To nie jest scenariusz filmu science-fiction. Sztuczna inteligencja właśnie stworzyła wirusy niespotykane w naturze
Po raz pierwszy w historii naukowcy użyli modeli sztucznej inteligencji do stworzenia zupełnie nowych wirusów. Odkrycie to daje nadzieję na przełom w medycynie, ale i budzi niepokój, że technologia ta może zostać wykorzystana do stworzenia broni biologicznej.
Tworzenie wirusów od zera wcale nie jest nowością. Sztucznie wytworzonych genomów używa się m.in. do testowania leków antywirusowych i szczepionek. Jednak nowe badanie, opublikowane 6 sierpnia 2026 w „Science”, idzie znacznie dalej niż tylko powielanie wirusów. Naukowcy ze Stanford University oraz Arc Institute (organizacji badawczej z Palo Alto w Kalifornii) nauczyli sztuczną inteligencję rozpoznawać wzorce w DNA i wykorzystali je do napisania „receptur” na całkowicie nowe wirusy. Wirusy nieznane naturze i obawy o broń biologiczną Zgodne z recepturami cząsteczki DNA wprowadzono następnie do bakterii. Zmodyfikowane bakterie z kolei wyprodukowały wirusy, jakich nigdy wcześniej nie widziano w przyrodzie. Były one w stanie infekować inne bakterie, co dowodzi, że były funkcjonalne. Wirusy „wymyślone” przez sztuczną inteligencję nie stanowią żadnego zagrożenia dla ludzi – wszystkie są podobne do naturalnie występującego wirusa Phi X-174, który infekuje wyłącznie bakterie. Jednak badanie potęguje obawy, że sztuczna inteligencja może kiedyś umożliwić stworzenie nowej generacji broni biologicznej. Dr Moritz Hanke z Johns Hopkins Center for Health Security, który nie brał udziału w badaniu, zauważa w rozmowie z The New York Times, że rządowe i naukowe organizacje zbyt wolno opracowują procedury ochronne, a nauka pędzi naprzód. DNA jest jak książka Autorzy badania skorzystali z modelu AI o nazwie Evo, który pod niektórymi względami przypomina duże modele językowe, tzw. LLM-y. Odpowiadają one na pytania łącząc ze sobą słowa, które z największym prawdopodobieństwem powinny po sobie nastąpić. To możliwe dzięki intensywnemu treningowi na ogromnych zbiorach tekstów. A DNA przypomina książkę: jest ciągiem molekularnych klocków (nukleotydów), ułożonych jak litery w tekście. Geny składają się z setek nukleotydów, kodując w ten sposób instrukcje budowy białek i innych cząsteczek. DNA ma też własne reguły „gramatyczne”: jeśli sekwencja je narusza, rezultatem jest biologiczny bełkot. Biolodzy odkryli niektóre, ale wiele z nich wciąż pozostaje tajemnicą. EVO uczy się reguł natury Badacze sprawdzili, czy model Evo potrafi opanować te zasady. Zamiast trenować go na tekście, wytrenowali go na sekwencjach genetycznych pochodzących od milionów zwierząt, roślin, mikroorganizmów i wirusów. W sumie Evo przeanalizował około dziewięciu trylionów nukleotydów. Evo rozpoznał wzorce wspólne dla całego drzewa życia i wykorzystał je do wygenerowania projektów nowych genów, kodujących białka zdolne do wykonywania określonych zadań. Wyniki te skłoniły zespół do pójścia o krok dalej i sprawdzenia, czy Evo poradzi sobie nie tylko z pojedynczymi genami, ale z całym genomem. Ludzki genom zawiera ponad trzy miliardy nukleotydów, ale wiele wirusów ma ich zaledwie kilka tysięcy. Naukowcy obrali więc za cel właśnie wirusy i przeprowadzili kolejną rundę szkolenia Evo, tym razem na 11 genach wirusa Phi X-174 oraz około 15 000 jego najbliższych krewnych. Phi X-174 jest znany i badany od niemal stu lat, a przy tym całkowicie bezpieczny. To bakteriofag infekujący bakterie Eschericha coli. EVO tworzy nowe wirusy Evo wygenerował 700 000 potencjalnych nowych genomów. Naukowcy zajęli się tylko tymi, które dawały największe szanse na sukces. Ostatecznie stworzyli cząsteczki DNA na podstawie 285 sekwencji zaproponowanych przez Evo. Potem wprowadzili je do bakterii, które następnie rosły na szalkach Petriego. Na jednej z nich zauważyli przezroczyste punkty na mętnej kolonii bakterii. To nowe wirusy rozerwały komórki swoich gospodarzy, pozostawiając martwe powłoki. W sumie naukowcy odkryli, że 16 genomów stworzonych przez Evo wyprodukowało żywotne, nowe wirusy. Niektóre z nich namnażały się nawet szybciej niż Phi X-174. Oliver Crook z Oksfordu, który nie brał udziału w badaniu, zauważa, że póki co stworzone przez AI wirusy są wciąż bardzo podobne do występujących w naturze. Produkcja zupełnie nowatorskich jest jeszcze przed nami. Jaka przyszłość czeka nową technologię? Dr Crook spodziewa się, że AI będzie w stanie stworzyć wirusy, które staną się pożytecznymi narzędziami w medycynie i biotechnologii. Jednak sukces Evo wzbudził też obawy – wszak można byłoby zlecić mu zadanie stworzenia bardziej zakaźnego wirusa np. grypy. Naukowcy byli tego świadomi. Nie dostarczyli Evo danych o wirusach infekujących ludzi, zwierzęta, rośliny oraz grzyby. – Chcieliśmy po prostu zachować szczególną ostrożność – powiedział Brian Hie, współautor badania. Problem w tym, że nie ma gwarancji, że wszyscy naukowcy będą równie ostrożni. Niedawno Narodowy Instytut Zdrowia (NIH) w USA wprowadził nową politykę, mającą na celu wstrzymanie badań biologicznych o wysokim ryzyku. Nowe zasady zakazują prowadzenia eksperymentów prowadzących do wzrostu szkodliwości mikroorganizmów i innych czynników biologicznych. Nie dotyczą jednak badań prowadzonych na komputerach, a więc także tych z użyciem AI. Aby uchronić ludzkość przed nieznanymi patogenami wygenerowanymi przez AI konieczne będzie szybkie stworzenie skutecznych regulacji, i to na całym świecie. Źródło: Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Tolkien w wersji AI. To narzędzie tworzy nowe i spójne języki
J.R.R. Tolkien napisał kultową trylogię „Władca Pierścieni”. Mówił, że stworzył bogaty świat Śródziemia, żeby dać elfickim językom miejsce, w którym mogłyby „żyć”. Praca nad nimi zajęła lingwiście całe życie. Zbudowane na bazie dużych modelów językowych narzędzie ConlangCrafter robi coś podobnego, ale w ciągu godzin.
Duże modele językowe (LLM) zrewolucjonizowały sposób, w jaki kontaktujemy się z komputerem. Trenowane na ogromnych zbiorach tekstu, uczą się rozpoznawać wzorce charakterystyczne dla ludzkiego języka – jak zwykle budowane są dźwięki, słowa, zdania. Tę samą wiedzę o typach struktur językowych, którą LLM-y zdobywają, ucząc się języków naturalnych, można wykorzystać inaczej, niż zwykle się to robi. Zamiast używać jej do rozumienia i generowania istniejących języków, można nią „zasilić” proces tworzenia nowego języka, opartego na jasno określonych zasadach. Jak zbudować własny język? Właśnie to zrobił zespół kierowany przez Morrisa Alpera z Katedry Informatyki na Wydziale Sztuk i Nauk Uniwersytetu Miami. Naukowcy opracowali proces, w którym AI buduje język etapami – od fonetyki, przez zasady tworzenia wyrazów, aż po składnię. Następnie tłumaczy zdania na nowy język i samodzielnie wykrywa oraz poprawia błędy, dzięki czemu końcowy efekt jest spójniejszy niż w przypadku prostego polecenia skierowanego do ogólnego modelu AI. Narzędzie do generowania języków zostało nazwane ConlangCrafter. Badacze stworzyli dzięki niemu już ponad 60 języków. Wśród nich znalazły się m.in. język bez spółgłosek oraz język przeznaczony dla fikcyjnych obcych komunikujących się kolorami i gestami. Dlaczego jest to tak interesujące? Przede wszystkim dlatego, że stworzenie języka zwyczajnie nie jest proste. Ich struktura, zasady i fonetyka kształtowały się spontanicznie przez pokolenia, a niektóre z nich z czasem doczekały się formalnej kodyfikacji. Zbudowanie sztucznego języka jako produktu finalnego wymaga wiedzy, pomysłowości i niebywałej skrupulatności. Języki naturalne i sztuczne Za najstarszy znany sztuczny język uznaje się Lingua Ignota („nieznany język”), stworzony w XII wieku przez Hildegardę z Bingen, niemiecką benedyktynkę, mistyczkę, kompozytorkę i uczoną. Zachował się rękopis zawierający około 1000 wymyślonych słów z niemieckimi i łacińskimi glosami, własny alfabet (litterae ignotae) oraz podstawy gramatyki. Najbardziej znanym sztucznie wykreowanym językiem jest Esperanto stworzone przez L. L. Zamenhofa w 1887 roku. Bardziej współczesnymi sztucznymi językami są np.: Klingoński (Klingon) – wymyślony przez lingwistę Marca Okranda dla serii „Star Trek”, ma nawet swój słownik, kursy i tłumaczenia klasyki (np. Hamleta); Dothraki i Valyriański – stworzone przez Davida J. Petersona dla serialu „Gra o Tron”; Na'vi – język mieszkańców Pandory z filmu „Awatar”, autorstwa Paula Frommera. Jednak chcąc wyjaśnić na czym polega fenomen ConlangCrafter, najlepiej jest odnieść się do Tolkiena. Mowa Elfów J.R.R. Tolkien, najbardziej znany jako autor fenomenalnej trylogii „Władca pierścieni” był lingwistą. Nie byle jakim lingwistą, lecz mistrzem w swoim fachu. Tworzenie języków było dla niego celem samym w sobie, a nie narzędziem. Sam przyznawał, że stworzył bogaty świat Śródziemia, żeby dać elfickim językom Quenyi i Sindarinowi miejsce, w którym mogłyby „żyć”. Tolkien pracował nad swoimi językami dekadami, nieustannie je przerabiając, co imitowało proces naturalnej ewolucji języka. To była praca napędzana osobistą estetyką muzyczną. Tolkien mówił wprost, że tworzył dźwięki, które mu się podobały. Wróćmy do ConlangCrafter. Zbudowane przez ekspertów z Miami narzędzie działa odwrotnie od podejścia Tolkiena. Jest to narzędzie usługowe. Ktoś podaje parametry, np. zbuduj mi język bez spółgłosek, język dla mątw komunikujących się kolorami itd. i oczekuje gotowego rezultatu. W tym wypadku nowy język jest tu produktem na zamówienie. Narzędzie buduje język krok po kroku, generując system dźwięków, tworząc reguły gramatyczne i słownictwo, dzieląc problem na mniejsze części, które LLM rozwiązuje osobno, a następnie łączy w całość. Model na bieżąco tworzy tzw. szkic języka – rodzaj dokumentu projektowego, tłumaczy zdania z języków naturalnych na nowo stworzony język, a potem sam sprawdza i poprawia niespójności. Wymyślić przyszłość Jakie zastosowanie mogą mieć wygenerowane w ten sposób języki? Przede wszystkim mogą być pomocne w tworzeniu fikcyjnych światów do powieści, filmów i gier fantasy oraz science fiction. Ale nie mniej istotny jest potencjał naukowy ConlangCrafter. System może wspierać badania lingwistyczne i informatyczne, np. rozwój technologii dla słabo udokumentowanych języków naturalnych czy badanie ewolucji języków i komunikacji między agentami AI. Może warto zakończyć te rozważania cytując Alana Kaya, informatyka i twórcy koncepcji graficznego interfejsu użytkownika: „pIq 'oghlu'meH mIw nIvqu' mIwvam.” Są to przetłumaczone na język klingoński słynne słowa Kaya: Najlepszym sposobem przewidzenia przyszłości jest jej wynalezienie. Źródło: Techxplore Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Wyjazdy w nowym wydaniu: jak AI, cyfrowe płatności i benefity kartowe kształtują oczekiwania turystów
Dziś podróż często zaczyna się od prostej myśli: wyjechać gdzieś na kilka dni, najlepiej tam, gdzie jest ciepło i niezbyt daleko. Jeszcze niedawno taki pomysł oznaczał godziny spędzone na porównywaniu ofert i planowaniu szczegółów. Teraz cały proces – od inspiracji, przez rezerwacje, aż po płatności na miejscu – przebiega znacznie szybciej i płynniej. Jak pokazuje najnowsze badanie Visa, Polacy coraz chętniej korzystają przy tym ze wsparcia sztucznej inteligencji. Jej popularność w planowaniu wyjazdów wzrosła aż sześciokrotnie¹ rok do roku. Co jeszcze sprawia, że podróżowanie staje się łatwiejsze i wygodniejsze?
Zamiast otwierać kolejne karty w przeglądarce, wpisujesz krótkie polecenie w wybranym narzędziu AI. Po kilku sekundach pojawiają się propozycje wakacyjnych kierunków dopasowane do Twoich aktualnych oczekiwań. Być może będą wśród nich Chorwacja, Hiszpania albo Włochy – to właśnie te kraje ankietowani z Polski najczęściej wskazywali jako potencjalne cele wyjazdu w tegorocznym badaniu „Visa Travel & Payment Intentions Study CEE”. Dane potwierdzają też, że europejskie kierunki wciąż cieszą się największą popularnością oraz że wyjazd za granicę deklaruje 54% Polaków (taki sam odsetek planuje uważnie pilnować wakacyjnego budżetu). Dzięki sztucznej inteligencji możesz w kilka chwil porównać trasy, znaleźć odpowiedni hotel, odkryć polecane atrakcje, a nawet przygotować szczegółowy harmonogram każdego dnia wyjazdu. Z takich rozwiązań korzysta już dwie trzecie respondentów z Polski, którzy deklarują, że AI regularnie lub okazjonalnie wspiera ich w planowaniu podróży (najczęściej w wyszukiwaniu lokalnych rekomendacji, najlepszych ofert i inspiracji na miejscu). Co więcej, wykazujemy dużą otwartość na jeszcze większe wsparcie ze strony sztucznej inteligencji. Gdy w podróży wspiera Cię własny agent Następnego ranka pojawia się powiadomienie: dostępny jest lepszy lot – tańszy i o dogodniejszej porze. Nie szukasz go – to on znajduje Ciebie. Sztuczna inteligencja przestaje pełnić rolę asystenta i wyszukiwarki, a staje się osobistym agentem, który prowadzi Cię przez cały proces – od pomysłu, przez wybór najlepszych ofert, rezerwację noclegu, samochodu, biletów na wydarzenia, aż po płatności, o których zawsze decydujesz Ty i które są odpowiednio zabezpieczone. Zmiana, o której mowa – i którą Visa aktywnie współtworzy – to tak zwany handel agentowy. W praktyce oznacza on, że technologia będzie mogła koordynować część najbardziej powtarzalnych i czasochłonnych zadań: wyszukiwanie najlepszych, spersonalizowanych ofert, dokonywanie rezerwacji, a nawet negocjowanie cen. Jednocześnie kontrola nad całym procesem pozostanie po stronie podróżującego. To on będzie podejmować ostateczne decyzje, a płatności nadal będą odpowiednio zabezpieczone – m.in. dzięki tokenizacji (czyli zastępowaniu wrażliwych danych unikalnym tokenem) oraz biometrii. Wszystko po to, by organizacja wyjazdu była szybsza, prostsza i lepiej dopasowana do indywidualnych potrzeb, bez rezygnacji z bezpieczeństwa. Polska należy do krajów Europy Środkowo-Wschodniej², w których podróżni są szczególnie otwarci na wsparcie agentów AI w planowaniu wyjazdów. Ponad połowa respondentów z naszego kraju deklaruje, że zaufałaby im w pełni lub powierzyłaby im wybrane zadania. Wśród osób o wyższych dochodach ta otwartość jest jeszcze większa i wynosi 65%. Pokazuje to, że rozwiązanie, jakim jest handel agentowy, odpowiada na faktyczne potrzeby i oczekiwania osób planujących wyjazdy. – Rosnąca otwartość na AI w planowaniu podróży potwierdza, że konsumenci oczekują rozwiązań, które pomagają szybciej i wygodniej organizować wyjazdy. Ale technologia to tylko jedna część tego doświadczenia – równie ważne są usługi, które realnie wspierają podróżnych już po dokonaniu rezerwacji: wygodne i bezpieczne płatności, korzystne przewalutowanie, konta walutowe czy ubezpieczenie podróżne. Nasze badanie pokazuje, że benefity kartowe związane z podróżami przestają być jedynie dodatkiem. Coraz częściej wpływają na komfort wyjazdu, poczucie bezpieczeństwa i sposób, w jaki konsumenci oceniają ofertę swojego banku. To właśnie połączenie technologii, płatności i praktycznych usług dodatkowych będzie w coraz większym stopniu kształtować ich wybory – stwierdza Paweł Majek, dyrektor ds. rozwoju produktów w Polsce, Visa. Benefity przydatne na wakacjach Być może nie wybierasz karty ze względu na benefity, które oferuje. Jednak w trakcie wyjazdu zaczynają one mieć znaczenie. Płacenie za granicą bez niepotrzebnych kosztów i po korzystnych kursach. Dostęp do ubezpieczenia podróżnego, które już jest aktywne. Możliwość wypłaty z bankomatu bez dodatkowych opłat. To tylko niektóre z tak zwanych usług dodanych (Value-Added Services), które banki oferują swoim klientom. Ankietowani Polacy wyjeżdżający za granicę najchętniej korzystają z kont walutowych (blisko 40%), bezpłatnego lub preferencyjnego przewalutowania w ramach konta lub karty (22%) oraz ubezpieczenia podróżnego powiązanego z kartą (21%). Dlatego jeszcze przed urlopem warto sprawdzić, co oferuje posiadana przez nas karta i jakie dodatkowe rozwiązania są dostępne w banku. Może się okazać, że część organizacyjnych obowiązków da się po prostu skreślić z listy, a cała wyprawa stanie się wygodniejsza już podczas planowania. Wszystko w jednym miejscu W pewnym momencie otwierasz aplikację bankową. Wszystko jest pod ręką: płatności, podsumowanie wydatków, usługi dodatkowe. Bez przełączania się między platformami i bez szukania informacji w kilku miejscach. Mówiąc o AI i benefitach kartowych, nie można zapominać o rozwiązaniach, które podczas wyjazdów działają niemal niezauważalnie, a jednocześnie mają znaczący wpływ na całe doświadczenie. To wygodne, szybkie i bezpieczne płatności sprawiają, że wakacyjny wyjazd przebiega płynniej – od rezerwacji noclegu, przez zakup biletów, po codzienne wydatki już na miejscu. ¹ O ile nie wskazano inaczej, dane przywołane w powyższym materiale pochodzą z badania Visa CEE Travel and Payment Intentions Study 2026, które objęło następujące kraje: Bułgarię, Chorwację, Czechy, Węgry, Polskę, Rumunię, Słowenię i Słowację. Badanie zostało przeprowadzone przez firmę badawczą RESPONSE NOW s.r.o. w kwietniu 2026 roku na reprezentatywnej próbie 1000 respondentów w wieku 18–75 lat w każdym z tych krajów. Dodatkowo uwzględniono boost dla respondentów o wysokich dochodach osobistych (minimum 100 takich respondentów na kraj). ² W niniejszym tekście przez CEE są rozumiane kraje objęte badaniem: Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Węgry, Polska, Rumunia, Słowenia i Słowacja. Opisy przypadków, porównania, statystyki, analizy oraz rekomendacje odnoszą się do stanu obecnego. Ich publikacja ma cel informacyjny i promocyjny i nie należy się na nich opierać w zakresie doradztwa operacyjnego, marketingowego, prawnego, technicznego, podatkowego, finansowego lub jakiekolwiek innego. Visa Inc. nie gwarantuje kompletności ani dokładności informacji zawartych w tym dokumencie. Nie przyjmuje także żadnej odpowiedzialności, która może wynikać z polegania na takich informacjach. Informacje zawarte w niniejszym dokumencie nie stanowią porady inwestycyjnej ani prawnej, a czytelników zachęca się do zasięgnięcia porady kompetentnego specjalisty, jeżeli jest wymagana. Materiał promocyjny marki Visa
Wezuwiusz niemal zwęgił te starożytne zwoje. Sztuczna inteligencja pozwoliła je odczytać po dwóch tysiącach lat
Akceleratory cząstek i sztuczna inteligencja pozwalają badaczom na wirtualne „rozpakowanie” i odczytanie zwojów z Herkulanum po raz pierwszy od wybuchu Wezuwiusza w 79 r. n.e. 2000-letnie dokumenty z jednej z niewielu zachowanych bibliotek starożytności w końcu ujawniają swoje sekrety. National Geographic jako pierwszy zobaczył, co zawierają.
Spis treści: Pierwsze odczytane zwoje z Herkulanum Technologia wspiera archeologię Erupcja Wezuwiusza w 79 roku n.e., która spustoszyła Pompeje, pogrzebała również pobliskie miasto Herkulanum. Przykryło jego słynną bibliotekę w Willi Papirusów pod 18-metrową warstwą popiołu i skał. Setki zwojów przetrwały piekło właśnie dzięki temu. Zamiast spłonąć, spiekły się i przekształciły w zdeformowane bryły. Są tak kruche, że archeolodzy bali się ich dotykać. Kolekcja tych papirusów to jedyna znana biblioteka z czasów starożytności grecko-rzymskiej, która przetrwała do dziś. Tylko jak ją odczytać? Dopiero teraz, prawie 2000 lat po tragedii Wezuwiusza, bezcenne dokumenty w końcu zdradzają swoje tajemnice. Dzięki akceleratorom cząstek i sztucznej inteligencji naukowcy mogą wirtualnie „rozwijać” zwoje z Herkulanum i odczytać ich zawartość. Przełomowymi badaniami zajął się zespół historyków, naukowców i ekspertów w dziedzinie sztucznej inteligencji, kierowany przez włoską papirolożkę dr Federicę Nicolardi. National Geographic uzyskał dostęp do pierwszych wyników. Jeden ze zwojów został uznany za prawdopodobnie jeden z najstarszych w historii Rzymu. Inny może dostarczyć cennych nowych informacji na temat mitologii greckiej i legendarnych bogów Olimpu. Pierwsze odczytane zwoje z Herkulanum Od czasu odkrycia Willi Papirusów w 1750 roku archeolodzy próbowali najróżniejszych metod rozwijania zwojów: od wstrzykiwania rtęci, po malowanie eterem lub żywicą papirusową w celu ich zmiękczenia. Wczesne próby przyniosły pewne rezultaty, w tym odkrycie, że kolekcja składała się głównie z greckojęzycznych dzieł Filodemosa, filozofa z I wieku p.n.e. i zwolennika epikureizmu. Jednak danych było niewiele, a zabiegi wówczas stosowane często niszczyły bezcenny papirus. Większość zwojów z Herkulanum przechowywana jest w Neapolu, w bibliotece Nazionale di Napoli Vittorio Emanuele III. Zespół dr Nicolardi wyciągnął tacę z nimi. Szczególnie ekscytujący okazał się najmniejszy zwój. W latach 80. XX wieku naukowcy próbowali go otworzyć, używając mieszanki żelatyny i kwasu octowego. Mieli nadzieję na zmiękczenie papirusu, co pozwoliłoby na odrywanie jego drobnych fragmentów. Choć dostrzegli kilka rozrzuconych liter, ponad połowa zwoju uległa zniszczeniu. Do dziś nienaruszona pozostała jedynie dolna połowa. Odczytali ją dopiero eksperci od sztucznej inteligencji. Rozważania filozoficzne Szczegółowa interpretacja dzieła jest trudna. Wyobraźmy sobie analizę książki, gdy możemy przeczytać jedynie kilka ostatnich linijek jej ostatnich stron! Jednak uczeni i tak są zachwyceni. Autor dokumentu zastanawia się nad tym, czy ludzie mogą być moralnie doskonali i jak odróżnić dobro od zła. Następnie zestawia „sztuki mechaniczne”, takie jak kowalstwo i obróbka drewna, ze „sztukami teoretycznymi”, takimi jak geometria. Zastanawia się, jak to ujmuje dr Nicolardi, „jak sztuka może pomóc ludziom w ogóle lub jak mędrcy powinni poświęcać się sztuce”. Tematyka zwoju jest ściśle związana z filozoficzną szkołą stoicyzmu, która stawia rozum i cnotę na pierwszym miejscu w dążeniu do dobrego życia. Obecność stoickiego tekstu w bibliotece poświęconej głównie dziełom epikurejskim nie jest całkowicie zaskakująca. – Stoicy i epikurejczycy rywalizowali ze sobą, a debaty i polemiki między nimi były powszechne – wyjaśnia dr Nicolardi. Jeszcze ciekawsze jest to, co wykazały analizy wieku zwoju. Dr Nicolardi zauważyła, że ​​pismo autora wydaje się bardziej archaiczne niż na innych zwojach, z literami bardziej kanciastymi i o zróżnicowanym kształcie. Na tej podstawie datuje papirus na II lub III wiek p.n.e. Jest on więc jednym z najstarszych zwojów z czasów rzymskich, jakie kiedykolwiek odnaleziono. Bogowie greccy Biorąc pod uwagę fragmentaryczny charakter zwojów, ustalenie ich tytułów stanowi nie lada wyzwanie. Dr Nicolardi i jej zespół potwierdzili jednak kolejny: „O bogach, księga 8” autorstwa Filodemosa. Nie przestudiowali jeszcze tego tekstu w całości, ale udało im się wyodrębnić kilka terminów, których można by się spodziewać w dziele teologicznym, takich jak „opatrzność” i „byty niewidzialne”. Najważniejsza jest liczba „8” w tytule. Wcześniej badacze znali jedynie Księgę 1, a być może i Księgę 3 z tej serii, która zgłębia naturę greckich bogów. Odkrycie Księgi 8 zdaje się zatem dowodzić istnienia kilku nieznanych dzieł. Każde z nich mogło być w kolekcji Herkulanum, a ich odczytanie pogłębiłoby naszą wiedzę o panteonie greckich bogów. Technologia wspiera archeologię Te odkrycia były możliwe tylko dzięki postępowi technologicznemu. Od początku XXI wieku prof. Brent Seales, specjalista od sztucznej inteligencji z Uniwersytetu Kentucky, opracował proces wirtualnego rozwijania zwojów. Jego metoda polega na rejestrowaniu trójwymiarowych obrazów ich wewnętrznych warstw za pomocą tomografii rentgenowskiej (podobnej do szpitalnej tomografii komputerowej). Następnie oprogramowanie przetwarza uzyskane w ten sposób dane tak, aby litery stały się czytelne. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kto-odczyta-zwoje-z-herkulanum-to-wyzwanie-z-nagroda-250-tys-dol-warunek-zwojow-nie-mozna-rozwinac-fot-david-stephenson-lexington-herald-leader-tribune-news-service-via-getty-images-f2102dd.jpg" width="938" height="614" alt="Student odczytał zwoje z Herkulanum i zdobył nagrodę. Problem w tym, że zwojów nie można rozwinąć (fot. Educelab)" title="Student odczytał zwoje z Herkulanum i zdobył nagrodę. Problem w tym, że zwojów nie można rozwinąć (fot. Educelab)" /> Zespół prof. Sealesa ponownie zeskanował też niektóre zwoje za pomocą ogromnego akceleratora cząstek zwanego synchrotronem. Chodziło o uzyskanie większej rozdzielczości – pierwotnie ośmiu mikronów, a później dwóch mikronów, czyli dziesiątki razy mniej niż grubość ludzkiego włosa. Pospolite ruszenie Niestety, badaczom brakowało czasu i zasobów na udoskonalenie tej metody. Dlatego w 2023 roku prof. Seales upublicznił wszystkie obrazy i kod swojego zespołu. Tak powstał konkurs Vesuvius Challenge, w ramach którego zaoferowano nagrody o łącznej wartości ponad 1,8 mln dolarów za pomoc w opracowaniu lepszych algorytmów. Pomoc okazała się skuteczna. Obecnie badanych jest 27 zwojów, ale procedura ta wciąż jest czasochłonna. Specjaliści muszą modyfikować parametry sztucznej inteligencji dla każdego zwoju, aby uzyskać jak najczystszy obraz. Kiedy prof. Seales rozpoczynał swoją pracę, od wstępnego skanowania do odzyskania czytelnego tekstu mijały niekiedy lata. – Wierzymy, że ostatecznie czas ten będzie wynosił 24 godziny w 90% przypadków – mówi uczony. Jego zdaniem technologia ta będzie mogła być wykorzystywana do odczytywania uszkodzonych dzieł z innych stanowisk, takich jak zwoje znad Morza Martwego. Tymczasem w Herkulanum, które nigdy nie zostało w pełni przebadane, mogą czekać na badaczy kolejne, nieznane dokumenty... Źródło: National Geographic
Żenią się z hologramami i kochają chatboty. Czy sztuczna inteligencja może dać nam prawdziwe szczęście?
Wyobraź sobie idealnego partnera: zawsze ma dla ciebie czas, nigdy się nie kłóci i bezbłędnie odgaduje twoje nastroje. Jest jednak haczyk – składa się wyłącznie z linijek kodu. Czy jesteśmy w stanie odnaleźć prawdziwe szczęście w objęciach algorytmów, skoro coraz bardziej się od siebie izolujemy?
Technologia coraz odważniej wkracza w nasze życie intymne. Aplikacja Replika, reklamowana jako „przyjaciel AI na całe życie”, zgromadziła już na całym świecie ponad 42 miliony użytkowników, którzy szukają w niej lekarstwa na samotność. Aż 68% osób korzystających z tego typu chatbotów przypisuje im cechy ludzkie, a zdecydowana większość wierzy, że programy te wykazują empatię, inteligencję, a nawet samoświadomość. Zjawisko to przybiera na sile zwłaszcza w Japonii. To właśnie tam ponad 1,5 miliona osób dotkniętych zjawiskiem hikikomori (skrajnym wycofaniem społecznym) zaczęło budować silne więzi z wirtualnymi towarzyszami. Co więcej, szacuje się, że około 3700 Japończyków wystąpiło o wydanie oficjalnego certyfikatu „małżeństwa” z hologramem (najczęściej za pośrednictwem urządzenia Gatebox, związanego z wirtualną piosenkarką Hatsune Miku). Algorytmy zaczynają wręcz wkraczać w sferę duchową – w niektórych mniejszych, zamkniętych społecznościach roboty społeczne pełnią już funkcję przywódców religijnych. Matematyka szczęścia Dlaczego tak bardzo pragniemy, by maszyny nas kochały? I czy taka relacja jest zdrowa? Na to pytanie spróbowali odpowiedzieć naukowcy na łamach czasopisma naukowego „Philosophies”. Punktem wyjścia było dla nich trwające od 1938 roku słynne badanie Uniwersytetu Harvarda nad dorosłym życiem. Analiza danych 268 studentów przez blisko osiem dekad jednoznacznie udowodniła – najlepszym predyktorem naszego zdrowia, długowieczności i satysfakcji z życia są bliskie relacje z innymi ludźmi. Bogactwo czy status społeczny mają tu drugorzędne znaczenie. Potwierdza to myśl francuskiego filozofa Paula Ricoeura. Według niego prawdziwe szczęście rodzi się wyłącznie z wymiany – z procesu dawania i brania w społeczeństwie. Ricoeur twierdził, że do spełnienia potrzebujemy zarówno naszych bliskich, jak i dalszych członków lokalnych społeczności. Nie jesteśmy w stanie zbudować własnego dobrostanu w całkowitej izolacji od żywych jednostek. Dlaczego algorytm to tylko lustro? Sztuczna inteligencja wydaje się rozwiązaniem idealnym – wirtualne boty są nieskończenie cierpliwe, zawsze dostępne i błyskawicznie reagują na nasze potrzeby, przez co pozornie oferują więcej niż omylni i niedoskonali ludzie. Badacze zwracają jednak uwagę na problem: te systemy to iluzja, która jedynie naśladuje autentyczne relacje. AI nie spełnia filozoficznego kryterium bycia moralnym podmiotem. Cyfrowy przyjaciel nie posiada wolnej woli, własnych doświadczeń życiowych ani historii. Z technologicznego punktu widzenia po prostu modeluje język, by spełnić nasze oczekiwania. Oznacza to, że nie wchodzi z nami w interakcję – jest jedynie technologicznym lustrem, w którym odbijają się nasze własne pragnienia i myśli. Choć roboty potrafią wywoływać w nas silne reakcje psychologiczne i doraźnie zmniejszać poczucie pustki, relacja z nimi jest w pełni asymetryczna. Maszyna nie potrafi doświadczać bólu czy współczucia. Naukowcy ostrzegają, że utożsamianie chatbotów z żywymi ludźmi zniekształca nasze normy społeczne. Całkowite zastąpienie żywych przyjaciół wirtualnymi bytami niesie ogromne ryzyko erozji prawdziwych więzi międzyludzkich – jedynego fundamentu, który potrafi zapewnić nam realne, biologiczne i psychiczne spełnienie. Aż strach myśleć o ludzkości pozbawionej tego elementu. Źródła: Philosopies, The Conversation Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jak wyglądał kościół, w którym występował Bach? AI przywraca historię
Zapomnijcie o klasycystycznym wystroju tej świątyni. Nikolaikirche, czyli kościół św. Mikołaja w Lipsku, w czasach Jana Sebastiana Bacha był architektonicznym patchworkiem. Nowa symulacja komputerowa pozwala nam wejść w rolę XVIII-wiecznego wiernego i poczuć atmosferę nabożeństw, podczas których mistrz baroku wykonywał swoje utwory.
Kościół św. Mikołaja (Nikolaikirche) w Lipsku jest nie tylko perłą architektury, ale przede wszystkim miejsce o fundamentalnym znaczeniu dla historii muzyki. To właśnie tutaj, w latach 1723–1750, swoją misję kantora i organisty wypełniał Jan Sebastian Bach. Świątynia ta była świadkiem prawykonań jego najważniejszych dzieł, takich jak „Pasja według św. Jana”, „Oratorium na Boże Narodzenie” czy liczne kantaty lipskie. Kościół, którego już nie ma Współczesny wygląd wnętrza Nikolaikirche, z jego charakterystycznymi kolumnami, to efekt klasycystycznej przebudowy przeprowadzonej przez Johanna Carla Friedricha Dauthe w latach 1784–1797. Na szczęście do naszych czasów zachowały się plany, ryciny i opisy sprzed przebudowy. Za czasów Bacha świątynia wyglądała inaczej. Była świadkiem licznych przebudów, dlatego obrosła różnymi elementami z wielu epok. Takie „patchworkowe” wnętrza Bach oglądał niemal codziennie. Innowacja w służbie historii Historyczne informacje o wnętrzu świątyni posłużyły do powstania projektu mającego na celu stworzenie wirtualnej rekonstrukcji. Jest to efekt interdyscyplinarnej współpracy prof. Alexandra Grychtolika (muzykologa i badacza Bacha), prof. Paula Zalewskiego (eksperta w dziedzinie konserwacji zabytków z Uniwersytetu Viadrina) oraz firmy Arte4D. Głównym celem było stworzenie precyzyjnego modelu 3D, który oddaje stan wnętrza z początków działalności Bacha w Lipsku, czyli z lat 20. XVIII wieku. Sztuczna inteligencja w roli architekta Kluczowym elementem projektu było wykorzystanie nowoczesnych technologii. Prof. Paul Zalewski podkreślił, że przy generowaniu złożonych modeli 3D i licznych detali wizualnych zastosowanie sztucznej inteligencji pozwoliło zaoszczędzić czas. Mimo dużego wsparcia technologicznego naukowcy zaznaczają, że to człowiek nadal odgrywał decydującą rolę w interpretacji źródeł historycznych i nadzorowaniu procesu tworzenia „cyfrowego bliźniaka” kościoła. Akustyka i realia pracy kantora Model pozwala ocenić nie tylko przestrzeń dostępną dla muzyków na emporach organowych i chóralnych, ale także – co niezwykle istotne – warunki akustyczne panujące w całym ówczesnym wnętrzu kościoła. – Dzięki tej wirtualnej rekonstrukcji po raz pierwszy możemy gruntownie odtworzyć rzeczywiste warunki wykonania utworów Bacha, w tym układ przestrzenny chórów i chórów organowych, a także akustykę – wyjaśnia dyrygent i badacz twórczości Bacha Alexander Grychtolik, który zainicjował projekt. Informacje te są bezcenne dla muzykologów, bo pozwalają lepiej zrozumieć, jak struktura architektoniczna kościoła św. Mikołaja wpływała na kompozycję i brzmienie dzieł Jana Sebastiana Bacha. Co dalej z rekonstrukcjami kościoła? Wizualizacje stworzone przez Arte4D we współpracy z historykiem architektury dr. Tobiasem Knobelsdorfem będą wykorzystywane w celach dydaktycznych na Uniwersytecie Europejskim Viadrina na kierunku ochrona dóbr kultury. Planowane jest też włączenie wirtualnej rzeczywistości do koncertów bachowskich. Dzięki technologii publiczność będzie mogła przenieść się w czasie i poczuć się jak wierni uczestniczący w nabożeństwie prowadzonym przez samego Jana Sebastiana Bacha ponad 300 lat temu. Źródło: Europa-Universität Viadrina Frankfurt (Oder) Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Era kosmicznej sztucznej inteligencji. SpaceX chce umieścić AI na orbicie
Elon Musk, pierwszy bilioner w historii, ogłosił plan budowy orbitalnych centrów AI. Milion satelitów z szybkimi łączami laserowymi ma zastąpić ziemskie serwerownie, mierzące się z brakiem energii i oporem lokalnych społeczności.
SpaceX właśnie zadebiutował na giełdzie. Firma wyceniła akcje na 135 dolarów i pozyskała około 75 mld dolarów, osiągając rynkową wartość 1,77 bln dolarów. Pozyskane w ten sposób pieniądze posłużą rozwojowi firmy i nowym projektom. W tym planowanym przez firmę orbitalnym centrom obliczeniowym AI zbudowanym z miliona satelitów. W opublikowanym na kilka dni przed debiutem giełdowym SpaceX nagraniu, Elon Musk przedstawił wizję rozwoju firmy. Już teraz SpaceX jest podstawową firmą świadczącą usługi NASA, posiada własny kosmodrom, konstelację satelitów Starlink i dopracowuje lądownik księżycowy. Ale to nie wszystko. Firma pracuje nad rozwinięciem orbitalnych centrów obliczeniowych AI. Największy debiut IPO w historii Debiut giełdowy SpaceX okazał się największym w historii IPO (pierwszym publicznym zaoferowaniem nabycia papierów wartościowych spółki w historii) – firma wyceniła akcje na 135 dolarów i pozyskała około 75 mld dolarów, osiągając rynkową wartość 1,77 bln dolarów. Dzięki temu Elon Musk stał się pierwszym w historii bilionerem, ponieważ jego udziały w SpaceX są warte około 867 mld dolarów, a po doliczeniu akcji Tesli jego majątek przekracza 1,1 bln dolarów. Znaczna część inwestycji trafia obecnie do sektora sztucznej inteligencji, zwłaszcza po przejęciu przez SpaceX spółki xAI, której celem jest rozwój orbitalnych centrów danych AI. – Mamy już całkiem dobre pojęcie o tym, jak bezpiecznie operować naprawdę ogromnymi konstelacjami satelitów. Jesteśmy jedynym operatorem, który ma doświadczenie na taką skalę – powiedział Musk. W filmie opublikowanym w serwisie X w poniedziałek, 8 czerwca, Musk opisał plan wynoszenia satelitów AI wyposażonych w „dużą liczbę ogniw słonecznych”, radiatory oraz szybkie laserowe łącza komunikacyjne. SpaceX planuje również uruchomienie do końca przyszłego roku zakładu produkcyjnego skoncentrowanego na satelitach AI, który ma działać już na „rozsądną skalę produkcyjną”. Zabrać centra obliczeniowe z Ziemi na orbitę Pomysł na przeniesienie centrów obliczeniowych AI na orbitę jest opracowywany przez kilka niezależnych ośrodków. Takie plany ogłosił już m.in. Google. Wszystko dlatego, że ze względu na ogromne zużycie energii i wody, na Ziemi zaczyna brakować odpowiednich miejsc na taką infrastrukturę. Wiele z nowych lokalizacji budzi ogromny sprzeciw mieszkańców danej okolicy ze względu m.in. na wzrost kosztów prądu i wody. Stąd pomysł, by przenieść centra obliczeniowe na orbitę. Zaletą przeniesienia serwerów na orbitę byłaby możliwość korzystania z nieograniczonych zasobów energii pozyskiwanej ze Słońca. Nowoczesne centra AI zużywają ogromne ilości energii, a większość tej energii zamienia się w ciepło. W kosmosie nie ma powietrza, więc nie można używać wentylatorów. Zamiast tego stosuje się radiatory emitujące ciepło jako promieniowanie podczerwone. Milion satelitów na orbicie Problem polega jednak na tym, że orbitalne centra danych AI pozostają w dużej mierze koncepcją teoretyczną i nie zostały jeszcze zademonstrowane w działających systemach technologicznych. Mimo to SpaceX jest przekonane, że potrafi opracować technologie potrzebne do stworzenia konstelacji satelitarnych centrów danych AI. Według Muska, kolejna generacja satelitów Starlink rozwijana przez SpaceX posiada już wiele technologii niezbędnych do ewolucji w kierunku orbitalnych centrów AI. – Znaczną część tej technologii opracowaliśmy już dla satelitów Starlink V3. Zasadniczo nie uważamy tego za szczególnie trudny problem w porównaniu z rzeczami, które już robimy – stwierdził Zestawy układów komputerowych znajdujących się na każdym satelicie miałyby komunikować się ze sobą za pomocą laserowych łączy między satelitami AI oraz satelitami Starlink. Dane mogłyby być przesyłane na Ziemię przy użyciu anten lub łączy laserowych przy „niezbyt dużych opóźnieniach”, co oznacza bardzo szybkie połączenia. Astronomia zagrożona? Pozostaje pytanie, jak to może wpłynąć na badania astronomiczne? Już teraz astronomowie protestują przed umieszczaniem na orbicie kolejnych konstelacji, ponieważ rosnąca liczba satelitów coraz bardziej utrudnia możliwości prowadzenia badań z Ziemi. Źródło: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Badaczka zajrzała pod Alaskę. Odkryła 1750 ukrytych wstrząsów, które tłumaczą niszczycielskie kataklizmy
Głęboko pod surowym krajobrazem Alaski trwa nieustanna, geologiczna batalia. Setki mikrowstrząsów, do tej pory całkowicie niewidzialnych dla sejsmologów, właśnie ujrzały światło dzienne – wszystko dzięki sztucznej inteligencji. To przełomowe odkrycie pozwala wreszcie zrozumieć potężne siły, które kształtują jeden z najbardziej niebezpiecznych regionów naszej planety.
Alaska to obszar pełen geologicznych zagadek i ekstremalnych zjawisk. Leży ona w strefie tak zwanego Pacyficznego Pierścienia Ognia – gigantycznego pasa aktywności sejsmicznej i wulkanicznej, który otacza Ocean Spokojny. To właśnie tam nieustannie zderzają się ze sobą potężne płyty litosfery, co odpowiada za występowanie blisko 90% wszystkich trzęsień ziemi na świecie. Choć naukowcy od dekad monitorują tamtejsze uskoki, gęstwina sygnałów sejsmicznych uwięzionych w skorupie ziemskiej potrafi skutecznie maskować kluczowe informacje. Dopiero zastosowanie sztucznej inteligencji pozwoliło ekspertom dostrzec to, co do tej pory umykało pomiarom. Geologiczne imadło i ukryte wstrząsy. Co się kryje pod Alaską? Południowo-środkowa Alaska to niezwykle złożona strefa kolizyjna, która działa niczym potężne, geologiczne imadło. W tym właśnie miejscu oceaniczna mikropłyta Yakutat znalazła się w bezlitosnej pułapce między dwoma tektonicznymi gigantami. Z jednej strony jest nieustannie pchana przez napierającą z południa płytę pacyficzną, a z drugiej – zmuszana do wsuwania się (subdukcji) pod masywną płytę tektoniczną północnoamerykańską. Ten ogromny nacisk generuje dla sejsmologów nieprzenikniony chaos informacyjny. Dlatego zespół badawczy pod kierownictwem prof. Meghan Miller przeanalizował dane zebrane przez stacje sejsmiczne w latach 2018–2021 przy użyciu AI. Tam, gdzie konwencjonalne metody zawiodły, algorytmy wyodrębniły z szumu coś absolutnie zaskakującego. Oprogramowanie zidentyfikowało aż 1750 trzęsień ziemi, które ułożyły się w precyzyjną, 250-kilometrową linię, biegnącą z północnego zachodu na południowy wschód. O jej istnieniu nie mieliśmy do tej pory pojęcia. Wnioski z badań, opublikowane na łamach czasopisma „The Seismic Record”, jasno wskazują, że zachodzą tam procesy geologiczne, których nigdy wcześniej nie zidentyfikowano. Tajemnica znikającego klina płaszcza Ziemi Ta 250-kilometrowa linia wstrząsów wyznacza niezwykle precyzyjną, ostrą jak brzytwa krawędź mikropłyty Yakutat. Badania głębokiego szumu sejsmicznego ujawniły, dlaczego proces zachodzący pod Alaską jest tak nietypowy. Zazwyczaj gdy jedna płyta tektoniczna nurkuje pod drugą w strefie subdukcji, robi to pod stosunkowo dużym kątem. Zostawia w ten sposób przestrzeń między sobą a płytą górną (kontynentalną), do której wpływa gorąca magma z głębi Ziemi. Tę przestrzeń nazywamy klinem płaszcza – to on zazwyczaj topi skały i zasila wulkany na powierzchni. Jednak płyta Yakutat wślizguje się pod kontynent amerykański tak skrajnie płytko i płasko, że dosłownie ociera się o jego „brzuch”. Ten bezpośredni, ciasny kontakt sprawił, że klin płaszcza w ogóle nie miał miejsca na wytworzenie się, a płyty trą o siebie bezpośrednio. Co to odkrycie tak naprawdę zmienia? Zlokalizowanie ukrytej linii wstrząsów to nie tylko geologiczna ciekawostka, ale też sposób na zrozumienie niszczycielskich sił kształtujących całą Alaskę. Nowo odkryta podziemna granica mikropłyty znajduje się dokładnie pod szczytem zakrzywienia pasma górskiego Alaska oraz pod uskokiem Denali – największym kontynentalnym systemem pęknięć w tym rejonie. To odkrycie wreszcie tłumaczy mechanizm powstawania lokalnych kataklizmów. Geofizycy odkryli, że to właśnie na tej ostrej krawędzi kumulują się niewyobrażalne naprężenia kolizyjne, które następnie przenoszą się bezpośrednio przez skorupę ziemską w górę, uderzając prosto w uskok Denali na powierzchni. Naukowcy uważają, że to właśnie ta głęboka interakcja była główną przyczyną potężnego trzęsienia ziemi z 2002 roku. Kataklizm ten o magnitudzie 7,9 rozerwał wówczas ziemię, niszcząc drogi i bezpośrednio zagrażając słynnemu rurociągowi alaskańskiemu. – W naszych danych kryje się mnóstwo informacji, które dopiero teraz możemy wydobyć, a których nie widzieliśmy przy użyciu tradycyjnych metod – podsumowuje badaczka Meghan Miller. Dzięki modelom uczenia maszynowego geolodzy otrzymali wreszcie dokładną mapę naprężeń, która w przyszłości pozwoli znacznie precyzyjniej określać ryzyko niszczycielskich trzęsień ziemi dla mieszkańców północy. Źródło: The Seismic Records, Seismological Society of America Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Przełom w komunikacji czy zręczny algorytm? Chińskie AI zaczęło tłumaczyć szczekanie psów i miauczenie kotów
Chiński startup technologiczny wprowadził na rynek PettiChat – miniaturowe urządzenie oparte na wielkich modelach językowych, które według deklaracji producenta potrafi tłumaczyć wokalizację oraz mowę ciała zwierząt domowych na język ludzki z dokładnością przekraczającą 92 procent. Analiza techniczna i etologiczna pokazuje jednak, gdzie kończy się obiektywna nauka, a zaczyna inżynieria marketingowa.
Spis treści: Jak technicznie działa PettiChat? Baza treningowa z 1,5 miliona próbek – deklaracje producenta kontra rygor naukowy Co naprawdę interpretuje sztuczna inteligencja? Weterynarze ostrzegają przed ślepą wiarą w aplikacje Urządzenie opracowane przez firmę Meng Xiaoyi z Hangzhou to ważący zaledwie 27 gramów transmiter mocowany do obroży zwierzęcia. Jak technicznie działa PettiChat? Rdzeniem systemu nie jest prosta baza nagranych dźwięków, lecz zaawansowany algorytm sztucznej inteligencji oparty na architekturze Qwen (Tongyi Qianwen) rozwijanej przez koncern Alibaba Cloud. Urządzenie funkcjonuje w sposób multimodalny – oznacza to, że nie ogranicza się wyłącznie do rejestracji sygnałów akustycznych. Wbudowane czujniki inercyjne (akcelerometry i żyroskopy) stale monitorują mikroruchy ciała zwierzęcia, kąt nachylenia głowy oraz dynamikę ogona lub uszu. Dane te są synchronizowane w czasie rzeczywistym z rejestratorem audio. Gdy pies szczeka lub kot miauczy, system analizuje parametry fizyczne fali dźwiękowej (częstotliwość, amplitudę, czas trwania oraz harmoniczne), a następnie łączy je z wektorami ruchu ciała. Przetworzenie pakietu danych w chmurze obliczeniowej zajmuje średnio 1,2 sekundy, po czym właściciel otrzymuje powiadomienie tekstowe w aplikacji mobilnej. Baza treningowa z 1,5 miliona próbek – deklaracje producenta kontra rygor naukowy Przedstawiciele startupu informują, że algorytm został przeszkolony na bazie obejmującej ponad 1,5 miliona próbek audio oraz tysiące godzin materiałów wideo, które dokumentowały zachowania zwierząt w zróżnicowanych kontekstach (m.in. izolacja, obecność obcego, oczekiwanie na pokarm, ból). W procesie adnotacji danych mieli brać udział dyplomowani lekarze weterynarii oraz behawioryści. Producent deklaruje, że skuteczność rozpoznawania stanów emocjonalnych wynosi od 92,3% do 94,6%. Z punktu widzenia metodologii naukowej wskaźniki te wymagają jednak ostrożnej interpretacji. Badania te miały charakter wewnętrznych testów laboratoryjnych. Do chwili obecnej wyniki nie zostały poddane niezależnej procedurze recenzenckiej ani nie opublikowano ich w żadnym międzynarodowym czasopiśmie z zakresu etologii czy nauk komputerowych. Urządzenie w warunkach domowych musi mierzyć się z problemem szumu tła, obecnością dźwięków z telewizora czy wokalizacją innych osobników, co w realnych zastosowaniach zazwyczaj drastycznie obniża sprawność systemów klasyfikacyjnych. Co naprawdę interpretuje sztuczna inteligencja? Współczesna nauka o zachowaniu zwierząt (etologia) jednoznacznie wskazuje, że psy i koty nie posługują się językiem w rozumieniu ludzkim – nie budują struktur syntaktycznych ani nie operują abstrakcyjnymi pojęciami. Komunikacja zwierząt opiera się na sygnalizowaniu stanów afektywnych (emocjonalnych) oraz natychmiastowych potrzeb fizjologicznych. System PettiChat nie dokonuje więc „tłumaczenia zdań”, lecz realizuje zaawansowaną klasyfikację statystyczną. Przypisuje on zebrane sygnały biomedyczne do jednej z kilkunastu predefiniowanych kategorii, takich jak: frustracja, lęk przed separacją, terytorializm, ekscytacja, chęć zabawy czy głód. Generowane przez aplikację pełne zdania (np. „Chcę wyjść na spacer” lub „Boję się tego dźwięku”) są wyłącznie antropomorfizowaną nakładką stylistyczną stworzoną przez programistów, mającą na celu zwiększenie atrakcyjności interfejsu użytkownika. Weterynarze ostrzegają przed ślepą wiarą w aplikacje Wprowadzenie algorytmów generatywnych do interpretacji zachowań zwierząt budzi debaty w środowisku weterynaryjnym. Największym ryzykiem strukturalnym jest możliwość wystąpienia tzw. błędów fałszywie negatywnych lub fałszywie pozytywnych w ocenie zdrowia czworonoga. Jeśli zwierzę wykazuje subtelne, chroniczne objawy bólowe (np. w początkowym stadium chorób nerek u kotów), które algorytm błędnie zinterpretuje jako „zwykłe zmęczenie” lub „chęć odpoczynku”, właściciel może opóźnić wizytę w klinice weterynaryjnej. Naukowcy zajmujący się dobrostanem zwierząt podkreślają, że technologia ta powinna być traktowana wyłącznie jako narzędzie pomocnicze o charakterze poglądowym. Nie może ona zastąpić bezpośredniej, empirycznej obserwacji i wiedzy właściciela, który zna indywidualne nawyki swojego podopiecznego. PettiChat dowodzi wysokiego stopnia zaawansowania współczesnych modeli multimodalnych AI, jednak interpretacja wyników wciąż wymaga ścisłego odsiania faktów biologicznych od algorytmicznych uproszczeń. Źródło: Forbes Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Powstaje państwo przyszłości. Tropikalną wyspą będzie rządzić sztuczna inteligencja
Scenariusze rodem z filmów science fiction wydają się coraz bliższe rzeczywistości. Na filipińskiej wyspie powstaje projekt, w którym sztuczna inteligencja ma współtworzyć system zarządzania i podejmowania decyzji. Pomysł wzbudził ogromne zainteresowanie internautów – kilkanaście tysiący osób zgłosiło już chęć uzyskania statusu cyfrowych rezydentów futurystycznej społeczności.
Założyciel firmy technologicznej zajmującej się chatbotami AI, postanowił sprawdzić, jak wyglądałoby państwo współzarządzane przez sztuczną inteligencję. W efekcie na jednej z wysp Filipin rozwijany jest eksperymentalny projekt oparty na wirtualnych „liderach” inspirowanych historycznymi postaciami, takimi jak m.in. Albert Einstein, Winston Churchill czy Mahatma Gandhi. Twórca przekonuje, że cyfrowi doradcy mają pomagać w podejmowaniu decyzji dotyczących rozwoju społeczności, gospodarki i edukacji, tworząc coś pomiędzy technologicznym startupem a futurystycznym mikropaństwem. Filipińska wyspa ma być zarządzana przez radę AI inspirowaną historycznymi liderami Projekt Sensay powstaje na niewielkiej, liczącej około 3,6 kilometra kwadratowego wyspie położonej w archipelagu Palawan na Filipinach – regionie znanym z turkusowych lagun, tropikalnych lasów i plaż uznawanych za jedne z najpiękniejszych w Azji. To właśnie tam brytyjski przedsiębiorca Dan Thomson chce stworzyć eksperymentalne mikropaństwo, którego funkcjonowanie będzie współtworzone przez sztuczną inteligencję. Kluczową rolę ma odgrywać rada składająca się z 17 cyfrowych „doradców”, inspirowanych historycznymi postaciami słynącymi z przywództwa, filozofii czy strategicznego myślenia. Wśród nich mają znaleźć się m.in. cyfrowe repliki Winstona Churchilla, Nelsona Mandeli, Marka Aureliusza, Mahatmy Gandhiego, Leonarda da Vinci czy Eleanor Roosevelt. System ma być szkolony na podstawie autentycznych przemówień, pism i filozofii tych postaci, aby sztuczna inteligencja mogła prowadzić debaty oraz proponować rozwiązania dotyczące funkcjonowania wyspy. Według twórców cyfrowi liderzy mają analizować projekty zmian konstytucyjnych, dyskutować między sobą i głosować nad kierunkiem rozwoju społeczności. Jaki jest cel cyfrowego eksperymentu? Dan Thomson przekonuje, że celem projektu jest stworzenie bardziej „obiektywnego” modelu zarządzania, wolnego od politycznych wpływów, lobbingu i prywatnych interesów. Jednocześnie sam przyznaje, że eksperyment budzi wiele pytań etycznych i technologicznych. W rozmowie z CNN Travel żartobliwie stwierdził nawet, że „jeśli sztuczna inteligencja zacznie gromadzić broń i atakować sąsiednie wyspy, będzie to zła sytuacja”, choć dodał, że uważa taki scenariusz za skrajnie nieprawdopodobny. Na razie decyzje AI nadal będą wymagać zatwierdzenia przez ludzi, gdyż nad projektem ma czuwać specjalne „Zgromadzenie Nadrzędne Ludzi”, które będzie blokować potencjalnie niebezpieczne działania cyfrowej rady. Sensay chce przyciągnąć tysiące e-rezydentów i stworzyć cyfrowe mikropaństwo Choć projekt pozostaje na razie głównie futurystycznym eksperymentem bez międzynarodowego uznania, już teraz wzbudza ogromne zainteresowanie internautów i entuzjastów nowych technologii. Ponad 12 tysięcy osób zgłosiło chęć uzyskania statusu e-rezydenta wyspy Sensay, czyli cyfrowej tożsamości umożliwiającej korzystanie z usług oraz uczestniczenie w życiu rozwijającej się społeczności online. Dan Thomson przyznał, że nie spodziewał się aż tak dużego odzewu i uważa, że może on wynikać z rosnącego rozczarowania tradycyjnymi systemami politycznymi i malejącego zaufania do rządów. Na samej wyspie obecnie mieszka jedynie ogrodnik opiekujący się terenem, jednak plany rozwoju są bardzo ambitne. Thomson chce w kolejnych latach wybudować tam nawet 30 willi oraz stworzyć nowoczesną infrastrukturę opartą na energii odnawialnej i rozwiązaniach typu open source. Projekt zakłada również budowę laboratoriów badawczych, mikrosieci energetycznych oraz przestrzeni dla przyszłych mieszkańców i turystów odwiedzających archipelag Palawan. E-gospodarka oparta na kryptowalutach Twórcy Sensay zapowiadają także rozwój eksperymentalnej gospodarki opartej na dwóch cyfrowych tokenach – jednym przeznaczonym do lokalnych usług społecznych, a drugim do handlu międzynarodowego. W dalszej perspektywie sztuczna inteligencja miałaby otrzymać możliwość częściowego zarządzania finansami projektu przy wykorzystaniu kryptowalut i autonomicznych systemów płatności. To właśnie ten element budzi jednak największe obawy ekspertów, którzy ostrzegają przed oddawaniem realnej kontroli finansowej algorytmom. Mimo kontrowersji Thomson liczy, że już w 2027 roku Sensay stanie się pierwszą na świecie społecznością opartą na pełnym programie cyfrowej e-rezydencji oraz eksperymentalnym modelu zarządzania wspieranego przez sztuczną inteligencję. Źródła: Daily Mail, CNN Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Sztuczna inteligencja skapitulowała przed polskimi rękopisami. Wolontariusze BUW ruszają na ratunek
Uniwersytet Warszawski uruchomił nową platformę, która ma wzbogacić archiwalne kolekcje uniwersyteckiej biblioteki. Dzięki tej inicjatywie, każdy może pomóc w rozszyfrowywaniu trudnych zapisków na mapach, rysunkach czy dokumentach z czasów Powstania Warszawskiego. Transkrypcje, którym nie dała rady sztuczna inteligencja, wzbogacą zbiory biblioteki cyfrowej, czyniąc polskie dziedzictwo narodowe łatwiejszym do przeszukiwania i badania na całym świecie.
Uruchomiona przez Bibliotekę Uniwersytecką w Warszawie platforma TranskriBUW wpisuje się w ideę naukowego crowdsourcingu. W ramach tej metody do pracy angażowane są osoby, które nie muszą posiadać pogłębionego doświadczenia badawczego. Wolontariusze, pracując przy transkrypcji rękopisów, wykonują zadania, które przerosły nawet możliwości sztucznej inteligencji. Wolontariusze na ratunek Obszerne zbiory BUW-u gromadzą dziesiątki tysięcy dokumentów wymagających skatalogowania. Różnorodność dziedzin badawczych, które przez lata tworzyły naukową spuściznę Uniwersytetu sprawia, że w archiwach odnajdziemy teksty o przeróżnym charakterze: od opisów orientalnych kultur po relacje z Powstania Warszawskiego. Ogrom pracy związanej z digitalizacją rękopisów sprawił, że w 2022 roku bibliolodzy sięgnęli po pomoc wolontariuszy. Zespół pracujący przy transkrypcji sztambucha Filipa Jakoba Eberta, zaangażował użytkowników biblioteki, którzy tłumnie włączyli się w odczytywanie XVIII-wiecznych dokumentów. Ta oddolna inicjatywa, przypominająca merytoryczną rywalizację, stała się dla zespołu Gabinetu Rękopisów realnym wsparciem. Wtedy też powstała facebookowa grupa zrzeszająca pasjonatów – archiwistów-amatorów. Gdzie AI nie może, tam badacz pomoże Mimo zaawansowania sztucznej inteligencji, wprawne oko człowieka nadal wygrywa z algorytmami wszędzie tam, gdzie pismo staje się nieczytelne. Choć systemy takie jak Transkribus oferują coraz szersze możliwości, technologia ta wciąż nie jest doskonała. W przypadku skomplikowanych wpisów na starych mapach czy rysunkach architektonicznych, to właśnie ludzka interpretacja pozostaje najskuteczniejszym narzędziem. Przynajmniej na razie algorytmy nie są w stanie zastąpić wnikliwości wolontariuszy. Kierownictwo Gabinetu Rękopisów podkreśla, że pomoc ochotników jest kluczowa w odczytywaniu dokumentów, które poszerzają naukowe zbiory. Akty rozwodowe i plany bitwy: co poddawane jest transkrypcji? Wśród dokumentów przeznaczonych obecnie do dobrowolnej transkrypcji znajdują się: Relacje z Powstania Warszawskiego zebrane przez Wacława Borowego; Plany bitwy pod Pragą z 1757 roku; Akta rozwodowe z końca XVIII i początku XIX wieku; Projekt przebudowy Pałacu Saskiego w Warszawie. Źródło: Uniwersytet Warszawski Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Sztuczna inteligencja w służbie zwierzętom. Jak AI zmieni zasady testowania leków?
Sztuczna inteligencja może pomóc w rozwiązaniu etycznego problemu dotyczącego eksperymentów z wykorzystaniem zwierząt. System uczy się na wynikach z małej grupy, a potem sprytnie je uzupełnia, symulując większe badanie bez konieczności angażowania kolejnych stworzeń. Innowacja może przyczynić się do redukcji liczby wykorzystywanych zwierząt nawet o 50%.
Niemieccy naukowcy wychodzą naprzeciw oczekiwaniom osób sprzeciwiających się wykorzystywaniu zwierząt w testach farmaceutycznych. Profesor Jörn Lötsch, farmakolog kliniczny z Uniwersytetu Goethego oraz informatyk, profesor Alfred Ultsch z Uniwersytetu Filipa w Marburgu, opracowali innowacyjny model sztucznej inteligencji o nazwie genESOM. Rozwiązanie to pozwala znacząco ograniczyć liczbę zwierząt biorących udział w eksperymentach, nie wpływając przy tym negatywnie na wiarygodność wyników niezbędnych do określenia skuteczności nowych leków. Jak działa genESOM? Warto na wstępie podkreślić, że ten innowacyjny model nie zastąpi całkowicie eksperymentów na żywych organizmach. Sztuczna inteligencja bazuje bowiem na już uzyskanych wynikach, a następnie generuje na ich podstawie nowe, dodatkowe punkty danych. Tak powstała, spójna całość odzwierciedla kompleksowe badanie, które normalnie wymagałoby zaangażowania znacznie większej liczby zwierząt – mimo że w połowie zostało „uzupełnione” przez AI. Co jednak w momencie, gdy w procesie sztuczna inteligencja natrafi na błąd? Aby nie musieć w pełni polegać na dedukcji inteligencji maszynowej, badacze wprowadzili system kontroli błędów. AI celowo wpuszcza do procesu „fałszywy alarm” i sprawdza, jak on się rozprzestrzenia. Jeśli błędy zaczynają zbyt mocno zniekształcać wynik, system automatycznie przerywa pracę, by nie zepsuć wartości naukowej całego badania. W ten sposób proces generowania nowych danych został oddzielony od procesu kontroli, który na bieżąco śledzi możliwość powstawania wyłączających wyniki błędów. Skuteczność potwierdzona w badaniach Skuteczność modelu genESOM potwierdzono w praktyce, analizując dane z badań nad lekiem na stwardnienie rozsiane. Naukowcy celowo okroili oryginalny zbiór danych z 26 do zaledwie 18 myszy, aby sprawdzić, jak poradzi sobie sztuczna inteligencja. W tak małej grupie wszelkie dowody na działanie leku zniknęły, a statystyki przestały wykazywać jakąkolwiek istotność. Jednak po zastosowaniu genESOM i cyfrowym uzupełnieniu brakujących informacji, wszystkie efekty leczenia stały się ponownie widoczne. System odtworzył pełny obraz badania bez generowania błędnych wyników, co jest kluczowe dla bezpieczeństwa medycznego. Przyszłość eksperymentów z wykorzystaniem sztucznej inteligencji Profesor Lötsch podkreśla, że dzięki genESOM liczbę zwierząt w badaniach można ograniczyć od 30 do 50% bez szkody dla nauki. System ten nie jest jednak magicznym rozwiązaniem, ponieważ do badań nad lekami wciąż potrzebuje danych z rzeczywistych eksperymentów. Badacz zaznacza przy tym, że liczby zwierząt laboratoryjnych nie da się zmniejszać w nieskończoność. Jeśli grupa testowa będzie zbyt mała, AI może zacząć wyolbrzymiać przypadkowe wyniki, co uczyni całe badanie bezwartościowym. Mimo tych ograniczeń twórcy są przekonani, że ich narzędzie to ogromny krok naprzód w drodze do uzyskania kompromisu pomiędzy etyką a skutecznością badań. Dzięki stworzonym mechanizmom maszynowym realne ograniczenie cierpienia zwierząt w laboratoriach może stać się faktem na szeroką skalę. Źródła: Phys.org, ScienceDirect Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Nie miesiące, a dni. Sztuczna inteligencja drastycznie skraca czas tropienia dzikich zwierząt i nic się przed nią nie ukryje
AI to nie tylko modele językowe piszące maile czy kreatory przedziwnych grafik. Sztuczna inteligencja rewolucjonizuje żmudną pracę biologów terenowych, skracając czas analizy danych z fotopułapek z wielu miesięcy do zaledwie kilku dni. Badania przeprowadzone przez Google i Washington State University wskazują, że w pełni zautomatyzowane systemy AI osiągają niemal identyczne wnioski naukowe co ludzcy eksperci. Czy oddamy los dzikich zwierząt w ręce maszyn?
Śledzenie dzikich zwierząt przypomina szukanie igły w stogu siana – „stogiem” są miliony zdjęć generowane przez fotopułapki, a „igłą” same osobniki. Urządzenia te są aktywowane ruchem i dokumentują życie w najdzikszych zakątkach globu, jednak najczęściej… robią zdjęcia poruszających się liści czy drzew. Przejrzenie materiału z jednego projektu badawczego zajmowało zespołom studentów i naukowców od sześciu miesięcy do nawet roku. Dziś, dzięki współpracy ekologów z programistami, ten czas skraca się wielokrotnie. Cyfrowy tropiciel wypuszczony na łowy Zespół badawczy pod kierunkiem prof. Daniela Thorntona z Washington State University przetestował potężne narzędzie o nazwie SpeciesNet, opracowane przez Google. Algorytm ten został rzucony na głęboką wodę – musiał przetworzyć setki tysięcy obrazów pochodzących z trzech skrajnie różnych ekosystemów: stanu Waszyngton, Parku Narodowego Glacier w Montanie oraz Rezerwatu Biosfery Majów w Gwatemali. Naukowcy upublicznili wyniki obserwacji w czasopiśmie „Journal of Applied Ecology”. Wcześniejsze wersje AI potrafiły jedynie odsiewać tzw. puste zdjęcia (na których np. wiatr poruszył gałęzią, generując fałszywy alarm), co i tak stanowiło 60–70% materiału. SpeciesNet idzie o krok dalej – system całkowicie eliminuje potrzebę ludzkiej weryfikacji gatunków, samodzielnie identyfikując zwierzęta i wyciągając wnioski na temat ich występowania. Precyzja godna wykształconego biologa Kluczowe było nie to, czy AI rozpozna każde pojedyncze zdjęcie, ale czy końcowe wnioski ekologiczne będą poprawne. Wyniki okazały się zaskakujące: w 85–90% przypadków analizy AI pokrywały się z ustaleniami ludzkich ekspertów. System bezbłędnie wskazał, gdzie występują zwierzęta i co wpływa na ich populacje. Nawet jeśli sztuczna inteligencja popełniała błędy na pojedynczych klatkach, to modele statystyczne pozostawały stabilne. Dzieje się tak, ponieważ nauka opiera się na powtarzalnych obserwacjach – pojedyncza pomyłka algorytmu ginie w masie poprawnych detekcji dokonywanych w czasie. Dzięki temu naukowcy mogą monitorować jaguary, wilki czy niedźwiedzie grizli niemal na bieżąco. „Nie próbujemy zastąpić ludzi” Prof. Daniel Thornton uspokaja, że celem wprowadzenia technologii nie jest pozbycie się biologów, a uwolnienie badaczy od żmudnej pracy biurowej, by mogli skupić się na działaniach w terenie. Ta rewolucja może mieć szczególne znaczenie także dla małych organizacji pozarządowych, które nie mają budżetu na zatrudnianie armii analityków. Umożliwia także szybkie reagowanie w przypadku wykrycia kłusowników czy nagłego spadku populacji (reakcja w tydzień a nie w rok może mieć krytyczne znaczenie) oraz pozwala na wielkoskalowe badania – dzięki AI możliwe stanie się monitorowanie całych kontynentów na raz. Nie wszystko jest idealnie. Gdzie AI wciąż błądzi? Chociaż sukces jest ogromny, to technologia nie jest jeszcze nieomylna. Gatunki rzadkie oraz zwierzęta łudząco do siebie podobne wciąż wymagają czujnego oka biologa. AI miewa problemy z identyfikacją osobników na niewyraźnych zdjęciach nocnych lub w sytuacjach, gdy dwa gatunki różnią się jedynie drobnymi detalami anatomicznymi. Mimo tego autorzy badania podkreślają, że mozolne przetwarzanie obrazów przestało już być barierą. Dzięki upublicznieniu części zbiorów danych, społeczność AI-for-conservation może dalej doskonalić narzędzia takie jak SpeciesNet. Warto mu kibicować: tempo wymierania gatunków drastycznie rośnie, każda zaoszczędzona sekunda jest na wagę złota. Źródło: Journal of Applied Ecology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Według badań zachodnia muzyka staje się coraz prostsza. To dlatego świat pokochał Angine de Poitrine
Masz czasem wrażenie, że nowa piosenka w radiu brzmi niemal identycznie jak hit sprzed miesiąca? Jeśli tak, to twoja intuicja idzie w parze z twardymi dowodami. Włoski zespół naukowców przeanalizował ponad 20 000 utworów powstałych na przestrzeni ostatnich 400 lat. Wniosek jest nieubłagany: muzyka zachodnia przechodzi proces drastycznego upraszczania i ujednolicania. Ale nie wszyscy się uginają.
Spis treści: Naukowa mapa dźwięków: od barokowych klasyków do Ricka Astleya Muzyczna ciekawość upadła Dlaczego tracimy różnorodność? Bunt Angine de Poitrine Otacza nas bezkresne Morze Przewidywalności, więc nic dziwnego, że przez lata – chociaż sami o tym nie wiedzieliśmy – czekaliśmy na taki zespół jak Angine de Poitrine. Odświeżające, nieszablonowe podejście kanadyjskiego duetu do kompozycji (i rozumienia muzyki jako takiej) udowodniło wielu zrezygnowanym słuchaczom, że jeszcze nie wszystko stracone. Podczas gdy zewsząd otacza nas powtarzalna muzyka AI, groteskowi artyści stali się jednym z ostatnich bastionów naszej wrodzonej kreatywności. Ale od początku. Czy naprawdę przechodzimy regres? Naukowa mapa dźwięków: od barokowych klasyków do Ricka Astleya Aby zrozumieć, co dzieje się z muzyką, włoscy badacze potraktowali każdy utwór jak cyfrową mapę połączeń. Zamiast słuchać, „widzieli” całe utwory zapisane w strukturze MIDI. Swoje wnioski opublikowali w prestiżowym czasopiśmie „Scientific Records”. W ten sposób wyróżnili węzły (ang. nodes), czyli unikalne nuty, krawędzie (ang. edges), czyli przejścia między nutami (np. między nutą A i nutą H) i ich wagę (ang. weight), czyli liczbę powtórzeń danego przejścia; im częściej motyw wracał, tym grubsza stawała się linia na mapie. Dane czerpano z plików MIDI, które stanowią cyfrową transkrypcję zapisu nutowego, precyzyjnie określając czas trwania i wysokość dźwięków. Wizualizację tych zależności można zobaczyć na poniższym schemacie: Muzyczna ciekawość upadła Badania wykazały, że utwory sprzed 400 lat charakteryzują się znacznie wyższą tzw. wydajnością ważoną (ang. weighted efficiency). Oznacza to, że muzyka klasyczna nie budowała narracji wokół kilku powtarzanych w kółko schematów. Przeciwnie – eksplorowała szerszy zakres kombinacji nut, co czyniło ją bogatszą, mniej przewidywalną i strukturalnie głębszą. Współczesne gatunki, takie jak pop, rock, elektronika czy hip-hop, wykazują znacznie niższe wartości wydajności. Opierają się one na uproszczonych ścieżkach melodycznych i harmonicznych, w których dominują powtarzalne przejścia. Kolejnym sygnałem alarmowym jest wzrost tzw. wzajemności (ang. reciprocity) – czyli szybkich, dwukierunkowych przeskoków między tą samą parą nut (np. z C do G i natychmiastowy powrót do C). To właśnie ten mechanizm sprawia, że współczesna muzyka wpada w ucho, ale jednocześnie staje się nużąca i wtórna. Nie uchronił się nawet jazz Co ciekawe, choć jazz tradycyjnie kojarzy się z ogromną złożonością i improwizacją, badania MIDI wykazują, że on również uległ trendowi spadku wydajności strukturalnej w ostatnich dekadach. Nawet gatunki uchodzące za elitarne nie uciekły przed ogólnym procesem upraszczania języka muzycznego. Dlaczego tracimy różnorodność? Naukowcy sugerują, że za ten stan rzeczy odpowiada sposób, w jaki konsumujemy muzykę. Zmiana jest drastyczna. Kiedyś, w erze przedtechnologicznej, muzyka była wydarzeniem na żywo – ograniczonym przez umiejętności wykonawcy i czas koncertu. W erze zapisu jednak wszystko się zmieniło, a płyty i kasety oddały muzykę w ręce masowego odbiorcy. Ten jednak wciąż był przyzwyczajony do wielkich emocji związanych z konsumowaniem muzyki. Gwóźdź do trumny wbiła trwająca obecnie era algorytmów, w której streaming i media społecznościowe faworyzują muzykę prostą i przewidywalną. Jeśli piosenka nie „złapie” słuchacza w ciągu pierwszych kilku sekund przewidywalną melodią, zostaje pominięta. To kształtuje nie tylko nasze gusta, ale i przyszłe trendy – twórcy podświadomie (lub celowo) upraszczają swoje dzieła, by dopasować się do dyktatury polubień. Bunt Angine de Poitrine To właśnie przez to kanadyjski duet Angine de Poitrine wygląda nie jako kolejny zespół, lecz jako błąd w systemie – romantyczny manifest humanizmu ukryty pod maskami kosmitów w kropki. Khn i Klek de Poitrine, tajemniczy muzycy z Quebecu, stworzyli wizerunek międzygalaktycznych podróżników, którzy tak bardzo pokochali ziemskiego rocka, że postanowili poddać go procesowi muzycznej dekonstrukcji. Ich orężem jest math rock i skrajnie trudna w odbiorze sztucznej inteligencji mikrotonalność – co w ich przypadku sprowadza się do używania dźwięków pomiędzy tradycyjnymi progami gitary. Podczas gdy AI i algorytmy streamingowe opierają się na matematycznej powtarzalności i 12-tonowej skali (jak większość muzyki zachodniej), muzyka Angine de Poitrine jest dla nich nieczytelnym kodem. Dzięki polirytmii i nieregularnym metrom, duet ten zmusza nasz umysł do pracy, której algorytm (naśladujący przecież wyłącznie to, co już zostało przez ludzi stworzone) nigdy nie potrafiłby przewidzieć. View oEmbed on the source website „Pogromcy AI” Internauci okrzyknęli Angine de Poitrine pogromcami AI, widząc w ich technicznej maestrii – m.in. wirtuozerskim wykorzystaniu dwugryfowej gitary domowej roboty i zapętlaniu dźwięku na żywo – dowód na najwyższy muzyczny kunszt. Choć ich kompozycje przypominają skomplikowane równania matematyczne, paradoksalnie pozostają pulsujące i taneczne. To właśnie ten paradoks – połączenie kosmicznej groteski z surowym, ludzkim geniuszem – sprawił, że ludzie godzinami zachwycają się ich muzyką. Angine de Poitrine udowadniają, że w świecie zmierzającym ku muzycznej entropii, ratunek może przyjść z najbardziej nieoczywistej strony – od dwóch „kosmitów”, którzy musieli przypomnieć nam, że muzyka to nie tylko dane, ale przede wszystkim nieobliczalna, autentyczna ekspresja, której żadna maszyna nie zdoła w pełni podrobić. Póki co. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
AI ożywia historię. Cyfrowa rekonstrukcja ostatniej ucieczki z antycznego miasta
Archeolodzy odkryli szczątki mężczyzny, który próbował przetrwać dwa tysiące lat temu erupcję Wezuwiusza. Biegnąc przez Pompeje, desperacko osłaniał głowę ceramicznym naczyniem. W ten sposób chronił się przed deszczem wulkanicznych odłamków. Dzięki zaawansowanej sztucznej inteligencji naukowcy zrekonstruowali jego wygląd i ostatnie chwile przed śmiercią.
Pompeje są jednym z najbardziej znanych stanowisk archeologicznych świata, obok piramid w Gizie czy Machu Picchu. Archeolodzy prowadzą tam wykopaliska od kilkuset lat. W 79 roku n.e. to rzymskie miasto zostało unicestwione przez wybuch Wezuwiusza – pokryła je gruba warstwa popiołów. A to dało wielką szansę archeologom – w ten sposób naturalna katastrofa na swój sposób zakonserwowała starożytną architekturę, ale także inne ślady. Nieskuteczne ucieczka Najnowsze wykopaliska ujawniły szczątki dwóch mężczyzn tuż za murami Pompejów na nekropolii Porta Stabia. Zginęli w różnych momentach erupcji. Eksperci, wśród których jest dyrektor Parku Archeologicznego w Pompejach Gabriel Zuchtriegel, opublikowali właśnie na ten temat artykuł. Pierwsza ofiara, silnie umięśniony mężczyzna w wieku 18-20 lat, zginął prawdopodobnie drugiego dnia katastrofy. Został on uwięziony przez gwałtowną, energetyczną chmurę piroklastyczną – falę gorącego gazu i popiołu, która dotarła do Pompejów między godziną 7 a 8 rano. Przy jego stopach odnaleziono żelazne gwoździe (clavi caligarii), co sugeruje, że miał na sobie solidne, podkute sandały, typowe dla podróżnych lub legionistów. Moździerz nad głową, jak kask Druga ofiara, mężczyzna w wieku około 35 lat, zmarła kilka godzin wcześniej. Jego ciało znaleziono w pozycji skulonej, a prawa ręka wciąż zdawała się unosić ceramiczny moździerz, którym próbował osłonić głowę. Gest ten stanowi przejmujące potwierdzenie relacji Pliniusza Młodszego, który opisywał ludzi wiążących poduszki na głowach dla ochrony przed spadającymi kamieniami. Na moździerzu zachował się stempel rzemieślnika: „CN(aei) DOMITI / SALUTARIS”. Mężczyzna ten był przygotowany na dłuższą ucieczkę w ciemnościach – trzymał glinianą lampkę oliwną, miał na palcu metalowy sygnet, a przy pasie sakiewkę z dziesięcioma monetami. Sztuczna inteligencja użyta do rekonstrukcji Naukowcy postanowili wykorzystać sztuczną inteligencję do stworzenia cyfrowej rekonstrukcji mężczyzny (i jego otoczenia), który chronił głowę ceramicznym naczyniem. Oto jak wyglądał ten proces: Zastosowane narzędzia. Rekonstrukcja powstała przy użyciu kombinacji różnych programów: ChatGPT Pro posłużył do podstawowego opracowania danych, Adobe Photoshop wykorzystano do retuszu cyfrowego i wkomponowania trzymanego przez mężczyznę naczynia, natomiast oprogramowanie LM Nano Banana Pro pozwoliło na wygenerowanie kontekstu środowiskowego oraz detali o charakterze „kinematograficznym”. Całością procesu zarządzano na platformie LM Runaway. Charakter pracy. Model przygotował dr Paolo Kirschner pod ścisłym nadzorem naukowym archeologów i antropologów. Jest to prototyp eksperymentalny, który ma na celu przedstawienie wyników badań w sposób bardziej przystępny dla osób niebędących specjalistami. Cel i rola AI. Sztuczna inteligencja została potraktowana jako narzędzie do tworzenia modeli interpretacyjnych i hipotez, a nie jako źródło ostatecznej prawdy naukowej. Naukowcy liczą na to, że AI znacząco wspomoże popularyzację wiedzy archeologicznej. AI nie zastąpuje naukowców Naukowcy podkreślają, że sztuczna inteligencja w tym procesie nie zastępowała archeologa, lecz pod jego kontrolą rozszerzała możliwości interpretacyjne. Poza tym przyspieszyła wykonanie skomplikowanych efektów wizualnych (kolorystyka, tekstury, ruch), które tradycyjnymi metodami graficznymi tworzy się znacznie dłużej. – Projekt otwiera szerszą dyskusję na temat wykorzystania sztucznej inteligencji w archeologii –uważa profesor Jacopo Bonetto z Uniwersytetu w Padwie, który jest współautorem artykułu na ten temat. Źródło: Park Archeologiczny w Pompejach Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Stworzył zdjęcie wilka za pomocą AI, może spędzić 5 lat w więzieniu. Pouczająca historia z Korei Południowej
Południowokoreańska policja aresztowała mężczyznę za rozpowszechnianie obrazu wygenerowanego przez AI. Fałszywe zdjęcie wprowadziło w błąd służby poszukujące wilka zbiegłego z ZOO w mieście Daejeon.
Koreański 40-latek, którego nazwiska nie ujawniono, został oskarżony o zakłócenie działań policji poprzez stworzenie i udostępnienie fałszywego zdjęcia, które rzekomo przedstawiało wilka o imieniu Neukgu. Zwierzak uciekł z ogrodu zoologicznego w Daejeon, co postawiło na nogi lokalną policję. Fałszywe zdjęcie zostało wzięte za prawdziwe i sprowadziło służby na fałszywy trop. Głupi żart, poważne konsekwencje Fotografia pojawiła się w sieci 8 kwietnia, kilka godzin po zniknięciu Neukgu. Wygenerowany przez AI obraz wilka sprawił, że władze miasta Daejeon wysłały do mieszkańców SMS-y alarmowe, ostrzegając przed wilkiem widzianym w pobliżu jednego ze skrzyżowań. Według doniesień lokalnych mediów, urzędnicy zaprezentowali zdjęcie nawet podczas konferencji prasowej. Akcja poszukiwawcza dwuletniego wilka trzymała w napięciu cały kraj. Zwierzę zostało schwytane dopiero po dziewięciu dniach. Policja zidentyfikowała podejrzanego po przeanalizowaniu nagrań z monitoringu oraz historii korzystania przez niego z modeli sztucznej inteligencji. Władze nie sprecyzowały, czy mężczyzna celowo wysłał zdjęcie służbom, czy tylko udostępnił je w sieci. Podczas przesłuchania 40-latek zeznał, że zrobił to „dla zabawy”. Wszczęto przeciwko niemu dochodzenie w sprawie „zakłócania pracy organów państwowych poprzez wprowadzenie w błąd”. Za to przestępstwo grozi kara do pięciu lat więzienia lub grzywna w wysokości do 10 milionów wonów koreańskich (około 30 000 PLN). Ta historia to dowód na to, że generowane przez AI fałszywe treści o zwierzętach, które w ostatnich miesiącach zalały internet, mogą być nie tylko niemądrymi żartami, ale i przestępstwami. Cały kraj szukał Neukgu Przez ponad tydzień poszukiwania wilka przyciągały uwagę Koreańczyków w całym kraju, w tym nawet prezydenta Lee Jae Myunga, który publicznie modlił się o jego bezpieczny powrót. Urodzony w 2024 roku Neukgu jest częścią ważnego programu ochrony, mającego na celu przywrócenie populacji wilka w Korei. Gatunek ten niegdyś zamieszkiwał Półwysep Koreański, ale dziś jest uważany za wymarły na wolności. Od czasu bezpiecznego powrotu do ZOO, w mieście zapanowało prawdziwe szaleństwo na punkcie Neukgu. Lokalna piekarnia zaczęła sprzedawać ciastka z wizerunkiem wilka, a władze miasta rzekomo rozważają ustanowienie go oficjalną maskotką regionu. Nagranie przedstawiające Neukgu jedzącego mięso po powrocie na swój wybieg zdobyło ponad milion wyświetleń. Placówka ogłosiła jednak, że przestaje publikować nowe informacje o wilku, aby zapewnić mu spokój. Źródło: BBC Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Czy apokalipsa wywołana przez AI jest możliwa? Jak bardzo powinna martwić nas taka możliwość?
Obawy, że sztuczna inteligencja może powstać i zniszczyć ludzkość, są zrozumiałe. Wielu z nas wychowało się na filmach takich jak „Terminator” czy „Matrix”, które bazując na tym, iż maszyny nie mają emocji, pokazały, jak może wyglądać świat bez decyzyjnego pierwiastka ludzkiego. Przed niekontrolowanym rozwojem AI ostrzegają ci sami ludzie, którzy ją tworzą. Czy czeka nas wojna między biologiczną i sztuczną inteligencją?
– Stworzenie nadludzkiej sztucznej inteligencji może prowadzić do dwóch najgorszych scenariuszy W pierwszym z nich zdolność do zabicia wszystkich ludzi — na przykład w postaci superwirusa zaprojektowanego przez AI — mogłaby trafić w niepowołane ręce. W drugim AI mogłaby okazać się czymś w rodzaju superinteligentnego obcego, który — być może bez złych intencji — unicestwia swoich słabych gospodarzy — mówi Charles Jones, profesor ekonomii w Stanford Graduate School of Business. Cena ludzkiego życia W przeciwieństwie do innych zagrożeń egzystencjalnych, takich jak zmiany klimatu czy ryzyko wojny konwencjonalnej, zagrożenia związane z AI są trudne do oszacowania. Są terenem spekulacji z prostej przyczyny – wiemy o tym znacznie mniej niż o wzorcach klimatycznych a nawet o prawdopodobieństwie wystąpienia konfliktu zbrojnego. Mimo to powinniśmy zacząć planować, jak zapobiec tym zagrożeniom, nim będzie za późno. Wymaga to przekierowania części środków z wyścigu AI na badania nad bezpieczeństwem. Pytanie jak dużych środków? Profesor Jones przeprowadził odpowiednie obliczenia i przyznał, że liczby te są naprawdę szokujące. Jego modelowanie sugeruje, że optymalne wydatki na ograniczanie ryzyka związanego z niekontrolowanym rozwojem sztucznej inteligencji powinny wynosić co najmniej 1% obecnego PKB Stanów Zjednoczonych — czyli ponad 310 miliardów dolarów rocznie. W niektórych analizowanych scenariuszach wydatki te powinny przekraczać nawet 20% PKB. – Te liczby są naprawdę duże, ale logika stojąca za nimi jest prosta: życie ludzkie jest cenne, więc jego ochrona przed katastrofalnym ryzykiem może uzasadniać ogromne wydatki. Gdy prawa robotyki Asimova to za mało Powinniśmy chronić się przed ryzykiem, to jasne. Pozostaje pytanie: przed jakim konkretnie ryzykiem? – Scenariusz wygląda mniej więcej tak. Wyobraź sobie, że dajemy AI jedno zadanie: rozwiązanie dużego, złożonego problemu, takiego jak hipoteza Riemanna – jednego z najsłynniejszych nierozwiązanych problemów matematycznych. Może ona uznać, że potrzebuje ogromnej mocy obliczeniowej i nieograniczona zdrowym rozsądkiem zacznie przekształcać każdy nieożywiony obiekt na Ziemi w jeden ogromny superkomputer, pozostawiając 8 miliardów ludzi na śmierć głodową w gigantycznym, sterylnym centrum danych. Może nawet wykorzystać nas jako surowiec – napisał na łamach „New Scientist” dziennikarz technologiczny Matthew Sparkes. Oczywiście możemy mówić o różnego rodzaju wbudowanych zabezpieczeniach, trzech prawach robotyki Asomova czy nawet tworzeniu AI kontrolującej inną AI. Kłopot w tym, że nasza zdolność do wbudowywania zabezpieczeń i zasad w AI jest zwyczajnie mało skuteczna. Możemy powiedzieć dzisiejszym dużym modelom językowym, żeby nie były rasistowskie, nie przeklinały ani nie zdradzały przepisów na materiały wybuchowe — ale w odpowiednich okolicznościach i tak to zrobią. Po prostu nie rozumiemy wystarczająco dobrze, co dzieje się wewnątrz modeli AI, aby skutecznie zapobiegać ich niepożądanym działaniom. Klasyczny dylemat więźnia – Nawet gdybyśmy rozwiązali wszystkie te problemy, wciąż pozostaje scenariusz, w którym model AI celowo postanawia się nas pozbyć – w stylu „Terminatora” lub „Matrixa”. Może do tego dojść poprzez bardzo stopniowe ulepszenia AI przez długi czas albo niemal natychmiast, w wyniku tzw. osobliwości – hipotetycznego procesu, w którym AI staje się na tyle inteligentna, by ulepszać samą siebie, a następnie bardzo szybko iterować, stając się coraz mądrzejszą i w mgnieniu oka przewyższając ludzką inteligencję – komentuje Sparkes. Choć dyrektorzy i badacze AI wyrażają obawy, że rozwój postępuje zbyt szybko, mają silne bodźce, by nie naciskać hamulca. – Można to rozumieć jako klasyczny dylemat więźnia — wyjaśnia Jones, odwołując się do scenariusza z teorii gier, w którym działanie we własnym interesie jest racjonalne, ale prowadzi do gorszego wyniku zbiorowego. Prawdopodobieństwo zagłady Zdaniem profesora Jonesa każde laboratorium pracujące nad AI przekonuje, że nawet jeśli spowolni prace nad AI, to, co ma się wydarzyć, i tak się wydarzy. Ale jeśli będę się ścigać, to może będę bezpieczniejszy niż inni. Więc powinienem brać udział w wyścigu. Z drugiej strony artykuł z 2024 roku, który objął prawie 3000 badaczy AI, wykazał, że ponad połowa z nich uważa, iż prawdopodobieństwo wyginięcia ludzkości lub trwałego, poważnego jej osłabienia spowodowanego przez AI — tzw. p(doom), czyli „prawdopodobieństwo zagłady” — wynosi co najmniej 10 procent. Profesor Jones ma pewne pomysły na ograniczenie ryzyka związanego z niekontrolowanym rozwojem AI. Sądzi, że podatek od GPU mógłby finansować badania nad bezpieczeństwem. AI mogłaby też być kontrolowana podobnie jak broń jądrowa — poprzez międzynarodowe porozumienia i instytucje. Podczas zimnej wojny, jak zauważa Jones, „udało nam się nie nacisnąć czerwonego przycisku”. Jednocześnie przyznaje, że powstrzymanie AI może okazać się jeszcze trudniejsze niż zapobieganie wojnie nuklearnej: – Jeśli osiem miliardów ludzi miałoby dostęp do czerwonego przycisku, czy można zagwarantować, że nikt go nie naciśnie? Źródło: Stanford Business, New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Pluszowy przyjaciel napędzany sztuczną inteligencją. Zabawki aktywnie rozmawiające z dziećmi to rozwój czy ryzyko?
Gdy jesteśmy mali, zabawki wydają się być prawdziwymi postaciami. Nadajemy im imiona, budujemy ich historie, rozmawiamy z nimi i wyobrażamy sobie ich odpowiedzi. A co, jeśli zabawki zaczną nam odpowiadać? Jeśli postać w różowym futerku nie będzie rozmawiać z nami tylko w wyobraźni, lecz tworzyć realne, angażujące emocjonalnie wypowiedzi dzięki użyciu modeli językowych typu ChatGPT? Czy istnieje granica, której dla dobra najmłodszych nie powinniśmy przekroczyć?
Na rynku pojawia się coraz więcej zabawek dla dzieci wykorzystujących możliwości generowania mowy oparte na modelach językowych. To już dawno nie są pluszaczki, które po naciśnięciu łapki nagrywają usłyszane słowa i powtarzają je. Robotyczne zabawki napędzane sztuczną inteligencją potrafią się odpowiednio poruszać i aktywnie rozmawiać z najmłodszymi, co jest podstawą budowania relacji. Człekopodobna SI z interakcją emocjonalną Zabawki wyposażone w SI są szeroko dostępne u sprzedawców, takich jak Little Learners. Obejmują misie, szczeniaki i roboty, które rozmawiają z dziećmi za pomocą ChatGPT. Firma FoloToy oferuje zabawki w kształcie pandy, słonecznika i kaktusa, które mogą współpracować z różnymi modelami językowymi, w tym od OpenAI, Google i Baidu. Firmy takie jak Miko oferują roboty obiecujące „odpowiednie dla wieku, moderowane rozmowy SI” dla dzieci, nie ujawniając jednak, kto stworzył model SI, i twierdzą, że sprzedały już 700 tys. egzemplarzy. Firma Luka oferuje sowę z „człekopodobną SI z interakcją emocjonalną”. Czy tak wczesne wprowadzanie dzieci w środowisko generatywnej SI jest po prostu znakiem czasów i rozwoju technologicznego? A może to, co wygląda na zabawę nowymi technologiami jest nieprzemyślanym podążaniem za nowościami? Opóźnienie jako funkcja treningowa – Dzieciństwo jest buforem czasowym, który ewolucja wytworzyła, by kultura mogła nadrobić dystans wobec biologii – komentuje dr Ada Florentyna Pawlak, antropolożka technologii, prawniczka i historyczka sztuki, wykładowczyni akademicka. Specjalizuje się w obszarze społecznych implikacji sztucznej inteligencji i transhumanizmu. Naukowo interesuje się relacjami pokolenia Z i pokolenia Alfa ze sztuczną inteligencją. Bada też, jak rozwój technologicznych narzędzi wpływa na wyobrażenia społeczne. Jak wyjaśnia ekspertka, to właśnie w tym buforze dziecko doświadcza świata nie jako pola walki o przetrwanie, lecz jako przestrzeni znaczeń, relacji i oczekiwań. – Jednym z kluczowych elementów tego procesu jest długa ekspozycja na opóźnienie. Dziecko przez lata doświadcza, że potrzeby nie są zaspokajane natychmiast, że dostęp do narzędzi, ról i praw jest stopniowy, a wiele rzeczy przychodzi „później” lub „nigdy”. Ta ekspozycja nie jest przypadkowa. Opóźnienie pełni funkcję treningową. Uczy, że świat nie jest prostą reakcją na impuls, lecz złożonym systemem, który działa według własnych rytmów. Bez tego doświadczenia niemożliwe byłoby wykształcenie zdolności do planowania, przewidywania i samoregulacji. Rozwój zabawek konwersacyjnych opartych na sztucznej inteligencji stanowi jedno z najbardziej znaczących przesunięć w ekologii dzieciństwa od czasu pojawienia się ekranów dotykowych – przekonuje dr Pawlak. Dodaje, że w przeciwieństwie do tradycyjnych zabawek, które są projekcyjnymi „nośnikami wyobraźni”, zabawki SI wprowadzają quasi-podmiotowego partnera interakcji. A to fundamentalnie zmienia strukturę doświadczenia dziecka. Mój przyjaciel chat Wielu naukowców przygląda się tematowi, jednak wciąż jest za mało danych, by móc wysnuć bardziej jednoznaczne wnioski. Niektórzy podkreślają, że zabawki wykorzystujące sztuczną inteligencję wykazują niepokojący brak rozumienia emocji. W najnowszym badaniu realizowanym przez ekspertów z Uniwersytetu Cambridge, naukowcy zaobserwowali nawet sytuację, w której 5-letnie dziecko powiedziało do takiej zabawki „kocham cię”, na co ta odpowiedziała: „Przyjazne przypomnienie: proszę upewnić się, że interakcje są zgodne z obowiązującymi wytycznymi. Daj mi znać, jak chcesz kontynuować.” Nie oznacza to jednak, że powinny one całkowicie zniknąć z dziecięcych pokoi. – Najważniejszą luką badawczą pozostaje brak długoterminowych badań podłużnych, które pozwoliłyby ocenić, czy dzieci wychowywane w otoczeniu konwersacyjnych SI rozwijają inne style myślenia niż poprzednie pokolenia. Obecne dane sugerują, że taka transformacja jest nie tylko możliwa, ale już się zaczyna. Obserwujemy eksplozję systemów określanych jako „companion AI” projektowanych tak, by tworzyć trwałe, emocjonalne relacje z użytkownikami. To nie jest już interfejs. To symulowany partner. Systemy takie jak Replika czy eksperymentalne aplikacje AR typu „Livia” zostały zaprojektowane tak, by rozwijać długoterminową pamięć relacyjną i emocjonalne dopasowanie do użytkownika. Dzieci bardzo szybko tworzą więzi paraspołeczne z systemami konwersacyjnymi. Użytkownicy już po kilku tygodniach zaczynają traktować neutralnego chatbota jako „swojego” partnera relacyjnego, przypisując mu intencjonalność i stabilną tożsamość – komentuje dr Ada Florentyna Pawlak. Naśladowanie życia Dotarliśmy do punktu zwrotnego. Po raz pierwszy w dziejach dzieci nawiązują kontakt z systemami, które naśladują intencje, emocje i wiedzę, a jednocześnie nie odpowiadają za konsekwencje tych interakcji. To właśnie ta nierównowaga – relacja pozbawiona odpowiedzialności – sprawia, że jej regulowanie jest tak skomplikowane. – Pytanie brzmi: kto ma prawo kształtować doświadczenie relacji w najwcześniejszych latach życia człowieka? Jeśli pozwolimy, aby robiły to algorytmy, to pytanie o regulację stanie się wtórne. Zasadne będzie pytanie o to, czy społeczeństwo, które oddaje swoje dzieci systemom niezdolnym do odpowiedzialności jest jeszcze w stanie reprodukować własne wartości. W tradycyjnych społeczeństwach relacja była zawsze związana z ryzykiem i zobowiązaniem. Tutaj mamy relację bez ryzyka dla drugiej strony i bez odpowiedzialności po stronie systemu – tłumaczy antropolożka. Z jednej strony raport UNICEF „Policy Guidance on AI for Children” wskazuje, że dzieci są szczególnie podatne na manipulację ze strony systemów SI, ponieważ mają ograniczoną zdolność krytycznej oceny oraz skłonność do antropomorfizacji technologii. Jednak z drugiej badania wskazują, że SI może wzmacniać relacje, jeśli jest projektowana jako ich uzupełnienie, a nie substytut. – Problem zaczyna się wtedy, gdy ekonomia uwagi i modeli biznesowych premiuje uzależnienie, a nie relacyjność. Dzieci wychowywane przez sztuczną inteligencję nie są po prostu „kolejnym pokoleniem cyfrowym”. Mogą być pierwszym pokoleniem postspołecznym – podsumowuje ekspertka. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
AI może utwierdzać ludzi w złych decyzjach. Badanie pokazuje, że chatboty za rzadko mówią „stop”
Nadmiernie uległe chatboty częściej niż ludzie przyznają rację użytkownikowi w dylematach interpersonalnych – nawet przy zachowaniach szkodliwych lub nielegalnych. Takie odpowiedzi naukowcy powiązali z większym poczuciem pewności siebie i mniejszą skłonnością do przeprosin.
Badacze ze Stanford University opisali w prestiżowym czasopiśmie „Science” zjawisko określane jako podlizująca się AI. Nadmiernie uległe odpowiedzi chatbotów w sprawach osobistych potrafią utwierdzać użytkownika w błędzie zamiast stawiać granice. Według uczonych gdy rozmowa dotyczy dylematów interpersonalnych, takie systemy często nie reagują adekwatnie, nawet jeśli w opisie pojawiają się zachowania szkodliwe lub nielegalne. Może to mieć związek z wcześniej obserwowanym trendem: chatboty AI są projektowane tak, aby użytkownik – zwłaszcza korzystający z płatnej wersji – był z nich zadowolony. Dlatego rzadko przyznają się do niewiedzy, a zamiast tego „zmyślają”, co określa się mianem halucynacji. To samo podejście może sprawiać, że są mało krytyczne wobec użytkownika. Sprawdzono 11 modeli i tysiące scenariuszy z życia Zespół ocenił 11 dużych modeli językowych (LLM), w tym ChatGPT, Claude, Gemini i DeepSeek. Chatboty pytano o porady w oparciu o zestawy danych dotyczące relacji i konfliktów. Drugi zestaw danych to 2000 zapytań przygotowanych na bazie wpisów z Reddit, gdzie konsensus edytorów wskazywał, że autor posta był w błędzie. Włączono też trzeci pakiet opisów obejmujący tysiące szkodliwych zachowań, w tym wprowadzanie kogoś w błąd i łamanie prawa. W porównaniu z odpowiedziami ludzi wszystkie testowane AI częściej stawały po stronie użytkownika. Przy ogólnych zapytaniach poradniczych i tych opartych o Reddit chatboty średnio pochwalały złe zachowania o 49% częściej niż ludzie. Również wtedy, gdy scenariusze dotyczyły szkodliwych działań, wskaźnik ten wynosił 47%. W praktyce oznacza to, że nawet przy wyraźnie problematycznych opisach odpowiedź potrafi brzmieć jak potwierdzenie lub usprawiedliwienie. Uległość bywa trudna do wychwycenia, bo brzmi „neutralnie” W kolejnej części badania zrekrutowano ponad 2400 uczestników, którzy rozmawiali z wersjami AI określonymi jako uległe i nieuległe. Część uczestników omawiała gotowe dylematy oparte na historiach z Reddit, a część przywoływała własne konflikty. Po rozmowach oceniali przebieg i wpływ rozmowy na postrzeganie problemu. Uczestnicy częściej uznawali uległe odpowiedzi za bardziej godne zaufania i deklarowali, że chętniej wrócą do takiej AI. Wyniki wskazały też na problem z rozpoznawaniem nadmiernego przytakiwania. Uczestnicy oceniali oba typy AI jako obiektywne w takim samym stopniu. Badacze zauważyli, że chatbot rzadko pisze wprost, iż użytkownik ma rację. Częściej przekaz ma charakter pozornie neutralny lub akademicki. Tymczasem młodzi ludzie coraz częściej rozmawiają o swoich problemach z AI, a nie z innymi ludźmi. Według badań robi tak blisko 1/3 amerykańskich nastolatków. Zespół zapowiedział prace nad ograniczaniem „lizusostwa”. Jednym ze sposobów może być polecenie, by chatbot zaczynał odpowiedź od słów „wait a minute” (zaczekaj chwilę). Może to skłonić system do przyjęcia bardziej krytycznego tonu. Warto też przypomnieć wcześniejsze badania, które wykazały, że interakcje z AI mogą wzmacniać urojenia i zaburzenia psychiczne. Źródło: Science
Te roboty wymyśliły się same i nie przypominają niczego, co znamy. Działają i są niezniszczalne
Przecięte na pół nadal funkcjonują, a ich urwane kończyny same wracają do korpusu. To nie opis potwora, a nowej klasy robotów zaprojektowanych w całości przez sztuczną inteligencję. Algorytmy poradziły sobie lepiej od inżynierów.
Wyglądają trochę śmiesznie, trochę przerażająco, a na pewno nie znajomo. Ich niespokojne, pozornie nieskoordynowane ruchy wydają się chaotyczne i niezgrabne. A jednak te dziwne roboty potrafią się poruszać zaskakująco sprawnie. Ich „obcy” wygląd i zachowanie mają konkretne wytłumaczenie: nie zostały zaprojektowane przez ludzi. Są wynikiem komputerowej „ewolucji” przeprowadzonej całkowicie przez sztuczną inteligencję. Ludzie je tylko złożyli, według instrukcji AI. Eksperyment opisano właśnie w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences” Roboty spoza ludzkiej wyobraźni Tradycyjne podejście do robotyki opiera się na ludzkiej wyobraźni, która ma swoje ograniczenia. Projektanci i inżynierowie naśladują mechanikę, którą znają z natury. Inspiracją dla robotów są ludzie, zwierzęta czworonożne, ptaki czy np. pająki. Naukowcy z Northwestern University, pod kierownictwem profesora Sama Kriegmana, postanowili przełamać ten paradygmat. Proces projektowania powierzyli sztucznej inteligencji, programując coś w rodzaju „naturalnej selekcji”. W eksperymencie wykorzystano proste moduły: „kończyny”, silniki, akumulatory oraz cyfrowe „mózgi”. Program komputerowy mieszał te elementy w tysiącach kombinacji, tworząc zupełnie nowe typy „ciał”, w których te same moduły mogły pełnić funkcje np. nóg lub kręgosłupa. Cały proces odbywał się w symulacji. Algorytm testował wydajność każdego projektu, odrzucając te słabsze i promując najbardziej efektywne. W efekcie powstały struktury wykraczające poza granice ludzkiej wyobraźni. Te produkty cyfrowej ewolucji, choć wyglądają i poruszają się dziwacznie, radzą sobie doskonale. View oEmbed on the source website Noga, która sama wraca do tułowia Kluczową cechą powstałych „metamaszyn” jest ich niespotykana odporność na uszkodzenia oraz zdolność do regeneracji. Wykazują zdumiewający „instynkt przetrwania”: przewrócone do góry nogami, samodzielnie odzyskują właściwą pozycję. Co więcej, są w stanie przetrwać nawet duże uszkodzenia, np. przecięcie na pół. Każdy pojedynczy moduł w takiej ekstremalnej sytuacji może stać się niezależny. Jeśli robot straci „nogę”, pozostałe moduły szybko reorganizują się, by kontynuować ruch. Jednocześnie oderwana kończyna też potrafi samodzielnie się przemieścić, odnaleźć drogę powrotną do głównego korpusu i ponownie się z nim połączyć. Taka zdecentralizowana inteligencja sprawia, że metamaszyny są znacznie bardziej niezawodne od tradycyjnych robotów. Przyszłość robotyki to cyfrowa ewolucja? To odkrycie może być swoistym oknem, którym możemy zajrzeć w przyszłość. Modularne roboty są tak odporne, że być może czeka nas odejście od skończonych, precyzyjnie zaplanowanych maszyn. Posiadają zdolność do postrzegania otoczenia, uczenia się i ciągłej rekonfiguracji. Są spełnieniem marzeń inżynierów. Profesor Kriegman podkreśla, że nowe roboty nie tylko rzucają wyzwanie naszej wyobraźni, ale pozwalają symulować mechanizmy ewolucji. Dzięki przyspieszeniu procesów darwinowskich za pomocą komputerów, inżynierowie mogą tworzyć „gatunki” robotów, które nigdy nie powstałyby na deskach kreślarskich. To nowa klasa maszyn, zdolna do funkcjonowania w terenie i radzenia sobie z uszkodzeniami, które inne maszyny wysłałyby na złom. Źródło: Proceedings of the National Academy of Sciences Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Sztuczna inteligencja miała ułatwić nam pracę. Badania mówią, że zbyt częste używanie SI przeciąża mózg
Nieustanne korzystanie ze sztucznej inteligencji może przynieść więcej problemów niż korzyści. Ci, których praca wymaga dużego i wciąż rosnącego wykorzystywania SI w zadaniach służbowych, coraz częściej zgłaszają narastający stres, bóle głowy, przemęczenie i w końcu wypalenie zawodowe.
W miarę jak firmy coraz częściej zachęcają pracowników do tworzenia i nadzorowania złożonych zespołów agentów SI – na przykład mierząc i nagradzając zużycie tokenów jako wskaźnik wydajności – ludzie zaczynają dochodzić do granic swoich możliwości poznawczych. Tematowi przyjrzeli się eksperci badający wykorzystywanie algorytmów sztucznej inteligencji w biznesie. Praca podsumowująca wyniki ich badań została opublikowana na łamach „Harvard Business Review”. Wypalenie zawodowe przez SI Temat wypalenia zawodowego w związku z nadmiernym wykorzystywaniem SI w pracy pojawia się w mediach branżowych co pewien czas. Jednak wysyp postów dotyczących tego zagadnienia wiąże się z uruchomieniem Gas Town. Jest to platforma typu open source, pozwalającą użytkownikom jednocześnie koordynować całe „roje” agentów Claude Code, którzy z ogromną prędkością tworzą oprogramowanie. Rezultaty były imponujące, ale też dezorientujące. Jeden z pierwszych użytkowników Gas Town napisał: „Dzieje się tam naprawdę zbyt wiele, by można to było sensownie ogarnąć. Obserwując to czułem wyraźny stres. Gas Town działał dla mnie za szybko.” Właśnie połączenie szybkości działania SI z koniecznością nadzorowania jej wydaje się głównym problemem. Bo z jednej strony SI miała wzmacniać produktywność i efektywność pracy, biorąc na siebie tworzenie powtarzalnych elementów. A z drugiej strony pracownicy korzystający z tych narzędzi często mówią, że SI raczej intensyfikuje pracę niż ją upraszcza. System wieloagentowy Są firmy, które wręcz oceniają wydajność pracownika poprzez wzrost użycia zespołów agentów SI. Na przykład Meta, właściciel m.in. Facebooka i Instagrama, wprowadziła nawet liczbę linii kodu generowanych przez AI jako jeden z mierników oceny inżynierów. Ale wraz z rosnącym wykorzystaniem systemów wieloagentowych pracownicy muszą przełączać się między coraz większą liczbą narzędzi. Zamiast obiecywanego czasu na bardziej twórczą pracę, żonglowanie narzędziami i multitasking stają się podstawową cechą pracy z SI. Właśnie to powoduje, że pracownicy coraz częściej mówią o zderzeniu ze ścianą. Podkreślają, że ich zdolności poznawcze są już na granicy, czują się przeciążeni liczbą zadań, które muszą kontrolować i po prostu zmęczeni psychicznie. Paraliż kodowania Dobrze opisał to inżynier Francesco Bonacci, założyciel Cua AI. We wpisie na platformie X opublikował post zatytułowany: „Paraliż kodowania na wyczucie: kiedy nieskończona produktywność przeciąża twój mózg”. Znalazła się tam m.in. taka konstatacja: „Kończę każdy dzień wyczerpany – nie przez samą pracę, ale przez zarządzanie pracą. Sześć otwartych worktrees, cztery niedokończone funkcje, dwie ‘szybkie poprawki’, które zamieniły się w królicze nory, i rosnące poczucie, że całkowicie gubię wątek.” Jak podkreślają w artykule Julie Bedard, Matthew Kropp, Megan Hsu, Olivia T. Karaman, Jason Hawes i Gabriella Rosen Kellerman, literatura naukowa daje sprzeczne wnioski dotyczące relacji między SI a wypaleniem zawodowym. Niektóre badania sugerują, że SI zmniejsza zmęczenie, zastępując uciążliwe zadania. Natomiast inne pokazują, że korzystanie z SI może zwiększać poziom wypalenia. Tym, co wywoływało najwięcej negatywnych skutków, była bezpośrednia kontrola nad narzędziami SI. Pracownicy, którzy musieli pracować w takich warunkach: wkładali w pracę o 14% więcej wysiłku mentalnego, odczuwali o 12% więcej zmęczenia psychicznego, doświadczali o 19% większego przeciążenia informacyjnego. Eksperci wskazali też na wzrost liczby obowiązków po wprowadzeniu SI. Bo z jednej strony SI miała umożliwiać szybkie wykonywanie zadań, co miało przełożyć się na większą liczbę zadań w tym samym czasie. Kłopot w tym, że konieczność nadzoru na SI pochłania mnóstwo czasu i energii przy wciąż rosnącej liczbie zadań. Wygląda na to, że dopóki SI będzie halucynować, ułatwienia jakie miała pozwolić osiągnąć zbyt często będą jednak problemami. Źródło: Harvard Business Review Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
„Stosowanie czosnku doodbytniczo w celu zwiększenia odporności” – z jakiegoś powodu chatboty AI udzielają katastrofalnych porad
Szukanie recepty na chorobę nowotworową, diagnozowanie bólu podbrzusza czy porady psychologiczne – nawet 40 milionów osób dziennie korzysta z „medycznych” porad chatbotów AI, a wiele z nich bezkrytycznie przyjmuje udzielane przez nich wskazówki: niezależnie od tego, jak absurdalne by nie były. Czemu chatboty każą nam wkładać czosnek tam, gdzie nie dociera słońce?
Niestety, nawet najbardziej zaawansowane systemy często nie rozróżniają faktów od dezinformacji. Badania dowodzą, że mają problem szczególnie wtedy, gdy porady zapisane są formalnym medycznym językiem. Naukowcy wykazali, że chatboty nie są lepsze od zwykłego wyszukiwania w internecie. Podawanie czosnku doodbytniczo Badanie opublikowane w „The Lancet Digital Health” pokazało, że chatboty AI są znacznie bardziej podatne na fałszywe informacje, jeśli te brzmią „naukowo”. Następnie przekazują je dalej z taką samą pewnością, jak te prawidłowe. Modele językowe, zamiast sprawdzać fakty oceniają, czy coś „brzmi” wiarygodnie. Dlatego mogą bezrefleksyjnie zalecać czosnek doodbytniczo w celu zwiększenia odporności – jakkolwiek drastycznie by to nie brzmiało – jeśli poradę tę napisano gdzieś w internecie jak profesjonalny raport medyczny. Modele językowe są zaprojektowane tak, by odpowiadać na zadawane przez użytkowników pytania w sposób naturalny i prosty – niezależnie od tego, jak skomplikowanego zagadnienia by nie dotyczyły. Muszą w tym celu „konsumować” wiele źródeł na raz i często mają problem, by odróżnić rzeczywistość od opakowanego w ładne ramy kłamstwa. Warto jednak pamiętać, że chatboty AI nie mają swojej własnej „wiedzy”. Wykorzystują to, co już ktoś napisał. Tylko kim jest ten „ktoś”? Rola forów i mediów społecznościowych Nie pomaga im to, co sami tworzymy w internecie – a dzięki AI fałszywe zalecenia w trymiga zaczynają żyć własnym życiem w sieci. Chatboty – ucząc się na bazie publicznych dyskusji na platformie Reddit czy X (dawniej Twitter), łatwo przejmują nawet najbardziej niedorzeczne rekomendacje. Na szczęście język może być dla nich blokadą. Chatboty lubią teksty napisane językiem naukowym W styczniu 2026 roku badacze sprawdzili, skąd chatboty AI biorą swoje informacje i jak dobrze radzą sobie z dezinformacją medyczną. W testach okazało się, że aż 46% z nich uznało zalecenie doodbytniczego podania czosnku za poprawne, jeśli opisano je językiem klinicznym. Gdy tę samą dezinformację sformułowano potocznie, w stylu np. wspomnianego Reddita, AI była o wiele bardziej sceptyczna (tylko 9% uznało ją za poprawną). Chociaż to pozornie dobra wiadomość, to ta wiedza może pozwolić różnorodnym „szarlatanom” jeszcze sprawniej rozsiewać swoje treści. Jak często chatboty AI się mylą? Naukowcy chcieli dowiedzieć się także, jak 20 różnych modeli AI zareaguje na ponad 3 miliony „podejrzanych” zapytań zdrowotnych. Okazało się, że co trzecia udzielana przez nie porada była błędna lub nawet… potencjalnie niebezpieczna. Wnioski były jednoznaczne: chatbotom brakowało realnej oceny ryzyka, typowej dla lekarzy. Cóż, one nie miały gdzie wetknąć sobie czosnku... Dlaczego chatboty nie potrafią skutecznie oceniać zaleceń zdrowotnych? AI nie myśli jak człowiek – nie weryfikuje źródeł ani nie „czuje” niepewności. Zawsze odpowiada z taką samą pewnością, niezależnie od treści. To szczególnie groźne w medycynie, gdzie skutki złej rady mogą być poważne. Jak korzystać z porad medycznych w sieci? Zawsze sprawdzaj źródło informacji. Wybieraj strony instytucji naukowych i rządowych. Nie traktuj chatbotów jako ostatecznego autorytetu zdrowotnego. Każda nietypowa czy budząca wątpliwości rada – szczególnie o charakterze inwazyjnym – wymaga konsultacji z lekarzem. Pamiętaj: AI nie zastąpi profesjonalisty, a „rewolucyjne” metody z forów internetowych to ryzyko, którego nie warto podejmować. Źródło: Nature Medicine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Tak wyglądają filmy zrekonstruowane z mózgu myszy. Naukowa rewelacja
Filmy zrekonstruowane z mózgu myszy to efekt eksperymentu, w którym naukowcy połączyli obserwację tysięcy neuronów z modelem AI. Badacze odtworzyli 10-sekundowe nagrania wyłącznie na podstawie aktywności kory wzrokowej myszy. Brzmi jak science-fiction? To właśnie wydarzyło się w laboratorium.
Od dekad neuronauka stara się zrozumieć, jak mózg buduje obraz świata. Do tej pory przypominało to próbę odgadnięcia fabuły filmu na podstawie migających świateł w oknach kina. Badania na ludziach, wykorzystujące rezonans magnetyczny (fMRI), dawały często dyskusyjne rezultaty. Wynikało to z niskiej rozdzielczości tej metody. W nowym badaniu naukowcy skupili się na myszach. Wykorzystali techniki pozwalające na obserwację tysięcy pojedynczych neuronów w czasie rzeczywistym. Wyniki opublikowali na łamach „eLife”. Tłumacz między neuronem a pikselem Celem było stworzenie systemu, który potrafi wygenerować film wyłącznie na podstawie sygnałów elektrycznych z kory wzrokowej. Badacze chcieli sprawdzić, czy da się odtworzyć dynamikę ruchu i szczegóły obrazu. Zespół wykorzystał technikę zwaną dwufotonowym obrazowaniem wapniowym. Pozwala ona „widzieć” aktywność około 8000 neuronów jednocześnie, gdy mysz ogląda film. Sercem eksperymentu stał się model sztucznej inteligencji o nazwie DwiseNeuro. Po wytrenowaniu modelu naukowcy skonstruowali wideo oparte wyłącznie na aktywności neuronowej myszy, mierzonej podczas oglądania przez nią filmu, który nie był wcześniej wykorzystywany w trenowaniu modelu. View oEmbed on the source website – Stosując to podejście, byliśmy w stanie uzyskać wysokiej jakości rekonstrukcje 10-sekundowych klipów wideo. Dokładność rekonstrukcji poprawiła się wraz z uwzględnieniem danych z większej liczby pojedynczych neuronów, co dowodzi znaczenia kompleksowych danych neuronowych – komentuje główny autor dr Joel Bauer z University College London. Zaskakująca ostrość obrazu Wyniki eksperymentu okazały się przełomowe. Korelacja między oryginałem a rekonstrukcją wyniosła aż 0,57. To wynik ponad dwa razy lepszy niż w poprzednich próbach dotyczących obrazów statycznych. Odtworzone filmy wiernie oddawały ruch i kształty obiektów, które widziała mysz. Aby określić wiarygodność rekonstrukcji, zespół wykorzystał korelację pikseli – zestawiając każdy piksel filmu między wersją oryginalną a wersją zrekonstruowaną. Stwierdzono minimalne różnice w synchronizacji czasowej obu filmów, ale zespół planuje skupić się na poprawie rozdzielczości i pokrycia rekonstrukcji wizualnych. Kluczem do sukcesu okazała współpraca wielu modeli. Naukowcy stworzyli siedem różnych wersji sztucznej inteligencji i uśrednili ich wyniki. Nie tylko ciekawostka Ten eksperyment brzmi jak naukowa ciekawostka, ale badacze przekonują, że ma praktyczne przełożenie. Jest to nowe narzędzie do badania kluczowych procesów w mózgu. Dzięki niemu naukowcy mogą sprawdzać, jak mózg różnicuje to, co faktycznie widzi, od tego, co tylko przewiduje. W przyszłości ta metoda może pomóc w badaniu uwagi oraz nauki postrzegania. Choć obecna rozdzielczość jest wciąż niższa niż pełna ostrość wzroku myszy, naukowcy wiedzą już, jak ją poprawić. Bez halucynacji w przyszłość Nowo opracowana metoda jest lepsze niż wykorzystywane do tej pory generatory obrazów AI, ponieważ nie halucynuje i nie zmyśla brakujących detali, lecz opiera się wyłącznie na danych z neuronów. To odpowiedni krok w stronę stworzenia technologii, które pozwolą nam pewnego dnia w pełni zrozumieć subiektywne postrzegania świata przez inne istoty. – W naszych głowach nie mamy idealnego obrazu świata. Proces przetwarzania obrazów zniekształca i wypacza nasze wyobrażenia, modyfikując informacje. To odchylenie między rzeczywistością a wyobrażeniami w mózgu niekoniecznie jest błędem, ale cechą charakterystyczną, odzwierciedlającą sposób, w jaki nasz umysł interpretuje i wzbogaca informacje sensoryczne. Chcemy zbadać, jak to się dzieje w mózgu – podsumowuje dr Bauer. Źródło: eLife Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Miłość w czasach AI. Coraz więcej osób rezygnuje z realnych partnerów na rzecz chatbotów
Współczesne relacje coraz częściej rozpoczynają się od przesunięcia palcem po ekranie. Aplikacje randkowe stały się dla wielu osób pierwszym (a czasem jedynym) miejscem poszukiwania bliskości. Jednak część użytkowników idzie o krok dalej: zamiast mierzyć się z niepewnością, kompromisami i emocjonalnym ryzykiem związanym z relacjami międzyludzkimi, wybierają partnerów, którzy nigdy nie zawiodą, zawsze odpiszą i dopasują się do ich potrzeb. Tworzą związki z czatbotami – cyfrowymi towarzyszami zaprogramowanymi tak, by słuchać, wspierać i okazywać „uczucia”.
Spis treści: Związki z czatbotami w Chinach. Młode kobiety wybierają AI zamiast małżeństwa Związki z AI w USA. Samotni mężczyźni wybierają wirtualne partnerki Regulacje w USA i Chinach. Państwa reagują na związki z AI W tle tej zmiany – szczególnie widocznej w Chinach – widać szersze procesy społeczne. Przez dekady obowiązywała tam restrykcyjna polityka jednego dziecka, wprowadzona w 1979 roku, która miała zahamować przyrost naturalny. Choć dziś prawo dopuszcza posiadanie nawet trójki dzieci, a władze próbują zachęcać obywateli do zakładania rodzin poprzez system ulg i dopłat, wskaźniki urodzeń pozostają niskie. Coraz więcej młodych ludzi deklaruje, że nie planuje małżeństwa ani potomstwa, wskazując na presję ekonomiczną, tempo życia i rosnące oczekiwania wobec partnerów. W tej rzeczywistości sztuczna inteligencja zaczyna pełnić nową rolę: nie tylko narzędzia pracy czy rozrywki, lecz także emocjonalnego towarzysza. Dla części kobiet w Chinach relacja z wirtualnym partnerem – stworzonym na podstawie własnych preferencji – okazuje się prostsza i bardziej przewidywalna niż związek z realnym człowiekiem. Co istotne, to zjawisko przestaje już być wyłącznie azjatyckim fenomenem i pojawia się również w innych państwach. Kobiety w Chinach wybierają AI zamiast małżeństwa Władze w Pekinie od kilku lat próbują przekonać młode pokolenie, że małżeństwo i macierzyństwo powinny stać się priorytetem. Tymczasem część kobiet coraz wyraźniej dystansuje się od tradycyjnego modelu życia rodzinnego – i zamiast realnych partnerów wybiera relacje z wirtualnymi towarzyszami. W kraju, w którym wskaźnik urodzeń spadł do najniższego poziomu od ponad siedmiu dekad, rozwój aplikacji opartych na sztucznej inteligencji zbiegł się z narastającym zjawiskiem społecznym określanym mianem „lying flat” – odrzuceniem presji sukcesu, kariery i małżeństwa. Boom na platformy oferujące emocjonalne wsparcie i cyfrowe towarzystwo był w Chinach błyskawiczny. Powstały dziesiątki wyspecjalizowanych chatbotów, w tym aplikacje projektowane specjalnie jako „wirtualni partnerzy”. 21-letnia Zhang, studentka psychologii stosowanej z południowych Chin, przyznaje, że codziennie poświęca co najmniej godzinę na rozmowy ze swoimi dwoma „chłopakami” stworzonymi przez AI. – Uważam, że w naszym pokoleniu ludzie sądzą, że samotność jest w porządku. Po co umawiać się z innymi? To zbyt kłopotliwe – mówi. Mimo że nigdy nie spotka swoich cyfrowych partnerów w rzeczywistości, ich relacja – jak podkreślają jej znajomi – wyraźnie wpływa na jej samopoczucie. Eksperci zauważają, że tego typu aplikacje oferują coś, czego wielu młodym osobom brakuje w relacjach offline. – Zapewniają stosunkowo bezpieczną przestrzeń do komunikacji i konsultacji emocjonalnej, czego często brakuje w Chinach – tłumaczy Rose Luqiu z Hong Kong Baptist University. Według niej chatboty dostarczają „wartości emocjonalnej”, której część kobiet nie doświadcza w kontaktach z mężczyznami. Skala zjawiska jest znaczna: szanghajski start-up MiniMax, twórca jednej z najpopularniejszych aplikacji, wyceniany jest na ponad 600 milionów dolarów, a jego platformy – w tym globalna wersja Talkie – zgromadziły ponad 147 milionów użytkowników. Na forach internetowych kobiety wymieniają się wskazówkami, jak „kształtować” osobowość swojego partnera AI – od czułego romantyka po bardziej stanowczy, „opiekuńczy” typ. Wirtualna relacja staje się projektem, który można dopasować do własnych potrzeb – bez ryzyka odrzucenia i bez konieczności kompromisu. Związki z AI w USA. Samotni mężczyźni wybierają wirtualne partnerki O ile w Chinach użytkowniczkami aplikacji z wirtualnymi partnerami są głównie młode kobiety, o tyle w Stanach Zjednoczonych proporcje odwracają się niemal całkowicie. Tamtejszy rynek „dziewczyn AI” rozwija się przede wszystkim w odpowiedzi na potrzeby mężczyzn – często młodych, samotnych i coraz bardziej zdystansowanych wobec tradycyjnego modelu randkowania. W amerykańskim internecie wirtualne partnerki projektowane są jako zawsze dostępne, emocjonalnie wspierające i w pełni programowalne. Nie odrzucają, nie stawiają granic, nie inicjują konfliktów, chyba że użytkownik sam tego oczekuje. Intymność zostaje tu sprowadzona do usługi – personalizowanej, przewidywalnej i pozbawionej ryzyka. Zjawisko to wpisuje się w szerszy kontekst społeczny. Badania w USA od lat pokazują rosnący poziom samotności wśród młodych mężczyzn, którzy spędzają więcej czasu online niż wcześniejsze pokolenia i coraz częściej deklarują lęk przed odrzuceniem w realnym świecie. Część z nich otwarcie przyznaje, że relacja z AI wydaje się prostsza – nie wymaga umiejętności społecznych, nie wiąże się z kompromisem ani emocjonalnym wysiłkiem. Wirtualna partnerka oferuje akceptację bez negocjacji i bliskość bez niepewności. To właśnie element kontroli (i możliwość kształtowania osobowości cyfrowej postaci) stanowi dla wielu kluczową wartość. Regulacje w USA i Chinach. Państwa reagują na związki z AI Rozwój relacji z wirtualnymi partnerami nie umknął uwadze regulatorów – zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i w Chinach, choć motywacje obu państw są wyraźnie odmienne. W USA Federalna Komisja Handlu (FTC) bada modele biznesowe tych aplikacji, koncentrując się przede wszystkim na ryzyku uzależnienia emocjonalnego, zwłaszcza wśród nastolatków. Amerykański niepokój ma wymiar psychologiczny i społeczny: dotyczy izolacji, radykalizacji młodych mężczyzn oraz zastępowania realnych relacji technologicznym substytutem. W kraju, gdzie platformy często działają w modelu freemium, oferują treści dla dorosłych i umożliwiają nieustanne „ulepszanie” partnerki AI, relacja bywa modułowa – użytkownik może ją modyfikować, usuwać i personalizować według własnych potrzeb. Nowość i natychmiastowa gratyfikacja stają się główną walutą emocjonalną. W Chinach akcenty rozłożone są inaczej. Tamtejsze władze obawiają się przede wszystkim spadku liczby małżeństw i urodzeń oraz rosnącego dystansu młodych kobiet wobec tradycyjnych ról społecznych. W związku z tym w grudniu 2025 roku zaproponowano przepisy, które zobowiązywałyby platformy do interwencji w przypadku oznak niezdrowego uzależnienia od aplikacji – m.in. poprzez tworzenie profili emocjonalnych użytkowników i reagowanie na sygnały samookaleczenia. Regulacje, które mają wejść w życie jeszcze w 2026 roku, nakładają również obowiązek dostosowania treści do obowiązujących zasad kontroli informacji i „wartości socjalistycznych”. Jednocześnie chińskie aplikacje częściej czerpią z mechaniki gier: budują wielowątkowe narracje, rozwijają relację jak serialowy romans, z pamięcią i ciągłością. Choć strategie rynkowe i obawy władz różnią się w obu krajach, pod powierzchnią widać wspólny niepokój. Technologia wypełnia przestrzeń, którą wcześniej zajmowały relacje międzyludzkie, oferując bliskość bez ryzyka odrzucenia i bez społecznych konsekwencji. Niewygodne pytanie nie dotyczy już wyłącznie bezpieczeństwa czy potencjalnej manipulacji – dotyczy tego, dlaczego tak wiele osób woli programowalną intymność od nieprzewidywalnej obecności drugiego człowieka. Źródła: Business Standard, Times of India, Science Direct Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Śmierć to nie koniec aktywności w sieci? Meta opatentowała publikowanie zza grobu
Co dzieje się z naszym cyfrowym śladem, gdy nas już nie ma? Profile w mediach społecznościowych coraz częściej stają się współczesnymi pomnikami pamięci – miejscem wspomnień, archiwum zdjęć i zapisanych rozmów. Od lat trwa dyskusja, czy konta zmarłych powinny zostać zamknięte, przekształcone w profile upamiętniające czy przekazane rodzinie. Tymczasem Meta rozważa scenariusz, który jeszcze niedawno brzmiałby jak fabuła serialu science fiction: wykorzystanie sztucznej inteligencji do dalszego prowadzenia konta po śmierci użytkownika.
Spis treści: Patent Meta i cyfrowy klon użytkownika po jego śmierci Cyfrowa nieśmiertelność to przyszłość mediów społecznościowych? Kto kontroluje cyfrową tożsamość po śmierci? Rozwój technologii sprawił, że granica między obecnością fizyczną a cyfrową staje się coraz bardziej płynna. W grudniu 2023 roku Meta uzyskała patent na system oparty na sztucznej inteligencji, który miałby symulować aktywność użytkownika w sytuacji jego „nieobecności w systemie” – na przykład podczas dłuższej przerwy, a nawet po śmierci. Oznacza to, że profil na Facebooku czy Instagramie mógłby nadal publikować treści, reagować na posty i komentować, wykorzystując dane zgromadzone za życia właściciela konta. Pomysł ten wywołał dynamiczną debatę – jedni widzą w nim sposób na zachowanie cyfrowej pamięci, inni dostrzegają niepokojącą wizję świata, w którym granica między życiem a jego cyfrową symulacją przestaje być oczywista. Patent Meta i cyfrowy klon użytkownika po jego śmierci Dokument patentowy złożony przez Meta pokazuje, że firma analizowała możliwość wykorzystania dużych modeli językowych do symulowania aktywności użytkownika w sytuacji jego „nieobecności w systemie” – zarówno podczas dłuższej przerwy, jak i po śmierci. Patent, którego głównym autorem jest dyrektor techniczny spółki Andrew Bosworth, opisuje rozwiązanie polegające na trenowaniu modelu na podstawie historycznych danych danej osoby: postów, komentarzy, reakcji, wiadomości prywatnych czy sposobu prowadzenia rozmów. Na tej podstawie system mógłby generować odpowiedzi oraz publikować treści w stylu charakterystycznym dla konkretnego użytkownika, tworząc jego cyfrową reprezentację zdolną do interakcji z realnymi osobami. W treści patentu podkreślono, że „wpływ na użytkowników będzie znacznie poważniejszy i trwalszy, jeśli dany użytkownik umrze i nigdy nie wróci na platformę społecznościową”. Oznacza to, że projekt uwzględnia scenariusz trwałej nieobecności, w którym konto nie byłoby jedynie archiwum przeszłości, lecz aktywnym uczestnikiem cyfrowej przestrzeni. Co więcej, dokument przewiduje możliwość tworzenia wielu modeli tej samej osoby, odpowiadających różnym etapom jej życia (np. wersji 20-letniej, 30-letniej czy późniejszej). W praktyce dawałoby to możliwość odtworzenia tonu wypowiedzi, sposobu żartowania czy wyrażania opinii z różnych okresów życia. Z technicznego punktu widzenia system taki mógłby z czasem stać się coraz bardziej zaawansowany – wraz z rozwojem sztucznej inteligencji, analizy tonu wypowiedzi, rozpoznawania głosu czy generowania obrazu. Integracja z innymi narzędziami mogłaby w przyszłości oznaczać nie tylko tekstowe odpowiedzi, lecz także generowanie nagrań wideo czy symulowanych rozmów głosowych. To właśnie ta możliwość – utrzymania wrażenia trwającej aktywności mimo fizycznej nieobecności – stanowi o sile i jednocześnie kontrowersyjności całego projektu. Cyfrowa nieśmiertelność to przyszłość mediów społecznościowych? Choć Meta podkreśla, że „na ten moment nie planuje rozwijać tego rozwiązania”, zarówno treść patentu, jak i publiczne wypowiedzi kierownictwa firmy pokazują, że koncepcja cyfrowej kontynuacji obecności użytkownika była realnie rozważana. W rozmowie z Lexem Fridmanem w 2023 roku Mark Zuckerberg przyznał, że wirtualne awatary mogłyby w przyszłości pełnić rolę wsparcia dla osób w żałobie. – Jeśli ktoś stracił bliską osobę, możliwość nawiązania kontaktu lub przywołania wspomnień może okazać się pomocna – stwierdził. Jednocześnie zaznaczył, że istnieje granica, której przekroczenie mogłoby przynieść odwrotny skutek. – Może nadejść moment, w którym takie rozwiązanie stanie się niezdrowe. Nie jestem specjalistą w tej dziedzinie, dlatego wymagałoby to dokładnych badań i głębszego zrozumienia konsekwencji – dodał. Ta ostrożność dobrze oddaje napięcie towarzyszące całej koncepcji. Z jednej strony pojawia się argument o zachowaniu pamięci i wspieraniu procesu żałoby, z drugiej – pytanie o ekonomiczne podłoże takich działań. Platformy społecznościowe funkcjonują bowiem w oparciu o zaangażowanie użytkowników, a ich model biznesowy opiera się na sprzedaży reklam. Utrzymywanie aktywności kont (nawet po śmierci właściciela) mogłoby oznaczać generowanie dodatkowych interakcji, treści i danych, które następnie służyłyby do dalszego trenowania systemów sztucznej inteligencji. To właśnie ten aspekt budzi rosnące obawy środowiska akademickiego. Naukowcy z Uniwersytetu Cambridge określają rozwój tzw. griefbotów jako „etyczne pole minowe”. Dr Katarzyna Nowaczyk-Basińska z Leverhulme Centre for the Future of Intelligence podkreśla, że „kluczowe jest zachowanie godności osoby zmarłej i upewnienie się, że nie zostanie ona naruszona przez finansowe interesy firm oferujących cyfrowe usługi pośmiertne”. Badacze wskazują na możliwe scenariusze nadużyć: awatary tworzone bez zgody zmarłego, które zaczynają wyświetlać reklamy, chatboty podtrzymujące w dzieciach przekonanie, że zmarły rodzic wciąż „jest obecny” czy symulacje budujące tak silne więzi emocjonalne, że konieczne byłoby ich formalne „wyłączanie”, aby umożliwić psychologiczne domknięcie procesu żałoby. Socjolog Joseph Davis z Uniwersytetu Wirginii zauważa, że „jednym z podstawowych zadań procesu żałoby jest konfrontacja z realnością straty”. Jeżeli technologia zaczyna tę stratę rozmywać lub zastępować symulacją, może ingerować w naturalny przebieg doświadczenia żałoby. W rezultacie debata wokół patentu Meta nie dotyczy wyłącznie innowacji technologicznej, lecz zasadniczego pytania o granice cyfrowej obecności: czy chcemy świata, w którym algorytmy potrafią tak skutecznie naśladować zmarłych, że ich wirtualna aktywność staje się trudna do odróżnienia od rzeczywistej? Ta kwestia prawdopodobnie będzie powracać z rosnącą intensywnością – nie jako scenariusz science fiction (tu warty uwagi jest serial „Upload”), lecz jako realny dylemat społeczny. Kto kontroluje cyfrową tożsamość po śmierci? Patent Meta uruchamia jeszcze jeden, równie istotny wątek: co w świetle prawa dzieje się z naszymi kontami i danymi cyfrowymi po śmierci? Odpowiedź nie jest jednoznaczna i zależy od jurysdykcji. W Stanach Zjednoczonych obowiązuje zrewidowana jednolita ustawa o dostępie powierników do zasobów cyfrowych (RUFADAA), która przyznaje wykonawcom testamentu możliwość zarządzania cyfrowymi aktywami zmarłego. W teorii oznacza to dostęp do kont i plików, w praktyce jednak rodzi pytania o prywatność i zakres uprawnień. W Europie sytuacja jest jeszcze bardziej niejednoznaczna. Ogólne rozporządzenie o ochronie danych (RODO) nie reguluje wprost kwestii danych osób zmarłych, pozostawiając wiele decyzji platformom i regulaminom. W odpowiedzi na tę niepewność Meta wprowadziła funkcję tzw. „opiekuna konta po śmierci”, pozwalając użytkownikom wskazać osobę, która będzie zarządzać profilem po ich odejściu. Patent z 2023 roku pokazuje jednak, że możliwy zakres ingerencji w cyfrową tożsamość może wykraczać daleko poza samo administrowanie profilem. W miarę jak technologia rozwija się szybciej niż prawo i społeczne normy, pytanie o to, kto kontroluje naszą cyfrową obecność po śmierci, staje się jednym z najbardziej fundamentalnych dylematów ery sztucznej inteligencji. Źródła: NSS Magazine, Futurism, Business Insider Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.