Zaskakujące odkrycie w Japonii. Samce os używają genitaliów do obrony przed drapieżnikami
Japońscy naukowcy odkryli, że samce pewnego gatunku osy wykorzystują ostre kolce na swoich genitaliach do obrony przed większymi zwierzętami. Badacze twierdzą, że to niezwykle skuteczna broń.
W tym artykule: Samce tego gatunku osy używają genitaliów do obrony przed drapieżnikami Niektórym samcom udawało się uciec przed napastnikiem Naukowcy podkreślają rolę genitaliów samców os Świat przyrody jest niezwykle bezwzględny. Drapieżniki nieustannie polują na inne zwierzęta, aby zapewnić sobie i swojej rodzinie pożywienie. Większe stworzenia zjadają te mniejsze. Mali mieszkańcy naszej planety w bezpośrednich starciach zazwyczaj nie mają żadnych szans. W konfrontacji z dużym napastnikiem siła przestaje mieć znaczenie. Ważny jest spryt i umiejętności przetrwania. W wyniku ewolucji różne gatunki wykształciły różnorodne strategie, które pomagają im przeżyć takie starcia. Samce tego gatunku osy używają genitaliów do obrony przed drapieżnikami Naukowcy z Uniwersytetu Kobe w Japonii dokonali niezwykłego odkrycia. Zaobserwowali, że samce osy z gatunku Anterhynchium gibbifrons z grupy kopułkowatych (ang. potter wasp lub mason wasp) potrafią w nietypowy sposób bronić się przed większymi drapieżnikami. Uważaj, z kim zadzierasz! Pszczoły i osy mogą rozpoznawać twarze To kluczowa umiejętność do tworzenia stosunków społecznych. W ich ośrodkach nerwowych zachodzi podobny proces jak i u nas – z rozpoznawanych osobno kawałków zostaje złożona twarz. Badacze przeprowadzili eksperyment, w którym w małym terrarium zamknęli rzekotkę drzewną (gatunek płaza z rodziny rzekotkowatych) z samcami A. gibbifronts. Badanie przeprowadzono w sumie na 17 osobnikach. Wyniki zostały opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Current Biology”. Niektórym samcom udawało się uciec przed napastnikiem Naukowcy chcieli sprawdzić, jak owady radzą sobie w takiej konfrontacji. Okazało się, że samce os używają swoich genitaliów jak żądła i atakują nimi płazy. Podczas gdy rzekotka próbowała połknąć osę, ta przekłuwała ostrym kolcem jej otwór gębowy lub inne części ciała. Badacze zaobserwowali, że na ponad 30% przypadków, kopułkowatym udało się skutecznie obronić przed napastnikiem. View oEmbed on the source website – To badanie podkreśla znaczenie męskich genitaliów w świecie zwierząt. Narząd rozrodczy samców os Anterhynchium gibbifrons służy im do obrony przed drapieżnikami – podkreślają Shinji Sugiura i Misaki Tsujii z Uniwersytetu Kobe, autorzy najnowszego odkrycia. Dotychczas uważano, że same os są relatywnie niegroźne. Znane były jednak gatunki, które posiadały tzw. pseudożądła. Na przykład samce smukwowatych mają swoisty „trójząb”, który znajduje się końcu odwłoka. Jednak kolce te nie są jadowite, w przeciwieństwie do broni samic. Naukowcy podkreślają rolę genitaliów samców os A. gibbifrons to gatunek, który został odkryty dopiero w 2015 roku. Naukowcy twierdzą, że kolce, których używają owady, znajdują się na końcu narządu rozrodczego. Wiadomo, że samce niektórych gatunków mają podobną budowę genitaliów, która pomaga im m.in. w kopulacji. Jednak Sugiura i Tsujii nie zaobserwowali, aby A. gibbifrons korzystał z kolców w trakcie godów. Co ciekawe, naukowcy przeprowadzili jeszcze jeden eksperyment. Zamknęli w klatce rzekotki drzewne, ale tym razem z samicami A. gibbifrons. W tym przypadku płazy nie były już tak zaangażowane w atakowanie owadów. To pierwszy taki przypadek na świecie. Pszczoły, osy i wiewiórki zamieszkały w ciele wisielca Choć brzmi makabrycznie, to doskonała okazja dla naukowców by nauczyć się jeszcze więcej o prawach przyrody. Naukowcy twierdzą, że wpływ na to może mieć fakt, iż samice posiadają jadowite żądło, które może działać jak „straszak". Instynkt nakazywał drapieżnikom zaniechać konfrontacji. Tylko niespełna 50% płazów podjęło walkę z samicami. Jednak te rzekotki, które zaatakowały, nie miały najmniejszych problemów ze zjedzeniem osy. Natomiast samcom, które przekłuwały genitaliami części ciała płaza, udawało się uciec. Badacze twierdzą, że jest to dowód na to, jak niedoceniane mogą być te pseudożądła, a rola genitaliów samców jest większa, niż dotychczas podejrzewano. Źródło: Current Biology Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
„Prawdziwy Tarzan” spędził w dżungli ponad 40 lat. Zmarł niedługo po powrocie do cywilizacji
Na co dzień nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak wiele chorób cywilizacyjnych chorób nam grozi. 52-letni Ho Van Lang porównywany do Tarzana niedługo cieszył się dobrodziejstwami współczesnego świata.
W tym artykule: Wietnamski „Tarzan” uciekł do dżungli przed wojną Wyjątkowa przyjaźń ponad barierami Chyba każdy zna historię Tarzana – mężczyzny, który wychowywał się w dżungli. Jak się okazuje, podobna miała miejsce w prawdziwym życiu. Tym razem bez hollywoodzkiego happy endu. Wietnamski „Tarzan” uciekł do dżungli przed wojną Ho Van Lang uciekł z ojcem do dżungli w 1972 r. po kolejnym amerykańskim bombardowaniu w czasie wojny w Wietnamie. W sumie dwóch Wietnamczyków spędziło z dala od cywilizacji ponad 40 lat. Przez dziesięciolecia nie wiedzieli o tym, że wojna już się skończyła. Przed ucieczką do dżungli rodzina Langa żyła tak, jak inni. Dopiero z dala od cywilizacji mężczyźni nauczyli się polować i budować schronienie z materiałów dostępnych na łonie natury. Z czasem ograniczyli też ubiór do przepasek na biodrach. Przez 41 lat ojciec zachował swoje umiejętności językowe, za to syn znał tylko kilka podstawowych słów w języku Cua. Do najbliższego miasta weszli dopiero w 2013 r. Lang szukał pomocy dla swojego ojca, który miał poważne problemy zdrowotne. Mężczyzna zmarł 4 lata później z niewyjaśnionych przyczyn. Jego syn niewiele dłużej żył pomiędzy ludźmi. We wrześniu 2021 r. media podały informację o śmierci „prawdziwego Tarzana”. Miał 52 lata. Przyjaciel Langa, Alvaro Cerezo, odniósł się do jego śmierci w oświadczeniu dla prasy. Jak twierdzi, 52-latka zniszczyły wszystkie „pułapki nowoczesnego życia”, w tym wysokoprzetworzona żywność. – Jest mi bardzo smutno, że odszedł, ale czuję też ulgę, bo wiem, że cierpiał w ostatnich miesiącach – dodał. Wyjątkowa przyjaźń ponad barierami Ho Van Lang i Alvaro Cerezo poznali się w 2016 roku. Przedsiębiorca przez kilka dni uczył się wtedy od „prawdziwego Tarzana”, jak przetrwać w dżungli. Ich przyjaźń przetrwała kolejne lata. Cerezo opisał w książce aklimatyzację Langa ze społeczeństwem. Pomimo wielu różnic mężczyznom szybko udało się nawiązać silną więź. Lang nigdy nie spodziewał się, że ktokolwiek będzie zainteresowany jego umiejętnościami i był bardzo szczęśliwy, kiedy mógł się nimi podzielić. Cerezo nie ukrywa, że nie podobało mu się to, że jego przyjaciel wrócił do cywilizacji po ponad 40 latach. – Całe życie spędził w dżungli, a potem zaczął jeść przetworzoną żywność i pić alkohol – tłumaczył. Langa będzie wspominał jako „małe dziecko z umiejętnościami nadczłowieka”. Źródło: NY Post
Co można bezpiecznie jeść w lesie? Ta wiedza może ci się przydać
Przed tysiącami lat człowiek żywił się tym, co zebrał lub upolował. Na wsi na przednówku ludzie wykorzystywali kiedyś dużo więcej roślin niż my teraz. Dziś to wiedza nielicznych społeczności oraz dziwaków i pasjonatów.
Jednak w warunkach nietypowych, np. zagubienia czy wojny, pozwoli przeżyć. Zdobywanie dzikiego pożywienia (ang. foraging) może być ważnym elementem odrodzenia naszych sił witalnych. Pałkę wodna powinien znać każdy wędrowiec. Kilka gatunków z tego rodzaju jest szeroko rozprzestrzenionych nad stawami, jeziorami i rzekami znacznej części globu. Pałka ma kilka zalet: jest pospolita, łatwa do rozpoznania i można jej używać na wiele sposobów. Rosnące w mule grube kłącza zbierane miedzy wrześniem a majem zawierają wiele skrobi. Wiosna i na początku lata wnętrza nasady pędów są miękkie i jadalne nawet na surowo, a w czerwcu pałka produkuje obficie bogaty w białko pyłek, który możesz dodawać do zup i pieczywa. Palkę wykorzystywało lub wykorzystuje wiele ludów, np. Indianie Ameryki Północnej, Kozacy, Chińczycy i Tajowie. Pożywniejsze od pałki są żołędzie. Niestety, dęby owocują co dwa lata lub rzadziej. U nas żołędzie zaczynają opadać po 25 września, zbiera sie je do końca października – później zabiorą je nam myszy lub sójki, żołędzie zaczną kiełkować albo zgniją. Bez uszczerbku dla zdrowia możesz zjeść nawet 20 sztuk. Zawierają taninę powodującą zaparcia i bóle głowy, ale łatwo się jej pozbyć. Żołędzie obierz, pokrój na kawałki i gotuj w wodzie z dodatkiem dużej ilości popiołu lipowego. Po 2 godz. zwykle trąca swoja gorycz. Opłucz je przed zjedzeniem. Nieoceniona rośliną jest pokrzywa. Na pewno z niczym jej nie pomylisz. Jej liście są bardzo pożywne, najlepiej posiekać je i dodać do zupy. Pamiętaj, żeby jeść jedynie młode pędy, starsze robią się twarde i niesmaczne. W lesie można się też bezpiecznie nasycić liśćmi lipy. Miazga drzew (inaczej podkorze) to cienka warstewka na granicy drewna i kory. Wiosna jest dosyć słodka i często ratowała ludzi od głodu, szczególnie w Skandynawii i Rosji. Jedzono ją nawet na surowo – czasami wojska zostawiały po sobie ślad w postaci ogryzionych pni sosen, brzóz i wiązów. Wiosna w górę pni płynie słodkawy sok, z którego przy odrobinie uporu można zrobić cukier. Najwięcej soku mają klony i brzozy. Najbardziej wydajnym źródłem białka leśnego jest duża zwierzyna kopytna. Żeby ją zdobyć, potrzebna jest jednak broń palna lub znajomość tradycyjnych metod łowieckich, takich jak łuk czy doły-pułapki. Ich stosowanie oznacza jednak konflikt z prawem... Chyba że znajdziesz świeżą padlinę – pomimo pewnego niebezpieczeństwa (botulizm i inne zakażenia bakteryjne) padlina wiele razy ratowała życie partyzantom i zbiegom. W Anglii modne jest jedzenie roadkill, czyli zwierząt zabitych przez auta, wiec nie zdziw się, jeśli jadący przed tobą mieszkaniec Wysp z piskiem opon zahamuje na autostradzie na widok rozjechanego borsuka albo bażanta (to częsty tam widok). Mrówki są niedocenianym pokarmem. Żywili się nimi Indianie zachodniej części Ameryki Północnej (np. Szoszoni). Są też jadane w wielu krajach tropików. W Europie najpraktyczniej jest jeść duże mrówki leśne z rodzaju rudnica. Możesz też poszukiwać mdłych w smaku poczwarek mrówek (tzw. mrówczych jaj), jednak dorosłe owady mają ciekawszy, kwaśny smak. Wędrując przez las, szukaj dolin rzecznych. Woda to życie i... jedzenie. Haczyk na ryby bądź wiedza, jak się je łapie za pomocą wiklinowego kosza, zastawek lub trucizn roślinnych (np. wywaru z owoców kasztanowca), może się okazać bardzo cenna. Pamiętaj jednak o przepisach dotyczących ochrony ryb i innych zwierząt. Mięczaki, do których należą ślimaki i małże, można zbierać, zwłaszcza że raczej przed nami nie uciekną... W lasach europejskich do jedzenia nadają się duże ślimaki z rodzaju winniczek i wstężyk. W prehistorii zjadano tez duże małże jeziorne i rzeczne (skójki, szczeżuje). Są trochę gumiaste i mogą kumulować w sobie wiele trucizn, ale te z czystych wód uchronią cię od śmierci głodowej. Bardziej wydajne są jednak omułki – przytwierdzone do skał małże występujące gromadnie na morskich brzegach, łatwe do zdobycia. Larwy chrząszczy, szczególnie ryjkowców, to wręcz klasyczne danie tropików. U nas wcale nie tak łatwo je znaleźć, jednak jeśli natkniesz się na wiatrołom sosnowy lub świerkowy, masz wielkie szczęście. Pod odpadająca kora powalonych pni najszybciej znajdziesz ten rodzaj białka; czasem da się nim zapełnić cała miskę.
Znasz sposoby na przetrwanie? Obalamy 5 popularnych mitów
Obalamy 5 mitów dotyczących sztuki przetrwania.
1. Mrowiska są zawsze po południowej stronie drzewa, a mech na północnej stronie pnia. Zapomnij o tym, bo w praktyce jest różnie. Lepiej naucz się rozpoznawać kierunki świata według słońca i gwiazd. 2. Kiedy nie ma wody, trzeba pić własny mocz. To niebezpieczna rada. W czasie upału lepiej użyć go do schłodzenia ciała! Wypity zmusza nerki do ponownego wysiłku, podczas którego produkują dodatkowe ciepło, groźne dla naszego organizmu. 3. Racjonuj wodę. Racjonuj pot, nie wodę! W ciągu dnia odpoczywaj w cieniu, a maszeruj nocą, kiedy jest chłodno. 4. Gdy kogoś ukąsi wąż, natnij ranę i wyssij jad. Nawet o tym nie myśl! To nie pomoże, za to możesz sam się zatruć, a wtedy nie będziesz w stanie wezwać pomocy. 5. Jeśli goni cię niedźwiedź, uciekaj w dół stoku. Nic to nie da, bo misie biegają szybciej niż ludzie, niezależnie od nachylenia stoku. Raczej zostań w miejscu, w razie ataku zwiń się w kłębek lub broń się sprejem pieprzowym, o ile go masz.
Musisz przeżyć w ekstremalnych warunkach arktycznej zimy. Co zabierzesz? Zawartość plecaka wspinacza
Co masz w plecaku? Jeśli jesteś kimś takim jak Lonnie Dupre będzie to około 27 kilogramów rzeczy niezbędnych do przetrwania.
- Noszenie na plecach zapasów na przeżycie 19 dni nie jest łatwe – wymaga twardych decyzji co do tego co będziemy nieść – tłumaczy podróżnik, uczestnik ekspedycji polarnych i górskich, który w 2015 roku jako pierwszy zdobył w pojedynkę w styczniu szczyt Denali na Alasce. Opuścił swój dom w Minnesocie by wybrać się w podróż po Himalajach. Wraz z innymi sześcioma śmiałkami wziął udział w wyprawie Vertical Nepal. Ich zadaniem było dotarcie do Langju w dolinie Tsum (4,7 tys. m n.p.m.). W listopadzie planuje zaatakować szczyt Hunter na Alasce. Sam Dupre wazy około 68 kg, jego wyposażenie na taką wyprawę może maksymalnie ważyć do 27 kg. - Priorytetem jest paliwo – tłumaczy – można się obyć przez pewien czas bez odpowiedniego jedzenia, ale bez wody tylko trzy dni. Do tego potrzeba mieć ze sobą gaz by ogrzewać i roztapiać śnieg. W ekstremalnych warunkach posiadanie butli z gazem może zdecydować o tym czy przeżyjesz. Dupree jest w prostej linii potomkiem francuskiego podróżnika Jaquesa Cartiera, ale i podobnie jak on miał swoje wyzwania i porażki. Trzy razy atakował Denali i ustępował przed trudnymi warunkami pogodowymi. Ostatnia, zakończona sukcesem wyprawa odbyła się jednak w jeszcze trudniejszych okolicznościach. W środku drogi nie mogąc uzupełnić zapasów musiał rozciągnąć swoje racje. - Miałem zapas paliwa na 3 dni, jedzenia na półtora dnia, natomiast burza trwała 5 dni – opowiada Dupre – spodziewałem się, że mam przed sobą maksymalnie 36 godzin życia. Walcząc z hipotermią, głodem i 19-godzinną arktyczną zimową nocą śmiałek wcisnął się do śpiwora. Jak sam wspomina, był to jedyny moment w karierze, gdzie wyrzucał sobie, że źle dobrał zapasy. Na szczęście z czasem pogoda pozwoliła mu bezpiecznie wrócić. Po uzupełnieniu zapasów wrócił do obozu na 3,5 tysiąca metrów i ponownie zaatakował szczyt. Na wierzchołku Denali spędził zaledwie 10 minut, w czasie których rozmyślał nad czterema laty, które zajęło mu dotarcie do tego punktu. W oparciu o swoje doświadczenia podróżnik sporządził dokładną listę tego co spakuje wybierając się na szczyt Hunter. 19-dniowy zapas jedzenia: 9 kg Gaz ziemny: 3 kg Plecak: 1,8 kg Lina wspinaczkowa: 1,8 kg Namiot: 1,8 kg Śpiwór: 1,8 kg Kombinezon: 1,6 kg Urządzenie do oznaczania szlaku: 1,13 kg Elektronika (telefon satelitarny, aparat, nadajnik awaryjny): 1,13 kg Termos z wodą: 1,13 kg Łopata: 0,5 kg Łopata: 0,4 kg Kuchenka, łyżka, zasłona od wiatru: 0,34 kg Materac: 0,28 kg - W wyprawie na Hunter chodzi o to by być lekkim, tu w przeciwieństwie do Denali, nie można ciągnąć za sobą sań z zaopatrzeniem – tłumaczy Dupre. Tekst: Gary Strauss Źródło: National Geographic News, pełen tekst znajdziecie tutaj.
Nie tylko alfabet Morse'a. Poznaj sygnały ratujące życie
Komunikację w dziczy umożliwiają latarka, kolorowe race, a nawet własne ciało. Prawidłowa sygnalizacja ułatwia porozumiewanie się grupie, ale potrafi też uratować życie.
Rozładowany GPS czy brak zasięgu w smartfonie mogą sprawić niemały kłopot fanom przygody na świeżym powietrzu. Oddani nowoczesnej technologii zapominamy, jak ważna jest umiejętność komunikacji bez pomocy elektroniki. Przypominamy kilka metod, które sprawdzą się nie tylko w sytuacji zagrożenia. Niezawodne kreski i kropki Choć od stworzeniu specjalnego kodu (znanego jako „alfabet”) przez panów Morse’a i Vaila minęło niemal 180 lat, ten nadal nie wychodzi z użycia. To na nim opiera się komunikację z wykorzystaniem kropek i kresek, sygnałów nadawanych za pomocą dźwięków, impulsów elektrycznych czy błysków światła. By zacząć nadawanie, wystarczy latarka i znajomość podstawowych znaków jak np. S.O.S, czyli trzy krótkie, trzy długie i znów trzy krótkie błyśnięcia. Na co zwrócić uwagę wybierając źródło światłą? - Warto wybrać modele o dużym zasięgu światła i długim czasie działania. Niektóre potrafią świecić nawet przez 120 godzin i to na odległość niemal 400 metrów - mówi Cyprian Lemiech, ekspert ds. oświetlenia w firmie Mactronic. – Polecane są szczególnie trwałe latarki taktyczne, jak M-Force o jednym trybie pracy, co ułatwia kontrolę nad sygnałem. Co ciekawe istnieją modele oświetlenia, które producenci wyposażyli w tryb S.O.S. – dzięki czemu można zapomnieć o pomyłce przy klikaniu. Nadawanie całym sobą Za sygnalizator może posłużyć też… nasze własne ciało. To rozwiązanie, które ma pewne ograniczenia, jak choćby konieczność pozostawania w zasięgu wzroku lub lornetki oraz porozumiewania się przy świetle dziennym, ale też zalety – może służyć porozumiewaniu się, gdy należy zachować ciszę (np. groźba zejścia lawiny). W tym przypadku również przyda się znajomość alfabetu Morse’a – kropkom, kreskom i rozdzielaniu znaków przypisano kolejne pozycje, które należy przyjmować nadając: ręce uniesione pionowo w górę – kropka ramiona uniesione pionowo na boki – kreska skrzyżowanie ramion na piersi – rozdzielenie znaków skrzyżowanie ramion w dół – rozdzielenie grup znaków okrężny ruch ramionami nad głową – pomyłka/powtórz Na wypadek, gdybyśmy byli zmuszenia nadawać po ciemku, doskonałym uzupełnieniem będą trzymane w rękach latarki z nałożonymi nakładkami sygnalizacyjnymi. – Nie zajmują dużo miejsca w plecaku, a wyposażone w nie latarki stają się doskonale widoczne z dalekiej odległości, w nocy czy na przykład przy zamgleniu – dodaje Cyprian Lemiech. Z racami w plecaku Warto pamiętać, że najważniejsze komunikaty wykorzystywane w podobnych sytuacjach, mają to samo, międzynarodowe znaczenie. Tak jest z górskim kodem ratunkowym, czyli ustalonymi sygnałami, które rozpoznaje większość służb ratowniczych na całym świecie. Powtarzane w ok. minutowych odstępach sygnały można nadawać za pomocą światła, dźwięku lub rac ratunkowych. W tym ostatnim przypadku istotną rolę odgrywa kolorystyka – raca czerwona to sygnał S.O.S., biała oznacza „zrozumiałem wiadomość”, a zielona „wracam do bazy”. Co w przypadku, gdy obawiamy się kontaktu z żywym ogniem racy? Alternatywą pozostają dyski sygnalizacyjne. – To bezpieczne i ekologiczne rozwiązanie, które nie wydziela iskier, dymu czy gazu. Odporne na trudne warunki potrafią działać do 60 godzin wyraźnie pokazując pozycję nadającego – mówi ekspert Mactronic. Podobne dyski można dostrzec tak za dnia (nawet z ok. 300 metrów), jak i w nocy (niemal z kilometra). Rozmowa kontrolowana Niejeden z nas kojarzy sceny z filmów, których bohaterowie układali wielki napis „HELP”, by zostać zauważonymi przez śmigłowce ratunkowe. Co istotne, to tylko jeden komunikat złożony z czterech potężnych liter. Co w sytuacji, gdy załoga śmigłowca potrzebuje więcej informacji? Warto znać oficjalne, wymagające mniej pracy znaki, które umożliwiają „rozmowę”. I tak pojedyncza litera „I” oznacza „konieczność ewakuacji”, „Y” i „N” to potwierdzenie lub zaprzeczenie („Yes” i „No”), a trójkąt to sygnał, że można bezpiecznie lądować. Co ważne, na komunikaty może odpowiadać z powietrza także załoga – „tak” to machanie skrzydłami lub sygnał światłami zielonymi, a „nie” to krąg zatoczony w prawo lub użycie świateł czerwonych. Inne znaki używane w komunikacji ziemia-powietrze: LLL – zadanie wykonane LL – wszystko dobrze X – nie możemy się ruszyć F – potrzebna żywność i woda à - idziemy w tym kierunku V – potrzebne wsparcie
Jeśli chcesz przetrwać, musisz je mieć . Oto 12 gadżetów dla surwiwalowca
Oto przewodnik po podstawowym sprzęcie do surwiwalu rozumianego jako turystyka ekstremalna.
Jak przetrwać na pełnym morzu? Rady podróżnika
„Przerażający ryk walącej się z furią fali. Kurczowo chwytam się kilu. Zalewają mnie masy wody, jakby specjalnie starały się zmyć mnie z mojej łupinki. Nie dam się! Muszę być silniejszy! Nieee! Krzyk pomaga przetrwać (...) Rezygnacja byłaby wyrokiem śmierci. Ta myśl przeraża i... mobilizuje”.
Stanąć oko w oko z żywiołem, cieszyć się bezkresem otwartej przestrzeni i przemierzaniem niezmierzonych odległości w zgodzie z naturą – to marzenie każdego wodniaka. Czasami jednak ta niewątpliwa zaleta żeglugi zmienia się w wadę. Gdy znajdziesz się sam na sam z problemem, daleko od cywilizacji dopada cię niepewność, a z nią stres. Prawo Gumpersona mówi, że prawdopodobieństwo każdego zdarzenia jest odwrotnie proporcjonalne do stopnia, w jakim jest ono pożądane. Wypływając w morze, należy się spodziewać licznych niespodzianek. Jeśli sądzisz, że jesteś już wystarczająco oczytany, doświadczony i kompetentny, to na pewno nie wiesz wszystkiego. Najlepiej więc spodziewać się niespodziewanego i wówczas niewiele rzeczy jest w stanie cię zaskoczyć. Jeśli jednak znajdziesz się w sytuacji ekstremalnej, pamiętaj o trzech podstawowych zasadach przetrwania na morzu: nie utopić się, nie wyziębić i nie odwodnić. Najlepszym kołem ratunkowym mogą być przytomność umysłu i wola przeżycia. Choroba morska Jest rodzajem choroby lokomocyjnej. Na morzu zdarza się stosunkowo często. Około 90 proc. podróżujących drogą morską ma mniej lub bardziej nasilone objawy tej choroby oraz cierpi z powodu zaburzeń narządów równowagi. Jej oznakami są: mdłości, zawroty głowy, bladość, nadmierne wydzielanie śliny, płytki nieregularny oddech. Co robić Pij jak najwięcej płynów (woda, herbata), by zapobiec odwodnieniu organizmu. Zajmij się pracami na pokładzie – dzięki temu skoncentrujesz się na czymś innym niż złe samopoczucie. Spożywaj lekkie posiłki. W trudniejszych warunkach wskazana jest pozycja horyzontalna. Guma do żucia, cukierki lub kandyzowany imbir pomagają zachować prawidłową perystaltykę jelit. Pomocne bywają również: akupresura w rejonie nadgarstków, środki ziołowe na chorobę lokomocyjną, obserwacja horyzontu. Zdrowie Zapalenie wyrostka, otwarte złamanie, utrata przytomności w wyniku urazu głowy i już chciałbyś się znaleźć w szpitalu. Na oceanie to niemożliwe, dlatego ważnym elementem planowania dalekich rejsów jest przewidywanie sytuacji awaryjnych takich jak zagrożenie życia. Co robić Dla własnego bezpieczeństwa warto odbyć kurs w zakresie udzielania pierwszej pomocy. Zabierz na pokład podstawowe środki opatrunkowe, gips oraz lekarstwa. Przed wyruszeniem w rejs sprawdź najbliższe bazy śmigłowców oraz wykup ubezpieczenie zdrowotne. Zaznacz na mapie punkty ratownictwa i poszukiwania na morzu położone najbliżej trasy twojej żeglugi. Zapewnij sobie łączność ze światem (np. radiową, pośrednio falową, przez gmdss, Imarsat, email, transmisję satelitarną). Hipotermia Wychłodzenie organizmu może doprowadzić do śmierci. Podczas morskiego rejsu przy wietrznej pogodzie woda wdziera się na pokład. W takich warunkach nie jesteś w stanie uchronić się przed całkowitym przemoczeniem. Woda, która dobrze przewodzi ciepło, ochładza organizm 25 razy szybciej niż powietrze. Alarmowa sytuacja wymaga przebywania na pokładzie w przemoczonej odzieży. Niemniej jednak musisz pamiętać o własnym zdrowiu oraz bezpieczeństwie. Objawy Dreszcze. Bóle mięśni spowodowane zimnem i zawroty głowy. Powolna utrata poczucia czasu. Spowolnione tętno, utrata przytomności Co robić Pozbądź się mokrego ubrania. Jak najszybciej się rozgrzej. Przywróć krążenie przez pocieranie zmarzniętego ciała. Podawaj ofierze hipotermii ciepłe napoje, nigdy alkohol. Odwodnienie Przyjmuje się, że bez wody pitnej w zależności od temperatury i warunków otoczenia człowiek może przeżyć średnio 4 dni. Jeśli organizm nie otrzyma dostatecznej ilości płynów, pojawia się odwodnienie. Może ono być spowodowane także wysiłkiem fizycznym w wysokiej temperaturze, gorączką, biegunką, wymiotami na skutek choroby morskiej. Objawy Ogólne osłabienie. Bóle głowy, utrata przytomności. Zmniejszona ilość oddawanego moczu, aż do pojawienia się bezmoczu. Suche i popękane usta. Utrata elastyczności ciała. Co robić Pij dużo, będąc na wodach tropikalnych, najlepiej szklankę co pół godziny. Spożywaj pokarmy płynne, chude mleko, jogurt. Jeśli masz mało wody, unikaj protein (np. ryb), jedz cukier, czekoladę, wyroby mączne. Element ludzki Nieprzestrzeganie procedur, brak wystarczającej dbałości o bezpieczeństwo, zaniedbywanie obowiązków lub nieznajomość przepisów może się skończyć tragedią. Zawsze pamiętaj, że woda to żywioł, który nie wybacza błędów. Co robić Nie pij alkoholu podczas żeglugi. Miej świadomość, że innym żeglarzom może brakować kwalifikacji. Zapobiegaj zderzeniom za wszelką cenę. Nie zapomnij o doszkalaniu się. Kieruj się nie tylko prawem, ale też rozsądkiem i bezpieczeństwem. Przewiduj konsekwencje podjętych działań. Zawsze miej w zanadrzu awaryjny plan. Dodaj do tego odrobinę wyobraźni i z pewnością na wodzie będzie bezpieczniej. Ekspozycja słoneczna Równy wiatr, napięte żagle, słonce praży, a jacht płynie pełnym kursem. Gdyby nie zagrożenie udarem słonecznym, można by rzecz – sielanka. Tymczasem na wodzie człowiek opala się dwa razy – promienie padają z góry, a prócz tego odbijają się od tafli. Objawy przedawkowania słońca Zaczerwieniona piekąca skóra. Ból głowy. Suche połamane włosy. Skóra podobna do rybiej łuski. Piegi, przebarwienia, plamy. Znamiona wykazujące tendencje do przerastania. Co robić Osłon głowę i włosy kapeluszem lub chustka. Smaruj skórę wystawiona na słonce filtrami o wysokich wskaźnikach SPF i PPD. Jedz witaminy A i D. Unikaj psolarenów (znajdują się m.in. w selerze i pietruszce). Woda Najlepiej byłoby zabrać z portu tyle zbiorników, aby mieć jej pod dostatkiem. Jeśli jednak zapasy się kończą, wówczas priorytetem staje się pozyskanie słodkiej wody. Co robić Wyposaż jacht w odsalarkę. Urządzenia te (w zależności od modelu) produkują od pół litra do 10 ton wody na godzinę. Różnią je jakość płynu pozyskanego z wody morskiej oraz system zasilania. Niejednokrotnie, aby wyprodukować kilka litrów, trzeba wykorzystać generator zużywający paliwo w ilościach zbliżonych do pozyskanego płynu. Zanim wypijesz wódę wyprodukowana przez odsalarkę, dodaj do niej elektrolity i składniki mineralne. Jeśli nie masz sprawnej odsalarki ani wody w zbiornikach, pozostaje czekanie na deszcz. Na jak największej powierzchni rozepnij nieprzepuszczalną tkaninę, dzięki czemu deszczówka spłynie do naczyń. Wystaw wszystko, co masz: miski, wiadra, ponton, żagiel. Niezależnie od sytuacji nigdy nie pij wody morskiej. Jej spożycie zwiększa pragnienie i prowadzi do szybszego odwodnienia. Powoduje osłabienie i stałe zmiany w organizmie. Łączność Czasy, gdy żeglarz zdany był na łaskę i niełaskę wiatru i prądów, minęły już dawno. Kolejne wynalazki, służące do coraz dokładniejszego określania pozycji na morzu zdominowały współczesne żeglarstwo. Większość z nas nie wyobraża sobie rejsu bez map elektronicznych i GPS-a. Podstawowe kanały wzywania pomocy Radio VHF z przystawka DSC (Digital Selective Calling); zadbaj o to, by radio zostało zarejestrowane w Urzędzie Komunikacji Elektronicznej i aby nadano mu numer MMSI. Wezwanie pomocy polega na uruchomieniu Distress Alert. Środki pirotechniczne w kolorze czerwonym, wystrzeliwane w regularnych odstępach czasowych. Procedura bezpośredniego zagrożenia życia „Mayday” przeprowadzana przez radiotelefon. Sygnał nadawany przez radioboje komunikacyjne. Inmarsat – sieć satelitów geostacjonarnych zapewniających statkom łączność. Wywieszenie flag NC. Powolne i powtarzalne podnoszenie i opuszczanie obu wyprostowanych ramion w bok. Rzadziej sygnał SOS (trzy kropki, trzy kreski, trzy kropki) nadawany znakami Morse’a za pomocą radiotelegrafu, światła lub innego sposobu sygnalizacji. Cenne źródła pokarmu na wodzie Puszki - Nadają się do spożycia nawet wówczas, gdy są przechowywane w wysokich temperaturach. Zainwestuj w produkty dobrej jakości, wówczas posiłek przygotowany w pospiechu na morzu, przez niewprawne dłonie żeglarza nie straci na wartości. Zabierz ze sobą puszki z jedzeniem, którego na co dzień nie spożywasz – urozmaica twoją morską dietę. W roli przekąsek doskonale sprawdzają się owoce, najlepiej w syropie. Przed wypłynięciem w rejs wszystkie puszki opisz markerem (nalepki płowieją i odlepiają się pod wpływem wilgoci). W przeciwnym razie każda z nich będzie niespodzianką. Ryby - Duże okazy ryb pojawiają się w okolicach grzbietów wulkanicznych, wypłyceń oraz na rafach koralowych. Zamontowanie kilku srebrnych wstążek folii zwiększa szanse na udany połów w dzień, a oświetlenie wody sztucznym światłem – w nocy. Przyjrzyj się uważnie złapanej sztuce. Jeśli nie wiesz, jaki to gatunek, oddziel starannie organy wewnętrzne od filetu i dobrze je wygotuj. Nigdy nie jedz ryb z rodziny rozdymkowatych. Liofilizaty - Pyszne danie w 10 minut. Żywność liofilizowana to gotowy posiłek zamrożony po wcześniejszym odparowaniu wody. Suche elementy nie trącą w ten sposób swoich właściwości odżywczych ani smaku. Aby uzyskać z granulatu ciepłe jedzenie, wystarczy zalać go gorącą wodą i odczekać kilka minut. Taka gotowa żywność w hermetycznych opakowaniach od 15 lat jest dostępna na naszym rynku i cieszy się równie dobrą renomą, co kuchnia polska. Rafting w Nepalu Niewiele brakowało, aby sesja fotograficzna na rzece Kali Gandaki była moją ostatnią. Pomogła mi załoga raftu. W trakcie raftingów wielokrotnie wypadałem za burtę. Zazwyczaj nie dbałem o utrzymanie się na pokładzie za wszelką cenę, bo lądowanie w wodzie stanowiło nieodłączny element zabawy. Tak było aż do feralnego jesiennego dnia w trakcie spływu rzeka Kali Gandaki w Nepalu, na której realizowałem sesję fotograficzną. Teren znałem nieźle, wiedziałem, co chciałbym zrobić. Spływaliśmy na kilku raftach, towarzyszyła mi jak zawsze doświadczona ekipa tzw. safety kayakers oraz klienci (grupa, która raftingiem kończyła wyjazd trekkingowy). Siedziałem na dziobie, tyłem do kierunku spływu, i fotografowałem fale przewalające się przez pokład. W ręku, zamiast pagaja, trzymałem zabezpieczony jak do nurkowania aparat fotograficzny. Aby zapewnić sobie pozory bezpieczeństwa, palcami stóp, niczym orangutan, trzymałem wystające elementy pokładu. Podczas pokonywania zasadniczej części bystrza niespodziewanie uderzyliśmy dziobem w skałę ukrytą pod wodą. Wyleciałem jak z katapulty, nie zdałem egzaminu na orangutana... Kiedy wpadłem do wody, mój raft, odciążony na przodzie, podpłynął nieco dalej i utknął na tej samej skale, w która wcześniej uderzył. Z początku spokojnie – przyciągnąłem aparat fotograficzny, który na półtorametrowej lonży miałem wpięty do pasa kamizelki. Przez chwile kotłowałem się w mętnej wodzie pod pokładem. Kiedy już zlokalizowałem, gdzie jest góra, a gdzie dół, próbowałem wypłynąć na powierzchnie. Bezskutecznie. Z trudem opanowując zdenerwowanie, walczyłem z napierającymi masami wody, bo co chwile trafiałem w nasz raft. Od spodu, niestety. Po kolejnej, trzeciej czy czwartej, próbie, kilkakrotnym oberwaniu wiosłem w głowę wypłynąłem. Byłem sinozielony i krztusiłem się wodą. Udało się tylko dlatego, że przytomnie działająca załoga dopóty balansowała na rafcie, dopóki nie uwolniła się ze skalnej mielizny. Zdjęcia wyszły nieźle. Mają dla mnie emocjonalną wartość – przypominają o wypadku, z którego wyszedłem cało. A mogły to być moje ostatnie zdjęcia w życiu... Marek Arcimowicz - podróżnik i zawodowy fotograf „do zadań specjalnych”.
Jak przetrwać bez zapałek i pitnej wody, czyli survival [WARTO SPRÓBOWAĆ]
Czy kilku mieszczuchów ceniących wszelkie wygody poradzi sobie na zupełnym odludziu? Na niewielkiej wyspie pośrodku Wisły postanowiliśmy spróbować trudnej sztuki przetrwania.
Czy po 24 godzinach spędzonych z komarami i pająkami nadal będą cieszyć się z obcowania z przyrodą? Postanowiliśmy sprawdzić jak przetrwać bez zapałek i pitnej wody. Na niewielkiej wyspie, pośrodku Wisły. Cała długa doba survivalu. Zobaczcie sami! View oEmbed on the source website Autor: Krzysztof Stypułkowski
Survival. Spróbuj szczęścia w szkole przetrwania
Po tej przygodzie nic już nie będzie jak przedtem – bo będzie znacznie... lepiej, a życie okaże się prostsze.
Jesteśmy sami w górach. Wokół szaleje burza, walą pioruny. Przemoczeni do bielizny, przemarznięci i zgłodniali chętnie zajrzelibyśmy do majaczącej na horyzoncie chaty. Sączący się z komina dym to obietnica ciepłego kąta i strawy. Wystarczy zrobić tylko kilka kroków i będziemy zupełnie bezpieczni... Jednak można spróbować zupełnie inaczej: zacisnąć zęby i poszukać schronienia przed deszczem w napotkanej pieczarze. Rozpalić ogień, zaspokoić głód garścią jagód czy poziomek zebranych po drodze, napić się wody ze strumienia, albo wręcz przygotować posiłek z roślin jadalnych i...mrówek. To survival – szkoła przetrwania, czyli umiejętność radzenia sobie w zaskakujących sytuacjach. Najczęściej chodzi o wypadki i katastrofy, zagubienia (np. w śnieżycy w górach), utknięcia (np. w grocie) albo też o nagłą chorobę. Najchętniej wykorzystywaną „salą treningową” zwolenników tej sztuki są dzikie góry i lasy, ale również bagna i tereny podmokłe. Survival łączy informacje z rozmaitych dziedzin wiedzy: geografii, meteorologii, biologii, psychofizjologii, medycyny i medycyny naturalnej, ratownictwa, fizyki, chemii, materiałoznawstwa i traperki oraz innych. Survival może być leśny (zwie się go też „zielonym” - symbolizuje idee poszukiwania natury) i miejski (to raczej wyzwanie rzucone cywilizacji, próba udowodnienia, że da się przeżyć w mieście w roli bezrobotnego i bezdomnego). Są jeszcze odmiany cywilna i militarna. Uczestnicy takiego kursu bądź szkolenia mogą dostać polecenie uprawiania raftingu na wzburzonej rzece albo odbycia wspinaczki skałkowej. Przy wykonywaniu poszczególnych zadań mogą odwołać się do najnowocześniejszych technik albo kombinować na wzór ludzi pierwotnych. Sposób nie jest istotny – liczy się cel. A ten jest jeden – poradzić sobie w trudnej sytuacji. Survival staje się coraz modniejszy, bo nie tylko jest odskocznią od codzienności, dostarcza adrenalinowych wrażeń i pozwala na bliski kontakt z naturą. Ucząc przetrwania w leśnych ostępach czy na pustyni pokazuje jednocześnie, w jaki sposób pokonać trudności w dżungli życia, w firmie, zakładzie pracy, szkole. Do niego zresztą odwołuje się harcerstwo. Przecież to na obozach uczyliśmy się, jak zbudować szałas, zrobić ognisko, złowić rybę na wędkę z patyka. Za to na lewym ramieniu mundurka mogliśmy sobie przyszyć kolejne sprawności. I o to chodziło. W ten sposób nabywaliśmy nowe umiejętności, odkrywając zarazem ze zdumieniem, jak wielki drzemie w nas potencjał, ile w sytuacjach niecodziennych możemy zdziałać... Szkoły czy warsztaty survivalowe podchwytują ten pomysł, dodatkowo go rozwijając. Powstają coraz to nowe mutacje survivalu. A firmy coraz skwapliwiej wysyłają na takie wyjazdy swoich pracowników, aby ich sprawdzić (szefowie obserwują np. jak ich ludzie radzą sobie pod presją). Pierwszą w Europie szkołę przetrwania założył we włoskiej miejscowości Bassano del Grappa koło Wenecji dziennikarz i podróżnik Jacek Pałkiewicz. Jest on autorem wielu publikacji na ten temat. Ale survival to nie tylko sztuka przetrwania. To coś więcej. Polując na mniej lub bardziej grubego zwierza wzorem Robinsona albo wcielając się w rolę bezdomnego (w przypadku survivalu miejskiego), niemal zapominamy o całym dotychczasowym życiu. Niespotykane sytuacje, jakie stają się naszym udziałem, nie pozwalają ani na chwilę dekoncentracji, jakiekolwiek wspomnienia, rozważanie problemów czy snucie planów. Jest tylko tu i teraz. A to, paradoksalnie, mimo stresu związanego z koniecznością dania sobie rady – odpręża i wyluzowuje. Na powrót niejako stajemy się czystą kartką, tak, jakbyśmy przeszli jakiś niezwykły seans terapeutyczny. To oczyszczenie sprawia, że łatwiej stawimy czoło problemom, gdy wrócimy do zwykłego życia. Nagle mogą okazać się mniej skomplikowane niż przed survivalem. Bo w końcu czym jest zły humor szefa wobec wspinaczki po skałach nad rwącym potokiem, gdy cierpimy na lęk wysokości? I na koniec jeszcze jedno, chyba najważniejsze. Survival przynosi nam radość w najczystszej postaci. Cieszymy się bowiem jak dzieci, gdy uda nam się przejść po linowym moście albo wspiąć na czubek sosny. A ludzie szczęśliwi, to ludzie bardziej efektywni, a więc skazani na sukces. W każdej sferze życia. SURVIVAL - Warsztaty jednodniowe na zamówienie. Dzikie rośliny jadalne – rozpoznawanie i degustacja ok. 50 gatunków w trakcie wycieczki do lasu, na łąkę i nad staw. Przyrządzanie przez uczestników zupy survivalowej, sałatek i herbat. Zajęcia mogą odbywać się od maja do października. Budowa szałasu indiańskiego – nauka budowy ocieplanego szałasu z miejscem na ognisko, pozwalającego przeżyć zimę. Jadalne owady i inne bezkręgowce. Na zajęciach przyrządza się m.in. koniki polne, mrówki, larwy os, pędraki, chrząszcze wodne, ważki. Cena 300–500 zł za 3–godz. blok zajęć. www.luczaj.com - Informacje o obozach i wydarzeniach survivalowych można znaleźć na stronie: www.survival.infocentrum.com JOGA - Joga na kręgosłup – Studzienice (na Kaszubach), 25–31 sierpnia. Cena 790 zł lub 690 zł w zależności od pokoju, zakwaterowanie w Kaszubskim Borze. Opłata obejmuje noclegi, wyżywienie, jogę i zajęcia z tańca. - Wakacyjna przygoda z jogą – Jodłów (Kotlina kłodzka), 26 sierpnia–2 września. Oprócz ćwiczeń przewidziano sesje relaksacyjne, na przykład przy dźwiękach mis tybetańskich i gongu. Koszt – 630 zł za osobę (redukcja do 530 zł w przypadku par), w tym zajęcia, pełne wyżwienie i noclegi (Ośrodek Ostoja, www.jodlow.hg.pl). - Joga prosto z Indii – Smołdzino (w pobliżu Słowińskiego Parku Narodowego), 2–8 września. Koszt 720–810 zł, w zależności od liczby osób w pokoju. www.wakacjezjoga.pl WARSZTATY JOGI Joga w potocznym odbiorze postrzegana jest jako zestaw ćwiczeń, odmiana stretchingu, gimnastyka mająca przywrócić sprawność ciała, sprawić, że będziemy fit. To bardzo spłycone podejście. Samo słowo pochodzi od sanskryckiego rdzenia yui, co znaczy łączyć, kierować, skupiać uwagę, ale też jarzmo oraz powściągać. Joga jest jednym z najważniejszych systemów filozofii indyjskiej. To całościowy sposób widzenia i pojmowania życia, świata i kosmosu. Każdy z nas pragnie spokoju i szczęścia. Joga uczy, jak je osiągnąć poprzez pozycje ciała (asany), ćwiczenia oddechowe, relaksację, kontemplację i pozytywne myślenie. Kursy oferowane na rynku skupiają się głównie na ćwiczeniach fizycznych i oddechu. Na zajęciach, pod okiem instruktora, wykonywane są poszczególne asany, najpierw oddzielnie (grupy początkowe), a potem w całych cyklach (grupy zaawansowane). Po trzech miesiącach dochodzi się do formy, ale prawidłowe wykonywanie asan to kwestia nawet dwóch lat! Każda asana ma swoją nazwę: np. pies z głową w dół, lotos, łuk, świecący relaks. Warto spróbować!
Adventure dla dzieci! Poznaj 6 pomysłów na aktywne wakacje
Zapytaj dzieciaki, kto chce przeżyć przygodę, a zobaczysz las rąk niezależnie od stopnia uzależnienia od komputera i telewizji. Przedstawiamy 6 pomysłów na aktywne wakacje i podpowiadamy, jak je zorganizować.
Poznaj 6 pomysłów na aktywne wakacje dla dzieci >>> Mali podróżnicy i sportowcy mogą stawiać pierwsze kroki w nowoczesnych szkółkach i na ciekawie prowadzonych zajęciach sportowych pod okiem instruktorów – często za darmo. Podpowiadamy, jak zapewnić im frajdę, naukę i bezpieczną zabawę na świeżym powietrzu. Tekst: Paweł Kempa
Polska dla aktywnych: Bieszczady - Przeżyć wszystko
Kursy surwiwalu w Bieszczadach to niezła lekcja życia. I jeszcze lepsza przygoda!
Jak rozpalić ognisko bez zapałek, jak znaleźć i pokonać bród, co zrobić, gdy jest się świadkiem wypadku, pożaru, gdy samemu jest się rannym, co robić w razie ukąszenia przez żmiję czy szerszenia, jak przewidzieć pogodę i jak odnaleźć drogę w lesie – to tylko część umiejętności poznawanych na szkołach surwiwalu, a które mogą okazać się przydatne nawet na weekendowej wycieczce. Idealnym miejscem na takie kursy są Bieszczady – wystarczająco bezludne, wspaniale zalesione, poprzecinane rzekami i strumieniami. Tutaj kilkugodzinny marsz na orientację z użyciem mapy, kompasu, poprowadzony też nocą, będzie przygodą pamiętaną przez lata. Organizatorzy, aby podnieść atrakcyjność wyprawy, zatrudniają niekiedy jako instruktorów byłych żołnierzy jednostek specjalnych takich jak GROM. Uczą oni podstaw samoobrony, strzelectwa, posługiwania się sprzętem wspinaczkowym w parku linowym. Chętni mogą też wykupić przejażdżki quadami, amfibiami, wozami terenowymi albo szybkim pontonem Zodiac po Zalewie Solińskim. No to w drogę: Pięciodniowy kurs dla młodzieży w Agencji Turystycznej Bieszczady Adventure kosztuje 320 zł. Rejs Zodiakiem, przejażdżka quadem albo lot szybowcem to koszty rzędu kilkudziesięciu złotych.
Twarzą w twarz z historią W ramach moich spotkań z wyjątkowymi kobietami z krańców świata chętnie zrealizowałabym program o Kleopatrze, najpotężniejszej władczyni starożytnego Egiptu. Albo przeprowadziłabym wywiad z moją idolką Marią Skłodowską-Curie i przespacerowała się z nią uliczkami Paryża z początku XX w. Gdybym mogła się przenieść w czasie, to udałabym się do Rosji za czasów carycy Katarzyny, żeby napić się z nią wódki, zjeść bliny z kawiorem i podyskutować o facetach. Ale nie mogę. Za to mogę ruszyć w świat ich śladami i choć w pewnym stopniu poczuć tę atmosferę, zrozumieć motywy ich działania, trochę umownie odbyć podróż w czasie. Dlatego w tym wydaniu Travelera namawiamy Was do wypraw z historią w tle. Któż z nas by nie chciał zgłębić tajemnicy cywilizacji Azteków, stanąć twarzą w twarz z Terakotową Armią czy szlakiem Aleksandra Wielkiego zwiedzić Azji? Ja jestem na tak!
SPIS TREŚCI FOTOREPORTAŻ: Amazonka, rzeka piasku PLANETA TRAVELERA Wieści ze świata Kierunek kultura PODRÓŻUJ Z GŁOWĄ Tanie podróżowanie: Nowy Jork na każdą kieszeń Poznaj to miejsce: Cudne Mazury Zachodnie Patent Travelera: Straciłeś paszport? Wiemy, co zrobić! ETYKA PODRÓŻNIKA: Bieda atrakcją turystyczną? PODRÓŻE Z HISTORIĄ Na dobry początek: O przemieszczaniu się w czasie Starożytność: Śladami Aleksandra Wielkiego Średniowiecze: Wikingowie u wrót Ameryki Konkwista: Na tropie Cortésa w Meksyku Czasy kolonizacji: Wielki Trek w Afryce POLSKA MAGICZNA Tatarzy na Podlasiu: Święto Ofiarowania MIASTO W 48 GODZIN Xi’an Odkryj Terakotową Armię PODRÓŻ ŻYCIA Gambia i Senegal: Magiczne krainy PLEBISCYT 7 NOWYCH CUDÓW POLSKI Wybieraj, głosuj i wygrywaj! REGIONY EUROPY Szwajcaria na zimę Dokąd na narty: Przegląd narciarskich ośrodków Region Villars: Fajerwerki na śniegu Karnawał w Lötschental: Bestie wychodzą na ulice Pociąg do gór: Koleje Retyckie, najpiękniejsze na świecie BIEGUN ADRENALINY Kompas Test Travelera: Zasilanie na wyprawie Przerwa techniczna Podróż w czasie: Z przewodnika sprzed stu lat – Nowy Jork Świat na patelni: Z korzenną nutą Blondynka w podróży: Beata Pawlikowska o słuchaniu sercem 10 największych zabytków, które walczą z czasem Akademia fotografii: Najlepsze zdjęcia czytelników Kalendarz na październik
Pracowaliśmy na zachodnim brzegu półwyspu Synaj, w miejscu gdzie starożytni Egipcjanie przetwarzali miedź. Naszym zadaniem było odnalezienie w szerokich na pół metra dołach śladów ich działalności.
Skorpiony lubią takie nory, dlatego przed rozpoczęciem pracy zawsze dokładnie sprawdzaliśmy, czy pod piaskiem nie czyha jakieś niebezpieczeństwo. Mimo to pewnego dnia podczas kopania poczułam ostre ukłucie. Kiedy wyciągnęłam rękę, była już czerwona i opuchnięta. W Egipcie ukąszenie przez żółte skorpiony może oznaczać śmierć. Ukłucia blisko ośmiu innych gatunków, choć bardzo bolesne, nie są tak groźne. A ja właśnie zostałam ukąszona i nie miałam pojęcia przez co. Wiedziałam, że nie mogę dopuścić do zwiększenia tętna, aby jad jak najwolniej rozprzestrzeniał się po ciele. Próbowałam zachować spokój. Nasz beduiński asystent postanowił zastosować lokalny sposób na leczenie ukąszeń: wykrztusił flegmę, wypluł ją na moją rękę i wtarł. Następnie chwycił zapalniczkę, aby skauteryzować ranę. W ostatniej chwili powstrzymałam go. Na szczęście zaraz przyjechała karetka. W szpitalu lekarz spojrzał na mój nadgarstek pogardliwie: – To jest nic – rzucił. Po tym jak go przekonałam, aby dał mi coś zapobiegawczo, przyszła pielęgniarka z zastrzykiem przeciwjadowym. Podwinęłam rękaw, ale ona wskazała mój pośladek. – W Egipcie tutaj wbijamy igły – powiedziała. Zastrzyk sprawił, że nie mogłam się ruszać. Gdy inspektor wykopalisk usłyszał o moim ukąszeniu, natychmiast przyjechał do szpitala. Widząc mnie leżącą bez ruchu, pomyślał, że umarłam. Na szczęście podobno to znak, że mam przed sobą jeszcze długie życie.
Dziedzina: badania rojów, miejsce: Mauretania
Rojąca się szarańcza na swej drodze pożera całą roślinność. Gdy już owady zbite w chmarę wymiotą wszystko co zielone, zamieniają się w kanibali. Wyobraźcie sobie gromadę złożoną z setek milionów stworzeń, z których każde chce zjeść lecącego przed nim towarzysza. Nic dziwnego, że ci będą wiać, powodując wędrówkę chmary. Mauretania co roku boryka się z nalotami szarańczy obejmującymi cały kraj, a ja wraz z zespołem badam te ataki. Gdy pewnego razu wziąłem do rąk owada, chcąc mu się przyjrzeć, nagle spuchły mi ręce. Najwyraźniej toksyczne substancje chemiczne na owadzie weszły w reakcję ze skórą dłoni pod wpływem intensywnego światła słonecznego. Pech chciał, że byliśmy akurat na środku pustyni, więc o pomocy medycznej nie było mowy. W dodatku skończył się nam prowiant. Teoretycznie mogliśmy posilić się szarańczakami, było nie było świetnym źródłem białka, ale jest to jednak specjał dla amatorów lub desperatów. Choć trzeba przyznać, że w ciągu dwóch dni nasza desperacja wyraźnie wzrosła. Próbowaliśmy kupić coś na ząb od nomadów, którzy w pobliżu zrobili sobie postój na herbatę. Ci przekazali nam trochę wielbłądzich podrobów. Tego dnia nie bez żalu zakończyłem 10-letnią erę wegetarianizmu w moim życiu. Wysuszyliśmy wnętrzności na pobliskim krzaku. Nie dość, że smakiem nie zachwycały, to jeszcze po ich zjedzeniu pojawiły się nudności i halucynacje. Miałem koszmary na jawie. Wody też mieliśmy niewiele, przed słońcem nie mogliśmy uciec, więc mocno osłabieni przez kilka dni siedzieliśmy w nagrzanym jak piekarnik namiocie. Gdy w końcu dotarło do nas zaopatrzenie, a ja poczułem się lepiej, ogromna burza piaskowa na kolejne półtora dnia zagoniła nas do namiotu. Gdy minęła, po szarańczy nie było już śladu.
Zapraszamy do konkursu sondażowego, w którym można wygrać trzy części niezwykłej serii przyrodniczej "Sztuka przetrwania" na blu-ray.
Jeżeli chcesz wygrać zestaw 3 płyt blu-ray z serii Discovery podziel się z nami swoją opinią. Jest to niezwykła seria przyrodnicza z udziałem Jamiego Crawforda, który przemierza trudno dostępne tereny o niezwykle ciężkich warunkach klimatycznych w poszukiwaniu najbardziej niesamowitych umiejętności adaptacyjnych zwierząt. Jamie odwiedza m.in. pustynię w Namibii - jedno z najbardziej nieprzystępnych miejsc, którego krajobraz ukształtowały najwyższe na świecie wydmy. Przemierza lasy Borneo, Australię i Peru. Odkrywa Afrykę Południowa, Florydę, Ekwador i Tanzanię, którą zamieszkują m.in. hieny i kobry. Ostatnia, trzecia część prowadzi nas do Arizony - jednego z najbardziej wysuszonych miejsc na ziemi. Jamie bada także faunę Alaski, Madagaskaru, Chorwacji i Szkocji. Aby zapoznać się ze szczegółami konkursu wejdź tutaj
Te surowe, niedostępne środowiska według różnych szacunków zajmują od 15 do 20 proc. powierzchni lądów. Gdyby oprócz pustyń gorących wziąć pod uwagę także zimne, polarne, liczby byłyby jeszcze wyższe. Jak się zachowywać, gdy zabłądzimy w takim rejonie albo trafimy tam w wyniku katastrofy
Bez wody nie ma życia. Jej brak lub niedobór jest wspólnym mianownikiem terenów pustynnych i półpustynnych. Pustynie mają różne oblicza – piaszczyste (stanowią tylko około jednej trzeciej wszystkich terenów suchych), kamieniste, żwirowe, skaliste, ilaste. Kiedy suma rocznych opadów jest mniejsza niż 100–150 mm, nie występują na nich żadne rośliny. Ale jeżeli już pada deszcz, są to gwałtowne ulewy, po których koryta okresowych strumieni wypełniają się rwącą wodą. Uważaj, żebyś nie biwakował w takim korycie, bo w razie burzy grozi ci utonięcie. Inną cechą charakterystyczną tego mało przyjaznego człowiekowi środowiska są bardzo duże wahania temperatury. W ciągu dnia upał może przekraczać 50°C (rekord na Ziemi wyniósł 57,8°C, zanotowano go na Saharze, w pobliżu Trypolisu), w nocy na niektórych pustyniach temperatura spada nawet poniżej zera. Niedobór wody Paradoksalnie, woda jest jedyna rzeczą, której nie wolno ci racjonować! Wielu ludzi zmarło z odwodnienia, wciąż mając przy sobie zapas płynów. Oszczędzając wódę na czarna godzinę, ryzykujesz dołączeniem do ich grona. Przy 30-stopniowym upale odpoczywającej w cieniu osobie wystarczy ok. 5 l dziennie, ale przy intensywnym wysiłku w pełnym słońcu potrzeba jej dwukrotnie więcej. Co robić Kluczem do przetrwania jest zmniejszenie ubytku płynów z organizmu. Jeśli musisz, pracuj nocą i rankiem, ograniczając aktywność w dzień do absolutnego minimum. Znajdź cień i zadbaj o ubiór. Długie spodnie i koszula o luźnym kroju nie tylko zabezpieczają skórę przed poparzeniem słonecznym, ale także spowalniają odparowywanie potu, zwiększając efektywność termoregulacji. Chroń głowę! Idealny jest kapelusz z rondem osłaniającym twarz, ale nawet prowizoryczna chusta zmniejsza ryzyko udaru. Rozpalone słońcem podłoże może mieć temperaturę o kilkadziesiąt stopni wyższą niż powietrze, dlatego nigdy nie siadaj bezpośrednio na ziemi. W sytuacji poważnego niedoboru wody staraj się oddychać przez nos i ogranicz rozmowy. Zapomnij o tytoniu i alkoholu. Pij regularnie, nawet jeśli nie czujesz pragnienia. Dopóki mózg ma dość wody, by skutecznie analizować sytuacje, rosną twoje szanse na wyjście cało z opresji. Udar cieplny Im więcej wody tracisz na obniżenie temperatury ciała, tym mniej jej dociera do narządów wewnętrznych. Pojawiają się zawroty głowy, omdlenia i wymioty. Jeśli szybko nie zaradzisz sytuacji, kryjąc się w cieniu i uzupełniając płyny, procesy termoregulacji (z których najważniejszym jest pocenie się) ulęgną całkowitemu zatrzymaniu. Skóra stanie się gorąca i sucha, dojdzie do zaburzenia świadomości i koordynacji ruchów, a wkrótce potem – do śmierci. Co robić Zapobiegaj przegrzaniu się organizmu. Ofiara udaru musi być schłodzona i przekazana fachowej opiece medycznej. W warunkach pustynnych może to być szalenie trudne, zrób wiec wszystko, by nie dopuścić do czarnego scenariusza. Najskuteczniejszym sposobem obniżenia temperatury ciała jest polewanie ofiary zimna woda. Inne metody to obłożenie jej od stóp do głów zmoczonymi zimnymi tkaninami i wachlowanie. Wcześniej trzeba znaleźć cień. Burza piaskowa Burze piaskowe i pyłowe nawiedzają Wielkie Równiny w Ameryce Północnej, Półwysep Arabski, pustynie Azji, Sahare i inne suche rejony świata. Nadciągająca nawałnica może mieć postać burej skłębionej ściany wysokości nawet półtora kilometra. Jeśli panuje nienaturalna cisza i duchota, może to być sygnał zbliżającej się burzy. Znajdź miejsce osłonięte od wiatru, cały owiń się szczelnie jakimś materiałem, zasłon nos i usta chustka albo inna tkanina. Głód Nawet kilkutygodniowy post nie stanowi zagrożenia dla zdrowia i życia, choć nie należy do przyjemnych. Korzystaj z lokalnego menu w postaci szarańczy, mrówek, jaszczurek i roślin tylko pod warunkiem, że jesteś absolutnie pewny co do ich jadalności. Poszukiwanie jedzenia często kosztuje więcej potu i kalorii, niż jest to warte. Do tego sam proces trawienia pochłania duże ilości wody, więc gdy mamy deficyt tej ostatniej, lepiej nie śpieszyć się z kolacją. Zwierzęta Pustynie obfitują w stworzenia potencjalnie niebezpieczne dla człowieka. Na szczęście większość z nich podziela twoja niechęć do zawierania bliższej znajomości. Nie panikuj – tragiczne w skutkach konfrontacje z pustynnymi zwierzętami należą do rzadkości, warto jednak przestrzegać kilku prostych zasad. Nigdy nie chodź boso. Nie wkładaj rąk pomiędzy skały, krzaki i w zagłębienia bez sprawdzenia, co się w nich kryje. Zawsze dokładnie wytrzepuj buty i ubrania, zanim je włożysz. Przed snem sprawdź, czy w twoim śpiworze nie ma współlokatora. Na obszarach obfitujących w węże stąpaj twardo i pewnie, dając gadom szanse na usuniecie się z drogi. Jeśli dostrzeżesz węża, omiń go powoli szerokim łukiem. Rzeczy, które ułatwia przeżycie na pustyni Kapelusz - Do ochrony głowy przed intensywnymi promieniami słońca. Szerokie rondo zasłoni dodatkowo oczy, które wymagają okularów przeciwsłonecznych. Ubranie - Bluza z długimi rękawami zasłoni skórę przed słońcem, przez co będziesz się mniej pocić. Znak wełny to nie przypadek – runo owiec merynosów zapewnia ochronę przed promieniowaniem UV. Wełniane ubranie przyda się też w zimne pustynne noce. Prezerwatywa - Nie służy do tego, o czym właśnie myślisz, ale do transportu wody, gdy nie masz kanistrów. Trudno o lepsze naczynie, skoro lateksowy balonik przeszedł liczne próby sprawdzające jego wytrzymałość na pękanie. ABC przetrwania Schronienie - Jakość schronienia zależy od dostępności budulca. Śpiwór lub folia termiczna (NRC) rozpięte na krzakach zapewnia cień w czasie największego upału. Jeśli okolica obfituje w roślinność, możesz sie pokusić o budowę prostego szałasu z gałęzi liści, dającego większy komfort w gorące dni i lodowate noce. Woda - Odnajdywanie wody na pustyni wymaga ogromnego doświadczenia i wiedzy. Forsowna wędrówka w poszukiwaniu źródła może skrócić okres przetrwania z dni do godzin – powinna być podejmowana tylko w ostateczności. Obecność wody mogą zdradzać wydeptane ścieżki dzikich zwierząt lub niektóre rośliny, np. sykamory. Pozostałości wody z pory deszczowej maja szanse się zachować pod powierzchnia ziemi w zakolach okresowych potoków lub w głębokich skalnych szczelinach. Pamiętaj, że każde naturalne źródło wody może zawierać niebezpieczne bakterie i pierwotniaki. Zatrucie pokarmowe powoduje zazwyczaj znaczna utratę płynów, co na pustyni ma tragiczne konsekwencje, dlatego zawsze uzdatniaj wódę za pomocą filtra, tabletek puryfikacyjnych, jodyny bądź gotowania. Praktyczna skuteczność metod takich jak np. destylacja słoneczna jest znikoma i nie rekompensuje nawet strat poniesionych przy ich zastosowaniu. Trzeba wykopać dziurę przynajmniej metrowej głębokości i półtorametrowej średnicy. Kopanie na pustyni, zarówno piaszczystej, jak i kamienistej, nawet za pomocą odpowiednich narzędzi jest bardzo trudne. Większość ludzi w sytuacji awaryjnej nie ma łopaty, a wiec będzie się posługiwała patykiem albo kawałkiem skały. Przeciętna destylarka produkuje w granicach 0,5 litra na dobę, trzeba byłoby więc mieć ich całą baterię, żeby pokryć minimalne dzienne zapotrzebowanie na wodę. Jedzenie - Głód to w dużej mierze stan umysłu. Mięso większości zwierząt jest jadalne, choć niekoniecznie smaczne. Owady są łatwym do pozyskania źródłem białka, podobnie jak ptasie i jaszczurcze jaja. Nie próbuj polować na zwierzęta jadowite – rolę myśliwego i zwierzyny mogą się szybko odwrócić. Odróżnienie roślin trujących od tych jadalnych nie należy do łatwych. W razie wątpliwości lepiej obejść się smakiem. Orientacja - Dobra mapa i kompas to podstawa. Przy określaniu stron świata możesz się kierować słońcem, gwiazdami i naturalnymi elementami krajobrazu. Pasma wydm zazwyczaj układają się w określonym kierunku, wyznaczanym przez dominujące wiatry. Jeśli nie wiesz, gdzie jesteś lub dokąd masz iść, zostań na miejscu! Prawdopodobieństwo, że ktoś cię znajdzie, jest najwieksze właśnie tam. Wzywanie pomocy - Przed wyjazdem przekaz zaufanej osobie wszelkie informacje na temat obszaru, w który się udajesz, planowanej trasy i daty powrotu. Telefon satelitarny lub stosunkowo niedroga radiopława EPIRB (patrz: środowisko wodne na str. 20) znacznie zwiększają szanse powodzenia akcji ratunkowej. Do zwrócenia uwagi ekip poszukiwawczych przydadzą się niewielkie lusterko i gwizdek. Jeśli poszukiwania trwają po zmroku, średniej wielkości ognisko będzie widoczne z wielu kilometrów. Z owocem mango przez pustynie Początkowo wszystko wyglądało prosto. Jestem w Etiopii, chce dojść do Kenii. Przed sobą mam 260 km pustyni. Nie miałem mapy, kompasu, GPS-a, namiotu. Miałem – za ciężki plecak, 4-litrowy kanister na wodę, kij do podpierania się i jedno mango. Etiopska policja mnie ostrzegała – przez pustynie nie wiedzie żadna droga, mieszkają tam plemiona polujące na ludzi. Pod zakrwawionym bandażem, którym owinąłem sobie ramie, schowałem paszport, pieniądze i pożegnalne listy do rodziny. Wyglądałem jak ofiara wypadku – liczyłem na to, że nikt nie będzie że mnie zrywał opatrunku. Pierwszy dzień był najgorszy. Tak przynajmniej myślałem pierwszego dnia. Nie brakowało mi wody, nie byłem zmęczony, ale miałem świadomość, że zachowuje się jak idiota. Po dwóch miesiącach włóczenia sie po Etiopii postanowiłem zrobić coś nowego. Na przykład przejść przez pustynie do Kenii. Byłem ciekaw, czy nieprzygotowany człowiek to przeżyje. Szedłem śladami nomadów. Każdy krok przybliżał mnie do Kenii, ale oddalał od wody, hotelu i bezpieczeństwa. Pierwszą noc spędziłem przy studni. Po brązową wodę przyszli nomadowie i z kanistrami na głowach odeszli w pustynie. Kolejne dni były gorsze. Już nie mogłem się cofnąć. Bałem się, że się zgubie, umrę z pragnienia i upału. Mango trzymałem jak ostatnia deskę ratunku. Na każdym postoju rozpinałem śpiwór miedzy plecakiem a wbitym w ziemie kijem i brałem łyk wody. Po jakichś pięciu dniach spotkałem Mojżesza. Chłopiec z jednego z pustynnych plemion wracał ze szkoły w Kenii. Zabrał mnie do wioski. Jego matka dała mi „red bulla” – mleko wymieszane z bydlęca krwią. Ja wyjąłem mango. Następnego dnia Mojżesz odprowadził mnie kilka kilometrów i powiedział, pokazując kierunek: – Tam Kenia. Jeszcze dwa dni. Jak mantrę odliczałem kolejne metry. Odwracałem myśli od pragnienia, ssać płaski kamyk. Aby nie dać się sparaliżować przez lek, myślałem o seksie. Pierwszego dnia po rozstaniu z Mojżeszem znalazłem wysychającą studnie. Do kanistra udało mi się zebrać trochę wody. Drugiego dnia woda się skończyła. Nie miałem już siły, z pragnienia szalałem. Chciałem zrzucić ciężki plecak i biec przed siebie. Upadłem przed potężną wydmą niemal zasłaniającą niebo. Musiałem się napić. Zacząłem sikać na dłoń. Ciemny, prawie czerwony mocz smakował strasznie – był gorzki, ale mokry. Płakałem ze strachu. Pusty kanister, pusty pęcherz. Według Mojżesza powinienem być juz w Kenii. A jeśli zabłądziłem i zamiast ścieżką ludzi poszedłem szlakiem zwierząt? Po godzinie gorączkowych majaków i leków wspiąłem się na wydmę. Za nią zobaczyłem budynki pierwszej chrześcijańskiej misji w Kenii. Edi Pyrek Podróżnik, dziennikarz, autor kilku książek. Jeździ po całym świecie, wydając możliwie najmniej pieniędzy. Imał się różnych zajęć, m.in. szkolił polityków. Zobacz także: Pustynie, Oazy... - Relacje z wypraw, opowiadania podróżnicze
Zgubienie się w lasach Polski i Europy Zachodniej nie niesie ze sobą większych zagrożeń – poza strachem, głodem i zmęczeniem, a zimą wychłodzeniem. Nawet w rozległych kompleksach leśnych w końcu trafi się jakaś droga, linia kolejowa lub elektryczna, które zaprowadza do cywilizacji.
Po zgubieniu się ważne jest, by w miarę możliwości iść prosto przed siebie, nie kluczyć, bo niepotrzebnie nadkłada się drogi. W górach warto zejść z biegiem strumienia do dolin, w których zawsze znajdzie się jakieś życie. Lasy i bagna Półwyspu Skandynawskiego oraz Europy Wschodniej to już poważna sprawa, ciągną się bowiem kilometrami – można iść wiele dni, nim natrafi się na jakąś drogę czy ścieżkę. W tajdze, puszczy amazońskiej, tropikalnych lasach równikowych Afryki lub Azji z założenia nie należy błądzić. W razie zagubienia można poszukać najwyższego punktu w okolicy (drzewo, wzgórze, skała), rozpalić tam ognisko, puszczać zajączki lusterkiem albo wypolerowanym kawałkiem metalu, krzyczeć w równych odstępach czasu, zamiast chaotycznie się wydzierać. W polskich lasach realne zagrożenie stanowią ataki żądlących owadów, pokonywanie niektórych podmokłych terenów bądź pożar. Osy i szerszenie Jeżeli nie jesteś uczulony, pojedyncze użądlenie nie jest niebezpieczne. Trzeba się obawiać ataku całego roju, zwłaszcza szerszeni, których jad powoduje silniejszy ból niż jad os i pszczół. Co robić Nie machaj rekami, bo to drażni owady jeszcze bardziej. Osy zakładają gniazda w ziemi, patrz wiec w miarę możliwości pod nogi, by nie przechodzić w miejscu, gdzie widać owady wylatujące z jakiejś norki. Szerszenie budują gniazda w dziuplach drzew, ale ponieważ o takie coraz trudniej, lokują się np. w budkach dla ptaków i innych miejscach osłoniętych od wiatru i deszczu (np. na strychach). Jeżeli jesteś uczulony na ukąszenia owadów, zawsze noś środki zmniejszające reakcję obrzękową (np. w aerozolu) oraz adrenalinę podawana podskórnie. Obrzękniętą okolicę dobrze jest mocno schłodzić, np. lodem (po użądleniu w okolicach ust i gardła można ssać kostki). Bagna Do tego worka można wrzucić różne tereny podmokłe, często grząskie, m.in.: torfowiska, turzycowiska, trzęsawiska, szuwary, łęgi, olsy. Największe niebezpieczeństwo grozi ci w miejscach, gdzie rzadkie błoto jest przykryte kożuchem roślinności. Jeżeli kożuch jest zbyt cienki, zarwie sie pod twoim ciężarem. Błoto ma to do siebie, ze im bardziej człowiek lub zwierze sie w nim szamocze, tym mocniej jest wsysany. Co robić Nie szamocz sie, bo błoto wciągnie jeszcze głębiej. Omijaj szerokim łukiem jeziora porośnięte kożuchem, trzęsawiska (końcowy etap zarastania jeziora, gdy lustro wody jest już niewidoczne) i wszelkie podmokłe miejsca rzadko porośnięte drzewami lub ich pozbawione. Skacz od kępy do kępy albo przechodź po zwalonych pniach. Jeżeli nie masz wyjścia i musisz się poruszać w terenie, gdzie ziemia pod stopami trzęsie się niczym galareta, badaj grunt przed sobą długim solidnym drągiem. Gdy się zapadniesz, położony na ziemi kij ułatwi ci wydostanie się na powierzchnie. Pożar W czasie wietrznej pogody w przesuszonym lesie sosnowym ogień rozprzestrzenia się błyskawicznie, skacząc po koronach drzew. Co robić Respektuj spowodowane susza zakazy wstępu do lasu. Szukaj jakiejkolwiek wody – leśnej strugi, rowu, podmokłego lasu. Zmocz ubranie, a najlepiej zanurz się cały. Jeżeli w pobliżu nie ma wody, a ogień odciął ci drogę, wypatruj polany lub szerokiej leśnej ścieżki, np. żwirowej – jeśli tylko nie ma silnego wiatru, pas gołej ziemi powinien zatrzymać płomienie. Obserwuj zwierzęta – biegną tam, gdzie jest bezpiecznie. Zwierzęta Wszystkie dziko żyjące stworzenia instynktownie unikają człowieka. Wyjątkiem są osobniki chore na wściekliznę, dlatego nie podchodź do zwierzęcia, które się ciebie nie boi! Żmija zygzakowata atakuje, gdy zostanie nadepnięta albo zaniepokojona. Jej zęby jadowe nie przebija butów trekkingowych i kaloszy. Nieliczne śmiertelne przypadki dotyczą dzieci lub dorosłych o słabym sercu. Nie zakłada sie opaski uciskowej, absolutnie nie wysysa sie miejsca ugryzienia! Delikwenta się unieruchamia i schładza ranę. Jeżeli biwakujesz w terenie, na którym żyją niedźwiedzie, nie trzymaj jedzenia w namiocie. Kleszcze przenoszą choroby takie jak borelioza, kleszczowe zapalenie mózgu, anaplazmoza. Stosuj środki odstraszające, obejrzyj się dokładnie, czy jakiś osobnik nie wkręcił się w twoja skórę. Silny wiatr Uważaj na spadające gałęzie i przewracające się drzewa w rezerwatach (zwłaszcza ścisłych, w których nie brakuje starych, chorych i uschniętych drzew) i w dojrzałych drzewostanach. Okiść Drzewa obciążone grubą warstwą mokrego śniegu pękają niczym zapałki i zwalają się bez ostrzeżenia. Bądź czujny! Burza Piorun może uderzyć w każde wysokie drzewo, zwłaszcza samotne, np. na polanie. Chowaj sie w młodym, niskim lesie, najlepiej w zagłębieniu terenu. ABC przetrwania Schronienie Zbudowanie dobrego szałasu, który ochroni przed deszczem, wiatrem i zimnem, wymaga wysiłku i znajomości rzeczy. Najprościej jest oprzeć gałęzie o zwalony pień dużego drzewa, obłożyć je mniejszymi gałązkami, a później uszczelnić mchem, darnią i suchymi liśćmi. Przez same gałęzie (sosnowe i z drzew liściastych) woda łatwo przecieka, uchronią najwyżej przed poranna rosa. O rodzajach szałasów i metodach ich budowania przeczytasz na: survival.strefa.pl/szalasy.htm. Możesz tez poszukać naturalnego schronienia – kępy wysokich gęstych świerków, których gałęzie opadają do ziemi. Pod nimi znajdziesz suche zaciszne miejsce, gdzie w czasie, niedużego lub krótkotrwałego deszczu nie będzie ci kapać na głowę. Ognisko Zanim zabierzesz się za rozpalanie ogniska, przygotuj zapas drewna różnego kalibru. Najlepsze na rozpałką są skrawki kory brzozowej (pali sie nawet gdy jest wilgotna) albo pęk cieniutkich suchych gałązek świerkowych, które znajdziesz przy pniu starszych drzew. Kiedy ogień zajmie korę lub gałązki, połóż szybko patyczki, żeby się dobrze rozpalił. Później dokładaj gałęzi, uważając, by nie zdusić płomienia. Pamiętaj: Drewno, które się łatwo zapala, szybko się spala, np. brzoza, sosna, świerk; Im twardsze drewno, tym dłużej się pali, np. dąb, grab, buk, jawor. O rozpalaniu ognia przez pocieranie kawałków drewna przeczytasz na stronach: http://puszczanstwo.blogspot.com (zakładka: Ogien), http://survival.strefa.pl oraz www.survival.infocentrum.com (zakładka: ABC survivalowca). Woda Każdą znalezioną wódę traktuj tak, jakby była skażoną. Najprościej oczyścić ją z bakterii i pierwotniaków przez gotowanie. Jeżeli nie natkniesz się na żaden strumyk, możesz zdobyć wódę, szczelnie owijając folią dużą gałąź drzewa albo kopiąc dół i przykrywając go dużym kawałkiem folii. O różnych sposobach zdobywania i gotowania wody przeczytasz na: www.survival.infocentrum.com (zakładka: ABC survivalowca). Jedzenie Lepiej głodować, niż się otruć. Jedz tylko to, co dobrze znasz i na pewno z niczym nie pomylisz, jak czarne jagody, maliny, poziomki, jeżyny. Orientacja Jeżeli masz przy sobie zegarek ze wskazówkami i świeci słonce, spróbuj określić strony świata. Możesz tez wbić w ziemie patyk i przez 15–30 min obserwować przesuwający się koniec cienia. Ta linia wyznaczy kierunek wschód–zachód z dokładnością do kilku stopni przez większą cześć dnia. Inne sposoby wyznaczania kierunków świata: survival.strefa.pl/strony_swiata.htm. Orientując się w pochmurny dzień, nie sugeruj się porostami na pniach drzew (rosną nie tylko od północy) czy kształtem mrowiska (może być zdeformowane – np. przez dzięcioła zielonego, który jest amatorem mrówek – i jego północny stok nie będzie bardziej stromy niż pozostałe). Jeżeli masz przy sobie mapę z numeracją leśnych oddziałów, możesz ustalić swoje położenie po odnalezieniu któregoś ze słupków oddziałowych. Szerszenie i Wodnik Szuwarek Jak nie z własnej woli ćwiczyłem survival w polskich lasach. To był ładny sierpniowy dzień. Jak zwykle pojechałem na obchód lasu. Od kilku lat pracowałem w jednym z podwarszawskich parków krajobrazowych, a wyjazdy terenowe należały do moich obowiązków. Tym razem wybrałem się na zdegradowane torfowisko. Przez pokrzywy przedarłem sie do ambony myśliwskiej i wszedłem na górę solidnej konstrukcji z okiennica. Otworzyłem okienko, żeby popatrzeć na okolice i... w sekundę znalazłem się znów przy drabinie. Wokół mnie, niczym w filmie animowanym, krążyły dziesiątki szerszeni; czułem już dotkliwe pieczenie w dwóch miejscach. Ruszając okiennicą, uszkodziłem ich gniazdo zawieszone pod daszkiem. Zbiegałem tak szybko, że trafiłem tylko na dwa szczeble, po czym runąłem na ziemie. Ocknąłem się miedzy pokrzywami. Nie mogłem złapać oddechu. Pierwsza myśl: połamałem się, nikt mnie tu nie znajdzie. Dopiero później poczułem ból – prawego barku, a jeszcze silniejszy – prawej kostki; powyżej niej miałem głęboką ranę. Skakałem na jednej nodze, podpierałem się kijem, a ż po godzinie dotarłem do drogi, przy której zostawiłem samochód. Dobrze, że mogłem prowadzić. Po prześwietleniu okazało się, że nie jestem połamany, mimo że spadłem z wysokości kilku metrów. W ogóle miałem szczęście – nie jestem uczulony na jad szerszeni. Drugie wydarzenie trwało dosłownie kilkanaście sekund. Na Mazurach robiłem inwentaryzacje płazów, co w skrócie polegało na wyszukiwaniu oczek wodnych i spisywaniu zaobserwowanych gatunków. Szedłem z mapami przez młody ols, gdy ziemia nagle rozstąpiła się pode mną i wpadłem po pachy w bagno. Dziesiątki razy przedzierałem się przez olsy i wiedziałem, że mają twarde dno. Jednak tutaj wydobywano kiedyś torf, a ja trafiłem na dół wypełniony rzadkim błotem i zamaskowany roślinami. Pułapka doskonała. Czułem, że zapadam się coraz głębiej. Nachyliłem się, by możliwie największą powierzchnią ciała wyhamować to powolne zanurzanie, i wyciągnąłem ręce w kierunku rosnącej w pobliżu brzozy. Po kilku próbach udało mi się złapać jej pień i z trudem wyleźć z torfu. Gdyby drzewo rosło kilka centymetrów dalej... Jakiś czas później usłyszałem historie o osobie, która wpadła pod kożuch roślin na zarastającym jeziorze. Niedoszły topielec zachował jednak przytomność umysłu – zauważył prześwity w zasłonie, rozdarł ją i wydostał się na powierzchnie. Michał Jeliński Leśnik z wykształcenia, przyrodnik z zamiłowania, z zawodu fotograf. Pracuje w Warszawskiej Szkole Fotografii. www.michaljelinski.com
Przetrwać [prawie] wszystko - Survival [poradnik]
Survival nie jest sportem, rodzajem turystyki czy rekreacji ruchowej. To różnorodne działania człowieka przygotowującego się do przetrwania w sytuacji zagrożenia.
Może się wydawać, że warunkiem przeżycia są specjalistyczny sprzęt i długie szkolenie. Ale jak widać na tzw. piramidzie przetrwania, podstawę survivalu stanowi tak naprawdę wola przeżycia. To potężna siła – znanych jest wiele przypadków osób, które dzięki niej przekraczały granice ludzkich możliwości. Na przykład w 1930 r. pewien pilot po katastrofie w Andach brnął przez góry i śniegi przez pięć dni i nocy bez snu. Na duchu podtrzymywały go myśli o żonie. Duński robotnik portowy zamknięty przypadkiem w ładowni statku wytrwał bez jedzenia i picia 17 dni, a robotnik w USA, ratując kolegę, sam uniósł wrak helikoptera. Dlatego nigdy nie wolno rezygnować z walki, tracić nadziei, uważać, że zrobiło się wszystko. Kolejnym ważnym elementem survivalu jest znajomość teorii. Jeżeli wiemy, że coś jest możliwe, np. rozpalenie ognia przez tarcie drew, będziemy próbowali do skutku. Oczywiście najlepiej jest poznać konkretne sposoby działania, i właśnie temu służy trening, czyli przećwiczenie w praktyce danych czynności (np. zdobywania wody). Od ekwipunku natomiast, choć jest on przydatny, nie powinniśmy się uzależniać. Człowiek pomysłowy i mający wolę przetrwania wymyśli, jak obyć się bez sprzętu, albo zrobi go sam z dostępnych materiałów. To ważne, bo w sytuacji awaryjnej zwykle do dyspozycji mamy tylko zawartość kieszeni i głowy. W momentach zagrożenia jednym z największych wrogów jest bezczynność. Niebezpieczeństwo może wręcz sparaliżować. Na szczęście mamy wewnętrzny mechanizm obronny, który w odpowiedzi na zagrożenia przygotowuje nas do reakcji „walka lub ucieczka”. Do krwi wydzielają się duże ilości hormonów, zwłaszcza adrenaliny i insuliny, zwiększające siłę i wytrzymałość organizmu. Żeby to wykorzystać, trzeba tylko sobie uświadomić, że „mogę, chcę, więc działam”. Ale jeśli za długo się zwleka z podjęciem kroków, możliwości maleją. Gdy ktoś nie ma wielkiej siły woli, która pomaga mu pokonać strach, musi trenować. Co daje taki trening? Doświadczenie, także w przeciwdziałaniu panice. W czasie ćwiczeń poznajemy nie tylko techniki survivalowe, lecz również swoje możliwości, a wiara we własne siły zwiększa wolę przetrwania i zmniejsza podatność na stres. Rozważmy taką sytuację: turysta zbyt długo wędrował po górach i noc zastała go daleko od schroniska. Ktoś niedoświadczony może spanikować – będzie szedł do bazy po ciemku i w najlepszym razie skończy ze złamaną nogą. Osoba doświadczona, o ile dopuści do takiej sytuacji, uzna ją nie za groźną, ale najwyżej za niewygodną. Przygotuje się do noclegu – znajdzie zaciszne miejsce, może rozpali ognisko i poczeka do rana. Nawet przez rekreacyjne uprawianie survivalu poznajemy sposoby działania, przyzwyczajamy się do trudnych warunków, uczymy się przewidywać zagrożenia. W momencie prawdziwych kłopotów taka wiedza i umiejętności mogą nam uratować zdrowie albo nawet życie. Główne rodzaje i nurty survivalu: Klasyczny (leśny, ekologiczny) – bytowanie na łonie natury (elementy: schronienie, woda, pożywienie, orientacja) Militarny – działania grupowe w stylu elitarnych jednostek wojskowych na tyłach wroga (główne elementy to: bytowanie, maskowanie, walka) Miejski – uczy, jak przetrwać w obcym mieście bez pieniędzy i znajomości oraz jak bezpiecznie żyć we własnym mieście i domu (ratownictwo, psychologia, samoobrona) Rekreacyjny (albo raczej rekreacja survivalowa) – techniki wysokościowe, paintball, jazda pojazdami terenowymi
Z głową w górach- jak przetrwać w górach
Niewłaściwe wyposażenie, brak doświadczenia, lekceważenie sił natury oraz przecenianie własnych możliwości – to najczęstsze przyczyny wypadków w wysokich górach. Nasze rady przygotują cię do stawienia czoła górskim wyzwaniom, ale nie zastąpią kursu wspinaczkowego, który jest pierwszym krokiem ku najwyższym szczytom Ziemi.
Zygmunt Klemensiewicz, autor podręcznika dla taterników z 1913 r., zalecał, aby w górach nie tracić głowy. „Złamanie jednej nogi pozwala jeszcze na korzystanie z drugiej. Rozbicie głowy likwiduje każde przedsięwzięcie” – pisał. Ta zasada nigdy się nie zdezaktualizuje. Zachowanie przytomności umysłu to warunek sprostania wyzwaniom stawianym zarówno przez tatrzańskie turnie, alpejskie lodowce, jak i himalajskie giganty. W obliczu niebezpieczeństwa o zimną krew będzie łatwiej, jeśli poznasz zasady postępowania w górach. Ich przestrzeganie pozwoli ci nie tylko bezpiecznie przetrwać, lecz również czerpać radość z pokonywania trudności. Pamiętaj, że żadne rady nie zastąpią doświadczenia, bo zgodnie ze wschodnim przysłowiem: lepiej raz przeżyć, niż sto razy usłyszeć. Lawiny śnieżne Są jednym z największych zagrożeń, jakie mogą spotkać człowieka w górach. W Alpach zabijają ponad 100 osób rocznie. Lawiny schodzą najczęściej po silnych opadach śniegu, zwłaszcza jeśli towarzyszą im duże wahania temperatury. Słabo związane warstwy śniegu łatwo suną wówczas w dół, niszcząc wszystko, co napotkają na swojej drodze. Człowiek porwany przez lawinę jest narażony na uduszenie z braku powietrza, zmiażdżenie (śnieg może mieć ogromną masę, im bardziej mokry, tym cięższy) i wychłodzenie. W górskich schroniskach i na stacjach kolejek są podawane komunikaty o zagrożeniu lawinowym (określa je pięciostopniowa skala). Najlepiej jest unikać zbędnego ryzyka i od trzeciego stopnia wzwyż zaniechać zamierzonej wyprawy. W górach „dzikich” natomiast skalę zagrożenia musimy oszacować sami. Więcej „lawinowych” informacji można znaleźć na stronie www.topr.pl. Czego unikać? Poruszając się w terenie zagrożonym lawinami (lekko nachylone i słabo urzeźbione stoki), pamiętaj o tym, aby: Chodzić po formacjach wypukłych (granie, żebra, bule). Unikać żlebów, a jeśli trzeba je przeciąć, robić to pojedynczo i nie na jednym poziomie. Bezpieczniej jest schodzić w nie skośnie w dół, a wychodzić z nich skośnie w górę. W górach typu alpejskiego (Alpy, Kaukaz) wyruszać na narciarskie wycieczki pozatrasowe tylko wtedy, gdy śniegi są dobrze związane i stabilne (najczęściej od marca do czerwca). Warto zabrać ze sobą łopatę, sondę lawinową oraz pieps (włączony nadajnik-odbiornik sygnałów radiowych, ułatwiający wyszukiwanie zasypanych). Nie krzyczeć; wprawdzie nie udowodniono, że krzyk może spowodować zejście lawiny, ale stary obyczaj nakazuje, aby w górach nie hałasować bez potrzeby, by nie zagłuszyć wołania o pomoc. Co robić Jeśli schodzi lawina: Staraj się uciec na jakąś wypukłość poza trasą zsuwu śnieżnych mas. Ukryj się za skałami. Jeżeli widzisz, że nie unikniesz porwania, odepnij pas biodrowy plecaka, wyjmij nadgarstki z pętli czekana i kijków, odrzuć je; narty powinny wypiąć się same, jeśli wcześniej prawidłowo wyregulujesz wiązania. Gdy śnieg cię porywa, staraj się znaleźć na powierzchni, i to jak najbliżej brzegu lawiny. Skul się tak, by ręce znalazły się przed twarzą, zachowasz przestrzeń, w której się zamknie trochę powietrza – oby go wystarczyło, zanim cię odkopią. Jeśli kogoś porwała lawina: Będąc świadkiem wypadku, staraj się zapamiętać, gdzie zniknął człowiek – od tego miejsca w dół należy rozpocząć poszukiwania. Czas nagli. Powtórne zejście lawiny w tym samym miejscu nie grozi. Jeśli nie ma śladów na powierzchni, dokładnie przeszukaj lawinisko. Bez sond lawinowych i łopat nie masz szans na sukces. Poza tym zarówno poszukujący, jak i zasypani powinni mieć włączone piepsy. Odnalezienie zasypanego ułatwia też reflektor sygnałów dźwiękowych (system Recco), w który są wyposażone kurtki narciarskie. Nawisy śnieżne Na graniach wiatr usypuje śnieg w taki sposób, że tworzą się nawisy przypominające występującą z kufla pianę. Mogą one runąć pod ciężarem twojego ciała. Pierwszym sygnałem zbliżającego się niebezpieczeństwa są głuche tąpnięcia, co oznacza, że śnieg zaczyna pękać. Kiedy tylko je usłyszysz, szybko zejdź niżej (byle nie za nisko, gdyż wtedy się narazisz na podcięcie śniegu). Nie podchodź pod nawisy śnieżne, to równie niebezpieczne jak balansowanie na ich krawędzi. Szczeliny lodowcowe Płynące w dół kamienno-lodowe jęzory występują zazwyczaj w górach wysokich (powyżej 3 000 m). Podczas ruchu lodowca otwierają się i zamykają szczeliny, nieraz przysypane śniegiem, głębokie nawet na dziesiątki metrów, z dnem wypełnionym wodą. Lodowiec wykazuje większą aktywność na odcinkach o stromym nachyleniu niż na tych rozległych i łagodnych. Jak się zachować Zwiąż się liną z członkami grupy tak, aby kilkumetrowe odcinki luźno opuszczonej, ale nie splątanej liny wyznaczały dystans między wami. Lina łącząca partnerów powinna dotykać powierzchni, ale nie może wlec się po lodowcu ani wisieć w powietrzu. Im więcej szczelin, tym większy dystans. W trudniejszym terenie, co najmniej 15 m, a podzielony i dobrze zwinięty zapas liny powinien być łatwo dostępny. Bądź gotów do wbicia czekana mocno w śnieg i oplątania go liną – w celu wyhamowania lotu partnera, który wpadł w szczelinę. Zwracaj baczną uwagę na śnieg – żółtawe zabarwienie i długie lekkie zaklęśnięcia mogą zdradzać obecność szczeliny. Unikaj lodowych mostów między szczelinami. Jeśli innej drogi nie ma, załóż stanowisko asekuracyjne (z czekanem zabitym po głownię i oplątanym liną). Wsłuchuj się w odgłosy tąpnięć i szumu wody (może przepływać pod warstwą lodu, który runie pod ciężarem wchodzącego). Idąc jęzorem lodowca, bacznie obserwuj profil terenu: wszelkie nagłe załamania i zwiększenie kąta spadku to miejsca, w których aktywność lodowca jest wzmożona. Uważaj na szczeliny brzeżne (między jęzorem a ścianami skalnymi): czasami śnieg zasłania te wąskie i głębokie czeluści. Nie biwakuj na jęzorze lodowca, lecz na bocznych morenach, czyli usypiskach i zwałowiskach materiału skalnego. Jeśli nie umiesz posługiwać się sprzętem, ruszaj w góry jedynie z doświadczonym przewodnikiem. Hipotermia Temperatura, z nią wiążą się największe zagrożenia. W Tatrach amplitudy dobowe wynoszą 50°C. Niska temperatura w połączeniu z wilgocią prowadzi do odmrożeń. Można się ich nabawić przy 0°C, zwłaszcza podczas wietrznej i wilgotnej aury (wystarczy, aby do butów dostał sie śnieg). Sygnałem ostrzegawczym jest drętwienie palców. Wyróżnia się trzy stopnie odmrożeń: pierwszy – tkanki staja się białe, czasem twarde, bez czucia; drugi – pojawiają się pęcherze; trzeci – tkanki są granatowe lub czarne. Długotrwałe oddziaływanie niskich temperatur może doprowadzić do wychłodzenia całego organizmu (hipotermii). W jej wyniku pogarsza się zdolność racjonalnego myślenia i oceny sytuacji. Jak jej zapobiec Ubieraj się wielowarstwowo w odzież termoaktywną (oddycha, pozwalając na odparowanie potu, a zarazem chroni przed wiatrem, zmarznięciem i zmoknięciem); nieodzowne są tez ciepła czapka i rękawiczki. Dobrze się odżywiaj (posiłki powinny być wysokoenergetyczne, najlepiej ciepłe). Pij dużo; zwłaszcza napoje izotoniczne (bogate w witaminy i sole mineralne) i ciepłą herbatę. Na odpoczynek wybieraj miejsca osłonięte od wiatru. Używaj namiotów, które sprostają górskim warunkom, czyli lekkich, niskich, na solidnych masztach z fartuchami śnieżnymi przy tropikach. Co robić, gdy dopadnie kogoś z ekipy W stadium marźnięcia (temperatura ciała spada do 35°C) trzeba wychłodzonego położyć w ciepłym śpiworze, najlepiej w namiocie; można go rozebrać albo przebrać w suche rzeczy. Owinąć folia NRC. Rozgrzać wnętrze namiotu (choćby paląc świece, kuchenkę). Podawać powoli ciepłe napoje. W poważniejszych stadiach niezbędna jest pomoc medyczna. Do transportu (koniecznie w pozycji leżącej!) owiń wychłodzonego folia NRC, by zapobiec dalszej utracie ciepła. Jeśli poszkodowany jest nieprzytomny, nie podawaj płynów. Nie rozbieraj go ani nie nacieraj śniegiem. Dopóki puls i oddech są wyczuwalne, nie zaczynaj reanimacji. Deszcz Przemokniecie prowadzi do przemarznięcia, a jeśli ulewie towarzyszy silny zimny wiatr, nawet do wychłodzenia. Co robić Używaj wysokiej jakości termoaktywnej odzieży wykonanej z szybko schnących oddychających syntetyków (współpracujących z membranami o dobrych parametrach). Dbaj o ekwipunek: na plecak zakładaj pokrowiec (raincover), a rzeczy przechowuj w workach foliowych; szczególnie pieczołowicie owiń wypełnione puchem śpiwór i odzież. Uważaj – mokre skały robią się śliskie. Burza Uderzenie pioruna grozi porażeniem. Wyładowaniom atmosferycznym towarzysza zwykle silne porywy wiatru i deszcz. W Tatrach burze pojawiają się znikąd, gdyż w wyrastających ponad sąsiednie pasma górach zjawiska inwersji (wysoko w górach jest cieplej niż w dolinach) i wahania temperatur przebiegają intensywnie. W Alpach fronty przebijają się przez szereg masywów o podobnej wysokości. Łatwiej jest więc zauważyć ich nadejście. Chmury przybierające kształt gigantycznych kowadeł (stratocumulonimbusy) to sygnał alarmowy: szukaj schronienia przed burza. Co robić Przeczekaj ją, schodząc niżej w miejsce osłonięte od wiatru i deszczu, np. przewieszone skały. Usiądź w ukryciu na plecaku bądź zwiniętej linie, tak aby nie opierać się o skalną ścianę, po której zazwyczaj spływa w czasie deszczu woda. Będąc w Tatrach albo górach podobnej wysokosci, poszukaj koleby – zapewni ci najlepsze schronienie. Mgły i chmury Ograniczają widoczność, uniemożliwiając czasem odnalezienie drogi. Mgły się dość szybko rozwiewają. Chmury mogą zapowiadać deszcz lub burze. Jeśli jest jakieś schronienie (np. koleba), można przeczekać, wykorzystując czas na przygotowanie gorącego napoju czy posiłku. Jeżeli jednak chmury nie ustępują, czekanie grozi przemarznięciem. W takich warunkach (zwłaszcza w terenie eksponowanym) należy się przemieszczać z najwyższą ostrożnością i dopiero wtedy, gdy uzyskasz pewność, że jesteś na właściwej drodze. Zmrok Zdarza sie, ze noc złapie cie w górach. Przy dobrej pogodzie do schroniska można zejść po szlaku. Z kolei w trudnym terenie najrozsądniej przeczekać noc tam, gdzie cię zastała. Co robić W Tatrach szukaj koleby. Śpiwór i karimata zamienią ją w komfortowy hotel. Jeśli w pobliżu nie ma miejsca na schronienie, przeczekaj noc w śpiworze; alternatywa śpiwora jest kurtka puchowa: skul sie i owiń nią razem z rekami – tak Bedzie cieplej. Zanim zastosujesz się do powyższych rad, poświęć trochę czasu na gotowanie – czynności z tym związane odprężają, zaś gorący posiłek i napoje wzmacniają. Jeśli po nieprzespanej nocy czeka cie jeszcze wędrówka w trudnym terenie, zrezygnuj z wyprawy i bez wahania wezwij pomoc. Choroba wysokościowa Jest naturalna reakcja organizmu na niedobór tlenu i obniżone ciśnienie – zjawiska nasilające się wraz ze wzrostem wysokości. Siła, z jaką na 3500–4000 m n.p.m., a później 5000–5500 m n.p.m., pojawiają się sygnały choroby, zależy w pewnej mierze od górskich doświadczeń. Jednak reakcje są bardzo różne. Nieprzyjemne, ale w gruncie rzeczy nieszkodliwe są: mdłości, torsje, zawroty i bóle głowy (wszystko w porządku, jeśli ustępują po jedzeniu i gorących napojach). Tymczasem mrowienie w palcach, przyspieszone tętno, ciśnienie w gałkach ocznych, trudności z oddychaniem czy sztywnienie mięsni to symptomy, których nie wolno zbagatelizować. Szczególnie niepokojące są: przedłużający się brak apetytu (chwilowy może być reakcja na wysiłek fizyczny), brak pragnienia, bezsenność i trudności z wydalaniem moczu. Najlepszym zabezpieczeniem jest aklimatyzacja (stopniowe dostosowanie sie organizmu do rozrzedzonego powietrza na dużych wysokościach), która znacznie zmniejsza dolegliwości. Ważne jest też psychiczne nastawienie, przede wszystkim wola pokonania słabości. Jak ją pokonać Zaplanuj wyprawę tak, aby kilka pierwszych dni poświęcić na aklimatyzacje. Skuteczny proces aklimatyzacji można porównać do huśtawki. W trakcie wyprawy „rozbujaj” organizm, wychodząc wyżej, a następnie zejdź 500–800 m niżej i spędź noc na tej wysokości. Im więcej takich powtórzeń, tym lepiej. Pij jak najwięcej, zwłaszcza ciepłych napojów. Aklimatyzacje wspomagają środki farmakologiczne. Bez skutków ubocznych działa aspiryna, rozrzedzając krew, ułatwia transport tlenu do mózgu i kończyn. Decyzje o stosowaniu innych leków warto skonsultować z lekarzem, najlepiej o wysokogórskim doświadczeniu. Kierując się fałszywa duma, nie ukrywaj przed towarzyszami objawów; początkowo niegroźna reakcja organizmu, nasilając się, prowadzi do obrzęku mózgu i płuc, co w skrajnych przypadkach grozi śmiercią. ABC przetrwania Utrata orientacji to najczęściej konsekwencja osłabienia widoczności we mgle, w chmurach albo o zmroku. Częsta przyczyna utraty orientacji jest nieznajomość specyfiki gór obranych za cel wędrówki, co prowadzi do nieopatrznego wejścia w teren niebezpieczny. Kompas czy nawet GPS nie pomogą w terenie eksponowanym albo pełnym lodowcowych szczelin. Gdy się zgubisz: wróć do ostatniego pewnego miejsca, odszukaj właściwą drogę, a jeśli nie potrafisz samodzielnie wycofać się z niebezpiecznej lokalizacji, wezwij pomoc. Schronienie W Tatrach znajdź kolebę. To przestrzeń pod wielkimi głazami rozrzuconymi po skalnych rumowiskach. Znane i używane od pokoleń bywają uszczelnione i obudowane kamieniami. Zimowa pora udepcz śnieg, tak aby można się było skryć za wysokimi bandami, a jeśli jest głęboki, wykop jamkę. Jeśli nie masz łopaty, użyj menażki. Pozyskiwanie wody W Tatrach można pic wódę z górskiego strumienia. W górach wysokich najlepiej pozyskać ją z roztopionego śniegu. Dobrze jest lekko ją posolić. Najlżejszą i najbardziej wartościową jest żywność liofilizowana (po dodaniu wody i zagotowaniu pęcznieje, zachowując smak potrawy). Żele energetyczne, kandyzowane owoce szybciej postawia cię na nogi niż czekolada, która szybko podwyższa poziom cukru we krwi, ale równie szybko powoduje jego skokowe obniżenie. Wzywanie pomocy. 6 sygnałów dźwiękowych na minutę, następnie minuta przerwy, 6 sygnałów itd. Odebranie sygnału pomocy: 3 sygnały na minutę, minuta przerwy. Możesz skorzystać z gwizdka lub latarki. Jeśli nadlatuje helikopter, a ty potrzebujesz pomocy, stan z rękoma uniesionymi do góry, tak by ciało utworzyło literę „Y”. Jeżeli pomoc jest zbyteczna, unieś tylko jedna rękę – ciało utworzy literę „N”. Przed wycieczka dowiedz się, jaki jest bezpośredni numer ratunkowy (w polskich górach 0601 100 300, a np. we włoskich Alpach – 118). Prawdziwa historia - Porwany przez lawinę Wraz z kolegami wybrałem sie zima w Tatry Zachodnie. Planowaliśmy wędrówkę bez odpoczywania na biwaku. W pogodne lutowe przedpołudnie opuściliśmy schronisko, szliśmy całą noc. Następnego dnia grzejące mocno słonce zamieniło śnieg zalęgający na południowych zboczach góry w lepką bryję. Świadomi zagrożenia logicznie kluczyliśmy miedzy źlebikami i turniami. Mięliśmy włączone piepsy lawinowe, łopatę i sondę. W połowie podejścia pokonywaliśmy odcinek z nawisami. Zatrzymałem się, by sfotografować to miejsce. Zrobiłem dwa kroki i usłyszałem chrzest uwolnionych od naprężeń mas śniegu. Grunt pod nogami najpierw zawisł, po czym odpadł, a krawędź grani „przeskoczyła” ponad głowę. Straciłem równowagę i upadłem. Początkowo hamowałem z powodzeniem. Odetchnąłem z ulga i wtedy nade mną cos jeszcze się urwało, pociągnęło w dół i obróciło na plecy. Jechałem niczym na pontonie na bardzo dużej i szerokiej lawinie. Zdołałem utrzymać pozycje na plecach z lekko uniesionymi i rozpostartymi nogami w dole. Ręce tez starałem się mięć szeroko. Po dziesięciu sekundach lawina zaczęła zwalniać, jej czoło się zatrzymywało. Śnieg powoli napierał i zwiększał ucisk, najpierw zablokował nogi, potem klatkę piersiowa i barki, aż do granicy bólu. Zgniatało mnie. Prawa rękę ze styliskiem czekana instynktownie trzymałem w górze i prosiłem Boga o pomoc. Przysypało mi głowę i wyciągniętą rękę. Miałem jednak dopływ powietrza. Mogłem ruszać nadgarstkiem i głową piec centymetrów w każdą stronę. Tkwiłem zawieszony na prawej nodze, lewa była podkurczona w bok, lewa ręka z kijkiem narciarskim wokół nadgarstka – wykręcona do tyłu (błąd: kijek należało trzymać luźno i odrzucić go podczas upadku). Prawa ręka, w której trzymałem czekan, nie mogłem poszerzyć otworu. Bezskutecznie starałem się dostać do słuchawki włączonego radiotelefonu (przytroczonej do plecaka zawieszonego na ramieniu). Byłem przekonany, że w ciągu dwudziestu minut ktoś mnie namierzy. Gdy po półgodzinie ciało wpadło w „telepkę”, zacząłem się martwic. Dotarło do mnie, że na grani nie zawsze jest zasięg i że być może partnerzy gnają właśnie do schroniska na Ornaku, by wezwać pomoc. Mając nadzieje, że któryś z kolegów zszedł na lawinisko, ruszałem końcówką czekana, ile mogłem, i krzyczałem. Wtedy nagle usłyszałem silnik helikoptera. Przez dziurkę w śniegu zobaczyłem maszynę i ratownika w czarnych goglach. Artur Hajzer Wybitny polski alpinista i himalaista. Zdobył piec ośmiotysięczników. W 1987 r. wraz z Jerzym Kukuczka dokonał pierwszego zimowego wejścia na Annapurnę.