National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-04-21T13:46:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Czy możemy „zaszczepić” się przeciwko stresowi? Naukowcy mają na to kilka pomysłów
items: Medyczny „Święty Graal” staje się faktem? Amerykańscy naukowcy pokazali szczepionkę, która działa na bakterie, wirusy, a nawet… alergie
items: Pojawiało się nagle i bez ostrzeżenia. Polio siało strach jak żadna inna choroba
items: Nie tylko kobiety i nie tylko rak szyjki. To musisz wiedzieć o HPV, zanim będzie za późno
items: Szczepionka na grypę może chronić cię przed rakiem i demencją. Ekspert wyjaśnia, jak to działa
items: Wirus grypy nieprzyjemnie zaskoczył lekarzy. Ekspertka ostrzega, co nas czeka zimą
items: Ta choroba pozornie nie ma związku z demencją. A jednak szczepionka na nią może zmniejszyć ryzyko o jedną trzecią
items: Jak zarazić się grypą? Naukowcy po raz pierwszy zaobserwowali, w jaki sposób jej wirusy atakują nasze komórki
items: Cukrzyca typu 1 w odwrocie dzięki nowej terapii. Historia przełomowego leku
items: Tego wirusa ma prawie każdy z nas. U niektórych potrafi uruchomić śmiertelną lawinę
items: Nowa epidemia odry nadchodzi? To efekt braku szczepień
items: Zaskakujące wyniki: szczepionka mRNA COVID-19 niemal podwaja przeżywalność chorych na raka
items: Ta nieobowiązkowa szczepionka może uratować ci życie. Jak działa?
items: Czy będziemy odporni na wszystkie wirusy? Naukowcy testują nową metodę
items: Rudolf Weigl wygrał walkę z epidemią tyfusu. Za swoje zasługi został doceniony dopiero po śmierci
items: Wirus hMPV atakuje w Chinach. Dobra wiadomość: na pewno już się z nim zetknąłeś
items: Hiszpanie przewieźli szczepionkę w kontrowersyjny sposób. Dziś byłoby to nie do pomyślenia
items: Skóra ma swój własny układ odpornościowy. Powstaną nowe, bezigłowe szczepionki w kremie?
items: Hilary Koprowski to wybitny polski lekarz. Ocalił tysiące istnień dzięki opracowaniu szczepionek
items: Polacy stracili populacyjną odporność na odrę. Szczepi się coraz mniej dzieci, co zwiastuje problemy
items: Jak zdrowo podróżować? Rozmawiamy z lekarzem medycyny podróży
items: Nagroda Nobla 2023 w dziedzinie medycyny za szczepionki mRNA przeciw COVID-19. Dlaczego tak późno?
items: Louis Pasteur kojarzy się z pasteryzacją. Jednak zawdzięczamy mu też szczepienia i nową dziedzinę chemii
items: Traveler 10/22
items: Czy australijski naukowiec przewidział obecną pandemię?

Czy możemy „zaszczepić” się przeciwko stresowi? Naukowcy mają na to kilka pomysłów
type: item
date: 2026-04-21T13:45:59.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: bakterie
subject: stres
subject: szczepionki
description: Tradycyjna szczepionka przygotowuje układ odpornościowy do budowania lepszych mechanizmów obronnych. Zdaniem badaczy możemy zrobić coś podobnego, aby zwiększyć naszą odporność psychiczną na presję i wynikający z niej stres. Pomocny może być trening odporności na stres, ale też pewna zabita termicznie bakteria występująca w glebie.
encoded: Zastrzyk uodparniający na stres jest marzeniem milionów ludzi funkcjonujących na co dzień pod ogromną presją. Choć pewnie raz na jakiś czas przydałby się każdemu z nas. A chociaż „uodparnianie się” na stres brzmi mało realnie, to jesteśmy w stanie wytrenować swój organizm nie tyle do ignorowania stresu, ile do szybszej regeneracji. Trening antystresowy Tak działają m.in. treningi personelu wojskowego. Specjalnie dobrane symulacje wydarzeń stresogennych, przy jednoczesnym zapewnieniu żołnierzom narzędzi i odpowiedniego wsparcia, pozwalają ograniczyć wpływ przyszłego stresu. W jednym z badań podchorążowie, którzy przeszli trening odporności psychicznej, mieli niższy poziom kortyzolu podczas późniejszych intensywnych ćwiczeń wojskowych niż ci, którzy takiego szkolenia nie przeszli. Podobnie ratownicy medyczni, którzy odbyli trening odporności, są mniej narażeni na rozwój zespołu stresu pourazowego (PTSD) oraz depresji. – Na szczęście większość ludzi nie potrzebuje szkolenia w stylu wojskowym, aby osiągnąć te korzyści. Wystarczy celowe wystawianie się na możliwy do opanowania, codzienny stres, aby budować odporność psychiczną – mówi Julie Vašků z Uniwersytetu Masaryka w Czechach. Radzenie sobie ze stresem przebudowuje mózg Jej badania pokazują, że takie codzienne radzenie sobie ze stresującymi sytuacjami przebudowuje mózg, wywołując zmiany w całej „sieci stresu”, obejmującej m.in. korę przedczołową, która reguluje emocje; hipokamp, związany z pamięcią; oraz ciało migdałowate, odpowiedzialne za wykrywanie zagrożeń. Gdy ludzie dobrowolnie stawiają czoła łagodnym stresorom, te obwody adaptują się w sposób ułatwiający radzenie sobie z przyszłymi wyzwaniami oraz pomagający organizmowi szybciej wracać do stanu równowagi. – Łagodny stresor to sytuacja, w której odczuwasz pewien poziom dyskomfortu, ale jesteś w stanie go znieść. Nie może być przytłaczający. Gdy staje się przytłaczający, ponieważ wówczas może mieć charakter traumatyczny – mówi Vašků. Kiedy taki trening powinien …

FABRIC-KOLAZ-32-2026-04-21T141651.384-310c8e8.jpg
width: 2813
height: 1875

Medyczny „Święty Graal” staje się faktem? Amerykańscy naukowcy pokazali szczepionkę, która działa na bakterie, wirusy, a nawet… alergie
type: item
date: 2026-03-06T11:59:10.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: bakterie
subject: medycyna
subject: szczepionki
subject: wirusy
description: Szczepienia to jeden z najważniejszych wynalazków medycyny, ale mają poważną wadę: są selektywne. Środek, który zapewni odporność na wiele mikroorganizmów był dotychczas w sferze marzeń. Teraz jednak jesteśmy o krok bliżej od realizacji tego marzenia: w USA opracowano środek o uniwersalnej skuteczności.
encoded: Czy czeka nas medyczna rewolucja? Bardzo możliwe. Amerykańskie instytucje badawcze opracowały właśnie nową, uniwersalną szczepionkę. Preparat o nazwie GLA-3M-052-LS+OVA wykazuje zdumiewającą skuteczność nie tylko w walce z szerokim spektrum wirusów, ale także z bakteriami oraz alergiami. A to nie koniec – jego użycie nie wymaga zastrzyków, może być podany w formie sprayu do nosa. Jak naukowcy to zrobili? Kluczem było nowatorskie wykorzystanie mechanizmów obronnych naszych organizmów. Dwa filary odporności, jeden preparat Tradycyjne szczepionki bazują na tzw. odporności adaptacyjnej: uczą ciało rozpoznawania konkretnych patogenów. To proces precyzyjny, ale czasochłonny i ograniczony do jednego gatunku lub szczepu bakterii lub wirusa. Nowy środek także wykorzystuje ten mechanizm, ale łączy go z odpornością wrodzoną – naszą pierwszą, lecz krótkotrwałą linią obrony. Dzięki sztucznemu naśladowaniu sygnałów wysyłanych przez limfocyty T (jeden z rodzajów komórek odpornościowych), badaczom udało się utrzymać komórki odporności wrodzonej w stanie aktywności przez wiele miesięcy. W testach na myszach zaowocowało to skróceniem czasu reakcji na wirusa COVID z 14 do zaledwie 3 dni. Ilość wirusów w płucach udało się jednocześnie zmniejszyć aż 700 razy. Superszczepionka na superbakterie Wyjątkowość preparatu GLA-3M-052-LS+OVA polega na jego niespotykanej dotąd wszechstronności. Badaniach potwierdziły, że nowa szczepionka skutecznie chroniła zwierzęta przed groźnymi bakteriami, np. gronkowcem złocistym (Staphylococcus aureus) i Acinetobacter baumannii. W szpitalach to właśnie te gatunki często wykazują oporność na antybiotyki. Co najbardziej zaskakujące, naukowcy odnotowali również terapeutyczny wpływ na reakcje alergiczne. U zaszczepionych myszy wystawionych na kontakt z roztoczami kurzu domowego zaobserwowano znaczną redukcję objawów astmy, w tym mniejszą produkcję śluzu w płucach. To niezwykle obiecujące wyniki, dające nadzieję na prawdziwie uniwersalny środek. Wyzwania przed te…

uniwersalna-szczepionka-d2973ab.jpeg
width: 5000
height: 3333

Pojawiało się nagle i bez ostrzeżenia. Polio siało strach jak żadna inna choroba
type: item
date: 2026-01-27T11:26:10.000Z
subject: Nauka
subject: choroby
subject: polio
subject: szczepionki
subject: wirusy
description: Nikt nie wiedział, kto będzie następny. Nagłe i dramatyczne skutki zakażenia sprawiły, że polio na lata zapisało się w zbiorowej pamięci. Wirus ten uchodził za jedną z najbardziej przerażających chorób XX wieku.
encoded: W tym artykule: Miasto zamknięte Żelazne płuca Strach przed pandemią Pytania bez odpowiedzi Wyścig po szczepionkę San Angelo w zachodnim Teksasie było po 1949 roku siedzibą hrabstwa zamieszkanego przez niemal pięćdziesiąt tysięcy ludzi. Tutejszy krajobraz to pola farmerów, szyby naftowe i gospodarstwa hodowlane otoczone drutami kolczastymi. Tak jak wiele innych miast w tym czasie, San Angelo rozwinęło się gwałtownie podczas II wojny światowej, podwajając swoją populację w rezultacie rozbudowy wojskowej bazy lotniczej. W miasteczku pojawiły się tysiące nowych mieszkańców i tysiące powróciły z frontu. W ten sposób San Angelo znalazło się w ważnym i – okazało się – niebezpiecznym punkcie swojego rozwoju. Końcówka lat czterdziestych to czas prosperity w Stanach Zjednoczonych. Wzrost ekonomiczny zachęcał Amerykanów do zakładania rodzin, kupowania domów i rozmaitych towarów. W San Angelo, tak jak i w innych miastach, pamięć o pełnym poświęceń i bolesnym okresie Wielkiego Kryzysu i II wojny światowej zastąpiła optymistyczna wizja materialnego komfortu i sukcesu ekonomicznego. Miasto bogaciło się i rosło. W 1949 roku lokalne pismo „Standard-Times” przewidywało dla niego wspaniałą przyszłość. Niewątpliwym atutem miejscowości był ciepły leczniczy klimat. Dwudziestego maja na tym pięknym obrazku pojawiła się mała plamka. Gazeta poinformowała, że dziecko jednego z mieszkańców zachorowało na chorobę Heinego-Medina. To się już w San Angelo zdarzało. Choroba pojawiała się nagle późną wiosną, zazwyczaj jako pojedyncze przypadki. Problem więc zbagatelizowano. Tym razem w ciągu kilku dni sytuacja stała się alarmowa. W szpitalu Shannon Memorial zaczęli pojawiać się rodzice ze zbolałymi gorączkującymi dziećmi na rękach. Personel medyczny potwierdził dwadzieścia pięć przypadków polio, a śmierć zaczęła zbierać swoje żniwo: Esperanza Ramirez – wiek dziesięć miesięcy; Billie Doyle Kleghorn – siedem miesięcy; Susan Barr – cztery miesiące i Donald Shipley – siedem miesięcy. Szóstego czerwca …

polio-0343adf.png
width: 2160
height: 1440

Nie tylko kobiety i nie tylko rak szyjki. To musisz wiedzieć o HPV, zanim będzie za późno
type: item
date: 2026-01-17T11:59:01.000Z
creator: Helen Bradshaw
subject: Nauka
subject: nauka
subject: szczepionki
subject: wirusy
subject: Zdrowie
description: Wirus HPV to najczęstsze zakażenie przenoszone drogą płciową, które może prowadzić do poważnych nowotworów. Choć można mu skutecznie zapobiegać, wciąż krąży na jego temat wiele mitów. Lekarki tłumaczą, co każdy rodzic powinien wiedzieć.
encoded: Spis treści: Dlaczego szczepionka jest tak ważna? HPV to problem nie tylko kobiet Dlaczego nie wszyscy szczepią dzieci? Najczęstsze mity o HPV – co mówią lekarki? HPV to najczęstsze zakażenie przenoszone drogą płciową w Stanach Zjednoczonych. Typy niskiego ryzyka mogą powodować brodawki narządów płciowych, a typy wysokiego ryzyka – nowotwory. Większość zakażonych osób nawet nie wie o infekcji. W wielu przypadkach wirus ustępuje samoistnie. Problem pojawia się, gdy typy wysokiego ryzyka utrzymują się w organizmie. Mogą wtedy prowadzić do raka szyjki macicy oraz innych nowotworów. Wiele typów wysokiego ryzyka można skutecznie ograniczyć dzięki szczepieniom. W USA jednak wciąż za mało osób się szczepi, by spowolnić rozprzestrzenianie się zakażeń. Dla porównania Australia odniosła duży sukces w eliminowaniu niektórych typów HPV dzięki programom szczepień. – Całkowicie wyeliminowali brodawki narządów płciowych, i to dzięki szczepionce – mówi Megan Huchko, ginekolożka z Duke Global Health Institute. – Prawie osiągnęli progi WHO dla eliminacji raka szyjki macicy, bo kompleksowo zaszczepili zarówno chłopców, jak i dziewczęta. Dlaczego szczepionka jest tak ważna? Szczepionki przeciw HPV, zwykle podawane w wieku 11–12 lat w dwóch dawkach, znacząco zmniejszają ryzyko nowotworów związanych z HPV. Jednocześnie niedawne badania sugerują, że szczepienie jednodawkowe może mieć podobną skuteczność. – To szczepionka, która zapobiega nowotworom — i to jest naprawdę niesamowite – mówi Lisa Rahangdale, ginekolożka z UNC Health. W ubiegłym roku w Stanach Zjednoczonych nieco ponad 62% nastolatków uznano za osoby z kompletną serią szczepienia przeciw HPV. Szczepionka przeciw HPV, Gardasil-9, chroni przed dziewięcioma typami HPV o najwyższym ryzyku i zmniejsza ryzyko nowotworów związanych z HPV o ponad 90%. HPV to problem nie tylko kobiet Prawie wszystkie przypadki raka szyjki macicy wynikają z zakażenia HPV, dlatego sporo uwagi publicznej koncentruje się na szczepieniu dziewcząt i kobiet. …

GettyImages-685029949-1-acbcfc0.jpg
width: 6000
height: 4000

Szczepionka na grypę może chronić cię przed rakiem i demencją. Ekspert wyjaśnia, jak to działa
type: item
date: 2026-01-14T12:44:13.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: antyszczepionkowcy
subject: demencja
subject: grypa
subject: nowotwory
subject: szczepionka na koronawirusa
subject: szczepionki
subject: Zdrowie
description: Prof. Piotr Rzymski wyjaśnia, że szczepienia przeciw zakażeniom układu oddechowego chronią nie tylko przed grypą i jej powikłaniami, ale także zmniejszają ryzyko zawału, demencji, występowania niektórych nowotworów czy wzmacniają odporność.
encoded: Chociaż wiedza na ten temat w Polsce jest znikoma, to szczepionki przeciw grypie przynoszą dodatkowe korzyści zdrowotne. Ekspert z Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu wyjaśnia, że korzyści ze szczepień nie zawsze są oczywiste i widoczne na pierwszy rzut oka. Szczepienie przeciw grypie jest skuteczniejsze, niż nam się wydaje Prof. Rzymski w rozmowie z PAP tłumaczy, że nieobowiązkowe szczepienie przeciw grypie zmniejsza ryzyko poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych u osób starszych o 30%. Ten sam poziom redukcji dotyczy ryzyka zgonu z powodu chorób serca. Szczepienie na grypę może zmieniać ekspresję genów odpowiedzialnych za odpowiedź zapalną, co prowadzi do sprawniejszego działania układu odpornościowego. Obserwuje się też usprawnione wydzielanie interferonów – substancji hamujących namnażanie się wirusów. Czy szczepionka na grypę może pomagać na raka? Dane z Azji pokazują, że u osób po 55. roku życia regularne szczepienie przez co najmniej cztery sezony mogą zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka płuc nawet o 75%. Dodatkowo infekcje wirusowe mogą bowiem pogarszać rokowania u osób z już istniejącym rakiem. Prowadzą do „wybudzenia” uśpionych komórek nowotworowych, więc zachodzi wyższe ryzyko nawrotu. Dlatego ograniczenie infekcji przez szczepienia daje taki efekt. Naukowiec podkreśla także, że szczepienia mogą wpływać na przebieg terapii onkologicznej. W przypadku pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca i czerniakiem, szczepienia mRNA przeciw Covid-19 przyczyniły się do lepszych wyników leczenia i przeżywalności. Zaskakujące powiązanie z mózgiem Badania wykazują, że regularne szczepienia przeciw grypie mogą obniżyć ryzyko rozwoju demencji i choroby Alzheimera nawet o 60%. Mechanizm ten może wynikać z ograniczenia infekcji nasilających neurodegenerację oraz z lepszej kontroli stanów zapalnych w mózgu. Szczepienia zmniejszają konieczność stosowania antybiotyków Gdy jesteśmy zaszczepieni, dużo rzadziej musimy stosować antybiotyki. Ekspert w…

GettyImages-1189314773-5cfc35b.jpg
width: 5760
height: 3840

Wirus grypy nieprzyjemnie zaskoczył lekarzy. Ekspertka ostrzega, co nas czeka zimą
type: item
date: 2025-12-15T10:40:11.000Z
creator: Meryl Davids Landau
subject: Nauka
subject: grypa
subject: medycyna
subject: szczepionki
subject: wirusy
subject: Zdrowie
description: Eksperci przewidują ciężki sezon grypowy. Zmutowany wirus szybciej się rozprzestrzenia, a szczepionka nie jest w pełni dopasowana. Co to oznacza dla nas?
encoded: Spis treści: Wariant wirusa utrudni walkę z infekcją Zachorowań przybywa, a wirus szybko się rozprzestrzenia Wirus zdominował już półkulę południową Wariant K – główny sprawca tej sytuacji Nawet niedopasowana szczepionka daje korzyści Skuteczność, liczby i zachowania profilaktyczne Co możesz zrobić, by zminimalizować ryzyko? Na podstawie tego, jak grypa rozprzestrzeniała się na półkuli południowej, możemy spodziewać się trudnego okresu. Co roku szczyt sezonu grypowego w Ameryce Północnej przypada mniej więcej na czas świąt. W tym roku jednak lekarze i naukowcy są szczególnie zaniepokojeni. – Czeka nas ciężki sezon grypowy i bardzo obawiamy się, że może być bardziej dotkliwy niż zazwyczaj – mówi Richard Martinello, specjalista chorób zakaźnych i dyrektor medyczny w Yale Medicine. Wariant wirusa utrudni walkę z infekcją Dlaczego? Wariant wirusa, który krąży obecnie na świecie, przeszedł istotne zmiany genetyczne. Sprawiają one, że łatwiej zakaża ludzi, a więc także łatwiej rozprzestrzenia się między nimi. To oznacza, że – jak mówi Danuta Skowronski, lekarka-epidemiolożka i badaczka grypy z British Columbia Centre for Disease Control – „nasze przeciwciała nie będą go tak dobrze rozpoznawać”. Skowronski jako pierwsza zwróciła uwagę na te mutacje w październiku w czasopiśmie „Journal of the Association of Medical Microbiology and Infectious Disease Canada”. Co gorsza, zmiany zaszły zbyt późno, by uwzględnić je w składzie tegorocznych szczepionek przeciw grypie. Zachorowań przybywa, a wirus szybko się rozprzestrzenia W USA wskaźniki zachorowań już zaczęły rosnąć. Pod koniec listopada infekcje dróg oddechowych (w tym przeziębienia i COVID-19) odpowiadały za około 5% wizyt u lekarzy, podczas gdy tydzień wcześniej było to 3%. Ponieważ te wirusy są wyjątkowo zakaźne, gdy liczby zaczynają rosnąć, potrafią szybko wystrzelić. Mimo że tegoroczna szczepionka nie jest idealnie dopasowana do dominującego szczepu, eksperci podkreślają, że nadal warto ją przyjąć. Warto też stosować in…

GettyImages-2228948424-69907c0.jpg
width: 7392
height: 4928

Ta choroba pozornie nie ma związku z demencją. A jednak szczepionka na nią może zmniejszyć ryzyko o jedną trzecią
type: item
date: 2025-12-07T08:54:03.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: alzheimer
subject: badania naukowe
subject: demencja
subject: medycyna
subject: szczepionki
subject: wirusy
description: Tania i popularna szczepionka na półpasiec może zmniejszyć ryzyko demencji – wynika z badań przeprowadzonych w Walii. To odkrycie potwierdza związek wirusów układu nerwowego ze zmianami degeneracyjnymi w mózgu. I daje nadzieję na nowe terapie.
encoded: Program szczepień przeciw półpaścowi wprowadzony w Walii w 2013 roku, doprowadził do przełomowych obserwacji dających nową nadzieję na opanowanie demencji. Okazało się, że szczepionka nie tylko zmniejsza ryzyko zaburzeń poznawczych – spowalnia też postęp u osób już zdiagnozowanych. Demencja a wirusy: coraz więcej dowodów na związek Wcześniejsze badania, opublikowane w „Nature” w kwietniu 2025, sugerowały że szczepienie może ograniczać ryzyko samego zachorowania. Nowe, oparte na tych samych danych, pokazują dodatkowo, że u osób już chorujących szczepionka wyraźnie obniża ryzyko zgonu. Zespół naukowców podkreśla, że odkrycie potwierdza rosnący zbiór dowodów na to, że zwalczanie wirusów atakujących układ nerwowy (a do takich należy półpasiec), może odegrać ważną rolę w walce z demencją. Epidemiolog Haroon Ahmed z Cardiff University zwraca uwagę, że szczepionka jest bezpieczna, tania i szeroko dostępna. Może w przyszłości stanie się jednym ze sposobów zapobiegania demencji, a nawet jej leczenia. Szczepienia jak poligon doświadczalny Program szczepień na półpasiec w Walii okazał się doskonałym poligonem doświadczalnym. Z powodu ograniczeń w ilości dawek szczepionki, osoby w wieku 79 lat ją otrzymywały, a te w wieku 80 lat – już nie. Dzięki tej różnicy możliwe było porównanie dwóch niemal identycznych grup. Wśród 14 350 osób z diagnozą demencji, mniej więcej połowa zmarła z jej powodu w ciągu dziewięciu lat. Dane pokazały, że szczepionka na półpasiec zmniejszała to ryzyko o niemal 30 procent. Poza tym osoby zaszczepione rzadziej rozwijały łagodne zaburzenia poznawcze lub postęp choroby był u nich wolniejszy. Inne wcześniejsze badania wykazały, że szczepionka na półpasiec może także chronić serce. Szczepionka zapobiega i leczy. Co dalej? Zdaniem Pascala Geldsetzera ze Uniwersytetu Stanforda, najistotniejsze jest to, że widać nie tylko działanie profilaktyczne, ale także terapeutyczne. Naukowcy podkreślają jednak, że nie można jeszcze mówić o jednoznacznej przyczynowości – …

demcncja-szczepionka-e2cc3ac.jpeg
width: 6720
height: 4480

Jak zarazić się grypą? Naukowcy po raz pierwszy zaobserwowali, w jaki sposób jej wirusy atakują nasze komórki
type: item
date: 2025-12-05T11:45:36.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: grypa
subject: leki
subject: medycyna
subject: szczepionki
subject: wirusy
description: Grypa prawdopodobnie męczy nas od tysięcy lat, jednak do tej pory nie wiedzieliśmy, jak właściwie się nią zarażamy. Jasne, znamy mechanizmy rozprzestrzeniania się wirusa, wszyscy wiemy, że przenosi się on drogą kropelką. Pierwszy raz w historii naukowcy zaobserwowali jednak jak dokładnie grypa wnika w komórki naszego ciała. Okazuje się, że mamy tam „sabotażystów”.
encoded: Każdego roku miliony osób na całym świecie zapada na grypę – w Polsce szczególnie w okresie jesienno-zimowym. To jedna z najczęstszych chorób zakaźnych, jednak do tej pory brakowało nam konkretnych informacji na temat przenoszenia się wirusa i dokładnych sposobów, w jaki infekuje nasze ciała. Dzięki odkryciom naukowców z Zurychu i ich nowej metodzie badawczej udało się poznać ten specyficzny mechanizm. To przełom w walce z chorobą. Jak zarażamy się grypą? Wirus grypy wnika do organizmu na dwa główne sposoby: drogą kropelkową oraz poprzez kontakt z powierzchniami lub przedmiotami skażonymi wydzieliną osoby chorej. Podczas kaszlu, kichania czy nawet mówienia osoba chora uwalnia do powietrza mikroskopijne kropelki śliny, które zawierają cząsteczki wirusa. Te mogą być wdychane przez osoby w pobliżu: np. w tramwaju, w pracy czy w kolejce do lekarza. Wirus grypy może także przetrwać na powierzchniach codziennego użytku – klamkach, poręczach, telefonach czy blatach – nawet do 48 godzin. Po dotknięciu zakażonej powierzchni a następnie ust, oczu czy nosa można wprowadzić wirusa do organizmu. Naukowcy odkryli, że nasze własne komórki „kolaborują” z wirusem Badacze ze Szwajcarii i Japonii zbadali wirusa grypy z naprawdę bliska. Wykorzystali oni opracowaną przez siebie technikę mikroskopową (nazwaną ViViD-AFM) , dzięki której byli w stanie znacząco powiększyć powierzchnię ludzkich komórek na szalce Petriego. Po raz pierwszy umożliwiło to obserwację na żywo i w wysokiej rozdzielczości jak wirusy grypy wnikają do żywej komórki. Naukowców szczególnie zaskoczył jeden mechanizm: komórki nie są bierne i nie pozwalają wirusowi na inwazję na szeroką skalę. Aktywnie próbują go złapać, jednak on, jak koń trojański, przenika do ich wnętrza. – Zakażenie komórek naszego ciała przypomina taniec wirusa i komórki – mówi Yohei Yamauchi, profesor medycyny molekularnej na ETH Zurich. Jak wirus przenika do komórki? Wirus grypy wykorzystuje naturalne mechanizmy komórki służące do transportu substan…

shutterstock2393198045-fba8c11.jpg
width: 6500
height: 3350

Cukrzyca typu 1 w odwrocie dzięki nowej terapii. Historia przełomowego leku
type: item
date: 2025-11-25T13:30:05.000Z
creator: Dan Schwartz
subject: Nauka
subject: cukrzyca
subject: leczenie
subject: medycyna
subject: szczepionki
description: Lek na cukrzycę typu 1 może być dostępny szybciej, niż się spodziewamy. Eksperymentalna terapia komórkowa VX-880 przynosi efekty, które jeszcze kilka lat temu były nieosiągalne. Jedna z pacjentek od dwóch lat nie potrzebuje insuliny.
encoded: Spis treści: Nadzieja w nowej terapii Odkrycie cukrzycy Mechanizm działania cukrzycy Pierwszy zastrzyk z insuliny Trudne życie z cukrzycą typu 1 Jak kontrolować chorobę? Nowa generacja terapii komórkowych Co dalej z leczeniem cukrzycy typu 1 Dlaczego ta terapia nie trafiła do wszystkich Kiedy Amanda Smith weszła pewnej nocy w 2015 roku do kuchni, żeby podgrzać butelkę mleka dla swojej czteromiesięcznej córki, nie była w stanie odczytać cyfr na mikrofalówce. Były rozmazane. Nigdy wcześniej takie nie były. Nagle przyszła jej do głowy ponura myśl: cukrzyca. Jej mama na nią chorowała, a Smith była pielęgniarką. Znała objawy. Jej układ odpornościowy – najpewniej już od kilku miesięcy – zaczął niszczyć komórki trzustki produkujące insulinę. To hormon, który umożliwia organizmowi spalanie cukru. Teraz miała go już tak mało, że glukoza we krwi zaczęła się kumulować. Płyn wnikał do soczewek jej oczu i zniekształcał wpadające światło. Smith obudziła męża i pojechali w pośpiechu do szpitala w Ontario. Badanie potwierdziło, że poziom cukru we krwi był skrajnie wysoki – ponad sześciokrotnie przekraczał normę. Potem lekarz podał jej insulinę i poziom gwałtownie spadł. – Od początku było ciężko – wspomina Smith. Diagnoza cukrzycy typu 1 – przewlekłej, nieuleczalnej choroby – budziła w niej złość i smutek. Ale Smith nie musi już przyjmować insuliny od ponad dwóch lat. Należy do pierwszej fali pacjentów, którzy otrzymali terapię, o której lekarze i naukowcy ostrożnie mówią, że w niedalekiej przyszłości może stać się faktycznym lekiem na cukrzycę typu 1. – Nigdy nie używam słowa „wyleczenie” – zastrzega Kevan Herold, lekarz, immunolog i badacz cukrzycy typu 1 z Yale School of Medicine. – Ale w tym kierunku zmierzamy. Nadzieja w nowej terapii Terapia której poddano Amandę Smith wciąż jest na etapie badań klinicznych. Polega na wszczepieniu pacjentowi komórek macierzystych, zdolnych to zastąpienia komórek trzustki. Ich wyniki opublikowano w czerwcu w „New England Journal of Medicine”. …

lek-na-cukrzyce-8e08aac.jpeg
width: 6172
height: 4119

Tego wirusa ma prawie każdy z nas. U niektórych potrafi uruchomić śmiertelną lawinę
type: item
date: 2025-11-22T08:14:57.000Z
creator: Daryl Austin
subject: Nauka
subject: choroby
subject: odporność
subject: szczepionki
subject: układ immunologiczny
subject: wirusy
description: Wirus Epsteina-Barr od lat podejrzewany jest o wywoływanie poważnych chorób autoimmunologicznych. Najnowsze badania z Uniwersytetu Stanforda rzucają nowe światło na jego działanie i związek z toczniem.
encoded: Spis treści: Jak EBV wpływa na układ odpornościowy? Toczeń – choroba trudna do przewidzenia Co wykazały badania Stanforda? Autoreaktywne komórki i przewlekły stan zapalny Co to oznacza dla leczenia i profilaktyki? Niemal wszyscy dorośli są nosicielami wirusa Epsteina-Barr. Nowe badania pokazują jednak, w jaki sposób potrafi on przejąć kontrolę nad komórkami układu odpornościowego i wywołać przewlekłą chorobę autoimmunologiczną, która atakuje organizm od środka. Od dziesięcioleci naukowcy podejrzewali, że powszechny wirus, którym większość ludzi zakaża się w dzieciństwie, może później uruchamiać toczeń – przewlekłą chorobę, zdolną uszkodzić niemal każdy narząd w ciele. Dokładny związek między nimi pozostawał jednak niejasny. Jak EBV wpływa na układ odpornościowy? Teraz nowe badania przeprowadzone na Uniwersytecie Stanforda przynoszą jedno z najjaśniejszych jak dotąd wyjaśnień. Wyniki pokazują, w jaki sposób wirus Epsteina-Barr (EBV) potrafi przejąć kontrolę nad układem odpornościowym w sposób, który u osób podatnych może prowadzić do rozwoju tocznia. – Na całym świecie około 95 procent dorosłych przeszło zakażenie EBV, co oznacza, że niemal wszyscy jesteśmy nosicielami tego wirusa – mówi William Robinson, profesor immunologii i reumatologii na Uniwersytecie Stanforda oraz główny autor badania. Wiadomo, że EBV na stałe zagnieżdża się w limfocytach B – komórkach układu odpornościowego odpowiedzialnych za produkcję przeciwciał. Po pierwotnej infekcji zazwyczaj pozostaje uśpiony. Badanie opublikowane 12 listopada w czasopiśmie „Science Translational Medicine” pokazuje jednak, że EBV może się czasem „przebudzić” i przeprogramować limfocyty B, uruchamiając reakcję łańcuchową, która napędza toczeń. Toczeń – choroba trudna do przewidzenia Toczeń, oficjalnie nazywany układowym toczniem rumieniowatym, to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy omyłkowo atakuje własne tkanki i narządy. – Może zajmować stawy, skórę, nerki, komórki krwi, a także mózg –…

GettyImages-2235763892-8a9508f.jpg
width: 7684
height: 4550

Nowa epidemia odry nadchodzi? To efekt braku szczepień
type: item
date: 2025-10-28T08:50:07.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: antyszczepionkowcy
subject: choroby
subject: choroby zakaźne
subject: dzieci
subject: nowa zelandia
subject: odra
subject: szczepionki
description: Wszystko wskazuje na to, że Nowa Zelandia może wkrótce mierzyć się z epidemią odry – podobną, jaka wybuchła w 2019 roku. Wtedy umierały na nią głównie dzieci. Ten wyspiarski kraj zmaga się, podobnie jak Polska, nie tylko z niskim poziomem zaszczepienia najmłodszych, ale i dawnymi brakami systemowymi, których żniwa zbierają obecne pokolenia. Czego możemy się nauczyć od nowozelandczyków, żeby uniknąć podobnej sytuacji w naszym kraju?
encoded: Nowa Zelandia stoi w obliczu możliwej epidemii odry. Niedawne potwierdzenie nowych, niezwiązanych z międzynarodowymi podróżami przypadków choroby sugeruje, że groźny wirus zaczął się już rozprzestrzeniać w społecznościach. Na alarm bije Health New Zealand, czyli publiczny system opieki zdrowotnej wyspiarskiego kraju. Wirus odry błyskawicznie roznosi się po społeczeństwie Nowe przypadki odry wykryte w Nowej Zelandii niebezpiecznie przypominają wydarzenia z 2019 roku. Wtedy to najludniejsze miasto kraju – Auckland – przeżyło największą od 1997 roku epidemię odry. Odnotowano ponad 2000 przypadków choroby, a nawet 35% zainfekowanych wymagało hospitalizacji. Mimo tego, że większość wcześniej była zdrowa. U wielu pacjentów wystąpiły poważne komplikacje: zapalenie mózgu, utrata ciąży czy wymóg intensywnej terapii u dzieci. Co jeszcze bardziej niepokojące, osoby, które przeszły wtedy odrę, w kolejnych latach częściej były hospitalizowane i częściej otrzymywały recepty na antybiotyki. Z Nowej Zelandii choroba zawędrowała do Samoa, gdzie spowodowała 5 700 zachorowań i niemal 100 zgonów. 87% z nich stanowiły dzieci do 5. roku życia. Jak zapobiec rozprzestrzenianiu się odry? Aby zapobiec szerzeniu się odry po jej pojawieniu się w danym kraju niezbędny jest poziom odporności populacyjnej sięgający około 95%. Osiąga się go dzięki szczepieniom: w Polsce obowiązuje dwudawkowe, obowiązkowe szczepienie dzieci – pierwszą dawkę szczepionki na odrę podaje się w 13.–15. miesiącu życia, a drugą przed ukończeniem 6. roku życia. To zapewnia ochronę przed ciężką chorobą na poziomie 98–99% na całe życie. Dlaczego poziom zaszczepienia w Nowej Zelandii jest niski? Niestety, w Nowej Zelandii nie udało się osiągnąć tego progu. Szczepienia MMR (odra, świnka, różyczka), czyli główne narzędzie walki z chorobą, prowadzone są w tym kraju od 1969 roku, jednak dopiero od 2005 roku funkcjonuje narodowy rejestr szczepień. Braki systemowe sprawiły, że nawet 80% osób urodzonych w latach 80. i 90. może nie b…

FABRIC-KOLAZ-32-13-e859ab8.jpg
width: 2700
height: 1800

Zaskakujące wyniki: szczepionka mRNA COVID-19 niemal podwaja przeżywalność chorych na raka
type: item
date: 2025-10-19T13:13:45.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: NatGeoBN
subject: onkologia
subject: rak
subject: szczepionka na koronawirusa
subject: szczepionki
description: Przełom w badaniach nad rakiem? Naukowcy z USA odkryli, że szczepionka mRNA przeciw COVID-19 znacząco wydłuża życie pacjentom z guzem płuca i czerniakiem. Wyniki mogą zrewolucjonizować leczenie nowotworów.
encoded: Naukowcy z University of Florida i University of Texas MD Anderson Cancer Center odkryli, że szczepionka mRNA COVID-19 może działać jak lek pobudzający układ odpornościowy do walki z rakiem. Działa ona jak sygnał ostrzegawczy – mRNA po wstrzyknięciu uruchamia komórki odpornościowe, które przemieszczają się z „martwych stref” w guzach do aktywnych miejsc, jak węzły chłonne, zwiększając ich skuteczność w niszczeniu komórek nowotworowych. W badaniach na myszach naukowcy połączyli eksperymentalną szczepionkę mRNA z immunoterapią. Efekt był zdumiewający – guzy, które wcześniej nie reagowały na leczenie, zaczęły się zmniejszać. To zainspirowało naukowców do zadania pytania: czy komercyjnie dostępna szczepionka mRNA COVID-19 może wywołać podobny efekt u ludzi? Byłaby ona formą immunoterapii – innowacyjnego leczenia ukierunkowanemu na wzmocnienie odpowiedzi organizmu przeciwko komórkom nowotworowym. Przeżywalność pacjentów z rakiem – co pokazały dane? Analizując dane medyczne pacjentów z lat 2019–2023 w MD Anderson Cancer Center, zespół naukowców zbadał dokumentację 180 pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca oraz 43 pacjentów z przerzutowym czerniakiem, którzy przyjęli szczepionkę mRNA COVID-19 w ciągu 100 dni od rozpoczęcia immunoterapii. Wyniki są zaskakujące. U pacjentów z rakiem płuca, którzy zaszczepili się, mediana przeżycia wyniosła 37,3 miesiąca, podczas gdy u tych, którzy nie otrzymali szczepionki – tylko 20,6 miesiąca. To niemal podwojenie długości życia! Podobnie u chorych na czerniaka: szczepienie zwiększyło medianę przeżycia z 26,7 miesięcy do przedziału między 30 a 40 miesięcy. Co więcej, część pacjentów nadal żyło w momencie analizy danych, co oznacza, że rzeczywisty efekt może być jeszcze większy. Szczepienia przeciw grypie i pneumokokom nie miały wpływu na długość życia pacjentów onkologicznych. To wskazuje, że to właśnie szczepionka mRNA na COVID-19 ma unikatowy potencjał. Dlaczego tylko szczepionki mRNA działają? Szczepionki mRNA, takie jak te przec…

szczepionka-na-raka-0-b35f3a6.jpg
width: 2998
height: 2000

Ta nieobowiązkowa szczepionka może uratować ci życie. Jak działa?
type: item
date: 2025-09-06T08:44:59.000Z
creator: Daryl Austin
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: nauka
subject: serce
subject: szczepionki
subject: Zdrowie
description: Szczepionka przeciw półpaścowi może nie tylko chronić przed wysypką, ale także obniżać ryzyko zawału, udaru, demencji i utraty wzroku. Sprawdź, co wykazały nowe badania.
encoded: Spis treści: Dlaczego szczepionka może chronić serce? Infekcja, która zostawia ślad w organizmie Jak szczepionka zmienia układ odpornościowy? Co jeszcze zyskamy dzięki szczepieniu? Półpasiec to infekcja, której nikt nie chce. Osoby, które przeszły tę pęcherzową wysypkę, opisują ból jako przeszywający, palący albo kłujący. U części chorych dolegliwości utrzymują się miesiącami. W ciężkich przypadkach choroba wirusowa bywa nawet śmiertelna. Pojawiły się jednak pierwsze tego typu dowody, że szczepionka chroniąca przed półpaścem może robić więcej niż tylko oszczędzać nam cierpienia. Dane z 19 badań, zaprezentowane w Madrycie na największym światowym kongresie kardiologicznym sugerują, że szczepienie może obniżać ryzyko udaru o 16 procent, a zawału serca o 18 procent. — To budujące — mówi Charles Williams, główny autor analizy i globalny zastępca dyrektora medycznego w firmie GSK. — Ale potrzebne są dalsze badania, żeby oddzielić związek przyczynowy od samej korelacji. Najbardziej uderzające są potencjalne skutki populacyjne. W Stanach Zjednoczonych ktoś doznaje zawału serca co 40 sekund. Udar odpowiada tam za około jedną na 20 śmierci. Dlaczego szczepionka może chronić serce? Inni naukowcy podkreślają, że to kolejny powód, by zwiększać świadomość i wyszczepialność w przypadku tej ważnej, rutynowej szczepionki. Mniej niż jedna piąta dorosłych przyjmuje ją zgodnie z zaleceniami. Amerykańskie CDC rekomenduje, aby wszyscy po 50. roku życia otrzymali dwie dawki preparatu Shingrix. Zaleca się go także osobom z obniżoną odpornością już od 19. roku życia. Stosowany zgodnie z zaleceniami Shingrix w ponad 90% zapobiega zachorowaniu na półpasiec. — A nowe badania poszerzają listę możliwych korzyści — mówi William Schaffner, specjalista chorób zakaźnych z Vanderbilt University Medical Center w Nashville, który nie brał udziału w analizie. — Miejmy nadzieję, że to pomoże przekonać więcej pacjentów do szczepień. Infekcja, która zostawia ślad w organizmie Naukowcy wciąż wyjaśniają, dl…

GettyImages-674884834-2d9ad56.jpg
width: 7360
height: 4912

Czy będziemy odporni na wszystkie wirusy? Naukowcy testują nową metodę
type: item
date: 2025-08-21T14:15:45.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: koronawirusy
subject: mutacja
subject: odporność
subject: szczepionki
subject: wirusy
description: Rzadka mutacja genetyczna może chronić organizm przed niemal wszystkimi wirusami – a naukowcy właśnie opracowali sposób, by ją odtworzyć. To szansa na uniwersalną odporność, nie tylko na znane, ale też przyszłe patogeny.
encoded: Naukowcy badają niezwykle rzadką mutację genetyczną, która sprawia, że organizm staje się niemal całkowicie odporny na wirusy. Eksperymenty na myszach umożliwiły tymczasowe „włączenie” jej u zdrowych osobników. To daje nadzieję na nowe terapie, także u ludzi. Jak działa naturalna odporność przy mutacji ISG15? Deficyt genu ISG15 (interferon-stimulated gene 15) wywołuje u nosicieli łagodne, przewlekłe zapalenie, które utrzymuje układ odpornościowy w stanie ciągłej czujności. Pacjenci z mutacją przechodzili zakażenia takimi wirusami jak grypa, odra, ospa czy świnka, ale nie odczuwali poważnych objawów chorobowych. Oznacza to, że ich komórki były stale przygotowane do walki, wytwarzając antywirusowe białka na niskim, ale wystarczającym poziomie. Mutacja unemozliwia wygaszenie działania cytokin - białek o silnych właściwościach przeciwwirusowych i prozapalnych. Prowadzi do stałego i nieprzerwanego zwalczania infekcji wirusowych w organizmie. Immunolog Dusan Bogunovic z Columbia University w USA, który pierwszy opisał to zjawisko 13 lat temu, od dawna zastanawiał się, czy ten mechanizm można odtworzyć u zdrowych osób. W najnowszych badaniach jego zespół wykorzystał technologię podobną do szczepionek mRNA, by tymczasowo wywołać niedobór ISG15 u myszy i chomików. Skuteczność nowej terapii i jej potencjał u ludzi Nowo opracowana terapia wywołuje w komórkach produkcję dziesięciu kluczowych białek odpowiadających za efekt przeciwwirusowy. Podczas testów z wykorzystaniem koronawirusa okazało się, że białka skutecznie ograniczały rozwój infekcji, nie zakłócając przy tym pozostałych procesów odpornościowych. Poziom indukowanego zapalenia był znacznie niższy niż u osób z naturalnym niedoborem ISG15. Ochrona nie była jednak trwała – utrzymywała się maksymalnie przez cztery dni. Zdaniem badaczy to wystarczająco długo, by w sytuacjach kryzysowych zapewnić ochronę na przykład pracownikom służby zdrowia. Bogunovic podkreśla, że technologia mogłaby działać nawet w przypadku nowych, niez…

AdobeStock335010211-a1986d0.jpeg
width: 6384
height: 3929

Rudolf Weigl wygrał walkę z epidemią tyfusu. Za swoje zasługi został doceniony dopiero po śmierci
type: item
date: 2025-05-03T12:32:09.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: choroby zakaźne
subject: medycyna
subject: szczepionki
description: Rudolf Weigl dokonał prawdziwego przełomu w walce z tyfusem plamistym. Zanim uodpornił ludzi na infekcję, współczynnik umieralności wśród zarażonych wynosił 60%. Dokonał tego ciężką, mozolną pracą, a swoje eksperymenty niemal przypłacił życiem, ale efekt był wart włożonego trudu. Polski naukowiec uratował miliony ludzi na całym świecie.
encoded: Spis treści: Biolog z przemysłowej rodziny Nowatorska metoda Rudolfa Weigla Rudolf Weigl po II wojnie światowej Nagroda Nobla? Nie dla Rudolfa Weigla Tyfus plamisty zawsze pojawiał się tam, gdzie dochodziło do obniżenia standardów higienicznych. Niektórzy badacze historii uważają, że bakteryjna choroba zbierała śmiertelne żniwo już w starożytności. Jest bowiem prawdopodobne, że to właśnie dur plamisty był „dżumą Tukidydesa”, zarazą, która podczas wojny peloponeskiej dziesiątkowała mieszkańców Aten. Później tyfus towarzyszył wojnom, klęskom żywiołowym i migracjom. Choroba siała spustoszenie w szeregach żołnierzy podczas wojny trzydziestoletniej, pierwszej wojny światowej i rewolucji w Rosji. Była też prawdziwą plagą w niemieckich obozach koncentracyjnych. Nawet dziś, w dobie rozwiniętej medycyny, stanowi problem, głównie w ubogich krajach Afryki, Azji i Ameryki Południowej. Europa uporała się jednak z tyfusem, a zawdzięczamy to właśnie Rudolfowi Weiglowi, który wynalazł pierwszą skuteczną szczepionkę przeciwko tej groźnej chorobie. Tym bardziej zaskakujące jest, że naukowiec, wobec którego cały świat ma ogromny dług wdzięczności, nigdy nie zyskał należnej mu sławy. Biolog z przemysłowej rodziny W jego żyłach nie płynęła polska krew, ale Polakiem czuł się do końca życia. Rudolf Weigl urodził się 2 września 1883 roku w Przerowie. Był synem Fryderyka i Elżbiety z Kröselów. Jego rodzina na początku XIX wieku przybyła na Morawy z obszaru austriacko-niemieckiego. Zajęli się montażem karet i bicykli. Jak to się stało, że chłopiec wywodzący się z rodziny z przemysłowymi tradycjami został biologiem? Gdy Rudolf miał cztery lata, zmarł jego ojciec. Dla niego i jego matki rozpoczął się wówczas nowy rozdział. Elżbieta Weigl ponownie wyszła za mąż. Jej wybrankiem został Józef Trojnar, polski nauczyciel gimnazjalny. Ojczym wychowywał chłopca w duchu polskiej tradycji. Gdy miał siedem lat, zaczął uczyć się polskiego i z czasem całkowicie zatracił obcy akcent. Rodzina zamieszkała w G…

RudolfWeigl-d7ce7a8.png
width: 900
height: 600

Wirus hMPV atakuje w Chinach. Dobra wiadomość: na pewno już się z nim zetknąłeś
type: item
date: 2025-01-08T11:27:33.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: chiny
subject: nauka
subject: pandemia
subject: przeziębienie
subject: szczepionki
subject: wirusy
description: W ostatnich dniach media obiegły niepokojące informacje z Chin. W Państwie Środka rośnie liczba osób zakażonych metapneumowirusem ludzkim (hMPV). Brzmi jak powtórka ze stycznia 2020 roku? Eksperci uspokajają – tym razem ryzyko wybuchu ogólnoświatowej pandemii jest bardzo małe.
encoded: Spis treści: hMPV – co to za wirus i jakie są jego objawy? Kto miał już kontakt z metapneumowirusem? Dla kogo metapneumowirus ludzki może być niebezpieczny? Czy metapneumowirus ludzki to nowy wirus? Zdjęcia, jakie napływają z Chin, wyglądają złowrogo. Widzimy na nich ludzi tłoczących się w poczekalniach szpitali z maseczkami na twarzach. To osoby, które zaatakował tzw. metapneumowirus ludzki (hMPV). Skojarzenia z koronawirusem i ogólnoświatową pandemią sprzed kilku lat pojawiają się natychmiast. Jednak niesłusznie. Wzrost zachorowań w Chinach to efekt sezonowy związany z chłodną pogodą, która ma utrzymywać się tam aż do marca. W okresie zimowym często atakują nas różnego rodzaju patogeny. W tym roku przewagę nad innymi zyskał właśnie hMPV. Ten wirus jednak zasadniczo różni się od koronawirusa wywołującego COVID-19. Po pierwsze nie jest ani tajemniczy ani nieznany naukowcom. Po drugie nie jest również nieznany naszemu układowi odpornościowemu. hMPV – co to za wirus i jakie są jego objawy? Wirus hMPV składa się z pojedynczej nici RNA i koduje tylko dziewięć genów. To jeden z wielu wirusów, które atakuje drogi oddechowe człowieka. Wywołuje typowe objawy, jakie pojawiają się zimą przy przeziębieniu. Najczęściej należą do nich: katar, kaszel, gorączka, ból gardła, wysypka, trudności z oddychaniem. Wszystkie te nieprzyjemne odczucia mogą nam towarzyszyć przez kilka dni. Później, jak po innych jesienno-zimowych infekcjach, samoistnie wracamy do zdrowia. Na hMPV nie ma żadnych konkretnych leków, a także szczepionek, które chroniłyby przed zakażeniem. Nad tym ostatnimi dopiero trwają prace. Kto miał już kontakt z metapneumowirusem? Krążące w internecie wiadomości stwarzają wrażenie, że hMPV pojawił się nagle w Chinach. Jednak nie jest to prawda. Ten wirus jest obecny od lat na całym świecie. Naukowcy szacują – na podstawie badań przeciwciał – że do ukończenia 5. roku życia każdy z nas miał z nim kontakt. To oznacza, że nasz układ odpornościowy już w dzieciństwie zapoznaje si…

GettyImages-2192678759-9d14c9e.jpg
width: 2448
height: 1224

Hiszpanie przewieźli szczepionkę w kontrowersyjny sposób. Dziś byłoby to nie do pomyślenia
type: item
date: 2025-01-01T11:56:13.000Z
subject: Historia
subject: antyszczepionkowcy
subject: hiszpania
subject: szczepionki
description: Hiszpanie opłynęli kulę ziemską i przemierzyli Amerykę, by sprowadzić do swych kolonii szczepionkę przeciw ospie. Z braku lodówek transportowano ją w… organizmach dzieci.
encoded: Spis treści: Maluchy jak pojemnik na szczepionkę Zbawcy z sierocińca Chorobowa loteria Nosiciele za sombrero Opętany misją Daleka droga na Filipiny Ospa pod koniec XVIII w. była w Europie największym zabójcą. Chorowała na ospę prawie połowa populacji, co roku umierały setki tysięcy ludzi. Atakowała zarówno biednych, jak i możnych. Zmarli na nią choćby 17-letni król Hiszpanii Ludwik I, 15-letni car Rosji Piotr II czy sędziwy król Francji Ludwik XV. Pierwsze próby szczepienia polegały na wdmuchiwaniu w nozdrza zdrowej osoby strupów z wyprysków chorego. Czasem uodparniało to na wirusa, ale niosło też ryzyko śmierci pacjenta. Na szczęście pod koniec XVIII w. pojawiło się remedium na straszną chorobę. Angielski lekarz Edward Jenner zauważył, że na ospę nie zapadają ludzie pracujący z krowami. Uznał, że te osoby zarażają się od bydła chorobą podobną do ospy, ale o wiele łagodniejszą. Jej przejście uodparniało na ludzką zarazę. Wkrótce Jenner wyprodukował szczepionkę i 14 maja 1796 r. materiałem pobranym od dojarki Sary Nelmes zaszczepił małego Jamesa Phippsa. Potem celowo zaraził chłopca ludzką ospą i z satysfakcją zaobserwował, że choroba w jego organizmie się nie rozwinęła. Ale dzieci dopiero miały wnieść swój wkład w walkę z zabójczą chorobą. Maluchy jak pojemnik na szczepionkę Gdy w roku 1800 dokonano w Hiszpanii pierwszego szczepienia (hiszpańska nazwa szczepionki to vacuna, od słowa vaca, czyli „krowa”), wieść o tym dotarła do kolonii w Nowym Świecie. I wnet wysłano stamtąd do Madrytu błagania o dostarczenie remedium za Atlantyk. Jeśli bowiem w Europie ospa przerzedzała miasta i wioski, to w Ameryce je pustoszyła. Nie siekące miecze konkwistadorów, nie upiorny dla rdzennych ludów przymus pracy, lecz właśnie ospa (przy udziale innych chorób zakaźnych) wyludniła kontynent, zabijając nierzadko 90 proc. mieszkańców zaatakowanego obszaru. Indianie nie mieli przeciwciał i padali jak muchy. Choć na początku XIX w. sytuacja wyglądała lepiej niż w XVI stuleciu, to nadal była…

Hiszpanie-znalezli-kontrowersyjny-sposob-na-przewoz-szczepionek.-Dzis-byloby-to-nie-do-pomyslenia-e9e86f2.png
width: 2250
height: 1501

Skóra ma swój własny układ odpornościowy. Powstaną nowe, bezigłowe szczepionki w kremie?
type: item
date: 2024-12-16T11:51:52.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: medycyna
subject: skóra
subject: szczepionki
subject: Zdrowie
description: Odpowiednio pobudzona, skóra mogłaby chronić nas przed groźnymi patogenami. Nowe badania – na razie przeprowadzone tylko na myszach – otwierają drogę do opracowania nietypowego rodzaju szczepionek. Mogłyby mieć formę np. kremu do skóry i wywoływać odpowiedź immunologiczną organizmu tak jak tradycyjne szczepionki.
encoded: Spis treści: Bakterie obecne na naszej skórze Mur ochronny, który sam produkuje obrońców Szczepionki w kremie? To możliwe Po co nam skóra? Ten największy narząd organizmu – o powierzchni aż dwóch metrów kwadratowych – przede wszystkim izoluje nas od zewnętrznego środowiska. Dzięki skórze nie grozi nam przegrzanie ani wysuszenie. Ponadto poprzez skórę zbieramy kluczowe informacje o otoczeniu, choćby o jego temperaturze. W naskórku znajdują się również komórki Langerhansa. Można je porównać do przedniej straży układu odpornościowego. Ich zdaniem jest rozpoznanie docierających do naszego ciała patogenów – np. chorobotwórczych bakterii – i zaalarmowanie systemu immunologicznego. To sposób obrony przez czynnikami chorobotwórczymi i jak najszybszej ich neutralizacji. Możliwe jednak, że skóra jest znacznie bardziej zaangażowana w chronienie nas przed chorobami, niż dotychczas sądzono. W ostatnim numerze prestiżowego czasopisma naukowego „Nature” ukazały się na ten temat aż dwa artykuły. Wynika z nich, że skóra to nie tylko obronny mur, zbierający dane i aktywizujący obrońców. Może również samodzielnie produkować przeciwciała. Działa więc jak dodatkowy, pół-autonomiczny układ odpornościowy. Bakterie obecne na naszej skórze W ustaleniu tego pomogły bakterie Staphylococcus epidermidis. To jedne z gronkowców, jednak najczęściej niegroźne. U zdrowych ludzi S. epidermidis nie wywołują infekcji. Są powszechne, nieszkodliwe i występują na skórze. Co się dzieje, gdy w kontakt z tymi bakteriami wejdą myszy? S. epidermidis również zaczynają rozwijać się na ich skórze, a organizm zwierząt je rozpoznaje. – Gdy układ odpornościowy „widzi” przyjazną bakterię, można by pomyśleć, że po prostu nie zareaguje. Ale wcale tak się nie dzieje – opowiada Michael Fischbach, mikrobiolog z Uniwersytetu Stanforda i współautor obu artykułów. Pojawienie się bakterii sprawia, że u myszy aktywują się limfocyty B, jedne z komórek układu odpornościowego. Skóra zwierząt zaczyna produkować zwalczające S. epid…

shutterstock2188793993-b8c8203.jpg
width: 1000
height: 667

Hilary Koprowski to wybitny polski lekarz. Ocalił tysiące istnień dzięki opracowaniu szczepionek
type: item
date: 2024-12-14T13:23:26.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: badania
subject: badania naukowe
subject: choroby
subject: medycyna
subject: naukowcy
subject: szczepionki
subject: wirusy
description: Szczepionkę przeciwko wirusowi polio, wywołującemu chorobę Heinego-Medina, opracował wybitny polski lekarza i wakcynolog, Hilary Koprowski. Dzięki niemu ta przerażająca choroba zniknęła niemal zupełnie. Pracował też nad szczepionkami podawanymi w… warzywach. Poznajcie tę nietuzinkową postać.
encoded: Spis treści: Dzieje Hilarego Koprowskiego Co wynalazł Hilary Koprowski? Koprowski i walka o dobre imię Hilary Koprowski urodził się 1916 r. w Warszawie, ale już w wieku 23 lat wyemigrował z Polski. Na stałe osiadł w USA, gdzie dokonywał przełomowych odkryć z dziedziny medycyny. Zmarł w 2013 roku w Filadelfii. Dzieje Hilarego Koprowskiego Koprowski określany bywa człowiekiem renesansu. Urodził się w rodzinie o korzeniach żydowskich. Początkowo wcale nie było takie oczywiste, że zwiąże swoje życie z medycyną i wakcynologią. Z Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Reja w Warszawie wyniósł wielkie zamiłowanie do poezji, a dzięki zajęciom w Warszawskim Konserwatorium nauczył się gry na pianinie. „Ze swym usposobieniem pasjonata miał szczere zacięcie zostać koncertującym pianistą. Później, kontynuując pełną sukcesów karierę naukową w medycynie, nie rozstawał się podczas podróży służbowych z nutami ulubionych utworów” – pisze we wspomnieniu o Koprowskim prof. Andrzej B. Legocki. Jeszcze przed II wojną światową ukończył studia medyczne na Uniwersytecie Warszawskim. W momencie rozpoczęcia wojny przebywał poza krajem, co być może zmieniło jego życie. We Włoszech zgłosił się jako ochotnik do służby medycznej wśród osób chcących zaciągnąć się do oddziałów polskich, organizowanych w państwach niezajętych przez Niemców. Jednak już w 1940 roku opuścił Europę wraz ze swoją rodziną. Początkowo trafił do Brazylii, gdzie rozpoczął pracę w Laboratorium Żółtej Febry. A w 1944 roku na stałe przeniósł się do miejscowości Wynnewood pod Filadelfią. Tam mieszkał do końca życia. Co wynalazł Hilary Koprowski? Szczepionka przeciw polio Największym dokonaniem polskiego medyka było opracowanie pierwszej skutecznej szczepionki przeciwko chorobie Heinego-Medina . Było to ważne dokonanie, bo choroba ta jest bardzo dotkliwa. Jest to ostra wirusowa choroba zakaźna wywołana przez trzy typy wirusa polio. Szerzy się głównie drogą pokarmową lub, w mniejszym stopniu, drogą kropelkową. Wirus atakuje układ …

hilary-koprowski-88b535b.jpg
width: 1024
height: 847

Polacy stracili populacyjną odporność na odrę. Szczepi się coraz mniej dzieci, co zwiastuje problemy
type: item
date: 2024-07-18T14:30:15.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: choroby zakaźne
subject: epidemia
subject: służba zdrowia
subject: szczepionki
subject: Travel
subject: Wolny czas
description: Populacyjna odporność obniżała ryzyko wystąpienia ognisk odry w Polsce. Niestety, jak zauważono, w ostatnich latach liczba zaszczepionych dzieci w naszym kraju spada, co przekłada się na wzrost liczby zakażeń odrą. Tymczasem powikłania mogą być bardzo poważne.
encoded: W tym artykule: Polska utraciła populacyjną odporność na odrę Polacy nie chcą się szczepić Czy odra to niebezpieczna choroba? Rozwój medycyny, w tym szczepionki, antybiotyki i leki przeciwwirusowe, a także poprawa warunków sanitarnych i systemów opieki zdrowotnej przyczyniły się do znacznej redukcji zagrożeń związanych z wieloma chorobami zakaźnymi i nie tylko. Do niedawna wydawało się, że odra także nie jest już zagrożeniem dla populacji. Niestety, jak wynika z najnowszego komunikatu UNICEF, Polska dołączyła do krajów, które utraciły zbiorową odporność na wirusa odry. Polska utraciła populacyjną odporność na odrę Odra to wysoce zakaźna choroba wirusowa. Najbardziej podatne na zachorowanie są dzieci, ale zakażenie może dotyczyć osób w każdym wieku. W szczególności tych, które nie były szczepione lub nie przeszły choroby w przeszłości. Przez lata zachorowalność na odrę wśród Polaków spadała. Przyczyniły się do tego obowiązkowe i bezpłatne szczepienia. Od kilku lat coraz więcej rodziców podejmuje jednak decyzję o nieszczepieniu dziecka przeciw odrze. To okazuje się brzemienne w skutkach dla Polaków żyjących w kraju. W 2022 r. w Polsce pierwszą dawkę preparatu otrzymało blisko 91 proc. dzieci, drugą ponad 77 proc. Jak przekazał UNICEF, oznacza to, że Polska straciła odporność populacyjną. O takiej odporności można mówić po przekroczeniu progu 95 proc. zaszczepionych. Spadek liczby szczepień przekłada się na wzrost zachorowań. Tylko w czterech pierwszych miesiącach tego roku w Polsce odnotowano 75 przypadków odry. To dwa razy więcej niż w całym 2023 r. <iframe allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen="true" frameborder="0" height="756" scrolling="no" src="https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Funicefpolska%2Fposts%2Fpfbid037Wbw868tjsBWZSkZhmPy8QdashjdBXKRXUPcYxaq1ceEiunXEGy2yQWnX9s4PJexl&show_text=true&width=500" style="border:none;overflow:hidden" width="500"> Polacy nie c…

polacy-stracili-populacyjna-odpornosc-na-odre-5036646.jpg
width: 1000
height: 667

Jak zdrowo podróżować? Rozmawiamy z lekarzem medycyny podróży
type: item
date: 2024-04-19T13:00:08.000Z
creator: Agnieszka Michalak
subject: National Geographic Site
subject: Podcasty
subject: jedzenie
subject: medycyna
subject: porady w podróży
subject: szczepionki
subject: Travel
subject: Zdrowie
description: Jakie leki spakować do walizki? Kiedy się zaszczepić? Czy po nurkowaniu możemy wsiąść do samolotu? Co ze streetfoodem, czy jest bezpieczny? O tym rozmawiamy w najnowszym podcaście National-Geographic.pl
encoded: W tym artykule: Jakie leki spakować do bagażu. I do jakiego bagażu? Kiedy i na co się zaszczepić przed wyjazdem? Uwaga! Komar! Streetfood: pyszny i niebezpieczny Pułapki nurkowania i plażowania Podcast National Geographic Polska Nawet do najkrótszej podróży powinniśmy być dobrze przygotowani. O tym, jak zdrowo podróżować, opowiada dr Mariusz Kujawski, specjalista kardiolog, lekarz medycyny podróży. – Radzę założyć, że w miejscu, do którego jedziemy nie będziemy mieli dostępu ani do leków, ani do żadnych środków medycznych. Co w takim razie powinniśmy zawsze mieć w walizce? Jakie leki spakować do bagażu. I do jakiego bagażu? Należy przede wszystkim pamiętać, że leki przewozimy zabezpieczone, w oryginalnych opakowaniach. A do tych, które występują w ampułkostrzykawkach zakończonych choćby igłą, powinnyśmy mieć przy sobie zaświadczenie od lekarza prowadzącego. Najlepiej w języku angielskim o konieczności ich stosowania oraz transportu. Z leków podstawowych warto spakować do walizki leki przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwgorączkowe. W razie odwodnienia przydadzą się też elektrolity. A w razie urazów – coś do dezynfekcji i zabezpieczenia rany oraz antybiotyk. Wszelkie środki medyczne pakujmy jednak do bagażu podręcznego. Dlaczego? – Temperatura w luku bagażowym jest znacznie niższa niż na pokładzie i może wpłynąć na jakość substancji. To jest szczególnie ważne w przypadku długich lotów. Ponadto jeśli zaginie nam bagaż nadawany, wtedy jesteśmy odcięci od stale przyjmowanych leków – podkreśla dr Kujawski. Kiedy i na co się zaszczepić przed wyjazdem? Powinniśmy mieć aktualne podstawowe szczepienia, m.in. przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, WZW B czy polio. Pamiętajmy, że dawki przypominające tych szczepionek podaje się co 10 lat. Lekarze medycyny podróży zalecają też szczepienia wielodawkowe – przeciwko durowi brzusznemu, cholerze, kleszczowemu zapaleniu mózgu, japońskiemu zapaleniu mózgu czy wściekliźnie. Ostatnią dawkę należy przyjąć najpóźniej sześć tygodni przed …

NG-Podcast-Medycyna-YouTube-v1b-18434f6-e1729672247720.jpg
width: 1100
height: 721

Nagroda Nobla 2023 w dziedzinie medycyny za szczepionki mRNA przeciw COVID-19. Dlaczego tak późno?
type: item
date: 2023-10-02T10:44:24.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: medycyna
subject: nagroda nobla
subject: nauka
subject: szczepionka na koronawirusa
subject: szczepionki
subject: Zdrowie
description: Szczepionki mRNA uratowały miliony ludzi i mogą to zrobić także w przyszłości. Dlatego Nagroda Nobla 2023 w dziedzinie medycyny dla ich twórców jest jak najbardziej zasłużona.
encoded: W tym artykule: Katalin Karikó i Drew Weissman opracowali technologię mRNA Komentarze ekspertów Dlaczego nagrody nie przyznano wcześniej? Jak działa szczepionka RNA? 27 grudnia 2020 r. w Polsce ruszyła akcja szczepień przeciw koronawirusowi. Preparaty bazujące na mRNA okazały się bezpieczne i skuteczne. To dzięki nim udało się ochronić wiele osób przed zachorowaniem na COVID-19, powikłaniami i śmiercią. Teraz twórców tej technologii w końcu uhonorowano. Medyczny Nobel 2023 przypadł w udziale Katalin Karikó i Drew Weissmanowi. Katalin Karikó i Drew Weissman opracowali technologię mRNA Węgierska biochemiczka Katalin Karikó była od lat typowana do tej nagrody. Dokonała ona przełomu w dziedzinie badań nad RNA. Badania zaczęła w latach 90. W 2005 r. opublikowała – wraz z amerykańskim immunologiem Drew Weissmanem – pracę pokazującą, jak można bezpiecznie dostarczyć tę cząsteczkę do komórek. Kluczowa była chemiczna modyfikacja jednego z elementów cząsteczki. Odnaleziono „bezpiecznik”, który może wyłączyć raka. Ma go każdy z nas Kluczem do walki z nowotworem ma być manipulacja cząsteczek RNA. Naukowcy odkryli jak uruchomić „czerwony guzik” niszczący nowotwór. To dzięki tym badaniom prace nad szczepionkami RNA ruszyły z miejsca. Prace nad szczepionką przeciw COVID-19 rozpoczęły się w lutym 2020 r. Mimo ekspresowego tempa uczeni przeprowadzili rygorystyczne badania kliniczne, dowodzące skuteczności i bezpieczeństwa podawania preparatu. Objawy niepożądane po jego podaniu są w przeważającej większości niegroźne – najczęściej spotykany jest ból w miejscu wstrzyknięcia. Najpoważniejsze skutki uboczne – silne reakcje alergiczne – pojawiły się u zaledwie kilku na kilka milionów zaszczepionych. Komentarze ekspertów Tegoroczny Nobel z medycyny był szeroko komentowany. – Normalnie cząsteczki mRNA należą do cząsteczek dość niestabilnych i trudno byłoby wyprodukować na ich podstawie taką ilość białka, która zdążyłaby wywołać reakcję immunologiczną w organizmie. Ta Nagroda Nobla jest mię…

laureaci-nagrody-nobla-2023-w-dziedzinie-medycyny-ryc-niklas-elmehed-c-nobel-prize-outreach-9f062c9.jpg
width: 674
height: 427

Louis Pasteur kojarzy się z pasteryzacją. Jednak zawdzięczamy mu też szczepienia i nową dziedzinę chemii
type: item
date: 2023-09-17T12:12:09.000Z
creator: redakcja
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: bakterie
subject: biologia
subject: historia
subject: medycyna
subject: szczepionki
subject: wirusy
subject: Zdrowie
description: To jeden z najwybitniejszych francuskich uczonych. Louis Pasteur jest znany ze swych dokonań w dziedzinie chemii i mikrobiologii.
encoded: W tym artykule: Kim był Louis Pasteur? Początek stereochemii Na czym polega pasteryzacja? Jak powstała szczepionka na wściekliznę? Pierwszy zaszczepiony pacjent Tragiczny los Josepha Meistera Louis Pasteur, inaczej Ludwik Pasteur, to wszechstronny i wybitny francuski naukowiec. Większość z nas kojarzy jego nazwisko z metodą pasteryzacji, dzięki której możemy chronić żywność przed niszczącym działaniem bakterii. Jednak Pasteur jest też autorem wielu innych odkryć. Wiele z nich związanych było z przetwórstwem żywności i rolnictwem. Jego wkład w medycynę uratował miliony ludzi. Kim był Louis Pasteur? Ludwik Pasteur urodził się w 1822 r. Jego ojciec był skromnym garbarzem. Mimo to młody Ludwik zaczął zdobywać wykształcenie. Po studiach pracował jako nauczyciel fizyki. Potem zajmował się badaniami w dziedzinie chemii i biologii. Uważa się go za jednego z prekursorów mikrobiologii, obok niemieckiego uczonego Roberta Kocha. Pełnił m.in. funkcję rektora uniwersytetu w Paryżu. Przez wiele lat kierował też Instytutem Pasteura, który założył w 1888 r. To do dziś jedna z ważniejszych placówek naukowych we Francji. Był też laureatem prestiżowego Medalu Copleya. Początek stereochemii W roku 1848 Louis Pasteur badał zachowanie soli kwasu winowego. Uczony przepuszczał przez kryształy tej substancji wiązkę światła spolaryzowanego. Czyli takiego, w którym wszystkie fale świetlne „drgają” w jednej płaszczyźnie. Pasteur wiedział już, że niektóre związki chemiczne skręcają tą płaszczyznę w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara (czyli w prawo), a inne w przeciwną stronę (czyli w lewo). W przypadku soli kwasu winowego kluczowe było jego pochodzenie. Gdy Pasteur użył kryształów, które zsyntetyzował w laboratorium, światło nie zmieniało kierunku polaryzacji. Jeśli jednak sole pochodziły z bezpośrednio z winogron, efekt ten był już widoczny. Naturalna substancja zawsze skręcała światło w lewo. Związek chemiczny zachowywał się inaczej, choć poza tym miał identyczne właściwości chemiczne …

louis-pasteur-ryc-wikimedia-commons-public-domain-4d88bc7.jpg
width: 916
height: 459

Traveler 10/22
type: item
date: 2022-09-15T22:08:32.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Magazyn
subject: Traveler
subject: malaria
subject: polio
subject: szczepionki
subject: zdjęcia
description: 9 rajskich wysp Europy
encoded: Na tropie raju Europejskie Hawaje – tak bywają nazywane Azory, wulkaniczne wyspy na Oceanie Atlantyckim. Te należące do Portugalii niewielkie skrawki lądu – jest ich dziewięć – są tak piękne i w wielu miejscach wciąż tak dziewicze, że możemy się na nich poczuć jak w raju, o czym przeczytacie w tym wydaniu Travelera. To świat bujnej roślinności, setek wodospadów, majestatycznych klifów, gorących źródeł, jezior o turkusowej i błękitnej wodzie, jaskiń i gór, po których można wędrować w ciszy i spokoju. Cały czas przeżywając ten rodzaj zachwytu nad naturą, której urodę potęgują jeszcze unoszące się tu często mgły oraz pola hortensji. Te niezwykłe kwiaty, swego rodzaju symbol Azorów, czują się tutaj może nawet lepiej niż w ojczystej Azji, skąd przybyły wieki temu. Ale Azory to nie tylko przyroda, są tam również urocze wioski, bardzo gościnni i otwarci mieszkańcy oraz pyszne ryby i owoce morza. I co ważniejsze, wyspy te wcale nie są drogie. W październikowym Travelerze piszemy też o Malcie, chyba najbardziej zurbanizowanym i jednym z najgęściej zaludnionych krajów na świecie. Jej barwnej historii i bogatym dziedzictwie kulturowym – jest tu chyba najwięcej kościołów w przeliczeniu na mieszkańca na świecie. Zabieramy Was również na artystyczną Majorkę i na Rodos, gdzie znajdował się słynny posąg kolosa, jeden z siedmiu cudów starożytnego świata. I na wiele innych wysp, które warto poznać. Ale też w góry wysokie. Publikujemy reportaż z zakończonej sukcesem wyprawy Moniki Witkowskiej na K2. Monika od dawna z nami współpracuje, jest autorką wielu Travelerowych reportaży. Mocno trzymaliśmy za nią kciuki, obejmując jej wyprawę naszym patronatem. Brawo Monika! Agnieszka Franus Redaktor Naczelna

traveler-10-22-6ee230e.jpg
width: 659
height: 834

Czy australijski naukowiec przewidział obecną pandemię?
type: item
date: 2021-08-27T01:06:56.000Z
creator: Rafał Dadura
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: antyszczepionkowcy
subject: COVID-19
subject: Edukacja
subject: koronawirusy
subject: szczepionka na koronawirusa
subject: szczepionki
description: W październiku 2019 roku, na około miesiąc przed tym, jak Covid-19 zaczął rozprzestrzeniać się z regionu przemysłowego miasta Wuhan w Chinach, Steven Taylor, australijski psycholog z Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej w Vancouver, opublikował to, co miało się okazać niezwykle proroczą książką: „Psychologia pandemii”.
encoded: W tym artykule: Pandemiczny elementarz Reaktancja psychologiczna Ta pandemia nie różni się od innych. Z jednym wyjątkiem... Pandemiczny elementarz Nawet wydawcy tej książki mieli na początku wątpliwości co do jej przydatności i potencjału rynkowego. Ale w ciągu 22 miesięcy, które upłynęły od tamtej pory, książka ta okazała się być istnym elementarzem czasów pandemii. Książka Taylora (jak wskazuje jej przedmowa), jest obrazem tego, „jak czynniki ludzkie wpływają na rozprzestrzenianie się chorób i zaburzeń emocjonalnych". Bogaty materiał zawarty w tej pozycji obejmuje tematy takie jak: uprzedzenia, rolę mediów, stosunek do szczepień, sposób, w jaki społeczeństwo radzi sobie z plotkami i psychologię teorii spiskowych. Świat zachodni, ze swoim godnym pozazdroszczenia dostępem do opieki zdrowotnej w porównaniu z większością planety, jest wspomniany przy okazji szczepień, a konkretnie społecznego nastawienia do nich. „Niezdecydowanie co do szczepień nie dociera do sedna problemu, jakim jest to, że ludzie nie chcą się szczepić" - powiedział Taylor. Dane amerykańskiego Urzędu ds. Kontroli Chorób (CDC) pokazujące, że miejskie i wiejskie wskaźniki rozprzestrzeniania się wirusa Covid-19 są bardzo podobne do siebie. Poza tym, szeroka dostępność szczepionek w dużej części zachodniego świata sugeruje, że psychologiczna złożoność „niezdecydowania" w sprawie szczepionek jest bardziej skomplikowana, niż ta opisywana przez pojęcia polityczne czy ekonomiczne. W USA, wielu próbuje odpowiedzieć na pytanie, dlaczego 90 milionów dorosłych Amerykanów (ok. 27% populacji) pozostaje niechronionych żadną szczepionką. Reaktancja psychologiczna Lepszym terminem, pisze Taylor, używanym przez psychologów od blisko 60 lat, jest „reaktancja psychologiczna” - reakcja motywacyjna na „zasady, regulacje lub próby perswazji, które są postrzegane jako zagrożenie dla osobistej autonomii i wolności wyboru". Mimo to Taylor twierdzi, że to, co ludzie mówią o szczepieniach, często różni się od tego, co robią, …

pandemia1-f4d9174.jpeg
width: 1024
height: 683