National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-06-10T08:00:09.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Zamalowana historia. Jak nazistowski malarz próbował ukryć swoją przeszłość?
items: Zielona rewolucja w centrum stolicy. Słynna warszawska Palma zyska tropikalne sąsiedztwo
items: Stanisław Szukalski i „Rogate Serce” – prawdziwy enfant terrible polskiej historii sztuki
items: Palma stała się symbolem stolicy. Historia tej instalacji jest tak samo niezwykła jak ona sama
items: Szokujący posąg stanął w centrum Londynu. Za instalację odpowiada słynny Banksy
items: Zdzisław Beksiński, dystopijny surrealista z Sanoka. Jeden z najważniejszych polskich twórców XX w.
items: „Vinci” w prawdziwym życiu. Ojciec i córka z Polski podrobili setki dzieł sztuki i sprzedali je za miliony w USA
items: W Warszawie powstał wehikuł czasu. Można go zobaczyć na jednej z miejskich ścian
items: „Ostatnia wieczerza” jest jak studium reakcji na słowa o zdradzie. Dzieło uchwyciło ruchy duszy i emocje apostołów
items: Artystyczny dach nad ulicą przyciąga turystów. To jedno z najbardziej niezwykłych miejsc w Hiszpanii
items: XV-wieczny obraz skrywał tajemnicę. Dostrzeżono na nim jedno z najstarszych kamiennych narzędzi świata
items: Złożyli artefakt z ułamków. Oto cyfrowa rekonstrukcja rzeźb odkrytych w Polsce
items: Najpiękniejszy dach w Paryżu? Zobacz, dlaczego ten dom towarowy zachwyca bardziej niż muzea
items: Odkryto zagadkowe przedmioty z gliny. Lepili je dorośli i dzieci 15 tysięcy lat temu
items: Światowa gwiazda street artu tworzy mural w Warszawie. Praca nawiąże do polskiej tradycji
items: Rewolucja w zagłębiu francuskiej sztuki naskalnej. Pradziejowy żubr i maska „przemówiły”
items: Najstarszy most w Paryżu przejdzie spektakularną metamorfozę. Zamieni się w ogromną grotę
items: Twierdzi, że znalazła zaginione dzieło Michała Anioła. Przez cały czas było w rzymskim kościele
items: Twardy premier i wrażliwy artysta. Ten obraz pokazuje nieznane oblicze Churchilla
items: Tajemnica zapisana na kamieniu. Niezwykłe odkrycie w południowej Afryce
items: Tak rozpoczęła się dominacja Egipcjan 5000 lat temu. Archeolodzy odkryli propagandowy przekaz
items: Kulisy pradziejowej sztuki naskalnej. Wykonywali ją wpływowi mistrzowie
items: Rysunki i wyznania miłosne na ścianach. Sensacyjne odkrycie w Pompejach
items: Archeolodzy odkryli najstarsze malowidło naskalne na świecie. Tajemnicza dłoń sprzed 70 000 lat
items: Czy to DNA mistrza renesansu Leonarda da Vinci? Oto co odkryto na listach i rysunkach

Zamalowana historia. Jak nazistowski malarz próbował ukryć swoją przeszłość?
type: item
date: 2026-06-10T08:00:01.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: Naziści
subject: niemcy
subject: obrazy
subject: sztuka
description: Po II wojnie światowej wielu niemieckich artystów chciało zapomnieć o swojej przeszłości. Malarz Erich Mercker postanowił ją po prostu zamalować. Dziś naukowcy odkryli, dzięki zastosowaniu ultranowoczesnej technologii, nazistowskie symbole na jego dziele. To opowieść o tym, jak nauka demaskuje próby retuszowania historii.
encoded: Sztuka jest bardzo często na usługach reżimów. Tak samo było w przypadku nazistowskich Niemiec. Erich Mercker (1891–1973) był malarzem, którego losy splatają się z tragiczną historią XX wieku. Jego specjalnością były krajobrazy przemysłowe i place budowy, co idealnie wpisywało się w estetykę nazistowskiej modernizacji. Mercker był samoukiem, ale mimo to odniósł oszałamiający sukces w dobie III Rzeszy. W latach 1933–1945 namalował kilka dzieł zawierających symbolikę nazistowską, w tym „Die Stätte des 9. November” (Miejsce 9 listopada), przedstawiający monachijski pomnik Feldherrnhalle upamiętniający nieudany zamach stanu NSDAP w 1923 roku. To właśnie to dzieło stało się celem nietypowych badań. Ślubny podarunek Dr. Thomas Schuhbauer, producent i twórca filmowy, odkrył ten obraz w swoim domu rodzinnym. Był w posiadaniu jego rodziny od dziesięcioleci, ponieważ został podarowany jego rodzicom jako prezent ślubny w 1966 roku. Dzieło wzbudziło jego zainteresowanie, gdyż mimo przedstawienia powojennej flagi Bawarii, widoczna na nim była górna część pomnika, który został zniszczony natychmiast po kapitulacji III Rzeszy. Dodatkowo na krawędziach flagi dostrzeżono czerwone ślady farby, co sugerowało istnienie innej warstwy pod spodem. Ruszyły badania specjalistyczne, których wyniki opublikowano na łamach czasopisma „npj Heritage Science”. Co skrywają warstwy? Aby sprawdzić, co kryje się pod powierzchnią obrazu, zawiązano interdyscyplinarną współpracę. Kluczową rolę odegrała dr Ioanna Mantouvalou, fizyczka z Berlina i ekspertka od fluorescencji rentgenowskiej (XRF). Metoda ta pozwala na identyfikację składu chemicznego pigmentów bez uszkadzania płótna. Promienie rentgena przenikają przez warstwy farby na głębokość kilku milimetrów, wzbudzając atomy różnych pierwiastków. Dzięki temu naukowcy mogli „przejrzeć” obraz i zmapować rozmieszczenie substancji, których Mercker użył przed laty, a które później – jak się okazało – celowo ukrył. Pod błękitem kryje się czerwień Wyniki anali…

FABRIC-KOLAZ-32-58f3f04.jpg
width: 1575
height: 1050

Zielona rewolucja w centrum stolicy. Słynna warszawska Palma zyska tropikalne sąsiedztwo
type: item
date: 2026-06-04T13:17:20.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: palmy
subject: sztuka
subject: tropiki
subject: warszawa
description: Jeszcze w tym roku zmieni się otoczenie słynnej warszawskiej palmy z ronda de Gaulle’a. Miasto zasadzi wiele roślin, które nadadzą znanej roślinie jeszcze bardziej tropikalnego charakteru. To kolejny etap zmian w centrum stolicy.
encoded: Kiedy w grudniu 2002 roku Joanna Rajkowska stawiała swoją Palmę na samym środku warszawskiego ronda Charlesa de Gaulle’a, dało się usłyszeć liczne głosy sprzeciwu. Krytycy zaznaczali, że nowa – w tamtym czasie postrzegana jako tymczasowa – instalacja jest zbyt jaskrawa i niepasująca do stołecznego krajobrazu. Przez ponad dwie dekady sztuczna roślina stała się jednak nie tylko miejscem manifestów licznych sprzeciwów wobec światowej polityki, ale również rozpoznawalnym punktem na mapie miasta. Teraz wokół Palmy mają zostać posiane kolejne rośliny, dzięki którym sam początek Nowego Światu nabierze jeszcze bardziej tropikalnego charakteru. Tropiki, a nie beton Warszawski Zarząd Dróg Miejskich zapowiedział, że z otoczenia słynnej Palmy znikną znajdujące się tam obecnie warstwy betonu. Morze tego kompozytu ma zostać zastąpione prawdziwym oceanem stworzonym z traw i bylin. Instalacja artystyczna, której pierwotna nazwa brzmi „Pozdrowienia z Alej Jerozolimskich”, zostanie wkomponowana w iście tropikalny pejzaż, imitujący wodę oraz wyspowy archipelag. Budowniczowie nie stworzą jednak w centrum sztucznego zbiornika, lecz zasadzą rośliny przypominające tropikalny widok. Zostaną usypane sztuczne górki, na których urosną ostnica i werbena. Wokół nich pojawią się szałwia i kocimiętka, które swoim kolorem mają przypominać wody tropikalnych oceanów. Całość zakłada rozbetonowanie ok. 500 m kw. powierzchni i posadzenie niemal 7 tys. bylin i roślin cebulowych. Mieszkańcy stolicy nie muszą się również martwić o los służb porządkowych, które regularnie parkują swoje pojazdy na rondzie. Projekt otoczenia Palmy zakłada pozostawienie zatok, gdzie zaparkować będzie mogła m.in. policja. Nowe centrum Warszawy zielenieje Wizja tropikalnego ronda De Gaulle’a wpisuje się w koncepcję Nowego Centrum Warszawy. Wraz z ograniczaniem pasów ruchu samochodowego, władze miasta decydują się na usuwanie kolejnych warstw betonu. Wzmacniający zasięg miejskiej wyspy ciepła kompozyt zostaje zastąpiony roślinno…

FABRIC-KOLAZ-32-22-2b21731.jpg
width: 2813
height: 1875

Stanisław Szukalski i „Rogate Serce” – prawdziwy enfant terrible polskiej historii sztuki
type: item
date: 2026-05-17T10:58:49.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: artyści
subject: polska
subject: rzeźba
subject: sztuka
subject: teorie spiskowe
description: Stanisław Szukalski był charyzmatycznym polskim artystą, który większość życia spędził w USA. Jego radykalne poglądy i konflikty z krytykami sztuki sprawiły, że wielu współczesnych traktowało go bardziej jako buntownika niż artystę. Z drugiej strony, nawet najbardziej zagorzali wrogowie nie wątpili w jego talent. W rezultacie dorobek jednego z najważniejszych polskich artystów modernistycznych pozostaje w dużej mierze nieznany.
encoded: Spis treści: Nastolatek w Akademii Sztuk Pięknych Szukalski, artysta totalny Rogate Serce Bombardowanie Warszawy Zermatyzm Stanisław Szukalski urodził się w Warcie, nieopodal Sieradza w 1893 jako drugie dziecko Dionizego Szukalskiego i Konstancji z Sadowskich. Ojciec artysty, zawodowo pracujący jako kowal, a przede wszystkim obieżyświat, heretyk i uczestnik wojen burskich w Afryce Południowej, wyemigrował do USA w nadziei na zarobek umożliwiający utrzymanie rodziny. Stanisław wraz z matką dołączyli do niego, gdy chłopiec miał 12 lat. Nastolatek w Akademii Sztuk Pięknych W tamtych czasach Chicago było ważnym ośrodkiem amerykańskiej sztuki. Stanisław przejawiał talent artystyczny od najmłodszych lat. Był na tyle utalentowany, że trafił do Art Institute of Chicago. Od początku wyróżniał się łatwością tworzenia i niezwykle precyzyjnym warsztatem. Tam odnalazł go Antoni Popiel, rzeźbiarz i profesor, który przekonał rodziców Stanisława, by wyrazili zgodę na pobyt syna w Krakowie i uczęszczanie do słynnej krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Chociaż wykładowcy ASP byli bez wątpienia przychylni młodzikowi, on sam szybko zaczął pokazywać swoją rogatą duszę. Ponoć gdy rzeźbiarz Konstatny Laszczka chciał sprawdzić talent chłopca i polecił mu wyrzeźbić postać pozującej modelki, Szukalski wyrzeźbił tylko jej kolano. Jednak zrobił to tak dobrze, że Laszczka, doświadczony wykładowca, zgodził się przyjąć go na studia. Jego edukacja nie trwała długo, a relacje z wykładowcami były napięte. Po trzech latach Szukalski wrócił do Chicago i rozpoczął najważniejszy okres swojej twórczości, który trwał do 1939 roku. W tym czasie opublikował dwie duże monografie: „The Work of Szukalski” (1923) oraz „Projects in Design” (1929). W 1925 roku wziął udział w Międzynarodowej Wystawie Nowoczesnych Sztuk Dekoracyjnych w Paryżu, gdzie otrzymał Grand Prix, dyplom honorowy oraz złoty medal. Jego osobowość, twórczość oraz skrajnie antyinstytucjonalne i indywidualistyczne poglądy miały znaczący wpływ na …

stanislaw-szukalski-29262a5.jpg
width: 1800
height: 1200

Palma stała się symbolem stolicy. Historia tej instalacji jest tak samo niezwykła jak ona sama
type: item
date: 2026-05-09T09:31:05.000Z
creator: Artur Białek
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: palmy
subject: sztuka
subject: warszawa
subject: żydzi
description: Mimo że sztuczna, to najbardziej rozpoznawalna polska palma. Warszawa uczyniła z niej punkt orientacyjny, miejsce spotkań i ikonę, która na stałe wpisała się w pocztówkowy wizerunek miasta. Mowa o instalacji artystycznej „Pozdrowienia z Alej Jerozolimskich”, która od 2002 roku dumnie wznosi się w centrum stolicy. Jaka idea przyświecała artystce, gdy postanowiła „posadzić” tę egzotyczną roślinę na Alejach Jerozolimskich? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Od bliskowschodniego słońca do warszawskiej pustki Palma jako wieloznaczny symbol Palma jako scena protestów i manifestacji Od „partyzantki” do instytucji Instalacja artystyczna Joanny Rajkowskiej, powszechnie znana jako „palma na rondzie de Gaulle’a”, stanowi jeden z najniezwyklejszych przykładów sztuki w przestrzeni publicznej współczesnej Polski. Od momentu jej oficjalnego odsłonięcia, 12 grudnia 2002 roku, rzeźba ta ewoluowała z kontrowersyjnego, postrzeganego jako obcy elementu krajobrazu w nierozerwalny symbol Warszawy, który nie tylko definiuje tożsamość wizualną centrum miasta, ale także służy jako dynamiczne narzędzie komunikacji społecznej, politycznej i ekologicznej. Od bliskowschodniego słońca do warszawskiej pustki Geneza projektu sięga 2001 roku, kiedy Joanna Rajkowska odwiedziła Izrael w okresie drugiej intifady. Widok palm daktylowych w krajobrazie naznaczonym głębokimi podziałami i przemocą stał się dla artystki impulsem do refleksji nad specyficzną pustką, jaką odczuła po powrocie do Warszawy. Nie chodziło wyłącznie o brak egzotycznej roślinności. Owa pustka dotyczyła przede wszystkim bolesnej wyrwy w tkance społecznej miasta, spowodowanej niemal całkowitym zniknięciem społeczności żydowskiej po Holokauście i wydarzeniach marca 1968 roku. Inspiracja z Izraelem wiązała się z wewnętrzną potrzebą zrekonstruowania niewidocznych połączeń historycznych. Obserwując codzienne życie w cieniu palm na Bliskim Wschodzie, Rajkowska dostrzegła paradoksalną normalność egzotyki, która w Warszawie mogła stać się narzędziem dekonstrukcji homogenicznego porozumienia. Sztuczna palma daktylowa o wysokości około 15 metrów stanęła w miejscu, gdzie tradycyjnie w okresie zimowym ustawiano choinkę bożonarodzeniową. Ten świadomy gest zastąpienia jednego symbolu innym miał na celu wywołanie dysonansu poznawczego i zwrócenie uwagi na fakt, że nazwa jednej z najważniejszych arterii stolicy nie jest przypadkowa, a wskazuje na konkretne, często wypierane z pamięci dz…

palma-warszawa-85b9d69.jpg
width: 2133
height: 1200

Szokujący posąg stanął w centrum Londynu. Za instalację odpowiada słynny Banksy
type: item
date: 2026-05-04T13:27:05.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Lifestyle
subject: Banksy
subject: dzieła sztuki
subject: londyn
subject: posąg
subject: rzeźba
subject: sztuka
description: W Londynie pojawiła się nowa praca słynnego Banksy’ego. Artysta tym razem zdecydował się zaprezentować przechodniom wzbudzający emocje posąg. Dla wielu rzeźba jest unaocznieniem chorego pożądania władzy.
encoded: Sztuka Banksy’ego od lat wzbudza emocje wśród ludzi na całym świecie. Artysta poprzez tzw. street art opisuje aktualne nastroje społeczne, często szydząc i drwiąc z establishmentu. Najnowsza praca enigmatycznego twórcy również może odnosić się do grup panujących we współczesnym świecie. Dodatkowe emocje budzi lokalizacja, w której Banksy zdecydował się umieścić najnowsze dzieło. Oślepiająca flaga Artysta tym razem zdecydował się skorzystać z nietypowej dla siebie formy sztuki ulicznej. Banksy to bowiem przede wszystkim słynne murale – tak jak „Dziewczynka z balonikiem” z 2002 roku, która stała się światowym fenomenem – a nie rzeźby i posągi. Mimo to nowo powstała praca jakością nie odbiega od swoich ściennych poprzedników. Pomnik przedstawia człowieka w garniturze, dumnie kroczącego i trzymającego maszt z flagą w dłoni. Nie byłoby w tym marszu nic nadzwyczajnego, gdyby nie fakt, że łopocząca na wietrze flaga zupełnie przesłania widok jegomościowi z posągu. Brak kontroli nad tym, co znajduje się przed idącym, doprowadza do sytuacji, w której postać ta została uchwycona na chwilę przed spadnięciem z wysokiego cokołu. Jak to zwykle bywa w przypadku instalacji Banksy’ego, interpretacji dzieła jest wiele. Większość z nich odnosi się do oślepiającego głodu władzy, który często przesłania rządzącym racjonalne spojrzenie na sytuację. Pragnienie rządzenia staje się tu siłą destrukcyjną, prowadzącą władców na skraj przepaści, z której nie ma już bezpiecznego powrotu. Motywy te są nam dobrze znane nie tylko ze współczesnej polityki – słynna powieść George’a Orwella „Folwark zwierzęcy” opisuje te same mechanizmy, które w najnowszej pracy uwypukla Banksy. Dostojne towarzystwo Dodatkowego znaczenia pracy dodaje również jej umiejscowienie. Najnowszy posąg pojawił się bowiem na Waterloo Place w samym sercu Londynu, w towarzystwie naprawdę dostojnego grona. W sąsiedztwie nowego dzieła znajdują się m.in. pomniki króla Edwarda VII, który panował w latach 1901–1910; Florence Nightingal…

GettyImages-2274258510-132632c.jpg
width: 5466
height: 3644

Zdzisław Beksiński, dystopijny surrealista z Sanoka. Jeden z najważniejszych polskich twórców XX w.
type: item
date: 2026-05-03T10:57:29.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Ludzie
subject: malarstwo
subject: polska
subject: sztuka
description: Beksiński należy do wąskiego grona najbardziej rozpoznawalnych polskich artystów w historii. Jego mroczne, dystopijne i niepokojące obrazy ukształtowały estetykę całego pokolenia. Apokaliptyczna twórczość Beksińskiego często zestawiana jest z jego przepełnionym śmiercią życiem: rok po tragicznej śmierci żony artysty ich jedyny syn, Tomasz, popełnił samobójstwo. Natomiast Zdzisław został zasztyletowany we własnym mieszkaniu przez człowieka, który u niego pracował.
encoded: Spis treści: Z Sanoka do Krakowa Fotografia Surrealizm apokaliptyczny Tomek Beksiński Sława, pieniądze i morderstwo Zdzisław Beksiński urodził się 24 lutego 1929 roku w Sanoku. W mieście, z którym jego rodzina była związana od kilku pokoleń. Pierwszy był Mateusz Beksiński, który osiedlił się w Sanoku w latach 40. XIX wieku. Założył zakład kotlarski, który z czasem stał się zalążkiem późniejszej fabryki Autosan. Syn Mateusza, a dziadek Zdzisława – Władysław Beksiński – był architektem miejskim, odpowiadał za projekty licznych budynków oraz rozwój urbanistyczny miasta. Rodzina Beksińskich przez pięć pokoleń – od drugiej połowy XIX wieku aż do końca lat 70. XX wieku – mieszkała w jednym domu przy ulicy Jagiellońskiej w Sanoku. Z Sanoka do Krakowa Ojciec artysty, Stanisław Beksiński, był inżynierem geometrą i pracował w miejskim wydziale budowlanym. Wcześniej służył w armii Hallera i działał w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”. Matka Stanisława z domu Dworska była nauczycielką i korepetytorką. Zdzisław był ich jedynym dzieckiem. W czasie II wojny światowej przyszły artysta uczył się na tajnych kompletach, a także uczęszczał do szkoły handlowej. W młodości interesował się muzyką i uczył się gry na fortepianie. Po maturze rozważał studia artystyczne lub filmowe, jednak ostatecznie – pod wpływem ojca – wybrał architekturę na Politechnice Krakowskiej. W czasie studiów, w 1951 roku, ożenił się z Zofią Stankiewicz. Rok później ukończył studia i uzyskał dyplom inżyniera architekta. W 1958 roku urodził się jedyny syn Zdzisława i Zofii Beksińskich, Tomasz. Po powrocie do Sanoka pracował w budownictwie, a następnie – od końca lat 50. – jako projektant w fabryce autobusów Autosan. Tworzył tam projekty nowoczesnych pojazdów i identyfikację wizualną firmy, jednak większość jego koncepcji nie została wdrożona. On sam traktował tę pracę głównie jako źródło utrzymania, poświęcając wolny czas działalności artystycznej. Fotografia W tamtym czasie szczególnie interesowała go fotografia. …

ZdzislawBeksinskiSanok-bd9fe3e.jpg
width: 1306
height: 871

„Vinci” w prawdziwym życiu. Ojciec i córka z Polski podrobili setki dzieł sztuki i sprzedali je za miliony w USA
type: item
date: 2026-04-30T10:10:52.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Ludzie
subject: dzieła sztuki
subject: malarstwo
subject: obrazy
subject: sztuka
description: Filmowy scenariusz „Vinci” stał się rzeczywistością, choć tym razem to nie Kraków, a New Jersey stały się sceną jednego z najbardziej zuchwałych oszustw na współczesnym rynku sztuki. Mający polskie korzenie ojciec i córka sprzedawali fałszywe obrazy wielkich mistrzów (i nie tylko), których wykonanie zlecali w Polsce. Wyłudzili blisko 2 miliony dolarów.
encoded: Erwin Bankowski (50 l.) i jego córka Karolina (26 l.) przyznali się przed sądem federalnym do prowadzenia trwającego pięć lat procederu, w ramach którego wprowadzili do obrotu ponad 200 sfałszowanych dzieł światowej klasy artystów. Ich wielkim błędem było nie poprzestanie na malarzach, a sięgnięcie po dziedzictwo kulturowe rdzennych Amerykanów. Teraz grozi im 20 lat więzienia. Warhol „made in Poland” – fałszerstwo nad Wisłą Choć Bankowscy działali z terenu Stanów Zjednoczonych, to linia produkcyjna falsyfikatów znajdowała się w Polsce. To właśnie tam duet zlecał anonimowemu artyście tworzenie kopii dzieł takich ikon jak Andy Warhol, Banksy czy Pablo Picasso. Malarz, dysponujący nieprzeciętnym warsztatem, był w stanie imitować techniki i style, od pop-artowskich serigrafii po ekspresjonistyczne płótna. Jeden z podrabianych sitodruków Warhola, przedstawiający parę aktów w neonowych barwach z serii „Love” (1983), sprzedano za 5500 dolarów. Eksperci zauważają, że współczesna technologia druku oraz biegłość fałszerzy sprawiają, iż kopie stają się niemal nieodróżnialne od oryginałów dla niewprawnego oka. Wielcy manipulatorzy o polskich korzeniach Kluczem do sukcesu Bankowskich było nie tyle doskonałe fałszerstwo, ale proweniencja – tworzyli wiarygodną historię dzieła, charakteryzując się w tym zakresie niemal naukową precyzją. Brzmi to naprawdę jak scenariusz filmu. Korzystali ze wiekowych papierów, które wycinali ze starych książek, by drukować na nich fałszywe certyfikaty autentyczności. Te sprawiały wrażenie, jakby pochodziły sprzed dekad i tak datowali je specjaliści. Wykorzystywali też motyw „galeryjnej mgły” – swoje dzieła opisywali jako pochodzące z zamkniętych od lat galerii, upadłych korporacji lub niedostępnych kolekcji prywatnych, co utrudniało weryfikację ich pochodzenia. – Ludzie bez doświadczenia na rynku sztuki rzadko zadają właściwe pytania przed sfinalizowaniem transakcji – komentuje sprawę dla „New York Times” Gareth Fletcher, dyrektor ds. przestępstw pr…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-04-30T105458.922-1c96825.jpg
width: 2813
height: 1875

W Warszawie powstał wehikuł czasu. Można go zobaczyć na jednej z miejskich ścian
type: item
date: 2026-04-29T14:21:28.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: murale
subject: przyszłość
subject: sztuka
subject: warszawa
description: Warszawa zyskała nowy mural. Podwórko zabytkowej kamienicy Domu Towarowego Braci Jabłkowskich zostało uzupełnione o imponującą instalację artystyczną. Graffiti przenosi widzów zarówno w przeszłość jak i… przyszłość.
encoded: Murale to wyjątkowa forma street artu, która rzadko kogo pozostawia obojętnym. Miejskie malowidła, zwłaszcza te nawiązujące do lokalnej historii, cieszą się ogromną sympatią mieszkańców i turystów. Ta dziedzina sztuki stała się doskonałym sposobem na przywołanie dawnych symboli oraz ważnych elementów kultury i wkomponowanie ich we współczesną tkankę miasta. Wielkoformatowe obrazy tak mocno wpisały się w miejski krajobraz, że dziś stanowią obowiązkowy punkt wielu wycieczek. Czy podobny sukces odniesie najnowsze dzieło, które właśnie ozdobiło ścianę podwórka kamienicy przy ulicy Chmielnej 21? Biorąc pod uwagę jego treść, potencjał jest niewątpliwy. „Warszawa przyszłości” Aby zrozumieć to, co zostało umieszczone na malowidle, należy cofnąć się do początków XX wieku. To właśnie wtedy na stołecznych witrynach sklepowych zaczął pojawiać się futurystyczny produkt – seria kartek pocztowych portretujących Warszawę przyszłości. Graficy zdecydowali się wkomponować w pocztówkowe pejzaże miasta elementy, które po stolicy będą poruszać się w roku 2000. Tym sposobem nad Wisłą zaczęły pędzić wagony podniebnej kolei, a sama rzeka wypełniła się wieloma okrętami. Mural zaprojektowany przez architekta Piotra Glegołę przedstawia wizje, które w opinii XX-wiecznych warszawiaków miały stanowić codzienność dzisiejszej stolicy. I choć miejski transport rozwija się zdecydowanie szybciej pod ziemią niż w chmurach, to jeden element dawnych wyobrażeń wydaje się wyjątkowo trafny. Na niemal każdym futurystycznym pejzażu sprzed lat dostrzeżemy bowiem postać człowieka, który w miejskim pośpiechu upada, doznając uszczerbku na zdrowiu. Dziś ta wizja nabiera symbolicznego znaczenia. W gwarze i natłoku codziennych zobowiązań rzeczywiście łatwo zapomnieć o zachowaniu elementarnego bezpieczeństwa w miejskim gąszczu, spiesząc się na autobus, metro czy tramwaj. XX-wieczny „Photoshop” Warszawscy graficy w XX wieku nie byli odosobnieni w tworzeniu futurystycznych wizji miasta. Trend ten przybył do Polski z za…

FABRIC-KOLAZ-32-13-1cd6735.jpg
width: 2813
height: 1875

„Ostatnia wieczerza” jest jak studium reakcji na słowa o zdradzie. Dzieło uchwyciło ruchy duszy i emocje apostołów
type: item
date: 2026-04-18T12:30:11.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: dzieła sztuki
subject: leonardo da vinci
subject: malarstwo
subject: obrazy
subject: sztuka
description: „Ostatnia wieczerza” to coś więcej niż tylko malowidło i biblijna ilustracja. Dzieło, będące absolutnym szczytem renesansowego geniuszu, stanowi monumentalny zapis psychologicznego wstrząsu i matematycznej precyzji. Przy tym jest też jednym z najkruchszych artefaktów w historii ludzkości. Co istotne, powolna „śmierć” wspaniałego obrazu rozpoczęła się tuż po jego ukończeniu.
encoded: Spis treści: Ambicje Ludwika Sforzy Geniusz przy pracy Sekunda po wybuchu emocji Perspektywa i geometria Problemy z techniką Wielka renowacja Nie ulega wątpliwości, że pracując nad „Ostatnią wieczerzą”, Leonardo da Vinci stworzył obraz, który obok „Mona Lisy” stał się najbardziej rozpoznawalnym dziełem sztuki na świecie. Jego wpływ na kulturę, od renesansowych traktatów po współczesne kino i literaturę popularną, jest niemożliwy do przecenienia i mimo że od nakreślenia ostatniej kreski minęło już ponad 500 lat, do dziś sprawia niesamowite wrażenie. Emocje zapisane w gestach Piotra, strach w oczach Judasza i spokój na twarzy Jezusa – to wszystko porusza nawet osoby niewrażliwe na sztukę, mimo że dziś możemy podziwiać zaledwie fragment oryginalnej pracy mistrza. Ambicje Ludwika Sforzy Powstanie „Ostatniej Wieczerzy” było ściśle związane z politycznymi i osobistymi ambicjami Ludwika Sforzy. Książę Mediolanu, będący nie tylko wielkim mecenasem sztuki, ale także pragmatycznym władcą, chciał przekształcić kościół Santa Maria delle Grazie w mauzoleum swojego rodu. Zamówienie malowidła do klasztornej jadalni miało stanowić element szerszego programu gloryfikacji dynastii i manifestować nie tylko jej potęgę, ale także pobożność. W 1497 roku, po śmierci żony Ludwika, Beatrice d’Este, plany te uległy jednak zmianie, a prace nad kompleksem nabrały charakteru niemal pokutnego. Leonardo da Vinci, który przebywał na dworze mediolańskim od około 1482 roku, pierwotnie zajmował się projektami inżynieryjnymi i dekoracjami dworskimi. Sam pomysł przedstawienia Wieczerzy Pańskiej zaczął kiełkować w jego głowie prawdopodobnie już podczas prac nad „Pokłonem trzech króli”. Kiedy nadszedł czas realizacji, mistrz podszedł do zadania w sposób całkowicie odbiegający od standardów epoki. Nie interesowało go jedynie statyczne przedstawienie sakramentu, a uchwycenie „ruchów duszy” – reakcji człowieka na prawdę, która zmienia wszystko. Geniusz przy pracy Sposób pracy Leonarda nad tym imponującym dz…

ostatnia-wieczerza-6082c41.jpg
width: 1778
height: 1200

Artystyczny dach nad ulicą przyciąga turystów. To jedno z najbardziej niezwykłych miejsc w Hiszpanii
type: item
date: 2026-04-12T10:15:29.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: andaluzja
subject: costa del sol
subject: hiszpania
subject: miasta
subject: sztuka
description: Letnie miesiące w Hiszpanii potrafią być wyjątkowo wymagające, zwłaszcza na południu kraju, gdzie temperatury regularnie przekraczają 30 stopni. W takich warunkach kluczowe staje się znalezienie cienia, który pozwala funkcjonować w przestrzeni miejskiej. Jedna z miejscowości na Costa del Sol postanowiła podejść do tego wyzwania w nieoczywisty sposób – zamiast plastikowych zadaszeń wybrała rozwiązanie oparte na sztuce i materiałach z recyklingu.
encoded: Współczesne rękodzieło coraz częściej wykracza poza funkcję dekoracyjną, stając się elementem realnych rozwiązań urbanistycznych. Artyści i rzemieślnicy na nowo odkrywają potencjał tradycyjnych technik, nadając im zupełnie nowe znaczenie. Doskonałym przykładem jest inicjatywa realizowana w hiszpańskim Alhaurín de la Torre, gdzie nauczycielka szydełkowania Eva Pacheco wraz ze swoimi uczniami stworzyła imponującą instalację z dziesiątek ręcznie wykonanych elementów. Kolorowy baldachim, rozciągnięty nad ulicami miasta, nie tylko przyciąga uwagę swoją formą, lecz także zapewnia cień, łącząc estetykę z funkcjonalnością. Szydełkowy baldachim w Alhaurín de la Torre. Jak powstała niezwykła instalacja? Historia jednej z najbardziej charakterystycznych instalacji w Alhaurín de la Torre rozpoczęła się w 2019 roku od niewielkiej inicjatywy mieszkańców. Jej początki sięgają centrum społecznego dla seniorów, gdzie grupa około 40 starszych kobiet regularnie uczestniczyła w warsztatach szydełkowania. To właśnie tam, pod okiem Evy Pacheco, zaczęto wykorzystywać resztki włóczki przynoszone z domów przez uczestników zajęć, nadając im nowe życie. Początkowo tworzone elementy miały charakter dekoracyjny, jednak z czasem projekt nabrał wyraźnie użytkowego wymiaru – jego celem stało się stworzenie zadaszenia chroniącego mieszkańców przed intensywnym słońcem. Instalację zawieszono nad ulicą Calle Málaga – główną arterią handlową miasta, gdzie latem skupia się życie mieszkańców i turystów. Projekt szybko zaczął się rozwijać i z początkowych kilkudziesięciu metrów przekształcił się w konstrukcję o powierzchni przekraczającej dziś 1200 metrów kwadratowych. Co istotne, baldachim nie jest jedynie efektowną dekoracją – dzięki niemu temperatura odczuwalna pod zadaszeniem spada nawet o około 5–6 stopni Celsjusza, co w warunkach południowej Hiszpanii znacząco poprawia komfort poruszania się po mieście. Jednocześnie instalacja zachwyca różnorodnością detali: spoglądając w górę, można dostrzec nie ty…

hiszp-1-7a93896.jpg
width: 5184
height: 3456

XV-wieczny obraz skrywał tajemnicę. Dostrzeżono na nim jedno z najstarszych kamiennych narzędzi świata
type: item
date: 2026-04-03T11:00:48.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: francja
subject: malarstwo
subject: prehistoria
subject: średniowiecze
subject: sztuka
subject: Wolny czas
description: Naukowcy odkryli na XV-wiecznym obrazie religijnym jedno z najstarszych narzędzi kamiennych świata. Pięściak, bo tak określają go archeolodzy, symbolizuje ukamienowanie – ale jak trafił na malowidło?
encoded: W tym artykule: Dyptyk z Melun Zagadkowy kamień Pięściak czy coś innego. Specjalistyczne analizy Technika wykonania pięściaka Pięściaki to obustronnie obrobione narzędzia kamienne o migdałowatym kształcie. Najstarsze mają nawet ponad 2 miliony lat. Narzędzia o podobnej formie wykonywane były przez większą część pradziejów, przez różnych przodków człowieka. Jak to możliwe, że taki przedmiot znalazł się na obrazie religijnym sprzed kilkuset lat? Dyptyk z Melun Dyptyk z Melun jest określany również jako Madonna z Dzieciątkiem wśród Aniołów lub Dyptyk Etienne'a Chevaliera. Wykonał go malarz francuski, Jean Fouquet w połowie XV wieku. Dzieło powstało na zlecenie skarbnika i sekretarza króla Karola VII, Stefana Chevaliera. Najpierw znajdowało się w kościele Dziewic w Melun we Francji nad grobem Agnès Sorel, metresy Karola VII. Obecnie lewy panel dzieła znajduje się w berlińskiej Galerii Malarstwa (niem. Gemäldegalerie) w Niemczech, a prawy w belgijskiej Antwerpii. Na lewym panelu widoczne są dwie postaci. Po lewej stronie klęczy donator – Chevalier, w czerwonej tunice. Tuż obok niego jest jego patron, św. Stefan. Święty w lewej ręce ma Biblię. Na niej znajduje się kamień symbolizujący jego ukamienowanie. Z tyłu głowy świętemu spływa krew z zadanej mu śmiertelnej rany. Zagadkowy kamień Kamień nie wygląda jednak jak typowy nieobrobiony otoczak. Dlatego zaintrygował naukowców. Zwrócił na niego uwagę prof. Steven Kangas, starszy wykładowca na Wydziale Historii Sztuki w Dartmouth w USA. Miał przeczucie, że to nie był zwykły kamień. – Znałem malarstwo Fouqueta od lat i zawsze myślałem, że kamienny obiekt wygląda jak prehistoryczne narzędzie. Miałem z tyłu głowy poczucie, by zająć się tą sprawą w przyszłości – powiedział Kangas. W 2021 roku Kangas wziął udział w seminarium w Dartmouth na temat stanowiska Isimila w Tanzanii, które słynie z pięściaków. Wykład wygłosił stypendysta Montgomery Charles Musiba, profesor antropologii na Uniwersytecie Colorado-Denver i ekspert ds. pochod…

obraz-17c053c.png
width: 2160
height: 1440

Złożyli artefakt z ułamków. Oto cyfrowa rekonstrukcja rzeźb odkrytych w Polsce
type: item
date: 2026-04-02T06:52:26.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: sztuka
description: Mięśnie, stawy i precyzyjnie oddane palce stóp – to nie opis greckiego posągu, a znalezisk z województwa kujawsko-pomorskiego. Archeolodzy połączyli siły z grafikami, by na bazie ułamków stworzyć cyfrową rekonstrukcję rzeźby. Zobacz, jak mogły wyglądać figurki, która mają ponad 2500 lat.
encoded: Archeolodzy z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu przez wiele lat prowadzili wykopaliska w Mirakowie-Grodnie w woj. kujawsko-pomorskim. To stanowisko archeologiczne położone jest na półwyspie wcinającym się w Jezioro Grodzieńskie. Znajdują się tam relikty po osiedlu obronnym powstałym między VIII a przełomem VII i VI wieku przed naszą erą. To tam dokonano ważnego i intrygującego odkrycia. Starannie wykonane kończyny Najbardziej zagadkowymi odkryciami z osady były dwa fragmenty figurki ceramicznej. Pierwszy fragment został odkryty w bramie grodu, w sąsiedztwie nieskremowanych szczątków ludzkich. Posiada wyraźnie wymodelowane mięśnie, a pod nimi można dostrzec zarysy kości ramieniowych wraz z połączeniami stawowymi. Powierzchnia kończyny jest pokryta wzorami, które badacze interpretują na trzy sposoby: jako szwy tkaniny, tatuaże (na co mogą wskazywać odnajdywane w tym regionie przybory toaletowe z igielnikami) lub ślady samookaleczenia. Drugi fragment znaleziono w obiekcie mieszkalnym na majdanie, czyli wewnętrznym dziedzińcu grodu. Fragment ten przedstawia bardzo realistycznie wykonaną płaską stopę. Posiada doskonale wymodelowane palce, co świadczy o wyjątkowej dbałości rzemieślnika o szczegóły. Czym były figurki? Oba znaleziska były od siebie oddalone o około 100 metrów. Zdaniem badaczy były to fragmenty tworzące różne figurki, ale ze względu na podobieństwa stylistyczne postanowiono na ich podstawie odtworzyć cyfrowo jeden zabytek. – Osobliwa jest dbałość o szczegóły anatomiczne, bo kojarzymy ją raczej z późniejszymi czasami, ze sztuką grecką – mówi badacz stanowiska archeologicznego prof. Jacek Gackowski z Instytutu Archeologii UMK, cytowany przez Portal Informacyjny UMK. Jaką funkcję pełniły figurki, których fragmenty znaleziono na Kujawach? – Na pewno było ich wiele. Ale motywy ich wykonania (…) pozostają nieznane. Nie możemy wykluczyć sytuacji znanej z różnych fragmentów pradziejów: najpierw starannego wykonania, a potem niszczenia z jakiegoś powodu – mów…

1500h-6d242d4.jpg
width: 1608
height: 1072

Najpiękniejszy dach w Paryżu? Zobacz, dlaczego ten dom towarowy zachwyca bardziej niż muzea
type: item
date: 2026-03-29T12:28:31.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: atrakcje turystyczne
subject: francja
subject: moda
subject: paryż
subject: sklepy
subject: sztuka
description: Galeria Lafayette wykracza poza swoją pierwotną funkcję. Nie jest wyłącznie domem towarowym, lecz przestrzenią o dużym znaczeniu architektonicznym i historycznym, w którym moda i zakupy stają się znaczącym doświadczeniem. Od ponad wieku współtworzy wizerunek francuskiej stolicy, przyciągając zarówno miłośników luksusu, jak i tych, którzy chcą zobaczyć Paryż z wyjątkowej perspektywy.
encoded: Spis treści: Od małej pasmanterii do symbolu luksusu Architektura i słynna kopuła Galerii Lafayette Taras widokowy Galerii Lafayette – Paryż z ósmego piętra domu towarowego Czym wyróżnia się Galeria Lafayette? Historia, jaką przeszła Galeria Lafayette, to opowieść o wizji, odwadze i wyczuciu zmieniających się gustów. Pod koniec XIX wieku dwóch kuzynów, Théophile Bader i Alphonse Kahn, otworzyło w Paryżu niewielką pasmanterię. Skromny sklep na rogu La Fayette i Chaussée-d’Antin miał zaledwie kilkadziesiąt metrów kwadratowych. Jednak ambicje właścicieli były znacznie większe niż jego powierzchnia. Od małej pasmanterii do symbolu luksusu W kolejnych latach przedsiębiorcy stopniowo wykupywali sąsiednie budynki przy bulwarze Haussmanna, tworząc coraz większą przestrzeń handlową. Od początku twórcy postawili na innowacyjność i sztukę w przestrzeni handlowej. Kluczowym momentem okazała się decyzja o połączeniu zakupionych kamienic w jedną, spójną architektonicznie całość. Już na początku XX wieku dom towarowy nie ograniczał się wyłącznie do sprzedaży. Stał się przestrzenią spektakularnych wydarzeń, które przyciągały uwagę całego Paryża, a niekiedy nawet całej Francji. Jednym z najbardziej symbolicznych momentów było lądowanie w 1919 roku na dachu budynku francuskiego pilota Jules’a Védrine’a. Wydarzenie to pokazywało ono ambicję łączenia handlu z widowiskiem, nowoczesnością i duchem epoki. W latach 60. młodzi projektanci zaczęli prezentować tu swoje kolekcje prêt-à-porter (odzież dostępną od ręki), co umocniło pozycję domu towarowego jako przestrzeni otwartej na nowe nazwiska i świeże idee. Dziś pod nazwą Galeria Lafayette kryje się także największa europejska sieć luksusowych domów towarowych pod względem liczby sklepów, a jej paryski flagowy budynek pozostaje symbolem elegancji i francuskiej sztuki życia. Architektura i słynna kopuła Galerii Lafayette To, co wyróżnia Galerię Lafayette na tle innych domów towarowych, to nie tylko oferta, lecz przede wszystkim architektura…

lafayette-29b15e7.jpg
width: 1797
height: 1200

Odkryto zagadkowe przedmioty z gliny. Lepili je dorośli i dzieci 15 tysięcy lat temu
type: item
date: 2026-03-24T14:00:04.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: izrael
subject: paleolit
subject: pradzieje
subject: sztuka
description: Zanim człowiek zasiał pierwsze ziarno, zaczął je... lepić z gliny. W osadach sprzed 15 tysięcy lat archeolodzy znaleźli koraliki przypominające dziki jęczmień i soczewicę. Na niektórych widać odciski palców dzieci. W jakim celu wykonano takie nietypowe przedmioty?
encoded: Zabytki zbadane w ramach tego przełomowego projektu pochodzą z pięciu stanowisk archeologicznych kultury natufijskiej w Izraelu: el-Wad Terrace, Nahal Oren, Hayonim Cave, Hayonim Terrace oraz Eynan-Mallaha. Łącznie badacze przeanalizowali 142 gliniane ozdoby, na które składają się koraliki oraz wisiorki wykonane około od około 15 000 do 11 500 lat temu. Dwie trzecie tej kolekcji odkryto w Eynan-Mallaha, co pozwoliło na szczegółowe badania przestrzenne i typologiczne. – Te obiekty pokazują, że głębokie zmiany społeczne i poznawcze dokonały się już wtedy. Korzenie neolitu sięgają głębiej, niż kiedyś sądziliśmy – powiedziała prof. Leore Grosman, współautorka artykułu na ten temat, który ukazał się na łamach „Science Advances”. Koniec epoki lodowcowej przynosi wiele zmian Zbieracko-łowieckie społeczności kultury natufijskiej, które zamieszkiwały region Lewantu w Azji Południowo-Zachodniej, jako jedne z pierwszych na świecie zakładały stałe osady. Przez lata sądzono, że glina stała się ważna dopiero wtedy, gdy ludzie nauczyli się uprawiać rolę i potrzebowali garnków do gotowania. Nowe badania pokazują jednak, że było zupełnie inaczej. Zanim powstała pierwsza miska czy garnek, glina służyła do zabawy i tworzenia symboli. Gliniany motyl i zagadka odcisków Najbardziej poruszającym elementem tych badań jest koralik w kształcie skrzydeł motyla znaleziony w Eynan-Mallaha. Przedmiot ten został pomalowany na czerwono ochrą i nosi wyraźne ślady palców dziecka, które miało około 10 lat. To nie był odosobniony przypadek. Międzynarodowy zespół badaczy pod kierunkiem dr. Laurenta Davina z Instytutu Archeologii na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie przeanalizował ponad 140 glinianych ozdób. – To odkrycie całkowicie zmienia nasze rozumienie relacji między gliną, symboliką i pojawieniem się osiadłego życia – podkreśla dr Laurent. Naukowcy odkryli łącznie aż 50 odcisków palców. Należały one do dzieci, nastolatków i dorosłych. To najstarszy i największy taki zbiór odcisków z okresu pa…

odcisk-c3ec4ee.jpg
width: 1575
height: 1050

Światowa gwiazda street artu tworzy mural w Warszawie. Praca nawiąże do polskiej tradycji
type: item
date: 2026-03-16T12:28:34.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: artyści
subject: murale
subject: sztuka
subject: warszawa
description: W Warszawie pojawi się nowa praca znanej na całym świecie twórczyni street artu. NeSpoon, która zasłynęła tworząc murale przedstawiające koronkarskie rzemiosło, tym razem wykorzysta motywy związane z tradycją z Koniakowa – jednego z najbardziej zasłużonych ośrodków tej formy sztuki. Zainteresowani będą mogli nie tylko podziwiać ostateczny efekt, ale również śledzić proces powstawania zjawiskowej pracy.
encoded: NeSpoon to pochodząca z Polski artystka, której prace można podziwiać na całym świecie. Nie zdobią one jednak muzealnych ekspozycji – żeby je dostrzec, należy nabrać zdecydowanie „szerszej” perspektywy. Artystka jest autorką setek prac rozłożonych po całym świecie – od Łodzi po Hongkong. Tym razem Polka bierze na warsztat przestrzeń warszawskiej Domoteki. Koronkowy znak rozpoznawczy Przestrzeń miejska, w której wielu artystów wyraża swoje idee, wartości i sprzeciwy, często staje się nieoczywistym elementem zwiedzania danego miejsca. Poprzez obserwowanie pozostawionych na ścianach budynków grafik możemy dostrzec aktualnie panujące nastroje społeczne. Graffiti oraz murale ukazują nam to, wobec czego mieszkańcy danego miasta się sprzeciwiają, a co popierają. W podobnym duchu swoje prace tworzy NeSpoon – autorka znana na całym świecie z umiłowania do koronkowych motywów. Artystka wykorzystuje ten rodzaj sztuki nie tylko do upiększania danej przestrzeni, ale również do przypominania o tej wyjątkowej formie tradycji. Artystka, której pseudonim jest nawiązaniem do cytatu ze słynnej serii filmowej „Matrix”, podkreśla globalny charakter koronek. W rozmowie z „Czwórką” w następujących słowach NeSpoon określa istotność tej formy sztuki: „Maluję koronki na całym świecie, ludzie opowiadają mi o swoich rodzimych tradycjach koronkarskich. Jeszcze nie spotkałam kraju, w którym koronek by nie było”. Koronka koniakowska na warszawskim Targówku Początek 2026 roku to dla NeSpoon czas pracy nad nowym muralem – tym razem umiejscowionym w warszawskiej Domotece. Praca ozdobi tamtejsze wnętrze, tworząc zarówno wyjątkową ozdobę, jak i symbol polskiej tradycji. Mural przedstawia bowiem słynną koronkę koniakowską – XIX-wieczną technikę wykształconą w województwie śląskim, która w 2017 roku została wpisana na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Ta forma sztuki wyróżnia się unikatowością każdej stworzonej koronki, która powstaje bez użycia szablonów. W ten sposób każda praca s…

FABRIC-KOLAZ-32-3-acc47c2.jpg
width: 2813
height: 1875

Rewolucja w zagłębiu francuskiej sztuki naskalnej. Pradziejowy żubr i maska „przemówiły”
type: item
date: 2026-03-10T10:22:18.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: francja
subject: malowidła naskalne
subject: paleolit
subject: pradzieje
subject: sztuka
description: Datowanie malowideł naskalnych z rejonu Dordogne, gdzie odkryto słynną jaskinię Lascaux, przez lata opierało się przede wszystkim na analizach stylistycznych. Teraz naukowcy sięgnęli po spektroskopię odbiciową i spektroskopię Ramana, by sprawdzić skład pradawnych barwników. Wynik okazał się przełomowy, bo w części malowideł wykryto obecność węgla. Ten składnik umożliwia osadzenie tych dzieł na osi czasu.
encoded: Region Dordogne w południowo zachodniej Francji to prawdziwe serce pradawnej sztuki jaskiniowej. Znajdują się tam tysiące malowideł naskalnych wykonanych tysiące lat temu. Poważny problem stanowi jednak precyzyjne określenie wieku tych pradziejowych arcydzieł. Naukowcy znaleźli na to sposób. W poszukiwaniu węgla Zespół badaczy pod kierunkiem prof. Iny Reiche z francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych (CNRS) opublikował właśnie na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „PNAS” ważny artykuł dotyczący wieku malowideł naskalnych z obszaru Dordogne. Przez długi czas panowało przekonanie, że tamtejsze malowidła wykonano wyłącznie z barwników mineralnych. Artyści mieli używać tlenków żelaza i manganu, które nadawały dziełom barwy czerwone, żółte i czarne. Problem polega na tym, że minerały nie zawierają węgla drzewnego. A ich wydatowanie możliwe byłoby tylko w przypadku takiej organicznej domieszki. Dlatego badacze zaczęli wnikliwie analizować malowidła w ich poszukiwaniu. Bardzo stare malowidła. Ale jak stare? W regionie Drodogne znajduje się m.in. słynna jaskinia Lascaux, znana z przepięknie wykonanych wizerunków zwierząt. Ale podobnych grot jest więcej, dlatego obszar ten znalazł się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Wiek malowideł z reguły był określany na około 18 000–16 000 lat na podstawie analiz stylistycznych i porównania do innych wytworów sztuki paleolitycznej. Francuscy badacze postanowili zweryfikować to datowanie. Nowe technologie przynoszą niespodziewane wyniki Wszystko zmieniło się, gdy naukowcy zastosował nowoczesne metody obrazowania. Użyli spektroskopii odbiciowej (RIS) oraz spektroskopii Ramana. Ku zaskoczeniu wszystkich, urządzenia wykryły obecność węgla w niektórych malowidłach. To była sensacja, ponieważ wcześniej sądzono, że w tym regionie nie używano węgla drzewnego jako składnika pradziejowej „farby”. Odkryty barwnik to prawdopodobnie pozostałości spalonego drewna, które idealnie nadaje się do badań radiowęglowych. Byk i maska prze…

FABRIC-KOLAZ-32-57e407c.jpg
width: 1575
height: 1050

Najstarszy most w Paryżu przejdzie spektakularną metamorfozę. Zamieni się w ogromną grotę
type: item
date: 2026-03-10T09:37:33.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: artyści
subject: francja
subject: grota
subject: mosty
subject: paryż
subject: sztuka
description: Już wkrótce najstarszy most w Paryżu zmieni się w niezwykłą, monumentalną grotę. Instalacja zatytułowana „La Caverne du Pont Neuf” przekształci historyczną przeprawę nad Sekwaną w artystyczną przestrzeń przypominającą skalną jaskinię. Projekt będzie jednocześnie hołdem dla słynnej instalacji stworzonej przez artystyczny duet Christo i Jeanne-Claude, którzy w 1985 roku „opakowali” ten most w złocisty materiał. Nowa realizacja ma zapewnić mieszkańcom i turystom wyjątkowe doświadczenie – co ważne, dostępne dla wszystkich bezpłatnie.
encoded: Paryż od dekad pozostaje jedną z najważniejszych europejskich stolic sztuki współczesnej, w której przestrzeń publiczna często staje się miejscem spektakularnych projektów artystycznych. W ostatnich latach świat obiegły zdjęcia monumentalnej instalacji na Łuku Triumfalnym, przygotowanej według koncepcji Christo i Jeanne-Claude. Teraz francuska stolica zapowiada kolejne wydarzenie tego typu. W czerwcu 2026 roku na moście Pont Neuf pojawi się immersyjna instalacja przygotowana przez znanego artystę JR, który planuje całkowicie odmienić wygląd tej historycznej przeprawy i stworzyć jedną z najbardziej niezwykłych atrakcji artystycznych nad Sekwaną. „La Caverne du Pont Neuf”. Monumentalna instalacja zmieni najstarszy most Paryża Projekt, który już wkrótce odmieni jeden z najbardziej rozpoznawalnych mostów w Paryżu, przygotowywany był przez wiele miesięcy. Prace nad nim rozpoczęły się w styczniu 2025 roku, kiedy artysta JR wraz ze swoim zespołem zaprezentował w hangarze na lotnisku Orly ogromny, 15-metrowy prototyp instalacji. Test pozwolił sprawdzić zarówno jej konstrukcję techniczną, jak i efekt wizualny. Finalna realizacja pojawi się na moście Pont Neuf od 6 do 28 czerwca 2026 roku, kiedy historyczna przeprawa nad Sekwaną zostanie przekształcona w monumentalną instalację zatytułowaną „La Caverne du Pont Neuf”. Przez trzy tygodnie most przestanie być jedynie elementem miejskiej infrastruktury i zamieni się w spektakularną przestrzeń artystyczną przypominającą skalną grotę. Konstrukcja o powierzchni 2400 m² powstanie z dziesiątek nadmuchiwanych segmentów wypełnionych powietrzem, które stworzą rzeźbiarską formę o fakturze przypominającej kamień. Zewnętrzną warstwę instalacji stanowić będzie specjalnie zadrukowana tkanina, nadająca całości efekt trompe-l’œil – iluzji skalnej struktury wyrastającej z mostu. Projektowi towarzyszyć będzie także ścieżka dźwiękowa przygotowana przez francuskiego muzyka Thomasa Bangaltera (członka legendarnego Daft Punk) oraz doświadczenia rozsz…

zdj-37-94761d9.jpg
width: 4864
height: 3240

Twierdzi, że znalazła zaginione dzieło Michała Anioła. Przez cały czas było w rzymskim kościele
type: item
date: 2026-03-06T11:20:33.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: renesans
subject: rzeźba
subject: sztuka
description: Wczesnym marcowym rankiem świat sztuki zatrząsł się w posadach. Włoszka Valentina Salerno, dotąd znana bardziej z powieści niż prac naukowych, stanęła przed kamerami i ogłosiła dumnie: „Znalazłam zaginione dzieło Michała Anioła”. Dziś cały świat zadaje sobie pytanie: czy to rzeczywiście praca samego mistrza renesansu?
encoded: Marmurowe popiersie Chrystusa w Bazylice św. Agnieszki za Murami w Rzymie do tej pory było anonimowe, niemal zapomniane. Chociaż już w XIX wieku podejrzewano, że mógł wykonać je Michał Anioł, to pogląd ten szybko zdementowano. Nowa dokumentacja odnaleziona przez włoską pisarkę sprawia jednak, że dyskusja wraca. Salerno twierdzi przy okazji, że znalazła trop „sekretnego pokoju” wielkiego artysty. Od powieściopisarki do tropicielki zaginionych dzieł sztuki Valentina Salerno nie dokonała odkrycia przez przypadek. Przez dekadę przeszukiwała testamenty, inwentarze kościelne, dokumenty notarialne oraz prywatną korespondencję uczniów i przyjaciół Michała Anioła – chciała napisać powieść o ostatnich latach jego życia. Analiza archiwów doprowadziła ją do serii dokumentów z XVI i XVII wieku, w których pojawia się wzmianka o marmurowym popiersiu Chrystusa, przekazanym przez artystę osobie szczególnie mu bliskiej – Tomasowi de’ Cavalieri. To właśnie ten trop okazał się decydujący. Popiersie Chrystusa – nowe dzieło Michała Anioła? Michał „Anioł” Buonarroti żył w latach 1475–1564 i stworzył jedne z najbardziej spektakularnych dzieł renesansu: imponujący posąg Dawida we Florencji, zjawiskową Pietę w Bazylice Świętego Piotra, sufit Kaplicy Sykstyńskiej czy fresk „Sąd Ostateczny”. Popiersie Chrystusa nie było do tej pory jednym z nich: włoskie Ministerstwo Kultury uznawało je za anonimowe dzieło pochodzące ze szkoły rzymskiej z XVI wieku. Salerno ustaliła, że rzeźba była przez lata przechowywana w prywatnych zbiorach, następnie – przez skomplikowany łańcuch dziedziczeń i przechodzenia z rąk do rąk – trafiła do kościoła. W aktach notarialnych z epoki odnalazła opisy dzieła odpowiadające wyglądowi popiersia, jakie dziś znajduje się w Bazylice św. Agnieszki. Najważniejszym argumentem okazała się seria powtarzających się zapisów inwentarzowych, w których podawano, że rzeźba pochodzi z „pracowni Buonarrottiego” lub była dziełem „Michała, zwanego Aniołem”. Sceptycy i studzący emocje ekspe…

FABRIC-KOLAZ-32-83-e2cbc8f.jpg
width: 2700
height: 1800

Twardy premier i wrażliwy artysta. Ten obraz pokazuje nieznane oblicze Churchilla
type: item
date: 2026-03-01T14:59:25.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: muzeum
subject: obrazy
subject: sztuka
subject: wielka brytania
description: Winston Churchill kojarzy się z wojenną determinacją i płomiennymi przemówieniami. Tymczasem w jego życiu ważne miejsce zajmowała także sztuka. Niebawem w jego dawnej posiadłości będzie można zobaczyć namalowany przez niego nietypowy obraz. Nigdy wcześniej nie był prezentowany w Wielkiej Brytanii. To wyjątkowa okazja, by poznać nieznane oblicze „brytyjskiego buldoga”.
encoded: Winston Churchill (1874–1965) był brytyjskim mężem stanu, mówcą i pisarzem, który jako premier (1940–1945, 1951–1955) zjednoczył naród brytyjski podczas II wojny światowej. Wkrótce po objęciu przez niego urzędu premiera w 1940 roku Niemcy rozpoczęli naloty bombowe nad Wielką Brytanią. Płomienne przemówienia Churchilla dawały nadzieję Brytyjczykom. Również dzięki jego działaniom w 1945 roku Wielka Brytania i jej sojusznicy wygrali wojnę z nazistami. Malarstwo jako duchowy ratunek Winston Churchill, kojarzony głównie z nieugiętą postawą w czasach wojny, skrywał w sobie drugą, niezwykle wrażliwą naturę. W obliczu nieustającej presji związanej z pełnionymi obowiązkami, malarstwo stało się dla niego kluczowym źródłem spokoju i koncentracji. Sam opisywał tę pasję jako praktykę, która „przyszła mu na ratunek”. Tworzenie przy sztaludze pozwalało mu zwolnić tempo, odzyskać jasność myślenia i zregenerować siły po stresach życia politycznego. W ciągu swojego życia stworzył ponad 500 dzieł, które były jego prywatnym antidotum na frustrację i napięcie. Sztuka nie była dla niego tylko hobby, lecz fundamentem psychicznej odporności. Tajemnica „Quiet Waters” Od 28 lutego do 1 listopada 2026 roku w dawnym domu Winstona Churchill w Chartwell w hrabstwie Kent będzie można zobaczyć ekspozycję „Churchill the Artist” („Churchill artysta”). Kluczowym elementem tej wystawy jest obraz „Quiet Waters”. Dzieło to nigdy wcześniej nie było prezentowane publicznie w Wielkiej Brytanii. Na wystawę zostało wypożyczone z kanadyjskiej fundacji Beaverbrook Canadian Foundation. Churchill podarował ten obraz swojemu bliskiemu przyjacielowi, Lordowi Beaverbrookowi, z okazji jego 80. urodzin w 1959 roku. Jest to nietypowy obraz z jego twórczości, bo z reguły Churchill stosował jaskrawe i odważne barwy. „Quiet Waters” namalował w stonowanych, przygaszonych kolorach, skupiając się na skomplikowanych odbiciach światła na tafli wody. Obraz stanowi namacalny dowód na to, jak malarstwo pomagało Churchillowi wyci…

obraz-6c0abb5.jpg
width: 1575
height: 1050

Tajemnica zapisana na kamieniu. Niezwykłe odkrycie w południowej Afryce
type: item
date: 2026-02-01T13:32:19.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: afryka
subject: archeologia
subject: malowidła naskalne
subject: sztuka
description: Nowe badania południowoafrykańskiej sztuki naskalnej ludu San pokazują, że nie były to tylko zwykłe obrazy, lecz zapis skomplikowanych rytuałów i życia społecznego.
encoded: San, zwani kiedyś także Buszmenami, to jeden z najstarszych ludów świata. Obecnie szacuje się, że żyje ich ok. 82 tys. osób i zamieszkują tereny Kalahari i regiony sąsiednie w Namibii, RPA, Angoli, Zimbabwe i Botswanie. Jeszcze 300–400 lat temu zamieszkiwali niemal całą Południową Afrykę, ale zostali wyparci przez Burów i ludy Bantu. Tradycyjnie byli łowcami-zbieraczami i żyli w niewielkich, egalitarnych społecznościach. Tajemnicze malowidła naskalne ludu San Posługują się językami z grupy khoisan, które wyróżnia charakterystyczne mlaskanie. Co ciekawe, jest to społeczność bardzo egalitarna z silną rolą kobiet. Wśród San mają wysoki status i są niezwykle szanowane. Często bywają przywódcami swoich rodzinnych grup. Władza Buszmenów jest dziedziczna, ale bardzo ograniczona. Ludzie San podejmują ważne decyzje na podstawie konsensusu, w którym kobiety mają równe prawa głosu. San jednak słyną przede wszystkim ze swojej niezwykle misternej sztuki naskalnej. Malowidła przedstawiają najczęściej zwierzęta i ludzi, a także polowania, tańce i rytuały szamańskie. W najnowszym badaniu, które zostało opublikowane na łamach czasopisma „Telestes”, dr Joshua Kumbani i dr Margarita Díaz-Andreu przeprowadzili nową analizę poszczególnych scen tanecznych przedstawionych w różnych malowidłach naskalnych. – Nasze badania wynikały z faktu, że chociaż sceny taneczne w Afryce Południowej zostały odnotowane w kilku publikacjach, nie zostały one systematycznie zbadane ani z perspektywy archeologii, ani ikonografii – wyjaśnia dr Kumbani. A te obrazy naskalne mogą być najlepszym źródłem wiedzy o tradycjach i rytuałach tej pradawnej kultury. Rytualne tańce i formy transu Jednym z najczęstszych motywów malowideł są różne formy tańca, przede wszystkim rytualnego czy inicjacyjnego obydwu płci. Do tej pory niewiele wiadomo było o tym, co dokładnie oznaczają poszczególne formy tej aktywności. – Chcieliśmy poszerzyć metodologię analizy scen tanecznych w południowoafrykańskiej sztuce naskalnej. Staraliś…

sztuka-san-37a97c0.jpg
width: 1280
height: 705

Tak rozpoczęła się dominacja Egipcjan 5000 lat temu. Archeolodzy odkryli propagandowy przekaz
type: item
date: 2026-01-29T10:07:24.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: przemoc
subject: starożytny egipt
subject: synaj
subject: sztuka
description: W sercu Półwyspu Synaj archeolodzy odnaleźli przerażające świadectwo narodzin egipskiej potęgi sprzed 5000 lat. Ryt naskalny z Wadi Khamila przedstawia triumfującego Egipcjanina oraz rdzennego mieszkańca pustyni ze strzałą w piersi. To jedno z najstarszych na świecie przedstawień militarnej dominacji opatrzone tekstem hieroglificznym.
encoded: Ten niezwykły ryt naskalny w Wadi Khamila odkrył na początku 2025 roku Mustafa Nour El-Din z Inspektoratu Służby Starożytności w Asuanie. Stało się to podczas prowadzonych przez niego badań archeologicznych w południowo-zachodniej części Półwyspu Synaj. Egipska dominacja wyryta na skale Na tym panelu naskalnym, znajdującym się na gładkiej powierzchni, widać złożoną scenę. W jego centralnej części jest duży, kroczący mężczyzna ubrany jedynie w przepaskę biodrową, bez nakrycia głowy. Przedstawiony jest w pozie zwycięzcy z podniesionymi rękami. Według interpretacji egiptologów postać ta może uosabiać boga Mina lub egipskiego władcę. Przed triumfującą postacią klęczy mniejsza osoba, symbolizująca rdzennego mieszkańca Synaju. Postać ta ma ręce związane na plecach, a w jej klatkę piersiową wbita jest strzała, co w sposób drastyczny obrazuje militarną dominację Egipcjan. Za postacią zwycięzcy widoczna jest łódź z masztem, ale bez żagla. W sztuce wczesnodynastycznej motyw łodzi był wskaźnikiem obecności i potęgi egipskiego władcy oraz zdolności do organizowania dalekich ekspedycji. Surowce magnesem dla Egipcjan Prof. Ludwig Morenz z Uniwersytetu w Bonn postanowił dokonać interpretacji tego rytu naskalnego. – Do tej pory Wadi Khamila była wspominana w badaniach jedynie w kontekście inskrypcji nabatejskich, które są młodsze o około 3000 lat – mówi prof. Morenz. Szybko udało mu się ustalić, że ta inskrypcja jest zdecydowanie bardziej wiekowa i ma około 5000 lat, co oznacza, że pochodzi z czasów powstania cywilizacji faraońskiej wzdłuż Nilu. I wykonali ją jej przedstawiciele. Ale co robili na Półwyspie Synaj? Mieszkańcy Synaju w tamtym czasie nie posiadali znajomości pisma i nie posiadali złożonej organizacji społecznej tak, jak Egipcjanie. Egipcjanie wkroczyli do tego regionu w poszukiwaniu zasobów naturalnych – takich jak miedź i turkus – i skolonizowali go. Takie surowce były potrzebne do wytwarzania narzędzi służących do pozyskiwania bloków skalnych, na przykład budowy mnie…

Serabit-Challege-Hintergrund-f10df67.jpg
width: 2800
height: 1574

Kulisy pradziejowej sztuki naskalnej. Wykonywali ją wpływowi mistrzowie
type: item
date: 2026-01-28T08:39:20.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: skandynawia
subject: sztuka
subject: szwecja
description: Ryty naskalne sprzed kilku tysięcy lat wykonane w Skandynawii to coś więcej niż sztuka. Archeolog ustalił, że tworzyli je wybrani mistrzowie należący do zamkniętych bractw. Miały one znaczący wpływ na społeczności zamieszkujące ten region. Co o nich wiemy?
encoded: Naukowcy od dawna badają skandynawskie ryty naskalne sprzed kilku tysięcy lat. Doszukują się w nich mitów i bogów. Jeden z archeologów postanowił jednak zmienić perspektywę i przyjrzeć się samym twórcom. Jego badanie odsłania świat wpływowych mistrzów, którzy kontrolowali nie tylko sztukę, ale i politykę dawnej Skandynawii. Przez ponad dwieście lat skandynawska sztuka naskalna z czasów epoki brązu (ok. 1700–500 r. p.n.e.) była w centrum debat o religii i wojnie. Badacze analizowali wyryte w skałach statki, ludzi i zwierzęta. Zapomnieli jednak o ich autorach. Tę lukę postanowił wypełnić Julián Moyano Di Carlo z Uniwersytetu w Göteborgu. Przy okazji warto wspomnieć, że w pieczęci tej uczelni widać pradziejowy motyw sztuki naskalnej. Di Carlo obronił właśnie doktorat na temat twórców takich dzieł. Analiza dzięki skanerom 3D W badaniu wykorzystano nowoczesną technologię. Archeolog użył dokumentacji 3D o wysokiej rozdzielczości paneli naskalnych z Aspeberget. Wyniki tych analiz zestawił z danymi archiwalnymi z całego regionu Bohuslän, aby lepiej zrozumieć działalność dawnych twórców sztuki naskalnej. Di Carlo zastosował zaawansowane metody statystyczne, by znaleźć wzorce w sztuce. Wyniki pokazały, że lokalizacja rytów nie była przypadkowa. Wybierano skały o konkretnych właściwościach geologicznych, często blisko wody. Kim byli twórcy sztuki naskalnej? Zdaniem archeologa skandynawska sztuka naskalna była wykonywana i zarazem kontrolowana przez mistrzów, którzy mieli działać w ramach specjalnych bractw rytualnych. Wiedza na temat ich fachu nie była dostępna dla każdego. Istniał surowy system czeladniczy. Uczniowie szkolili się pod okiem ekspertów, co ograniczało ich indywidualną kreatywność. Dlatego ta sztuka była tak konserwatywna i niezmienna przez wieki. Według Di Carlo mistrzowie byli strażnikami tradycji przodków. Dlatego bractwa, które tworzyli, nie były tylko grupami rzemieślników, ale tworzyły „sieci polityczne” na skalę całej Skandynawii. Dzięki roli pośredników m…

rock-art-8301451.png
width: 1575
height: 1050

Rysunki i wyznania miłosne na ścianach. Sensacyjne odkrycie w Pompejach
type: item
date: 2026-01-23T06:51:41.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: pompeje
subject: sztuka
subject: włochy
description: Dzięki technologii obrazowania 3D i fotografii obliczeniowej naukowcy odkryli nieznane wcześniej malowidła i inskrypcje zapisane na ścianach jednego z korytarzy w Pompejach. Rysunki przedstawiają m.in. walki gladiatorów.
encoded: Pompeje do dziś pozostają jedną z największych skarbnic wiedzy o starożytnym Cesarstwie Rzymskim. Choć erupcja Wezuwiusza była straszliwą tragedią, która spotkała miasto i jego mieszkańców, to wulkaniczny pył sprawił, że miejsce to stało się istną kapsułą czasu. Zatrzymane w chwili zagłady ulice, domy i przedmioty codziennego użytku opowiadają historię miasta, które zniknęło w jednej chwili. A badacze do dziś dokonują tam kolejnych odkryć rzucających światło na życie w starożytności. Nowe odkrycie w Pompejach Zespół francusko-kanadyjskich naukowców postanowił jeszcze raz zbadać wąski korytarz łączący dwa teatry w Pompejach. Była to przestrzeń na co dzień często uczęszczana przez ludzi. Po raz pierwszy odkopano ją w 1794 roku, a kolejne 200 lat badań ujawniło wiele malowideł i inskrypcji. Większość z nich była jednak na tyle zniszczona, że dawniej trudno było dostrzec dokładnie, co te starożytne dzieła – często wykonane przez przypadkowych przechodniów, niczym współczesne graffiti – przedstawiają. W ostatnich badaniach naukowcy postanowili wykorzystać metody obrazowania trójwymiarowego, fotografii obliczeniowej i technologię RTI, aby przeanalizować dokładniej ściany owego korytarza. W ten właśnie sposób naukowcy odkryli niewidoczne wcześniej malunki przedstawiające walki gladiatorów, a także bardzo osobiste wyznania miłosne. – Dwie kampanie terenowe w 2022 i 2025 roku wzbogaciły dotychczas znaną bazę starożytnych graffiti o 79 wcześniej niepublikowanych inskrypcji. Nasz projekt ma na celu przywrócenie tym dziełom ich kontekstu przestrzennego, ujawniając poprzez nie interakcje i wielorakie formy relacji towarzyskich zapisanych w przestrzeni publicznej – podkreślają we wstępie swojej pracy, która ukazała się na stronie internetowej Parku Archeologicznego w Pompejach. Korytarz pełen wyznań Korytarz w pompejskim teatrze ma ok. 27 metrów długości. Już wcześniej badacze odkryli tu graffiti przedstawiające m.in. rzymskie imiona, rysunki zwierząt i statków, a nawet obelgi. –…

Corridoio-Teatri-1200x801-01122d9.jpg
width: 1200
height: 801

Archeolodzy odkryli najstarsze malowidło naskalne na świecie. Tajemnicza dłoń sprzed 70 000 lat
type: item
date: 2026-01-22T07:00:45.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: australia
subject: homo sapiens
subject: sztuka
subject: wyspy indonezji
description: Malowidło naskalne, które przedstawia ludzką dłoń, powstało tysiące lat przed przedstawieniami zwierząt z jaskini w Lascaux. To najstarsze takie dzieło sztuki na świecie ma około 68 tysięcy lat. Archeolodzy ustalili, że zostało wykonane przez Homo sapiens. Dlaczego to odkrycie może być przełomowe?
encoded: W naszym kręgu kulturowym najbardziej znane malowidła naskalne pochodzą z zachodniej Europy. Szczególnie popularne są te z jaskini Lascaux czy Chauveta. Jednak w porównaniu do sztuki naskalnej odkrytej właśnie w Indonezji, są one zdecydowanie późniejsze – bo aż o kilkadziesiąt tysięcy lat. Nowe odkrycie opublikowano na łamach „Nature”. Pierwszym autorem artykułu jest Adhi Agus Oktaviana z australijskiego Griffith University oraz indonezyjskiej Narodowej Agencji Badań i Innowacji. Dłoń jak pazur dzikiego zwierzęcia Indonezyjskie malowidło, odkryte w jaskini Liang Metanduno w południowo-wschodniej części wyspy Sulawesi, jest niemal niewidoczne gołym okiem. Obok malowidła dłoni widoczne są zdecydowanie bardziej wyraźne malowidła z późniejszych okresów, w tym takie ukazujące być może kurę. Nie jest zatem tak spektakularne, jak sztuka naskalna z jaskini Lascaux z wieloma przedstawieniami dzikich zwierząt. Co dostrzegli naukowcy? W ich ocenie jest to negatyw dłoni człowieka. Wykonano go techniką szablonu, przykładając dłoń bezpośrednio do powierzchni wapiennej ściany. Wokół tak ułożonej dłoni rozpylano czerwony pigment, co po jej zabraniu utworzyło jasny zarys dłoni na kolorowym tle. Archeolodzy sugerują, że pigment wypluwano na dłoń. Po stworzeniu podstawowego obrysu, artysta celowo zwęził kontury palców, sprawiając, że dłoń zaczęła przypominać drapieżny pazur. Efekt ten mógł zostać osiągnięty albo poprzez precyzyjne domalowanie pigmentu, albo przez specyficzne przesuwanie dłoni w trakcie procesu rozpylania farby. „Zaawansowana metoda” – Ta sztuka może symbolizować ideę ścisłego związku między ludźmi a zwierzętami, co wydaje się być widoczne już w bardzo wczesnej sztuce malarskiej z Sulawesi, z co najmniej jednym przykładem sceny przedstawiającej postacie, które interpretujemy jako przedstawienia istot częściowo ludzkich, częściowo zwierzęcych – powiedział prof. Adam Brumm z Griffith University, jeden z autorów publikacji. Zastosowanie tak zaawansowanych i złożonych meto…

dlon-d159542.png
width: 1800
height: 1200

Czy to DNA mistrza renesansu Leonarda da Vinci? Oto co odkryto na listach i rysunkach
type: item
date: 2026-01-07T09:57:41.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: genetyka
subject: leonardo da vinci
subject: renesans
subject: sztuka
subject: włochy
description: DNA Leonarda da Vinci może wciąż istnieć – i to nie tylko w jego grobie, lecz na... papierze. Naukowcy znaleźli genetyczny ślad na jednym z przypuszczalnych rysunków mistrza oraz w listach rodzinnych z XV wieku. Co geny mówią o wybitnym mistrzu renesansu?
encoded: Od lat międzynarodowy zespół działający w ramach Leonardo da Vinci DNA Project (LDVP) próbuje pozyskać materiał genetyczny jednego z najsłynniejszych artystów wszech czasów – Leonarda da Vinci. Celem takiego działania jest potwierdzenie autorstwa spornych dzieł, a nawet zrozumienie biologicznych podstaw geniuszu renesansowego mistrza. Badacze opublikowali właśnie swoje najnowsze ustalenia na platformie bioRxiv w formie preprintu, czyli wstępnej wersji artykułu naukowego, zanim przeszła pełny proces recenzji. Skąd czerpać DNA mistrza? Najprostszym sposobem pobrania materiału genetycznego Leonarda byłoby sięgnięcie do jego grobu. To wydaj się oczywiste. Jednak jego domniemane miejsce pochówku w Amboise we Francji zostało naruszone na początku XIX wieku. A to znacznie utrudnia, a nawet uniemożliwia pozyskanie wiarygodnych próbek jego DNA z kości, jeśli w ogóle jakiekolwiek przetrwały. Poza tym urzędnicy odpowiedzialni za grobowiec poinformowali zespół LDVP, że ewentualny dostęp do grobowca będzie im udzielony dopiero po wcześniejszym wyizolowaniu przypuszczalnego DNA Leonarda z innych źródeł. Dlatego badacze postawili na próby pozyskania DNA mistrza z przedmiotów, z którymi miał do czynienia za życia. DNA z obrazu i listu Leonardo da Vinci nie pozostawił po sobie potomków. Dlatego naukowcy postanowili spróbować swoich sił w pozyskaniu śladów genetycznych mistrza z kilku obiektów. Były to: rysunek „Holy Child” („Święte Dziecię”). ). Jest to szkic czerwoną kredą na papierze, datowany na około 1472–1476 r., którego autorstwo jest przedmiotem sporu. Mógł go wykonać Leonardo lub jego uczeń. DNA pobrano z powierzchni rysunku (zarówno z przodu, jak i z tyłu) za pomocą minimalnie inwazyjnej metody podobnej do tej używanej w testach na COVID-19; listy napisane w XV wieku przez Frosino di ser Giovanni da Vinci, krewnego dziadka Leonarda. Jeden z listów zawierał dużą ilość ludzkiego DNA osadzonego w woskowej pieczęci. Listy zbadano metodą wymazu na sucho. Ich analiza miała na cel…

leonardo-8c7d56f.png
width: 1575
height: 1050