„Stonehenge północy” – warto tu przyjechać właśnie teraz. To miejsce czekają duże zmiany
Z lotu ptaka wygląda jak olbrzymi celtycki krzyż. Tworzy go kilkadziesiąt smukłych kamieni. To jeden z najbardziej enigmatycznych zabytków archeologicznych Wielkiej Brytanii. Poznajcie Calanais w Szkocji. Warto odwiedzić to miejsce w najbliższym czasie, bo szykują się tam olbrzymie zmiany.
Najsłynniejszą megalityczną konstrukcją świata jest bez wątpienia Stonehenge w Wielkiej Brytanii. Ten krąg kamienny powstał około 2600–2500 lat p.n.e. W rzeczywistości zabytek ten tworzą dwa rzędy kręgów – ten bardziej wewnętrzy składa się z trylitów – w ten sposób określa się konstrukcje zbudowaną z trzech głazów: dwóch pionowych i trzeciego ułożonego poziomo. Jednak w czasach neolitu powstało zdecydowanie więcej podobnych konstrukcji. Słyną z nich wyspy brytyjskie. Jedną z najbardziej spektakularnych budowli tego typu jest, obok Stonehenge, Calanais na wyspie Lewis w Szkocji. Biletowane święte miejsce Do tej pory Calanais na wyspie Lewis na szkockich Hebrydach było dostępne dla zwiedzających nieodpłatnie. O miejsce to troszczy się od lat organizacja Historic Environment Scotland. Obok znajduje się centrum turystyczne, w którym można więcej dowiedzieć się o zabytku oraz niezbędna infrastruktura. Jednak te udogodnienia właśnie zamknięto. Trwa wielka przebudowa. A po niej wstęp do Calanais będzie biletowany. Jak wyjaśnia Historic Environment Scotland, wprowadzenie opłaty za wstęp wesprze długoterminową, zrównoważoną przyszłość zabytku, poprawi wrażenia zwiedzających i pomoże w ochronie dziedzictwa kulturowego na Hebrydach Zewnętrznych. Taką decyzję poprzedziły szerokie konsutacje społeczne wśród lokalnej ludności. Warto zaznaczyć, że wstęp na teren tego stanowiska archeologicznego po wprowadzonych zmianach będzie nadal darmowy dla miejscowych. Kiedy będzie wprowadzona opłata? Na stronie zabytku widnieje informacja o że zamknięcie centrum dla zwiedzających przewidziano do 2026 roku. Może to oznaczać, że nadal jest trochę czasu na bezpłatną wizytę. Calanais – „Stonehenge północy” Co prawda Calanais jest mniejsze od Stonehenge, to jednak robi spore wrażenie. Należy podkreślić, że powstało kilkaset lat przed brytyjskim kręgiem kamiennym, a poza tym w bardziej odosobnionym miejscu – na wyspie Lewis na północno-zachodnich krańcach Europy. Budowla powstała stopniowo: I faza – (2900 lat p.n.e.) wzniesienie kręgu kamiennego (13 głazów) i centralnego kamienia o wysokości blisko 5 m; II faza (400–500 lat później) – do kręgu dodano promieniście rozchodzące się rzędy kamieni. Prawdopodobnie w tym samym czasie, gdy dodano rzędy i aleję, wewnątrz kręgu wzniesiono najpierw konstrukcję drewnianą, a następnie mały kopiec komorowy, który służył do chowania zmarłych.; III faza – późniejsze użytkowanie – między 2150 a 1750 r. p.n.e. poza kręgiem pochowano kolejną osobę poza kręgiem; IV faza – aktywność na terenie Calanais znacząco spadła po około 1500 r. p.n.e. Funkcja Calanais – od obserwatorium po cmentarz Calanais było miejscem o znaczeniu duchowym, społecznym i ceremonialnym dla starożytnych społeczności. Monument został zbudowany i modyfikowany w kilku fazach, co sugeruje zmianę jego przeznaczenia. Najpierw prawdopodobnie służył do wskazywania pozycji słońca podczas przesilenia zimowego. Późniejsza modyfikacja, wprowadzona 400–500 lat później, obejmowała dodanie rzędów i alei. Po tej zmianie monument został przeorientowany na cykle księżycowe. W tym okresie krąg pełnił także funkcję miejsca pochówku – zawierał mały kopiec komorowy. W okolicy Calanais znajduje się co najmniej 11 mniejszych kręgów kamiennych, które są nie mniej urokliwe, a przy okazji wejście do nich nie jest biletowane. A jeśli nie mamy czasy na wyjazd za granicę, można obejrzeć kręgi kamienne w Polsce. Źródło: Historic Environment Scotland Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Zanim zapniesz pas, samolot już ląduje. Najkrótszy lot świata trwa tu mniej niż minutę
Choć loty samolotem zazwyczaj kojarzą się z dalekimi podróżami i wielogodzinnym oczekiwaniem na lotnisku, nie zawsze tak jest. Otóż istnieje trasa, którą pokonuje się w mniej niż minutę. Dla pasażerów to nie atrakcja turystyczna, lecz codzienność – dzieci pokonują nią drogę do szkoły, pracownicy do biura, a pacjenci na wizytę lekarską.
Na północnych krańcach Szkocji, wśród surowych wiatrów i niskich chmur archipelagu Orkney, odbywa się lot tak krótki, że większość pasażerów ledwo zdąży zapiąć pasy bezpieczeństwa, a już musi je rozpinać. Trwa kilkadziesiąt sekund, a dystans między startem a lądowaniem to zaledwie 2,7 kilometra – krócej niż niektóre pasy startowe na dużych lotniskach. Choć brzmi jak ciekawostka, to w rzeczywistości regularne połączenie, obsługiwane kilka razy dziennie przez lokalnych pilotów. Mały samolot łączy dwie społeczności odizolowane przez morze i nieprzewidywalną aurę, stając się dla mieszkańców symbolem niezawodności i codziennego rytmu życia. Jak wygląda funkcjonowanie najkrótszego lotu świata w miejscu, gdzie czas przelotu bywa krótszy niż rozmowa z sąsiadem? Najkrótszy lot pasażerski na świecie Na szkockich wyspach Orkadów działa połączenie lotnicze, które od dekad stanowi codzienność mieszkańców. Trasa między wyspami Westray i Papa Westray ma zaledwie 2,7 kilometra długości, a lot trwa średnio około 90 sekund – w sprzyjających warunkach wiatrowych rekord przelotu wynosi 53 sekundy. To oficjalnie najkrótszy regularny lot pasażerski na świecie, wpisany do Księgi Rekordów Guinnessa. Obsługuje go regionalny przewoźnik Loganair, korzystający z niewielkich samolotów Britten-Norman BN-2 Islander, które mają osiem miejsc dla pasażerów i są przystosowane do krótkich startów oraz lądowań na trawiastych pasach. Dzięki temu mogą bezpiecznie operować w trudnych, wietrznych warunkach charakterystycznych dla północnych krańców Szkocji. Loty odbywają się kilka razy dziennie, łącząc dwie społeczności oddzielone wąskim pasem morza – na Westray mieszka około 550 osób, natomiast Papa Westray liczy nieco ponad 90 mieszkańców. Połączenie utrzymywane jest dzięki publicznemu dofinansowaniu, które zapewnia jego stabilność i ciągłość nawet w czasie silnych sztormów. Co więcej, rozkład lotów został dopasowany do rytmu życia mieszkańców: obejmuje godziny rozpoczęcia zajęć szkolnych, wizyty lekarskie i dojazdy do pracy. Dla lokalnej społeczności to nie luksus, lecz niezbędny element codziennej komunikacji. Dlaczego między wyspami Westray i Papa Westray nie zbudowano mostu? Mimo że wyspy Westray i Papa Westray dzieli zaledwie kilka kilometrów, nigdy nie zdecydowano się na budowę mostu ani grobli, które połączyłyby je na stałe. Przyczyną są zarówno uwarunkowania przyrodnicze, jak i ekonomiczne. Otóż płytkie zatoki, silne prądy pływowe i zmienne wiatry sprawiają, że konstrukcja byłaby narażona na szybkie uszkodzenia i wymagałaby kosztownej konserwacji. Dla społeczności liczącej niespełna siedemset osób taka inwestycja byłaby zupełnie nieopłacalna. Alternatywą pozostaje prom, który (choć stanowi ważny element transportu towarowego) nie jest rozwiązaniem efektywnym w codziennym przemieszczaniu się. Rejs między wyspami trwa przeciętnie 20–25 minut i często bywa wstrzymywany z powodu sztormów lub silnych wiatrów, które w tym rejonie są zjawiskiem niemal codziennym. Właśnie z tego powodu utrzymanie lotów okazało się najbardziej racjonalnym rozwiązaniem: samolot pokonuje trasę w około minutę, niezależnie od stanu morza i pory roku. W praktyce pełni on funkcję „powietrznego mostu”, który zapewnia ciągłość komunikacji tam, gdzie natura i ekonomia wspólnie wyznaczają granice możliwości. Źródła: Loganair, Orkney Islands Council, The Sun Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
75 000 łososi uciekło z hodowli. Eksperci mówią wprost: to katastrofa
Szalejący po północnej Europie sztorm Amy niszczył infrastrukturę, pozbawiał mieszkańców prądu i paraliżował ruch lotniczy. Na tym nie koniec – kiedy na początku października uderzył w szkocki region Highlands, uwolnił z hodowli na wyżynach około 75 000 ryb i wypuścił je na otwarte wody zatoki Loch Linnhe. To jednak nie romantyczna opowieść o wielkiej ucieczce, a o zrujnowanym ekosystemie.
W wyniku sztormu Amy padły zapory morskie wielu hodowli łososia atlantyckiego, wypuszczając do otwartych wód dziesiątki tysięcy ryb hodowlanych. Zdarzyło się to w momencie, w którym populacja dzikiego łososia jest już w Wielkiej Brytanii uważana za zagrożoną i stale spada. Ucieczka niesie za sobą poważne konsekwencje dla równowagi ekologicznej. „Skazani na Highlands” Ucieczka ryb na tak dużą skalę może kojarzyć się z romantycznym powrotem na łono natury, ale rzeczywistość jest nieco bardziej mroczna: to problem nie tylko dla hodowców, ale także całego ekosystemu szkockich rzek i wybrzeża. Intuicyjnie mogłoby się wydawać, że tysiące ryb uwolnionych w niewoli wzmocnią populację dzikiego łososia, ale nic bardziej mylnego. Hodowlane łososie w niewielkim stopniu przypominają bowiem swoich dzikich kuzynów. To zwierzęta udomowione, hodowane w sposób selektywny przez dziesięciolecia – w efekcie wykształciły cechy, które przydają się w niewoli, ale nie pozwalają poradzić sobie „w naturze”. Obecnie rozsiewają je wśród populacji żyjącej w rzekach. Różnice pomiędzy łososiem hodowlanym a dzikim Chociaż dla laika dziki i hodowlany łosoś atlantycki mogą się wydawać podobne to, różnią się – i to bardzo. Zarówno na poziomie behawioralnym, jak i genetycznym. Szkockie łososie hodowlane pochodzą w 90% z norweskich linii i od lat 70. XX wieku są selektywnie krzyżowane pod kątem cech pożądanych w niewoli – podobnie jak owce, psy czy kury. Łosie hodowlane rosną szybciej, osiągają większą masę ciała, mają zmieniony cykl dojrzewania płciowego, nie potrafią skutecznie zdobywać naturalnego pokarmu (są przyzwyczajone do zjadania karmy) czy nie bronią się przed drapieżnikami. To wszystko sprawia, że mają one mniejsze szanse przeżycia poza farmą. Łososie z hodowli niszczą ekosystem Część z nich jednak przetrwa. I to, wbrew intuicji, może być najgorsze. Okazuje się bowiem, ze w niektórych rzekach Szkocji i Norwegii nawet 10% złowionych łososi pochodzi z hodowli. Jak to możliwe, skoro większość z nich powinna sobie nie poradzić? Gdy na wolność nagle zostaje wypuszczonych 75 000 osobników, części z nich udaje się dotrzeć do rzek i podjąć próbę tarła – szczególnie, jeśli ich ucieczka ma miejsce w porze rozmnażania ryb. Gdy krzyżują się one z dzikim łososiem, ich potomstwo przejmuje mieszankę cech rodziców, czyniąc młode ryby mniej przystosowane do naturalnego środowiska. Proces ten stopniowo niszczy integralność genetyczną dzikich populacji. Wato uzmysłowić sobie skalę problemu. Szacuje się, że populacja dzikiego łososia w Szkocji wynosi 300 000 osobników. Nagłe wypuszczenie 75 000 łososi hodowlanych podnosi jej liczebność o jedną czwartą. Badania Norweskiego Instytutu Badań Przyrodniczych potwierdza przy tym, że już przy udziale zaledwie 1% łososi hodowlanych w populacji dzikiej dochodzi do pogorszenia kondycji i spadku liczby potomstwa. Ryby uciekają nie tylko w Szkocji Sytuacja z północy Wysp Brytyjskich nie jest odosobniona. W 2023 roku podobny incydent miał miejsce w Norwegii, gdy podczas ucieczki do skandynawskich rzek przedostało się 27 000 hodowlanych łososi. Chociaż wyznaczono nagrody za łapanie uciekinierów, to wyłowienie ich okazało się bardzo trudne. Udało się odłowić jedynie kilka procent łososi. Niebezpieczeństwa związane z masową ucieczką ryb hodowlanych pokazują, że dotychczasowe środki zapobiegawcze są niewystarczające. Badania pokazują, że hodowlełososi są wyjątkowo narażone na ekstremalne zjawiska pogodowe, które zdarzają się coraz częściej. Otwarte siatki i pływające klatki zapewniające rybom dostęp do świeżej wody i tlenu są podatne na zniszczenia w wyniku burz czy sztormów. Coś w hodowli łososia atlantyckiego powinno się zmienić. To obecnie najcenniejszy ze wszystkich hodowlanych gatunków morskich, który w 2022 stanowił 18% światowej wartości produkcji akwakultury morskiej. Jego trzecim co do wielkości producentem jest zaś Wielka Brytania. Źródło: The Conversation, NINA, IUCN Red List Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Trzej bracia przepłynęli Pacyfik siłą własnych mięśni. Na lądzie poprosili o pizzę i piwo
Ewan, Jamie i Lachlan MacLean ze Szkocji przepłynęli Pacyfik bez wsparcia, bijąc rekord świata. Bracia płynęli na własnoręcznie zbudowanej łodzi wiosłowej i pokonali ponad 14 tysięcy kilometrów: z Peru do Australii.
To najszybszy nieprzerwany rejs bez dodatkowego wsparcia, jaki kiedykolwiek miał miejsce. MacLeanowie pobili rekord Rosjanina Fiodora Koniukowa (162 dni), który samotnie pokonał Pacyfik w 2014 roku. Najszybsza załoga w historii Bracia spędzili na Pacyfiku 139 dni i przepłynęli 14,484 km. z Peru do Australii. Ich niewiarygodny rejs zakończył się 30 sierpnia 2025 w Cairns. Byli pierwszą załogą, która rozpoczęła rejs z Ameryki Południowej. Wyprawę odbyli na łodzi, którą sami zbudowali z włókna węglowego, inspirując się samochodami Formuły 1. Po zejściu na ląd w Cairns żartowali, że najbardziej marzą o pizzy, piwie i spaniu. Starczyło im jednak sił, by zagrać na dudach – narodowym instrumencie Szkocji. Dramatyczne momenty rejsu Rejs, jak podkreślają, był bardzo trudny. Musieli walczyć z chorobą morską, kurczącymi się zapasami jedzenia i tropikalnymi sztormami. W najbardziej dramatycznej sytuacji na całym rejsie, podczas sztormu który trwał 36 godzin, Lachlan został zmyty przez falę za burtę i cudem uratowany przez Ewana. Ich nietypowa łódź – nazwana „Rose Emily” na cześć zmarłej siostry – uważana jest za najszybszą i najlżejszą jednostkę tego typu. Bracia podczas jej budowy współpracowali z legendą oceanicznego wioślarstwa, Markiem Slatsem. Ekstremalne warunki i ograniczone zapasy Rejs bez wsparcia uniemożliwiał postoje na uzupełnienie zapasów, a także przyjęcie jakiejkolwiek pomocy ze strony innych jednostek. Na pokład MacLeanowie zabrali m.in. 75 kg płatków owsianych i 500 kg liofilizowanego jedzenia. Prowiant był wyliczony na 150 dni, ale Lachlan opowiada, że w ostatnich tygodniach zdecydowali się na ścisłe racjonowanie żywności, w razie niespodziewanych opóźnień lub zmiany trasy. Nie tylko sport – charytatywna działalność braci Mordercza podróż miała nie tylko sportowy, ale i charytatywny cel. Bracia chcą przy jej pomocy zebrać milion funtów na pomoc dla Madagaskaru, gdzie tylko 14% mieszkańców gminy Ambohimanarina ma dostęp do czystej wody. Założona przez nich fundacja The Maclean Foundation finansuje budowę studni głębinowych, a tegoroczna wyprawa ma zapewnić dostęp do wody ponad 40 tysiącom ludzi. Zbiórka trwa, ale jej koniec już blisko – póki co braciom udało się zebrać ponad 850 tys. funtów. Nie była to też pierwsza ekstremalna wyprawa McLeodów. W 2020 roku w podobnym sposób przepłynęli Atlantyk w ramach zawodów „Talisker Whisky Atlantic Challenge”. W ciągu 35 dni pokonali prawie 5 tys. km. z Wysp Kanaryjskich na Antiguę. Pobili wtedy trzy rekordy: jako pierwsze w historii trio braci, najmłodsza oraz najszybsza trójka, która przepłynęła ocean. Warto dodać, że – jak sami opisują – wcześniej nie mieli dużego doświadczenia w wiosłowaniu. Po tym sukcesie zdecydowali się na założenie fundacji i rozszerzenie działalności charytatywnej. Źródło: CNN, The Maclean Brothers Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ma 99 lat i nie przestaje działać. Sir David Attenborough nadał imię pierwszemu od lat orłu w Szkocji
Sir David Attenborough, mimo 99 lat jest nadal aktywny zawodowo. Niedawno ukończył film o oceanach, teraz zaangażował się w przełomowy projekt ochrony orłów w południowej Szkocji.
Attenborough nadał imię pierwszemu orłowi przedniemu, który wykluł się i opuścił gniazdo w ramach przełomowego projektu ochrony tego gatunku w południowej Szkocji. Pisklę otrzymało imię Princeling („Młody książę”). Ma ono symbolizować nadzieję na odbudowę populacji tych majestatycznych ptaków w regionie. Dlaczego narodziny Princelinga sa tak ważne? Jeszcze niedawno sytuacja orłów w tym zakątku Szkocji była dramatyczna – liczba par lęgowych spadła do zaledwie trzech. Dzięki rozpoczętemu w 2018 roku programowi relokacji młodych osobników z górzystego, północnego regionu Highlands, udało się zwiększyć ich ilość do około 50 osobników. Matką Princelinga jest orlica Emma, pochodząca właśnie z tego programu. Została nazwana na cześć Emmy Ritch, działaczki na rzecz praw kobiet. Ojcem jest miejscowy orzeł o imieniu Keith. Para zbudowała gniazdo w pobliżu miejscowości Moffat i wyprowadziła pierwszy udany lęg. Program relokacji orłów w Szkocji Za tym sukcesem stoi organizacja Restoring Upland Nature (RUN). W 2021 roku przyznano jej licencję na relokację piskląt z gniazd w Highlands. Młode orły, w wieku 5–6 tygodni, mieszkały przez dwa miesiące w specjalnych wolierach w regionie Southern Uplands, po czym były wypuszczane na wolność. Latem tego roku Princeling dostał nadajnik satelitarny i opuścił gniazdo. Dyrektor RUN, Cat Barlow, określiła to wydarzenie mianem przełomowego momentu w brytyjskiej ochronie przyrody. Podkreśliła, że narodziny Princelinga dowodzą, że w sprzyjających warunkach przeniesione orły mogą skutecznie integrować się z lokalną populacją i rozmnażać. Sir David Attenborough pogratulował zespołowi i stwierdził że narodziny Princelinga są symbolem odradzającej się przyrody. Dla RUN sukces ten to nie tylko ratunek dla tych wyjątkowych ptaków, ale i wyraźny sygnał, że odwrócenie spadku bioróżnorodności jest możliwe. Plany na przyszłość: orły w całej Wielkiej Brytanii Organizacja ma ambitne cele by rozszerzyć program ochrony orłów przednich na całą Wielką Brytanię. – To dla nas ogromny zaszczyt, że Sir David poświęcił czas, aby nazwać pisklę i docenić nasze działania. Pojawienie się Princelinga wnosi nową nadzieję w nasze starania, by obecne i przyszłe pokolenia w całej Wielkiej Brytanii – w tym w Szkocji, Anglii i Walii – mogły zachwycać się widokiem szybujących orłów" – pisze RUN w oświadczeniu w mediach społecznościowych Źródło: BBC, South Scotland Golden Eagle Project Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Hitowy serial odmienił turystykę w Szkocji. Fani odwiedzają średniowieczne zamki i wąskie uliczki
Od czasu premiery „Outlandera” Szkocja stała się dla fanów serialu czymś więcej niż tylko kierunkiem wakacyjnych podróży. To miejsce, które łączy fascynację historią, literaturą i ekranową magią, zamieniając zwykłe wyjazdy w pełne emocji wyprawy śladami ukochanych bohaterów.
Spis treści: Fenomen serialu „Outlander” Jak produkcja Netflixa wpłynęła na popularność Szkocji? Szkockie atrakcje rozsławione przez „Outlandera” Produkcje filmowe i telewizyjne od lat kształtują turystyczne mapy świata, inspirując widzów do odwiedzenia miejsc, które znają z ekranów. Tak stało się również w przypadku serialu Netflixa „Outlander”. Od jego premiery w 2014 roku Szkocja przeżywa prawdziwy napływ odwiedzających, którzy pragną zobaczyć na własne oczy scenerie znane z przygód swoich ulubionych bohaterów. Fenomen serialu „Outlander” Serial „Outlander” stał się jednym z największych magnesów turystycznych Szkocji, przyciągając setki tysięcy odwiedzających do zamków, wrzosowisk i historycznych pól bitew. Kiedy w 2014 roku powieści Diany Gabaldon zyskały adaptację telewizyjną, niewielu przewidywało, że ta opowieść o miłości i podróżach w czasie tak silnie wpłynie na szkocką turystykę. Finalnie w ciągu ostatniej dekady ekranowa historia przekształciła spokojne górskie wioski i odległe krajobrazy w miejsca pielgrzymek dla fanów, jednocześnie podsycając na całym świecie fascynację szkockim dziedzictwem i kulturą. – Wiedzieliśmy, że „Outlander” będzie miał realny wpływ na turystykę, ponieważ całe pokolenie czytelników było już związane z książkami i zafascynowane Szkocją. Kiedy pojawiła się adaptacja powieści w formie serialu, ta historia nabrała zupełnie nowego znaczenia – oceniła Jenni Steele, menedżerka ds. filmu i branży kreatywnej w organizacji Visit Scotland. Produkcja śledzi losy Claire Randall, pielęgniarki z czasów II wojny światowej, która przenosi się do XVIII-wiecznej Szkocji i zakochuje w szkockim wojowniku Jamiem Fraserze. Zdjęcia powstają w jednych z najbardziej malowniczych miejsc kraju – od Diabelskiej Ambony w Glen Finnich po kamienne kręgi w Calanais. Dla wielu widzów te szkockie krajobrazy stały się równorzędnym bohaterem opowieści. Jak produkcja Netflixa wpłynęła na popularność Szkocji? Wpływ turystyki inspirowanej „Outlanderem” na Szkocję jest ogromny. Z badania przeprowadzonego w 2023 roku przez VisitScotland wynika, że 8% ankietowanych – czyli niemal 700 tysięcy osób – przyznało, iż to właśnie produkcja Netflixa była impulsem do zaplanowania podróży do tego kraju. Wielu z nich wskazało serial jako główny powód wizyty. Z kolei raport z 2022 roku, opracowany wspólnie z Moffat Centre for Travel and Tourism na Glasgow Caledonian University, wykazał, że w latach 2014–2022 liczba odwiedzających szkockie plenery filmowe wzrosła średnio o 19%. W niektórych miejscach zanotowano jednak znacznie większe skoki – Blackness Castle, który w serialu odgrywa rolę Fort William, od czasu premiery zanotowało wzrost frekwencji aż o 379%. Siła tzw. „efektu Outlandera” tkwi w charakterze podróży, do jakich zachęca serial. Jak podkreśliła Jenni Steele z VisitScotland, fani produkcji chętniej wybierają wiejskie, historyczne lokalizacje niż duże miasta. Na ich trasie częściej pojawia się więc malownicza wioska Culross czy smagane wiatrem pole bitwy pod Culloden niż Edynburg czy Glasgow. – Wiele atrakcji przez lata odwiedzało niewielu turystów, ale po tym, jak pojawiły się w serialu, frekwencja gwałtownie wzrosła. W niektórych przypadkach liczba odwiedzających podwoiła się, a nawet była jeszcze wyższa – tłumaczyła Steele. Równocześnie jednak ta popularność niesie pewne wyzwania. Część lokalizacji nie jest przygotowana na intensywny ruch turystyczny, a delikatne, historyczne obiekty wymagają szczególnej ochrony. – Musimy się zastanowić, czy dany zamek czy inny zabytek jest w stanie przyjąć taką liczbę gości, czy ma odpowiednią infrastrukturę i obsługę. A jeśli mówimy o miejscu położonym w odległej wsi, gdzie nikt nie pobiera opłat za wstęp, ostrożność jest tym bardziej potrzebna – podkreśliła Steele. Szkockie atrakcje rozsławione przez „Outlandera” „Efekt Outlandera” został przyjęty z entuzjazmem przez szkocką branżę turystyczną. W całym kraju dostępna jest bogata oferta wycieczek i wydarzeń inspirowanych serialem oraz tras samochodowych, które pozwalają odwiedzającym podążyć śladami Claire i Jamiego. Na mapie fanów produkcji znajdują się m.in. Zamek Blackness (XV-wieczna twierdza pełniąca w produkcji rolę Fortu William), malownicza wioska Culross (znana z ekranowego Cranesmuir), pole bitwy pod Culloden (miejsce kluczowego powstania jakobitów z 1745 roku), a także Calanais Standing Stones na wyspie Lewis w Hebrydach Zewnętrznych (były inspiracją dla fikcyjnego Craigh na Dun). – Organizuję wycieczki śladami „Outlandera” od 2017 roku. W drugim sezonie byłem statystą grającym jakobitę, a możliwość pokazywania gościom zdjęć z planu i dzielenia się historiami zza kulis sprawiła, że stałem się jednym z najbardziej rozchwytywanych przewodników – wyznał w rozmowie z BBC James Kennedy, mężczyzna oferujący prywatne wyprawy za pośrednictwem ToursbyLocals. Dodał także, że jest pewien element, którego często brakuje zwłaszcza samotnie podróżującym kobietom. – Chyba muszę zainwestować w rudą, kręconą perukę. Wiele osób wygląda na lekko zawiedzionych, kiedy nie spotyka swojego Jamiego – żartował. Choć w rzeczywistości podobnych bohaterów nie spotyka się często, popularność „efektu Outlandera” wciąż rośnie. Fani z niecierpliwością wyczekują premiery finałowego sezonu, zaplanowanej na początek 2026 roku, a w międzyczasie trwają prace nad prequelem, który – jak przewiduje Jenni Steele – może jeszcze bardziej rozbudzić zainteresowanie Szkocją i jej historią. – Dla fanów „Outlandera” to nie jest zwykła podróż, ale pełna emocji pielgrzymka. Prawdziwa magia Szkocji sprawia, że to niezapomniane przeżycie – podsumowała Isheety Borkar, autorka bloga Travelicious Couple w rozmowie z BBC. Źródła: BBC, Visit Scotland Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nie uwierzysz, co robią maskonury na wyspie, gdzie św. Kolumba szerzył wiarę
Maskonury, jaskinia Fingala i dzikie plaże – szkocki archipelag Hebrydów Wewnętrznych to raj dla miłośników przyrody i historii. Wiosenny wypad w te strony może skończyć się spotkaniem ze świętym Kolumbą, rudą krową i… inspiracją muzyczną.
Spis treści: Na wyspie, gdzie maskonury czują się jak u siebie Szkockie plaże i kręgi z epoki kamienia Święty Kolumba, celtyckie krzyże i Księga z Kells Echo w jaskini Fingala i muzyczna inspiracja Bezludne skały porzucone na Atlantyku, dziewicze zielone pejzaże, wczesnochrześcijańskie klasztory. Do tego maskonury i monstrualne rude krowy. Siedzę bez ruchu na kamiennym zboczu, kiedy kilka metrów dalej, na krawędzi klifu, ląduje niewielki czarno-biały ptak. Pomarańczowy dzióbek błyszczy w promieniach wiosennego słońca. Wstrzymuję oddech, żeby go nie przestraszyć, ale ptak nie zwraca na mnie najmniejszej uwagi. Rusza przed siebie, kiwając się na boki jak pingwin, i kilka sekund później zapada się pod ziemię; a tak naprawdę chowa się w jednej z setek zakamuflowanych nor. Pod koniec kwietnia na szkockich wyspach pojawiają się dziesiątki tysięcy maskonurów. Po zimie spędzonej na falach północnego Atlantyku osiedlają się na klifach Islandii, Irlandii i Wielkiej Brytanii. W Szkocji najwięcej maskonurów, bo ponad ćwierć miliona, pojawia się na niezamieszkanym archipelagu St Kilda. Ale kapitan łodzi, którą ruszam na ich poszukiwanie na wyspę Lunga, zapewnia, że tam, dokąd płyniemy, będzie ich równie wiele. Na wyspie, gdzie maskonury czują się jak u siebie Treshnish Isles to zbiorowisko skalistych wysepek, których jedynymi mieszkańcami są tysiące ptaków. Lunga, największa wyspa archipelagu, to idealne miejsce na obserwację morskiej fauny wśród niesamowitych krajobrazów. Schodzę z pokładu i skalistą ścieżką ruszam na klif. Zielone zbocze usiane jest biało-czarnymi kropkami maskonurów. Choć do ptaków nie można zbliżać się bardziej niż na 10 m, zwierzęta te nie boją się ludzi i czasem same podchodzą jeszcze bliżej. Ich obecność działa jak tarcza – odstraszają drapieżniki. Maskonury nie mają kości pneumatycznych, potrzebują więc siły i masy, żeby wykopać nory. Ich skrzydła muszą uderzać 400 razy na minutę, by ptak mógł wzbić się w powietrze. Ścieżka prowadzi wzdłuż zbocza, a dookoła tylko błękit nieba i granatowe wody Atlantyku. Szkockie plaże i kręgi z epoki kamienia W słoneczny dzień na Isle of Mull wybór plaży to niełatwe zadanie – podobno jest ich tu prawie 30. W końcu wybieramy Laggan. Po drodze zatrzymujemy się przy neolitycznym kręgu Lochbuie – miniaturowym odpowiedniku Stonehenge. Wśród saren i ciszy, skalne formacje zachwycają. Podczas pikniku na plaży pojawia się niespodziewany gość – szkocka krowa wyżynna o długich rudych włosach i imponujących rogach. Okazuje się, że stado chłodzi kopyta w morzu. Święty Kolumba, celtyckie krzyże i Księga z Kells Wieczorem trafiamy do Fionnport. Po kolacji ruszamy na obozowisko – w Szkocji można legalnie rozbić namiot z dala od dróg i posesji, o ile nie zostawi się śladów. Z namiotu widzę cieśninę Ross of Mull i wyspę Iona – nasz cel na jutro. To właśnie na Ionie św. Kolumba z Irlandii miał rozpocząć chrystianizację Szkocji. Do dziś po wyspie porozrzucane są ruiny klasztoru, celtyckie krzyże, a w klasztorze powstała słynna Księga z Kells. Wiosną jest tu sielsko. Nie ma samochodów, a jagnięta pasą się pośród polnych kwiatów. Przez łąki docieramy do plaży White Strand of the Monks – pięknej, ale z mroczną legendą o wikingach. Echo w jaskini Fingala i muzyczna inspiracja Kilkanaście minut od Fionnport znajduje się wyspa Staffa. To gigantyczny brunatny głaz z tajemniczą Jaskinią Fingala, pełną bazaltowych heksagonów. Gdy cumujemy, maskonury latają nad głowami. Zamiast wspinać się, ostrożnie przechodzę po skałach. Huk fal odbija się od kamiennych ścian i sklepienia. Niegdyś to nieskończone echo zainspirowało niemieckiego kompozytora Felixa Mendelssohna-Bartholdy’ego do stworzenia symfonii. Zaczynamy wybierać kolejne wyspy do kolekcji. źródło: National Geographic Traveler Polska
Genialny Szkot w rok nauczył się polskiego. Oto jego ulubione polskie słowa
Matematyk ze Szkocji w zaledwie rok opanował język polski. Teraz mówi płynnie, czyta Sapkowskiego i ogląda polskiego YouTube'a. Co sądzi o Polakach, stereotypach i naszych słodyczach?
W tym artykule: Jakie jest najpiękniejsze polskie słowo? Jak się żyje w szkockim miasteczku? Co Szkoci myślą o polskich sąsiadach? Czy język polski jest trudny? Co pomaga w nauce języków obcych? Co jeszcze jest ważne oprócz gramatyki? Który język jest najtrudniejszy? Jak budować relacje z Polakami? Czy stereotypy o Szkotach są prawdziwe? Co zaskakuje w Polsce? David ma 30 lat. Mieszka w pobliżu Glasgow w Szkocji. Na co dzień zajmuje się nauczaniem matematyk i i języka angielskiego. Po godzinach jest „językowym nerdem" – jak sam o sobie mówi. Zanim postanowił nauczyć się języka polskiego, opanował m.in. język perski. Nam opowiada, co skłoniło go do rozpoczęcia przygody z polszczyzną, jak Szkoci widzą Polskę i Polaków oraz co najbardziej spodobało mu się nad Wisłą. O tym, jak Czesi widzą Polaków przeczytasz tutaj. Jakie jest najpiękniejsze polskie słowo? Na moją prośbę o wybranie ulubionych polskich słów wybrałeś „piłę” i „piłkę”. Co w nich jest takiego szczególnego? Z jednej strony po prostu podoba mi się ich brzmienie. Z drugiej, pomyślałem, że nie ma dwóch tak różnych znaczeniowo słów, które jednocześnie brzmią tak podobnie. Rzeczywiście. Nigdy nie zwróciłem na to uwagi… Myślisz, że są ze sobą spokrewnione? Nie potrafię powiedzieć, ale nic nie stoi na przeszkodzie, abyśmy to sprawdzili w słowniku etymologicznym, który mam przed sobą. A więc „piła” to wczesne zapożyczenie z germańskiego *fīlō. Dziś w niemieckim zachowane w słowie die Feile (pilnik). Natomiast „piłka” wywodzi się z łacińskiego słowa pila i bardziej niż z naszą dzisiejszą piłą jest spokrewnione ze słowem piguła. A piłka nie może być zdrobnieniem od piły? Masz rację. Czasami na narzędzie do cięcia i obróbki także mówimy piłki, na przykład ręczna piłka do drewna. Te fenomeny języka polskiego wydają mi się naprawdę interesujące. A wiesz jakie zdaniem J.R.R. Tolkiena jest najpiękniejsze angielskie słowo? Nie, jakie? Cellar door. Moim zdaniem brzmi pięknie. Prawda, cellar door to drzwi, które prowadzą z zewnątrz budynku do jego piwnicy. Jak się żyje w szkockim miasteczku? Jesteś Szkotem. Gdzie się urodziłeś? Niedaleko Glasgow. Dziś mieszkam w małym typowym szkockim miasteczku Coatbridge, również oddalonym o kilka mil od centrum Glasgow. Mieszka tu nie więcej niż 50 tys. ludzi. A jak wygląda typowe szkockie miasteczko? To ciekawe, bo Coatbridge właściwie jest typowym północnoirlandzkim miasteczkiem. Żyje to wielu potomków imigrantów z Irlandii Północnej. Mamy tu więc sporo wyznawców wiary katolickiej, a elementy kultury irlandzkiej są wszędzie obecne. Z drugiej strony jednak wraz z Irlandczykami do Coatbridge trafiły wszelkie animozje związane z konfliktem pomiędzy katolikami i protestantami. Naprawdę? Tak, jak najbardziej. U nas mieszka nawet wielu tych samych ludzi, którzy walczyli w Irlandii Północnej podczas tak zwanych „Troubles”. Po obu stronach. Sprawa ta dotyczy głównie, poza samą Irlandią, zachodu Szkocji, zwłaszcza Glasgow, gdzie stała się integralną częścią tamtejszej kultury. Mówiąc o Glasgow, nie można nie wspomnieć słynnej piłkarskiej rywalizacji między drużynami „Celtic” and „Rangers”. „Celtic” popierany, rzecz jasna, głównie przez irlandzkich katolików, i „Rangers” odwrotnie. Trudno powiedzieć, jak opisać sytuację odnośnie bezpieczeństwa. Wprawdzie wielu ludzi, z dziećmi łącznie, chodzi po ulicach, nosząc koszulki swoich drużyn, ale ogólnie rzecz biorąc, nie polecam tego obcokrajowcom. 10 najpiękniejszych jezior w Polsce Gdzie znajdują się najpiękniejsze jeziora w Polsce? Choć wybór nie był łatwy, wybraliśmy TOP 10 polskich jezior, które naszym zdaniem zasługują na miano najpiękniejszych. Co Szkoci myślą o polskich sąsiadach? Rozumiem, że poza Irlandczykami w Coatbridge mieszka też wielu Polaków? Tak i przez ostatnie dwadzieścia lat liczba migrantów z Polski stale rosła. Właściwie trudno jest wyjść z domu, aby zaraz na ulicy nie usłyszeć słowa po polsku. Zdarza ci się rozumieć, o czym rozmawiają przypadkowi Polacy na ulicy? Najczęściej tak, chyba że ktoś mówi bardzo cicho, ale wtedy to nawet po angielsku bym nic nie zrozumiał. Czekam na sytuację, kiedy ktoś będzie chciał mnie obgadać po polsku, nie wiedząc, że wszystko rozumiem! Spodziewam się jednak, że będę musiał na to długo czekać. Według mojego doświadczenia, Polacy rzadko bywają tak kretyńscy, żeby głośno wyśmiać innych na ich oczach, używając zakładanego tajnego języka jako tarczy czy osłony. Tak mi się wydaje, w każdym razie. A jak właściwie reagują Polacy, kiedy mówisz po polsku? Najczęściej myślą, że jestem Polakiem. To ma przecież więcej sensu niż Szkot gadający po polsku. Kiedy jednak w końcu zdają sobie sprawę, jaka jest prawda, zazwyczaj są zaskoczeni, nie chcą uwierzyć, a ja widzę, jak ich oczy się powiększają. Polacy mają w zwyczaju wierzyć, że ich język jest tak ekstremalnie trudny, że niewielu jest w stanie go naprawdę opanować. A jaki jest stosunek Szkotów do Polaków mieszkających w twoim kraju? Patrząc na to, co się dzieje na świecie, na te wszystkie wiadomości o Breksicie i o poparciu, jakie miał Donald Trump, można wyciągnąć wniosek, że wszędzie, a także w Szkocji ludzie mają problem z ksenofobią i z obcokrajowcami. Tymczasem tak nie jest. Szkocja była zawsze najbardziej progresywnym krajem w Wielkiej Brytanii. Mógłbym naprawdę sporo na ten temat powiedzieć. Krótko mówiąc, tradycyjnie, w myślach Anglików, jesteśmy brutalnymi, niekulturalnymi sąsiadami, którzy mają bzika na punkcie walki. Widać to w mediach, w twórczości kulturalnej, na przykład, w filmach, role dogodnie anglojęzycznych Wikingów lub Spartan prawie zawsze grają szkoccy aktorzy. W angielskim oryginale, Shrek mówi ze szkockim akcentem. W rezultacie byłoby całkiem zrozumiałe przypuszczać, że, skoro jakaś ksenofobia bywa wśród Anglików, jakie ma się szanse z nami? Prawda jest jednak taka, że to właśnie u nas bardziej liberalne poglądy panowały od dawna. Nie twierdzę, że życie obcokrajowca nie jest albo nie było trudne w Szkocji, ale gdybym ja musiał w pozycji obcokrajowca. ale z wiedzą tubylca wybrać, do którego kraju się przeprowadzić, to wybór byłyby oczywisty. A szkoda, tak nam się podoba ten wizerunek narodu twardzieli. Czy zatem twoim zdaniem zmienił się obraz Polaków w Szkocji? W oczach Szkotów Polska sprzed piętnastu lat to zupełnie inny kraj niż dzisiaj. Wtedy ruszyła wielka migracja Polaków na Wyspy Brytyjskie i wielu z nich osiedliło się również w szkockich miastach. Mam wrażenie, że w owym czasie niewielu Szkotów w ogóle wiedziało, czym jest Polska. Powszechnym obrazem tego kraju były kolejki po chleb i masowy głód. Pamiętam, że tak Polskę wyobrażali sobie moi rodzice, dopóki sami nie pojechali do Krakowa i nie przekonali się, jak bardzo rozwinięty kraj to jest. Myślę, że ci, którzy wciąż mają fałszywy wizerunek Polski, zagłosowali za Brexitem. W obu przypadkach chodzi o jedno – o ignorancję. Czy język polski jest trudny? Zaczynałeś od zera, by po roku osiągnąć pełną sprawność językową. Skąd pomysł na język polski? Mógłbym bardzo długo odpowiadać na to pytanie. Po pierwsze, z przyczyn praktycznych. Tu gdzie mieszkam, jest cholernie dużo Polaków, więc znajomość języka polskiego stała się naprawdę bardzo użyteczna. Zachodnia Szkocja jest dziś właściwie dwujęzyczna. Po drugie, ponieważ pracowałem jako korepetytor i zdałem sobie sprawę, że jeśli sam nauczę się języka polskiego, będę mógł skierować swoją ofertę również do tych ludzi, którzy nie znają angielskiego. Oczywiście mogłem wybrać inny język, choćby rosyjski, bo mieszka tu także sporo osób ze Wschodu. Uznałem jednak, że powinienem zacząć uczyć się takiego języka, którego zna naprawdę niewielu Szkotów. Znalazłem taką swoją niszę. Czy znajomość polskiego otwiera przed tobą nowe możliwości kariery zawodowej? Mimo, że tak mało ludzi zna polski i wydawałoby się naturalne, że powinno być sporo ofert pracy dla polskojęzycznych Szkotów, wcale tak nie jest. Sam cały czas jestem otwarty na ciekawe propozycje, jednak muszę przyznać, że zbyt wielu ich na razie nie widziałem. Pamiętasz pierwszą lekcję polskiego? Doskonale! Byłeś przerażony samym językiem? Na pewno szybko się zorientowałem, jak duże wyzwanie przede mną stoi. Początkowo chciałem się uczyć samodzielnie. Ja już tak mam, że lubię coś robić po swojemu, bez pomocy innych. Pamiętam jednak, że zacząłem szukać pomocy zaraz po tym, jak po raz pierwszy zobaczyłem słowo „dziewięćdziesiąt”. Tyle przedziwnie zmieszanych liter, które niosą tak proste znaczenie. Byłem przerażony! Co pomaga w nauce języków obcych? Moim zdaniem, za twoim sukcesem stoi analityczny umysł. Zajmujesz się matematyką, prawda? Tak, to moja praca. I myślisz, że znajomość, pomaga ci w nauce języków? Myślę, że mam taki rodzaj umysłu, który przetwarza najmniejsze cząstki języka jak formuły matematyczne i możliwe, że z jakiegoś powodu u mnie działa to szybciej niż u innych ludzi. Gramatyka to przecież czysta matematyka, a w języku właściwie nie ma wyjątków, bo za każdym wyjątkiem stoi jakaś reguła. Jeżeli ktoś potrafi analizować, jak jest język zbudowany, znajdzie przyczyny tych nieregularności i zacznie mówić automatycznie. Co było dla ciebie największym wyzwaniem podczas nauki języka polskiego? W moim przypadku to mimo wszystko to bogactwo odmian, czyli polskie koniugacje i deklinacje. Trochę mi to utrudnia pełną płynność językową. Czasami wciąż kiedy chcę coś powiedzieć, muszę przez chwilę zastanowić się nad odpowiednią końcówką. Z czasem oczywiście wszystko staje się prostsze. Po prostu trzeba oddać kierownicę umysłowi. W zasadzie przecież nasza podświadomość jest mądrzejsza od nas. Nie powinniśmy się bać jej zaufać. Mimo wszystko popełniasz niewiele błędów. Kiedy mówię szybko, wyłącza mi się analizowanie końcówek i odmian i daje sobie popłynąć. Czasami aż mnie wtedy skręca, jak usłyszę, co wyszło z moich ust. Jedna szkoła zapamiętywania końcówek, tzw. niemiecka, zakłada wkuwanie na pamięć całych tabel, podczas gdy inna – angielska – polega na szukaniu podobnych słów. Na przykład: Polska – w Polsce, książka – w książce. Która metoda jest bliższa tobie? Raczej metoda „tabelkowa", chociaż nigdy raczej nie siedziałem i nie wkuwałem tabelek. Starałem się po prostu jak najbardziej naturalnie je zapamiętywać. Oczywiście upewniam się od czasu do czasu, czy wszystko pamiętam i czy byłbym w stanie uzupełnić tabelę końcówek na przykład jakiegoś przypadku. W ten sposób zresztą czuję, że zagłębiam się w polszczyznę i staję się jej bardziej świadomym użytkownikiem. Kot Gacek zniknął z ulicy Kaszubskiej. Wiemy, gdzie przebywa futrzak Kot Gacek z dnia na dzień stał się największą atrakcją Szczecina. Niestety, ogromne zainteresowanie ze strony mediów i turystów nie przyniosło mu niczego dobrego, a futrzak musiał opuści... Co jeszcze jest ważne oprócz gramatyki? Czytasz książki po polsku. Co ostatnio czytałeś? W tej chwili czytam kilka książek na raz. Szczególnie wciągnęło mnie „Ostatnie życzenie” Sapkowskiego. Świetnie się to czyta, trochę jak grę w odcinkach. Mam sporo innych obowiązków, wiec czasami muszę tę książkę odłożyć na jakiś czas. Sapkowski jednak na szczęście doskonale nadaje się do takiego czytania. Wciąż oglądasz polski YouTube? Subskrybuję wiele polskich kanałów. Najczęściej oglądam „Historię bez cenzury” i „Polimaty”. To moje dwie ulubione serie. Poza tym staram się śledzić kanały na temat kuchni i gier komputerowych, czyli tego, co mnie szczególnie interesuje. Polskie kanały kulinarne? Tak, jasne! A gotowałeś już coś polskiego? Jeszcze nie, choć próbowałem wielu polskich potraw. Byłem w Polsce już 3 razy, więc miałem okazję kosztować prawdziwej polskiej kuchni. Mam w planach zrobienie bigosu, który bardzo lubię. Który język jest najtrudniejszy? Uczyłeś się też innych języków? Podobno kiedy byłem małym chłopcem, nie rozstawałem się z rozmówkami włoskimi. Niewiele już z tego pamiętam, ale na pewno od dziecka miałem dryg do języków obcych. Co prawda włoski zapomniałem, ale w szkole uczyłem się francuskiego, hiszpańskiego, a potem jeszcze łaciny i niemieckiego. Poza tym sam dla siebie zaczynałem naukę kilku innych języków, ale moja ówczesna metoda musiała być do bani, bo naprawdę nic już nie pamiętam. Teraz mam dobrze opracowany sposób nauki języków obcych i nareszcie mogę powiedzieć, że zacząłem na tym polu odnosić sukcesy. Jaki teraz masz język na liście? Po opanowaniu polskiego, mierzę się teraz z rosyjskim, bo w Szkocji mieszka wiele ludzi urodzonych na Wschodzie. Jeżeli uda mi się nauczyć tego języka, następny na mojej liście to węgierski. Oczywiście mógłbym wybrać też japoński, który uznaje się za największe wyzwanie dla rdzennych użytkowników angielskiego. Zdaję sobie jednak sprawę, że nie jestem nieśmiertelny, więc muszę mierzyć siły na zamiary. Rosyjski jest trudniejszy od polskiego? Największym wyzwaniem jest dla mnie rosyjska wymowa, bo w porównaniu z językiem polskim ma więcej miękkich głosek. Co prawda o opinię na temat mojej wymowy trzeba by było zapytać moją nauczycielkę, ale myślę, że w miarę dobrze opanowałem sposób, w jaki mówi się po rosyjsku. Muszę tylko pamiętać, aby język cały czas dotykał podniebienia. Jeśli zaś chodzi o gramatykę, to dla mnie to taki uproszczony polski. Zgoda. A masz wrażenie, że rozumiesz też inne języki słowiańskie? Rzeczywiście, byłem bardzo zaskoczony, kiedy oglądając kilka lat temu konkurs Eurowizji, wysłuchałem wywiadu z jakąś ukraińską grupą i prawie wszystko rozumiałem. A przecież nigdy się wcześniej tego języka nie uczyłem. Jak budować relacje z Polakami? Masz w Szkocji jakichś polskich znajomych? W mojej rodzinie byłem ostatnią osobą, która miała jakikolwiek bezpośredni kontakt z Polakami. Pierwszą osobą z Polski, którą poznałem, była moja trenerka personalna na siłowni. To było jeszcze w 2015 roku, więc 2 lata zanim zacząłem uczyć się polskiego. Poza tym wbrew pozorom nie mam tu na miejscu zbyt wielu znajomych z Polski. Większość Polaków, z którymi jestem zaprzyjaźniony to ludzie, których poznałem przez internet. Jak trafiasz na tych ludzi? Na różnych stronach służących do tzw. wymiany językowej. Bardzo mi to pomogło w opanowaniu polskiego. Od początku rozmawialiście tylko po polsku? Jasne! Oczywiście na początku nie byłem w stanie prowadzić długiej rozmowy, ale nawet wtedy starałem się jak mogłem. Im częściej miałem konwersacje z różnymi Polakami, tym szybciej uczyłem się języka. Jak to jest z Polakami w Szkocji? Szybko się integrują, czy raczej stanowią zamkniętą społeczność? Z moich obserwacji wynika, że są dwie wspólnoty Polaków w Szkocji. Jedni trzymają się siebie, a inni integrują się bardzo szybko. Na pewno ludzie z Polski nie tworzą aż tak zamkniętych grup, jak choćby Hindusi czy Pakistańczycy. Po tylu latach zresztą są już stałą częścią naszego społeczeństwa. W Polsce mówi się, że Polacy są trochę podobni do Irlandczyków. Łączyć ma nas słabość do ziemniaków, alkoholu i papieża. A co mamy wspólnego ze Szkotami? Jest takie powiedzenie, że Polacy zastąpili Irlandczyków w Szkocji. Pracują taniej i są tu teraz największą społecznością katolicką. To co łączy nasze narody to pewnie reputacja, że bez przerwy jesteśmy pod wpływem alkoholu. W Szkocji nie pijemy co prawda aż tyle wódki, ale doskonale potrafimy ją zastąpić własną whisky. Mnie się wydaje, że najbardziej Szkotów i Polaków łączy skłonność do buntowania się. Sądzisz, że Szkocja powinna być samodzielnym państwem? Myślę, że tak. Powinniśmy się tym zająć już znacznie wcześniej. Kiedy odkryto zasoby ropy naftowej w Szkocji, było już za późno. Anglicy uznali, że to własność całej Wielkiej Brytanii i od tego czasu, nie chcą nas puścić. Uważam jednak, że jako kraj jesteśmy w stanie utrzymać się samodzielnie, dobrze zadbać o szkockie interesy i gospodarkę. Mamy tu naprawdę dużo dóbr i towarów, którymi możemy handlować. Zresztą nie tylko whisky i shortbread. Wiedziałeś, że gra komputerowa „Grand Theft Auto” to szkocki produkt? To miejsce to raj dla rowerzystów, spacerowiczów i zakochanych Park Mużakowski to jeden z najpiękniejszych parków Europy i jedyny z Polski na liście UNESCO. Czy stereotypy o Szkotach są prawdziwe? Czujesz się urażony, kiedy ktoś zamiast Szkotem, określa cię jako Brytyjczyka? Ale ja przecież jestem Brytyjczykiem. Chociażby pod względem geograficznym trudno zaprzeczyć, że urodziłem się i mieszkam w Brytanii. W tym akurat nie ma niczego obraźliwego. Ponieważ jednak chciałbym, aby Szkocja była niepodległym krajem, po pierwsze czuję się Szkotem, a dopiero po drugie Brytyjczykiem. Gdzieś tam pomiędzy jest też miejsce na tożsamość Europejczyka. Pomożesz mi obalić kilka stereotypów na temat Szkocji? Chętnie. To prawda, że w Szkocji jest zawsze brzydka pogoda? Zależy, kogo pytasz. Moim zdaniem ciągłe opady deszczu i gęsta mgła są piękne. Nie nazwałbym takiej pogody brzydką. A jak to jest z tą kuchnią? Szkockim specjałem jest haggis, czyli owcze podroby wymieszane z dodatkami i zaszyte w owczym żołądku. Lubisz? Bardzo! W ogóle lubię te wszystkie szkockie kiełbasy zrobione z dodatkiem krwi. Najlepiej smakują z ziemniakami. A wiesz, jak się nazywa taka polska kiełbasa z kaszy i krwi? Nie, chyba nie miałem okazji się natknąć na takie danie. Jest dobra? Jest znakomita. To kaszanka, najlepsza smażona z cebulą. To chyba kolejna rzecz, która łączy nasze narody. Będę musiał spróbować. Dobrze pamiętam, że twój tata lubi polskie słodycze? Absolutnie tak. Właściwie, nadchodzą jego urodziny, i kiedy ktoś szuka dla niego prezentu, śmiało można postawić na Krówki albo Ptasie Mleczko. Naprawdę fascynuje się Polską od wielu lat, chyba ponad półtorej dekady. Po tym, jak zaczął pracować z Polakami i przyjaźnić się ze swoimi polskimi współpracownikami, stał się prawdziwym miłośnikiem wszystkiego, co polskie. Nie chodzi tylko o słodycze. W sprawach alkoholu, on ceni zdanie Polaka ponad wszystkie inne. Bywa w domu, że kiedy wieczorem sięgam po drinka, mam pełny wybór polskich trunków. Nie narzekam. Niestety, nie zamierza uczyć się języka. Tak jest, że jeśli chodzi o języki obce, wielu Brytyjczyków po prostu wątpi w siebie i swoje umiejętności, myśląc, że to nie dla nich, nie warto zachodu próbować. Sądzę, że to wynika z tego, że przez wiele lat standard edukacji w językach obcych w Brytanii był bardzo niski, i nadal widzimy skutki. Podobno w Szkocji jest najwięcej osób rudych na jednego mieszkańca? Nie znam dokładnych statystyk, ale to może być prawda. Na pewno mamy taką dawną rywalizację z Irlandczykami o to, gdzie żyje więcej rudzielców. Najpowszechniejszy stereotyp dotyczący Szkotów mówi, że jesteście oszczędni. Rzeczywiście nie lubicie wydawać pieniędzy, kiedy to nie potrzebne? Pierwszy raz usłyszałem o tym stereotypie, kiedy uczyłem się niemieckiego. Byłem trochę zaskoczony, bo w Szkocji chyba niewiele osób wie, że mamy opinię skąpców. Sam faktycznie jestem bardzo oszczędny. Nie znaczy to jednak, że niczego sobie nie kupuję. Po prostu jestem zadowolony z tego co mam i nie widzę powodu, aby wydawać aż tyle pieniędzy. Znam oczywiście rozrzutnych Szkotów, ale w porównaniu do innych narodów – muszę to przyznać – jesteśmy znacznie bardziej oszczędni, jeśli nawet nie skąpi. Co zaskakuje w Polsce? W Polsce byłeś już trzy razy... Dwa razy w Krakowie, a raz w Szczecinie. Opowiesz o swoich wizytach w Krakowie? Odwiedziłem go po raz pierwszy w lipcu 2017 roku, wraz z rodziną. Kiedy podróżujemy do nowych miast, potrafimy spacerować godzinami bez końca, zwiedzając każde miejsce, które mają do zaoferowania. Powiem tak, że Kraków nas naprawdę nie zawiódł. Było tyle do zobaczenia, tyle historii, tyle dobrego jedzenia, że jedna wizyta nie wystarczyła. Wtedy miałem tylko półtora miesiąca polskiego za pasem, więc jako rodzinny tłumacz, miałem swoje ograniczenia. Ale w Krakowie można sobie poradzić bez znajomości polskiego, więc zbyt dużo ingerencji z mojej strony nie było potrzebne. To nie znaczy, że nic po polsku nie mówiłem, nic z tych rzeczy. Pamiętam, że skutecznie kupiłem nam niektóre produkty w delikatesach, mimo że do tamtej pory jeszcze nie znałem dopełniacza! Drugi raz zabraliśmy moje ciocie, z reguły typy za Brexitem, ignoranckie co do innych krajów. Bóg jeden wie, czego one oczekiwały, prawdopodobnie wszechobecnej biedy, kozłów chodzących po ulicach. Ale powiem, że potem usłyszałem, jak zastanawiały się na głos, dlaczego ktoś by się przeprowadził z Krakowa do nas? Były naprawdę zaskoczone, Kraków skutecznie rozwalił im mózgi. A co zaskoczyło waszą rodzinę podczas wakacji z Szczecinie? Pierwsze, co przychodzi mi do głowy, to Stara Rzeźnia. Nie chodzi, oczywiście, o nazwę, dla nich i tak nie miałaby znaczenia. Ale z zewnątrz, według moich rodziców, wygląda tak, że nigdy by się nie zgadli, że to taka restauracja z wyższej półki. W naszym kraju nie byłoby nas na to stać. Moja mama do dzisiaj opowiada wszystkim swoim znajomym o tamtejszych policzkach wołowych. Poza tym, ja bym powiedział, że to Świnoujście zrobiło na nas największe wrażenie. Może Polakom wydaje się oczywiste, ale dla nas, nawet tych, którzy lepiej zdają sobie sprawę z tego, co oferują inne kraje, kiedy myślimy o Polsce, raczej nie myślimy o świetnych nadmorskich kurortach. Wiem, że teraz moi rodzice zaliczają Świnoujście do swoich ulubionych miejsc na świecie. Choć ja zwykle nie przepadam za spędzaniem czasu na plaży, tam świetnie się bawiłem. Na pewno wrócę, kiedy tylko będę miał okazję. Co twoim zdaniem sprawia, że Polska jest ostatnio tak popularna wśród brytyjskich turystów? W Polsce jest naprawdę dużo do zobaczenia – są tam plaże, góry i piękne miasta. Poza tym ceny dla ludzi z Zachodu są naprawdę atrakcyjne. Mimo, że Polacy dobrze mówią po angielsku, warto jest nauczyć się choć podstaw języka, bo to naprawdę otwiera wiele drzwi i pozwala lepiej zrozumieć Polskę i jej mieszkańców. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Granice ludzkiego przetrwania przesunięte? To mógł być dom dla ludzi w epoce lodowcowej
Młodszy dryas uznawano za zbyt surowy, by ktokolwiek mógł przetrwać tak daleko na północy. A jednak znaleziska z wyspy Skye zmieniają spojrzenie na epokę lodowcową. Archeolodzy mają nową zagadkę do rozwikłania.
Spis treści: Kamienne narzędzia z wyspy Skye Życie w epoce lodowcowej Położona na północy Szkocji Wyspa Skye jest znana z górskich, zielonych krajobrazów i skamieniałości dinozaurów. Ostatnie odkrycie rzuca jednak światło na innych mieszkańców tej wyspy – ludzi. Okazuje się, że ludzie mogli żyć tam dużo wcześniej, niż do tej pory sądzono. Odkrycie sugeruje, że mieszkańcy wyspy przetrwali epokę wielkiego ochłodzenia Ziemi 12 tys. lat temu. Około 12 900 lat temu klimat nagle się załamał. Po stopnieniu lodowców Ziemia zaczęła się ocieplać, ale nagle doszło do odwrotu. Średnie temperatury w Europie spadły nawet o 10 stopni Celsjusza, a tundra zastąpiła lasy. Ten okres trwał około 1 200 lat. Naukowcy wciąż spierają się, co go wywołało. Jedni wskazują na zmiany prądów oceanicznych, inni mówią o uderzeniu komety. Pewne jednak jednak, że ówczesne warunki były ekstremalne. Wydawało się, że nikt nie mógł wtedy przetrwać tak daleko na północy. A jednak. Kamienne narzędzia z wyspy Skye Na Skye znaleziono kamienne narzędzia, które wyglądają jak te tworzone przez kulturę ahrensburską. Taki styl znany jest głównie z północnych Niemiec, Danii i południowo-wschodniej Anglii. Datowane są one na od 12 900 do 11 700 lat temu, czyli dokładnie na okres młodszego dryasu. Archeolodzy zbadali narzędzia z miejscowości South Cuidrach na Skye oraz kamienne struktury odkryte przy wybrzeżu w Sconser. Następnie opisali odkrycie na łamach czasopisma „Journal of Quaternary Science”. I jak to często bywa, znalezisko dostarczyło nam pewnej wiedzy, a jednocześnie wywołało lawinę pytań. Najważniejsze z nich to: czy ludzie rzeczywiście mogli przetrwać na Skye? W czasie młodszego dryasu większość zachodniej Szkocji była pod grubą czapą lodową. Skye mogła być tylko częściowo wolna od lodu. Miejscowy klimat i tak musiał być bardzo trudny. Życie w epoce lodowcowej Jeśli ludzie tam mieszkali, byli niezwykle odporni i zaradni. Warunki, choć niełatwe, dawały im pewne możliwości. Mieli dostęp do rzeki i morza, a także do czerwonej ochry i skały, z której robili narzędzia. To mogło dać im przewagę. Nie wszystko jest jednak jasne. Narzędzia nie mogą być dokładnie datowane metodą radiowęglową. Warstwy ziemi, w których je znaleziono, zostały przemieszane. Dlatego nie da się potwierdzić, że pochodzą sprzed 12 000 lat. Jest możliwe, że powstały kilkaset lat później, gdy klimat się poprawił — ale w stylu, który gdzie indziej już zanikł. To także byłoby zaskakujące. Jeśli te narzędzia naprawdę pochodzą z czasów młodszego dryasu, to zmienia nasze myślenie o tym, gdzie mogli żyć ludzie po epoce lodowcowej. Dotąd uważano, że najdalej na północ sięgali środkowej Anglii. Tymczasem Skye leży znacznie dalej. Wcześniejsze ślady ludzi w Szkocji datowane są dopiero na około 10 000 lat temu. Nowe odkrycia mogą więc przesunąć datę pierwszego osadnictwa o ponad 2 000 lat wstecz. Źródło: Journal of Quaternary Science Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Spacer dinozaurów zaklęty w kamieniu. Niezwykłe odkrycie w Szkocji
Dwie ponad dwunastometrowe ścieżki dinozaurów odkryli naukowcy na Wyspie Skye w Szkocji. Największe odciski łap mają ponad pół metra długości i pochodzą sprzed około 167 mln lat.
Spis treści: Zagłębie dinozaurzych śladów w Szkocji Jakie ślady odkryto w Szkocji? Na zwiedzających muzea historii naturalnej spore wrażenie robią kości i szkielety dinozaurów. Te jedne z największych zwierząt lądowych przemierzały Ziemię od 245 do 66 mln lat temu. Co ciekawe, czasem badacze natykają się na coś tak ulotnego, jak odciski ich wielkich łap. Zagłębie dinozaurzych śladów w Szkocji Zespół badaczy kierowany przez Tonego Blakesley’ego z Uniwersytetu Edynburskiego poinformował właśnie na łamach czasopisma „PLOS One” o odkryciu ponad 130 śladów po wędrówkach dinozaurów. Znalezisko pochodzi z Prince Charles’s Point na Wyspie Skye w zachodniej Szkocji. Nie są to tylko pojedyncze odciski należące do różnych osobników. Zachowały się też dwie ponad dwunastometrowe ścieżki. W czasach, gdy te wielkie zwierzęta przemierzały Szkocję, znajdowała się tam subtropikalna laguna. Ślady odciśnięte zostały na jej piasku. Jakie ślady odkryto w Szkocji? Zachowane w piaskowcu odciski łap dinozaurów mają od 25 do 60 cm. Występują w dwóch odmianach: trójpalczaste ślady pozostawione przez dwunożne, mięsożerne teropody; bardziej zaokrąglone ślady wykonane przez czworonożne, długoszyje zauropody. Na podstawie porównań z poprzednimi znaleziskami, najbardziej prawdopodobnymi twórcami śladów są megalozaury (z łac. wielki jaszczur), czyli osiągające wagę tony mięsożerne dinozaury. Ciekawostką jest fakt, że jest to pierwszy rodzaj dinozaura opisany w sposób naukowy. Należy do rodziny teropodów – dwunożnych, mięsożernych dinozaurów o trójpalczastych łapach. View oEmbed on the source website W Prince Charles’s Point były też ślady należące do cetiozaurów (z łac. wielorybi jaszczur), czyli roślinożernych dinozaurów o wielkości wielorybów. Naukowcy szacują, że ich długość sięgała 18 metrów, a cechą szczególną były długie szyje i małe głowy. – Odciski łap w zapewniają fascynujący wgląd w zachowania i rozprzestrzenienie środowiskowe mięsożernych teropodów i roślinożernych zauropodów z długimi szyjami w ważnym okresie ich ewolucji. Na Skye dinozaury te wyraźnie preferowały płytkie środowiska lagunowe nad odsłoniętymi równinami błotnymi – zaznaczają naukowcy. Odkrycie tych śladów nie jest zaskoczeniem dla badaczy, bo wcześniej namierzono na Wyspach Brytyjskich ich szczątki kostne. Źródło: PLOS One Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Zaskakujące odkrycie w Stonehenge. „Kamień ołtarzowy” pochodził z bardzo odległego miejsca
Nie z Walii, ale ze Szkocji pochodzi „kamień ołtarzowy”, który znajduje się w centralnej części najsłynniejszej budowli megalitycznej na świecie – Stonehenge. Teraz archeolodzy głowią się, w jaki sposób pokonał 750 kilometrowy dystans do Wiltshire w południowej Anglii.
W tym artykule: Skąd pochodzi „ołtarz” ze Stonehenge? W jaki sposób „kamień ołtarzowy” dotarł do Stonehenge? Stonehenge – czym był najsłynniejszy krąg kamienny świata? Archeolodzy, ale też eksperci innych specjalności nieustannie badają krąg megalityczny Stonehenge w Anglii. Mimo wielu lat badań to stanowisko archeologiczne nie przestaje zadziwiać naukowców. Skąd pochodzi „ołtarz” ze Stonehenge? Eksperci z australijskiego Curtin University i brytyjskich Aberystwyth University oraz University College London wzięli za cel tzw. kamień ołtarzowy, który znajduje się w centralnej części Stonehenge. Głaz waży aż 6 ton. Czy faktycznie był ołtarzem? Tego nie wiemy, ale ze względu na swoje położenie w kręgu i układ taką nazwę nadali mu archeolodzy. Długo uważano, że pradziejowi budowniczowie przywlekli go z Walii, z miejsca odległego o około 250 km. Takie dokonanie w III tysiącleciu p.n.e. byłoby wielkim wyczynem. Okazuje się, że przedsięwzięcie było jeszcze bardziej spektakularne. Bo zdaniem badaczy, którzy zaprezentowali wyniki analiz kamienia na łamach prestiżowego czasopisma „Nature”, przetransportowano go aż ze Szkocji. To dystans około 750 km! W jaki sposób „kamień ołtarzowy” dotarł do Stonehenge? Naukowcy z Curtin University zbadali wiek i skład chemiczny ziaren mineralnych we fragmentach „kamienia ołtarzowego”. Jest to blok piaskowca o grubości 50 cm i wymiarach 5 x 1 metr. Eksperci stwierdzili, że tego typu skały pochodzą z Basenu Orkadyjskiego w północno-wschodniej Szkocji i zdecydowanie różnią się od tych z Walii. Ziarna minerałów mają w większości od 1000 do 2000 milionów lat, pozostałe minerały mają około 450 milionów lat. Ustalenie rodzi kolejne pytania. – Biorąc pod uwagę ograniczenia technologiczne epoki neolitu, w jaki sposób tak masywny kamień został przetransportowany na duże odległości około 2600 roku p.n.e.? – zastanawia się główny autor analizy, Anthony Clarke. – Odkrycie to ma również dla mnie osobiste znaczenie. Dorastałem w Mynydd Preseli w Walii, skąd pochodzi część kamieni Stonehenge. Po raz pierwszy odwiedziłem Stonehenge, gdy miałem rok, a teraz w wieku 25 lat wróciłem z Australii, aby pomóc w dokonaniu tego naukowego odkrycia. Można powiedzieć, że zatoczyłem pełne koło w kamiennym kręgu – powiedział naukowiec. Współautor badania, prof. Chris Kirkland uważa, że nowe ustalenie wskazuje na zaawansowany poziom koordynacji działań w okresie neolitu. – Transport tak ogromnego ładunku drogą lądową ze Szkocji do południowej Anglii byłby niezwykle trudny, co wskazuje na prawdopodobny morski szlak żeglugowy wzdłuż wybrzeża Wielkiej Brytanii – przypuszcza ekspert. W jego ocenie sugeruje to istnienie długodystansowych sieci handlowych i wyższego poziomu organizacji społecznej, niż uważają archeolodzy. Sensacja w Stonehenge zmienia naszą wiedzę o pochodzeniu budowli. Kamienie ważące tony pokonały ponad 120 km Stonehenge nadal kryje wiele tajemnic. Wiadomo już, kiedy i w jakim celu mogła powstać budowla. A co z pochodzeniem materiałów? Nowe odkrycie burzy dotychczasowe wyobrażenie o historii megali... Stonehenge – czym był najsłynniejszy krąg kamienny świata? Do dzisiaj trwają dyskusje, jaka była funkcja Stonehenge. Nie ulega jednak wątpliwości jej ścisły związek z ówczesną religią i wierzeniami. Społeczności żyjące w epoce neolitu i brązu włożyły wielki wysiłek w budowę tej monumentalnej struktury. A przecież nie pełniła ona żadnej praktycznej funkcji. Eksperci zwrócili uwagę na intrygującą lokalizację kamieni sarsenowych umieszczonych w centrum budowli około 2500 r. p.n.e. Gdy staniemy w centrum kręgu w dniu przesilenia letniego, wschodzące słońce dostrzeżemy tuż na lewo od Heel Stone – megalitu umieszczonego poza kręgiem. Wydaje się, że obok niego stał drugi głaz. Oznacza to, że słońce wschodziło w ten specjalny dzień między nimi. Naukowcy dostrzegli też interesujące związki z zachodem słońca w przesilenie zimowe. Słońce pierwotnie zachodziło między dwoma kamieniami najwyższego trylitu (konstrukcji składającej się z dwóch pionowych kamieni zwieńczonych poziomym nadprożem). Promienie słoneczne padały tuż nad „kamieniem ołtarzowym”. Ułożenia kamieni w Stonehenge związane jest zatem z ruchami słońca w ciągu roku, co miało zapewne kluczowe znaczenie w ówczesnej religii, ale też w życiu – cykliczną uprawą ziemi tych rolniczych społeczności. Z wykopalisk wynika, że obszar w obrębie kamiennego kręgu był utrzymywany w czystości. Ludzie przybywali tutaj, aby świętować środek lata i środek zimy – tak w każdym razie sądzą archeolodzy. Źródła: Nature, English Heritage. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Jak wyglądał bohaterski król Szkocji? Pierwsza taka trójwymiarowa rekonstrukcja
Jest to najbardziej realistyczna podobizna króla Szkocji Roberta I Bruce’a. Powstała w oparciu o laserowy skan 3D czaszki tego władcy. Jego postać spopularyzowano w filmie „Waleczne serce” z Melem Gibsonem w roli głównej.
W tym artykule: Robert I Bruce – twarzą w twarz z prawdziwym niepokornym władcą Szkocji Zagadkowy wygląd Roberta I Bruce’a Jak wyglądał król Szkocji? Między Anglią i Szkocją od zawsze iskrzyło. Podobnie było na przełomie XIII i XIV wieku, kiedy doszło do I wojny o niepodległość Szkocji. Rebeliantami przewodził William Wallace. To o nim był obsypany nagrodami film „Waleczne serce” (ang. Braveheart). Czarnym, a przynajmniej niejednoznacznym charakterem był w tej produkcji Robert I Bruce – król Szkocji w latach 1306-1329. Aby zostać władcą Szkocji miał zdradzić Wallace’a. Tak w każdym razie przedstawiono sytuację w hollywoodzkiej produkcji. Jednak nie jest to prawda, ale istotnie lawirował w kwestii wsparcia powstańców. Przez cały okres swojego panowania w latach 1306-1329 Bruce prowadził partyzanckie kampanie wojenne w Szkocji, północnej Anglii i Irlandii. Roszczenia Bruce’a do tronu były mocno kwestionowane przez cały okres jego królowania. Robert I Bruce – twarzą w twarz z prawdziwym niepokornym władcą Szkocji W Szkocji trwają obchody 750 rocznicy urodzin Roberta Bruce’a. Z tej okazji w opactwie Dunfermline, gdzie go pochowano, zaprezentowano trójwymiarową rekonstrukcję popiersia tego szkockiego władcy. Można ją oglądać do 7 grudnia 2024 roku – poinformowała w komunikacie prasowym agencja Historic Environment Scotland odpowiedzialna za dziedzictwo historyczne Szkocji. Rekonstrukcja 3D jest najbardziej realistyczną podobizną Roberta Bruce’a, jaką do tej pory stworzono. Powstała we współpracy między Uniwersytetem w Glasgow i Liverpool John Moores University Face Lab. Początkowo stworzono model cyfrowy w oparciu o odlew czaszki przechowywanej w Hunterian Museum w Londynie. Zespół wykorzystał skaner laserowy 3D. Korzystając z technologii CGI (ang. computer-generated imagery), realistycznie teksturowana skóra została następnie nałożona na strukturę mięśni. Następnie do pracy przystąpili artyści, którzy zadbali o odpowiednie uformowanie z masy plastycznej mięśni i skóry władcy. Mieli spory problem z rekonstrukcją nosa, gdyż jego kości uległy poważnej destrukcji. W czasie pracy pomocne były też informacje historyczne pochodzące z czasów średniowiecza. Zagadkowy wygląd Roberta I Bruce’a Historycy od dawna debatują nad tym, czy Robert I Bruce cierpiał na trąd. Zespół stworzył dwie wersje cyfrowej rekonstrukcji, jedną z widocznymi objawami trądu, a drugą z łagodną reprezentacją trądu. W fizycznym modelu 3D przedstawiono tylko wersję bez widocznych oznak tej choroby. – W ciągu zaledwie 55 lat życia Robert Bruce dokonał niemożliwego i przywrócił pokój i wolność rozdartemu wojną i skolonizowanemu królestwu. Współczesne źródła mówią nam wiele o jego niezwykłym życiu, ale praktycznie nic o jego wyglądzie – zauważa dr Martin MacGregor, starszy wykładowca historii na Uniwersytecie w Glasgow. To właśnie z tego powodu zespół historyków, kuratorów muzealnych, genetyków, naukowców medycyny sądowej i artystów medycznych wspólnie przystąpił do pracy nad modelem. Tak wyglądał chiński cesarz w VI wieku. Niezwykła rekonstrukcja możliwa dzięki badaniom DNA Zespół naukowców zrekonstruował twarz chińskiego cesarza Wu z północnej dynastii Zhou. Było to możliwe tylko dzięki temu, że pobrano DNA ze szczątków starożytnego władcy. Rekonstrukc... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/tak-wygladal-chinski-cesarz-w-vi-wieku-niezwykla-rekonstrukcja-mozliwa-dzieki-badaniom-dna-5a8b7d2.png" width="938" height="492" alt="Tak wyglądał chiński cesarz w VI wieku. Niezwykła rekonstrukcja możliwa dzięki badaniom DNA" title="Tak wyglądał chiński cesarz w VI wieku. Niezwykła rekonstrukcja możliwa dzięki badaniom DNA" /> Jak wyglądał król Szkocji? Na rekonstrukcji władca ma ciemnobrązowe oczy i masywny nos. Głowę chroni hełm zwieńczony koroną, którą Bruce nosił podczas swojego najsłynniejszego zwycięstwa, bitwy pod Bannockburn w 1314 roku. Skóra co prawda nie ma oznak trądu, ale jest ogorzała. O tym, że król cierpiał na trąd świadczą angielskie źródła z XIV wieku. Mimo że skrybowie byli wrogo nastawieni względem szkockiego władcy, uważa się, że ich opisy są dość wyważone i odpowiadają prawdzie, mimo że nazwanie kogoś trędowatym było w tamtych czasach najbardziej obraźliwą rzeczą, jaką można było powiedzieć. W opisach pomijano jednak wygląd władcy, dlatego tak trudna jest rekonstrukcja skóry zaatakowanej przez tę poważną chorobę. W ostatnich dekadach podejmowano kilka prób rekonstrukcji twarzy króla. Jednak obecny projekt jest najszerszy z dotychczasowych. Wyniki analiz zaprezentowanych nawet na łamach kilku artykułów naukowych. Wykorzystano wszelkie dostępne dane i najnowsze technologie, by stworzyć najbardziej wierną rekonstrukcję twarzy władcy. Źródło: Historic Environment Scotland Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Ten zamek po raz pierwszy w historii otwiera się na turystów. Warto się spieszyć
Zamek Balmoral – ulubiona rezydencja Elżbiety II, w której monarchini spędziła ostatnie chwile swojego życia – po raz pierwszy w historii zostanie udostępniony turystom. Zobaczą go jednak tylko nieliczni.
W tym artykule: Zamek Balmoral otwiera swoje drzwi dla zwiedzających Ulubiona rezydencja Elżbiety II Brytyjska rodzina królewska, jak żadna inna, wzbudza ogromne zainteresowanie w każdym zakątku globu. Popularnością cieszą się nie tylko wszelakie doniesienia medialne związane z życiem royalsów czy bijący rekordy oglądalności serial „The Crown”, ale także pałace i zamki, będące oficjalnymi rezydencjami najsłynniejszej monarchii świata. Nic więc dziwnego, że sensację wzbudziła najnowsza wiadomość. Swoje drzwi dla zwiedzających – po raz pierwszy w najnowszej historii – otworzy ulubiona posiadłości Elżbiety II w Balmoral. To właśnie w tym szkockim zamku najdłużej panująca królowa Wielkiej Brytanii spędziła swoje ostatnie chwile przed śmiercią. – Przenieś się w czasie od zakupu Balmoral przez królową Wiktorię i księcia Alberta, aż do dnia dzisiejszego. Możesz zobaczyć, jak pokoje w zamku są dziś wykorzystywane przez króla i królową oraz innych członków rodziny królewskiej – czytamy na stronie królewskiej posiadłości. Zamek Balmoral otwiera swoje drzwi dla zwiedzających Miłośnicy brytyjskiej monarchii mogą zacierać ręce. Decyzją Karola III uwielbiany przez jego zmarłą w 2022 r. matkę, Elżbietę II, zamek w Balmolar już wkrótce zostanie udostępniony zwiedzającym. Oznacza to, że drzwi do jednej z najsłynniejszych królewskich posiadłości otworzą się dla turystów po raz pierwszy od blisko 170 lat. Choć chętnych, by na własne oczy zobaczyć wnętrza szkockiej rezydencji, nie brakuje, wielu będzie musiał obejść się smakiem. Dlaczego? Po pierwsze, obiekt ma być otwarty tylko przez pięć tygodni, w okresie od 1 lipca do 4 sierpnia. Czyli zanim do Szkocji, na swój letni wypoczynek, udadzą się król Karol i królowa-małżonka Kamila. Po drugie, do środka będą mogły wejść dziennie maksymalnie cztery grupy liczące po 10 osób. Ci, którym uda się znaleźć w gronie szczęśliwców, zapłacą za bilety od 100 (ok. 500 zł) do nawet 150 funtów (za wersję rozszerzoną, obejmującą podwieczorek). Jak informują tamtejsze media, mimo dość wysokich cen, zainteresowanie jest ogromne, a wejściówki wyprzedają się w mgnieniu oka. Dotychczas zwiedzającym udostępniane były wyłącznie zamkowe ogrody i tereny wokół rezydencji, a także jedno z pomieszczeń we wnętrzu budynku. Mowa o sali balowej, gdzie umieszczona jest królewska kolekcja akwareli oraz stroje noszone przez samego króla, jak i jego poprzedników. Przypomnijmy, że zaplanowane na sezon wakacyjny wycieczki po zamku Balmoral będą pierwszą taką okazją od 1855 roku. Mało znane archiwalne zdjęcia królowej Elżbiety II w obiektywie fotografów National Geographic Królowa Elżbieta II na niepublikowanych zdjęciach. Tak wyglądało jej 70-letnie panowanie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/malo-znane-archiwalne-zdjecia-krolowej-elzbiety-ii-w-obiektywie-fotografow-national-geographic1-148a751.png" width="938" height="634" alt="Mało znane archiwalne zdjęcia królowej Elżbiety II w obiektywie fotografów National Geographic" title="Mało znane archiwalne zdjęcia królowej Elżbiety II w obiektywie fotografów National Geographic" /> Ulubiona rezydencja Elżbiety II Nie od dziś wiadomo, że szkocką posiadłość w hrabstwie Aberdeenshire szczególnie upodobała sobie Elżbieta II. Zamek Balmoral był nie tylko jej ulubioną letnią rezydencją. To właśnie tutaj, w 1946 roku, najdłużej panująca monarchini w historii Wielkiej Brytanii przyjęła oświadczyny księcia Filipa. Księżniczka Eugenia z Yorku, wnuczka królowej, przyznała kilka lat temu, że babcia czuła się tam zawsze szczęśliwa. – To jest najpiękniejsze miejsce na ziemi. Myślę, że babcia jest tam najszczęśliwsza, naprawdę kocha Szkocję. Spacery, pikniki, psy – dużo psów, tam zawsze są psy! Ludzie zawsze tam przyjeżdżają i wyjeżdżają – zdradziła córka księcia Andrzeja i Sary Ferguson. Co ciekawe, zamek Balmoral jest prywatną własnością rodziny królewskiej, a nie własnością państwa. W 1852 r. kupił go pradziadek Elżbiety II, książę Albert, w prezencie dla królowej Wiktorii. Znakiem rozpoznawczym szkockiej posiadłości, która zajmuje powierzchnię 20 000 hektarów, jest wieża na planie kwadratu z okrągłą wieżyczką w jednym z rogów i trzema bartyzanami. Elżbieta II zmarła 8 września 2022 r. w Zamku Balmoral w wieku 96 lat. Następcą brytyjskiego tronu został najstarszy syn królowej, Karol. Koronacja dotychczasowego księcia Walii odbyła się 6 maja 2023 r. Źródła: balmoralcastle.com, archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Nowe, nietypowe rekonstrukcje twarzy. Ich bohaterowie pochodzą z różnych epok, łączy ich jedno
Szkockie muzeum wzbogaciło się o nowe rekonstrukcje twarzy. Bohaterowie cyfrowych portretów borykali się za życia z różnymi chorobami i dramatami. Od bólu po... morderstwa.
W tym artykule: Kogo przedstawiają nowe rekonstrukcje twarzy? Mieszkańcy Szkocji na przestrzeni wieków Tajemnicza śmierć sprzed wieków Czy cofamy się w czasie i znów żyjemy w erze obrazków? W pewnym sensie tak. Emotikony już od dawna są przez nas używane niemal codziennie. To samo tyczy się memów. Popularność mediów społecznościowych takich jak fotoblogi czy Instagram również potwierdza, że internautów łatwiej zainteresować przekazem w wersji wizualnej. Trend ten widać także w świecie nauki. Od kilku lat badacze oprócz opisów swoich odkryć coraz częściej przygotowują też trójwymiarowe wizualizacje. Największym zainteresowaniem specjalistów i pasjonatów cieszą się cyfrowe rekonstrukcje twarzy naszych przodków. Kogo przedstawiają nowe rekonstrukcje twarzy? Im starsi są ludzie poddawani rekonstrukcji, tym lepiej. Tysiące lat nie są już wyzwaniem dla naukowców i artystów. Wiek to jednak nie wszystko. Równie intrygujące są modele twarzy osób, które miały wyjątkowe życiorysy lub śmierć. W 2023 r. głośnym echem odbiła się rekonstrukcja twarzy Phineasa Gage'a. Mężczyzna zasłynął tym, że przeżył to, jak pręt przeszył jego głowę na wylot. Jeszcze więcej nietypowych rekonstrukcji twarzy powstało niedawno dzięki zaawansowanym technikom genetycznym. Udostępniło je nowe Muzeum Perth w Szkocji. Jak powstały te dzieła sztuki i nauki? Naukowcy z Uniwersytetu w Aberdeen przeanalizowali szczątki ludzkie znajdujące się w zbiorach muzeum, korzystając z najnowszych osiągnięć analiz DNA, izotopowych i radiowęglowych, a także kryminalistyki rekonstrukcyjnej. Badania wykazały zaskakujące ustalenia dotyczące czterech osób zamieszkujących Perthshire w ciągu ostatnich dwóch tysięcy lat. View oEmbed on the source website Mieszkańcy Szkocji na przestrzeni wieków Wystawa ujawnia między innymi, jak wyglądała kobieta, która żyła 4000 lat temu, a więc w epoce brązu. Wiadomo też, że cierpiała na ból dolnej części pleców. Jej szczątki odnaleziono na farmie Lochlands w Perthshire w 1962 r. po tym, jak traktor wjechał do zapomnianego grobu. Badania wykazały, że kobieta mierzyła około półtora metra wzrostu. W chwili śmierci miała najprawdopodobniej około trzydziestu lub czterdziestu lat. Muzealna kolekcja powiększyła się też o rekonstrukcję mężczyzny żyjącego w XIV wieku. Jak ustalili naukowcy, został zamordowany, mając od 18 do 25 lat. Jego szczątki odkryto na parkingu w Perthshire na początku XXI wieku. Badania radiowęglowe sugerują, że ofiara napaści żyła około 1185–1290 roku. Kolejny „eksponat” to zakonnica ze średniowiecznego klasztoru cystersów w Elcho. Żyła w VI w. i prawdopodobnie utykała z powodu złamanej nogi. Wszystkie tego typu detale zostały uwzględnione w cyfrowych portretach. Ich bohaterowie poruszają się z niezwykłym realizmem. Zaskakująca rekonstrukcja twarzy kobiety sprzed 4 tys. lat. Żyła w dzisiejszej Szkocji Kolejna rekonstrukcja twarzy zdradza, jak mogli wyglądać nasi przodkowie. Co wiadomo o kobiecie, która zamieszkiwała dzisiejszą Szkocję w epoce brązu? Pewna rzecz zaskoczyła badaczy. Tajemnicza śmierć sprzed wieków Inna rekonstrukcja pokazuje mężczyznę sprzed 1500 lat. Żył w epoce żelaza. Jego szczątki odkryto podczas prac budowlanych w latach 80. XX wieku. Ich analiza wykazała, że mężczyzna prawdopodobnie spędził pierwsze lata życia na terenie dzisiejszej Irlandii. Poziom choroby zwyrodnieniowej jego stawów może z kolei wskazywać na to, że przez wiele lat pracował ciężko w rolnictwie. Zmarł nagle, doznając poważnych obrażeń, w tym zmiażdżenia żeber. – Mógł zostać kopnięty przez konia lub uderzony w klatkę piersiową jakimś przedmiotem przypominającym buławę – komentuje cytowany przez Guardiana profesor Marc Oxenham, specjalista bioarcheologii na Uniwersytecie w Aberdeen. Jak dodaje, to, że zmarły został wrzucony do maleńkiego dołu, sugeruje, iż zgon chciano jak najszybciej ukryć. Autorem wszystkich portretów jest Chris Rynn, ekspert w dziedzinie medycyny sądowej i rekonstrukcji twarzy. Źródła: Perth Museum, Guardian. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Tajemnica egipskiego skarbu w Szkocji. Naukowcy opublikowali badanie, które wyjaśnia jego pochodzenie
W latach 1952–1984 na terenie szkockiej szkoły odnaleziono ponad 18 zabytków egipskiej sztuki. Jeden z nich został nawet określony mianem arcydzieła. Do tej pory nie było jednak wiadomo, skąd artefakty się tam wzięły. Naukowcy w końcu rozwiązali tę zagadkę.
W tym artykule: Niezwykłe odkrycia w szkockiej szkole Tajemnicza kolekcja starożytnych antyków Kim był szkocki kolekcjoner? Kolekcja zapomniana po śmierci lorda Pierwszy artefakt z egipskiego skarbu odnaleziono w 1952 roku. 71 lat temu pewien uczeń szkoły Melville House w szkockim hrabstwie Fife dostał od nauczyciela naganę, a za karę miał kopać ziemniaki w ogrodzie. Podczas przymusowych wykopków natrafił na głowę posągu z czerwonego piaskowca, którą początkowo wziął za ziemniak. Niezwykłe odkrycia w szkockiej szkole Na miejsce wezwano lokalnych archeologów, którzy rozpoznali dzieło. Artefakt pochodził z czasów XII dynastii, czyli ma prawie 4000 lat. Badacze od razu zaczęli się zastanawiać: „Dlaczego, do licha, takie arcydzieło zostało zakopane w szkolnym ogrodzie?”. Starożytna rzeźba została przywieziona do muzeum, a następnie stała się częścią egipskiej kolekcji. Melville House był kwaterą brytyjskich żołnierzy podczas II wojny światowej. Budynek znajduje się niedaleko pałacu Monimail, rezydencji zamówionej przez pierwszego hrabiego Melville w 1697 roku. W roku 1952 budowla została przejęta przez szkołę Dalhousie, która w tym miejscu utworzyła nową placówkę z internatem. Dzięki temu trafiały do niej dzieci z całego hrabstwa. W tym samym roku doszło do odkrycia dwóch cennych zabytków. Kolejny odnaleziono dopiero w 1966 roku. Jeden z uczniów podczas zajęć lekkoatletycznych upadł na ziemię i wylądował wprost na wystającej części trzeciej statuetki. Co ciekawe, nauczyciel obecny przy tym zdarzeniu był tym chłopcem, który w 1952 roku odnalazł pierwszy fragment skarbu. Tajemnicza kolekcja starożytnych antyków Dla archeologów stało się jasne, że te trzy przedmioty są ze sobą powiązane. Uczeni stwierdzili, że na terenie Melville House w przeszłości istniała większa kolekcja egipskich antyków. Archeologicznym śledztwem w latach 80. zajęły się dr Elizabeth Goring i dr Margaret Maitland. Dr Goring zorganizowała badania na terenie szkoły i w kolejnych latach odkryto kolejne zabytki. To między innymi piękna figurka przedstawiająca boginię Izydę, która karmi swojego syna Horusa. Po 71 latach od pierwszego znaleziska naukowcy po raz pierwszy podali wyjaśnienie pochodzenia egipskich artefaktów ze Szkocji. Co więcej, ich artykuł opublikowany będzie wkrótce na łamach czasopisma naukowego „Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland”. – Odkopywanie i badanie znalezisk w Melville House było najbardziej niezwykłym projektem w mojej karierze archeologicznej i jestem zachwycona, że teraz mogę w całości opowiedzieć tę historię. Odkrycie starożytnych egipskich przedmiotów w Fife jest wyraźnie nieoczekiwane, a późniejsze badania mające na celu ustalenie pochodzenia kolekcji dostarczyły fascynującej opowieści. W dodatku pełnej dalszych tajemnic, które mogą nigdy nie zostać rozwiązane – wyjaśnia dr Goring. Kim był szkocki kolekcjoner? Po wykopaliskach naukowcy przeprowadzili badania, które miały na celu ustalenie pierwotnego właściciela kolekcji. Niestety w toku wieloletnich poszukiwań nie udało się dokładnie określić, kto był tajemniczym kolekcjonerem. Badacze mają jednak pewne tropy. – Jednym z możliwych wyjaśnień, w jaki sposób przedmioty te znalazły się w Melville House, jest to, że nabył je Aleksander, lord Balgonie, który żył w latach 1831–1857. Był on spadkobiercą dużego majątku. W 1856 r. odwiedził Egipt wraz ze swoimi dwiema siostrami. Był to element jego kuracji mającej poprawić zły stan zdrowia, na którym podupadł po powrocie z wojny krymskiej – twierdzą badaczki. Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych Zabytki Egiptu należą do najcenniejszych artefaktów antycznej historii. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Poniżej wymieniamy najciekawsze zabytki Egiptu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zabytki-egiptu-najwazniejsze-obiekty-i-miejsca-zachowane-z-czasow-starozytnych-fot-visions-of-america-universal-images-group-via-getty-images-9d65412.jpeg" width="938" height="626" alt="Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych (fot. Visions of America/Universal Images Group via Getty Images)" title="Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych (fot. Visions of America/Universal Images Group via Getty Images)" /> W oświadczeniu dr Goring i dr Maitland napisały, że w tym okresie w Egipcie konsulowie i handlarze odwiedzali hotele lub przepływające łodzie, aby sprzedawać antyki. Możliwe jest, że przedmioty przywieziono do chorego lorda, który przebywał w jednym z hoteli lub że kolekcję nabyły jego siostry. Po pobycie w kraju faraonów Aleksander z siostrami wrócili do Szkocji. Kolekcja zapomniana po śmierci lorda Po powrocie do Wielkiej Brytanii antyki mogły być przechowywane przez pewien czas w Melville House. Młody lord żył zaledwie 26 lat. Po pewnym czasie przedmioty zostały przeniesione do budynku gospodarczego. – Możliwe, że albo zapomniano o zabytkach po wczesnej śmierci Aleksandra, albo celowo porzucono je jako zbyt bolesne wspomnienie z podróży – twierdzą uczone. Ostatecznie budynek, w którym je składowano, został zburzony, a przedmioty pozostały wśród gruzów i bolesnych wspomnień. – To fascynująca kolekcja, zwłaszcza że jest wokół niej tyle tajemnic. Odkrycie egipskich artefaktów zakopanych w Szkocji jest dowodem na skalę XIX-wiecznego kolekcjonerstwa antyków i jego złożoną historię. Zbadanie i identyfikacja tak różnorodnego zakresu artefaktów, w tym kilku niezwykłych, było ekscytującym wyzwaniem. Statuetka kapłana z brązu to stosunkowo rzadka forma. Natomiast głowa posągu z piaskowca jest arcydziełem rzeźby egipskiej – powiedziała dr Maitland, główna kuratorka w Narodowym Muzeum Szkocji. Źródło: Muzeum Narodowe Szkocji Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Zaskakująca rekonstrukcja twarzy kobiety sprzed 4 tys. lat. Żyła w dzisiejszej Szkocji
Kolejna rekonstrukcja twarzy zdradza, jak mogli wyglądać nasi przodkowie. Co wiadomo o kobiecie, która zamieszkiwała dzisiejszą Szkocję w epoce brązu? Pewna rzecz zaskoczyła badaczy.
W tym artykule: Rekonstrukcja twarzy kobiety ze Szkocji Kim była Europejka z epoki brązu? Rekonstrukcja odkrycia sprzed 20 lat W 1997 roku koparki pracujące w kamieniołomie na terenie dzisiejszej Szkocji niespodziewanie odkopały kości młodej kobiety, która zmarła ponad 4000 lat temu. Została pochowana w pozycji przykucniętej w wyłożonym kamieniami grobie. Od czasu odkrycia niewiele było o niej wiadomo. Nazwano ją Kobietą z Upper Largie, co jest nawiązaniem do nazwy kamieniołomu. Najnowsza rekonstrukcja twarzy rzuca jednak zupełnie nowe światło na to, jak mogła wyglądać. Rekonstrukcja twarzy kobiety ze Szkocji Efekt pracy naukowców to cyfrowe popiersie przedstawiające młodą kobietę z ciemnymi warkoczami, ubraną w strój ze skóry jelenia. – Dokonując rekonstrukcji, zwykle myślę, że zaglądamy do ich świata, [co oznacza], że nas nie widzą [...] Pomyślałem, że ciekawym pomysłem byłoby trochę to przekręcić i pomyśleć, że ona nas widzi. I jak widać, spogląda na nas trochę krytycznie (nie winię jej za to...) – tłumaczył Oscar Nilsson, artysta medycyny sądowej ze Szwecji, autor podobizny kobiety, w mailu do redakcji Live Science. Analiza szkieletu i zębów kobiety z epoki brązu wykazała, że ​​najprawdopodobniej zmarła w wieku dwudziestu kilku lat. W swoim krótkim życiu miała borykać się z chorobami lub niedożywieniem. Badaczom nie udało się wyodrębnić jej DNA, dlatego pochodzenie etniczne pozostaje niewiadomą. Kim była Europejka z epoki brązu? Znalezione w jej grobie fragmenty ceramiki sugerują jednak, że mogła być przedstawicielką kultury pucharów dzwonowatych. Zapoczątkowali ją w Europie Środkowej ludzie, których przodkowie pochodzili ze stepu euroazjatyckiego. Kultura ta dotarła do Wielkiej Brytanii około 2400 roku p.n.e. Dowodny DNA wskazują, że przybysze wyparli większość mieszkańców Wielkiej Brytanii, w tym społeczności neolityczne, które zbudowały Stonehenge. W celu rekonstrukcji czaszki kobiety z Upper Largie badacze wykonali tomografię komputerową (CT), a następnie wydrukowali ją na drukarce 3D. Model był jednak niekompletny. Brakowało żuchwy, a lewa strona czaszki była we fragmentarycznym stanie. – Pierwszą rzeczą, którą musiałem zrobić, była odbudowa lewej strony jej czaszki, a następnie utworzenie żuchwy, co jest oczywiście kwestią raczej spekulatywną – dodał Nilsson. Zjawiskowa rekonstrukcja twarzy średniowiecznego Polaka. Mężczyzna cierpiał na dwie rzadkie choroby Naukowcy dokonali rekonstrukcji twarzy średniowiecznego mężczyzny, który cierpiał na niskorosłość. Jego szczątki odnaleziono na cmentarzysku w Łeknie. Badacze odkryli wówczas, że pochow... Rekonstrukcja odkrycia sprzed 20 lat Biorąc pod uwagę wiek, płeć, wagę i pochodzenie etniczne (w tym przypadku: kobieta w wieku około 20–30 lat, wykazująca oznaki niedożywienia w pewnym okresie życia i prawdopodobnie pochodząca z regionu), ekspert wybrał wykres współczesnych osób pasujących do tych cech. Następnie wykorzystał pomiary ich tkanek do rozpoczęcia rekonstrukcji. Na podstawie konturów czaszki zauważył, że oczy kobiety z Upper Largie były szeroko osadzone. Jej nos był szeroki i „prawdopodobnie nieco zadarty do góry”. Miała także zaokrąglone czoło i szerokie usta. – Interesujące było dla mnie to, że po rekonstrukcji nie zauważyłam aż tak dużego niedożywienia – podsumował Nilsson. – Miała bardzo zaokrąglony szkielet twarzy, dzięki czemu wyglądała nieco zdrowiej. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Wczesnośredniowieczny „kamień wojownika”. Czym jest ten tajemniczy artefakt odnaleziony w Szkocji?
Archeolodzy prowadzili wykopaliska na Starym Cmentarzu, który znajduje się na terenie wczesnośredniowiecznego kościoła parafialnego Govan. Badacze odnaleźli tu artefakt, który nazwali „kamieniem wojownika”.
W tym artykule: Kamienie Govan w Szkocji Najnowsze odkrycie rzuca nowe światło na historię regionu Na przecięciu dwóch kultur Kościół Govan znajduje się w Glasgow, największym mieście Szkocji. Nie wiadomo dokładnie, kiedy wybudowano pierwotny obiekt, ale wczesnośredniowieczne kroniki wspominają, że istniał już w V wieku. W 1888 roku na ruinach starej świątyni zbudowano nową budowlę. Od 2007 roku nie odprawia się już tam mszy niedzielnych. Budynek wciąż pozostaje miejscem modlitwy dla wiernych, a także jest ważnym stanowiskiem dla archeologów. Kamienie Govan w Szkocji To dlatego, że na terenie kościoła badacze w przeszłości odnaleźli tzw. kamienie Govan. Uważa się, że artefakty zostały stworzone, aby upamiętnić władzę i bogactwo władców Strathclyde. To królestwo brytońskie istniejące od V do XI wieku na terenie południowo-zachodniej Szkocji i północno-zachodniej Anglii. W VI jeden z władców przyjął chrzest, a Strathclyde stało się jedynym znajdującym się poza Walią królestwem Brytów, które przetrwało najazdy Anglosasów na przełomie VI i VII wieku. Każdy z kamieni leżał na starym cmentarzu w Govan od ponad 1000 lat. Te swoiste pomniki władzy zostały wyrzeźbione już w IX wieku, w okresie wzmożonych najazdów wikingów na Wyspy Brytyjskie. Łącznie archeolodzy odnaleźli ponad 40 kamiennych artefaktów. Ale uważa się, że wiele uległo zniszczeniom, a niektóre zaginęły. Badacze twierdzą, że prawdopodobnie nawet 14 kamieni Govan wciąż czeka na odkrycie. Najnowsze odkrycie rzuca nowe światło na historię regionu Właśnie dlatego najnowsze znalezisko szkockich archeologów jest niezwykle interesujące. Podczas wykopalisk na starym cmentarzu parafialnym badacze odnaleźli artefakt, który nazwali „kamieniem wojownika z Govan”. Naukowcy uważają, że przedmiot ten powstał we wczesnym średniowieczu. Nie przypomina on innych kamieni reprezentujących Strathclyde. Archeolodzy przekazali, że na kamieniu widać mężczyznę z okrągłą tarczą. Ma ostro zakończoną brodę, kucyk i drzewce na ramieniu. Autorzy uważają, że wojownik może przedstawiać jednego z Piktów. To grupa plemion zamieszkujących tereny współczesnej Szkocji w okresie między przybyciem Rzymian do północnej Brytanii (ok. 100 roku n.e.) a połową IX wieku. Badacze uważają, że „wojownik Govan” jest wyjątkowy ze względu na swoje cechy stylistyczne. Nawiązują do sztuki piktyjskiej, a także dawnych rzeźb z Wyspy Man. Archeolodzy sądzą, że nowo odnaleziony artefakt jest podobny do innych piktyjskich kamieni, takich jak Rhynie Man, którego odkryto w Aberdeenshire. – To styl, który każe nam myśleć zarówno o świecie Piktów, jak i o Wyspie Man. To ciekawe, że jesteśmy w połowie drogi między tymi dwoma miejscami. Govan to idealne miejsce dla połączenia tych dwóch tradycji i stylów artystycznych – mówi prof. Stephen Driscoll, jeden z archeologów biorących udział w wykopaliskach oraz członek zarządu Govan Heritage Trust. Na przecięciu dwóch kultur – To prawdopodobnie najważniejsze odkrycie, jakiego dokonałem w ciągu 30 lat pracy w Govan. Nowy kamień jest bardzo intrygujący, ponieważ dodaje do stanowiska archeologicznego zupełnie nowy kontekst kulturowy. Artefakt ten jest znacznie delikatniejszy w wykonaniu niż słynne kamienie Govan. Wykonano go za pomocą drobniejszych i płytkich nacięć – dodaje archeolog. Archeolodzy odkryli ukryte symbole na Kamieniu Przeznaczenia. To brytyjski artefakt koronacyjny Najnowsza analiza Kamienia ze Scone, zwanego również Kamieniem Przeznaczenia, wykazała, że znajdują się na nim nieznane wcześniej symbole. Badacze mają nadzieję, że odkrycie może rzucić... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/szkoci-wykradli-ten-kamien-z-westministeru-teraz-go-oddadza-by-karol-iii-mogl-na-nim-usiasc-podczas-koronacji-fot-chris-bacon-pa-images-pa-images-via-getty-images-3ccc728.jpg" width="938" height="626" alt="Szkoci wykradli ten kamień z Westministeru. Teraz go oddadzą, by Karol III mógł na nim usiąść podczas koronacji (fot. Chris Bacon - PA Images/PA Images via Getty Images)" title="Szkoci wykradli ten kamień z Westministeru. Teraz go oddadzą, by Karol III mógł na nim usiąść podczas koronacji (fot. Chris Bacon - PA Images/PA Images via Getty Images)" /> W kościele Govan znajduje się dziś kolekcja wczesnośredniowiecznych rzeźb o znaczeniu międzynarodowym. Wszystkie kamienie pochodzą z cmentarza kościelnego. Obejmują sarkofag, cztery średniowieczne krzyże i szereg pomników przedstawiających pochówki datowane na IX–XI wiek naszej ery. Źródło: Uniwersytet w Glasgow. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Potwór z Loch Ness. Głośne dźwięki i kilka potencjalnych obserwacji. Największe poszukiwania legendarnego zwierzęcia
W weekend odbyły się w Szkocji największe poszukiwania legendarnego zwierzęcia. Wykryto podejrzane dźwięki i dokonano kilku obiecujących obserwacji. Ale Potwór z Loch Ness nadal jest nieuchwytny.
W tym artykule: Czym jest Potwór z Loch Ness? Poszukiwania Nessie Społeczność poszukiwaczy Potwora z Loch Ness Historia Potwora z Loch Ness Czym jest Potwór z Loch Ness? Czy Potwór z Loch Ness, zwany przez Szkotów pieszczotliwie Nessie to tylko legenda? A może faktycznie w jednych z największych i najgłębszych brytyjskich jezior skrywa się nieznany dotąd wodny gatunek? Z wyglądu ma przypominać plezjozaura, wymarłego kilkadziesiąt milionów lat temu wielkiego gada. Cechy szczególne: mała głowa, podłużna cienka szyja, dwie pary płetw, olbrzymi ogon Jego poszukiwania trwają od prawie stu lat. Poszukiwania Nessie W ostatni weekend sierpnia odbyły się szeroko zakrojone poszukiwania nieznanego wodnego stworzenia. Według organizatorów, The Loch Ness Centre, była to największa akcja od przeszło 50 lat. Wzięło w niej udział kilkuset wolontariuszy. Zastosowano różnorodne narzędzia. Czy „Nessie” to tylko cyrkowy słoń? Rozwiązujemy tajemnicę potwora z Loch Ness Nessie, jak pieszczotliwie nazywa się wielkie stworzenie, które ponoć zamieszkuje wody Loch Ness, największego jeziora w Szkocji, to od dawna jeden z najpopularniejszych legendarnych potworów.... Najważniejsze wyniki weekendowych poszukiwań: cztery tajemnicze i wcześniej niesłyszane głośne dźwięki dochodzące z głębi jeziora; materiał wideo rzekomo przedstawiający potwora z enigmatycznymi „garbami”, nakręcony na jeziorze w ruchu; internauta w czasie analizy wideo uchwycił gigantyczny cień tuż pod powierzchnią wody; obserwacje licznych smug na wodzie. Społeczność poszukiwaczy Potwora z Loch Ness Na poszukiwania przybyli śmiałkowie z całego świata. – Podekscytowanie, jakie towarzyszyło w czasie tego weekendu, udowodniło, że trwające poszukiwania Potwora z Loch Ness nadal przyciągają ludzi z całego świata: z Ameryki, Kanady, Francji, Włoch, Japonii i nie tylko. Wszyscy chcemy tego samego: zobaczyć i dowiedzieć się, czym jest potwór z Loch Ness – mówi Paul Nixon z The Loch Ness Centre. Wśród wielu osób poszukujących Nessie był Michael z Halkirk. – Przybyłem na weekendowe poszukiwania, bo legenda Nessie jest fascynująca. Jeszcze nic nie zauważyłem, ale wierzę w Nessie i chciałbym ją zobaczyć w jeziorze – powiedział. Z kolei starsze małżeństwo z Manchesteru, Anne i Michael, uważa, że być może w historii o potworze jest ziarno prawdy. W weekend patrolowali brzegi jeziora z lornetką. Akcja była dużym wydarzeniem społeczny, w którym udział wzięły również dzieci. Historia Potwora z Loch Ness Nessie trafił lub trafiła (trudno orzec jakiej jest płci) trafił/a na pierwsze strony gazet w 1933 roku. Prawdopodobnie jest to związane z przybyciem w rejony jeziora większej liczby osób, gdyż wcześniej niedaleko oddano do użytku autostradę. Doniesienia o obserwacjach najpierw publikowano w lokalnej prasie, a potem w magazynach o zasięgu krajowym. Nawet w BBC gorąco dyskutowano o domniemanym stworzeniu. Na przestrzeni ostatnich dekad poszukiwania prowadzono z pomocą różnorodnego sprzętu: echosond, zaawansowanych kamer, a teraz nawet drona i hydrofonu. Niektórzy dostrzegają na części zobrazowań płetwy lub zwierzę dużych rozmiarów, ale do tej pory nie dostarczono niepodważalnego dowodu na istnienie Nessie. Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu Co sprawiło, że 66 mln lat temu przetrwała tylko część gatunków roślin i zwierząt? Wciąż nie jest pewne, jak wyginęły dinozaury. Oto przegląd stanu wiedzy na ten temat. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-wyginely-dinozaury-uczeni-do-dzis-spieraja-sie-o-to-jaka-katastrofa-wywolala-wymieranie-66-mln-lat-temu-ryc-getty-images-19f9966.jpg" width="938" height="581" alt="Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu (ryc. Getty Images)" title="Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu (ryc. Getty Images)" /> Co jakiś czas zainteresowanie tajemniczym zwierzęciem wzrasta. Tak na przykład było po ogłoszeniu kilkadziesiąt lat temu odkrycia rzekomo wymarłego ponad 70 mln lat temu gatunku ryby trzonopłetwej Latimeria u wybrzeży RPA. Skoro nadal można odkryć nieznane nauce zwierzęta i tzw. relikty, to być może legenda o Nessie jest prawdą – argumentowali entuzjaści. Mniej przekonani uważają, że być może świadkowie tak naprawdę obserwują foki, jesiotry lub inne wielkie ryby. O Nessie pisano na łamach poważnych czasopism naukowych, m.in. „Nature". Sprawie potwora poświęcone było też posiedzenie w Izbie Gmin w Pałacu Westministerskim w Londynie w 1975 roku. Pierwsza relacja o spotkaniu z niezwykłym stworzeniem w Loch Ness ma pochodzić z VI w. n.e. Ponoć św. Kolumban, który schrystianizował Piktów, ujrzał smoka ścigającego wieśniaka. Smoka-Nessie udało się odgonić z pomocą krzyża. Źródło: The Loch Ness Centre, L. Kleczkowski, S. Pikuła, Poczet potworów letnich, Warszawa 1985 Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Księga z Kells to średniowieczne dzieło sztuki sakralnej. Ten ewangeliarz lepiej oglądać, niż go czytać
Księga z Kells to bogato zdobiony iluminowany rękopis zawierający cztery ewangelie. Wyszedł spod rąk trzech anonimowych mnichów, którzy spędzili życie w zimnym, średniowiecznym klasztorze usytuowanym na niemal bezludnej szkockiej wyspie. Ale bogato ilustrowany rękopis nie był przeznaczony do czytania.
W tym artykule: Szkocka księga dokończona w Irlandii Historia Księgi z Kells Jak napisano Księgę z Kells? Zawartość Księgi z Kells Wyjątkowe ilustracje Księga z Kells nie była przeznaczona do czytania Księga z Kells jest iluminowanym rękopisem religijnym z okresu średniowiecza. Napisana po łacinie, zawiera cztery Ewangelie Nowego Testamentu. Została wykonana około 800 roku przez celtyckich mnichów w klasztorze Kolumbana, położonym na wyspie Iona. Szkocka księga dokończona w Irlandii Iona to maleńka wyspa leżąca na szkockich Hebrydach Wewnętrznych. Od setek lat jest sanktuarium celtyckiego chrześcijaństwa. Wyspa ma trwałe miejsce w historii chrześcijańskiej duchowości i pielgrzymek. Centrum religijnym wyspy jest opactwo Iona, które stoi na miejscu dawnego klasztoru założonego przez św. Kolumbana w 563 roku. Tylko dlaczego księga, która ma ewidentnie szkocki rodowód, jest określana jako pochodząca z Irlandii? Bo Kells mieści się właśnie w Irlandii, około 60 km od Dublina, a nie na szkockich wyspach. A Irlandia dała schronienie mnichom narażonym na śmiercionośne niebezpieczeństwo. Historia Księgi z Kells Od 795 roku wikingowie zaczęli atakować szkocką Ionę. W roku 806 pojedynczy najazd wikingów zakończył się masakrą, w które życie straciło 68 mnichów. Najazdy powtarzały się, aż ci, którzy przeżyli, postanowili opuścić wyspę i przenieśli się do Irlandii i do klasztoru w Kells. Dominującą teorią jest to, że Księga z Kells podróżowała z nimi i prawdopodobnie również została tam ukończona. Pozostała w Kells przez następne osiem stuleci. Właśnie dlatego stała się znana jako Księga z Kells. W 1650 roku, podczas tzw. inwazji Olivera Cromwella na Irlandię, kończącej irlandzką wojnę konfederacką, rękopis został wysłany na przechowanie do Dublina. Wówczas biskup Henry Jones, absolwent i wicekanclerz nobliwej Trinity College, podarował go bibliotece uczelni w 1661 roku. Jest tam wystawiany do dziś. Księga z Kells przechowywana jest w tzw. Starej Bibliotece uczelni, gdzie co roku ogląda ją aż 500 tys. zwiedzających. Jak napisano Księgę z Kells? Księga z Kells jest napisana na welinie. To rodzaj materiału wykonanego z odpowiednio wyprawionej skóry cielęcej i używanego do wielu najcenniejszych średniowiecznych manuskryptów. Na skompletowanie odpowiedniej liczby skór dla jednej księgi wielkości tej z Kells potrzeba było ponad 100 cieląt. Ich skóry były specjalnie moczone i preparowane. Na tak przygotowanym podłożu pisano własnoręcznie wyrabianym atramentem. Najpopularniejszym sposobem wykonania inkaustu było podgrzanie i zmieszania sadzy i gumy arabskiej. Do tego dodawano wyciąg z galasów i sole żelaza. Wytwarzano też inkausty w innych kolorach niż czarny. Np. purpurę robiono na bazie krwi ślimaków, cynober na bazie mieszanki rtęci i siarki, a biały z bieli ołowianej. Do produkcji czerwonego atramentu używano też wyciągu z drewna brazilium, sprowadzanego z Cejlonu. Używano także atramentu koloru niebieskiego i złotego. Właśnie złotą farbą wykonywano najbardziej luksusowe kodeksy na pergaminach, barwionych m.in. na kolor purpurowy. Zawartość Księgi z Kells W epoce średniowiecza anonimowość była uznawana za cnotę. W związku z tym nie wiemy, kim byli mnisi, którzy poświecili wiele lat życia na ręczne przepisanie tekstu ewangelii oraz ozdobienie go. Ci anonimowi skrybowie określani są jako Ręka A, Ręka B i Ręka C. Książka mierzy 33x25 cm. Każda z setek jej stron jest w jakiś sposób ozdobiona – czy to dużą i bogatą ilustracją, czy poprzez ozdobę samego tekstu. Malowane obrazy są skomplikowane, z drobnymi szczegółami i ozdobami. Np. w postaci celtyckich węzłów i zwierząt, przedstawionych przy użyciu jasnych, nasyconych pigmentów. Malowidła towarzyszą łacińskiemu tekstowi: kompletnym ewangeliom Mateusza, Marka i Łukasza, części ewangelii Jana, indeksom i komentarzom. Manuskrypt jest niesamowicie kompletny jak na tekst, który powstał ponad tysiąc lat temu. Brakuje niewielu stron. Może to być spowodowane kradzieżą książki, do której doszło w XI wieku. Księga została skradziona z kościoła w Kells i odzyskana dopiero dwa miesiące później. Złodzieje zabrali wówczas wysadzaną drogocennymi kamieniami złotą oprawę księgi. Wyjątkowe ilustracje Zawierająca cztery Ewangelie chrześcijańskiego Nowego Testamentu Księga z Kells odznacza się niesamowitą dbałością o szczegóły. Chociaż w tym czasie powstało wiele oszałamiających iluminowanych manuskryptów, Księga z Kells jest szczególnie niezwykła ze względu na jej bardzo szczegółowe i wybitnie artystyczne ilustracje. Są tak nietuzinkowe, że wielu historyków uważa Księgę z Kells za najwspanialszy rękopis wszech czasów. Uznaje się, że Księga z Kells została wykonana w stylu zwanym hiberno-saksońskim. To mieszanka tradycji irlandzko-celtyckich i anglosaskich z VII wieku. Elementy stylu irlandzko-celtyckiego możemy dostrzec w motywach krzywoliniowych i rozbudowanych inicjałach. Natomiast wpływy anglosaskie są wyraźne w zoomorficznym przeplocie i żywych kolorach książki. Księga zawiera pełne Ewangelie Mateusza, Marka i Łukasza. Ocalała tylko część ewangelii Jana. Reszta mogła zostać skradziona, a wielu historyków uważa, że ta ewangelia mogła po prostu być niedokończona. W rzeczywistości istnieją liczne dowody sugerujące, że książka pozostała niekompletna. Stąd seria pustych stron i brakujące ilustracje. Księga z Kells nie była przeznaczona do czytania Wraz z ewangeliami książka zawiera również szereg indeksów i odsyłaczy. Miało to ułatwić nawigowanie po rękopisie. A chociaż opowiada historie poprzez fragmenty tekstu, nacisk kładziony jest na dzieła sztuki i ich oszałamiający efekt wizualny. Dowody sugerują, że mnisi stworzyli Księgę z Kells wyłącznie w celu pokazywania jej i ceremonialnego użytku, a nie do czytania na głos kongregacji kościelnej. Uczeni uważają tak, ponieważ obrazy książki są tak niezwykle skomplikowane i zaprojektowane do studiowania. Tymczasem tekst jest mniej starannie napisany. Mnisi czasami pomijali pewne słowa lub powtarzali długie fragmenty tekstu. Współczesna Księga z Kells zawiera 340 folio wykonanych ze skóry cielęcej. Jednak znacznie różni się to od oryginalnego rozmiaru książki. Uczeni uważają, że 30 folio tekstu i ilustracji zaginęło w pewnym momencie historii książki. Tymczasem krawędzie rękopisu, które widzimy dzisiaj, zostały przycięte przez introligatorów w XIX wieku. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Mur Hadriana był północną granicą Cesarstwa Rzymskiego. Paradoksalnie, połączył Rzymian i Brytów
Miał być dowodem na zakończenie rzymskiej ekspansji i sposobem odseparowania imperium od zagrażających mu barbarzyńców. Został zbudowany przez legionistów i był najdłuższą konstrukcją na terenie Europy. Mur Hadriana strzegł północnych rubieży Cesarstwa Rzymskiego przez niemal 300 lat.
W tym artykule: Kim był cesarz Hadrian? Podbój Brytanii przez Rzymian Budowa Muru Hadriana Fortyfikacje Muru Hadriana Dlaczego zbudowano Mur Hadriana? Mur Hadriana po upadku Rzymu Jest zdumiewającym osiągnięciem inżynieryjnym. Zbudowany z 25 milionów ociosanych kamieni, przecinał Anglię na pół. Wyznaczał północną część imperium, którego południowe krańce sięgały do Afryki. Ale nie był tylko murem, lecz kompleksem fortów i twierdz. Dla północnych plemion, które nie znały techniki budowania z kamienia, był wyrazem potęgi zaborcy, którego macki rozciągały się na całą Europę. Kim był cesarz Hadrian? Nie wiadomo, czy wał by powstał, gdyby na rzymskim tronie zasiadł inny cesarz. Hadrian, nim wstąpił na tron, dał się poznać jako wytrawny polityk, miłośnik sztuki i architektury. To dzięki niemu odbudowano zniszczony w pożarze rzymski Panteon. Również z jego inicjatywy powstał w Wiecznym Mieście monumentalny grobowiec rodzinny, dziś znany jako Zamek Świętego Anioła. Ale Hadriana cechowało coś jeszcze – niechęć do wojny i głębokie zrozumienie, że granic cesarstwa nie można przesuwać w nieskończoność. Należy za to te granice zabezpieczyć. W 121 roku naszej ery cesarz udał się do okupowanych Galii i Germanii. Widząc, jak legioniści umacniają swoje pozycje drewnianymi palisadami uznał, że odgrodzenie się murem będzie najlepszym sposobem na ustanowienie i umocnienie granic cesarstwa. Historycy twierdzą, że to wówczas zaświtała mu myśl, by oddzielić terytorium rzymskie na Wyspach od tego zajmowanego przez tubylcze plemiona, przede wszystkim przez wojowniczych Kaledończyków. Podbój Brytanii przez Rzymian Rzymianie zapędzili się do Brytanii jeszcze w czasach Juliusza Cezara. Ale to legiony Klaudiusza włączyły do imperium południowe tereny Wyspy. Podboju północy podjął się jeden z najwybitniejszych dowódców cesarza Wespazjana, czyli Juliusz Agricola. W 78 r. rozpoczął ofensywę, a zdobyte tereny umacniał budując sieć fortów. To właśnie te postawione przez żołnierzy Agricoli umocnienia stały się później podstawą pod budowę Wału Hadriana oraz wysuniętego dalej na północ Wału Antonina. Ten drugi powstał po odrzuceniu pokojowej polityki Hadriana przez kolejnego cesarza – Antonina Piusa. Wał Antonina był mniej monumentalny niż Mur Hadriana i rozciągał się na długości jedynie 63 km. Budowa Muru Hadriana Budowę muru rozpoczął sam cesarz Hadrian. W okolicy ujścia rzeki Tyne nakazał postawienie dwóch ołtarzy na cześć bogów Neptuna i Oceanusa. Było to jawne nawiązanie do działań Aleksandra Wielkiego, który tym samym bogom miał oddać cześć na dalekim Wschodzie – nad rzeką Hydaspes. Kolejnym krokiem było wzniesienie Mostu Hadriana. Miał on wyznaczać jeden z krańców nowej linii granicznej. Dopiero po zakończeniu tych prac przystąpiono do wznoszenia muru. Muru, który rozciągał się na długości ponad 120 km pomiędzy Morzem Irlandzkim a Morzem Północnym. Wiele wskazuje na to, że Hadrian nie tylko zlecił budowę muru, ale sam go zaprojektował. Pierwszy projekt zakładał wybudowanie kamiennego muru o szerokości 10 stóp rzymskich, czyli trzech metrów, od rzeki Tyne na zachód przez 72 km do rzeki Irthing. Mur miał mieć 72 km długości i przechodzić w wał o szerokości 20 stóp rzymskich (6 m) na zachód od Irthing do ujścia Solway. Budowniczowie dobrze wykorzystali lokalne cechy geograficzne. Centralna część muru biegła wzdłuż skał. Na wschodzie wał wytyczono na długim grzbiecie biegnącym do Newcastle. Fortyfikacje Muru Hadriana Mur chroniły też ufortyfikowane bramy, zwane zamkami milowymi. Większość odkopanych zamków milowych mieściła jeden budynek. Przypuszczalnie był to blok koszarowy dla około 8 mężczyzn. Wydaje się, że dwa zamki milowe zawierały dwa podwójne budynki, co sugeruje większy garnizon. Niektóre zamki milowe zawierały paleniska i piece. Hejt sprzed 1700 lat. Na kamieniu wyryto wyzwiska, jakich wówczas używano. Jest też wulgarny obrazek Wolontariusz z Południowej Walii trafił na zaskakujący kamień z obelgą. Eksperci rozszyfrowali zagadkowy napis. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kamien-sprzed-1700-lat-pokazuje-jak-ich-wyzwisk-wowczas-uzywano-jest-tez-obrazek-dzis-wulgarny-845014c.jpeg" width="938" height="627" alt="Kamień sprzed 1700 lat pokazuje, jak ich wyzwisk wówczas używano. Jest też obrazek. Dziś wulgarny" title="Kamień sprzed 1700 lat pokazuje, jak ich wyzwisk wówczas używano. Jest też obrazek. Dziś wulgarny" /> Pomiędzy każdą parą zamków milowych leżały dwie wieże, zawsze zbudowane z kamienia. Głównym celem żołnierzy stacjonujących w fortach było prowadzenie obserwacji. Zatem nad północną bramą każdego zamku milowego powinna znajdować się wieża. Umieszczenie drzwi na parterze wieżyczki sugeruje, że bezpieczeństwo nie było istotną kwestią. Hadrian wprowadził kilka zmian w pierwotnym planie, m.in. obniżając mur i dobudowując kolejne forty. Prace przebiegały nad wyraz sprawnie. Było to możliwe dzięki pracy żołnierzy aż trzech legionów rzymskich. Taki legion składał się zwykle z około czterech do sześciu tysięcy żołnierzy. Wśród nich byli inżynierowie i znakomici specjaliści od obróbki kamienia. Dlaczego zbudowano Mur Hadriana? Historycy rozważają powody powstania muru. Podają w wątpliwość, iż miał służyć jedynie jako sposób na odgrodzenie się od Kaledończyków. Spekuluje się, że mógł służyć do poboru opłat od kupców przemierzających Wyspę oraz regulować przepływ ludności. Co ciekawe, mur dość szybko stał się miejscem raczej scalającym tubylczą ludność i legionistów, niż dzielącym. Przede wszystkim był znakomitym miejscem wymiany handlowej, ponieważ otrzymujący regularny żołd legioniści byli jednymi z niewielu ówczesnych ludzi posiadającymi pieniądze. Całe rodziny żyły tylko z tego, że uprawiały pole na potrzeby legionistów. Pojawiły się stragany, karczmy i oczywiście domy publiczne. Zbudowane zostały również tak istotne w kulturze rzymskiej łaźnie. Budowa muru trwała ponad sześć lat. Praca była dobrym sposobem na utrzymanie dyscypliny wśród żołnierzy. Hadrian nie planował dalszych podbojów, ale chciał utrzymać wojsko w gotowości bojowej. Mur Hadriana po upadku Rzymu Ale z czasem brytyjskie legiony miały coraz mniej wspólnego z Rzymem, a coraz więcej z Brytanią. Legioniści rekrutowali się spośród tubylców. Wielu z nich zakładało rodziny, a forty zmieniały się w wioski. Pieniądze z Rzymu też przestały płynąć, a sam mur niszczał. Aż wreszcie, 281 lat po zakończeniu budowy Muru Hadriana, Rzymianie opuścili Brytanię. Fragmenty muru istnieją do dziś i stanowią jedną z atrakcji turystycznych Wysp. A ociosane przez rzymskich legionistów kamienie można znaleźć w wielu angielskich kościołach i innych charakterystycznych dla regionu kamiennych budowlach. Co ciekawe, Mur Hadriana bywa często inspiracją dla twórców. To właśnie nim inspirował się George R. R. Martin, pisząc „Grę o tron”. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Archeolodzy odkryli ukryte symbole na Kamieniu Przeznaczenia. To brytyjski artefakt koronacyjny
Najnowsza analiza Kamienia ze Scone, zwanego również Kamieniem Przeznaczenia, wykazała, że znajdują się na nim nieznane wcześniej symbole. Badacze mają nadzieję, że odkrycie może rzucić nowe światło na historię Wielkiej Brytanii, a w szczególności Szkocji.
W tym artykule: Naukowcy odkryli tajemnicze symbole na Kamieniu Przeznaczenia Analiza chemiczna wykazała również obecność miedzi i gipsu Symbol niepodległości Szkocji Kamień ze Scone, zwany również kamieniem „mówiącym”, „proroczym” lub „przeznaczenia”, to podłużny blok piaskowca, który znajduje się pod tronem w Westministerze w trakcie koronacji królów Wielkiej Brytanii. Jego historia jest niejasna. Wiadomo, że pochodzi ze Szkocji i zasiadali na nim pierwsi królowie tego kraju. Jedna z hipotez wskazuje, że Fergus Mór mac Eirc, który V wieku n.e. władał celtycką Szkocją, przywiózł ów kamień z Irlandii. Wkrótce stał się on symbolem szkockiej państwowości i niepodległości. Dla Anglików kamień ze Scone jest natomiast kamieniem koronacyjnym królów Wielkiej Brytanii, jednym z artefaktów, które biorą udział w ceremonii namaszczenia nowego następcy tronu. W 1296 roku został przetransportowany ze Szkocji do Anglii. Od tego czasu dla Szkotów jest przedmiotem niemalże świętym. Do tego stopnia, że w 1950 roku czterech przyjaciół ze Szkocji przyjechało do londyńskiego Westminsteru, aby ukraść „Kamień Przeznaczenia” i zwrócić go prawowitym właścicielom. Blok czerwonego piaskowca, ważący 152 kg, był przymocowany do podłogi pod tronem w kaplicy św. Edwarda. Nieustraszeni złodzieje wynieśli olbrzymi głaz z budynku, zapakowali do furgonetki, uciekli policji i przewieźli kamień do swojego kraju. Sprawców nie ukarano. „Jak można ukraść coś, co należy do Ciebie” – mówił wówczas Ian Hamilton. Naukowcy odkryli tajemnicze symbole na Kamieniu Przeznaczenia Najnowsza analiza wykazała, że na artefakcie znajdują się nieznane wcześniej symbole i „anomalie”. Badania przeprowadzili naukowcy z Historii Environment Scotland, którzy przeprowadzili m.in. skanowanie laserowe. Odkryli, że w jednym miejscu znajdują niezauważone wcześniej rzymskie cyfry. To trzy litery „X”, a także jedna litera „V”. – Nie wiedzieliśmy o istnieniu tych znaków. Nie wiemy, dlaczego zostały wyrzeźbione, co oznaczają ani kto za to odpowiada. Mamy nadzieję, że przyszłe badania pomogą rozwiązać tę zagadkę – mówi w rozmowie z Live Science Ewan Hyslop, pracownik Historic Environment Scotland, który kierował najnowszymi badaniami. Badacze zwracają również uwagę, że widoczne na skanie symbole mogą wcale nie oznaczać cyfr rzymskich. Jednak prawdziwe znaczenie jest wciąż niejasne. Analiza chemiczna wykazała również obecność miedzi i gipsu Badacze odkryli również ślady miedzi na kamieniu. Naukowcy sugerują, że szkocki artefakt w pewnym momencie swojej historii znajdował się w zupełnie innym, niezidentyfikowanym miejscu. Badacze twierdzą również, że bardzo możliwe, że pełnił wówczas zupełnie inną funkcję. – Przebarwienia wskazują, że na kamieniu przez dłuższy czas znajdował się przedmiot z mosiądzu – twierdzą autorzy odkrycia. Archeolodzy odnaleźli pozostałości sali królewskiej pierwszych królów Anglii Wschodniej Królewska sala pochodzi sprzed 1400 lat i zlokalizowana jest w hrabstwie Suffolk, w dawnej Anglii Wschodniej. Fragment budynku należał niegdyś do pierwszych władców, którzy rządzili krajem. Analiza wykazała również obecność gipsu na Kamieniu ze Scone. Badacze uważają, że możliwe jest, że w przeszłości ktoś stworzył gipsowy odlew piaskowca. Naukowcy przyznają, że jest to niespodziewane odkrycie, ponieważ nie istnieją żadne zapisy ani dowody, które wskazywałyby utworzenie odlewu. Symbol niepodległości Szkocji Po zuchwałej kradzieży w 1950 r. „Kamień Przeznaczenia” przez wiele miesięcy znajdował się w szkockim opactwie Arbroath. Wkrótce jednak Anglicy wymusili na Szkotach oddanie artefaktu, tłumacząc to faktem koronacji Elżbiety II. Eksperci uważają, że wydarzenie to w znacznym stopniu obudziło nacjonalistyczno-separatystyczne nastroje Szkotów. W 1996 roku kamień oficjalnie został zwrócony Szkotom i trafił do Zamku Edynburskiego. Artefakt jest obecnie jedynie wypożyczany Anglikom na czas ceremonii koronacji nowego króla Wielkiej Brytanii. 6 maja 2023 roku kolejny raz znajdzie się pod tronem w Westministerze, gdy Karol III zostanie ogłoszony nowym władcą Zjednoczonego Królestwa. Potem wróci do Szkocji. Źródło: Historic Environment Scotland Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Gdzie kręcono „The Crown”? 20 lokalizacji z serialu
„The Crown” to bez wątpienia jeden z najgłośniejszych seriali Netfliksa. Gdzie kręcono „The Crown”? Poniżej wymieniamy 20 najbardziej charakterystycznych lokalizacji.
W tym artykule: Belvoir Castle, Leicestershire Winchester Cathedral, Hampshire Audley End House, Essex Wilton House, Wiltshire Hylands House, Essex Caernarfon Castle, Gwynedd Ardverikie Estate, Inverness-shire Lancaster House, Londyn Hatfield House, Hertfordshire Burghley House, Northamptonshire Old Royal Naval College, Londyn Moor Park Mansion, Hertfordshire Ely Cathedral, Cambridgeshire Brocket Hall, Hertfordshire Sant Elm, Majorka Hedsor House, Londyn Somerley House, Hampshire Knebworth House, Hertfordshire Northern Quarter, Manchester Wrotham Park, Hertfordshire Historia obrazująca życie rodziny królewskiej zachwyca nie tylko wspaniałą grą aktorską i przemyślanym scenariuszem, ale także idealnie dobranymi lokalizacjami. Z oczywistych względów, twórcy „The Crown” nie mogli filmować w pałacu Buckingham i innych miejscach związanych z brytyjską monarchią. Jednak oglądając kolejne odcinki, widzowie mogą odnieść wrażenie, że faktycznie zaglądają do królewskich wnętrz. Każdy fan romantycznej historii młodej Sophie doskonale wie, gdzie kręcono „Mamma mia”. Miłośnicy serii „The Crown” mają nieco twardszy orzech do zgryzienia, bo w hitowym serialu Netfliksa wykorzystano wiele lokalizacji. Stworzenie tak zachwycającego obrazu było niemałym wyzwaniem dla twórców. Brak możliwości filmowania w oryginalnych miejscach zmusił ich do poszukiwania alternatywnych planów. Początkowo serial miał być kręcony w specjalnie przygotowanym do tego celu studio. Jednak twórcy uznali, że różne lokalizacje dodadzą ich produkcji autentyczności. Trzeba przyznać, że Peter Morgan spisał się celująco, bo mimo że sceneria nie jest wierna oryginałowi, to doskonale oddaje królewską atmosferę. Belvoir Castle, Leicestershire XI-wieczny zamek Belvior, który w XVI wieku stał się rezydencją hrabiostwa Rytland, pojawił się w drugim i trzecim sezonie serialu. Jego wnętrza imitowały komnaty zamku w Windsorze. Winchester Cathedral, Hampshire Niezwykle charakterystyczną lokalizacją z serialu jest katedra Winchester. To właśnie ten gotycki kościół, jeden z największych w Europie, wziął udział w zdjęciach trzecim sezonie serialu. Tam odbył się pogrzeb sir Winstona Churchilla, granego przez Johna Lithgowa. Audley End House, Essex Kolejna charakterystyczna lokalizacja z trzeciego sezonu „The Crown” to Audley End House. We wnętrzach XVII-wiecznej posiadłości, które wręcz ociekają iście królewskim przepychem, ekipa filmowała sceny rozgrywane we wnętrzu zamku Balmoral. Wilton House, Wiltshire Kolejna ciekawa lokalizacja uczestniczyła w zdjęciach do pierwszego, drugiego i trzeciego sezonu serialu. Mowa o Wilton House – rezydencji hrabiostwa Pembroke. Zachwycające wnętrza „odegrały rolę” komnat pałacu Buckingham. Hylands House, Essex Pozostajemy w scenerii trzeciego sezonu serialu. Rezydencja Hyland House, której wnętrza zachwycają pomieszczeniami pamiętającymi epoki gregoriańską i wiktoriańską, imitowała Biały Dom. To właśnie tam księżna Małgorzata (grana przez Helenę Bonham Carter) i jej mąż spotkali się z prezydentem Johnsonem. Caernarfon Castle, Gwynedd Twórcy „The Crown” nie uwzględnili w serialu wielu oryginalnych lokalizacji. Jednym z wyjątków jest Caernarfon Castle – prawdziwa perła średniowiecznej architektury, zlokalizowana w północno-zachodniej Walii. To właśnie tam w 1969 roku książę Karol otrzymał insygnia księcia Walii. W serialu ta podniosła scena została nagrana w oryginalnej lokalizacji. Ardverikie Estate, Inverness-shire Przenieśmy się do szkockiego regionu Highlands. Wspaniała rezydencja magnacka Ardverikie Estate pojawiła się w pierwszym i drugim sezonie serialu. Ekipa filmowała tam sceny, w których pojawiała się szkocka rezydencja królowej. Lancaster House, Londyn Mało znane archiwalne zdjęcia królowej Elżbiety II w obiektywie fotografów National Geographic Królowa Elżbieta II na niepublikowanych zdjęciach. Tak wyglądało jej 70-letnie panowanie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/malo-znane-archiwalne-zdjecia-krolowej-elzbiety-ii-w-obiektywie-fotografow-national-geographic1-148a751.png" width="938" height="634" alt="Mało znane archiwalne zdjęcia królowej Elżbiety II w obiektywie fotografów National Geographic" title="Mało znane archiwalne zdjęcia królowej Elżbiety II w obiektywie fotografów National Geographic" /> Lancaster House to obiekt należący do angielskiego MSZ. Luksusowa neoklasycystyczna kamienica została zbudowana w latach 20. XIX wieku. W czwartym i piątym sezonie „The Crown” zachwycające wnętrza budynku imitowały komnaty pałacu Buckingham. Hatfield House, Hertfordshire Hatfield House to miejsce niezwykle istotne dla brytyjskiej monarchii. To właśnie w tej zachwycającej wiejskiej rezydencji wychowała się królowa Elżbieta II. Tam też dowiedziała się, że obejmie tron. W serialu wykorzystano długą galerię posiadłości. Nakręcono tam scenę, w której królowa Maria idzie do biblioteki w Windsorze, by zobaczyć swojego syna Davida. Burghley House, Northamptonshire Wymieniając ciekawe serialowe lokalizacje, nie można pominąć XVI-wiecznej posiadłości Burghley House. W czwartym i piątym sezonie „The Crown”, rezydencja będąca własnością rodziny Cecil uczestniczyła w zdjęciach przedstawiających zamek Windsor. Old Royal Naval College, Londyn Londyński Old Royal Naval College pojawia się w ok. 80 produkcjach, zarówno kinowych, jak i telewizyjnych. Niezwykłą atmosferę tego miejsca wykorzystali także twórcy jednego z najgłośniejszych seriali ostatnich lat. To właśnie tam filmowano sceny, w których pojawia się zewnętrzna część pałacu Buckingham. Moor Park Mansion, Hertfordshire Eleganckie ogrody i chodniki królewskiej rezydencji odtworzono także w Moor Park (w piątym sezonie serialu). Wspaniała posiadłość jest położona na mierzącej kilkaset akrów działce, której granice znajdują się w obszarze starego parku Manor of More. Ely Cathedral, Cambridgeshire W serialu pojawiają się sceny w Opactwie Westminsterskim. Nie, nie filmowano ich w oryginalnej lokalizacji. W „The Crown”, jedną z najważniejszych świątyń anglikańskich zastąpiła gotycka katedra w diecezji Ely. Tę niezwykłą budowlę można już było podziwiać na planie niektórych produkcji. Jedną z najgłośniejszych jest nagrodzony Oscarem dramat historyczny „Jak zostać królem”. Brocket Hall, Hertfordshire Zastanawiacie się, gdzie nagrano sceny, które w czwartym i piątym sezonie serialu przedstawiają pałac Kensington? Wspaniałą rezydencję książęcej pary, Karola i Diany, odtworzono w Brocket Hall – neoklasycystycznej wiejskiej posiadłości w hrabstwie Hertfordshire. Sant Elm, Majorka Nie wszystkie sceny do serialu filmowano na terenie Anglii i Szkocji. W piątym sezonie pojawiły się też ujęcia uchwycone w hiszpańskiej scenerii. Pamiętacie scenę wakacji książęcej pary i ich dzieci? Powstała na morskim obszarze Sant Elm – miasta położonego na południowo-zachodnim wybrzeżu Majorki. Hedsor House, Londyn Jedną z lokalizacji, które w czwartym sezonie serialu pojawiają się w wielu ujęciach, jest londyński Hedsor House. XVIII-wieczna rezydencja utrzymana we włoskim stylu została użyta do nagrania scen ze szkockiej rezydencji królowej i na Downing Street. Somerley House, Hampshire W czwartym sezonie pojawia się scena, w której królowa Elżbieta II składa wizytę świeżo zaślubionej książęcej parze. Te ujęcia nakręcono w Somerley House. Knebworth House, Hertfordshire W pamięci fanów serialu z całą pewnością zapisały się sceny, w których dochodzi do napięć między rodziną królewską a Margaret Thatcher. Te ujęcia powstały w wiejskim domu Knebworthów. Northern Quarter, Manchester Występu w przebojowym serialu Netfliksa doczekała się także północna dzielnica Manchesteru. Na potrzeby zagranicznych scen, które pojawiają się w czwartym sezonie serialu, ekipa filmowa przekształciła ją w miniaturowy Nowy Jork. Wrotham Park, Hertfordshire Ostatnia lokalizacja, którą chcemy wam przybliżyć, to Wrotham Park – dom rodziny Byng. W czwartym sezonie ta wspaniała XVIII-wieczna rezydencja posłużyła jako plan zdjęciowy dla scen, które przedstawiają prywatną salę audiencyjną królowej. To tam Elżbieta II spotkała się z Margaret Thatcher. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ciekawostki o Wielkiej Brytanii – interesujące fakty kulturalne, historyczne i turystyczne
Wielka Brytania nie jest specjalnie odległa od Polski, ani w kontekście geograficznym ani kulturowym. Nie oznacza to jednak, że Zjednoczone Królestwo nie może niczym zaskoczyć. Przeciwnie, ten piękny, stary kraj skrywa wiele ciekawostek, nie tylko turystycznych, ale także kulturowych, geograficznych i historycznych. Chcesz poznać nieco bliżej to niezwykłe miejsce? Poniżej znajdziesz najbardziej intrygujące ciekawostki o Wielkiej Brytanii.
W tym artykule: Ciekawostki o kulturze Wielkiej Brytanii Ciekawostki o edukacji w Wielkiej Brytanii Ciekawostki o kuchni Wielkiej Brytanii Ciekawostki o zwiedzaniu Wielkiej Brytanii Ciekawostki geograficzne o Wielkiej Brytanii Ciekawostki historyczne o Wielkiej Brytanii Inne ciekawostki o Wielkiej Brytanii Zjednoczone Królestwo to monarchia konstytucyjna, w skład której wchodzą cztery niezależne kraje: Anglia, Walia, Szkocja i Irlandia Północna. Te powszechnie znane informacje z całą pewnością nikogo nie zaskoczą, ale spokojnie, to tylko wstęp. Prawdziwą listę ciekawostek znajdziesz w kolejnych akapitach. Ciekawostki o kulturze Wielkiej Brytanii Wielka Brytania jest dość konserwatywna, jednak wieloetniczny charakter tego państwa czyni jego kulturę niezwykle barwną. Niektóre zwyczaje Brytyjczyków mogą wydać się nam dziwne, jednak to właśnie kontrasty decydują o tym, że świat jest interesującym miejscem. Stereotypy nie oszczędzają żadnych narodowości. Jednym tchem można wymienić przynajmniej kilka uproszczonych obrazów rzeczywistości panującej w niemal każdym kraju. Wiele z nich nie znajduje żadnego potwierdzenia w rzeczywistości, jednak w przypadku Brytyjczyków opinia na temat czci, którą darzą filiżankę herbaty nie jest żadną przesadą. Aromatyczny napar pije się tam do wszystkiego i o każdej porze, nie tylko o piątej po południu. Herbata stanowi podstawę interakcji społecznych, a wypada także wspomnieć o brytyjskim celebrowaniu zwyczaju znanego jako dunking. Polega on na namaczaniu słodkiego ciastka w herbacie. W Wielkiej Brytanii przywitania nie podlegają żadnym regułom. Etykieta nie reguluje nawet zasad witania się w najbardziej formalnych sytuacjach. Z tego powodu dość często dochodzi tam do krępujących sytuacji, np. gdy jedna osoba chce się przywitać pocałunkiem w policzek, a druga – uściskiem dłoni. W Polsce wizyta w pubie jest traktowana jako zwykły sposób na miłe spędzenie czasu w towarzystwie znajomych i przyjaciół. W Wielkiej Brytanii wyjście do pubu ma rangę narodowej tradycji. Bez cienia przesady, Brytyjczycy uwielbiają przesiadywać w pubach. Większość z nich ma swój ulubiony lokal, najczęściej położony w niewielkiej odległości od miejsca zamieszkania. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że w tym zwyczaju nie chodzi wyłącznie o picie alkoholu. Brytyjskie puby to centra spotkań towarzyskich, w których można porozmawiać, obejrzeć mecz czy zagrać w rzutki. Dobre maniery to jedna z najbardziej charakterystycznych cech mieszkańców Wielkiej Brytanii. Brytyjczycy bardzo często używają słów sorry, excuse me, please i thank you. Nie jest niczym niezwykłym, że nawet przełożeni nie wydają swoim podwładnym poleceń w sposób bezpośredni, a zaczynają je zapytaniem: Do you want to...? Ciekawostki o edukacji w Wielkiej Brytanii Wielka Brytania na piechotę. TOP 5 najpiękniejszych szlaków dla wędrowców Wielka Brytania ma do zaoferowania znacznie więcej niż tętniące życiem miasta. Z dala od nich znajdziemy malownicze plaże i ciągnące się przez setki kilometrów piesze szlaki turystyczne. Brytyjski system oświaty może wydawać się podobny do polskiego. To tylko pozory. W rzeczywistości, lista różnic jest znacznie dłuższa niż podobieństw. Brytyjski system edukacji jest zdecentralizowany. Oznacza to, że każdy kraj ma własne przepisy oświatowe. Na Wyspach Brytyjskich uczniowie zdają więcej egzaminów końcowych niż dzieci w polskich szkołach. W odróżnieniu od państwowych uniwersytetów w Polsce, uczelnie w Wielkiej Brytanii są płatne. System obowiązkowej edukacji w Wielkiej Brytanii obejmuje szkołę podstawową i średnią. Ciekawostki o kuchni Wielkiej Brytanii Polacy mają tłusty czwartek, a Brytyjczycy – Pancake Day. Kto może wziąć udział w wyścigu z patelnią? Pancake Day to angielski odpowiednik tłustego czwartku. Zamiast pączków Brytyjczycy pochłaniają jednak naleśniki. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/polacy-maja-tlusty-czwartek-a-brytyjczycy-pancake-day-kto-moze-wziac-udzial-w-wyscigu-z-patelnia-0e171e8.jpeg" width="938" height="500" alt="Polacy mają tłusty czwartek, a Brytyjczycy Pancake Day. Kto może wziąć udział w wyścigu z patelnią?" title="Polacy mają tłusty czwartek, a Brytyjczycy Pancake Day. Kto może wziąć udział w wyścigu z patelnią?" /> Wielka Brytania nie słynie z najbardziej wyrafinowanej kuchni. Nie oznacza to jednak, że tamtejsza tradycja kulinarna nie skrywa żadnych ciekawostek. Gdyby poprosić dowolną osobę o wskazanie kulinarnej stolicy Europy, większość zapewne wskaże na Francję lub Włochy. Wielka Brytania bardziej niż z wykwintnymi daniami kojarzy się z fish and chips, ale warto wiedzieć, że najbardziej uznani szefowie kuchni nie pochodzą z Francji ani Włoch, a z Wielkiej Brytanii. Gordon Ramsay, Jamie Oliver, Nigella Lawson – to tylko kilka nazwisk z długiej listy przykładów. Świąteczne potrawy są mocno zakorzenione w tradycji kulinarnej każdego kraju. Jakie przysmaki lądują na świątecznych stołach Brytyjczyków? Boże Narodzenie nie może się tam odbyć bez indyka i pieczonej wołowiny. Dlaczego kuchnia brytyjska „cieszy się” opinią mdłej i pozbawionej smaku? Ten stereotyp narodził się w czasie II wojny światowej. Odcięci od zagranicznych dostaw żywności Brytyjczycy musieli radzić sobie z tym, co sami uprawiali. Przygotowywane wówczas posiłki rzeczywiście były monotonne i słabo doprawione, ale te czasy dawno już minęły. Ciekawostki o zwiedzaniu Wielkiej Brytanii Dlaczego w Wielkiej Brytanii obchodzi się Dzień Guya Fawkesa? 5 listopada w Wielkiej Brytanii hucznie obchodzony jest Dzień Guya Fawkesa (ang. Bonfire Night, Guy Fawkes Day). Świętowanie tych wydarzeń przypomina sylwestra. W całym kraju możemy podziwia.. Dla wielu Polaków, Wielka Brytania jest celem przede wszystkim wyjazdów zarobkowych. Trzeba jednak pamiętać, że to niezwykłe państwo ma wiele do zaoferowania także jako destynacja turystycznych wypraw. Klimat w Wielkiej Brytanii jest zróżnicowany i nieprzewidywalny. Nawet jeżeli planujesz polecieć tam latem, zabierz ze sobą parasol i ciepłą kurtkę, bo na pewno się przydadzą. Stonehenge to jedna z największych atrakcji turystycznych w Wielkiej Brytanii. Czy wiesz, że to tajemnicze miejsce jest starsze niż piramidy w Gizie? Lubisz kuchnię indyjską? Świetnie! W Londynie jest więcej indyjskich restauracji niż w Bombaju. Osoby zakochane w górach powinny obrać kurs na Szkocję. To najbardziej górzysty region Wielkiej Brytanii. W Anglii najwyższe góry mierzą mniej niż 1000 m wysokości. Ciekawostki geograficzne o Wielkiej Brytanii Tajemnica Stonehenge w końcu została rozwiązana? Uczeni wiedzą, do czego służyło Stonehenge to najsłynniejsza megalityczna budowla na świecie. Zespół kamiennych bloków znajduje się w pobliżu miasta Salisbury na południu Wielkiej Brytanii. Naukowcy twierdzą, że w końc... Wielka Brytania jest państwem wyspiarskim, które charakteryzuje się silnie zróżnicowaną powierzchnią. Takie warunki sprawiają, że mówiąc o tamtejszej geografii, łatwo można wskazać wiele ciekawostek. W każdym miejscu w Wielkiej Brytanii odległość od morza nie jest większa niż 70 mil. Wielka Brytania jest 9. największą wyspą świata. Wyspy Brytyjskie to nie tylko Wielka Brytania i Irlandia. To także ponad 5 tys. małych wysp. 19 lipca 2022 roku w Wielkiej Brytanii trzy razy odnotowano najwyższą temperaturę w historii pomiarów. Pierwszy rekord padł w mieście Charlwood, w południowo-wschodniej Anglii, gdzie słupek termometru wskazał 39,1 stopnia Celsjusza. Kilkadziesiąt minut później, na londyńskim lotnisku Heathrow, termometr wskazał temperaturę wyższą o 1,1 stopnia Celsjusza. Kolejny rekord padł w Coningsby, gdzie po południu odnotowano 40,3 stopnia Celsjusza. Ciekawostki historyczne o Wielkiej Brytanii Elżbieta II nie żyje. Taką ją zapamiętamy [GALERIA] W wieku 96 lat zmarła królowa Elżbieta II. Informację o śmierci najdłużej panującej monarchini w historii Wielkiej Brytanii przekazał Pałac Buckingham. Historia Wielkiej Brytanii jest długa i obfituje w meandry, wśród których kryje się wiele ciekawostek. Uważni czytelnicy z całą pewnością zauważyli, że w zestawieniu nie pojawiają się żadne ciekawostki o Irlandii. To dlatego, że w 1921 roku niepodległość tego kraju stała się faktem. W 1896 roku Wielka Brytania prowadziła wojnę z Sułtanatem Zanzibaru. Trwający 40 min. konflikt był najkrótszą wojną w historii. Wśród interesujących faktów historycznych muszą znaleźć się też ciekawostki o Londynie. W XVI wieku tamtejsze prawo zakazywało bicia żon... po godzinie 21:00. Spośród wszystkich brytyjskich monarchów, najdłużej na tronie zasiadała królowa Elżbieta II. Zjednoczone Królestwo i Portugalia są połączone najdłużej trwającym sojuszem. Traktat został ratyfikowany w 1386 roku i obowiązuje do dziś. Inne ciekawostki o Wielkiej Brytanii 1000 powodów, żeby odwiedzić Wielką Brytanię Potrzebujesz pretekstu, żeby odwiedzić Wielką Brytanię? Za 1000 dni, liczonych od 31 października 2009 roku, odbędzie się CEREMONIA OTWARCIA IGRZYSK OLIMPIJSKICH LONDYN 2012. Podajemy co na... Wymieniliśmy już najważniejsze ciekawostki o Wielkiej Brytanii. Jeżeli to za mało, poniżej zamieszczamy kolejne interesujące informacje na temat tego niezwykłego państwa. Jednym z symboli Tower of London są zamieszkujące zamek czarne kruki. Jak głosi legenda, monarchia w Wielkiej Brytanii będzie trwała tak długo, jak długo na wieżach będą żyły te ptaki. Przywiązanie do tego przesądu jest tak duże, że na barkach jednego ze strażników spoczywa obowiązek opieki nad krukami. „God Save the Queen” (obecnie „God Save the King”) to nie tylko hymn Wielkiej Brytanii, ale także hymn monarchiczny niektórych krajów Wspólnoty Brytyjskiej. Gdy na tronie Zjednoczonego Królestwa zasiada król, tekst hymnu jest zmieniany – słowo „queen” zastępuje się słowem „king”. Jak wygląda Wigilia w Wielkiej Brytanii? Dla Brytyjczyków 24 grudnia to dzień jak co dzień, bo w tamtejszej tradycji świątecznej nie obchodzi się Wigilii Bożego Narodzenia. Świętowanie rozpoczyna się 25 grudnia, czyli w Christmas Day. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Potwór z Loch Ness jednak istniał? Zdaniem uczonych dowodem mogą być skamieniałości
Potwór z Loch Ness pojawia się w relacjach Szkotów od wieków. Naukowcy co prawda podchodzą do Nessie sceptycznie, ale ich ostatnie odkrycie można uznać za przełomowe.
W tym artykule: Potwór z Loch Ness znaleziony na Saharze Skamieniałości potwora z Loch Ness Potwór z Loch Ness: początek legendy Potwór z Loch Ness jest bohaterem – a właściwie bohaterką, bo Nessie to samica – wielu legend i historii. Naukowcy traktują mityczne stworzenie na równi z Yeti i Wielką Stopą, ponieważ nie ma wystarczających dowodów na to, że któreś z nich istniało. Najnowsze odkrycie brytyjskich naukowców rzuca jednak nowe światło na potwora z Loch Ness. Badacze mówią nawet, że jego historia może być „wiarygodna”. Potwór z Loch Ness znaleziony na Saharze Sprawa Nessie wróciła na tapet po tym, jak naukowcy znaleźli skamieniałości małych plezjozaurów – długoszyich gadów morskich z epoki dinozaurów – w systemie rzecznym liczącym 100 milionów lat. Obecnie w tym miejscu rozciąga się marokańska Sahara. Odkrycie wywołało dyskusję w naukowym środowisku. Entuzjazm poszukiwaczy potwora z Loch Ness ostudzili jednak badacze mówiący o tym, że plezjozaury nie mogły żyć w słynnym szkockim jeziorze, ponieważ potrzebowały słonowodnego środowiska. Autorzy artykułu opublikowanego na łamach czasopisma naukowego „Cretaceous Research”, sugerują jednak, że plezjozaury przystosowały się do życia w słodkiej wodzie. Pierwszy kompletny szkielet plezjozaura został znaleziony na południowym zachodzie Wielkiej Brytanii w hrabstwie Dorset w 1823 roku. Na jego podstawie ustalono, że stworzenie miało małą głowę, długą szyję i cztery długie płetwy. Skamieniałości potwora z Loch Ness Opisywane skamieniałości to kości i zęby trzymetrowych dorosłych osobników oraz pojedyncza kość ramienna mierzącego 1,5 metra „malucha”. Badania wykazały, że gadom tym zdarzało się żerować w słodkiej wodzie. W tym samym środowisku żyły też żaby, krokodyle, żółwie, ryby i ogromny spinozaur. Starte zęby plezjozaurów i dinozaurów wskazują na to, że jadły te same opancerzone ofiary. Autorzy artykułu są zaskoczeni, jak różnorodne drapieżniki zamieszkiwały starożytną marokańską rzekę. – To nie było miejsce do pływania – komentuje David Martill. View oEmbed on the source website Obecność dinozaurów w słodkiej wodzie może zaskakiwać, dlatego dr Longrich – współautor badań – tłumaczy, że nazywanie części z nich wodnymi gadami, wcale nie oznacza, że wszystkie musiały żyć tylko w morzach. W końcu morza najczęściej łączą się z rzekami. W komunikacie prasowym Uniwersytetu w Bath można przeczytać, że nowe odkrycie wskazuje, iż istnienie potwora z Loch Ness było „na pewnym poziomie wiarygodne”. Plezjozaury nie ograniczały się więc wyłącznie do mórz i zamieszkiwały także słodką wodę. Co ciekawe, zapis kopalny sugeruje, że po prawie stu pięćdziesięciu milionach lat ostatnie plezjozaury wyginęły w tym samym czasie, co dinozaury, około 66 milionów lat temu. Mało więc prawdopodobne, by gady te przetrwały do epoki człowieka. Potwór z Loch Ness: początek legendy Doniesienia o potworze zamieszkującym Loch Ness sięgają czasów starożytnych, ale pierwsza pisemna relacja pojawia się dopiero w biografii św. Kolumby z 565 r. Według niej stwór ugryzł pływaka i przymierzał się, aby zaatakować innego mężczyznę. Kolumba nakazał jednak bestii „wrócić”. Na przestrzeni wieków odnotowano kilka rzekomych obserwacji Nessie. Wiele z tych opowieści brzmiało tak, jakby były mocno inspirowane szkockim folklorem, słynącym z mitycznych stworzeń. Prawdziwe zainteresowanie wokół potwora z Loch Ness zaczęło się w 1933 r. W kwietniu pewna para zobaczyła ogromne zwierzę, które porównali do „smoka lub prehistorycznego potwora”. Po tym, jak pojawiło się przed ich samochodem, zniknęło w wodach jeziora. Incydent został opisany w szkockiej gazecie. Od tamtej pory naukowcy i pasjonaci próbują rozwiązać zagadkę Loch Ness. Co jakiś czas pojawiają się nawet informacje o rzekomych obserwacjach stwora. Mało prawdopodobne, żeby od wieków jezioro zamieszkiwał ten sam stwór (o ile w ogóle). Dlatego jedna z hipotez mówi nie o pojedynczym zwierzęciu, a całej grupie. Jednak dowodów na jej poparcie wciąż brak. Źródło: Cretaceous Research Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Odnaleziono skamieniałość największego w historii pterozaura z okresu jurajskiego. Wśród odkrywców Polka
Według naukowców rozpiętość skrzydeł pterozaura mogła osiągać nawet ponad 2,5 metra długości. To czyni go największym przedstawicielem swojego gatunku, jaki kiedykolwiek udało się odnaleźć. Paleontolodzy wykopali szczątki tego stworzenia w Szkocji.
W tym artykule: „Skrzydlaty gad” to najlepiej zachowana skamielina pterozaura, którą znaleziono w Szkocji Paleontolożka, która pochodzi z Polski, będzie prowadziła dalsze badania nad pterozaurem Kiedy żyły pterozaury? D. sgiathanach mógł być niezwykle skutecznym drapieżnikiem Do tego niezwykłego odkrycia doszło w trakcie wykopalisk w 2017 roku na szkockiej wyspie Skye. Badania finansowane były przez National Geographic Society. Po latach badań, paleontologom udało się ustalić, że szczątki należą do pterozaura, którego rozpiętość skrzydeł osiągała ponad 2,5 metra. To czyni go największym, jak dotąd odnalezionym pterozaurem, który żył w okresie Jury ponad 170 milionów lat temu. „Skrzydlaty gad” to najlepiej zachowana skamielina pterozaura, którą znaleziono w Szkocji O tym odkryciu poinformowali naukowcy z Uniwersytetu w Edynburgu i Muzeum Narodowego Szkocji na łamach magazynu naukowego Current Biology. Pterozaura nazwano Dearc sgiathanach. Słowa pochodzą z języka gaelickiego szkockiego i w wolnym tłumaczeniu znaczą „skrzydlaty gad” lub „gad z wyspy Skye” (ponieważ sgiathanach, czyli Skye w gaelickim oznacza „skrzydlata” wyspa). Niesamowite odkrycie australijskich paleontologów. Odnaleźli prehistorycznego krokodyla, który przed śmiercią zjadł dinozaura Naukowcy odnaleźli nowy gatunek krokodyla z okresu kredowego. W jego żołądku znajdowały się szczątki młodego dinozaura, który był jego ostatnim posiłkiem. Oprócz tego, że wykopany gad jest największym przedstawicielem swojego gatunku, jakiego udało się kiedykolwiek odkryć, to jest to również największa i najbardziej kompletna skamielina, jaką odnaleziono w Szkocji. Naukowcy z tego kraju przyznają, że jest to dla nich ogromny powód do dumy. – To, że udało nam się odnaleźć i opisać okaz, który jest zarówno dobrze zachowany, jak i znaczący dla paleontologii jest naprawdę czymś wyjątkowym – mówi dr Nick Fraser z Muzeum Narodowego Szkocji. – cieszymy się, że D. sgiathanach znajduje się teraz w zbiorach naszego muzeum. W planach mamy teraz dalsze badania – dodaje. Paleontolożka, która pochodzi z Polski, będzie prowadziła dalsze badania nad pterozaurem Głównym autorem odkrycia jest doktorantka z Uniwersytetu w Edynburgu Amelia Penny. To ona jako pierwsza znalazła skamielinę. Zauważyła, że kawałek szczęki pterozaura wystawał z wapiennej warstwy cypla The Brothers’ Point. Następnie grupa paleontologów zaczęła wydobycie całości skamieliny, która wkrótce trafiła do muzeum. To przełomowe odkrycie! Największy latający gad odnaleziony na terenie Polski Prof. Jerzy Dzik i dr Tomasz Sulej ogłosili przełomowe odkrycie w dziedzinie paleobiologii. O szczegółach opowiedzieli podczas konferencji prasowej organizowanej przez National Geographic Polsk... Następnie rozpoczęły się dalsze badania nad skamieliną, które prowadziła pochodząca z Polski doktorantka na Uniwersytecie w Edynburgu – Natalia Jagielska. – Dearc jest znakomitym dowodem na to, że paleontologia nigdy nie przestanie nas zdumiewać. Pterozaury, które zachowały się w tak dobrym stanie są niezwykle rzadkie. Dotychczas odnajdowano je głównie w Brazylii i Chinach – mówiła Natalia Jagielska. https://twitter.com/WryCritic/status/1496174606058770433?ref_src=twsrc%5Etfw Kiedy żyły pterozaury? Pterozaury były pierwszymi latającymi kręgowcami. Najstarsze mogą pochodzić sprzed 230 milionów lat, jednak wcześniej nie było wiadomo, kiedy zaczęły osiągać duże rozmiary. Łącznie udało się odkryć ok. 120 gatunków pterozaurów. Dotychczas sądzono jednak, że w okresie jurajskim były one znacznie mniejsze. Dlatego owe odkrycie rzuca nowe światło na życie i rozwój tych latających gadów. 5 najciekawszych odkryć dotyczących dinozaurów w 2021 roku W 2021 r. dowiedzieliśmy się znacznie więcej o dinozaurach. Oto 5 najciekawszych odkryć mijającego już roku. Pterozaury posiadały bardzo drobne kości, które umożliwiały im latanie. – Miały bardzo kruche, wydrążone kości. To czyni nasze odkrycie jeszcze bardziej wyjątkowym, ponieważ ta skamielina przetrwała ok. 160 milionów lat. Wciąż możemy zaobserwować piękne i ostre zęby, które lśnią, jakby żył zaledwie kilka tygodni temu – dodaje doktorantka. Natalia Jagielska dodaje również, że D. sgiathanach polował głównie na ryby i kałamarnice. D. sgiathanach mógł być niezwykle skutecznym drapieżnikiem Wstępna analiza kości wykazała, że D. sgiathanach nie był w pełni dojrzałym osobnikiem. Paleontolodzy szacują, że gdyby żył dłużej mógłby być jeszcze większy. Natomiast tomografia komputerowa wykazała, że pterozaur miał bardzo duże płaty wzrokowe. Według naukowców, oznacza to, że gad miał doskonały wzrok. Należy zaznaczyć, że D. sgiathanach uplasował się na pierwszym miejscu wśród największych pterozaurów w okresie jury. Rekordzistą spośród całego okresu istnienia gatunku wciąż pozostaje Quetzalcoatlus, który był również największym latającym stworzeniem w historii. Prawdopodobnie jego rozpiętość skrzydeł wynosiła 11 metrów długości. To oznacza, że był wielkości małego samolotu pasażerskiego. Paleontolodzy twierdzą, że żył ok. 70 milionów lat temu. Źródło: University of Edinburgh