła w podróż do Indii. Zatrzymała się w górskiej komunie. Rodzice regularnie wysyłali jej paczki, ale po czasie przesyłki zaczęły do nich wracać. Wtedy zaniepokoili się o córkę. O pomoc poprosili australijski Departament Spraw Zagranicznych i Handlu, ale urzędnicy zasugerowali im, że ich córka najprawdopodobniej nie chce, by się z nią kontaktowano. Houghtonowie nie zamierzali biernie czekać na wieści z jej strony. Wyruszyli do Indii, jednak mimo swoich starań, nie natrafili na żaden ślad zaginionej. Przypadek Marianne Heer Kolejne tajemnicze zaginięcie odnotowano w 1992 roku. Sprawa dotyczyła Marianne Heer, turystki ze Szwajcarii. 30-latka ostatni raz była widziana w miasteczku Manikaran (w tamtejszej świątyni). Później ślad po niej zaginął. Przypadek Gregory’ego Powella Jeszcze więcej wątpliwości wzbudza przypadek odnotowany w 1995 roku. W październiku, w Dolinie Parvati, zaginął Australijczyk Gregory John Powell. Do dziś nie udało się ustalić, gdzie przebywał, zanim przepadł. Według jednej wersji, mężczyzna miał zaginąć w pobliżu Malany, według innej – w okolicach Manikaranu. Przypadek Iana Mogforda W 1996 roku miało miejsce jedno z najgłośniejszych zaginięć w „dolinie śmierci”. Brytyjczyk Ian Mogford podróżował po Indiach ze swoją partnerką, która przebywała tam na stypendium. Szlak prowadzący górską doliną przemierzał samotnie. Do swojej dziewczyny i rodziców zadzwonił tylko raz. Później nie dawał znaku życia. Nie telefonował do nikogo z bliskich, a jego numer nie odpowiadał. Przypadek Ardavana Taherzadeha W 1997 roku w dolinie zaginął kolejny młody mężczyzna. Ardavan Taherzadeh, student prawa z Vancouver, ostatni raz kontaktował się z bliskimi 21 maja. Nic nie wskazywało na to, że nie zamierza wrócić do domu. Przeciwnie, poprosił matkę, żeby ta zarezerwowała mu bilet na festiwal, który miał odbyć się latem. Później nie było z nim żadnego kontaktu, a poszukiwania nie dały rezultatu. Przypadek Maartena de Bruijna Wiosną 1999 roku w dolinie zaginął Maarten de Bruijn, 21-letni turysta z Holandii. Ostatni raz widziano go w okolicach Manikaranu, skąd miał wyruszyć do Khirgangi. Gdy mężczyzna przestał się kontaktować z bliskimi, jego ojciec wyruszył na poszukiwania. Niestety, nie natrafił na żaden ślad. Przypadek Aleksieja Iwanowa Rok później o „dolinie śmierci” znowu zrobiło się głośno. Latem 2000 roku wędrował tam Aleksiej Iwanow, turysta z Rosji. 30-latek przepadł bez śladu w okolicach Manikaranu. Przypadek Francesco Gattiego W 2004 roku doszło do kolejnego zaginięcia. Francesco Gatti, 30-letni turysta z Włoch, ostatni raz kontaktował się z bliskimi 26 czerwca. W wiadomości zasugerował, że zamierza udać się do Malany. Nie wiadomo, czy kiedykolwiek tam dotarł. W okolicach Khirgangi policja odnalazła jego saszetkę, której stan sugerował, że ktoś próbował ją zerwać. W środku znajdowały się dokumenty zaginionego i dziennik z ostatnim wpisem datowanym na 28 czerwca. Przypadek Daniela Mountwittena W 2005 roku dolinę przemierzał Daniel Mountwitten. Mężczyzna legitymujący się izraelskim i australijskim paszportem podróżował w towarzystwie kolegi. Turyści zatrzymali się niewielkim pensjonacie w pobliżu Kasolu. Pewnego ranka Daniel wyszedł na spacer i już nie wrócił. Wieczorem jego towarzysz zaczął się niepokoić. Zawiadomił policję, ale funkcjonariusze nie natrafili na żaden ślad. Wynajęty detektyw zasugerował, że najprawdopodobniej doszło do przestępstwa. Przypadek Brunona Muschalika W tajemniczej i mrocznej, a zarazem tragicznej historii zaginięć w Dolinie Parvati jest też polski rozdział. Latem 2015 roku do Indii wyruszył Bruno Muschalik. Z New Delhi wyruszył do Doliny Manali. Stamtąd udał się do Doliny Parvati. Ostatni raz był widziany, gdy wysiadał z autobusu. 22 sierpnia miał wrócić do kraju, a gdy nie pojawił się na lotnisku, jego ojciec rozpoczął poszukiwania. Tak jak w pozostałych przypadkach, także tym razem akcja poszukiwawcza nie przyniosła rezultatu. Do dziś nie wiadomo, co stało się z Brunonem. Zidentyfikowane ofiary Większość zaginionych w Dolinie Parvati przepada jak kamień w wodę. Tylko w nielicznych przypadkach odnajdywane są ciała podróżników. Przypadek Nadawa Mintzera W 1997 roku w dolinie zaginął Nadaw Mintzer. 27-latek z Izraela, najprawdopodobniej zniknął w drodze do Malany. W tym przypadku od początku wiele wskazywało na udział osób trzecich. Paszport turysty próbowano sprzedać. Ktoś zrealizował też należące do Mintzera czeki podróżne. Widniejący na nich podpis był sfałszowany. Według jednej z wersji, mężczyzna padł ofiarą pracownika sezonowego, który zadłużył się u tamtejszych handlarzy narkotyków. Trzy lata później, w pobliżu Malany, natknięto się na ludzki szkielet. Okazało się, że to szczątki zaginionego turysty. Przypadek Władysława Kesternowa Wiosna 2011 roku przyniosła kolejne tragiczne zaginięcie w Dolinie Parvati. W okolicach Kasolu przepadł Władysław Kesternow, turysta z Rosji. Jego ciało odnaleziono na dnie wąwozu. Przypadek Petra Slaniny W sierpniu 2013 roku, w tym rejonie, co Rosjanin, zaginął Petr Slanina z Czech. Także jego ciało zostało odnalezione i zidentyfikowane. Co spotyka podróżników w Dolinie Parvati? Tylko nieliczne rodziny zaginionych miały okazję dowiedzieć się, jaki los spotkał ich bliskich. Pozostali do dziś tkwią w niewiedzy i niepewności. Powyżej wymieniliśmy tylko niektóre przypadki zaginięć. Takich zdarzeń było więcej. Niektóre zyskały medialny rozgłos, ale o wielu wiedzą tylko nieliczni. Jaką tajemnicę skrywa Dolina Parvati? Na temat zaginięć w tym obszarze istnieje kilka hipotez. Być może podróżnicy przeceniają swoje siły i umiejętności i giną na szlaku. Możliwe też, że do wypadków dochodzi na zdradliwym brzegu rzeki. Miejscowi mawiają, że „co zabiera Parvati, już nie oddaje”. Nie sposób jednak nie zauważyć, że w większości przypadków zaginionych łączy wiele cech. Najczęściej są to zagraniczni turyści płci męskiej, w wieku od 20 do 30 lat. Czy taka zbieżność może być dziełem przypadku, czy raczej mamy tu do czynienia z przestępstwami z udziałem osób trzecich? Nie od dziś wiadomo, że w tamtym rejonie uprawia się konopie. Nie brakuje tam wytwórni haszyszu. Być może turyści przypadkowo lub intencjonalnie zapuszczają się w miejsca, do których nie powinni się zbliżać. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ciemna energia nie istnieje? „Największa zagadka Wszechświata może zostać wyjaśniona do końca dekady”
Naukowcy z Nowej Zelandii zaproponowali nowy sposób rozumienia ciemnej energii. Według ich hipotezy Wszechświat rozszerza się nierównomiernie, ponieważ czas biegnie w nim w nierównym tempie. W takim ujęciu pojęcie ciemnej energii w ogóle nie jest potrzebne. Teoria „czasobrazu” rozwiązuje wiele z problemów kosmologicznych, z jakimi nauka boryka się od stu lat.
Spis treści: Jak biegnie czas w różnych miejscach Wszechświata? Co rozszerza Wszechświat? Różne tempo upływu czasu Nowa teoria „czasobrazu” Nowe mocne dowody Wyobraźmy sobie, że dysponujemy statkiem kosmicznym, który może nas zawieźć w dowolny punkt Wszechświata. Wsiadamy na jego pokład z dwoma atomowymi zegarami nastawionymi dokładnie na tę samą godzinę. Następnie wyruszamy w podróż z dwoma przystankami. Pierwszy raz zatrzymujemy się w Drodze Mlecznej i zostawiamy w niej jeden z zegarów. Następnie opuszczamy Galaktykę. Lecimy coraz dalej, zostawiamy za sobą supergromadę galaktyk, a następnie włókno, czyli jedną z ogromnych nici, w które układa się materia we Wszechświecie. Poza włóknami w kosmosie nie ma zupełnie nic. W jednym z takich obszarów, nazywanych przez astronomów po prostu pustkami, pozostawiamy drugi zegar. Wyobraźmy sobie również, że następnie możemy odczekać dowolnie długi czas, po czym równocześnie sprawdzić tarcze obu zegarów. Choć przed wylotem wskazywały tę samą godzinę, z czasem ich wskazówki będą pokazywały coraz większe rozbieżności. Zegar w Drodze Mlecznej znajduje się w obszarze potężnego zgrupowania materii, która jest źródłem oddziaływania grawitacyjnego i spowalnia czas. Zegar w pustce z kolei bije znacznie szybciej. Jak biegnie czas w różnych miejscach Wszechświata? Jak duże są te różnice? Astronomowie wyliczyli, że zegar w Drodze Mlecznej będzie chodził o 35% wolniej niż zegar umieszczony w dowolnym miejscu którejkolwiek z kosmicznych pustek. To zaś z kolei oznacza, że w pustkach od początku istnienia Wszechświata upłynęło znacznie więcej lat niż w galaktykach. Ta z pozoru niewinna obserwacja ma ogromne znaczenie dla współczesnej kosmologii. Zdaniem astronomów z nowozelandzkiego University of Canterbury pozwala w ogóle zrezygnować z tajemniczego i niewyjaśnionego od stulecia konceptu ciemnej energii. Ciemna energia ma wyjaśniać, dlaczego kosmos się rozszerza. Teoretycznie grawitacja powinna spowodować, że będzie się kurczył. Obserwacja jednak temu przeczą, co oznacza że w kosmosie musi istnieć siła przeciwstawiająca się grawitacji (co zauważył już Albert Einstein). Siłę tę umownie nazywa się ciemną energią. To ona sprawia, że Wszechświat cały czas się powiększa, i to na dodatek w rosnącym tempie. Co rozszerza Wszechświat? Różne tempo upływu czasu Próby wyjaśnienia, czym jest ciemna energia, trwają od początków XX wieku. Opisany wyżej eksperyment myślowy rzuca jednak na problem ciemnej energii zupełnie nowe światło. Jeśli w obszarach kosmicznych pustek czas biegnie szybciej, to od Wielkiego Wybuchu zaszło tam „więcej” ekspansji. Pustki powiększają się prędzej niż reszta Wszechświata i zaczynają w nim dominować. To zaś per saldo, dla całego kosmosu, daje wrażenie, że powiększa się on w rosnącym tempie. W sumie oznacza to również, że kosmos rozszerza się „nierówno”. I że nie można myśleć o nim jako o przestrzeni jednorodnej, co było podstawą dotychczasowych analiz opisujących ciemną energię. Nowa teoria „czasobrazu” Koncepcję tę po raz pierwszy przedstawił kilkanaście lat temu David Wiltshire, fizyk teoretyczny z University of Canterbury. Teraz na łamach czasopisma „Monthly Notices of the Royal Astronomical Society Letters” zespół pod jego kierunkiem przytacza nowe dowody, które mają ją wspierać. Astronomowie poprawili obliczenia tak zwanych krzywych blasku ponad 1500 supernowych. Supernowe służą do pomiaru odległości w kosmosie, a tym samym do wyznaczania tempa rozszerzania się Wszechświata. – Nasze obliczenia pokazują, że nie potrzebujemy ciemnej energii, aby wyjaśnić, dlaczego Wszechświat wydaje się rozszerzać w coraz szybszym tempie – mówi David Wiltshire, główny autor pracy. – Ciemna energia to błędna identyfikacja zmian energii kinetycznej ekspansji, która nie jest jednorodna we Wszechświecie tak nierównym jak ten, w którym żyjemy – dodaje. – Dzięki nowym danym największa zagadka Wszechświata może zostać wyjaśniona do końca dekady – uważa Wiltshire. Nowe mocne dowody U podstaw teorii „czasobrazu” (ang. timescape) kryje się założenie, że wbrew temu co przyjmowano od stulecia, kosmos nie rozszerza się równomiernie. Zdaniem naukowców z Nowej Zelandii takie założenie pozwala lepiej wyjaśnić niektóre z zagadek, z którymi obecnie zmagają się kosmolodzy i astronomowie. Na przykład problem stałej Hubble'a. Polega on na tym, że nie jesteśmy w stanie ustalić, ile wynosi tempo rozszerzania się Wszechświata, bo obliczenia wykonane dwoma różnymi metodami dają dwa różne wyniki. Według autorów najnowszej pracy uzyskane przez nich wyniki stanowią bardzo mocny dowód wspierający teorię „czasobrazu”. „Mogą one również wskazywać na przekonujące rozwiązanie problemu stałej Hubble'a i innych anomalii związanych z rozszerzaniem się Wszechświata” – napisano w oświadczeniu prasowym. Źródła: EurekAlert, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society Letters Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
W średniowiecznym dworze odkryto pentagramy i symbole maryjne. Właściciel był przeklęty
Gainsborough Old Hall kryje wiele opowieści o niepokojach i lękach swoich dawnych mieszkańców. Odbija się w nich pełna przesądów i fascynacji nadprzyrodzonym rzeczywistość średniowiecznej Anglii. Wciąż nie wiadomo, ile jeszcze podobnych symboli czeka na odkrycie – nie tylko w Gainsborough, ale i w innych budowlach rozsianych po Wyspach Brytyjskich.
Spis treści: Średniowieczne symbole ochronne Strzeż nas od ognia, przeklinaj właściciela Przesądy po angielsku W średniowieczu i późniejszych wiekach wiara w złe duchy i zjawiska nadprzyrodzone była powszechna w wielu krajach Europy. W Polsce jeszcze w XIX w. tzw. owczarze mieli kraść zwłoki z grobów, a następnie gotować z nich leczniczy rosół lub wykorzystywać do czarów. A jak z ciemnymi mocami radzono sobie w Anglii? Sporo mówią o tym odkrycia z jednego z najstarszych i najlepiej zachowanych średniowiecznych dworów w kraju. Chodzi o Gainsborough Old Hall w hrabstwie Lincolnshire. Średniowieczne symbole ochronne Rick Berry, wolontariusz i przewodnik po Gainsborough Old Hall, przez dwie dekady oprowadzał turystów po tym historycznym miejscu. Dopiero kilka lat temu jego uwagę przykuł dziwny, wcześniej niezauważony znak ochronny na jednej ze ścian. Znalezisko zainspirowało go do szukania kolejnych. A to doprowadziło do odkrycia blisko dwudziestu symboli wyrytych na ścianach. Część z nich powstała, aby chronić mieszkańców przed złem. Gainsborough Old Hall to monumentalny dwór wybudowany pod koniec XV wieku przez Sir Thomasa Burgha II. Zachowane mury, podłogi i drewniane belki są świadectwem nie tylko życia codziennego i bogactwa mieszkańców, ale też ich głęboko zakorzenionych przesądów. Tu cennym źródłem historycznym okazały się tzw. znaki apotropaiczne mające odpędzać złe moce. To chociażby nakładające się na siebie litery „V”, które miały zapewniać ochronę Matki Boskiej. Co ciekawe, obok nich znaleziono też kręgi i pentagramy. W średniowieczu symbole te wiązały się z ochroną domostw przed demonami. Strzeż nas od ognia, przeklinaj właściciela Fascynującym odkryciem są także ślady po przypalaniu ścian. Miały one zabezpieczać dom przed ogniem. Zarówno zaprószonym przez przypadek, jak i z przyczyn nadprzyrodzonych. Zdumiewająca liczba aż stu takich śladów sugeruje, że mieszkańcy Gainsborough Old Hall musieli szczególnie obawiać się pożaru. Podobne ochronne oznaczenia zauważono wcześniej w innych zabytkowych budynkach w Wielkiej Brytanii, jak chociażby w Knole House czy Muzeum Wiktorii i Alberta. Jednak skala ich występowania w Gainsborough jest wyjątkowa. Spośród wszystkich odkrytych znaków jeden przykuwa szczególną uwagę. Na jednej ze ścian widnieje nazwisko Williama Hickmana, dawnego właściciela posiadłości. Nazwisko zostało wyryte do góry nogami. Taka praktyka miała zazwyczaj na celu przeklęcie danej osoby. Co więcej, poniżej widnieje obsceniczny rysunek – prawdopodobnie miał on zintensyfikować działanie klątwy. William Hickman osiadł w Gainsborough Old Hall w 1596 roku. Jego podejście do interesów przyniosło mu reputację człowieka „bezkompromisowego i bezwzględnego”. Był znany z licznych sporów, bezlitosnego podnoszenia opłat i surowego traktowania poddanych. Zdaniem historyków, jego zarządzanie posiadłością budziło niechęć wśród mieszkańców, a więc mogło skłonić jednego z nich do rzucenia klątwy. Przesądy po angielsku Znaki ochronne na murach zabytkowych angielskich dworów były dość powszechne. W średniowiecznej Anglii wierzono w zjawiska nadprzyrodzone, a strach przed złymi duchami i mocami miał swoje odzwierciedlenie w życiu codziennym i architekturze. – To ciekawe, jak mało pisano o tych praktykach w średniowiecznych dokumentach – mówi dr Catherine Rider z Uniwersytetu w Exeter cytowana przez Smithsonian Magazine. Dziś to głównie dzięki odkryciom jak te z Gainsborough Old Hall możemy poznawać tajemnicze wierzenia minionych wieków. Znaki te przypominają nam, jak mocno przesądy i wiara w ochronę przez siły wyższe były dawniej zakorzenione w świadomości ludzi. Kevin Booth, dyrektor English Heritage, podsumowuje znaleziska, podkreślając, że „zadziwiające jest to, jak wiele tajemnic pozostaje nieodkrytych”. Źródła: Smithsonian Magazine, English Heritage. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Zagadka Kaspara Hausera rozwiązana? Nowe badania DNA pomogły obalić 200-letnią teorię spiskową
Badania genetyczne wyjaśniły jedną z zagadek dotyczących Kaspara Hausera. Ten tajemniczy mężczyzna nie był, jak przypuszczano w XIX wieku, spokrewniony z wielkimi książętami Badenii. Pokrewieństwo jednoznacznie wykluczyła analiza mitochondrialnego DNA.
W tym artykule: Tajemnica Kaspara Hausera Morderstwo w ogrodach dworskich Nieznany członek dynastii badeńskiej Badania DNA wyjaśniają zagadkę Kim był Kaspar Hauser? Kaspar Hauser to jedna z najbardziej tajemniczych postaci w historii Europy. Pojawił się na ulicy Norymbergi 26 maja 1828 roku. Miał około 16 lat, wydawał się ociężały i niezdarny. Chodził z trudem, jakby nie do końca umiał się poruszać. Wypowiadał tylko kilka słów. Miał przy sobie anonimowy list. Jego autor wyjaśniał, że chłopiec został oddany pod jego opiekę w 1812 r. Przyznawał, że od tej pory trzymał dziecko w całkowitym odosobnieniu. Dziwny nastolatek został zaprowadzony na policję, która próbowała wywiedzieć się, kim jest. Bez powodzenia. Niespodziewanie okazało się jednak, że chłopiec potrafi wykaligrafować dwa słowa. Brzmiały „Kaspar Hauser”. Tajemniczy znajda zaczął ich wkrótce używać jako imienia i nazwiska, choć były wątpliwości, czy faktycznie tak się nazywał. Tajemnica Kaspara Hausera Kim był zagadkowy nastolatek? Jego historia rozpaliła wyobraźnię ówczesnych. Tym bardziej że z czasem Hauser nauczył się mówić i zaczął opowiadać o swoim dzieciństwie. Od kiedy pamiętał, znajdował się w małej ciemnej piwnicy. Nigdy nikt go nie odwiedzał. Miał tylko drewniane zabawki: dwa koniki i psa. Karmiono go chlebem i wodą, jednak nigdy nie widział osoby, która je przynosiła. Prawdopodobnie w wodzie, którą go pojono, dostawał usypiające opium. Dopiero kilka dni przed końcem uwięzienia przyszedł do niego nieznany mężczyzna. Nauczył go wypowiadać kilka zdań i napisać dwa słowa. Potem zabrał Kaspara na spacer i pozostawił na ulicy w Norymberdze. Morderstwo w ogrodach dworskich Niezwykła historia, opisana w prasie, sprawiła, że z czasem Hauser stał się lokalną gwiazdą. Jedni zarzucali mu oszustwo, inni przypisywali szlachetne urodzenie. Wyobraźnię tych drugich rozpaliło zdarzenie z listopada 1829 r. Hauser został wówczas znaleziony z dużą raną w czole. Twierdził, że jakiś człowiek uderzył go siekierą. Po tym zdarzeniu opiekunowie przenieśli Hausera do Ansbachu. Jednak los dogonił go również tam. 14 grudnia 1833 roku został zwabiony do ogrodów dworskich i zaatakowany nożem. Zdołał wrócić do domu z raną w klatce piersiowej. Zmarł trzy dni później. Nigdy nie ustalono, kto i dlaczego go zabił. Nieznany członek dynastii badeńskiej Oszust czy urodzony wysoko członek którejś z królewskich rodzin usunięty przez zawistnych krewnych? Najpopularniejsza w XIX w. teoria pochodzenia Hausera wiązała go z dynastią badeńską. Miał być synem Karola Ludwika Badeńskiego i jego żony Stefanii de Beauharnais. Małżeństwo to nie doczekało się męskiego potomka, który dożyłby dorosłości. Po śmierci Karola Ludwika rządy objął jego stryj Ludwik I. Jednak w 1812 r. Karolowi i Stefanii urodził się syn. Zmarł zaledwie po 18 dniach, nie otrzymując imienia. Według zwolenników teorii spiskowej zdrowe dziecko zostało podmienione na chorego noworodka. Następnie książęcego syna ukryto w piwnicy, gdzie wyrósł na Kaspara Hausera. Karol i Stefania mieli już tylko córki, a na stryju Karola, Ludwiku I, zakończyła się linia rodu Zähringen. Po niej w Badenii zaczął panować syn hrabiny Luizy Karoliny von Hochberg. To właśnie ją podejrzewano o spisek. 5 największych zagadek świata. Czy kiedykolwiek uda nam się je rozwiązać? Naukowcy od lat próbują rozwiązać największe tajemnice świata. Odkrycie niewyjaśnionych zjawisk i zagadek ludzkości mogłoby rzucić nowe światło na współczesną naukę, a nawet zmieni... Badania DNA wyjaśniają zagadkę Tajemnicza śmierć Hausera tylko powiększyła jego sławę. Został okrzyknięty „sierotą Europy”. Pochodził z dynastii badeńskiej czy też nie? Aż do końca XX w. nie sposób było odpowiedzieć na to pytanie. Jednak wraz z rozwojem badań genetycznych sytuacja się zmieniła. Dzisiaj możliwe jest już potwierdzanie tożsamości osób zmarłych nawet setki lat wcześniej – jeśli tylko mają żyjących krewnych. W 2012 r., po długiej i żmudnej kwerendzie, pod parkingiem w Leicester znaleziono szkielet z XV w. Dzięki badaniom DNA ustalono, że to szczątki króla Ryszarda III, który zginął w bitwie z wojskami Henryka Tudora w 1485 r. Identyfikacja była możliwa, ponieważ znano żyjącą krewną króla Ryszarda, od którego dzieliło ją 17 pokoleń. Badania DNA prowadziła wówczas prof. Turi King z Uniwersytetu Bath. Teraz badaczka zajęła się zagadką Kaspara Hausera. Materiał genetyczny znajdy analizowano już w latach 2000., jednak wówczas wyniki okazały się nierozstrzygające. Teraz zespół King wykorzystał nowocześniejsze techniki badawcze. Próbki DNA pochodziły m.in. z zachowanych ubrań Hausera. Analiza została opisana w artykule opublikowanym w „iScience”. Kim był Kaspar Hauser? Tym razem uzyskano jednoznaczny wynik. Badania mDNA – mitochondrialnego DNA dziedziczonego po linii żeńskiej – wykluczyły, że Hauser był spokrewniony z przedstawicielami dynastii badeńskiej. Jego materiał genetyczny porównano z DNA dwóch żyjących potomków Stefanii de Beauharnais (nawiasem mówiąc, kuzynki Józefiny Bonaparte, i adoptowanej córki Napoleona). – Pracowałam nad dwiema sprawami dotyczącymi potencjalnej identyfikacji członków rodziny królewskiej: Ryszarda III i Kaspara Hausera. Za pierwszym razem potwierdziliśmy tożsamość króla, za drugim udowodniliśmy, że ktoś nie jest księciem – mówi prof. King. – W obu przypadkach były to tajemnice, które ciągnęły się przez wieki, i się cieszę, że nauka mogła pomóc je rozwikłać – dodaje. Niestety nadal nie wiemy, kim był Kaspar Hauser. Naukowcy ustalili tylko, że pochodził z zachodniej Eurazji. Nie umieli jednak powiedzieć niczego choćby o regionie, w którym się urodził. Źródła: Phys.org, iScience Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Czy Kazimierz Pułaski był masonem? Tajemnice bohatera Polaków i Amerykanów
Znajomości towarzyskie, kontakty polityczne, a nawet flaga Legionu Pułaskiego wskazują, że bohater Polski i USA był wolnomularzem. Nie wiemy tylko, gdzie dostąpił wtajemniczenia. Prawdopodobnie była to loża w Dukli lub w Preszowie.
W tym artykule: Wszyscy sobie równi Kazimierz Pułaski i masoni Oko z flagi Czy Kazimierz Pułaski był masonem? Pytanie wydaje się prowokacyjne. W końcu był prominentnym członkiem tradycjonalistycznej i konserwatywnej konfederacji barskiej, a to wydarzenie w powszechnej świadomości wydaje się wrogiem takich tajnych organizacji i progresywnych prądów, jak loże i wolnomularstwo. Wszyscy sobie równi Z masonami bardziej kojarzy się króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, którego Kazimierz Pułaski był zdecydowanym przeciwnikiem. Na dodatek konfederacki dowódca był człowiekiem religijnym, obrońcą Jasnej Góry przed wojskami carycy Katarzyny II. Tymczasem w 1738 roku papież Klemens XII zabronił katolikom przynależności do masonerii pod karą ekskomuniki. Okazuje się jednak, że mało kto się papieskim zakazem przejmował. Wolnomularzami byli na przykład ks. Stanisław Staszic i prymas Michał Jerzy Poniatowski. Ponadto wolnomularze prezentowali szerokie spektrum poglądów. Loże były często miejscem wymiany zdań. – Było z tym podobnie jak ostatnio ze spotkaniem polskich polityków z różnych partii na urodzinach znanego dziennikarza. Loże dawały poczucie wyjątkowości i elitarności – bo nie każdy mógł do nich należeć, a wejście do tego grona wymagało wprowadzającego – a zarazem wszyscy byli tam równi. Nawet król był tylko jednym z członków loży. Na dodatek spokrewnionym i skoligaconym z wolnomularzami z innych rodów, co jeszcze bardziej zrównywało wszystkich – wyjaśnia dr Adam Danilczyk z Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk, znawca czasów konfederacji barskiej i specjalista od epoki stanisławowskiej. – Loże stanowiły więc moim zdaniem platformę, na której można było porozumieć się z myślącymi inaczej. Elita współpracowała ze sobą, niezależnie od różnic w poglądach. Tak sobie myślę, że podczas spotkania wolnomularze ubrani w maski mogli mówić o sprawach czy przedstawiać problemy, których nie można było zaprezentować na forum sejmowym, publicznym – dodaje historyk. Kazimierz Pułaski i masoni Masoni towarzyszyli Pułaskiemu od urodzenia, przez konfederację barską, po walkę o niepodległość USA. Już podczas uroczystości dopełnienia chrztu Kazimierza 14 marca 1745 roku jednym ze świadków, niemal ojcem chrzestnym, był Fryderyk Michał Czartoryski, członek pierwszej polskiej loży wolnomularskiej Czerwone Bractwo (1721). Podczas konfederacji barskiej wolnomularze byli po obu stronach konfliktu. Konfederatów wspierały takie wpływowe masonki jak arcyintrygantka Maria Amalia Mniszchowa i elektorowa Saksonii Maria Antonina Wittelsbach. Skupiające barżan loże powstały u Mniszchów w Dukli oraz w emigranckim ośrodku konfedrackim w Preszowie. Być może to właśnie tam Pułaski dostąpił wtajemniczenia. Atleta Chrystusowy kontra Polacy. Czy rzeczywiście za króla Olbrachta wyginęła szlachta? Stwierdzenie „za króla Olbrachta poginęła szlachta” to przesada. Przepadła raczej szansa na odzyskanie przez Jagiellonów wpływów nad Morzem Czarnym. Mołdawia, cel wyprawy, długo była ... Kiedy zaś Kazimierz przebywał na wygnaniu we Francji, cierpiąc biedę i popadając w zapomnienie, rękę podało mu dwoje masonów. Po pierwsze, Anna Teresa Potocka, sławna w Paryżu dama oraz założycielka pierwszej w Europie Wschodniej kobiecej loży. Po drugie, Benjamin Franklin – wolnomularz z Ameryki (którego twarz znamy wszyscy ze studolarówki), dyplomata i polityk, uczony i wynalazca piorunochronu. Dzięki niemu Pułaski udał się za Atlantyk. Do Ameryki na wojnę o niepodległość USA Kazimierz wiózł ze sobą list od żony markiza de Lafayette’a, francuskiego masona ze szlifami generalskimi. On i wielu innych europejskich oficerów w służbie zbuntowanych kolonii należeli do tajnych stowarzyszeń. Oko z flagi Nic dziwnego, że w Ameryce chorągiew Legionu Pułaskiego przyozdobiło wszechwidzące masońskie Oko Opatrzności (znane też z późniejszych amerykańskich dolarów). Obok łacińskich dewiz wskazujących na siłę wspólnoty i wiarę w samostanowienie kolonii, widać na fladze inicjały US. Zdaniem amerykańskich historyków, to jedno z pierwszych zastosowań skrótu oznaczającego Stany Zjednoczone. Oryginalna chorągiew Legionu Pułaskiego znajduje się w amerykańskich zbiorach muzealnych. Kopię można zobaczyć m.in. w muzeum w Warce oraz w nowojorskim muzeum Fraunces Tavern (w wersji powiększonej, innej niż w rzeczywistości). Chorągiew uszyta została w miasteczku Bethlehem w stanie Pensylwania. Dlaczego tam? Mieszkali tam Bracia Morawscy, pacyfistyczny ruch protestancki rodem z Europy. Miejscowe siostrzyczki z Jednoty Braterskiej wykonały Kazimierzowi chorągiew w darze. Najwyraźniej znalazł wspólny język z ludźmi, których wielu jego sarmackich towarzyszy w Polsce wyzywało od heretyków. Może tak podziałały na Pułaskiego wolnościowe przekonania wolnomularzy? Znamy nawet nazwiska kobiet, spod których rąk wyszła flaga Legionu: Rebecca Langly, Erdmuth Langly, Julia Bader, Anna Blum, Anna Hussy, Maria Rosina Schultz i Anna Maria Weiss. W mieście do dziś mieści się ośrodek i cmentarz wspólnoty, pamięta się też o Pułaskim. Źródło: Pan Kazimierz, Pani Pułaska Nasz ekspert Adam Węgłowski Adam Węgłowski – dziennikarz i pisarz. Były redaktor naczelny magazynu „Focus Historia”, autor artykułów m.in. do „Przekroju”, „Ciekawostek historycznych”. Wydał serię kryminałów retro o detektywie Kamilu Kordzie, a także książki popularyzujące historię, w tym „Bardzo polską historię wszystkiego” oraz „Wieki bezwstydu”. Napisał też powieść „Czas mocy” oraz audioserial grozy „Pastor” – rozgrywający się na przełomie wieków XVII i XVIII w Prusach. W swoich rodzinnych stronach, na Mazurach, autor umiejscowił także powieści „Pruski lód ” oraz „Upierz”.
5 tajemnic starożytnego świata. Czy kiedykolwiek uda się je wyjaśnić?
Wyspa Wielkanocna, El Dorado, czy rysunki z Nazca. Wciąż są na świecie miejsca, które do dziś fascynują naukowców. Udało się odkryć część ich tajemnic, ale wciąż pozostają pytania bez odpowiedzi.
W tym artykule: Tajemnicze posągi moai na Wyspie Wielkanocnej Czym są kamienie Carnac? Do czego służył Kopiec Węża? Zagadka rysunków z Nazca Czy kiedykolwiek odnajdziemy El Dorado? Stojące kamienie, enigmatyczne posągi czy linie na ziemi. Starożytne cywilizacje pozostawiły różnorodne ślady swojego istnienia. Z pozoru zwyczajne obiekty dla pradawnych ludów musiały mieć jednak duże znaczenie. Po setkach lat zostały zapomniane przez czas. Tajemnicze posągi moai na Wyspie Wielkanocnej Wyspa Wielkanocna lub Rapa Nui w języku jej mieszkańców. To jedno z najbardziej odizolowanych i jednocześnie zamieszkanych miejsc na Ziemi. Ponad tysiąc lat temu lokalna ludność wzniosła setki monolitów, zwanych moai, które fascynują archeologów od czasu ich odkrycia około 300 lat temu. Rzeźbione głównie z tufu wulkanicznego przy użyciu narzędzi, posągi zostały w jakiś sposób przetransportowane na kamiennych platformach. Jaki był ich cel? Jak ludzie przenosili te figury? Mieszkańcy Wyspy Wielkanocnej niegdyś uważali, że posągi potrafiły chodzić. Niektórzy twierdzili, że moai mogły zostać ustawione jedynie przez zaginione cywilizacje lub stoty pozaziemskie. Niedawno archeolodzy wykazali, że mieszkańcy Wyspy Wielkanocnej mogli mieć rację: posągi rzeczywiście chodziły. Kilkadziesiąt osób za pomocą lin mogło kołysać rzeźbami z boku na bok na jego zakrzywionej podstawie i „prowadzić” je do celu. Zanim przybyli europejscy odkrywcy, wiele moai zostało przewróconych, a ich znaczenie zostało zapomniane. Mogły być symbolami władzy między walczącymi grupami. A być może miały wymiar religijny... Czym są kamienie Carnac? Ponad 3000 stojących kamieni, które tworzą długie aleje w pobliżu francuskiej wioski Carnac. Wyznaczają je menhiry, dolmeny i kromlechy rozciągają się na długość około 3 km. Choć kamienie stoją od tysięcy lat, archeolodzy nie ustalili ich przeznaczenia ani pochodzenia. Megality były uważane za święte przez lud kultury bretońskiej. Z kolei starożytni Rzymianie rzeźbili swoich bogów na powierzchniach kamieni, a później chrześcijanie zaczęli tworzyć tam własne symbole. Według jednej z legend tamtejsze menhiry to skaliste pozostałości armii pogan, która ścigała świętego Korneliusza. Gdy został osaczony, miał zamienić swoich prześladowców w kamień. W rzeczywistości kamienie są znacznie starsze niż samo chrześcijaństwo. Najprawdopodobniej pochodzą z przedceltyckiego okresu neolitu w Bretanii, z okresu około 4500 roku p.n.e. do 2000 roku p.n.e. Do czego służył Kopiec Węża? Długi na prawie 396 m, szeroki na około 6–8 m i wysoki na 1–2 m, Kopiec Węża wznosi się wśród wzgórz południowego Ohio i jest największym wałem ziemnym na świecie. Jego ogon kończy się eleganckim zawinięciem, a głowa sprawia wrażenie, jakby połykała gigantyczne jajo. Wciąż nie wiemy, kto go zbudował i co oznacza. Po raz pierwszy został opisany w latach czterdziestych XIX wieku. Został pierwotnie przypisany starożytnemu ludowi Adena, który zamieszkiwał ten obszar od około 500 roku p.n.e. do roku 200 n.e. Ich szczątki odnaleziono w pobliskich pochówkach. Datowanie radiowęglowe sugeruje jednak, że jest kopiec jest młodszy i może mieć około 900 lat. Pochodzi z czasów kultury Fort, która w większości ikonografii przedstawiała grzechotniki. Zresztą wiele kultur rdzennych Amerykanów utożsamiało węże z duchową mocą. Niektórzy archeolodzy zwracają uwagę, że głowa węża pokrywa się z momentem przesilenia letniego, zatem mogła mieć znaczenie astronomiczne lub ceremonialne. Jednak w przypadku braku jakichkolwiek artefaktów lub pisemnych zapisów kopiec może na zawsze pozostać zagadką. Zagadka rysunków z Nazca Dwa tysiące lat temu ludzie wyryli ponad tysiąc ogromnych figur na przybrzeżnej pustyni w południowo-zachodnim Peru. Czworokąty, trapezy, spirale, wąskie linie i kontury sugerujące kształty gigantycznych stworzeń rozciągają się na powierzchni tysięcy kilometrów kwadratowych suchych płaskowyżów, znajdujących się pomiędzy miastami Nazca i Palpa. Ogromne geoglify przez lata były zapomniane, aż w latach dwudziestych XX wieku ponownie odkryli je piloci. Skłoniło to archeologów do kolejnych badań, które trwają do dziś. Wiadomo, że stworzyli je przedstawiciele kultury Nazca, która rozkwitła od około 200 r. p.n.e. i trwała do ok. 600 r. n.e. Badacze zajmujący się tymi niezwykłymi figurami przedstawiali najróżniejsze teorie, m.in., że są to linie irygacyjne, kalendarz astronomiczny, drogi Inków, a nawet… porty kosmiczne dla obcych samolotów. Dzisiejsze najbardziej prawdopodobne dwyjaśnienie jest dużo prostsze: geoglify mogły tworzyć ceremonialne ścieżki w świętym krajobrazie. Wiele postaci wiąże się z deszczem lub płodnością, a wzdłuż linii nadal można zobaczyć ślady stóp. Czy kiedykolwiek odnajdziemy El Dorado? Pierwszym El Dorado był człowiek, a nie miasto. Hiszpańscy odkrywcy Ameryki Południowej usłyszeli legendę o nim na początku XVI wieku. Powiedziano im, że gdzieś w Andach rdzenni mieszkańcy Muisca zainicjują powołanie nowego wodza, posypując go złotem od stóp do głów i wrzucając złoto i szmaragdy do świętego jeziora. Ogarnięci chciwością hiszpańscy, niemieccy, portugalscy i angielscy poszukiwacze przygód, wyruszyli w brutalną dzicz Kolumbii, Gujany i Brazylii w poszukiwaniu mitycznego skarbu. Z biegiem czasu El Dorado w opowieściach przekształciło się z człowieka w dolinę pełną bogactwa, która czeka na odkrycie. Opracowanie: Jakub Rybski Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Śmierć „szalonego mnicha" obrosła w wiele mitów. Z czyjej ręki zgiął Grigorij Rasputin?
Wpływowy „szalony mnich” przeżył otrucie cyjankiem i dwa postrzały. Grigorij Rasputin nie chciał odchodzić z tego świata. Co wreszcie go zabiło? Sprawa do dziś nie jest do końca jasna.
W tym artykule: Kim był Rasputin? Spisek księcia Jusupowa przeciw Rasputinowi Rasputin przeżył zamachy na jego życie Kto zabił Rasputina? Mityczne bogactwo Rasputina Śmierć Grigorija Rasputina w nocy z 29 na 30 grudnia 1916 r. obrosła wieloma mitami. Według relacji pozostawionych przez zamachowców syberyjski mistyk okazał się niesamowicie trudny do zabicia. Przeżył próbę otrucia cyjankiem oraz dwukrotny postrzał. Do dzisiaj nie wiadomo, kto faktycznie wysłał go na tamten świat. Kim był Rasputin? Rasputin wkradł się w carskie łaski już w roku 1912. Wtedy miał rzekomo tylko sobie znanym sposobem zatamować krwotok wewnętrzny u chorego na hemofilię carewicza Aleksego. Z czasem wpływy rozpustnego mnicha na monarszą parę stały się niemal nieograniczone. Właśnie jego radami kierował się Mikołaj II, wyznaczając kolejnych premierów i ministrów. Po wybuchu I wojny światowej i druzgoczących klęskach poniesionych przez carską armię na froncie coraz głośniej mówiło się, że za wszystkie nieszczęścia jakie spadły na Rosję odpowiada nie kto inny jak Rasputin. Oskarżano go o kontakty z niemieckim wywiadem i świadome działanie na szkodę kraju. Dlaczego mnisi żyją w celibacie? Bo przynosi to zaskakujące, długofalowe korzyści ewolucyjne, odkryli antropolodzy Badania terenowe przeprowadzone na Wyżynie Tybetańskiej przyniosły wyjaśnienie intrygującej kwestii: dlaczego mnisi żyją w celibacie? Naukowcy znaleźli zaskakującą odpowiedź. Otóż okaz... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/dlaczego-mnisi-zyja-w-celibacie-bo-przynosi-to-zaskakujace-dlugofalowe-korzysci-ewolucyjne-odkryli-antropolodzy-fot-he-penglei-china-news-service-visual-china-group-via-getty-images-59c3610.jpeg" width="938" height="624" alt="Dlaczego mnisi żyją w celibacie? Bo przynosi to zaskakujące, długofalowe korzyści ewolucyjne, odkryli antropolodzy (fot. He Penglei/China News Service/Visual China Group via Getty Images)" title="Dlaczego mnisi żyją w celibacie? Bo przynosi to zaskakujące, długofalowe korzyści ewolucyjne, odkryli antropolodzy (fot. He Penglei/China News Service/Visual China Group via Getty Images)" /> Spisek księcia Jusupowa przeciw Rasputinowi Pod koniec 1916 r. miarka się przebrała. W kręgach władzy zaczęto planować wyeliminowanie wszechpotężnego zausznika Romanowów. Pierwsze próby wysłania go na tamten świat zakończyły się jednak niepowodzeniem. Jak czytamy w książce „Petersburg” Jonathana Milesa „jakaś trojka bezskutecznie próbowała rozjechać Rasputina. W jego sanie uderzył samochód i przewrócił je, ale pasażer ocalał”. Szczęście sprzyjało rozpustnemu mistykowi aż do czasu, gdy na czele spisku mającego go zgładzić stanął książę Feliks Jusupow. Człowiek bajecznie bogaty i na dodatek spowinowacony z rodziną carską. Jego żoną była Irina, piękna siostrzenica Mikołaja II. Właśnie tę kobietę wykorzystano, aby zwabić Rasputina w pułapkę. Jusupow oznajmił, że księżna pragnie osobiście zobaczyć się z mnichem w ich pałacu. Do spotkania miało dojść w nocy 29 grudnia (16 grudnia według obowiązującego wtedy w Rosji kalendarza juliańskiego). Jak podaje Jonathan Miles, opierając się na relacji samego zamachowcy: „Na gościa czekało sześć ciastek nafaszerowanych cyjankiem potasu i zatrute wino. Z początku Rasputin odmówił skromnego poczęstunku i wobec nieobecności Iriny zaproponował wyprawę do klubu nocnego. Jusupow grał na zwłokę, więc Rasputin skubnął ciastek i zaczął popijać wino”. Rasputin przeżył zamachy na jego życie Wbrew oczekiwaniom arystokraty, śmiercionośny zestaw nie powalił syberyjskiego olbrzyma. Później brak reakcji na truciznę przypisywano rzekomym nadnaturalnym mocom Rasputina. Simon Sebag Montefiore w książce „Romanowowie 1613–1918” podaje jednak, że podczas sekcji zwłok w ogóle nie odkryto w żołądku mnicha zabójczej substancji. Możliwe, że cyjanek był „zleżały albo jego działanie zneutralizowało wino”. Spanikowany książę nie wiedział, co robić. W końcu zdecydował się własnoręcznie zgładzić przybysza, strzelając do niego z odległości kilku kroków. Celował w serce, ale zdenerwowany chybił i kula przeszła przez żołądek, wątrobę i wyszła plecami. Jak pisze Montefiore: „Patolog orzekł później, że rana nie mogła spowodować natychmiastowej śmierci, ale ofiara powinna była umrzeć po takim strzale w ciągu dwudziestu minut. Rasputin upadł »jak szmaciana lalka«. Spiskowcy wpadli do środka i zobaczyli leżące ciało z powiększającą się plamą krwi na koszuli. Dwóch spiskowców, jeden przebrany za szofera, a drugi za Rasputina, wsiadło do samochodu i miało udawać, że odwożą świątobliwego starca do domu”. Nic nie wyszło z tego planu. Jak pisał później sam Jusupow, mnich nagle odzyskał przytomność i „skoczył na równe nogi. Pokój zabrzmiał dzikim rykiem”. Po krótkiej szamotaninie z księciem Rasputin rzucił się do ucieczki „rycząc i charcząc jak ranne zwierzę”. Gdy dotarł na dziedziniec, padły kolejne strzały. Tym razem z ręki posła do dumy Władimira Puriszkiewicza. Dwie kule chybiły, trzecia była jednak celna. Pocisk przebił bok i uszkodził nerkę. Ale po raz kolejny „nie mógł spowodować natychmiastowego zgonu”. Zdaniem patologa, podobnie jak pierwszy „powinien był uśmiercić Rasputina w ciągu dwudziestu minut”. Kto zabił Rasputina? Spiskowcy nie zamierzali tyle czekać. Mnich został dobity strzałem w czoło. Do dzisiaj nie wiadomo, kto tak naprawdę pociągnął za spust. We wspomnieniach zamachowców nie ma ani słowa na ten temat. W efekcie pojawiają się nawet teorie, że mógł być to brytyjski agent, którego wtajemniczono w plan zabójstwa. Rasputin optował za wycofaniem się Rosji z wojny przeciwko Niemcom. Dla Wyspiarzy byłby to potężny cios, któremu pragnęli za wszelką cenę się przeciwstawić. Montefiore podkreśla jednak, że nie dysponujemy żadnymi twardymi dowodami na bezpośredni udział Brytyjczyków w zabójstwie. Niezależnie kto dobił mnicha, strzał zwrócił uwagę żołnierzy patrolujących ulice Petersburga. Na wieść o śmierci Rasputina ci nie podnieśli alarmu, ale… zaczęli się cieszyć. Pozwolili również zamachowcom pozbyć się ciała. Jak czytamy w cytowanej już książce „Petersburg” Jonathana Milesa: „Mocno związane i obciążone, żeby nie wypłynęło, ciało Rasputina wrzucono do przerębla w pobliżu mostu Pietrowskiego. Kiedy wieść o zabójstwie rozeszła się po stolicy, zapanowała ogólna radość. Obcy ludzie padali sobie w objęcia. Dorożkarze nie przyjmowali napiwków. Jednego ze spiskowców powitano w teatrze owacją na stojąco”. Rosja i Ukraina: skomplikowana historia, która łączy i dzieli dwa kraje Stulecia rozlewu krwi, dominacja obcych sił i wewnętrzne podziały doprowadziły do tego, że Ukraina znalazła się w niepewnej sytuacji między Wschodem a Zachodem. Zwłoki Rasputina wyłowiono dopiero po dwóch dniach. Wbrew często powtarzanej wersji wydarzeń, w płucach mnicha nie znaleziono wody. Stąd wniosek, że gdy wylądował w lodowatych odmętach, już na pewno nie żył. Caryca była zrozpaczona. Doradcy zasugerowali jednak Mikołajowi II, żeby nie karał zabójców. Aleksandr Kierenski, który po rewolucji stanie na czele Rządu Tymczasowego, mylnie sądził, że śmierć Rasputina wzmocni monarchię. W rzeczywistości zgon znienawidzonego mnicha niewiele już mógł zmienić. Dni Romanowów były policzone. Mityczne bogactwo Rasputina Pisząc o śmierci Rasputina warto na koniec rozprawić się z mitem na temat rzekomych bajecznych bogactw, jakie miał zgromadzić rozpustny mistyk. Jego biograf Douglas Smith podaje, że według inwentaryzacji majątku sporządzonej kilka miesięcy po zabójstwie zausznika Romanowów posiadał on „dom w Pokrowskoje, a przy nim cztery stajnie, trzy obory i jedna łaźnia (o szacunkowej wartości 10 tys. rubli). Trochę zwierząt gospodarskich (byk i dwie krowy, osiem źrebaków i koni oraz tyle samo owiec). Meble (w tym dwadzieścia krzeseł wiedeńskich, gramofon i pięćdziesiąt płyt oraz pianino Offenbach – o szacunkowej wartości 900 rubli). Trochę czystego srebra i biżuterii (w tym męski złoty zegarek i łańcuszek słynnej firmy Pawła Buhrego o wartości 700 rubli). Parę sztuk odzieży (jeden szary płaszcz, jedno futro z kołnierzem z bobra, parę skórzanych butów i parę bel czarnego sukna)”. Łącznie dawało to 18 415 rubli. Do tej kwoty należy jeszcze dołożyć 5092 ruble zdeponowane w tiumeńskim oddziale Banku Państwa. Biorąc to wszystko pod uwagę, amerykański historyk podkreśla, że Rasputin „nie był biedny, ale też nie należał do bogaczy”.
Badania pisma rongorongo. Ten tajemniczy artefakt może rzucić światło na historię kolonizacji
Nowe badania wykazały, że tak zwane pismo rongorongo może być znacznie starsze, niż zakładano. Naukowcy uważają, że to dowód, który podważa dotychczasową wiedzę o europejskiej kolonizacji Wyspy Wielkanocnej.
W tym artykule: Nieodszyfrowane pismo rongorongo Pismo powstało nawet 200 lat przed przybyciem Europejczyków Najstarsza tabliczka wykonana jest z drewna, które nie występuje na wyspie Tajemnice Wyspy Wielkanocnej Rongorongo to rodzaj pisma używany do zapisu najprawdopodobniej języka rapanui, który używany jest na Wyspie Wielkanocnej. Uważa się, że jest to jedyny rdzenny system pisma na terenie całej Polinezji. Nie wiadomo jednak, kiedy powstał, a co więcej – wciąż pozostaje nierozszyfrowany. Do dziś zachowały się tylko 23 lub 24 artefakty, na których znajdują się zapisane słowa w rongorongo. Nieodszyfrowane pismo rongorongo W przeszłości uważano, że pismo mogło powstać dopiero w wyniku kontaktu z europejskimi kolonizatorami. Badania wykazały jednak, że ta hipoteza jest mało prawdopodobna. Niemniej pierwsi Europejczycy, którzy przypłynęli na Wyspę Wielkanocną na początku XVIII wieku, nie zauważyli, aby lokalna ludność używała rongorongo. Na łamach czasopisma naukowego „Scientific Reports” ukazały się właśnie badania na temat jednego z artefaktów zawierających pismo rongorongo. To drewniana tabliczka, na której znajdują się tajemnicze i charakterystyczne inskrypcje. Analiza, w której brali udział również polscy badacze, wykazała, że zabytek najprawdopodobniej pochodzi z XV wieku, czyli ok. 200 lat przed przybyciem na wyspę Europejczyków. Pismo powstało nawet 200 lat przed przybyciem Europejczyków – Wyniki naszych badań potwierdzają tezę, że rongorongo było oryginalnym pismem mieszkańców Wyspy Wielkanocnej, a nie powstało pod wpływem europejskich przybyszów, inspirowane europejskim pismem – powiedziała w rozmowie z Live Science Silvia Ferrara, główna autorka badania i badaczka języków na Uniwersytecie w Bolonii. Tajemnicza Wyspa Wielkanocna. Gdyby posągi umiały mówić – Te posągi chodziły – powiadają mieszkańcy Wyspy Wielkanocnej. Archeolodzy wciąż próbują dociec, w jaki sposób. I czy ich historia jest opowieścią o katastrofie ekologicznej, czy pe... Naukowcy w artykule stwierdzili, że misterne znaki rongorongo wyglądają zupełnie inaczej niż jakiekolwiek europejskie litery. Uczeni przyznają, że to dodatkowo potwierdza tezę, iż pismo powstało niezależnie od kolonizacji. – Z historycznego punktu widzenia, jeśli tworzysz system pisma i opierasz się na zapożyczeniach, starasz się, aby był jak najbliżej oryginału – powiedziała Ferrara. Najstarsza tabliczka wykonana jest z drewna, które nie występuje na wyspie Naukowcy wspólnie przeprowadzili datowanie radiowęglowe próbek pochodzących z czterech drewnianych artefaktów. Autorzy ustalili, że trzy z nich wykonano z drzew ściętych w XVIII lub XIX wieku. Natomiast czwarta tabliczka pochodzi z drzewa ściętego w XV wieku, najprawdopodobniej w latach 1493–1509. – Oznacza to, że tabliczka powstała co najmniej 200 lat przed przybyciem Europejczyków na Wyspę Wielkanocną, a pismo rongorongo było już znane i używane – wyjaśnia Ferrara. Z odkryciem jest jednak pewien problem. Naukowcy dopuszczają możliwość, że inskrypcje mogły zostać wyryte znacznie później, jednak na starym fragmencie drzewa. Co ciekawe, nowa analiza wykazała, że najstarsza drewniana tabliczka została wykonana z gatunku drzewa, które nie występuje naturalnie na Wyspie Wielkanocnej. Autorzy twierdzą jednak, że był to prawdopodobnie kawałek drewna, który został wyrzucony na brzeg (z innej wyspy). – Uważamy, że w tym przypadku napis powstał prawdopodobnie mniej więcej w momencie pozyskania drewna, ponieważ hipoteza, że drewno było przechowywane przez ponad 200 lat, zanim zostało użyte, wydaje się mało prawdopodobne – stwierdziła badaczka. Tajemnice Wyspy Wielkanocnej Wyspa Wielkanocna skrywa wiele tajemnic. Znana jest przede wszystkim z tajemniczych posągów moai. To rzeźby przedstawiające głowy, które wykonane zostały przez rdzennych wyspiarzy. Zrobiono je z tufu wulkanicznego. Wszystkie figury są monolityczne, a niektóre ważą nawet ponad 18 ton i mają ponad 6 metrów wysokości. Największy z posągów, zwany również Paro, miał ok. 10 metrów i aż ważył 75 ton. Kamienne monolity mają setki lat. Naukowcy od lat próbują dowiedzieć się, jakie było przeznaczenie tych enigmatycznych rzeźb. Co więcej, nie wiadomo również, jak powstawały. Uważa się jednak, że mieszkańcy Wyspy Wielkanocnej wykorzystywali drewniane płozy przy transportowaniu najcięższych elementów. Źródło: Scientific Reports. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Znaleziono wrak samolotu Amelii Earhart? Najsłynniejsza pilotka świata mogła zginąć przez błąd nawigatora
Amelia Earhart zaginęła w 1937 roku. Niemal sto lat później na obrazach uzyskanych z pomocą sonaru pojawił się zarys tajemniczego obiektu. Może to być wrak jej samolotu, leżący na dnie Pacyfiku.
W tym artykule: Pilotka i eksploratorka Amelia Earhart W samolocie dookoła świata Zagadkowa śmierć pilotki Dalsze poszukiwania Wątpliwości do rozstrzygnięcia To największa zagadka lotnictwa i jedna z największych zagadek XX wieku. Co się stało z Amelią Earhart, legendarną pilotką eksploratorką, która jako pierwsza kobieta na świecie samotnie przeleciała nad Atlantykiem? W 1937 r., w czasie bicia kolejnego rekordu, samolot Earhart przepadł nad Pacyfikiem. Nigdy nie odnaleziono po nim – ani po jego pasażerach – żadnego śladu. Aż do teraz. Tony Romeo, pilot i były oficer wywiadu Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych, powiedział w zeszłym tygodniu dziennikowi „The Wall Street Journal”, że najprawdopodobniej rozwiązał tajemnicę zniknięcia Amelii Earhart. Romeo jest CEO firmy Deep Sea Vision, zajmującej się eksploracją morskich głębin. Przeprowadziła ona szeroko zakrojone poszukiwania wraku samolotu Earhart. Zdaniem Romeo przyniosły one pozytywny rezultat. Dowodem mają być opublikowane na Instagramie obrazy dna morskiego. Widać na nich zarysy czegoś, co, jak informuje firma, „wydaje się być samolotem Lockheed 10-E Electra”. Taką właśnie maszyną Amelia Earhart próbowała okrążyć kulę ziemską. Pilotka i eksploratorka Amelia Earhart W 1927 r. Charles Lindbergh jako pierwszy człowiek na świecie samotnie przeleciał nad Atlantykiem. Historyczny lot rozbudził zainteresowanie samolotami i lotnictwem. Nowa dziedzina sportu i eksploracji oferowała wiele rekordów do pobicia. Rok po Lindberghu jako pierwsza kobieta nad Atlantykiem chciała przelecieć Amy Phipps Guest. Ostatecznie zrezygnowała, a jej miejsce zaproponowano 29-letniej Amelii Earhart. Po tym locie, który odbyła jako pasażerka, Earhart zdecydowała, że spróbuje sama pilotować samolot nad Oceanem Atlantyckim. Dokonała tego w 1932 roku jako drugi człowiek na świecie. W niecałe 15 godzin samotnie przeleciała z Nowej Funlandii do Irlandii Północnej. Wtedy zrobiła się sławna. Nabrała też ochoty na ustanowienie kolejnego rekordu. W samolocie dookoła świata Miał być nim lot dookoła świata wzdłuż równika. Earhart wybrała się w podróż samolotem Lockheed Electra 10E. Pierwsza próba zakończyła się niepowodzeniem. W drugiej próbie, rozpoczętej w maju 1937 r. lotem z Oakland do Miami, Earhart towarzyszył tylko nawigator Fred Noonan. Pod koniec czerwca para śmiałków przeleciała już 35 tys. i wylądowała w Papui-Nowej Gwinei. Do pokonania pozostało 11 tys. km nad Pacyfikiem. 2 lipca Earhard i Noonan wystartowali z Lae Airfield. Ich celem była odległa o ponad 4 tys. km płaska wysepka Howland Island. Ostatnia potwierdzona pozycja samolotu to atol Nukumanu, 1300 km od Papui-Nowej Gwinei. Później ślad po Earhart, Noonanie i Elektrze zaginął. Zagadkowa śmierć pilotki Co się stało z Earhart? Przez prawie wiek powstało wiele teorii mających wyjaśnić jej tajemnicze zniknięcie. Według jednej Earhart dostała się do niewoli japońskiej. Według innej udało się jej wylądować i przez pewien czas żyła jako rozbitek na samotnej wysepce Nikumararo. W 1940 r. znaleziono na niej ludzkie kości. Wpierw uznano je za męskie. Jednak kilka lat temu, po ponownym przeanalizowaniu wyników badań, pojawiły się sugestie, że mogły należeć do kobiety. Czy była nią Earhart? Tony Romeo zainwestował w rozwiązanie zagadki 11 mln dolarów. Jak podaje „Guardian”, zarobił je na handlu nieruchomościami. Dzięki tym funduszom firma Deep Sea Vision wysłała na trzymiesięczne poszukiwania 16-osobowy zespół. Korzystając z wyposażonego w sonar pojazdu podwodnego zbadano 13 500 km kw. dna morskiego. Wyprawa trwała od września do grudnia 2023 roku. Dalsze poszukiwania Poszukiwania prowadzono na zachód od planowanej trasy przelotu Earhart. Romeo kierował się teorią zakładającą, że po przekroczeniu linii zmiany daty Noonan zapomniał cofnąć kalendarz i popełnił błąd nawigacyjny. W rezultacie śmiałkowie nie dotarli do Howland Island, a Earhart musiała lądować na wodzie. Firma Deep Sea Vision nie ujawnia, gdzie dokładnie znaleziono domniemany wrak samolotu pilotki. Podaje tylko, że od Howland Island miejsce dzieli ok. 160 km. Widoczny na zdjęciach rozmazany kształt ma – zdaniem DSV – odpowiadać kształtowi samolotu Lockheed 10-E Electra. Amelia Rose Earhart obleci cały świat Amelia Rose Earhart, 31-letnia Amerykanka, która jest pilotem i reporterką w jednej ze stacji telewizyjnych, zamierza uhonorować swoją imienniczkę Amelię Mary Earhardt, oblatując świat dook... Nie wszystkich jednak to przekonało. Wnioski Romeo na łamach „Live Science” podważali np. przedstawiciele TIGHAR-u (The International Group for Historic Aircraft Recovery). Zapytany przez ten sam portal Eric Terrill, oceanograf z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego, stwierdził, że obrazy uzyskane przez sonar na głębokości aż 5 km są nieostre i niewyraźne. Jednak jego zdaniem „zasługują na dalszą uwagę”. Wątpliwości do rozstrzygnięcia Romeo wyjaśniał, że na nietypowy kształt na obrazach z sonaru natrafiono dopiero podczas przeglądania danych. Czyli dwa miesiące po tym, jak powstały. Nie można więc było wrócić na miejsce, by zdobyć więcej dowodów. W tym fotografie, które rozstrzygnęłyby sprawę. – Istnieje możliwość, że to inny samolot, być może z II wojny światowej – przyznaje Romeo cytowany przez „Live Science”. Firma Deep Sea Vision zamierza jeszcze w tym roku wznowić badania potencjalnego miejsca katastrofy samolotu Amelii Earhart. Źródła: Guardian, Live Science, ScienceAlert, The Wall Street Journal. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Mroczna tajemnica Agathy Christie. Czy „królowa kryminałów" próbowała wrobić męża w morderstwo?
Wieczorem 3 grudnia 1926 roku Agatha Christie opuściła swój dom w Berkshire, wsiadła do samochodu i ślad po niej zaginął. Sławnej pisarki szukała policja, dziennikarze tabloidowi i zwykli ludzie. Co tak naprawdę zdarzyło się prawie 100 lat temu?
W tym artykule: Wielkie poszukiwania sławnej pisarki Czy Agatha Christie straciła pamięć? Zemsta zdradzonej żony Był rok 1926. Agatha Christie przechodziła rodzinny kryzys. Jej małżeństwo z Archibaldem Christie znalazło się na krawędzi rozpadu. Miał kochankę i poprosił słynną pisarkę o rozwód. 3 grudnia para pokłóciła się. Po awanturze Archie wyjechał z ich domu w Sunningdale w hrabstwie Berkshire i udał się do posiadłości wspólnych znajomych, państwa James, gdzie miał spędzić weekend z kochanką. Agatha ucałowała śpiącą córkę Rosalind i opuściła dom o 21.45. Następnego dnia jej samochód, zielony Morris Cowley, został znaleziony kilkanaście kilometrów dalej, nad brzegiem jeziora Silent Pool w Newlands Corner w hrabstwie Surrey, z włączonymi światłami. Wewnątrz znajdowało się futro Agathy, jej walizka z ubraniami i prawo jazdy, którego termin ważności wygasł. Pisarka zniknęła. Wielkie poszukiwania sławnej pisarki Informacja o jej zaginięciu pojawiła się m.in. na pierwszej stronie „New York Timesa”. Agathy szukało ponad 1000 policjantów i 15 tys. ochotników, kilkanaście samolotów przeczesywało okolicę z powietrza, a jedna z gazet wyznaczyła nagrodę wysokości 100 funtów (ponad 5500 dzisiejszych funtów) za informację o miejscu pobytu pisarki. Sir Arthur Conan Doyle, wielbiciel spirytyzmu, wynajął nawet medium, żeby wskazało miejsce pobytu jego koleżanki po fachu. Mimo to Christie odnalazła się dopiero 14 grudnia w hotelu Swan Hydropathic w Harrogate w Yorkshire, gdzie zameldowała się 4 grudnia jako Teresa Neele (było to nazwisko kochanki jej męża). Kiedy zdjęcia zaginionej pisarki ukazały się w gazetach, niektórzy goście hotelowi ją rozpoznali, ona sama jednak twierdziła, że ze słynną Agathą Christie łączy ją tylko przypadkowe podobieństwo. W końcu pracujący w hotelu muzyk powiadomił policję, która ściągnęła Archiego, żeby zidentyfikował żonę. Tak wyglądaliby polscy pisarze, gdyby żyli współcześnie. Autorzy lektur okiem sztucznej inteligencji Storytel poprosił sztuczną inteligencję o wygenerowanie najsłynniejszych polskich pisarzy i pisarek. To w związku z początkiem roku szkolnego. Tak wyglądaliby autorzy lektur, gdyby żyli we... Czy Agatha Christie straciła pamięć? Agatha twierdziła później, że doznała amnezji i nie pamięta, co działo się z nią przez 11 dni. Badacze jej życiorysu, a także wierni czytelnicy do dziś zastanawiają się, dlaczego autorka zniknęła. Pod koniec 1926 roku Agatha Christie cieszyła się dużą popularnością, właśnie ukazała się jej szósta powieść „Zabójstwo Rogera Arcroyda”, która szybko wspięła się na listy bestsellerów. Christie była jednak przepracowana i zmęczona. W tym samym roku zmarła jej matka, z którą Agatha była blisko związana. Na wszystkie problemy nałożyła się też niewierność męża. Niewykluczone więc, że pisarka naprawdę nie wiedziała, co się z nią działo. Może o tym świadczyć jej dziwne zachowanie w hotelu Hydropathic. Podczas meldunku przedstawiła się jako pogrążona w żałobie matka, ale później widziano ją tańczącą i grającą w brydża. Zamieściła zagadkowe ogłoszenie w „The Time”: „Przyjaciele i krewni Teresy Neele, ostatnio zamieszkałej w Afryce Południowej, proszeni o kontakt” (do dziś nie wiadomo, czy to dowód utraty pamięci, czy szyfr dla rodziny, aby mogła się kontaktować z Christie). Kiedy mąż przyjechał ją zidentyfikować, pisarka początkowo myślała, że jest jej bratem. Sam Archie po długiej rozmowie z żoną stwierdził, że Agatha cierpi na utratę pamięci. Biograf Christie Andrew Norman uważa, że stres i zmęczenie wywołały u pisarki tzw. fugę dysocjacyjną, stan ucieczki od nieprzyjemnej sytuacji i związaną z nim amnezję wsteczną. Przeciwko utracie pamięci przemawia jednak kilka faktów. Pisarka miała przy sobie dużą sumę pieniędzy, którą umieściła w specjalnym pasie. Kiedy po odnalezieniu policja spytała ją o ten fakt, pisarka twierdziła, że zawsze nosi przy sobie gotówkę na wszelki wypadek, śledztwo jednak tego nie potwierdziło. Podczas pobytu w hotelu w Harrogate napisała też list do londyńskiego Harrodsa w sprawie pierścionka, który zgubiła tam podczas ostatniej wizyty. Kazała odesłać sobie zgubę do hotelu na nazwisko Teresa Neele. List ten jednak zaginął i nie może dzisiaj służyć jako dowód – ta historia jest znana jedynie z zanotowanej przez policję relacji pracowników hotelu. ​​​​​​​ Zemsta zdradzonej żony Istnieją przesłanki, które pozwalają przypuszczać, że zniknięcie Christie miało ciemną stronę. Niewykluczone, że pogrążona w depresji autorka pragnęła popełnić samobójstwo i chciała je zaaranżować w taki sposób, aby jej niewierny mąż został oskarżony o morderstwo. Taką wersję wydarzeń przedstawia słynny film Michaela Apteda „Agatha” z 1979 r. Jeszcze przed zniknięciem pisarka napisała list do naczelnika policji w Berkshire, w którym ujawniła, że obawia się o swoje życie. Co prawda w liście nie kierowała bezpośrednio podejrzeń na swojego męża, ale niewykluczone, że próbowała pozbawić go alibi na wieczór swojego zniknięcia. Dennis Sanders i Len Lovallo, autorzy książki „The Agatha Christie Companion”, podają interesującą informację, jakoby znajoma Archiego zadzwoniła do niego tuż po wyjściu Agathy z domu z wiadomością, że żona jedzie do posiadłości Jamesów i chce urządzić scenę. Przerażony Archie miał wyjechać z domu, żeby spotkać żonę po drodze. Agatha, biegła w kryminalnych intrygach, mogła zaaranżować ten telefon, żeby jej mąż nie miał świadków na to, gdzie był i co robił. Poskutkowało. Policja założyła mu podsłuch i śledziła każdy jego krok. Najciekawsze jednak rewelacje podaje Jared Cade, autor książki „Agatha Christie i jedenaście zaginionych dni”, który przeprowadził wywiad z członkami rodziny Jamesa Wattsa, męża Magdy, siostry Agathy. Chociaż nie żyje już nikt z naocznych świadków wydarzeń 1926 r., ich potomkowie są przekonani, że zniknięcie pisarki było wymyślnym planem, aby wrobić Archiego. Istnieje nawet teoria, że siostra Wattsa Nan dostarczyła nawet Agacie nowe ubrania i gotówkę na opłacenie biletu kolejowego. To był ostatni ślad w tej sprawie. Prawda nigdy nie ujrzała światła dziennego.
Al Naslaa to najdziwniejsza skała na świecie. Jej kształt tłumaczą różne teorie – niektóre bardzo dziwne
Al Naslaa to skała, która wygląda, jakby została przecięta mieczem albo laserem. Tak przynajmniej twierdzą zwolennicy teorii spiskowych. Wyjątkowa formacja intryguje jednak nie tylko kształtem.
W tym artykule: Gdzie znajduje się Al Naslaa? Petroglify na skale Al Naslaa Jak powstała ta formacja skalna? Zwiedzanie skały Al Naslaa Wiele państw na świecie walczy o turystów, bijąc kolejne architektoniczne rekordy. Niemal co roku słyszymy o najwyższych, największych czy innych „naj” w budownictwie. Od zarania dziejów najsprawniejszymi budowniczymi są jednak siły natury. W odróżnieniu od dzieła ludzkich rąk nie zawsze jesteśmy w stanie wytłumaczyć, skąd wzięły się niektóre dzieła w przyrodzie. Jedna z największych zagadek geologicznych na Ziemi znajduje się w Arabii Saudyjskiej. Słyszeliście o skale Al Naslaa? Gdzie znajduje się Al Naslaa? Wyjątkowa formacja leży w północno-zachodniej Arabii Saudyjskiej. Jej dokładna lokalizacja to odległy region Tabuk otoczony rozległymi obszarami pustyni. W teorii takie miejsce nie zachęca do eksploracji. A jednak, dzięki Al Naslaa przybywa tam coraz więcej (choć o tłumy to nie są) osób zainteresowanych geologią, archeologią, a nawet... teoriami spiskowymi. To dlatego, że najbardziej intrygującym elementem skały jest wąska przestrzeń między dwiema jej częściami. Nie byłoby w tym nic nadzwyczajnego, gdyby nie to, że pasek wygląda jak odmierzony od linijki. Kiedy i w jaki sposób powstał? Spekuluje się, że skała pękła na skutek naturalnych procesów, takich jak erozja i korozje naprężeniowe. Nie brakuje też głosów, jakoby formacja powstała z udziałem ludzi lub istot pozaziemskich. Cała formacja mierzy około 6 metrów wysokości i 9 metrów szerokości. Podział na dwie niemal równe części to niejedyne, co w niej intryguje. Obie połówki skały stoją pionowo na małych cokołach, ponoć przecząc prawom grawitacji. Co ciekawe, południowo-wschodnia ściana Al Naslaa jest pokryta licznymi petroglifami. Tajemnicze skały sprzed 3,48 mld lat najstarszym dowodem istnienia życia na Ziemi Naukowcy przeprowadzili nowe analizy potwierdzające, że formacje skalne z północno-zachodniej Australii są pochodzenia biologicznego. Czyli że stanowią pozostałość mikroorganizmów, któr... Petroglify na skale Al Naslaa Petroglify, czyli wyryte w skale rysunki, na Al Naslaa są dla badaczy źródłem wiedzy o ludziach, którzy tysiące lat temu zasiedlali ten obszar lub przynajmniej go mijali. Są też ważnym elementem dziedzictwa archeologicznego i kulturowego Arabii Saudyjskiej. Prawdopodobnie pochodzą jeszcze z czasów prehistorycznych. Wiele z nich przedstawia zwierzęta, sceny polowań i postacie ludzkie. Niektóre z petroglifów można interpretować jako symbole religijne lub duchowe czczone przez ówczesne lokalne kultury. Eksperci wskazują również na ich znaczenie astronomiczne. Petroglify o geometrycznych kształtach mogły służyć do nawigacji lub śledzenia wydarzeń na niebie. Niewykluczone, że wykorzystywano je także podczas rytuałów związanych z kosmosem. Nadal nie zostały jednak w pełni odszyfrowane. Kiedy tak się stanie, możemy otrzymać zupełnie nową wiedzę o praktykach starożytnych astronomów i matematyków. Jak na razie o tych konkretnych petroglifach więcej jednak nie wiemy, niż wiemy. Badacze podkreślają, że rysunki są dowodem na to, że niemal od zawsze ludziom towarzyszyło pragnienie rejestrowania i przekazywania swoich doświadczeń, przekonań i historii poprzez sztukę. Jak powstała ta formacja skalna? Pomimo różnych teorii, dokładna przyczyna pęknięcia skały Al Naslaa pozostaje przedmiotem trwających badań geologicznych. Jedna z najpopularniejszych teorii (żadna nie została jeszcze potwierdzona) mówi o efekcie naturalnego wietrzenia i erozji zachodzącej przez miliony lat. Al Naslaa jest piaskowcem, a to rodzaj skały znany z warstw i uskoków. Połączenie wiatru, deszczu, wahań temperatury i sił geologicznych miało zdaniem ekspertów doprowadzić do pęknięć naprężeniowych wzdłuż istniejących linii. Ostatecznie pęknięcie mogło zatem wynikać z istniejących słabości w strukturze skały. Niektórzy geolodzy sugerują z kolei, że do pękania skały mogły przyczynić ruchy skorupy ziemskiej. Jest to możliwe, ponieważ Al Naslaa znajduje się regionie doświadczającym aktywności tektonicznej naszej planety. Jak wiadomo, pustynie to jedne z miejsc, gdzie amplitudy temperatur są najbardziej odczuwalne. Jedna z teorii sugeruje, że to właśnie wahania pogody miały doprowadzić do tego, że formacja skalna wygląda dziś tak, jak wygląda. Chodzi konkretnie o zjawisko nazywane w języku angielskim „frost wedging”. W tym przypadku miałoby ono polegać na tym, że woda przedostawała się do pęknięć w skale. Następnie zamarzała, a więc automatycznie zajmowała więcej miejsca, potencjalnie prowadząc do pękania skał. Brak jednoznacznych dowodów geologicznych i niezwykła precyzja pęknięcia przyczyniły się do tego, że część osób wierzy, iż Al Naslaa to zasługa ludzi lub kosmitów. Jest to jednak mało prawdopodobne. Zwiedzanie skały Al Naslaa Dzięki swoim unikalnym cechom skała Al Naslaa stała się jedną z największych atrakcji w kraju. Napływ turystów przyniósł Arabii Saudyjskiej zarówno możliwości, jak i wyzwania. Ważne jest, aby zachować i chronić to zagadkowe miejsce. Turyści muszą więc najpierw uzyskać zezwolenie na wycieczkę lub podróżować z autoryzowanymi przewodnikami. Taka praktyka pomaga monitorować liczbę odwiedzających oraz minimalizuje potencjalne szkody. Dodatkowo lokalne władze i organizacje przyrodnicze organizują akcje mające na celu wzrostu świadomości na temat znaczenia ochrony skały Al Naslaa i jej otoczenia. Programy te są skierowane zarówno do mieszkańców, jak i turystów. Formacja jest też stale monitorowana przez geologów badających to, jak wpływa na nią antropopresja. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Manuskrypt Wojnicza to najbardziej tajemnicza księga na świecie. Co o niej wiemy?
Nigdy nie został rozszyfrowany, a żadna z proponowanych hipotez nie została zweryfikowana. Tajemnica jego znaczenia i pochodzenia wciąż pobudza wyobraźnię zarówno profesjonalnych badaczy, jak i amatorów szukających sensacji. Odnaleziony przez polskiego antykwariusza Manuskrypt Wojnicza jest absolutną zagadką. Choć są i tacy, którzy twierdzą, że to po prostu mistyfikacja.
W tym artykule: Pismo i ilustracje w manuskrypcie Czym jest Manuskrypt Wojnicza? Treść rękopisu Właściciele Manuskryptu Wojnicza Próby odczytania księgi Manuskrypt Wojnicza zawdzięcza swą nazwę polskiemu kolekcjonerowi i antykwariuszowi Michałowi Wojniczowi. W 1912 roku nabył on manuskrypt od jezuitów z willi Mondragone we Frascati. Średniowieczny rękopis składał się pierwotnie z 136 dwustronnie zapisanych welinowych kart o formacie 15 na 22,5 cm. 136 kart dawało 272 stron, jednak nie wszystkie przetrwały do teraz. Aż 16 kart zaginęło, a śladem po nich są jedynie puste miejsca w numeracji. Nie wiadomo, co mogły zawierać. Co więcej – nikt nie wie o czym w ogóle opowiada manuskrypt. Ani autor księgi, ani język, jakim się posługuje nie są znane. Właśnie dlatego wielu nazywa XV-wieczny kodeks najbardziej tajemniczą księgą na świecie. Rękopis pojawia się i znika w historii. Jego droga przebiega od prywatnej biblioteki Świętego Cesarza Rzymskiego Rudolfa II do potajemnej licytacji książek przeprowadzonej w 1903 roku przez Towarzystwo Jezusowe w Rzymie. Pismo i ilustracje w manuskrypcie Język Manuskryptu Wojnicza składa się z mieszanki liter łacińskich, cyfr arabskich i innych nieznanych znaków. Wciąż wymyka się rozszyfrowaniu. Wyszukane ilustracje manuskryptu są równie zaskakujące, co piękne. Są wśród nich wizerunki nieziemskich, trudnych do zidentyfikowania roślin, nieznanych konstelacji i nagich kobiet pływających przez fantastyczne rury i zażywających zielonych kąpieli. Ilustracje te wahają się od fantazyjnych, jak szeregi ciężkich kwiatów, które nie mają związku z żadną ziemską odmianą, do dziwacznych. Jak nagie i prawdopodobnie ciężarne kobiety, bawiące się w czymś, co wygląda jak zjeżdżalnie w parku wodnym. Postacie mają rozdęte brzuchy, patykowate ręce i nogi. Rysunki botaniczne manuskryptu są nie mniej dziwne. Rośliny wydają się chimeryczne, łącząc niekompatybilne części z różnych gatunków, a nawet różnych królestw. Kule korzeni przybierają formę zwierząt lub ludzkich organów. W jednym przypadku z rośliny wyrastają dwie bezcielesne głowy o rozdrażnionych twarzach. Samo pismo jest dziwnie piękne, pełne zapętlonych i płynnie prowadzonych krzywych linii. Seria charakterystycznych liter, zwanych „szubienicami” ze względu na ich podobieństwo do rusztowania kata, jest czasami łączona z innymi literami lub została ozdobiona wyszukanymi zawinięciami przez skrybę. Co oznaczają te glify – czy reprezentują informacje fonetyczne, wartości liczbowe czy coś innego – nikt nie zgadnie. Czym jest Manuskrypt Wojnicza? Sądząc po ilustracjach, Manuskrypt Wojnicza wydaje się być kompendium wiedzy botanicznej, z sekcją o ziołach. Jest też sekcja najwyraźniej szczegółowo opisująca procesy biologiczne, różne wykresy zodiaku i strony poświęcone ruchom ciał niebieskich, takim jak tranzyt Księżyca przez Plejady. Na podstawie samego pisma uważa się, że jest to dzieło co najmniej dwóch, a nawet ośmiu praktykujących skrybów. Prawdopodobnie stworzenie manuskryptu wymagało lat pracy. Wielu sądzi, że niezrozumiały tekst może mieć odniesienia magiczne lub naukowe. Prawie każda strona manuskryptu zawiera botaniczne, figuratywne i naukowe rysunki o prowincjonalnym, choć żywym charakterze. Wykonane zostały atramentem w różnych odcieniach zieleni, brązu, żółci, błękitu i czerwieni. Treść rękopisu W zależności od tematyki rysunków, zawartość Manuskryptu Wojnicza można podzielić na sześć części: botaniczne, zawierające rysunki 113 niezidentyfikowanych gatunków roślin; rysunki astronomiczne i astrologiczne, w tym mapy astralne z promieniującymi okręgami, słońcami i księżycami, symbole zodiaku, takie jak ryby (Ryby), byk (Byk) i łucznik (Strzelec), nagie kobiety wyłaniające się z rur lub kominów oraz postacie dworskie; część biologiczna zawierająca niezliczone rysunki miniaturowych aktów kobiecych, większość z nabrzmiałymi brzuchami, zanurzonych lub brodzących w płynach i połączonych z łączącymi się rurkami i kapsułkami; rozbudowany zestaw dziewięciu medalionów kosmologicznych, z których wiele zostało narysowanych na kilku złożonych folio i przedstawiających możliwe formy geograficzne; rysunki farmaceutyczne ponad 100 różnych gatunków ziół leczniczych i korzeni przedstawionych za pomocą słoików lub naczyń w kolorze czerwonym, niebieskim lub zielonym; ciągłe strony tekstu, ewentualnie przepisów, z kwiatami przypominającymi gwiazdy zaznaczającymi każdy wpis na marginesach. Właściciele Manuskryptu Wojnicza Najbardziej znanym właścicielem kodeksu był cesarz Rudolf II (1576–1612). Kupił go za 600 złotych dukatów, ponieważ wierzył, że manuskrypt jest dziełem samego Rogera Bacona – angielskiego franciszkanina i filozofa. Jest bardzo prawdopodobne, że cesarz Rudolf nabył rękopis od angielskiego astrologa Johna Dee (1527–1608). Dee faktycznie był właścicielem wielu manuskryptów Rogera Bacona. Wydaje się, że cesarz Rudolf przekazał rękopis Jacobusowi Horcicky de Tepenecz (zm. 1622). Przekonanie to jest oparte na inskrypcji widocznej tylko w świetle ultrafioletowym na folio 1r. Inskrypcja ta brzmi: „Jacobi de Tepenecz”. Natomiast Johannes Marcus Marci z Cronland podarował książkę Athanasiusowi Kircherowi (1601–1680) w 1666 roku. W 1912 roku Michał Wojnicz zakupił rękopis od kolegium jezuickiego we Frascati pod Rzymem. W 1969 roku kodeks został przekazany do Biblioteki Beinecke przez H. P. Krausa, który kupił go od Ethel Wojnicz, wdowy po antykwariuszu. W tej chwili manuskrypt znajduje się w bibliotece Uniwersytetu Yale. Próby odczytania księgi Kilka lat temu niemiecki egiptolog Reiner Hanning poinformował, że udało mu się rozszyfrować część Manuskryptu Wojnicza. Egiptolog twierdzi, że w kodeksie użyto jakiegoś języka semickiego, być może arabskiego, aramejskiego lub hebrajskiego. Poza łaciną właśnie w tych językach porozumiewali się średniowieczni uczeni europejscy, a kodeks pochodzi z XV wieku. Hanning dostrzegł związek między niektórymi wyobrażeniami liter a hebrajskim. Twierdzi też, że udało mu się przetłumaczyć pełne zdania. Natomiast lingwista dr Gerard Cheshire uważa, że dokument został napisany wymarłym językiem protoromańskim. Jego zdaniem zawiera porady seksualne, informacje na temat rodzicielstwa i psychologii oraz przepisy na preparaty ziołowe. Jednak każda z tych hipotez ma wielu przeciwników. Pewne jest jedno – Manuskrypt Wojnicza jest najpopularniejszą książką na świecie, której nikt nie przeczytał. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.