Gamla stan zachowało ducha średniowiecza. To jedna z najbardziej niezwykłych dzielnic Europy
Gamla stan to coś więcej niż tylko historyczna dzielnica Sztokholmu. To miejsce, gdzie na przestrzeni czterech niewielkich wysp zapisała się historia siedmiu wieków społecznej i politycznej ewolucji. Dziś kojarzy się przede wszystkim z ochrowymi fasadami kamienic. Jednak nie można zapomnieć, że sztokholmskie Stare Miasto przeszło długą drogę, zanim stało się symbolem szwedzkiej demokracji i jedną z największych atrakcji stolicy kraju.
Spis treści: Dzielnica na czterech wyspach Od Birgera Jarla do monarchii konstytucyjnej Atrakcje Starego Miasta Sztokholm to specyficzne miasto, gdzie nowoczesne technologie i trendy w designie spotykają się ze średniowieczną historią. Gamla stan, czyli Stare Miasto, zajmuje pozycję w samym centrum tego mariażu, rozciągając się na czterech wyspach. Dzielnica na czterech wyspach Główna i największa część dzielnicy jest zlokalizowana na Stadsholmen i to właśnie z tym skrawkiem lądu Stare Miasto jest najczęściej kojarzone. Należy jednak podkreślić, że jego obszar obejmuje także trzy mniejsze wyspy: Riddarholmen, Strömsborg i Helgeandsholmen. Historycznie lokalizacja między Bałtykiem a jeziorem Mälaren pozwalała kontrolować handel i prowadzące w głąb Szwecji szlaki wodne, a zarazem wzmacniała obronność miasta. Od Birgera Jarla do monarchii konstytucyjnej Badania naukowe dowodzą, że ludzie żyli na tym obszarze już w latach 970–1020, jednak za oficjalną datę założenia Sztokholmu (w tym miejscu trzeba wspomnieć, że obszar dzisiejszego Starego Miasta odpowiadał całej szwedzkiej stolicy) przyjmuje się rok 1252. To właśnie wtedy Birger Jarl, szwedzki mąż stanu, dostrzegł militarną i ekonomiczną konieczność ufortyfikowania Stadsholmen. Wpływy Hanzy W tamtym czasie wyspa była poprzecinana gęstą drewnianą zabudową i w dużym stopniu pozostawała zależna od wpływów niemieckich kupców z Hanzy, głównie z Lubeki. To właśnie oni wprowadzili do miasta ceglaną architekturę gotycką i ukształtowali model miejskiego zarządzania. Ich pozycja była tak silna, że w pewnym momencie wprowadzono prawo ograniczające liczbę Niemców w radzie miejskiej, aby Szwedzi nie stracili kontroli nad własną stolicą. Przyszła dzielnica rozwijała się wokół najwyższego punktu wyspy, gdzie obecnie znajduje się plac Stortorget. Ulice Västerlånggatan i Österlånggatan, będące dziś głównymi arteriami turystycznymi, pierwotnie przebiegały wzdłuż murów miejskich, co wciąż jest widoczne w zauważalnych różnicach poziomów terenu. Krwawa łaźnia i jej skutki Najciemniejszą kartą w historii Stortorget jest listopad 1520 roku. Po długim oblężeniu, duński król Chrystian II koronował się na króla Szwecji w katedrze Storkyrkan. Mimo obietnicy amnestii, cztery dni po ceremonii brama zamkowa została zamknięta, a oponentów politycznych oskarżono o herezję. W ciągu trzech dni na rynku Stortorget stracono niemal 100 osób – biskupów, szlachtę i mieszczan. To wydarzenie, zamiast złamać szwedzki opór, stało się bezpośrednią przyczyną buntu pod wodzą Gustawa Wazy. Trzy lata później przywódca powstania, 6 czerwca 1523 roku wybrany królem, triumfalnie wjechał do Sztokholmu, kładąc fundamenty pod nowoczesną Szwecję i kończąc epokę unii kalmarskiej. Barokowa transformacja XVII wiek przyniósł temu miejscu ogromne bogactwo i prestiż. Po sukcesach w wojnie trzydziestoletniej Sztokholm musiał stać się stolicą godną mocarstwa. Stare drewniane domy ustępowały miejsca murowanym rezydencjom arystokracji i bogatych kupców. W 1697 roku doszło do kolejnego zwrotnego punktu – pożaru twierdzy Tre Kronor. Ta katastrofa umożliwiła budowę obecnego Pałacu Królewskiego, dzieła Nicodemusa Tessina młodszego. Szwedzki architekt zaprojektował gmach w stylu rzymskiego baroku, odchodząc od średniowiecznej asymetrii na rzecz imperialnego porządku. Upadek i modernizacja W XIX i na początku XX wieku Gamla stan straciło swoją pozycję. Elity przeniosły się do nowszych dzielnic, a Stare Miasto stało się przeludnioną siedzibą nędzy z fatalnymi warunkami sanitarnymi. W latach 30. i 40. XX wieku poważnie rozważano wyburzenie znacznej części dzielnicy, aby zrobić miejsce dla szerokich dróg i nowoczesnej zabudowy. Jednak dzięki determinacji historyków i konserwatorów udało się uratować to dziedzictwo. Atrakcje Starego Miasta Dziś Stare Miasto jest najczęściej odwiedzaną dzielnicą Sztokholmu. Trudno się temu dziwić. Panuje tam wyjątkowa atmosfera, która bardziej niż z mroźną Skandynawią kojarzy się z południową Europą. Jakie atrakcje skrywa? Pałac Królewski Pałac Królewski w Sztokholmie to jeden z największych tego typu obiektów w Europie, który wciąż pełni swoją pierwotną funkcję jako oficjalna rezydencja monarchy. Choć obecny król Karol XVI Gustaw mieszka w pałacu Drottningholm, to właśnie tam koncentrują się najważniejsze funkcje polityczne, reprezentacyjne i ceremonialne szwedzkiej monarchii. Dla zwiedzających udostępniono kilka kluczowych sekcji: apartamenty królewskie – używane do oficjalnych przyjęć na cześć laureatów Nagrody Nobla. W tej części szczególnie wyróżnia się Galeria Karola XI; skarbiec – przechowuje regalia koronne, w tym koronę Eryka XIV z 1561 roku, berła i królewskie ordery; muzeum Tre Kronor – zlokalizowane w fundamentach dawnego zamku, pozwala zobaczyć autentyczne średniowieczne mury obronne o grubości dochodzącej do kilku metrów, które przetrwały pożar z 1697 roku; zbrojownię – skrywa wspaniałą kolekcję kostiumów koronacyjnych, zbroi i broni. Niezwykłym „spektaklem”, który przyciąga tłumy na pałacowy dziedziniec, jest ceremonia zmiany warty. Trwa około 40 minut i jest odprawiana codziennie, przez cały rok. W sezonie letnim paradzie towarzyszy orkiestra wojskowa, a konie i błękitne mundury żołnierzy tworzą scenografię jak z dawnych rycin. Warto wspomnieć, że uroczystości towarzyszy komentarz wygłaszany w języku szwedzkim i angielskim, co ułatwia turystom zrozumienie symboliki poszczególnych ruchów. Trzy wieże nad miastem W krajobrazie Starego Miasta wyraźnie zarysowują się sylwetki trzech historycznych kościołów, z których każdy reprezentuje inny aspekt szwedzkiej tożsamości. Najstarszą świątynią w Sztokholmie, wzmiankowaną już w 1279 roku, jest kościół św. Mikołaja, znany jako Storkyrkan. To miejsce koronacji, królewskich ślubów i pogrzebów. Najważniejszym artefaktem wewnątrz jest pochodząca z 1489 roku rzeźba św. Jerzego ze smokiem, przypisywana Berntowi Notkemu. Monumentalny, wykonany z dębu posąg jest nie tylko dziełem sztuki, ale i symbolem politycznym: św. Jerzy uosabia szwedzkiego regenta Stena Sture starszego, smok to duński najeźdźca, a ocalona księżniczka to miasto Sztokholm. Kościół św. Gertrudy stanowi historyczny symbol potęgi niemieckich kupców. Jego wieża, sięgająca 96 metrów, jest najwyższym punktem na wyspie Stadsholmen. Wnętrze świątyni olśniewa barokowym przepychem, szczególnie zaprojektowaną przez Nicodemusa Tessina starszego pozłacaną Galerią Królewską. Kurant kościoła dzwoni cztery razy dziennie, wypełniając wąskie uliczki Gamla Stan dźwiękiem tradycyjnych hymnów. Z kolei świątynia zlokalizowana na Riddarholmen to dawny kościół klasztorny franciszkanów. Od XVII wieku służy jako nekropolia królewska. Spoczywają tam niemal wszyscy monarchowie Szwecji, od Gustawa II Adolfa do Gustawa V. Świątynia nie pełni już funkcji parafialnej i jest udostępniana wyłącznie jako muzeum. Unikatowym elementem są herby kawalerów Orderu Serafinów, zawieszone na ścianach naw bocznych. Gdy umiera kawaler tego odznaczenia, jego herb jest uroczyście przenoszony do kościoła przy biciu dzwonów. Stortorget i Muzeum Nagrody Nobla Stortorget to najstarszy plac w Sztokholmie – miejsce handlu i straceń, które dziś jest kulturalnym centrum dzielnicy. Północną pierzeję zajmuje budynek dawnej Giełdy Papierów Wartościowych, w którym od 2001 roku mieści się Muzeum Nagrody Nobla. To niezwykłe miejsce oferuje fascynującą podróż przez wieki kreatywności. Zamiast tablic z faktami, zwiedzający mogą odkryć osobiste przedmioty laureatów i obejrzeć filmy przybliżające procesy odkrywcze, które doprowadziły do przełomów w nauce, literaturze i walce o pokój. Järnpojken i najwęższy zaułek Na niewielkim dziedzińcu za Kościołem Fińskim można zobaczyć najmniejszą rzeźbę w mieście. Patrzący na księżyc Żelazny Chłopiec (Järnpojken) ma zaledwie 15 cm wysokości. Lokalni mieszkańcy opiekują się nim z niezwykłą czułością – zimą dostaje ręcznie robione czapeczki i szaliki. Mårten Trotzigs Gränd to oficjalnie najwęższa ulica w Sztokholmie, mierząca w najciaśniejszym miejscu tylko 90 centymetrów szerokości. Składa się z 36 lub 37 kamiennych schodów łączących Västerlånggatan z Prästgatan. Zaułek był zamknięty przez sto lat. Otwarty ponownie w 1945 roku, stał się jednym z najczęściej fotografowanych miejsc na wyspie. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Sztokholmskie muzeum Vasa kryje niegdyś najpotężniejszy okręt wojenny świata. Zatonął przepłynąwszy zaledwie 1300 m
Mówiąc o statkach, które zatonęły podczas dziewiczego rejsu, zwykle przychodzi nam do głowy Titanic, który zatonął po niespełna pięciu dniach od wyjścia z portu. Mający symbolizować potęgę militarną Szwecji okręt Vasa nie miał nawet tyle szczęścia. Zatonął już w sztokholmskim porcie i spędził na jego dnie 333 lata. Gdy go w końcu wyciągnięto, zbudowano dla niego specjalne muzeum.
Spis treści: Pływająca forteca Błędy konstrukcyjne Dziewiczy rejs Szwedzki program Apollo 10 sierpnia 1628 roku był spokojnym, idealnym na wodowanie dniem. Z południowego zachodu wiał lekki wiatr i wszystko wskazywało, że szwedzka marynarka wojenna zyskuje właśnie najpotężniejszą broń w swoim arsenale. Pływająca forteca Król Szwecji Gustaw II Adolf, kuzyn Zygmunta III Wazy, był entuzjastą artylerii. Dlatego jego flagowy okręt musiał być solidnie wyposażony w działa. W swój pierwszy rejs wyruszył z 64 działami. Jednak ze względu na opóźnienia w dostawie dział, osiem furt działowych pozostało pustych. Główne uzbrojenie stanowiło 48 dział 24-funtowych (historyczna kategoria) – potężnych, brązowych armat strzelających kulami o wadze około 10 kg. Na górnym pokładzie znajdowały się mniejsze działa: osiem 3-funtowych (1,25 kg) oraz sześć tzw. stormstycken – krótkich dział o cienkich ściankach, używanych do rażenia załogi przeciwnika na krótkim dystansie. Jednorazowo działa Vasy mogły wystrzelić salwą burtową z aż 250 kilogramów amunicji – około cztery razy więcej niż typowy szwedzki okręt wojenny lat 20. XVII wieku i dwa razy więcej niż największe jednostki innych flot północnoeuropejskich. Gdy ciężkie żelazne kule opuszczały lufy, osiągały prędkość zbliżoną do prędkości dźwięku. Przez krótką chwilę Vasa był najpotężniej uzbrojonym okrętem na Bałtyku – jeśli nie na świecie. Był pływającą fortecą budzącą grozę od Tallinna (dawniej Reval) po Kopenhagę. Błędy konstrukcyjne Statek był też bogato zdobiony, miał specjalną komnatę królewską. Jednakże – jak niespełna trzy wieki później Titanic – jego piękno i potęga nie szły w parze z perfekcyjnością konstrukcji. Chociaż projektant statku, Henrik Hybertsson, był doświadczonym szkutnikiem, nie miał praktyki w budowie tak wielkich i potężnie uzbrojonych okrętów. W tamtych czasach nie istniały jeszcze metody matematyczne pozwalające przewidzieć stabilność statku – opierano się na doświadczeniu. Górna część kadłuba Vasy była zbyt wysoka i za ciężka w stosunku do części podwodnej. Środek ciężkości znajdował się zbyt wysoko, przez co nawet lekki wiatr powodował groźne przechyły. Było to widoczne już w dniu katastrofy – a niektórzy podejrzewali to jeszcze przed wypłynięciem. Dzień zwodowania okrętu rozpoczął się nabożeństwem. W całym mieści panowała świąteczna atmosfera. Po licznych opóźnieniach, problemach z dostawami dział i zmianie kapitana, świeżo wyposażona Vasa stała zakotwiczona poniżej sztokholmskiego zamku, z działami na pokładzie i załogą na stanowiskach. Nabrzeże było pełne ludzi, a woda roiła się od małych łodzi z widzami, którzy chcieli zobaczyć, jak potężna machina wojenna wypływa ze stolicy. Jednak to, co zaczęło się nabożeństwami i świąteczną atmosferą, zakończyło się wodnym grobem. Sam statek zwodowano wczesnym popołudniem. Dziewiczy rejs W dziewiczy rejs statku pozwolono załodze zabrać rodziny. Goście – w tym kobiety i dzieci – mieli wysiąść w twierdzy Vaxholm Fortress, zanim okręt popłynie dalej do letniej bazy floty na wyspie Älvsnabben. Tam miał pełnić funkcję okrętu flagowego eskadry rezerwowej, oczekując na rozkazy – czy wzmocnić blokadę Gdańska w wojnie z Rzecząpospolitą Obojga Narodów, czy dołączyć do sił chroniących Stralsund. Dopiero wtedy na pokład mieli wejść żołnierze piechoty morskiej – około 300 ludzi. Nigdy jednak tam nie dotarli. Vasa odbiła od brzegu między godziną czwartą a piątą po południu. Ponieważ wiatr wiał z południa, statek musiał być przeciągany przy pomocy kotwic wzdłuż nabrzeża aż do miejsca znanego dziś jako Slussen. Tam mógł złapać prąd wodny prowadzący przez port. Gdy tak się stało, odwiązano ostatnie liny, postawiono cztery z dziesięciu żagli i oddano salut. Pod klifami Södermalm wiatr był słaby – statek dryfował, słabo reagując na ster. Niewielki podmuch przechylił go na lewą burtę, ale powoli wrócił do pionu. Jednak gdy okręt minął przesmyk przy Tegelviken, silniejszy podmuch przechylił go tak bardzo, że woda zaczęła wlewać się przez otwarte furty działowe na dolnym pokładzie. Vasa zaczęła tonąć. Na pokładzie wybuchła panika. Kapitan Söfring Hansson rozkazał zluzować żagle i zamknąć furty działowe. Wiceadmirał Erik Jönsson zbiegł pod pokład, by sprawdzić działa. Wielu ludzi rzuciło się do wody, inni próbowali wydostać się po przechylonych drabinach. W ciągu kilku minut statek spoczął na dnie na głębokości 32 metrów. Maszty wystawały ponad powierzchnię – część ludzi chwyciła się ich, inni zostali podjęci przez łodzie towarzyszące. Niektórzy dopłynęli do brzegu wyspy Beckholmen. Zginęło około 30 osób, głównie uwięzionych wewnątrz statku. Był to triumf, który zakończył się sromotną porażką. W Sztokholmie zapanowała żałoba. Szwedzki program Apollo W kwietniu 1961 roku grupa nurków i archeologów zanurzyła się w czarnej mazi wypełniającej Vasę. Statek został opróżniony z wody przy pomocy trzech ogromnych pomp. Prace trwały dziesięć dni, a w ich trakcie nurkowie badali kadłub i uszczelniali przecieki. 4 maja okręt został odholowany do suchego doku Gustawa V na wyspie Beckholmen. Tam odłączono go od barek podnoszących i unosząc się już na własnym kilu, wpłynął do doku, osiadając na specjalnie zbudowanym betonowym pontonie. Całą skomplikowaną i kosztowną procedurę media nazwały szwedzkim programem Apollo. Ponieważ podobnie, jak w przypadku Apollo, celem było dokonanie czegoś, co wielu uważało za niemożliwe: wydobycie w całości XVII-wiecznego okrętu wojennego z dna morza. Nawet dziś wiele osób pamięta, gdzie byli w chwili, gdy Vasa po 333 latach w ciemności w końcu wynurzyła się z głębin. Tym bardziej, że zupełnie jak w dniu zwodowania, wydobycie statku z dna przyciągnęło tłumy. Wrak został przetransportowany do tymczasowej hali zwanej „Wasavarvet”, gdzie prowadzono jego konserwację przez kilkadziesiąt lat. Muzeum Vasa zbudowano dopiero w latach 80. ubiegłego wieku. Znajduje się ono przy Galärvarvsvägen 14, na wyspie Djurgården w Sztokholmie, nieopodal muzeum ABBA. Jest najczęściej odwiedzanym muzeum w całej Skandynawii. Tylko w 2024 roku odwiedziło je ponad 1,25 miliona gości. Bilet wstępu kosztuje 195–240 koron (76–94 zł), osoby poniżej 18. roku życia nie płacą. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Archipelag jak z książek Astrid Lindgren tuż obok stolicy Szwecji. Tu zaczyna się szwedzka sielanka
Archipelag Sztokholmski to dla wielu ucieleśnienie letniej sielanki. W artykule opisujemy najciekawsze wyspy, lokalne zwyczaje, kulinarne hity i magiczne zakątki, które pokochała nawet Greta Garbo.
Spis treści: Krajobraz wysp jak z bajki Rytuały i język wyspiarzy Letnie rytuały Sztokholmu Magiczny sezon i Greta Garbo Tu będzie idealnie! – krzyczy kapitan motorówki, jednocześnie wyłączając silnik. W tym samym momencie budzę się z błogostanu zagwarantowanego przez podmuchy ciepłego wiatru i promienie słoneczne padające na twarz. To dwa składniki szwedzkiego lata, których nikt nie traktuje jako oczywistości, a jak już się pojawią, są okazją do prawdziwego świętowania. Zwłaszcza przez mieszkańców stolicy Szwecji – Sztokholmu. Mrużąc oczy wśród mieniącej się wody, staram się zidentyfikować naszą przystań, ale lekko oszołomiona absolutną ciszą zauważam jedynie kilka zaokrąglonych skałek wystających z wody. Andreas, kapitan łodzi i przewodnik wycieczki, chyba dostrzega zagubienie na mojej twarzy, bo zaraz wskazuje z dumą na najbardziej wypłaszczoną z nich. – Zobacz, tutaj jest i stół na piknik i doskonałe zejście do wody! – mówi. Chociaż w moich oczach to całkiem zwyczajna wysepka, wiem już, że Szwedzi mają jakiś szósty zmysł. Rzeczywiście, w ciągu kilku minut Andreas cumuje łódź, a kamienne formacje zamieniają się w stół, na którym pojawiają się morskie specjały. Krewetki, chrupkie pieczywo i kalles kaviar – pasta z kawioru, której smak każdy Szwed zna od dziecka. Po sjeście na wygrzanych skałach „schodkami” wyrzeźbionymi przez wodę komfortowo schodzimy do morza. Celebrujemy wielki dzień: pierwszą kąpiel na otwartym morzu, w sercu sztokholmskiego archipelagu. Krajobraz wysp jak z bajki Nasza wysepka to tylko jedna z tysięcy możliwości na spędzenie popołudnia w tych okolicach. Latem, gdy dzień jest tu niesamowicie długi, do późnych godzin wieczornych Szwedzi przesiadują na „prywatnych” wyspach. Tak jakby natura umówiła się z nimi, dostosowując się do ich potrzeby posiadania przestrzeni dla siebie. Każda grupa przyjaciół i każda rodzina mogą wybrać kamień na wolne popołudnie, nie zakłócając spokoju innym grupom, które tłumnie wypływają w morze. Sygnałem są zawsze pierwsze oznaki lata. Na szczęście miejsca jest tu pod dostatkiem. Archipelag Sztokholmski, który kształtem przypomina wachlarz, rozpościera się od szwedzkiej stolicy w stronę Morza Bałtyckiego i ma powierzchnię ponad 5000 km². Obejmuje ok. 30 tys. wysp i wysepek rozrzuconych na morzu: od latarni Landsort na wyspie Oja na południowym zachodzie po Arholmę na północnym wschodzie. Rytuały i język wyspiarzy – Im bliżej lądu, tym wyspy są bardziej rozległe, porośnięte sosnowym lasem. Im dalej w morze, tym stają się mniejsze, niczym wystające z wody kamienie – tłumaczy Andreas. Ale Szwedzi traktują swoje wyspy z jednakowym szacunkiem, a każda odmiana ma swoją nazwę. – Ta wyspa, na której siedzimy, to kobbe, tłumaczy między kęsami kanapki z krewetkami w śmietanowym sosie z koperkiem, czyli piknikowej wersji tosta skagen. – Ale tamta, bardziej podłużna, to haru – wskazuje na jedną z sąsiednich formacji. – Większa to ö, a kilka „sklejonych” ze sobą wysepek to skär. Mieszkańcy dalekiej Północy mają swoje określenia na rodzaje śniegu, my mamy cały słownik wyspiarski. Letnie rytuały Sztokholmu Od lekcji szwedzkiego wolę zwiedzanie w praktyce, najlepiej z perspektywy pokładu – bo każda wyspa to mały kosmos. Wśród skał bujają się zacumowane w miniaturowych marinach łódki, woda niesie śmiech rozbawionych grupek i plusk przy każdym skoku. Do niektórych skałek przyklejone są pomalowane na czerwono domki, a między drzewami wiszą barwne hamaki. W innym miejscu ktoś rozłożył na pomoście matę do jogi i wykonuje kolejne skłony „powitania słońca”. Archipelag dla wielu mieszkańców stolicy Szwecji jest ucieleśnieniem letniej sielanki. Nic dziwnego, że wielu traktuje swoje łódki z namaszczeniem, polerując je od wczesnej wiosny w oczekiwaniu na letnie wycieczki. Magiczny sezon i Greta Garbo Na szczęście nie trzeba być kapitanem, żeby cieszyć się naturą. Wskakuję na prom przy stacji Slussen i płynę prosto do Fjäderholmarna – najbliższych wysp archipelagu. W ciągu 30 min podczas tej przeprawy czuję się, jakbym się znalazła w świecie z książek Astrid Lindgren. Pięć maleńkich wysepek składających się na tę część archipelagu dostarcza atrakcji na cały dzień: od gofrów z konfiturą malinową w Gula Villan, przez wycieczkę po lokalnych zakładach rzemieślniczych, aż po plażowanie. Do niedawna to tutaj kończyła się sztokholmska trasa turystyczna. Zmieniło się to dzięki inicjatywie Michaela Lemmela i Marie Östblom. Dzięki nim 21 wysp zostało połączonych nowym Szlakiem Archipelagu Sztokholmskiego, który liczy aż 270 km. Trasy zaprojektowane są tak, żeby nie niszczyć natury. Kolejna przygoda zaczyna się w Arsta, na południe od Sztokholmu. Prom płynie ponad godzinę, która mija szybko, kiedy wpatruję się w wielki błękit – spokojną taflę morza aż po horyzont. Prom przybija do przystani Spränga Brygga na wyspie Utö. Tutaj można poczuć prawdziwą esencję szwedzkiego lata. Dzieje się tu magia: drewniane pomosty z widokiem na zachód, plaża w Barnens Bad, spacery piaszczystą plażą Storsand… Wyspę można obejść pieszym szlakiem o długości ponad 16 km. Kiedy patrzę na te obrazy, rozumiem, dlaczego to miejsce upodobała sobie słynna Greta Garbo. Tak jak wyspa Farö słynie z Ingmara Bergmana, Utö reklamuje się Gretą Garbo. Ale i tak największą gwiazdą jest natura. Źródło: National Geographic
Muzeum Nagrody Nobla w Sztokholmie to emocjonująca podróż po historii ludzkich odkryć i przełomowych idei
Najbardziej prestiżowa nagroda świata, ustanowiona testamentem Alfreda Nobla w 1895 roku, pokazuje, że idee mogą zmieniać świat. A niewielkie Muzeum Nagrody Nobla, znajdujące na sztokholmskim starym mieście pozwala zbliżyć się do ludzi, którzy stali za tymi ideami. Podczas Tygodnia Noblowskiego jest to jedno z głównych miejsc tego międzynarodowego wydarzenia.
Spis treści: Historia Nagrody Nobla Muzeum Nagrody Nobla Nieduży, wydawałoby się, że wręcz niepozorny budynek, w którym mieści się Muzeum Nagrody Nobla w Sztokholmie, znany jako Stora Börshuset, pierwotnie był siedzibą Sztokholmskiej Giełdy Papierów Wartościowych (Stockholms Börs). Jego historia sięga XVI wieku. Został zaprojektowany przez architekta Hedviga Elgotta i otwarty w 1773 roku. W latach 1999–2001, po kompleksowej renowacji, budynek został przekształcony w muzeum. Obecnie pełni funkcję edukacyjną i wystawienniczą, celebrując historię Nagrody Nobla i jej laureatów. Historia Nagrody Nobla Przed budynkiem znajduje się niewielki placyk, który w grudniu zajmują kramiki jarmarku świątecznego. Charakterystyczny zapach ciepłego glöggu (od słowa glöd, czyli żar) rozchodzi się po okolicy, rozgrzewając czekających na wejście do Muzeum Nagrody Nobla. Nagrodę ustanowił w 1895 roku Alfred Nobel – szwedzki chemik, inżynier i wynalazca, znany m.in. z wynalezienia dynamitu. Zapisał w swoim testamencie fundusze na nagrody dla osób, które wniosą największy wkład w rozwój fizyki, chemii, medycyny (lub fizjologii), literatury oraz działań na rzecz pokoju. W 1968 roku dodano szóstą kategorię – Nagrodę Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii, choć nie jest ona finansowana z pierwotnego funduszu Alfreda Nobla. Nagrody przyznawane są od 1901 roku. A pierwszymi laureatami byli m.in. Wilhelm Conrad Roentgen – za odkrycie promieni X (rentgenowskich). Emil von Behring – za opracowanie metody leczenia błonicy, znanej jako surowica Behringa. Henry Dunant (Szwajcaria) – za inicjatywę stworzenia Czerwonego Krzyża i jego działalność humanitarną, a także Frédéric Passy (Francja) – za jego działania na rzecz pokoju, w tym za pracę w Międzynarodowym Stowarzyszeniu Pokoju. Szwedzki wynalazca i przemysłowiec Alfred Nobel (1833–1896) miał jasną wizję nagrody, którą stworzył. W swoim testamencie napisał, że chce nagradzać tych, którzy „przynieśli ludzkości największe korzyści”. Nagroda Nobla i historie jej laureatów są podstawą szerokiego zakresu działań publicznych, które pokazują, w jaki sposób możemy uczyć się z historii, aby zrozumieć nasz obecny świat i wpływać na naszą przyszłość. Tworzą również zręby Muzeum Nagrody Nobla. Muzeum Nagrody Nobla Samo muzeum jest niewielkie. Zaraz przy wejściu, po lewej stronie, znajduje się kawiarnia. Po prawej można obejrzeć stroje zaprojektowane przez młodych artystów, nawiązujące do tegorocznych, przyznanych w październiku nagród. Dalej znajduje się nieduża, lecz bardzo przemyślana wystawa opowiadająca o samym Alfredzie Noblu, jego życiu i wynalazkach. Jest też kącik dla najmłodszych, gdzie mogą poznać historię nauki i nagród. Główna część wystawy ma powierzchnię około 200 metrów kwadratowych. Niedużo, lecz wystarczająco wiele, by zagłębić się w historię odkryć i wielkich idei. Zagłębić się w sposób prywatny, banalnie zwyczajny, lecz przenikliwy. Ponad tysiąc laureatów nagrody Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów wystroju jest unikatowa konstrukcja sufitowa, pod którą przesuwają się zdjęcia wszystkich laureatów Nagrody Nobla. System ten przypomina delikatną sieć lub tor, po którym poruszają się portrety, tworząc dynamiczną ekspozycję. Dzięki temu laureaci są prezentowani w sposób ciągły, a zwiedzający mogą symbolicznie „podążać” ich ścieżką osiągnięć. Konstrukcja ta pełni funkcję edukacyjną i estetyczną, a jej celem jest ukazanie skali wkładu tych osób w różne dziedziny wiedzy i działalności społecznej. Technologia i projekt systemu podkreślają nowoczesne podejście muzeum do prezentacji treści naukowych i historycznych, łącząc tradycję z interaktywnością i nowoczesnym designem.​ W chwili obecnej na podwieszanej konstrukcji w Muzeum Nagrody Nobla znajduje się około 1000 kart z portretami laureatów Nagrody Nobla, która obejmuje ponad 120 lat historii tej nagrody. Konstrukcja ta jest symboliczną reprezentacją wkładu laureatów w rozwój nauki, literatury i działań na rzecz pokoju na świecie​. Szal, fajka i długopis W gablotach pokazane są prywatne przedmioty należące do laureatów Nagrody Nobla. Czasami są to przedmioty niepozorne. Okulary, długopis, fajka, notatnik. Znajduje się tam m.in. różowy szal, w którym Malala Yousafzai wygłosiła przemówienie w siedzibie ONZ w Nowym Jorku w dniu swoich szesnastych urodzin. Na mównicy jej przesłanie było takie samo, jak przed próbą jej zabicia za walkę o prawo dziewcząt do uczęszczania do szkoły i na uniwersytet: „Jedno dziecko, jeden nauczyciel, jedno pióro i jedna książka mogą zmienić świat”. Szal jest częścią wystawy Muzeum Nagrody Nobla „Te rzeczy zmieniły świat”. Aktualnie muzeum prezentuje duży wybór przedmiotów ze swojej kolekcji artefaktów laureatów Nagrody Nobla. Przedmioty te opowiadają historie niezwykłych odkryć i osiągnięć życiowych. Ponad 250 artefaktów jest świadectwem rewolucyjnych wynalazków, odważnych wysiłków na rzecz pokoju, przełomowych pomysłów i innowacyjnej literatury. Większość artefaktów jest oryginalna. Można znaleźć wśród nich m.in.: filiżanki używane przez laureatów podczas wizyt w muzeum. Filiżanki te są podpisane przez każdego laureata; pióro i notatki Alberta Einsteina; notatki Ernesta Hemingwaya – fragmenty rękopisów jego dzieł literackich; rękopis przemówienia Marii Skłodowskiej-Curie, wygłoszonego podczas ceremonii wręczenia Nagrody Nobla; strój Roberta Edwardsa – jego kitel laboratoryjny używany podczas badań nad in vitro; mikroskop Christiana de Duve – używany w jego badaniach nad strukturami komórkowymi; pióro i okulary Gabriela Garcíi Márqueza – osobiste przedmioty związane z jego twórczością; piórnik Tagaorego – używany przez laureata w trakcie jego pracy twórczej. Skłodowska, Reymont, Sienkiewicz, Wałęsa Można też znaleźć pamiątki po Polakach – laureatach Nagrody Nobla. Poza przemówieniem Marii Skłodowskiej-Curie, muzeum przechowuje jej instrumenty laboratoryjne używane badaniach nad promieniotwórczością i książki z odręcznymi notatkami. W muzeum znajdują się również: pierwsze wydania książek Henryka Sienkiewicza w różnych językach, w tym „Quo Vadis”; pióro, którym pisał powieści i listy; maszynopis fragmentów „Chłopów” z poprawkami Władysława Reymonta; jego zegarek kieszonkowy, który nosił podczas podróży; maszynopis „Zniewolonego umysłu” z odręcznymi uwagami Czesława Miłosza; okulary oraz notes poety; karty z kolażami i listami Wisławy Szymborskiej; maszynopis z jej wierszami opatrzony datami i notatkami autorki; zwykły, żółty długopis naszej poetki. Duże emocje budzi warsztatowy stół Lecha Wałęsy, który symbolizuje jego pracę w Stoczni Gdańskiej i rolę w ruchu „Solidarności”. Został on przekazany Muzeum Nagrody Nobla w 2005 roku. Jest to oryginalny przedmiot, który był używany przez Wałęsę podczas jego pracy jako elektryka w stoczni. Niewielkie Muzeum Nagrody Nobla jest duchowym gigantem. Miejscem, które należy odwiedzić, by zrozumieć, że czasami jedna decyzja może zmienić cały wielki świat. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Zwiedź Sztokholm w 24 godziny [Miniprzewodnik Travelera]
Najkrótsze noce trwają tu niecałe cztery godziny. Dzięki temu nawet doba wystarczy, by poczuć klimat „stolicy Skandynawii”: zwiedzić muzea, wykąpać się w morzu w centrum miasta i zrozumieć, czym jest fika – najważniejszy szwedzki rytuał.
„Bronię klaskania w samolocie”. Jakub Porada o podróżowaniu i swojej książce [WYWIAD]
Przyszła „Pora na Europę”. Jakub Porada opisuje w niej 10 bliskich, ale wyjątkowych miejsc. Zachęca, żeby zajrzeć tuż za miedzę – na Słowację, Węgry, do Niemiec. Rusza też nieco dalej do Barcelony, Rzymu, Sztokholmu. I skutecznie obala mity na temat podróżowania.
Dalekie czy bliskie? Które podróże są lepsze? Jakub Porada: A co jest lepsze bigos czy sushi? Każde danie może być smaczne, jeśli się je dobrze przyrządzi. Podobnie jest z podróżami. Trzeba tylko „włączyć szperacz”. Na czym polega „włączanie szperacza”? Posługuję się tym określeniem w swojej książce, w obiegu funkcjonuje natomiast takie pojęcie jak „uważność”. Mówiąc krótko: chodzi o to, by dociekać, chłonąć świat wszystkimi zmysłami. Dzięki temu nawet na słowackiej prowincji znajdujesz atrakcje. Wszędzie. Nie chodzi o geografię, ale o to, by myślowo wyrwać się z kieratu sopocko-zakopiańskiego. Wcale nie trzeba jechać daleko, ale z innym spojrzeniem. Zastanawiać się, dlaczego jest tak a nie inaczej, np. dlaczego kobiety w Anglii upijają się tak bardzo (przysięgam, nigdzie nie widziałem tak pijanych kobiet). Nie wystarczy pojechać i odhaczyć. Przed podróżą trzeba się porządnie naczytać. Dlatego za każdym razem przygotowuję się jak student do egzaminu. Czyli? Wszystko zaczyna się od biletu, który zazwyczaj kupuję w dużej promocji. Następnie śledzę grupy dyskusyjne. Pod zebrane informacje układam plan. Zazwyczaj wyjeżdżam na 2-3 dni i próbuję w tym czasie zrobić coś dla ciała i dla duszy. Jest więc czas na muzeum i na zakupy. Często rzucam hasło na swoim Facebooku, okazuje się, że ludzie polecają rzeczy, na które pewnie nigdy bym nie trafił. Takim strzałem w dziesiątkę była knajpa w Pradze, w której znajdują się… 4 km torów. Jeżdżą po nich małe pociągi i rozwożą piwo. Genialne! Następnie wrzuciłem zdjęcia ze swojej wizyty, które ktoś skomentował, a ja w ten sposób dowiedziałem się, że w Gliwicach jest podobna knajpa. Z jednej rzeczy wynika kolejna. Często wracasz z podróży i biegniesz na dyżur do telewizji albo odwrotnie. Jak udaje ci się to połączyć? To prawda, często kończę pracę o 22. Ale przecież w autobusie czy samolocie można spać, czytać książki, oglądać filmy, w samochodzie można posłuchać płyt albo przerobić kurs językowy. Podróże to czas nieutracony. Kiedy człowiek działa na pełnych obrotach, potem lepiej śpi. A do pracy wraca z nową energią. To jest naukowo udowodnione, że najbardziej męczące jest nicnierobienie. Zapracowanym polecasz właśnie citybreaki. Co to właściwie jest? Chciałbym powiedzieć „wyjazd weekendowy”, ale ja często wyjeżdżam w środku tygodnia. To krótki wypad, którego zakres geograficzny wyznacza zazwyczaj siatka połączeń tanich linii lotniczych. Mniej więcej od Oslo do Belgradu, od Maroka do Gruzji. Jedną z twoich metod jest posługiwanie się językiem kraju, do którego jedziesz. W czasie moich podróży obowiązuje zakaz używania angielskiego (chyba że jadę do Anglii). Zainspirowali mnie do tego egipscy pracownicy hoteli. A dokładnie ich „Ćeść, jak śe maś”. Postanowiłem ich zaskoczyć i odpowiadać w ich języku.Zawsze przygotowuję zestaw słów: „gdzie”, „kiedy”, „dzień dobry” i „do widzenia”, „proszę”, „przepraszam” . Dzięki temu mogę zbudować podstawowe zdanie. A wierzcie mi, posługiwanie się językiem kraju, do którego jedziemy, to też zachęta, żeby nam pomóc. Ale nie zawsze wszystko idzie po twojej myśli. Zdarzyło mi się zagapić i użyć w Czechach słowa „szukać” (zakazane! to wulgarne określenie czynności seksualnej). Zapytałem kiedyś przypadkową kobietę „Gdzie jest sklep?”, a ona była kompletnie zmieszana. Nic dziwnego, „sklep” to czesku „piwnica”. Facet w obcym mieście szukający piwnicy?! No właśnie. Daję sobie prawo do pomyłek. Nie startuje na stanowisko w dyplomacji. Sprawia mi przyjemność, kiedy zadam pytanie w danym języku i otrzymam w nim odpowiedź. Z niecierpliwością czekałam na rozdział o Węgrzech, żeby zobaczyć jak sobie poradzisz. W Hajduszoboszló wszędzie widziałem tabliczki z napisem „kutya harap”, nasze „Uwaga, zły pies”, ale do końca nie wiedziałem które słowo jest które. I tłumaczyłem sobie, że „kutya” to musi być pies, a harap? To pewnie tak, że on może harapnąć, czyli ugryźć. A ponieważ węgierski jest jak melodia kosmosu, bywało zabawnie. Masz do tego zdrowy dystans. Jako facet powoli dobiegający pięćdziesiątki mam poczucie, że każda wiedza się do czegoś przydaje. Pracowałem w Anglii na zmywaku, wypożyczałem kasety, występowałem w teatrze. Te doświadczenia przydały mi się w najdziwniejszych momentach. Podobnie jest z językami. Nie ma języków niepotrzebnych. Pochwała różnorodności. Zawsze będę jej bronił. Tak jak klaskania w samolocie. Klaszczmy! Nieklaskanie jest chęcią wtopienia się. „Jestem tak bardzo europejski. Nie będę robił sobie obciachu”. Nieprawda. Przecież to, co najbardziej doceniamy w innych krajach, to jest ich oryginalność. Gdzieś kiedyś wyczytałem, że w Tokio w czasie deszczu policjanci rozdają parasole. Co pomyślałem? Jak świetnie! I teraz wyobraźmy sobie sytuację odwrotną. Japończyk ląduje na lotnisku Chopina, później wraca do swojego kraju i mówi – „Stary, wyobraź sobie, że w Polsce, jak ląduje samolot to wszyscy biją brawo”. To jest cecha wyróżniająca. Pozytywnie. Nie wstydźmy się tego. Pora na Europę to nie jest typowy przewodnik. Nazywam go przewodnikiem osobistym, bo osobisty był dobór miejsc i atrakcji. W końcu nie da się wszystkiego zobaczyć. Ta książka ma też wyjątkową konstrukcję. Są twoje doświadczenia i jest część praktyczna. To ułatwienie dla wzrokowców i dla tych, którzy zabiorą książkę w podróż. Na końcu każdego rozdziału przygotowałem krótkie podsumowanie, jest tu cennik (zbieram paragony z każdej knajpy), w punktach podpowiadam, co można zwiedzić za darmo, co warto zobaczyć a czego nie. Jest też wersja dla podróżniczych prymusów i dla luzaków . To znaczy? Nie dyskryminuję tzw. niedzielnych turystów. Słyszałem kiedyś w radiu taką historię: dziewczyna pojechała na zorganizowaną wycieczkę do Wietnamu. Na miejscu spotkała chłopaka, który przez Wietnam jechał rowerem. Pokłócili się. Poszło o to, kto więcej zobaczył, kto jest prawdziwym podróżnikiem. Podobne zachowania obserwuję na forach internetowych. Ludzie wartościują swoje doświadczenia, a to prowadzi do kompleksów i frustracji. Nie gubmy radości z podróżowania! A Ty jak ją odkryłeś? Po wielu latach pracy w dużej korporacji potrzebowałem zmiany. To się zwykle tak zaczyna. Przypadkiem natknąłem się na artykuł, który coś we mnie poruszył. Okazało się że jego autorem jest człowiek, który podróżuje w sposób niebanalny. Potrafi polecieć z jednego polskiego miasta do drugiego i przy okazji zahaczyć o zagranicę. Za 6 zł z Wrocławia do Gdańska przez Oslo? Proszę bardzo! Impuls był tak silny, że postanowiłem się z nim skontaktować. To on pomógł mi kupić pierwsze tanie bilety do Londynu. Ja złapałem bakcyla i rozlatałem się. Może dla kogoś takim impulsem będzie twoja książka. Chciałbym. Z Jakubem Poradą rozmawiała Hanna Gadomska.
Zostań wolontariuszem i uratuj lisa polarnego
Rusza nabór na członka wyprawy badawczej na północ Szwecji. Celem ekspedycji będzie obserwacja i poznanie nawyków lisa polarnego. Chętni?
Pięciu wybrańców wyruszy na wyprawę w szwedzkie góry w towarzystwie naukowca z Uniwersytetu w Sztokholmie – Andersa Angerbjörna. Wszyscy uczestnicy spędzą 10 dni w terenie. Będą podróżować z plecakiem i namiotem, obserwując życie lisów polarnych. Aplikować może każdy, kto kocha przyrodę i... przygodę. Dlaczego lis polarny? Lis polarny żyje w północnej Skandynawii i jest ważną częścią tamtejszej fauny. Ma niesamowitą zdolność dostosowywania się do panujących warunków naturalnych. Żyje w norach lęgowych, które kopie w ziemi, pomiędzy kamieniami lub na zboczach. Gatunek ten jest silnie zagrożony wyginięciem. Największym problemem jest dostęp do żywności. „Save the Arctic Fox” To projekt związany z ochroną lisów polarnych. Jest on od lat wspierany jest przez outdoorową markę Fjällräven, której symbolem jest właśnie lis. Za wdrażanie działań mający na celu ochronę zwierząt odpowiedzialny jest Rząd Szwecji, jednak ze względu na brak funduszy, część z nich sponsoruje firma Fjällräven. W ramach ochrony prowadzone są badania na Uniwersytecie w Sztokholmie. Składają się one z rekonesansu terenowego, pobierania próbek DNA, aktywnego monitorowania i dodatkowego dokarmiania lisów polarnych. W tym roku Fjällräven umożliwia dołączenie do wyprawy badawczej. Celem ekspedycji będzie zbliżenie się do lisa polarnego, poznanie jego nawyków i obserwacja zwierzęcia w naturalnym środowisku. Jak aplikować? Aby wziąć udział w wyprawie, wystarczy w dniach 16-28 marca wypełnić formularz na stronie http://www.fjallraven.com/responsibility/nature-environment/animal-welfare/save-the-arctic-fox/volunteer Na jego podstawie zostaną wybrani uczestnicy. Ogłoszenie listy zwycięzców 20 kwietnia. Wyprawa startuje w lipcu 2015. fot. Shutterstock
20 godzin i 37 minut – tyle trwa w Sztokholmie najdłuższy dzień w roku. I właśnie kiedy dni się nie kończą, a małomówni Szwedzi stają się duszami towarzystwa, warto jechać do „stolicy Skandynawii”
1. DZIEŃ Słońce wstało kilka godzin temu, ale dopiero przed ósmą nadbrzeże wzdłuż ulicy Strömgatan zapełnia się ludźmi. Na drewnianych schodkach trudno znaleźć miejsce. Nikt nie rozmawia, wszyscy wystawiają twarze ku słońcu. I popijają z termosów kawę. Szwedzi spożywają ją w rekordowych ilościach, a poranna fika, jak nazywa się po szwedzku cały kawowy rytuał, to pierwsza rzecz, którą trzeba zaliczyć w ciągu dnia. Podczas zimowych ciemności spora dawka kofeiny to konieczność, ale latem fika to czysta przyjemność. A skoro mam tylko 48 godzin, warto wybrać najlepsze miejsce. I (zapewne ku rozczarowaniu fanów szwedzkich kryminałów) nie jest to popularna od czasu międzynarodowego sukcesu Millennium kawiarnia Mellqvist Kaffebar, gdzie kawę pijał Mikael Blomkvist, główny bohater trylogii Stiega Larssona. Ja idę w stronę modnej dzielnicy Södermalm, do kawiarni Drop Coffee. Po chwili jestem w raju – delikatny smak palonej na miejscu kawy zagryzanej świeżo pieczoną cynamonową bułeczką to zapowiedź udanego dnia. Mimo że w Sztokholmie kawiarnie są na każdym kroku, to właśnie tutaj obsłużą nas bariści z tytułem mistrzów Szwecji. – Pierwszy raz w Sztokholmie? – zagaduje mnie siedzący obok chłopak, spoglądając na mój przewodnik – rekwizyt, dzięki któremu chciałam znowu poczuć się turystką w tym znajomym mieście. Nie wierzę własnym uszom, przecież zimą nikt nie odezwałby się do mnie ani słowem! Ale słońce czyni cuda i latem Szwedzi zmieniają się w dusze towarzystwa, jakby chcieli nadrobić miesiące ciemności spędzone w domowych pieleszach. – Nej – odpowiadam po szwedzku. I dodaję, że Sztokholm to mój drugi dom. Tym razem mam zamiar przypomnieć sobie, dlaczego kilka lat temu zakochałam się w szwedzkiej stolicy do tego stopnia, że postanowiłam się tutaj przeprowadzić. Od kiedy już tu nie mieszkam – wracam co najmniej raz na kilka miesięcy, by na nowo odkrywać szwedzką kulturę. Sztokholm to bez wątpienia jedna z najpiękniejszych stolic europejskich (najpiękniejsza!, twierdzą mieszkańcy). Położona na 14 wyspach jest prawdziwym urbanistycznym majstersztykiem. Mimo geograficznego rozprzestrzenienia wszystko jest tu doskonale zaplanowane, zgodnie z funkcjonalistycznymi założeniami architektonicznego modernizmu. Samo centrum Sztokholmu to wcielona w życie w latach 1952–1970 wizja Svena Markeliusa. Kontrowersyjny projekt zakładał wyburzenie centralnej, historycznej części miasta, by w jej miejscu mogły stanąć budynki ze szkła i betonu dziś najlepiej reprezentowane przez centralnie położony Dom Kultury (Kulturhuset) projektu Petera Celsingsa. To dzięki temu projektowi komunikacja funkcjonuje doskonale i wszędzie można się dostać metrem, samochodem, rowerem, promem lub pieszo. Wybieram ostatnią opcję. Idąc z Södermalmu, mijam jeden z pierwszych modernistycznych zabytków – węzeł ulic przy stacji metra Slussen – który mimo że dziś nie olśniewa urodą, w 1935 r., kiedy powstał, był zachwalany przez samego Le Corbusiera. Stamtąd już tylko kilka kroków wzdłuż nabrzeża do Gamla Stan, czyli Starego Miasta. To zupełnie inne oblicze Sztokholmu: labirynt wąskich brukowanych uliczek, wzdłuż których wznoszą się kolorowe kamienice w prawdziwie skandynawskim stylu. Baśniowa atmosfera, a także tłumy na głównej ulicy przecinającej Stare Miasto sprawiają, że mimowolnie zwalniam kroku. Omijam sklepy z pamiątkami, gdzie na wystawach królują łosie, szwedzkie flagi, koniki z Dalarny i plastikowe hełmy wikingów. Ja skręcam w pierwszą mniejszą uliczkę i podziwiam arcydziełka w lokalnych galeriach z biżuterią i rękodziełem. W końcu trafiam na główny plac – Stortorget, który można tłumaczyć jako „duży rynek”. Cóż, to raczej ryneczek... A może chodzi o dostojne sąsiedztwo? W końcu tuż za rogiem jest zamek królewski. Zwykle bez lokatorów: rodzina królewska zazwyczaj przebywa w pałacu Drottningholm na przedmieściach Sztokholmu. Po tych sztandarowych turystycznych atrakcjach czas na odrobinę kultury. Moim celem jest wyspa oddalona od zamku o kilkuminutowy spacerek. Na malowniczej Skeppsholmen chętnie zamieszkałby chyba każdy miłośnik sztuki – to tu znajduje się większość sztokholmskich muzeów, w tym Muzeum Narodowe (od wyspy dzieli je mostek), Muzeum Architektury, Muzeum Kultury i Sztuki Wschodnioazjatyckiej. Zwiedzanie zaczynam od końca historii sztuki, czyli od Moderna Muséet. Tam Mondrian, Picasso, Kandinsky czy Le Corbusier. Muzeum to też miejsce spotkań dla całych rodzin. Wokół mnie biegają dzieci, które uczestniczyły w warsztatach sztuki dla najmłodszych. Po tej porcji nowoczesności pora na podróż w czasie – wsiadam na prom, który przybija do Skeppsholmen co 15 min, startując ze Slussen, i płynę na drugi brzeg (co zajmuje nie więcej niż pięć minut). Tam można poznać całą historię Szwecji – i tę stereotypową (w Nordiska Museet), i tę mniej (w Muzeum Alkoholu). Ale ze wszystkimi wygrywa Muzeum Okrętu „Waza”, którego niezwykłe zbiory ograniczają się do jednego zabytku, czyli ogromnego wachtowca z początku XVII w. Historia tego imponującego statku jest związana z historią Polski, a konkretnie z potopem szwedzkim. – Król Gustaw II Adolf zlecił budowę tego okrętu, by wzmocnić szwedzką flotę w wojnie z Polską – opowiada Emma, nasza przewodniczka. – 10 sierpnia 1628 r. statek wypływał w dziewiczy rejs. To miało być wydarzenie! Ale nic z tego nie wyszło – zawiesza głos, a my nadstawiamy uszu. – A to dlatego, że wypływając z portu przy salwach armatnich, majestatyczny okręt zachwiał się i… zatonął. Wąska konstrukcja, która miała gwarantować szybkość, okazała się przyczyną jego szybkiej podróży na dno – kończy opowieść. Wyobrażam sobie minę króla Szwecji! Paradoksalnie dziś statek jest wielką chlubą – prawdopodobnie to jedyna na świecie konstrukcja z XVII w., która jest w 95 proc. autentyczna. Muł okazał się świetnym konserwantem. Zachował się nie tylko kadłub, ale i przedmioty codziennego użytku. Wracam nabrzeżem, mijając Teatr Dramatyczny (Dramaten), i rzucam okiem na ulice luksusowej dzielnicy Östermalm. To w okolicach pobliskiego Stureplan, w tamtejszych barach i klubach, bawi się sztokholmska śmietanka. Ja jednak wolę mniej zobowiązujący klimat, dlatego wracam na Södermalm (tym razem metrem), gdzie czekają na mnie znajomi. Po drodze sztuka mnie nie opuszcza, sztokholmskie metro szczyci się tym, że jest „najdłuższą galerią sztuki na świecie”. Każda stacja jest zaprojektowana przez innego artystę. Zaczynamy od Södra Bar, z tarasu którego roztacza się nieprawdopodobny widok na miasto. Po kilku piwach kierunek może być tylko jeden – SoFo. Nie jest to może dzielnica tak imponująca jak londyńskie SoHo, do którego nawiązuje nazwa, ale właśnie na kilku ulicach na południe od przecinającej Södermalm Folkungagatan znajduje się najwięcej klubów i barów. Po tak intensywnym dniu cieszę się, że Szwedzi są wierni zasadzie lagom – umiaru – również w kwestii imprez, i kończą zabawę najpóźniej o trzeciej. 2. DZIEŃ Knajpy w weekendowe przedpołudnia pękają w szwach. Ja późne śniadanie jem w Urban Deli przy Nytorget na Södermalmie – to przykład popularnej w Szwecji formuły concept store, czyli w tym przypadku połączenie baru, restauracji i sklepu z ekologiczną żywnością, a wszystko w minimalistycznym wnętrzu. Przed wejściem ustawiła się kolejka – więcej osób chętnych do zjedzenia brunchu jest chyba tylko w pobliskiej kultowej wśród tutejszej modnej młodzieży kawiarni String. Laba nie trwa jednak całego dnia, a po solidnej dawce kalorii mieszkańcy Sztokholmu zmieniają modne ubrania na dresy. Ścieżki w parkach zapełniają się biegającymi, a na trasach rowerowych tworzą się korki. Ja w ramach spalania brunchu idę z moją znajomą Anną na spacer do pobliskiego parku Tantolunden, gdzie z trudem znajdujemy wolne miejsce na koc. Wśród zieleni wyrastają drewniane domki działkowe pomalowane czerwoną farbą, a na okiennych parapetach stoją donice z kwiatami. Słowem, sielanka! – W Sztokholmie najbardziej lubię naturę – mówi Anna, przeciągając się na słońcu. I trudno się z nią nie zgodzić – prawie połowę powierzchni miasta zajmują lasy, jeziora i parki narodowe. W jednym z nich, na wyspie Djurgården, kilkaset lat temu król Jan III Waza hodował renifery, jelenie i łosie, a dziś można tam zwiedzić całą Szwecję w kilka godzin: tę historyczną i tę baśniową. Część ogromnej powierzchni wyspy zajmuje Skansen, czyli pierwsze muzeum na powietrzu, od którego pochodzi ogólna nazwa używana też w języku polskim. To podróż nie tylko w przestrzeni (przez wszystkie regiony kraju), ale i w czasie (od XIV do początku XX w.). Zabudowania w Skansenie są oryginalne i pochodzą z konkretnych regionów Szwecji, a „mieszkańcy” specjalizują się w tradycyjnym rzemiośle. Równie dokładnie odtworzony jest dziecięcy świat Astrid Lindgren w sąsiednim Junibacken, gdzie mali fani Lassego i Bossego mogą się poczuć jak w Bullerbyn. Patrzę na zegarek – to ostatnia chwila na zrobienie zakupów! Dla turystki, którą w końcu jestem, świetny szwedzki dizajn i ubrania skandynawskich projektantów to pamiątka, w którą warto zainwestować. Mam szczęście, na Södermalmie trafiam na loppis, czyli pchli targ, na którym można wyszukać prawdziwe skarby prawie za darmo. Potem zaglądam do butików wzdłuż promenady Götgatan. Tego popołudnia czeka mnie kolejna atrakcja – Muzeum Fotografii przy Stadsgårdshamnen 22, czyli moja wisienka na torcie, a oficjalnie najmłodsze, ale też największe muzeum w Skandynawii poświęcone wyłącznie zdjęciom. Można tam oglądać prace prawdziwych legend (do końca września Helmuta Newtona). Poza tym budynek może się pochwalić przepięknym widokiem – na zatokę, starówkę i zamek królewski. W oddali majaczy złote zwieńczenie Ratusza, który co roku staje się najważniejszym punktem w mieście, kiedy przyjeżdżają tutaj laureaci Nagrody Nobla. I pomyśleć, że właśnie fundator tej prestiżowej nagrody prawie wysadził to przepiękne miasto w powietrze! W czasie jednej z prób udoskonalania nitrogliceryny, w ramach prac nad wynalazkiem dynamitu, Nobel zmiótł z powierzchni ziemi swój rodzinny dom, a wskutek wybuchu zginął m.in. jego brat. Po tym wypadku władze nakazały Noblowi eksperymentowanie poza granicami miasta. Dziś Nobel kojarzy się jednak głównie z wielką galą, która odbywa się raz w roku, ale codziennie można poczuć atmosferę tej fety w restauracji Ratusza Stadshuskällaren, w której warto zamówić noblowskie menu. Za „jedyne” 1615 koron (ok. 800 zł za osobę) dostaniemy dania, które zaserwowano Czesławowi Miłoszowi w 1980 r. Były to między innymi: łosoś wędzony na kołderce ze szpinaku z jajkami w koszulkach i polędwica z renifera przystrojona kurkami podana z sosem z kminkowej wódki Akvavit. Rozmyślania o historii (i jedzeniu) tak mnie pochłaniają, że dopiero teraz orientuję się, że mimo tego, że słońce jest wysoko na niebie, to już najwyższy czas na kolację. Najlepiej uroczystą, w końcu to ostatni dzień w Sztokholmie. Dylemat jest spory, bo Skandynawowie, wbrew stereotypom, są mistrzami sztuki kulinarnej. Umawiamy się ze znajomymi w Kvarnen, restauracji z historią (nie tylko tą opisaną w Millennium Larssona). – Powstała w XVII w. – opowiada Erik, stały bywalec. Na początku XX w. właściciele lokalu byli zaangażowani politycznie. Wspierali ideały socjaldemokratów, serwując tanie posiłki dla robotników. Później spotykały się tu działaczki ruchu feministycznego. Jestem zbyt głodna, by skupić się na jego słowach. Zezuję na menu: cztery rodzaje marynowanego śledzia, tatar z łososia, pytt i panna – klasyczna szwedzka mieszanka ziemniaków, mięsa i cebuli, mięsne pulpeciki w kremowym sosie z żurawiną… – Podobno jest tu też sekretny pokój, za tymi oknami. Tu dzieją się rzeczy magiczne – kwituje mój rozmówca, puszczając do mnie oko. Tak, również na talerzu, mam ochotę przytaknąć, spoglądając na dania, które właśnie wjechały na stół.
Oto garść informacji przydatnych dla tych, którzy wybierają się do Skandynawii
NO TO W DROGĘ OSLO Samolotem: bezpośrednie rejsy z Warszawy do Oslo – PLL LOT (2 razy dziennie, najtańszy bilet – 1100 zł) i tanie linie Norvegian z Warszawy, Gdańska i Krakowa (3 razy w tygodniu, od 450 zł w dwie strony). Autobusem: kursują z kilku największych miast w Polsce, z Warszawy w dwie strony do Oslo – od 650/730 zł (bez kabiny/z kabiną na promie), ok. 26 godzin; lub tylko lądem – 500 zł, 21 godzin. Samochodem: ze Świnoujścia lub Gdyni popłynąć można do Szwecji lub Danii i stamtąd kontynuować podróż następnym promem lub drogą lądową (Warszawa – Oslo ok. 950–1100 km). Promem: z Polski kursuje trzech operatorów: Polferries (Świnoujście – Ystad, Świnoujście – Kopenhaga), Unity Line (Świnoujście – Ystad) i Stena Line (Gdynia – Karlskrona), ceny promu w sezonie, czyli do końca sierpnia (Polferries): Świnoujście – Ystad od 238 zł/osoba, od 556 zł/samochód + 5 osób, dzieci poniżej 7 lat – bezpłatnie, młodzież, seniorzy i przejazdy grupowe – zniżki. Do przekroczenia potrzebny dowód osobisty lub paszport ważny co najmniej 3 miesiące, istnieją ograniczenia co do ilości przywożonego do Norwegii alkoholu, tytoniu i innych środków spożywczych, szczegóły: www.amb-norwegia.pl Kolejka podmiejska, 5 linii metra, 8 linii tramwajowych i ponad 50 autobusowych, bilet – 10 zł, kurs nocny – 25 zł, Flexikort zapewnia zniżki: 24 h – 30 zł, tygodniówka – 80 zł, mandat za jazdę bez biletu – 380 zł. Oslo Card W pakiecie przejazdy komunikacją miejską, wstęp do większości muzeów, parking miejski, kąpiele na basenach miejskich Frognerbadet i Třyenbadet, rabaty w wypożyczalniach samochodów i przy zakupie biletów do teatru; do nabycia w biurach informacji turystycznej, hotelach, kempingach. Koszt: 1 dzień – 95 zł, 2 dni – 140 zł, 3 dni – 185 zł, zniżki dla dzieci i rodzin. Centrum Informacji Turystycznej, Fridtjof Nansens Plass 5, tel. 24147700, codz. 9.00–19.00, www.visitoslo.com Blom – Kunstnernes Restaurant, Karl Johansgate 41B, dania z łososia, renifera. Det Gamle Raadhus, Nedre Slottgate 1, dania norweskie, 100-140 zł. Lofoten Fiskerestaurant, Stranden 75, ryby złowione na Lofotach. Hotel Munch, Munchs gate 5, tel. 23219600, munch@rainbow-hotels.no, od 340 zł dwójka. Schronisko Perminalen, Ovre Slottsgate 2, tel. 23093081, centrum miasta. Od 120 zł w pokoju 4-osobowym z łazienką i śniadaniem. Schronisko młodzieżowe YMCA Sleep-In, Grubbegata 4, tel. 2242-1066, centrum Oslo; dojazd tramwajami nr 10/11/17/18 do przystanku Strotorvet, kierunek na Riksho- spitalet i Majorstuen, od 60 zł w sali wieloosobowej. Generalnie Norwegia jest krajem drogim, np. chleb kosztuje 4–9 zł, woda mineralna (1,5 l) 6 zł, piwo w restauracji to wydatek rzędu nawet 30 zł, rozbicie namiotu 40–100 zł. Waluta – 1 korona norweska = ok. 0,5 zł. LOFOTY Samolotem – z Warszawy, Gdańska i Krakowa tanimi liniami Norvegian, www.norwegian.no, do Bodř z przesiadką w Oslo – od ok. 800 zł w dwie strony, autobusem – z Narwiku lub Fauske do Svolvćr, promem z Bodř (3 godz. 30 min), Narwiku, bądź ze Skutviku do Svolvćr, statkiem Hurtigruten, www.hurtigruten.com (płynie wzdłuż wybrzeża i zatrzymuje się na kolejnych wyspach), samochodem – trasą E10. Promy to najważniejsze tu środki komunikacji, a pływanie nimi to spora atrakcja (niesamowite widoki), cena za krótki kurs (15 min) dla pasażera ok. 15 zł, dla auta – 50 zł. Wycieczka objazdowa Norwegia i Przylądek Północny od 3000 zł/11 dni, śladami wikingów – fiordy i lodowce od 2200 zł/8 dni, Nordkapp i Lofoty od 3500 zł/13 dni. www.rejsy.pl , www.easygo.pl , R.pl Nyvagar Rorbuhotell, Kabelvag, domki rybackie rorbuery od 750 zł dla 4 osób, www.dvgl.no Statles Rorbusenter, Mortsund, Leknes, 40 rorbuerów dla 2–8 osób od 350 do 1200 zł, www.statles.no Norlandia Royal Hotel, Svolvćr, dwójki 480 zł, www.norlandia.no internet www.lofoten-info.no , www.bodoe.com , www.tysfjord-turistsenter.no FIORDY Samolotem: rejsy liniami KLM z Warszawy przez Amsterdam do Bergen (od 1300 zł) i tanie linie Norvegian z Berlina lub Pragi (3 razy w tygodniu, od 400 zł w dwie strony). Autobusem z Oslo 11 godzin, 310 zł; pociągiem z Oslo, 7 godz., 340 zł, 5 razy dziennie, promy – łodzie i statki ekspresowe. Sprawnie działa komunikacja miejska, bilet – 10 zł, z lotniska do centrum najlepiej autobusem SAS Flybussen, co 30 min, 40 min do centrum, 23 zł; zatrzymują się przy hotelach sieci Radisson. Między Pocztą Główną a dworcami kolejowymi i autobusowymi kursuje bezpłatny autobus nr 100, co 20 min. Prom między targiem rybnym Torget a Tollboden w pobliżu Akvariet. Bergen Card W pakiecie przejazdy komunikacją miejską, wstęp do większości muzeów, parking miejski, kąpiele na basenach miejskich, przejazd kolejką linową, rabaty w wypożyczalniach samochodów i przy zakupie biletów do teatru; karta do nabycia w biurach informacji turystycznej, hotelach, kempingach, na dworcu; koszt: 1 dzień – 85 zł, 2 dni 125 zł, zniżki dla dzieci i rodzin. Scandia Sommerpesjonat, Kong Oscars gate 22, dwójka od 250 zł. Marken Gjestehus Kong Oscars gate 45, dwójka od 200 zł. Bergen Family & Youth Hostel YMCA Nedre Korskirkeallmenning 4, centrum, od 50 zł za nocleg w sali zbiorowej. Enhjorningen, Bryggen, w drewnianym domu, w zabytkowej zabudowie, tel. 55327919; głównie dania rybne, od 100 zł, www.enhjorningen.no Bryggeloftet & Stuene Bryggen 11, tel. 55310630; ryby od 90 zł. Festiwale folk na farmie na południe od miasta: Bergen Folklore Bryggens Museum, VI do poł. VIII, wt. i czw., 21.00, wstęp 50 zł, dzieci bezpł., z Bergen Card 40 zł. Fana Folklore VI–VIII, pn., wt., czw, pt., wstęp 120 zł. www.visitnorway.com , www.fjordtravel.no , www.flaamsbana.no , www.amb-norwegia.pl, www.jacobsen.no/weather/forecasts.html (pogoda w Norwegii), www.bergen-travel.com SZTOKHOLM Samolotem: bezpośrednie rejsy z Warszawy do Sztokholmu – PLL LOT (3 razy dziennie, od 1060 zł) i tanie linie Wizz Air z Katowic (4 razy w tygodniu, od 720 zł w dwie strony). Autobusem: z kilku największych miast w Polsce, z Warszawy w dwie strony – od 560/710 zł (bez kabiny/z kabiną na promie), ok. 35 godzin. Promem: Gdańsk – Nynäshamn (Polferries), wypływa o 18.00, na miejscu 12.00 następnego dnia, 296 zł/osoba, 729 zł/samochód + 5 osób, dzieci poniżej 7 lat – bezpłatnie, młodzież, seniorzy i przejazdy grupowe – zniżki; można też płynąć ze Świnoujścia do Ystad (Unity Line, Polferries, odpowiednio 238/556 zł), lub z Gdyni do Karlskrony (Stena Line). Samochodem: ze Świnoujścia, Gdyni lub Gdańska popłynąć można do Szwecji i stamtąd kontynuować podróż drogą lądową. Z lotniska: Arlanda: Arlanda Express – szybka kolej, do centrum 45 km, 20 min, 60 zł, Flygbussarna – autobus do Cityterminalen (dworzec autobusowy), 40 min, 35 zł, taxi – 150 zł; www.arlanda.se Z lotniska Skavsta (Wizzair): 100 km na południe od Sztokholmu, dojazd autobusem, 80 min, 45 zł, www.skavsta-air.se Najsprawniej i najszybciej poruszać się po mieście metrem – 3 główne linie + odgałęzienia, bilet jednokrotny – 9 zł; promy i miejskie statki wycieczkowe odpływają sprzed Hotelu Grand i umożliwiają dotarcie do wielu wysp miasta, bilet od 9 do 45 zł w zależności od trasy; rowerem – wynajem ok. 80 zł/350 zł dzień/tydzień, łodzią i kajakiem – wynajem od 50 zł/dzień. www.sl.se ; www.tunnelbana.com ; www.waxholmsbolaget.se, www.cykelstallet.se Karty przejazdowe Można jeździć metrem, autobusem, pociągami regionalnymi, promem do Djurgarden, 1 dzień 35 zł, 3 dni 66 zł, zniżki dla młodzieży (do 18 lat) i seniorów, inny sposób to rabattkuponger, 20 przejazdów za 50 zł. Stockholm Card – wstęp do 75 muzeów i innych atrakcji, wszelkie przejazdy (metro, kolej, autobus), wycieczka statkiem i rabaty na inne usługi, 24h – 120 zł, 48h – 184 zł, 72h – 237 zł, dla dzieci (7–17 lat) – zniżki. Af Champan – statek-schronisko w centrum miasta, świetne widoki, Flaggmansvägen 8, od 70 zł w sali wieloosobowej, www.stfchapman.com Schronisko Langholmen – Langholmsmuren 20, świetna lokalizacja i widoki na miasto, w byłym budynku więziennym, dwójki od 110 zł, www.langholmen.com Biblos, Biblioteksgatan 9, centrum miasta, świetne widoki, dania główne od 50 zł. Fredsgatan 12, Fredsgatan 12, kuchnia szwedzka, dania od 50 zł. Najtańsze noclegi w schroniskach młodzieżowych już od 50 zł, posiłek w restauracji (z dodatkami i kawą) – ok. 30–40 zł, kufel piwa – ok. 20 zł (!), butelka wina w restauracji – ok. 100 zł, produkty żywnościowe w umiarkowanych cenach, aby zaoszczędzić, trzeba szukać napisów: extrapris lub fund. Waluta: 1 korona szwedzka = 0,44 zł. Wypad za miasto Sigtuna – najstarsza osada Szwecji, kamienie z runami, najlepiej statkiem z Stadthusbron, www.sigtuna.se Birka – pozostałości osady wikingów (na liście UNESCO), najlepiej tramwajem wodnym z Stadthusbron, www.raa.se/birka, www.-strommakanalbolaget.com Mariefred – zamek Gripsholm, dojazd statkiem parowym „Mariefred” z Klara Malarstrand na Kungsholmen, 80 zł bilet powrotny, 3 godz. 30 min, www.mariefred.se www.stockholmtown.com , www.stockholm.se , www.sztokholm-hotele.com , http://sztokholm.com GOTLANDIA Promem z Oskarshamn – 4 godziny, można też z Nynäshamn (5 godz.), rejsy dzienne i nocne, szybki prom płynie z Oskarshamn 2 godz. 30 min, w jedną stronę zwykłym promem już od 90 zł, przewóz roweru – 15 zł. Samolotem – ze Sztokholmu z lotniska Arlanda (Skyways) i z lotniska Bromma (Gotlands Flyg), bilety od 220 zł w jedną stronę. Z lotniska w Visby 3 km do centrum, taxi ok. 45 zł, przystań promowa jest niemal w centrum miasteczka. Kiepska, na większości tras tylko dwa autobusy dziennie – poranny i wieczorny, najlepiej poruszać się po wyspie rowerem, wiele wypożyczalni, np. w porcie i w pobliżu lotniska, oferują dobre rowery w rozsądnych cenach (od 20 zł/dzień), można polecić podróżowanie autostopem, które jest usankcjonowanym rodzajem komunikacji. Kwatery prywatne i domki wypoczynkowe od 140 zł za dwójkę, schronisko młodzieżowe – od 50 zł, pola namiotowe – od 70 zł za namiot, np. www.norderstrandscamping.se Schronisko STF Hotel Visby, www.svenskaturistforeningen.se Badpensjonatet, Strandridaregarden, Ljugarn, tani pensjonat z tradycjami z 1921 r. Kwatery prywatne – www.gotlandsresor.se Konstnärsgarden – na południe od Romy kompleks galerii sztuki i restauracja z pysznym jedzeniem, od 25 zł za danie. Burs – Burs Cafe, tanie i dobre posiłki już od 15 zł. Ljugarn, na rogu Claudelinsvagen Restauracja Kräkan – wyborne dania z ryb od 60 zł. www.gotland.com LAPONIA Ze Sztokholmu autobusem Lapplandspilen, www.lapplandspilen.se , z Östersund do Gällivare pociągiem Inlandsbanan, www.inlandsbanan.se , samolotem z przesiadką w Sztokholmie do np. Ardvisjaur lub Kiruny, taniej z karnetem SAS Visit Scandinavia Airpas – 70 euro za przeloty krajowe, www.-scandinavian.net Prawie żadna, miejscami autobusy Silverexpressen i Inlandsexpressen, najlepiej penetrować Laponię samochodem, www.skelleftebuss.se/silver.html Strömsund i okolice – początek słynnej drogi przez pustkowia, w Brattfors – malowidła naskalne z epoki kamiennej – sceny łowieckie, 45 km na południowy wschód od Strömsund w schronisku młodzieżowym Tullingsas, www.tullingsas.se, lub na kempingu; www.stromsund.se Dorotea – kraina niedźwiedzi, można je spotkać niemal na ulicach lub w zorganizowanej wycieczce, 250 zł, 5 godzin penetrowania okolicznych lasów, noclegi w jedynym Hotell Dorotea lub na kempingu, www.dorotea.se, www.camping.se Sorsele i okolice – kraina reniferów, idealne łowiska dla wędkarzy – lipień, pstrąg potokowy, troć jeziorna, nocleg w domkach na kempingu i w schronisku młodzieżowym, w pobliżu, www.sorsele.se Lappstaden – skansen składający się z 80 chat XVIII-wiecznej lapońskiej wioski parafialnej. Arjeplog i okolice – kraina jezior – 9000 jezior, dziewicze lasy i wielkie pustki – 3600 osób mieszka na obszarze równym Belgii, turystyka piesza, kajakarstwo, wędkarstwo, Festiwal Lapoński – Lapplands Festpel, www.arjeplog.se Vuoggatjalme – piesze wędrówki w dzikości natury, przeloty helikopterem (od 750 zł), nocleg w chat-kach w bajkowej scenerii, od 250 zł. Jokkmokk – stolica Lapończyków, – muzeum ich kultury i życia co-dziennego, trasy rowerowe (27 zł/ dzień), szlaki piesze, wędkowanie, rafting (200 zł). Dojazd Inlandsex-pressen z Ardvisjaur (dwie godziny), noclegi na kwaterach prywatnych i w schronisku młodzieżowym (dwójka od 140 zł), na kempingu, lub w hotelu (dwójka od 400 zł); więcej: www.jokkmok.se/turism www.jokkmokkhostel.com , www.jokkmokkcampingcenter.com, www.jokkmokkguiderna.com; www.svenskaturistforeningen.se , www.laplandfinland.com WIKINGOWIE festiwale wikingów za miedzą i trochę dalej: IV Mazowiecki Festiwal Historyczny 2006 „Wikingowie i Wenedzi” – Ośrodek Promenada, Rynia nad Zalewem Zegrzyńskim k/Warszawy, 25–27 sierpnia 2006 r. www.jomsborg.pl Festiwal Wikingów w Largs, Szkocja, 26 VIII – 04 IX 2006 r., www.largsvikingfestival.com