National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-04-03T11:00:05.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: XV-wieczny obraz skrywał tajemnicę. Dostrzeżono na nim jedno z najstarszych kamiennych narzędzi świata
items: Złożyli artefakt z ułamków. Oto cyfrowa rekonstrukcja rzeźb odkrytych w Polsce
items: Najpiękniejszy dach w Paryżu? Zobacz, dlaczego ten dom towarowy zachwyca bardziej niż muzea
items: Odkryto zagadkowe przedmioty z gliny. Lepili je dorośli i dzieci 15 tysięcy lat temu
items: Światowa gwiazda street artu tworzy mural w Warszawie. Praca nawiąże do polskiej tradycji
items: Rewolucja w zagłębiu francuskiej sztuki naskalnej. Pradziejowy żubr i maska „przemówiły”
items: Najstarszy most w Paryżu przejdzie spektakularną metamorfozę. Zamieni się w ogromną grotę
items: Twierdzi, że znalazła zaginione dzieło Michała Anioła. Przez cały czas było w rzymskim kościele
items: Twardy premier i wrażliwy artysta. Ten obraz pokazuje nieznane oblicze Churchilla
items: Tajemnica zapisana na kamieniu. Niezwykłe odkrycie w południowej Afryce
items: Tak rozpoczęła się dominacja Egipcjan 5000 lat temu. Archeolodzy odkryli propagandowy przekaz
items: Kulisy pradziejowej sztuki naskalnej. Wykonywali ją wpływowi mistrzowie
items: Rysunki i wyznania miłosne na ścianach. Sensacyjne odkrycie w Pompejach
items: Archeolodzy odkryli najstarsze malowidło naskalne na świecie. Tajemnicza dłoń sprzed 70 000 lat
items: Czy to DNA mistrza renesansu Leonarda da Vinci? Oto co odkryto na listach i rysunkach
items: Jak dawni malarze manipulują naszym wzrokiem? Naukowcy odkryli triki mistrzów
items: East Side Gallery w Berlinie – jedna z najlepszych bezpłatnych atrakcji Berlina kończy 35 lat
items: Kim była ta kształtna postać? Zaskakujące wyobrażenie kobiety sprzed tysięcy lat
items: Kraina zamków, ikon i drewnianych świątyń. To jeden z najpiękniejszych regionów Polski
items: W Afryce żyje jeden z najpiękniejszych owadów świata. Jego pancerz przypomina dzieła Pabla Picassa
items: Co łączy najsławniejszego samuraja z Leonardem da Vinci? Dziś jest inspiracją dla popkultury i twórców gier
items: Miniaturowy las olbrzymiego bonsai. Goshin to żywe dzieło sztuki
items: Ostatni mistrzowie katany w Japonii. Ginąca sztuka wykuwania samurajskich mieczy
items: Zwierzęta zaklęte w kamieniu. Odkrycie archeologów na Półwyspie Arabskim
items: Odkryto nieznaną barwę epoki lodowcowej. „Głęboka wiedza na temat pigmentów”

XV-wieczny obraz skrywał tajemnicę. Dostrzeżono na nim jedno z najstarszych kamiennych narzędzi świata
type: item
date: 2026-04-03T11:00:48.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: francja
subject: malarstwo
subject: prehistoria
subject: średniowiecze
subject: sztuka
subject: Wolny czas
description: Naukowcy odkryli na XV-wiecznym obrazie religijnym jedno z najstarszych narzędzi kamiennych świata. Pięściak, bo tak określają go archeolodzy, symbolizuje ukamienowanie – ale jak trafił na malowidło?
encoded: W tym artykule: Dyptyk z Melun Zagadkowy kamień Pięściak czy coś innego. Specjalistyczne analizy Technika wykonania pięściaka Pięściaki to obustronnie obrobione narzędzia kamienne o migdałowatym kształcie. Najstarsze mają nawet ponad 2 miliony lat. Narzędzia o podobnej formie wykonywane były przez większą część pradziejów, przez różnych przodków człowieka. Jak to możliwe, że taki przedmiot znalazł się na obrazie religijnym sprzed kilkuset lat? Dyptyk z Melun Dyptyk z Melun jest określany również jako Madonna z Dzieciątkiem wśród Aniołów lub Dyptyk Etienne'a Chevaliera. Wykonał go malarz francuski, Jean Fouquet w połowie XV wieku. Dzieło powstało na zlecenie skarbnika i sekretarza króla Karola VII, Stefana Chevaliera. Najpierw znajdowało się w kościele Dziewic w Melun we Francji nad grobem Agnès Sorel, metresy Karola VII. Obecnie lewy panel dzieła znajduje się w berlińskiej Galerii Malarstwa (niem. Gemäldegalerie) w Niemczech, a prawy w belgijskiej Antwerpii. Na lewym panelu widoczne są dwie postaci. Po lewej stronie klęczy donator – Chevalier, w czerwonej tunice. Tuż obok niego jest jego patron, św. Stefan. Święty w prawej ręce ma Biblię. Na niej znajduje się kamień symbolizujący jego ukamienowanie. Z tyłu głowy świętemu spływa krew z zadanej mu śmiertelnej rany. Zagadkowy kamień Kamień nie wygląda jednak jak typowy nieobrobiony otoczak. Dlatego zaintrygował naukowców. Zwrócił na niego uwagę prof. Steven Kangas, starszy wykładowca na Wydziale Historii Sztuki w Dartmouth w USA. Miał przeczucie, że to nie był zwykły kamień. – Znałem malarstwo Fouqueta od lat i zawsze myślałem, że kamienny obiekt wygląda jak prehistoryczne narzędzie. Miałem z tyłu głowy poczucie, by zająć się tą sprawą w przyszłości – powiedział Kangas. W 2021 roku Kangas wziął udział w seminarium w Dartmouth na temat stanowiska Isimila w Tanzanii, które słynie z pięściaków. Wykład wygłosił stypendysta Montgomery Charles Musiba, profesor antropologii na Uniwersytecie Colorado-Denver i ekspert ds. pocho…

obraz-17c053c.png
width: 2160
height: 1440

Złożyli artefakt z ułamków. Oto cyfrowa rekonstrukcja rzeźb odkrytych w Polsce
type: item
date: 2026-04-02T06:52:26.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: sztuka
description: Mięśnie, stawy i precyzyjnie oddane palce stóp – to nie opis greckiego posągu, a znalezisk z województwa kujawsko-pomorskiego. Archeolodzy połączyli siły z grafikami, by na bazie ułamków stworzyć cyfrową rekonstrukcję rzeźby. Zobacz, jak mogły wyglądać figurki, która mają ponad 2500 lat.
encoded: Archeolodzy z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu przez wiele lat prowadzili wykopaliska w Mirakowie-Grodnie w woj. kujawsko-pomorskim. To stanowisko archeologiczne położone jest na półwyspie wcinającym się w Jezioro Grodzieńskie. Znajdują się tam relikty po osiedlu obronnym powstałym między VIII a przełomem VII i VI wieku przed naszą erą. To tam dokonano ważnego i intrygującego odkrycia. Starannie wykonane kończyny Najbardziej zagadkowymi odkryciami z osady były dwa fragmenty figurki ceramicznej. Pierwszy fragment został odkryty w bramie grodu, w sąsiedztwie nieskremowanych szczątków ludzkich. Posiada wyraźnie wymodelowane mięśnie, a pod nimi można dostrzec zarysy kości ramieniowych wraz z połączeniami stawowymi. Powierzchnia kończyny jest pokryta wzorami, które badacze interpretują na trzy sposoby: jako szwy tkaniny, tatuaże (na co mogą wskazywać odnajdywane w tym regionie przybory toaletowe z igielnikami) lub ślady samookaleczenia. Drugi fragment znaleziono w obiekcie mieszkalnym na majdanie, czyli wewnętrznym dziedzińcu grodu. Fragment ten przedstawia bardzo realistycznie wykonaną płaską stopę. Posiada doskonale wymodelowane palce, co świadczy o wyjątkowej dbałości rzemieślnika o szczegóły. Czym były figurki? Oba znaleziska były od siebie oddalone o około 100 metrów. Zdaniem badaczy były to fragmenty tworzące różne figurki, ale ze względu na podobieństwa stylistyczne postanowiono na ich podstawie odtworzyć cyfrowo jeden zabytek. – Osobliwa jest dbałość o szczegóły anatomiczne, bo kojarzymy ją raczej z późniejszymi czasami, ze sztuką grecką – mówi badacz stanowiska archeologicznego prof. Jacek Gackowski z Instytutu Archeologii UMK, cytowany przez Portal Informacyjny UMK. Jaką funkcję pełniły figurki, których fragmenty znaleziono na Kujawach? – Na pewno było ich wiele. Ale motywy ich wykonania (…) pozostają nieznane. Nie możemy wykluczyć sytuacji znanej z różnych fragmentów pradziejów: najpierw starannego wykonania, a potem niszczenia z jakiegoś powodu – mów…

1500h-6d242d4.jpg
width: 1608
height: 1072

Najpiękniejszy dach w Paryżu? Zobacz, dlaczego ten dom towarowy zachwyca bardziej niż muzea
type: item
date: 2026-03-29T12:28:31.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: atrakcje turystyczne
subject: francja
subject: moda
subject: paryż
subject: sklepy
subject: sztuka
description: Galeria Lafayette wykracza poza swoją pierwotną funkcję. Nie jest wyłącznie domem towarowym, lecz przestrzenią o dużym znaczeniu architektonicznym i historycznym, w którym moda i zakupy stają się znaczącym doświadczeniem. Od ponad wieku współtworzy wizerunek francuskiej stolicy, przyciągając zarówno miłośników luksusu, jak i tych, którzy chcą zobaczyć Paryż z wyjątkowej perspektywy.
encoded: Spis treści: Od małej pasmanterii do symbolu luksusu Architektura i słynna kopuła Galerii Lafayette Taras widokowy Galerii Lafayette – Paryż z ósmego piętra domu towarowego Czym wyróżnia się Galeria Lafayette? Historia, jaką przeszła Galeria Lafayette, to opowieść o wizji, odwadze i wyczuciu zmieniających się gustów. Pod koniec XIX wieku dwóch kuzynów, Théophile Bader i Alphonse Kahn, otworzyło w Paryżu niewielką pasmanterię. Skromny sklep na rogu La Fayette i Chaussée-d’Antin miał zaledwie kilkadziesiąt metrów kwadratowych. Jednak ambicje właścicieli były znacznie większe niż jego powierzchnia. Od małej pasmanterii do symbolu luksusu W kolejnych latach przedsiębiorcy stopniowo wykupywali sąsiednie budynki przy bulwarze Haussmanna, tworząc coraz większą przestrzeń handlową. Od początku twórcy postawili na innowacyjność i sztukę w przestrzeni handlowej. Kluczowym momentem okazała się decyzja o połączeniu zakupionych kamienic w jedną, spójną architektonicznie całość. Już na początku XX wieku dom towarowy nie ograniczał się wyłącznie do sprzedaży. Stał się przestrzenią spektakularnych wydarzeń, które przyciągały uwagę całego Paryża, a niekiedy nawet całej Francji. Jednym z najbardziej symbolicznych momentów było lądowanie w 1919 roku na dachu budynku francuskiego pilota Jules’a Védrine’a. Wydarzenie to pokazywało ono ambicję łączenia handlu z widowiskiem, nowoczesnością i duchem epoki. W latach 60. młodzi projektanci zaczęli prezentować tu swoje kolekcje prêt-à-porter (odzież dostępną od ręki), co umocniło pozycję domu towarowego jako przestrzeni otwartej na nowe nazwiska i świeże idee. Dziś pod nazwą Galeria Lafayette kryje się także największa europejska sieć luksusowych domów towarowych pod względem liczby sklepów, a jej paryski flagowy budynek pozostaje symbolem elegancji i francuskiej sztuki życia. Architektura i słynna kopuła Galerii Lafayette To, co wyróżnia Galerię Lafayette na tle innych domów towarowych, to nie tylko oferta, lecz przede wszystkim architektura…

lafayette-29b15e7.jpg
width: 1797
height: 1200

Odkryto zagadkowe przedmioty z gliny. Lepili je dorośli i dzieci 15 tysięcy lat temu
type: item
date: 2026-03-24T14:00:04.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: izrael
subject: paleolit
subject: pradzieje
subject: sztuka
description: Zanim człowiek zasiał pierwsze ziarno, zaczął je... lepić z gliny. W osadach sprzed 15 tysięcy lat archeolodzy znaleźli koraliki przypominające dziki jęczmień i soczewicę. Na niektórych widać odciski palców dzieci. W jakim celu wykonano takie nietypowe przedmioty?
encoded: Zabytki zbadane w ramach tego przełomowego projektu pochodzą z pięciu stanowisk archeologicznych kultury natufijskiej w Izraelu: el-Wad Terrace, Nahal Oren, Hayonim Cave, Hayonim Terrace oraz Eynan-Mallaha. Łącznie badacze przeanalizowali 142 gliniane ozdoby, na które składają się koraliki oraz wisiorki wykonane około od około 15 000 do 11 500 lat temu. Dwie trzecie tej kolekcji odkryto w Eynan-Mallaha, co pozwoliło na szczegółowe badania przestrzenne i typologiczne. – Te obiekty pokazują, że głębokie zmiany społeczne i poznawcze dokonały się już wtedy. Korzenie neolitu sięgają głębiej, niż kiedyś sądziliśmy – powiedziała prof. Leore Grosman, współautorka artykułu na ten temat, który ukazał się na łamach „Science Advances”. Koniec epoki lodowcowej przynosi wiele zmian Zbieracko-łowieckie społeczności kultury natufijskiej, które zamieszkiwały region Lewantu w Azji Południowo-Zachodniej, jako jedne z pierwszych na świecie zakładały stałe osady. Przez lata sądzono, że glina stała się ważna dopiero wtedy, gdy ludzie nauczyli się uprawiać rolę i potrzebowali garnków do gotowania. Nowe badania pokazują jednak, że było zupełnie inaczej. Zanim powstała pierwsza miska czy garnek, glina służyła do zabawy i tworzenia symboli. Gliniany motyl i zagadka odcisków Najbardziej poruszającym elementem tych badań jest koralik w kształcie skrzydeł motyla znaleziony w Eynan-Mallaha. Przedmiot ten został pomalowany na czerwono ochrą i nosi wyraźne ślady palców dziecka, które miało około 10 lat. To nie był odosobniony przypadek. Międzynarodowy zespół badaczy pod kierunkiem dr. Laurenta Davina z Instytutu Archeologii na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie przeanalizował ponad 140 glinianych ozdób. – To odkrycie całkowicie zmienia nasze rozumienie relacji między gliną, symboliką i pojawieniem się osiadłego życia – podkreśla dr Laurent. Naukowcy odkryli łącznie aż 50 odcisków palców. Należały one do dzieci, nastolatków i dorosłych. To najstarszy i największy taki zbiór odcisków z okresu pa…

odcisk-c3ec4ee.jpg
width: 1575
height: 1050

Światowa gwiazda street artu tworzy mural w Warszawie. Praca nawiąże do polskiej tradycji
type: item
date: 2026-03-16T12:28:34.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: artyści
subject: murale
subject: sztuka
subject: warszawa
description: W Warszawie pojawi się nowa praca znanej na całym świecie twórczyni street artu. NeSpoon, która zasłynęła tworząc murale przedstawiające koronkarskie rzemiosło, tym razem wykorzysta motywy związane z tradycją z Koniakowa – jednego z najbardziej zasłużonych ośrodków tej formy sztuki. Zainteresowani będą mogli nie tylko podziwiać ostateczny efekt, ale również śledzić proces powstawania zjawiskowej pracy.
encoded: NeSpoon to pochodząca z Polski artystka, której prace można podziwiać na całym świecie. Nie zdobią one jednak muzealnych ekspozycji – żeby je dostrzec, należy nabrać zdecydowanie „szerszej” perspektywy. Artystka jest autorką setek prac rozłożonych po całym świecie – od Łodzi po Hongkong. Tym razem Polka bierze na warsztat przestrzeń warszawskiej Domoteki. Koronkowy znak rozpoznawczy Przestrzeń miejska, w której wielu artystów wyraża swoje idee, wartości i sprzeciwy, często staje się nieoczywistym elementem zwiedzania danego miejsca. Poprzez obserwowanie pozostawionych na ścianach budynków grafik możemy dostrzec aktualnie panujące nastroje społeczne. Graffiti oraz murale ukazują nam to, wobec czego mieszkańcy danego miasta się sprzeciwiają, a co popierają. W podobnym duchu swoje prace tworzy NeSpoon – autorka znana na całym świecie z umiłowania do koronkowych motywów. Artystka wykorzystuje ten rodzaj sztuki nie tylko do upiększania danej przestrzeni, ale również do przypominania o tej wyjątkowej formie tradycji. Artystka, której pseudonim jest nawiązaniem do cytatu ze słynnej serii filmowej „Matrix”, podkreśla globalny charakter koronek. W rozmowie z „Czwórką” w następujących słowach NeSpoon określa istotność tej formy sztuki: „Maluję koronki na całym świecie, ludzie opowiadają mi o swoich rodzimych tradycjach koronkarskich. Jeszcze nie spotkałam kraju, w którym koronek by nie było”. Koronka koniakowska na warszawskim Targówku Początek 2026 roku to dla NeSpoon czas pracy nad nowym muralem – tym razem umiejscowionym w warszawskiej Domotece. Praca ozdobi tamtejsze wnętrze, tworząc zarówno wyjątkową ozdobę, jak i symbol polskiej tradycji. Mural przedstawia bowiem słynną koronkę koniakowską – XIX-wieczną technikę wykształconą w województwie śląskim, która w 2017 roku została wpisana na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Ta forma sztuki wyróżnia się unikatowością każdej stworzonej koronki, która powstaje bez użycia szablonów. W ten sposób każda praca s…

FABRIC-KOLAZ-32-3-acc47c2.jpg
width: 2813
height: 1875

Rewolucja w zagłębiu francuskiej sztuki naskalnej. Pradziejowy żubr i maska „przemówiły”
type: item
date: 2026-03-10T10:22:18.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: francja
subject: malowidła naskalne
subject: paleolit
subject: pradzieje
subject: sztuka
description: Datowanie malowideł naskalnych z rejonu Dordogne, gdzie odkryto słynną jaskinię Lascaux, przez lata opierało się przede wszystkim na analizach stylistycznych. Teraz naukowcy sięgnęli po spektroskopię odbiciową i spektroskopię Ramana, by sprawdzić skład pradawnych barwników. Wynik okazał się przełomowy, bo w części malowideł wykryto obecność węgla. Ten składnik umożliwia osadzenie tych dzieł na osi czasu.
encoded: Region Dordogne w południowo zachodniej Francji to prawdziwe serce pradawnej sztuki jaskiniowej. Znajdują się tam tysiące malowideł naskalnych wykonanych tysiące lat temu. Poważny problem stanowi jednak precyzyjne określenie wieku tych pradziejowych arcydzieł. Naukowcy znaleźli na to sposób. W poszukiwaniu węgla Zespół badaczy pod kierunkiem prof. Iny Reiche z francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych (CNRS) opublikował właśnie na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „PNAS” ważny artykuł dotyczący wieku malowideł naskalnych z obszaru Dordogne. Przez długi czas panowało przekonanie, że tamtejsze malowidła wykonano wyłącznie z barwników mineralnych. Artyści mieli używać tlenków żelaza i manganu, które nadawały dziełom barwy czerwone, żółte i czarne. Problem polega na tym, że minerały nie zawierają węgla drzewnego. A ich wydatowanie możliwe byłoby tylko w przypadku takiej organicznej domieszki. Dlatego badacze zaczęli wnikliwie analizować malowidła w ich poszukiwaniu. Bardzo stare malowidła. Ale jak stare? W regionie Drodogne znajduje się m.in. słynna jaskinia Lascaux, znana z przepięknie wykonanych wizerunków zwierząt. Ale podobnych grot jest więcej, dlatego obszar ten znalazł się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Wiek malowideł z reguły był określany na około 18 000–16 000 lat na podstawie analiz stylistycznych i porównania do innych wytworów sztuki paleolitycznej. Francuscy badacze postanowili zweryfikować to datowanie. Nowe technologie przynoszą niespodziewane wyniki Wszystko zmieniło się, gdy naukowcy zastosował nowoczesne metody obrazowania. Użyli spektroskopii odbiciowej (RIS) oraz spektroskopii Ramana. Ku zaskoczeniu wszystkich, urządzenia wykryły obecność węgla w niektórych malowidłach. To była sensacja, ponieważ wcześniej sądzono, że w tym regionie nie używano węgla drzewnego jako składnika pradziejowej „farby”. Odkryty barwnik to prawdopodobnie pozostałości spalonego drewna, które idealnie nadaje się do badań radiowęglowych. Byk i maska prze…

FABRIC-KOLAZ-32-57e407c.jpg
width: 1575
height: 1050

Najstarszy most w Paryżu przejdzie spektakularną metamorfozę. Zamieni się w ogromną grotę
type: item
date: 2026-03-10T09:37:33.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: artyści
subject: francja
subject: grota
subject: mosty
subject: paryż
subject: sztuka
description: Już wkrótce najstarszy most w Paryżu zmieni się w niezwykłą, monumentalną grotę. Instalacja zatytułowana „La Caverne du Pont Neuf” przekształci historyczną przeprawę nad Sekwaną w artystyczną przestrzeń przypominającą skalną jaskinię. Projekt będzie jednocześnie hołdem dla słynnej instalacji stworzonej przez artystyczny duet Christo i Jeanne-Claude, którzy w 1985 roku „opakowali” ten most w złocisty materiał. Nowa realizacja ma zapewnić mieszkańcom i turystom wyjątkowe doświadczenie – co ważne, dostępne dla wszystkich bezpłatnie.
encoded: Paryż od dekad pozostaje jedną z najważniejszych europejskich stolic sztuki współczesnej, w której przestrzeń publiczna często staje się miejscem spektakularnych projektów artystycznych. W ostatnich latach świat obiegły zdjęcia monumentalnej instalacji na Łuku Triumfalnym, przygotowanej według koncepcji Christo i Jeanne-Claude. Teraz francuska stolica zapowiada kolejne wydarzenie tego typu. W czerwcu 2026 roku na moście Pont Neuf pojawi się immersyjna instalacja przygotowana przez znanego artystę JR, który planuje całkowicie odmienić wygląd tej historycznej przeprawy i stworzyć jedną z najbardziej niezwykłych atrakcji artystycznych nad Sekwaną. „La Caverne du Pont Neuf”. Monumentalna instalacja zmieni najstarszy most Paryża Projekt, który już wkrótce odmieni jeden z najbardziej rozpoznawalnych mostów w Paryżu, przygotowywany był przez wiele miesięcy. Prace nad nim rozpoczęły się w styczniu 2025 roku, kiedy artysta JR wraz ze swoim zespołem zaprezentował w hangarze na lotnisku Orly ogromny, 15-metrowy prototyp instalacji. Test pozwolił sprawdzić zarówno jej konstrukcję techniczną, jak i efekt wizualny. Finalna realizacja pojawi się na moście Pont Neuf od 6 do 28 czerwca 2026 roku, kiedy historyczna przeprawa nad Sekwaną zostanie przekształcona w monumentalną instalację zatytułowaną „La Caverne du Pont Neuf”. Przez trzy tygodnie most przestanie być jedynie elementem miejskiej infrastruktury i zamieni się w spektakularną przestrzeń artystyczną przypominającą skalną grotę. Konstrukcja o powierzchni 2400 m² powstanie z dziesiątek nadmuchiwanych segmentów wypełnionych powietrzem, które stworzą rzeźbiarską formę o fakturze przypominającej kamień. Zewnętrzną warstwę instalacji stanowić będzie specjalnie zadrukowana tkanina, nadająca całości efekt trompe-l’œil – iluzji skalnej struktury wyrastającej z mostu. Projektowi towarzyszyć będzie także ścieżka dźwiękowa przygotowana przez francuskiego muzyka Thomasa Bangaltera (członka legendarnego Daft Punk) oraz doświadczenia rozsz…

zdj-37-94761d9.jpg
width: 4864
height: 3240

Twierdzi, że znalazła zaginione dzieło Michała Anioła. Przez cały czas było w rzymskim kościele
type: item
date: 2026-03-06T11:20:33.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: renesans
subject: rzeźba
subject: sztuka
description: Wczesnym marcowym rankiem świat sztuki zatrząsł się w posadach. Włoszka Valentina Salerno, dotąd znana bardziej z powieści niż prac naukowych, stanęła przed kamerami i ogłosiła dumnie: „Znalazłam zaginione dzieło Michała Anioła”. Dziś cały świat zadaje sobie pytanie: czy to rzeczywiście praca samego mistrza renesansu?
encoded: Marmurowe popiersie Chrystusa w Bazylice św. Agnieszki za Murami w Rzymie do tej pory było anonimowe, niemal zapomniane. Chociaż już w XIX wieku podejrzewano, że mógł wykonać je Michał Anioł, to pogląd ten szybko zdementowano. Nowa dokumentacja odnaleziona przez włoską pisarkę sprawia jednak, że dyskusja wraca. Salerno twierdzi przy okazji, że znalazła trop „sekretnego pokoju” wielkiego artysty. Od powieściopisarki do tropicielki zaginionych dzieł sztuki Valentina Salerno nie dokonała odkrycia przez przypadek. Przez dekadę przeszukiwała testamenty, inwentarze kościelne, dokumenty notarialne oraz prywatną korespondencję uczniów i przyjaciół Michała Anioła – chciała napisać powieść o ostatnich latach jego życia. Analiza archiwów doprowadziła ją do serii dokumentów z XVI i XVII wieku, w których pojawia się wzmianka o marmurowym popiersiu Chrystusa, przekazanym przez artystę osobie szczególnie mu bliskiej – Tomasowi de’ Cavalieri. To właśnie ten trop okazał się decydujący. Popiersie Chrystusa – nowe dzieło Michała Anioła? Michał „Anioł” Buonarroti żył w latach 1475–1564 i stworzył jedne z najbardziej spektakularnych dzieł renesansu: imponujący posąg Dawida we Florencji, zjawiskową Pietę w Bazylice Świętego Piotra, sufit Kaplicy Sykstyńskiej czy fresk „Sąd Ostateczny”. Popiersie Chrystusa nie było do tej pory jednym z nich: włoskie Ministerstwo Kultury uznawało je za anonimowe dzieło pochodzące ze szkoły rzymskiej z XVI wieku. Salerno ustaliła, że rzeźba była przez lata przechowywana w prywatnych zbiorach, następnie – przez skomplikowany łańcuch dziedziczeń i przechodzenia z rąk do rąk – trafiła do kościoła. W aktach notarialnych z epoki odnalazła opisy dzieła odpowiadające wyglądowi popiersia, jakie dziś znajduje się w Bazylice św. Agnieszki. Najważniejszym argumentem okazała się seria powtarzających się zapisów inwentarzowych, w których podawano, że rzeźba pochodzi z „pracowni Buonarrottiego” lub była dziełem „Michała, zwanego Aniołem”. Sceptycy i studzący emocje ekspe…

FABRIC-KOLAZ-32-83-e2cbc8f.jpg
width: 2700
height: 1800

Twardy premier i wrażliwy artysta. Ten obraz pokazuje nieznane oblicze Churchilla
type: item
date: 2026-03-01T14:59:25.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: II wojna światowa
subject: muzeum
subject: obrazy
subject: sztuka
subject: wielka brytania
description: Winston Churchill kojarzy się z wojenną determinacją i płomiennymi przemówieniami. Tymczasem w jego życiu ważne miejsce zajmowała także sztuka. Niebawem w jego dawnej posiadłości będzie można zobaczyć namalowany przez niego nietypowy obraz. Nigdy wcześniej nie był prezentowany w Wielkiej Brytanii. To wyjątkowa okazja, by poznać nieznane oblicze „brytyjskiego buldoga”.
encoded: Winston Churchill (1874–1965) był brytyjskim mężem stanu, mówcą i pisarzem, który jako premier (1940–1945, 1951–1955) zjednoczył naród brytyjski podczas II wojny światowej. Wkrótce po objęciu przez niego urzędu premiera w 1940 roku Niemcy rozpoczęli naloty bombowe nad Wielką Brytanią. Płomienne przemówienia Churchilla dawały nadzieję Brytyjczykom. Również dzięki jego działaniom w 1945 roku Wielka Brytania i jej sojusznicy wygrali wojnę z nazistami. Malarstwo jako duchowy ratunek Winston Churchill, kojarzony głównie z nieugiętą postawą w czasach wojny, skrywał w sobie drugą, niezwykle wrażliwą naturę. W obliczu nieustającej presji związanej z pełnionymi obowiązkami, malarstwo stało się dla niego kluczowym źródłem spokoju i koncentracji. Sam opisywał tę pasję jako praktykę, która „przyszła mu na ratunek”. Tworzenie przy sztaludze pozwalało mu zwolnić tempo, odzyskać jasność myślenia i zregenerować siły po stresach życia politycznego. W ciągu swojego życia stworzył ponad 500 dzieł, które były jego prywatnym antidotum na frustrację i napięcie. Sztuka nie była dla niego tylko hobby, lecz fundamentem psychicznej odporności. Tajemnica „Quiet Waters” Od 28 lutego do 1 listopada 2026 roku w dawnym domu Winstona Churchill w Chartwell w hrabstwie Kent będzie można zobaczyć ekspozycję „Churchill the Artist” („Churchill artysta”). Kluczowym elementem tej wystawy jest obraz „Quiet Waters”. Dzieło to nigdy wcześniej nie było prezentowane publicznie w Wielkiej Brytanii. Na wystawę zostało wypożyczone z kanadyjskiej fundacji Beaverbrook Canadian Foundation. Churchill podarował ten obraz swojemu bliskiemu przyjacielowi, Lordowi Beaverbrookowi, z okazji jego 80. urodzin w 1959 roku. Jest to nietypowy obraz z jego twórczości, bo z reguły Churchill stosował jaskrawe i odważne barwy. „Quiet Waters” namalował w stonowanych, przygaszonych kolorach, skupiając się na skomplikowanych odbiciach światła na tafli wody. Obraz stanowi namacalny dowód na to, jak malarstwo pomagało Churchillowi wyci…

obraz-6c0abb5.jpg
width: 1575
height: 1050

Tajemnica zapisana na kamieniu. Niezwykłe odkrycie w południowej Afryce
type: item
date: 2026-02-01T13:32:19.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: afryka
subject: archeologia
subject: malowidła naskalne
subject: sztuka
description: Nowe badania południowoafrykańskiej sztuki naskalnej ludu San pokazują, że nie były to tylko zwykłe obrazy, lecz zapis skomplikowanych rytuałów i życia społecznego.
encoded: San, zwani kiedyś także Buszmenami, to jeden z najstarszych ludów świata. Obecnie szacuje się, że żyje ich ok. 82 tys. osób i zamieszkują tereny Kalahari i regiony sąsiednie w Namibii, RPA, Angoli, Zimbabwe i Botswanie. Jeszcze 300–400 lat temu zamieszkiwali niemal całą Południową Afrykę, ale zostali wyparci przez Burów i ludy Bantu. Tradycyjnie byli łowcami-zbieraczami i żyli w niewielkich, egalitarnych społecznościach. Tajemnicze malowidła naskalne ludu San Posługują się językami z grupy khoisan, które wyróżnia charakterystyczne mlaskanie. Co ciekawe, jest to społeczność bardzo egalitarna z silną rolą kobiet. Wśród San mają wysoki status i są niezwykle szanowane. Często bywają przywódcami swoich rodzinnych grup. Władza Buszmenów jest dziedziczna, ale bardzo ograniczona. Ludzie San podejmują ważne decyzje na podstawie konsensusu, w którym kobiety mają równe prawa głosu. San jednak słyną przede wszystkim ze swojej niezwykle misternej sztuki naskalnej. Malowidła przedstawiają najczęściej zwierzęta i ludzi, a także polowania, tańce i rytuały szamańskie. W najnowszym badaniu, które zostało opublikowane na łamach czasopisma „Telestes”, dr Joshua Kumbani i dr Margarita Díaz-Andreu przeprowadzili nową analizę poszczególnych scen tanecznych przedstawionych w różnych malowidłach naskalnych. – Nasze badania wynikały z faktu, że chociaż sceny taneczne w Afryce Południowej zostały odnotowane w kilku publikacjach, nie zostały one systematycznie zbadane ani z perspektywy archeologii, ani ikonografii – wyjaśnia dr Kumbani. A te obrazy naskalne mogą być najlepszym źródłem wiedzy o tradycjach i rytuałach tej pradawnej kultury. Rytualne tańce i formy transu Jednym z najczęstszych motywów malowideł są różne formy tańca, przede wszystkim rytualnego czy inicjacyjnego obydwu płci. Do tej pory niewiele wiadomo było o tym, co dokładnie oznaczają poszczególne formy tej aktywności. – Chcieliśmy poszerzyć metodologię analizy scen tanecznych w południowoafrykańskiej sztuce naskalnej. Staraliś…

sztuka-san-37a97c0.jpg
width: 1280
height: 705

Tak rozpoczęła się dominacja Egipcjan 5000 lat temu. Archeolodzy odkryli propagandowy przekaz
type: item
date: 2026-01-29T10:07:24.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: przemoc
subject: starożytny egipt
subject: synaj
subject: sztuka
description: W sercu Półwyspu Synaj archeolodzy odnaleźli przerażające świadectwo narodzin egipskiej potęgi sprzed 5000 lat. Ryt naskalny z Wadi Khamila przedstawia triumfującego Egipcjanina oraz rdzennego mieszkańca pustyni ze strzałą w piersi. To jedno z najstarszych na świecie przedstawień militarnej dominacji opatrzone tekstem hieroglificznym.
encoded: Ten niezwykły ryt naskalny w Wadi Khamila odkrył na początku 2025 roku Mustafa Nour El-Din z Inspektoratu Służby Starożytności w Asuanie. Stało się to podczas prowadzonych przez niego badań archeologicznych w południowo-zachodniej części Półwyspu Synaj. Egipska dominacja wyryta na skale Na tym panelu naskalnym, znajdującym się na gładkiej powierzchni, widać złożoną scenę. W jego centralnej części jest duży, kroczący mężczyzna ubrany jedynie w przepaskę biodrową, bez nakrycia głowy. Przedstawiony jest w pozie zwycięzcy z podniesionymi rękami. Według interpretacji egiptologów postać ta może uosabiać boga Mina lub egipskiego władcę. Przed triumfującą postacią klęczy mniejsza osoba, symbolizująca rdzennego mieszkańca Synaju. Postać ta ma ręce związane na plecach, a w jej klatkę piersiową wbita jest strzała, co w sposób drastyczny obrazuje militarną dominację Egipcjan. Za postacią zwycięzcy widoczna jest łódź z masztem, ale bez żagla. W sztuce wczesnodynastycznej motyw łodzi był wskaźnikiem obecności i potęgi egipskiego władcy oraz zdolności do organizowania dalekich ekspedycji. Surowce magnesem dla Egipcjan Prof. Ludwig Morenz z Uniwersytetu w Bonn postanowił dokonać interpretacji tego rytu naskalnego. – Do tej pory Wadi Khamila była wspominana w badaniach jedynie w kontekście inskrypcji nabatejskich, które są młodsze o około 3000 lat – mówi prof. Morenz. Szybko udało mu się ustalić, że ta inskrypcja jest zdecydowanie bardziej wiekowa i ma około 5000 lat, co oznacza, że pochodzi z czasów powstania cywilizacji faraońskiej wzdłuż Nilu. I wykonali ją jej przedstawiciele. Ale co robili na Półwyspie Synaj? Mieszkańcy Synaju w tamtym czasie nie posiadali znajomości pisma i nie posiadali złożonej organizacji społecznej tak, jak Egipcjanie. Egipcjanie wkroczyli do tego regionu w poszukiwaniu zasobów naturalnych – takich jak miedź i turkus – i skolonizowali go. Takie surowce były potrzebne do wytwarzania narzędzi służących do pozyskiwania bloków skalnych, na przykład budowy mnie…

Serabit-Challege-Hintergrund-f10df67.jpg
width: 2800
height: 1574

Kulisy pradziejowej sztuki naskalnej. Wykonywali ją wpływowi mistrzowie
type: item
date: 2026-01-28T08:39:20.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: skandynawia
subject: sztuka
subject: szwecja
description: Ryty naskalne sprzed kilku tysięcy lat wykonane w Skandynawii to coś więcej niż sztuka. Archeolog ustalił, że tworzyli je wybrani mistrzowie należący do zamkniętych bractw. Miały one znaczący wpływ na społeczności zamieszkujące ten region. Co o nich wiemy?
encoded: Naukowcy od dawna badają skandynawskie ryty naskalne sprzed kilku tysięcy lat. Doszukują się w nich mitów i bogów. Jeden z archeologów postanowił jednak zmienić perspektywę i przyjrzeć się samym twórcom. Jego badanie odsłania świat wpływowych mistrzów, którzy kontrolowali nie tylko sztukę, ale i politykę dawnej Skandynawii. Przez ponad dwieście lat skandynawska sztuka naskalna z czasów epoki brązu (ok. 1700–500 r. p.n.e.) była w centrum debat o religii i wojnie. Badacze analizowali wyryte w skałach statki, ludzi i zwierzęta. Zapomnieli jednak o ich autorach. Tę lukę postanowił wypełnić Julián Moyano Di Carlo z Uniwersytetu w Göteborgu. Przy okazji warto wspomnieć, że w pieczęci tej uczelni widać pradziejowy motyw sztuki naskalnej. Di Carlo obronił właśnie doktorat na temat twórców takich dzieł. Analiza dzięki skanerom 3D W badaniu wykorzystano nowoczesną technologię. Archeolog użył dokumentacji 3D o wysokiej rozdzielczości paneli naskalnych z Aspeberget. Wyniki tych analiz zestawił z danymi archiwalnymi z całego regionu Bohuslän, aby lepiej zrozumieć działalność dawnych twórców sztuki naskalnej. Di Carlo zastosował zaawansowane metody statystyczne, by znaleźć wzorce w sztuce. Wyniki pokazały, że lokalizacja rytów nie była przypadkowa. Wybierano skały o konkretnych właściwościach geologicznych, często blisko wody. Kim byli twórcy sztuki naskalnej? Zdaniem archeologa skandynawska sztuka naskalna była wykonywana i zarazem kontrolowana przez mistrzów, którzy mieli działać w ramach specjalnych bractw rytualnych. Wiedza na temat ich fachu nie była dostępna dla każdego. Istniał surowy system czeladniczy. Uczniowie szkolili się pod okiem ekspertów, co ograniczało ich indywidualną kreatywność. Dlatego ta sztuka była tak konserwatywna i niezmienna przez wieki. Według Di Carlo mistrzowie byli strażnikami tradycji przodków. Dlatego bractwa, które tworzyli, nie były tylko grupami rzemieślników, ale tworzyły „sieci polityczne” na skalę całej Skandynawii. Dzięki roli pośredników m…

rock-art-8301451.png
width: 1575
height: 1050

Rysunki i wyznania miłosne na ścianach. Sensacyjne odkrycie w Pompejach
type: item
date: 2026-01-23T06:51:41.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: pompeje
subject: sztuka
subject: włochy
description: Dzięki technologii obrazowania 3D i fotografii obliczeniowej naukowcy odkryli nieznane wcześniej malowidła i inskrypcje zapisane na ścianach jednego z korytarzy w Pompejach. Rysunki przedstawiają m.in. walki gladiatorów.
encoded: Pompeje do dziś pozostają jedną z największych skarbnic wiedzy o starożytnym Cesarstwie Rzymskim. Choć erupcja Wezuwiusza była straszliwą tragedią, która spotkała miasto i jego mieszkańców, to wulkaniczny pył sprawił, że miejsce to stało się istną kapsułą czasu. Zatrzymane w chwili zagłady ulice, domy i przedmioty codziennego użytku opowiadają historię miasta, które zniknęło w jednej chwili. A badacze do dziś dokonują tam kolejnych odkryć rzucających światło na życie w starożytności. Nowe odkrycie w Pompejach Zespół francusko-kanadyjskich naukowców postanowił jeszcze raz zbadać wąski korytarz łączący dwa teatry w Pompejach. Była to przestrzeń na co dzień często uczęszczana przez ludzi. Po raz pierwszy odkopano ją w 1794 roku, a kolejne 200 lat badań ujawniło wiele malowideł i inskrypcji. Większość z nich była jednak na tyle zniszczona, że dawniej trudno było dostrzec dokładnie, co te starożytne dzieła – często wykonane przez przypadkowych przechodniów, niczym współczesne graffiti – przedstawiają. W ostatnich badaniach naukowcy postanowili wykorzystać metody obrazowania trójwymiarowego, fotografii obliczeniowej i technologię RTI, aby przeanalizować dokładniej ściany owego korytarza. W ten właśnie sposób naukowcy odkryli niewidoczne wcześniej malunki przedstawiające walki gladiatorów, a także bardzo osobiste wyznania miłosne. – Dwie kampanie terenowe w 2022 i 2025 roku wzbogaciły dotychczas znaną bazę starożytnych graffiti o 79 wcześniej niepublikowanych inskrypcji. Nasz projekt ma na celu przywrócenie tym dziełom ich kontekstu przestrzennego, ujawniając poprzez nie interakcje i wielorakie formy relacji towarzyskich zapisanych w przestrzeni publicznej – podkreślają we wstępie swojej pracy, która ukazała się na stronie internetowej Parku Archeologicznego w Pompejach. Korytarz pełen wyznań Korytarz w pompejskim teatrze ma ok. 27 metrów długości. Już wcześniej badacze odkryli tu graffiti przedstawiające m.in. rzymskie imiona, rysunki zwierząt i statków, a nawet obelgi. –…

Corridoio-Teatri-1200x801-01122d9.jpg
width: 1200
height: 801

Archeolodzy odkryli najstarsze malowidło naskalne na świecie. Tajemnicza dłoń sprzed 70 000 lat
type: item
date: 2026-01-22T07:00:45.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: australia
subject: homo sapiens
subject: sztuka
subject: wyspy indonezji
description: Malowidło naskalne, które przedstawia ludzką dłoń, powstało tysiące lat przed przedstawieniami zwierząt z jaskini w Lascaux. To najstarsze takie dzieło sztuki na świecie ma około 68 tysięcy lat. Archeolodzy ustalili, że zostało wykonane przez Homo sapiens. Dlaczego to odkrycie może być przełomowe?
encoded: W naszym kręgu kulturowym najbardziej znane malowidła naskalne pochodzą z zachodniej Europy. Szczególnie popularne są te z jaskini Lascaux czy Chauveta. Jednak w porównaniu do sztuki naskalnej odkrytej właśnie w Indonezji, są one zdecydowanie późniejsze – bo aż o kilkadziesiąt tysięcy lat. Nowe odkrycie opublikowano na łamach „Nature”. Pierwszym autorem artykułu jest Adhi Agus Oktaviana z australijskiego Griffith University oraz indonezyjskiej Narodowej Agencji Badań i Innowacji. Dłoń jak pazur dzikiego zwierzęcia Indonezyjskie malowidło, odkryte w jaskini Liang Metanduno w południowo-wschodniej części wyspy Sulawesi, jest niemal niewidoczne gołym okiem. Obok malowidła dłoni widoczne są zdecydowanie bardziej wyraźne malowidła z późniejszych okresów, w tym takie ukazujące być może kurę. Nie jest zatem tak spektakularne, jak sztuka naskalna z jaskini Lascaux z wieloma przedstawieniami dzikich zwierząt. Co dostrzegli naukowcy? W ich ocenie jest to negatyw dłoni człowieka. Wykonano go techniką szablonu, przykładając dłoń bezpośrednio do powierzchni wapiennej ściany. Wokół tak ułożonej dłoni rozpylano czerwony pigment, co po jej zabraniu utworzyło jasny zarys dłoni na kolorowym tle. Archeolodzy sugerują, że pigment wypluwano na dłoń. Po stworzeniu podstawowego obrysu, artysta celowo zwęził kontury palców, sprawiając, że dłoń zaczęła przypominać drapieżny pazur. Efekt ten mógł zostać osiągnięty albo poprzez precyzyjne domalowanie pigmentu, albo przez specyficzne przesuwanie dłoni w trakcie procesu rozpylania farby. „Zaawansowana metoda” – Ta sztuka może symbolizować ideę ścisłego związku między ludźmi a zwierzętami, co wydaje się być widoczne już w bardzo wczesnej sztuce malarskiej z Sulawesi, z co najmniej jednym przykładem sceny przedstawiającej postacie, które interpretujemy jako przedstawienia istot częściowo ludzkich, częściowo zwierzęcych – powiedział prof. Adam Brumm z Griffith University, jeden z autorów publikacji. Zastosowanie tak zaawansowanych i złożonych meto…

dlon-d159542.png
width: 1800
height: 1200

Czy to DNA mistrza renesansu Leonarda da Vinci? Oto co odkryto na listach i rysunkach
type: item
date: 2026-01-07T09:57:41.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: genetyka
subject: leonardo da vinci
subject: renesans
subject: sztuka
subject: włochy
description: DNA Leonarda da Vinci może wciąż istnieć – i to nie tylko w jego grobie, lecz na... papierze. Naukowcy znaleźli genetyczny ślad na jednym z przypuszczalnych rysunków mistrza oraz w listach rodzinnych z XV wieku. Co geny mówią o wybitnym mistrzu renesansu?
encoded: Od lat międzynarodowy zespół działający w ramach Leonardo da Vinci DNA Project (LDVP) próbuje pozyskać materiał genetyczny jednego z najsłynniejszych artystów wszech czasów – Leonarda da Vinci. Celem takiego działania jest potwierdzenie autorstwa spornych dzieł, a nawet zrozumienie biologicznych podstaw geniuszu renesansowego mistrza. Badacze opublikowali właśnie swoje najnowsze ustalenia na platformie bioRxiv w formie preprintu, czyli wstępnej wersji artykułu naukowego, zanim przeszła pełny proces recenzji. Skąd czerpać DNA mistrza? Najprostszym sposobem pobrania materiału genetycznego Leonarda byłoby sięgnięcie do jego grobu. To wydaj się oczywiste. Jednak jego domniemane miejsce pochówku w Amboise we Francji zostało naruszone na początku XIX wieku. A to znacznie utrudnia, a nawet uniemożliwia pozyskanie wiarygodnych próbek jego DNA z kości, jeśli w ogóle jakiekolwiek przetrwały. Poza tym urzędnicy odpowiedzialni za grobowiec poinformowali zespół LDVP, że ewentualny dostęp do grobowca będzie im udzielony dopiero po wcześniejszym wyizolowaniu przypuszczalnego DNA Leonarda z innych źródeł. Dlatego badacze postawili na próby pozyskania DNA mistrza z przedmiotów, z którymi miał do czynienia za życia. DNA z obrazu i listu Leonardo da Vinci nie pozostawił po sobie potomków. Dlatego naukowcy postanowili spróbować swoich sił w pozyskaniu śladów genetycznych mistrza z kilku obiektów. Były to: rysunek „Holy Child” („Święte Dziecię”). ). Jest to szkic czerwoną kredą na papierze, datowany na około 1472–1476 r., którego autorstwo jest przedmiotem sporu. Mógł go wykonać Leonardo lub jego uczeń. DNA pobrano z powierzchni rysunku (zarówno z przodu, jak i z tyłu) za pomocą minimalnie inwazyjnej metody podobnej do tej używanej w testach na COVID-19; listy napisane w XV wieku przez Frosino di ser Giovanni da Vinci, krewnego dziadka Leonarda. Jeden z listów zawierał dużą ilość ludzkiego DNA osadzonego w woskowej pieczęci. Listy zbadano metodą wymazu na sucho. Ich analiza miała na cel…

leonardo-8c7d56f.png
width: 1575
height: 1050

Jak dawni malarze manipulują naszym wzrokiem? Naukowcy odkryli triki mistrzów
type: item
date: 2025-12-23T10:48:10.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: malarstwo
subject: nauka
subject: sztuka
description: Malarze tacy jak Rembrandt czy Rombouts byli genialnymi manipulatorami. Od stuleci używali gestów, by prowadzić naszą uwagę po zawiłych ścieżkach ich obrazów. Najnowsze badania naukowe dowodzą, że robili to znacznie sprytniej, niż sądzili historycy sztuki.
encoded: Do tych analiz zastosowano okulografię, czyli eye-tracking. Ta metoda badawcza umożliwia śledzenie ruchów oczu i wnioskowanie na tej podstawie o pracy uwagi wzrokowej. Naukowcy z Uniwersytetu Wiedeńskiego postanowili sprawdzić, jak patrzymy na dzieła takich mistrzów jak Caravaggio, Rembrandt czy Rafael. Przez stulecia historycy sztuki uważali, że palec wskazujący działa niczym drogowskaz przy autostradzie. Miał nas prowadzić prosto do celu, czyli do najważniejszego elementu opowieści. Ale czy na pewno? Wpatrzeni w dzieła dawnych mistrzów Historyczka sztuki dr Temenuzhka Dimova w swoim eksperymencie wykorzystała technologię eye-trackingu, która śledzi ruch gałek ocznych. Wybrała 16 obrazów z XVI i XVII wieku, na których postacie wyciągają dłonie. Następnie przygotowała ich cyfrowe kopie, z których usunęła wszystkie palce wskazujące. Dwie grupy ludzi oglądały te różne wersje, a komputer precyzyjnie zapisywał, gdzie wędrował ich wzrok. Po raz pierwszy w historii w taki sposób zbadano siłę tego prostego gestu. Nie patrz na palec, patrz na mnie Wyniki pokazały, że palec wskazujący to potężne narzędzie, ale działa inaczej, niż sądziliśmy. Co najciekawsze, badani prawie w ogóle nie patrzyli na sam palec. Jest on małym elementem, ale działa jak iskra, która ma rozpalać naszą ciekawość. Zamiast śledzić linię dłoni jak po sznurku, nasz wzrok natychmiast ucieka do twarzy osoby, która wykonuje gest – tak w każdy razie wynika z najnowszych analiz. Dlaczego tak się dzieje? Według badaczki, chcemy wiedzieć, kim jest „właściciel” palca i co nim kieruje. Dlatego szukamy w jej oczach emocji, które wyjaśnią nam, dlaczego w ogóle coś pokazuje. Gest sprawił, że badani uważniej spoglądali na obszar, w który postać celuje. Jednak nie zawsze trafiamy w dziesiątkę. Wzrok ewidentnie czegoś poszukuje i jest nieco „zagubiony”. W skrócie: gest sprawia więc, że stajemy się czujni i szukamy odpowiedzi, ale nie gwarantuje, że od razu zrozumiemy zagadkę malarza. Jak gesty budują nową historię? Obec…

oczy-abc2f4f.jpg
width: 1575
height: 1050

East Side Gallery w Berlinie – jedna z najlepszych bezpłatnych atrakcji Berlina kończy 35 lat
type: item
date: 2025-12-13T07:29:01.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: berlin
subject: fakty i mity
subject: niemcy
subject: Street art
subject: sztuka
description: East Side Gallery w Berlinie to najdłuższy zachowany fragment Muru Berlińskiego, przekształcony w plenerową galerię sztuki z ponad setką murali. Poznaj historię, znaczenie kulturowe i praktyczne wskazówki dla odwiedzających to niezwykłe miejsce w stolicy Niemiec.
encoded: Spis treści: Historia i znaczenie East Side Gallery East Side Gallery jako atrakcja turystyczna East Side Gallery w Berlinie – wskazówki dla odwiedzających Dziś to jedna z atrakcji Berlina. East Side Gallery w Berlinie to miejsce, które łączy najnowszą historię Europy z wyjątkową sztuką uliczną. Na długości 1,3 km zachował się tutaj największy fragment Muru Berlińskiego, na którym ponad stu artystów z całego świata stworzyło muralowe dzieła komentujące zmiany polityczne i społeczne końca XX wieku. To wyjątkowa atrakcja dla miłośników historii, sztuki oraz tych, którzy chcą poczuć niepowtarzalną atmosferę powojennego Berlina. Historia i znaczenie East Side Gallery Powstanie galerii i symbolika murali Po upadku Muru Berlińskiego w 1989 roku wschodnia część miasta stała się przestrzenią dla artystycznej ekspresji. W 1990 roku, na odcinku muru przy Mühlenstraße, 118 artystów z 21 krajów stworzyło ponad 100 murali, które stały się wyrazem nadziei, wolności i przemian zachodzących w Europie. Oficjalne otwarcie East Side Gallery miało miejsce 28 września 1990 roku, a rok później nadano jej status pomnika chronionego. Najważniejsze dzieła i artyści Wśród najbardziej rozpoznawalnych murali znajdują się: „Braterski pocałunek” autorstwa Dmitrija Wrubla, przedstawiający pocałunek Leonida Breżniewa i Ericha Honeckera, symbolizujący bliskie relacje między ZSRR a NRD, „Test the Best” Birgit Kinder, ukazujący Trabanta przebijającego mur, co symbolizuje pragnienie wolności i przełamywanie barier. Te i inne dzieła stały się ikonami sztuki ulicznej w Berlinie, przyciągającymi miliony turystów rocznie. Ochrona i konserwacja East Side Gallery Ze względu na ekspozycję na warunki atmosferyczne oraz akty wandalizmu, East Side Gallery wymaga regularnej konserwacji. W 2009 roku przeprowadzono kompleksową renowację, podczas której 87 artystów odnowiło 100 murali. Od 2018 roku za utrzymanie galerii odpowiada Fundacja Muru Berlińskiego (Stiftung Berliner Mauer), dbając o jej zachowanie dla przy…

east-side-gallery-GettyImages-501840660-a4a7c77.jpg
width: 4818
height: 3212

Kim była ta kształtna postać? Zaskakujące wyobrażenie kobiety sprzed tysięcy lat
type: item
date: 2025-12-12T08:51:21.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: epoka kamienia
subject: historia
subject: prehistoria
subject: religie
subject: rzeźba
subject: sztuka
subject: Wolny czas
description: Wenus paleolityczna to jedna z najbardziej zagadkowych i intrygujących ikon pradziejów. Kim była kobieta, którą przedstawiano z przerysowanymi kształtami i bez wyraźnej twarzy?
encoded: Spis treści: Wenus paleolityczne – najstarsze wyobrażenia kobiecego ciała w dziejach Charakterystyczny styl Wenus paleolitycznych – symbolika kobiecej sylwetki sprzed tysięcy lat Wenus z Willendorfu – najsłynniejsza figurka kobieca z paleolitu W trzech miejscach na terenie Polski odkryto przedstawienia kobiet sprzed kilkunastu tysięcy lat Znaczenie i funkcja wizerunków paleolitycznych Wenus Wenus paleolityczne to niewielkich rozmiarów figurki kobiece, które pojawiały się na rozległych terenach Europy i Azji już kilkadziesiąt tysięcy lat temu. Znane z wyolbrzymionych cech kobiecych – piersi, bioder, pośladków – stały się przedmiotem licznych interpretacji i spekulacji. Niektóre z figurek pozbawione są wyraźnych rysów twarzy, dłoni czy stóp. Skoncentrowanie się na cechach płciowych sugeruje, że mogły pełnić funkcje związane z płodnością lub kultem kobiecości. Wenus paleolityczne – najstarsze wyobrażenia kobiecego ciała w dziejach Jednym z przejawów artystycznych zdolności człowieka są znajdowane przez archeologów figurki kobiece, znane jako Wenus paleolityczne. Na pierwsze takie rzeźby natknięto się w 1894 roku we Francji. Sporo podobnych artefaktów odkryto na przełomie XIX i XX wieku, ale są one nadal odkrywane w ostatnich latach, zarówno w Europie Zachodniej, jak i Środkowej. Najliczniejsze egzemplarze Wenus mają około 20 tysięcy lat, choć niektóre mogą być nawet starsze – sięgające okresu kultury graweckiej (ok. 29–22 tys. lat temu). Wiele z tych figurek cechuje przesadnie zaakcentowane cechy kobiece – szerokie biodra, pełne piersi i wyraźnie zaznaczone genitalia, przy jednoczesnym braku szczegółów twarzy i kończyn, co sugeruje symboliczne, a nie realistyczne przedstawienie kobiecości. Archeolodzy przypuszczają, że mogły one pełnić funkcje magiczno-religijne, związane z płodnością, macierzyństwem lub kultem przodków. Określenie „Wenus paleolityczna” to nawiązanie do rzymskiej bogini Wenus, identyfikowanej z grecką Afrodytą, boginią miłości i piękna. Nazwa ta został…

wenus-paleolityczna--1d7516e.jpg
width: 2813
height: 1875

Kraina zamków, ikon i drewnianych świątyń. To jeden z najpiękniejszych regionów Polski
type: item
date: 2025-11-22T09:44:23.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: atrakcje turystyczne
subject: polska zabytki
subject: sztuka
subject: województwo podkarpackie
description: Tytuł laureata prestiżowego plebiscytu „Cuda Polski 2025” dla województwa Podkarpackiego otrzymał renesansowy Zamek w Krasiczynie. To jednak nie jedyna atrakcja tego wyjątkowego regionu. Co jeszcze warto zobaczyć, zwiedzając południowo-wschodnią Polskę?
encoded: Spis treści: Cztery Baszty zamku w Krasiczynie Zamkowy ogród rodziny Sapiehów Zamek w Krasiczynie współcześnie Losy Twierdzy Przemyśl Nowe życie twierdzy Na styku wielu kultur – szlakiem Łemków, Bojków i innych mniejszości etnograficznych W środku łemkowskiej osady Jak powinno się mówić o Beksińskim? Podkarpackie ikony Rzeka San, w okolicy której położone są mury zamku w Krasiczynie, wije się wśród innych podkarpackich atrakcji, o których warto wiedzieć, planując wyjazd na południowy wschód Polski. Oprócz zapierającej dech w piersiach przyrody – warto wspomnieć choćby słynne połoniny Wetlińską i Caryńską – na Podkarpaciu odkryjemy wiele miejsc przypominających o losach tego regionu, jego mieszkańcach, narodach i burzliwej historii. Cztery Baszty zamku w Krasiczynie Z perspektywy drogi krajowej numer 28, biegnącej przez sam środek Krasiczyna, trudno dostrzec potęgę i monumentalność zamku wznoszącego się w tej miejscowości. Ogród otaczający rezydencję skutecznie uniemożliwia przypadkowym gapiom przyglądanie się fasadom budynku. Kiedy jednak pokonamy bramę wjazdową, naszym oczom ukaże się spektakularna budowla, której wygląd przywodzi na myśl skojarzenia z zamczyskami z bajek Disneya. Aby wejść przez główną bramę zamku, należy najpierw przedostać się przez most nad fosą, w której niegdyś znajdował się forteczny kanał obronny. Po wejściu na zamkowy dzieciniec naszym oczom ukażą się cztery różniące się od siebie baszty. Każda z nich powstała na przełomie XVI i XVII wieku, kiedy to mecenas sztuki i właściciel zamku, Marcin Krasicki, zdecydował się na przebudowę rezydencji w stylu renesansowo-manierystycznym. Szlachcic nadał każdej z baszt osobną nazwę, odzwierciedlającą jej przeznaczenie. W ten sposób powstały: Baszta Papieska – w której funkcjonowały komnaty dla dygnitarzy papieskich; Baszta Królewska – z komnatami na wypadek przyjazdu króla; Baszta Boska – zawierająca genialnie zachowaną kaplicę przyrównywaną do Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu; Baszta Szlachecka – zwan…

Zamek-KrasiczynMiroslaw-Kuciel-45ac2d0.jpg
width: 4000
height: 2667

W Afryce żyje jeden z najpiękniejszych owadów świata. Jego pancerz przypomina dzieła Pabla Picassa
type: item
date: 2025-11-06T09:01:42.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: owady
subject: robaki
subject: sztuka
subject: zwierzęta
description: Natura potrafi tworzyć nie tylko spektakularne krajobrazy, lecz także organizmy zachwycające precyzją barw i wzorów. Zdarza się, że nawet niewielki pluskwiak może wyglądać jak miniaturowe dzieło sztuki, przyciągając uwagę intensywnością kolorów i misterną geometrią swojego pancerza.
encoded: Afryka przyciąga podróżników przede wszystkim obietnicą spotkań ze zwierzętami, które znamy z atlasów i dokumentów przyrodniczych. Lwy, słonie, żyrafy czy gepardy budzą zachwyt i respekt, a safari stało się synonimem kontaktu z naturą w jej najbardziej widowiskowej formie. Tymczasem niezwykłość tego kontynentu objawia się także w skali dużo mniejszej, często niedostrzegalnej na pierwszy rzut oka. Wśród traw, na liściach i pniach roślin żyją organizmy tak drobne, że mogłyby zmieścić się na palcu, a mimo to robią ogromne wrażenie. Owad, który wygląda jak dzieło sztuki Owad potocznie nazywany „robakiem Picassa” to Sphaerocoris annulus, pluskwiak z rodziny tarczówkowatych, który osiąga zwykle około 15 milimetrów długości i występuje przede wszystkim w Afryce Środkowej oraz Wschodniej. Zaobserwowano go m.in. w Etiopii, Kenii, Kamerunie, Namibii, Republice Południowej Afryki, Tanzanii oraz Zimbabwe. Żyje na terenach trawiastych, wśród krzewów oraz niskiej roślinności, gdzie jego barwy szczególnie wyraźnie odcinają się od stonowanego tła sawanny. Jego potoczna nazwa nawiązuje do niezwykłego wyglądu pancerza, pokrytego kontrastowymi plamami w odcieniach czerwieni, żółci, czerni i bieli, które układają się w nieregularne wzory przypominające abstrakcyjne obrazy Pabla Picassa. Wygląd ten wydaje się dekoracyjny, lecz pełni istotną funkcję biologiczną. W świecie zwierząt intensywne barwy najczęściej oznaczają zagrożenie i stanowią sygnał dla drapieżników, że dany organizm może być toksyczny lub niejadalny. U Sphaerocoris annulus ten rodzaj ubarwienia jest więc formą ostrzeżenia, dzięki któremu owad unika bezpośredniej konfrontacji. Nawet tak niewielki organizm może w ten sposób skutecznie odstraszyć ptaki, jaszczurki czy drobne ssaki, które w przeciwnym razie uznałyby go za łatwy i pozbawiony ryzyka pokarm. Mechanizmy przetrwania „robaka Picassa” Choć to wygląd „robaka Picassa” przyciąga największą uwagę, równie istotne są jego zwyczaje i sposoby na obronę. Sphaerocoris annulus…

FABRIC-KOLAZ-32-efa9aad.jpeg
width: 1894
height: 1268

Co łączy najsławniejszego samuraja z Leonardem da Vinci? Dziś jest inspiracją dla popkultury i twórców gier
type: item
date: 2025-10-18T13:17:59.000Z
creator: Anna Wenner
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: japonia
subject: literatura
subject: sztuka
description: Miyamoto Musashi – samuraj, artysta, filozof. Jego historia to więcej niż tylko legenda. Niezrównany mistrz miecza od wieków inspirował wojowników, twórców i graczy. Dzięki badaczom odkrywamy, co kryje się za opowieściami o jego pojedynkach, technice walki i życiu.
encoded: Spis treści: Jak legenda Musashiego zainspirowała twórców gry „Ghost of Yōtei” Kim był prawdziwy Miyamoto Musashi? Musashi jako artysta i uczony Fakty i mity o pojedynkach Musashiego Dziedzictwo Musashiego w literaturze i współczesności Niewielu wojowników w dziejach zainspirowało tyle opowieści, co Miyamoto Musashi – najsławniejszy samuraj Japonii. Prof. Hitomi Tonomura, historyczka w Uniwersytetu Cambridge, wspomina, jak głęboko jego legenda kształtowała dziecięce zabawy w Japonii. Razem z koleżanką staczały potyczki na kije, naśladując Musashiego i jego technikę dwóch mieczy. – Które dziecko nie zna Musashiego? – pyta retorycznie. Czczony za niezrównane umiejętności, Musashi został unieśmiertelniony w sztuce, literaturze, filmie, teatrze i mandze – a teraz także w bestsellerowej grze wideo z 2025 roku „Ghost of Yōtei”. Jak legenda Musashiego zainspirowała twórców gry „Ghost of Yōtei” Nate Fox, dyrektor kreatywny w Sucker Punch, przyznaje – Gra powstała z inspiracji „Księgą Pięciu Kręgów” Musashiego. Zwłaszcza podejściem do improwizacji i nieustannego szukania każdej przewagi w walce. Dwie postacie również czerpią z dorobku szermierza: sensei uczący bohatera władania dwoma mieczami oraz legendarny mistrz, któremu przypisuje się stworzenie stylu dwusiecznego. – Dodaliśmy też poważne Easter eggs związane z Musashim – mówi Nate Fox. – Skoro nasz bohater walczy dwoma mieczami, musieliśmy uznać, że technika ta wywodzi się od wielkiego mistrza, który ją zapoczątkował. Prawie cztery stulecia po jego śmierci sprawdźmy, co historia mówi o najbardziej trwałej ikonie kultury starożytnej Japonii. Kim był prawdziwy Miyamoto Musashi? Po pierwsze – o Musashim wiemy zaskakująco niewiele na pewno. Sporne są nawet jego imię i rok urodzenia. Wiemy, że był biegłym samurajem urodzonym na początku lat 80. XVI wieku (najpewniej w 1582 albo 1584 r.), który zmarł w 1645 r. Imię „Miyamoto Musashi” było jednym z kilku używanych przez niego w życiu. Nie było to ani imię nadane przy urodzeniu…

2025-10-15-135938-The-truth-behind-the-legend-of-Miyamoto-Musashi-Japans-greatest-samurai--Nati-34a8dd7.png
width: 1211
height: 809

Miniaturowy las olbrzymiego bonsai. Goshin to żywe dzieło sztuki
type: item
date: 2025-10-18T08:01:58.000Z
creator: Becky Little
subject: Przyroda
subject: drzewa
subject: japonia
subject: sztuka
description: Bonsai Goshin powstawało przez ponad 70 lat. W najwyższym punkcie osiąga prawie 1,5 m wysokości. Dziś jest ozdobą muzeum.
encoded: Starożytna sztuka bonsai na pierwszy rzut oka może się wydawać prosta, ale jej praktykowanie wymaga niezwykłej troski, głębokiej refleksji i systematyczności przez wiele lat. Zwłaszcza gdy tworzysz cały miniaturowy las, taki jak słynny żywy artefakt znany jako Goshin. Historia Goshin Jego historia zaczęła się ponad 70 lat temu, gdy japońsko-amerykański artysta bonsai John Naka odciął wierzchołek dojrzałego drzewa jałowca i zasadził go w donicy. W ciągu kolejnych dwóch dekad otoczył drzewko dziesięcioma innymi, z których każde upamiętniało jedno z jego wnucząt. Naka nazwał ten miniaturowy las Goshin, co w języku japońskim oznacza „obrońca ducha”. Dziś Goshin jest wystawiony w Narodowym Muzeum Bonsai i Penjing, będącym częścią Narodowego Arboretum w Waszyngtonie, jako jedno z najsłynniejszych bonsai na świecie. John Naka zmarł w 2004 r. w wieku 89 lat, ale ostatnie dekady swojego życia poświęcił na nauczanie kuratorów, jak opiekować się tym lasem zgodnie z jego wizją. – Aby drzewo było zdrowe, trzeba pozwolić mu rosnąć i nabierać siły – mówi Michael James, kurator muzeum. – Ale kiedy to robisz, traci swój kształt. Nie wygląda już jak bonsai, więc trzeba je potem przycinać. Oznacza to, że żadne bonsai nigdy nie jest w pełni skończone. Przy odpowiedniej opiece Goshin może żyć przez kolejne lata. Żywy artefakt Choć bonsai jest japońską formą sztuki sięgającą wieków wstecz, pierwsi artyści prawdopodobnie czerpali inspirację z chińskiej praktyki penjing, której początki sięgają dynastii Han, ok. 2 tys. lat temu. Penjing polega na tworzeniu miniaturowych krajobrazów w donicach, które mogą obejmować drzewa, skały, wodę, figurki ludzi i zwierząt oraz inne elementy. Tym, co wyróżnia bonsai, jest nacisk położony na kształtowanie małych drzew przy użyciu specjalnych technik, dzięki którym przypominają one znacznie większe okazy. John Naka i sztuka bonsai John Naka, urodzony w Fort Lupton w Kolorado, odkrył tę sztukę, gdy w wieku ośmiu lat przeniósł się z rodzicami do Japonii, ic…

Goshin-8c561e9.jpg
width: 3236
height: 2157

Ostatni mistrzowie katany w Japonii. Ginąca sztuka wykuwania samurajskich mieczy
type: item
date: 2025-10-12T08:01:05.000Z
creator: Ellen Himelfarb
subject: Historia
subject: broń
subject: japonia
subject: sztuka
subject: tradycje
description: Dawniej w Kraju Kwitnącej Wiśni działały tysiące rzemieślników wytwarzających tradycyjne miecze – katany. Dziś pozostało ich już tylko kilku.
encoded: W przebudowanej stodole, przy jednej z bocznych uliczek na japońskim półwyspie Tango, około 120 km na północ od Kioto, trzej mężczyźni pracują z ogniem. Wśród buchających płomieni, przy piecu osiągającym temperaturę 1300 st.C, Kosuke Yamazoe rytmicznie uderza 7-kilogramowym młotem w rozżarzoną stal. Na tle deszczu iskier opadających na glinianą podłogę Tomoyuki Miyagi pewnie trzyma szczypcami rozpalony metal i dołącza do rytuału uderzeniami mniejszego młotka. Obok, przy zadymionej ścianie, Tomoki Kuromoto parzy herbatę. To siedziba Nippon Genshosha – jednej z ostatnich na świecie kuźni wytwarzających samurajskie miecze, czyli katany. Umierający zawód Od setek lat miecznicy tworzyli ostrza dla japońskich wojowników, w tym legendarnych samurajów. Dawne rejestry wymieniają tysiące nazwisk takich rzemieślników. Tradycja ta zaczęła jednak zanikać po roku 1876, kiedy to w Japonii zakazano noszenia broni w miejscach publicznych. Po II wojnie światowej okupacyjne władze amerykańskie zakazały produkcji katan, co doprowadziło do zniknięcia wielu warsztatów i utraty źródeł utrzymania przez ich właścicieli. Dziś pozostało ok. 200 licencjonowanych mieczników, ale nie wszyscy oni pozostają aktywni. Yamazoe, Miyagi i Kuromoto są jedynymi twórcami katan w regionie, który niegdyś szczycił się kuźniami należącymi do najstarszych w kraju. – To smutne, że ten zawód umiera – mówi Kuromoto. Mimo to wspólnie starają się zachować tę zanikającą sztukę. Trójka kowali po trzydziestce poznała się w czasie wymagającego, 10-letniego stażu w Tokio u mistrzów Yoshikazu i Yoshindo Yoshiharów. To ojciec i syn należący do najbardziej cenionych w Japonii rzemieślników wykuwających miecze. Prace starszego Yoshihary znajdują się m.in. w kolekcji nowojorskiego Metropolitan Museum of Art, zaś jego dziadek był znanym kowalem z okresu Shōwa. Po krótkich epizodach pracy na własną rękę w 2019 r. w opuszczonej stodole należącej do dziadków Yamazoe założyli wspólnie Nippon Genshosha. Miecz za 15 tys. dolarów W …

katana-1-1e35950.jpg
width: 5421
height: 3590

Zwierzęta zaklęte w kamieniu. Odkrycie archeologów na Półwyspie Arabskim
type: item
date: 2025-10-02T06:02:04.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: półwysep arabski
subject: sztuka
description: Ryty naskalne przedstawiające naturalnej wielkości wielbłądy i gazele odkryto w Arabii Saudyjskiej. Mają nawet 13 tysięcy lat. Wykonanie części z nich wymagało niebezpiecznej wspinaczki. Archeolodzy próbują rozkodować funkcje tych dzieł. Co motywowało ich twórców?
encoded: Sztuka naskalna jest jedną z największych zagadek pradziejów. Różne rodzaju rytów i malowidła ludzie wykonywali na ścianach skalnych już nawet kilkadziesiąt tysięcy lat temu. Najbardziej znane są dzieła z zachodniej Europy – pograniczna Francji i Hiszpanii, ale wykonywano je też w Indonezji. W najdalszych zakamarkach jaskiń malowano stada dzikich zwierząt. Sztuka naskalna jest nadal odkrywana. Dotyczy to zwłaszcza trudno dostępnych obszarów świata. Wśród nich jest Półwysep Arabski. Stada zaklęte w kamieniu Międzynarodowy zespół badaczy postanowił przeszukać tereny pustynne północnej Arabii Saudyjskiej. Rejony Jebel Arnaan, Jebel Mleiha i Jebel Misma okazały się być bardzo bogate w nieznaną do tej pory sztukę naskalną. W trzech badanych obszarach udokumentowano łącznie 62 panele sztuki naskalnej, zawierające 176 rytów. Były to przedstawienia głównie w postaci wielbłądów i gazel, ale też innych zwierząt: koni czy turów. Niektóre mierzą do 3 metrów długości i ponad 2 metry wysokości. Bardzo stare zwierzęta Archeolodzy oszacowali wiek rytów na okres od 12 800 do 11 400 lat temu. Już wówczas teren obecnej pustyni był dość suchy, ale te dzieła poświadczają obecność ludzi w tym trudnym do życia środowisku. Były to czasy zmian klimatu związanych z końcem epoki lodowcowej. Do tej pory istniały bardzo ograniczone dowody archeologiczne na obecność ludzi w północnej Arabii w okresie od 25 000 do 10 000 lat temu, kiedy obszar ten był skrajnie suchy. Inne rejony Bliskiego Wschodu pod koniec tego okresu stały się kolebką rolnictwa – tam dostęp do wody był zdecydowanie lepszy. Określenie wieku rytów naskalnych to trudna sprawa. Możliwe jest w sposób pośredni i tak też było w tym przypadku. Na kilkanaście tysięcy lat wydatowano zabytki wykopane pod panelami skalnymi. Poza tym przeanalizowano patynę pokrywającą sztukę naskalną. Funkcja rytów? – Te duże ryty to nie tylko sztuka naskalna. Były one prawdopodobnie markerami obecności, dostępu i tożsamości kulturowej – powiedziała główna …

camel-7485387.jpg
width: 4000
height: 2666

Odkryto nieznaną barwę epoki lodowcowej. „Głęboka wiedza na temat pigmentów”
type: item
date: 2025-09-30T06:49:14.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: europa
subject: kolory
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: sztuka
description: Ludzie zdobili ciała i barwili odzienie na niebiesko już nawet 13 tysięcy lat temu. Zastosowanie pigmentu o takiej barwie w Europie epoki lodowcowej jest dla archeologów zaskoczeniem. Podważa dotychczasowe przekonanie o ograniczonej palecie barw paleolitu. W jakim celu stosowano ten pigment?
encoded: Europejska epoka lodowcowa kojarzona jest często ze sztuką naskalną we Francji i Hiszpanii. To stamtąd znane są słynne jaskinie z przepięknymi przedstawieniami dzikiej zwierzyny. Wiele z nich wykonano z pomocą ochry – mineralnego pigmentu o barwie czerwonej, brązowej i żółtawej. Popularny był też czarny kolor. Naukowcy długo sądzili, że wcześni europejscy osadnicy nie znali szerszej palety barw. Przez wiele tysiącleci miano wykorzystywać tylko takie odcienie. Tymczasem archeolodzy dokonali ciekawego odkrycia na terenie kraju związkowego Hesja w Niemczech. Zagadkowy artefakt Ten tajemniczy zabytek znaleziono kilka dekad temu na paleolitycznym stanowisku archeologicznym sprzed 13 tysięcy lat w Mühlheim-Dietesheim w Niemczech. To obrobiony kamień, który ma miseczkowate wklęśnięcie. Badacze długo uważali, że był to rodzaj lampki – we wklęśnięciu mógł znajdować się łój, do którego wsadzono prosty knot. Uwadze badaczy nie uszły niewielkie niebieskie przebarwienia. Eksperci postanowili się im dokładnie przyjrzeć z pomocą specjalistycznego sprzętu – zaawansowanego mikroskopu i fluorescencji rentgenowskiej (XRF), która umożliwia określenie składu mineralnego. Ledwie widoczne ślady okazały się być pozostałościami po mineralnym pigmencie – azurycie. – To podważa naszą wiedzę na temat stosowania pigmentów w paleolicie – mówi główna autorka badania, dr Izzy Wisher z Uniwersytetu w Aarhus. „Głęboka wiedza” pradawnych ludzi Do tej pory naukowcy uważali, że artyści paleolitu używali głównie czerwonych i czarnych pigmentów – w sztuce tego okresu nie występują żadne inne kolory. Uważano, że wynikało to z braku niebieskich minerałów lub ich ograniczonej atrakcyjności wizualnej. Nowe odkrycie sugeruje, że niebieskie pigmenty mineralne mogły być używane do ozdabiania ciała lub barwienia tkanin – czynności, które pozostawiają niewiele śladów archeologicznych. – Obecność azurytu dowodzi, że ludzie paleolitu posiadali głęboką wiedzę na temat pigmentów mineralnych i mieli dostęp do znacznie…

niebieski-0f7aaf2.jpg
width: 8254
height: 5502