Wkrótce ruszy najdłuższy na świecie lot bezpośredni. Będzie trwał aż 29 godzin
Azjatyckie linie lotnicze ogłosiły start nowej, rekordowej trasy. Już w grudniu uruchomią połączenie, które stanie się najdłuższym rejsem pasażerskim na świecie. Podróż potrwa aż 29 godzin, co będzie dużym wyzwaniem zarówno dla pasażerów, jak i załogi.
Podróż lotnicza między Azją a Ameryką Południową wkrótce zyska nowy wymiar. Linie China Eastern Airlines ogłosiły uruchomienie trasy łączącej Szanghaj z Buenos Aires, która stanie się najdłuższym bezpośrednim lotem pasażerskim na świecie. Połączenie zostanie uruchomione 4 grudnia, a czas podróży wyniesie nawet 29 godzin. Choć po drodze zaplanowano międzylądowanie techniczne w Auckland w Nowej Zelandii, trasa będzie funkcjonowała jako jedno połączenie, bez konieczności zmiany samolotu czy przewoźnika. Nowy rekord w lotnictwie pasażerskim. Bezpośrednie połączenie z Chin do Argentyny China Eastern Airlines potwierdziły, że trasę Szanghaj–Buenos Aires obsłuży Boeing 777-300ER, szerokokadłubowy samolot znany z niezawodności i komfortu na dalekich trasach. Rejs będzie trwał od 25,5 godziny w kierunku Ameryki Południowej do niemal 29 godzin w drodze powrotnej, co uczyni go najdłuższym obecnie planowanym lotem pasażerskim na świecie pod względem całkowitego czasu podróży. Choć przewidziano międzylądowanie techniczne w Nowej Zelandii w celu zatankowania, połączenie wciąż będzie klasyfikowane jako „bezpośrednie”. W praktyce oznacza to, że numer lotu i samolot pozostaną te same, a pasażerowie nie będą musieli opuszczać kabiny. W branżowej terminologii różni się to od lotu „bez przesiadek”, gdzie trasa odbywa się bez żadnej przerwy – dlatego China Eastern podkreśla, że mimo postoju może reklamować swoją usługę jako rekordowo długi lot bezpośredni. Nowa trasa liczy blisko 20 000 kilometrów i stanowi kluczowy krok w strategii ekspansji chińskiego przewoźnika na rynki Ameryki Łacińskiej. Połączenie Szanghaju i Buenos Aires w ramach jednej trasy ma wzmocnić rolę linii w globalnej siatce lotów, tworząc alternatywę dla innych rekordowych tras. Do tej pory miano najdłuższego lotu pod względem dystansu należało do Singapore Airlines obsługujących trasę Nowy Jork–Singapur, a za najdłuższy czasowo uchodziło połączenie Air China Pekin–São Paulo z przesiadką w Madrycie. Trasa China Eastern wyprzedza je pod względem długości podróży, stając się nowym punktem odniesienia w branży lotniczej. Wyzwania i geopolityczne cele nowego połączenia China Eastern Airlines Postój techniczny w Auckland, zaplanowany na około dwie godziny, jest niezbędny ze względu na skalę trasy – niemal 20 tysięcy kilometrów oznacza konieczność uzupełnienia paliwa i wymiany części załogi. Dzięki temu lot może być realizowany bez przerwy dla pasażerów, którzy pozostają w kabinie i nie muszą przechodzić dodatkowych kontroli. Takie rozwiązanie pozwala utrzymać ciągłość obsługi i jednocześnie spełnić wymogi bezpieczeństwa operacyjnego. To właśnie wydłużony czas podróży sprawia, że linie lotnicze muszą szczególnie dbać o logistykę i komfort. Prawie 30 godzin spędzonych na pokładzie wiąże się z ryzykiem zmęczenia i dolegliwości zdrowotnych wynikających z długotrwałego unieruchomienia, dlatego niezbędne jest zapewnienie odpowiednich zapasów wody, posiłków i podstawowych środków medycznych. Takie przygotowania pokazują, że rozwój ultradługich tras wymaga nie tylko zaawansowanej technologii, lecz także precyzyjnego planowania każdej godziny lotu. Co istotne, za kulisami tej decyzji operacyjnej kryją się również cele gospodarcze i polityczne. Ponieważ Argentyna jest dla Chin kluczowym partnerem w sektorze rolnictwa i energetyki, bezpośrednie rejsy mają ułatwić wymianę handlową, usprawnić kontakty biznesowe i przyciągnąć nowych turystów. W efekcie decyzja China Eastern Airlines nie tylko przesuwa granice w lotnictwie komercyjnym, ale także wpisuje się w szerszą politykę Pekinu, który poprzez transport lotniczy wzmacnia swoje wpływy w Ameryce Południowej. Źródło: FTN News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Tu nie zaznasz spokoju. Ranking najbardziej stresujących miast na świecie
Zatłoczone ulice, nieustanny zgiełk i brak przestrzeni – dla jednych to męcząca codzienność, dla innych esencja wielkiego miasta. Najnowszy ranking pokazuje, które miejsca mogą okazać się podróżniczym wyzwaniem, a gdzie można wreszcie odetchnąć pełną piersią.
Spis treści: Najbardziej stresujące miasta w 2025 roku Miasta, w których można odpocząć i się zrelaksować Wakacje czy krótkie city breaki zazwyczaj kojarzą się z odpoczynkiem i chwilą wytchnienia. Najnowsze badanie pokazuje jednak, że nie każde miejsce sprzyja relaksowi. Eksperci przeanalizowali natężenie ruchu turystycznego, warunki klimatyczne, poziom przestępczości oraz opinie podróżnych, aby wskazać miasta, w których w 2025 roku osiągnięcie spokoju może okazać się wyjątkowo trudne. Ich wnioski mogą zaskoczyć. Najbardziej stresujące miasta w 2025 roku Na pierwszym miejscu wśród najbardziej stresujących miast na świecie znalazł się Paryż. Choć powszechnie uchodzi za „miasto miłości”, w rzeczywistości jego zatłoczone ulice potrafią przytłoczyć. Każdego roku odwiedza go ponad 47,5 mln turystów stłoczonych na zaledwie 105 km², co – jak podkreślili autorzy zestawienia – „sprawia, że gęstość ruchu turystycznego jest dziesięciokrotnie większa niż w Nowym Jorku”. Do tego dochodzą długie kolejki do atrakcji, wzmożony ruch uliczny i wszechobecny pośpiech. Zaraz za francuską metropolią znalazło się Hanoi. Stolica Wietnamu jest pełna życia, ale jej wilgotny klimat bywa dla turystów wyczerpujący. Eksperci określili ją jako „najbardziej nieprzyjemną pod względem warunków atmosferycznych” – wysoka wilgotność powietrza w połączeniu z zatłoczonymi ulicami sprawia, że zwiedzanie staje się fizycznym wyzwaniem, a warunki panujące w mieście utrudniają spokojny wypoczynek. Na trzecim miejscu uplasował się Szanghaj. Co roku przyjeżdża tu około 300 milionów turystów, a w przeliczeniu na kilometr kwadratowy daje to ponad 47 tysięcy osób. Takie natężenie ruchu generuje hałas, presję czasu i wrażenie nieustannego pośpiechu, przez co – jak wynika z recenzji podróżnych – słowo „stres” pojawia się w opisach miasta wyjątkowo często. Czwartą pozycję zajęło Buenos Aires. Choć stolica Argentyny zachwyca kulturą i niepowtarzalną atmosferą, zmaga się z wysokim poziomem przestępczości oraz przeludnieniem. „Piękna, lecz tętniąca życiem” – podsumowali autorzy raportu, dodając, że intensywność miasta potrafi być dla niektórych zbyt duża. Pierwszą piątkę zamknął Stambuł. Orientalne bazary, historyczne zabytki i unikalny klimat miasta są niewątpliwym magnesem, jednak hałas, korki i letnie upały skutecznie wystawiają cierpliwość turystów na próbę, wymagając od nich nie tylko dobrego planowania, lecz także odporności na stres. Miasta, w których można odpocząć i się zrelaksować Zupełnie inaczej prezentuje się druga strona zestawienia. Miano najbardziej relaksującego miasta na Ziemi zyskał Dubaj, który – mimo swojego luksusu i nowoczesności – zaskakuje spokojem. Każdego roku odwiedza go 17,1 mln turystów, jednak dzięki rozległej przestrzeni i doskonałej organizacji ruchu nie tworzą się tam tłumy. Dodatkowo, niezwykle niski wskaźnik przestępczości sprawia, że miasto uchodzi za jedno z najbezpieczniejszych na świecie. Drugą pozycję zajęło Monachium, które dowodzi, że także europejskie metropolie mogą być przyjazne i spokojne. Łagodny klimat, wysoki poziom bezpieczeństwa oraz równowaga pomiędzy ruchem turystycznym a codziennym rytmem życia sprawiają, że – jak zauważyli autorzy raportu – „to idealne miejsce na powolny spacer z preclami w dłoni”. Na ostatnim miejscu na podium uplasowało się Melbourne. Niska gęstość turystyki, wynosząca jedynie 1265 osób na kilometr kwadratowy, w połączeniu z suchym klimatem i rozległymi terenami zielonymi sprawiają, że australijskie miasto stało się synonimem wakacyjnego relaksu. Czwarta lokata należy z kolei do minimalistycznego, czystego i niezwykle bezpiecznego Oslo. Niewielkie natężenie turystyki przekłada się tu na wyjątkowy spokój, dzięki czemu norweska stolica jest idealnym miejscem na bezstresowy city break. Piąte miejsce zajęły natomiast Helsinki, które wyróżniają się chłodnym klimatem, uporządkowaną przestrzenią i charakterystyczną skandynawską ciszą. To właśnie ten brak zgiełku sprawia, że – jak podkreślają autorzy raportu – „więcej tu szeptów niż hałasu”, a podróżni mogą naprawdę odetchnąć. Źródła: Daily Mail, News Mobile Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Największe miasta świata. Gdzie żyje najwięcej ludzi?
W każdej z tych gigantycznych metropolii żyje przynajmniej 20 milionów ludzi. Oto aktualna lista 5 największych miast świata.
W tym artykule: Tokio (Japonia): 37 435 191 mieszkańców Delhi (Indie): 29 399 141 mieszkańców Szanghaj (Chiny): 26 317 104 mieszkańców São Paulo (Brazylia): 21 846 507 mieszkańców Meksyk (miasto): 21 671 908 mieszkańców W 2022 roku przyjdzie na świat 8-miliardowy mieszkaniec lub mieszkanka Ziemi. Najprawdopodobniej stanie się to w jednym z największych miast świata. Liczba ludności naszej planety stale rośnie. Dzieje się tak przede wszystkim dlatego, że żyjemy coraz dłużej. Zmienia się też otoczenie, w jakim żyjemy. Masowa przeprowadzka do miast zaczęła się w XIX i XX wieku. Tymczasem 200 lat temu mniej niż 3 proc. mieszkańców naszej planety żyło w miastach. Dziś już prawie 60 proc. ludności świata urodziło się lub mieszka w ośrodkach miejskich. Sto jeden z największych miast jest domem dla 11 proc. światowej populacji. Z opracowania przygotowanego na Uniwersytecie Toronto wynika, że pod koniec naszego stulecia centrum światowego życia przeniesie się z Dalekiego Wschodu do Afryki, gdzie miasta rozwiną się w gigantyczne światowe metropolie. Odpowiedź na pytanie o największe miasta świata w 2022 roku również nie jest jednoznaczna. Wszystko zależy od tego, czy pod uwagę bierze się powierzchnię miasta, gęstość zaludnienia czy liczbę mieszkańców. Palma pierwszeństwa może przypaść nie tylko miastu, ale i całej aglomeracji. Ponadto, największe miasta świata intensywnie się rozwijają. Wzrasta zaludnienie, powierzchnia, rozwija się przemysł. Lista najludniejszych miast ulega stałym zmianom. Oto 5 największych miast świata według liczby ludności. Tokio (Japonia): 37 435 191 mieszkańców W stolicy Japonii mieszka co dziesiąty obywatel Japonii. Jeśli dodatkowo uwzględni się większy obszar metropolitarny obejmujący Kanagawę, Saitamę i Chibę, całkowita populacja Tokio sięga aż 42 milionów ludzi. To więcej niż wszyscy mieszkańcy Polski razem wzięci. Co ciekawe, codziennie w ciągu godzin pracy populacja Tokio zwiększa się o kolejne 2,5 miliona ludzi, którzy dojeżdżają tu z okolicznych gmin. Tokio jest zatłoczone właściwie o każdej porze. Słynne skrzyżowanie w dzielnicy Shibuya uznaje się za najbardziej ruchliwe skrzyżowanie na świecie. Na tle innych największych metropolii na świecie Tokio jest miastem wyjątkowo monoetnicznym w znacznej większości zamieszkiwanym przez Japończyków i Japonki. Zaledwie mniej niż 3% mieszkańców stolicy Japonii stanowią obcokrajowcy. Cudzoziemcy zazwyczaj pochodzą z Korei, Japonii, Filipin, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych. Naukowcy przypadkiem odkryli zaginiony skarb Montezumy W 1981 r. w stolicy Meksyku odnaleziono wyjątkową złotą sztabkę. Czy tam właśnie może być ukryty skarb Montezumy i Azteków? Kim był Montezuma II i w jaki sposób przepadł jego legendarn... Delhi (Indie): 29 399 141 mieszkańców W stolicy Indii toczy się polityczne i kulturalne życie kraju. To tu również dociera najwięcej turystów. Miasto administracyjnie jest podzielone na 12 stref. Obecnie zajmuje powierzchnię 1 483 km². To trzy raz więcej niż wynosi powierzchnia Warszawy. Miasta szczególnie szybko zaczęło się rozwijać wraz z początkiem XXI wieku, kiedy w wyniku migracji i zwiększenia liczby narodzin, populacja Delhi wzrosła o 285 tys. ludzi. W ten sposób Delhi stało się jednym z najszybciej rosnących miast świata. Niestety za wzrostem nie nadążają warunki społeczne i sanitarne. Około 49% populacji Delhi żyje w slumsach w nieludzkich warunkach. Według raportu opublikowanego przez Dusib (Delhi Urban Shelter Improvement Board) aż 22% mieszkańców miasta wypróżnia się na ulicy. Większość delhijczyków (81%) posługuje się językiem hindi. Poza tym w stolicy Indii można również usłyszeć język pendżabski, urdu i bengalski. Prawie każdy mieszkaniec miasta jest również w stanie porozumieć się po angielsku. Szanghaj (Chiny): 26 317 104 mieszkańców Czterech na dziesięciu mieszkańców największego miasta Chin urodziło się poza Szanghajem. Migranci pochodzą przede wszystkim z prowincji Anhui (29,0%), Jiangsu (16,8%), Henan (8,7%) i Syczuan (7,0%), a 79% pochodzi z obszarów wiejskich. To właśnie migrantom Szanghaj na nowo zawdzięcza wzrost demograficzny, który jeszcze w roku 2010 był najniższy na świecie. 98,2% mieszkańców Szanghaju to Chińczycy Han. Według statystyk prowadzonych przez władze miejskie w 2009 roku w mieście było oficjalnie zarejestrowanych zaledwie 150 tys. obcokrajowców – przede wszystkim Japończyków, Amerykanów i Koreańczyków. Średnia długość życia mieszkańców Szanghaju 83 lata i jest najwyższa w Chinach kontynentalnych. To tutaj też stoi kilka z najwyższych budynków świata. São Paulo (Brazylia): 21 846 507 mieszkańców Szacuje się, że w największym mieście Brazylii, a jednocześnie największym portugalskojęzycznym mieście świata i największym w Zachodniej Hemisferze, mieszka aż 110 grup etnicznych. Za taki stan odpowiada wielowiekowa tradycja otwarcia miasta na migrantów z całego świata. Żyje tu także około 5 tys. potomków przybyszów z ziem polskich. São Paulo to miasto dynamiczne i młode. Autorzy Encyklopedii Britannica określają je jako „metropolię, która łączy w sobie wszystko co najlepsze i najgorsze w nowoczesnych megamiastach". Przez swoich mieszkańców São Paulo jest pieszczotliwie nazywane Sampą. Od zawsze miasto miało opinię pracowitego i przedsiębiorczego. Brazylijskie powiedzenie mówi, że „zarabia się w São Paulo, aby można było bawić się w Rio de Janeiro". Wraz z rozwojem XXI wieku życie społeczne São Paulo zostało znacznie ożywiona. W zrewitalizowanym centrum mnożą się modne restauracje i modne kluby. Największe miasta w Polsce pod względem liczby ludności – ranking TOP 15 Warszawa i Kraków to niezmiennie od lat największe miasta w Polsce pod względem liczby ludności. Awans na trzecią pozycję w ostatnim czasie zanotował Wrocław, który z zepchnął z podium .. Meksyk (miasto): 21 671 908 mieszkańców Strefę metropolitalną miasta Meksyk tworzy aż 60 gmin ze stanu Meksyk i jedna z sąsiedniego stanu Hidalgo. Mieszka tu nie tylko najwięcej ludzi w całej Ameryce Północnej, ale jest to także obszar o największej gęstości zaludnienia. Wbrew powszechnemu przekonaniu większość gmin w stanie Meksyk ma wysoki wskaźnik rozwoju społecznego. Mimo to wciąż istnieje ogromny kontrast między bogatymi dzielnicami obszaru metropolitalnego, a ubogimi przedmieściami. Większość mieszkańców miasta (82%) uznaje się za katolików. W mieście Meksyk żyją też ogromne społeczności migrantów zarówno z Ameryki Północnej (z Kanady i USA), jak i z Ameryki Południowej (przede wszystkim z Argentyny i Kolumbii). Co ciekawe, w stolicy Meksyku znajduje się największe na świecie skupisko obywateli Stanów Zjednoczonych poza USA. Szacuje się, że mieszka tu prawie pół miliona Amerykanów. Źródło: World Population Review Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
„Fake Rich”, czyli jak influencerzy z Szanghaju udają bogaczy na Instagramie
„Fake it till you make it” brzmi jedno z amerykańskich powiedzonek i jak nigdzie indziej doskonałe odzwierciedlenie znajduje w świecie Instagrama. Na nowy poziom wnieśli je influencerzy z Szanghaju, gdzie przed kilkoma dniami ujawniona została nietypowa afera. Okazało się, że „luksusowi instagramerzy” organizują zrzutki na drogie hotele i samochody.
Aferę ujawnił chiński bloger Lizhonger – podaje serwis What’s On WEIBO. Założył fałszywe konto, na którym podszył się pod młodą dziewczynę. Następnie postanowił dołączyć do grupy „Shanghai Female Socialite” na platformie WeChat. A nie było to proste, bo żeby zostać członkiem – czy raczej członkinią –grupy należało najpierw wpłacić „wspisowe” w wysokości 500 juanów (ok. 290 złotych) oraz przedstawić dowód, że jest się w posiadaniu 100 000 juanów oszczędności. Jak przyznał bloger – sfałszowanie takiego „dowodu” nie było trudne. Lizhonger o istnieniu tajnej „luksusowej” grupy dowiedział się od jednego ze swoich czytelników i postanowił sprawdzić, czy zasłyszane plotki są prawdziwe. Przez dwa tygodnie pozostawał na grupie, gromadząc dowody na to, jak działają jej użytkowniczki. Na czacie, który zgodnie z opisem opiera się na trzech filarach – młodości, modzie i pieniądzach – bogate mieszkanki Szanghaju miały wymieniać się nowinkami ze świata mody, zdjęciami z luksusowych zakupów i wiadomościami o bogatych „kawalerach do wzięcia”. Tymczasem – jak odkrył Lizhonger – członkinie grupy w rzeczywistości nie należały do zbyt zamożnych, ale bardzo starały się sprawiać takie wrażenie. Większość rozmów dotyczyła sposobów na to, by wyglądać na bogate. Dziewczyny zrzucały się na wynajem pokoju w luksusowym hotelu, na wypożyczenie samochodu najwyższej klasy, czy nawet na podwieczorek w Ritz. W tym ostatnim przypadku koszty posiłku przeznaczonego dla dwóch osób podzielono na sześć użytkowniczek, a dzięki temu każda z nich mogła zaliczyć luksusową sesję i kilka ujęć zamieścić na Instagramie. Bloger-demaskator zamieścił całość rozmowy na swoim profilu, dzięki czemu ujawnił nawet, że dziewczyny, które jako pierwsze zasiadły do podwieczorku obiecały, że nie skosztują jedzenia, żeby dobrze prezentowało się na kolejnych zdjęciach. Jeszcze więcej chętnych zgłosiło się do wspólnego wynajęcia pokoju w hotelu Ritz. Tu koszt – 3000 juanów – podzielono na 15 osób. Koszt za wynajem pokoju w hotelu Bvlgari Szanghaj został podzielony na 40 osób, a koszt wypożyczenia białego Ferrari na jeden dzień – na 60 osób. Ale nie tylko tak luksusowe dobra trafiały do podziału. Członkinie grupy wymieniały się też – także wypożyczoną – designerską torebką tak, aby każda mogła „zabłysnąć” nią w trakcie randki z ukochanym., a nawet zrzuciły się na używane rajstopy marki Gucci, którymi następnie też się wymieniały. Lizhonger porównał „Shanghai Female Socialite” do serwisu oferującego luksusowe zakupy grupowe. Po tym, jak do sieci wyciekły zapisy rozmów z grupy, zrobiło się o niej bardzo głośno. Z jednej strony użytkowniczki są krytykowane za udawanie i sztuczne nadmuchiwanie swojej popularności, z drugiej – krytykowane są mechanizmy rządzące w sieci, a szczególnie na Instagramie. Tym bardziej, że udawania bogatych okazuje się opłacalne. Zdjęcie w hotelu Ritz lub za kierownicą białego Ferrari – nawet jeśli nie przejechałeś nim nawet 100 metrów – pozwala zgromadzić tysiące polubieni i nowych obserwujących. A liczba followersów ma wymierne przełożenie na zarobki influencera. Im więcej fanów, tym większe stawki za zdjęcie. Firma HopperHQ opublikowała zestawienie najlepiej zarabiających gwiazd Instagrama w 2019 roku. Pierwsze miejsce zajęła Kylie Jenner, którą w momencie tworzenia raportu obserwowało 141 mln użytkowników. Za jeden wpis na swoim profilu Jenner zgarniała 1,266 mln dolarów. Na podium znalazła się także Ariana Grande – 160 mln obserwujących i 996 tys. dolarów za post, oraz Cristiano Ronaldo – 176 mln obserwujących i 975 tys. dolarów za wpis.
Stary most w Szanghaju zmieni się w kolorowy park? To wizja przyszłości miast
Mieszkańcy Szanghaju złożyli petycję, w której apelują do władz miasta o wyremontowanie starej kładki Puji Road przebiegającej nad Suzhou Creek. Choć plany remontu nie zostały jeszcze zaakceptowane, architekci z pracowni 100architects zaprezentowali wizualizację odnowionego mostu.
Kładka nad Suzhou Creek (inaczej rzeką Wusong) została oddana do użytku w 1997 roku. Od tamtej pory, oprócz lekkiego „odświeżenia” w 2009 roku, nie była remontowana. Mieszkańcy miasta wystosowali więc petycję do władz, w której domagają się przekształcenia niewielkiego mostu w miejsce mogące służyć jako punkt spotkań towarzyskich. Wyzwanie podjęła pracownia 110architects, która zaprezentowała na swojej stronie wizualizacje pokazujące, jak mogłaby wyglądać kładka po remoncie. Grafiki biją po oczach żywymi kolorami, które mogłyby rozświetlić miasto, a most w nowej odsłonie z pewnością stałby się popularnym miejscem spotkań i wycieczek, nie tylko dla miejscowych. Architekci, którzy pracowali nad projektem, podkreślają, że po remoncie kładka nadal zachowa swoją główną właściwość, czyli jak do tej pory będzie usprawniać ruch między dzielnicami Jing’an oraz Zhabei. Ale oprócz tego, że pomoże pieszym i rowerzystom przedostać się na drugi brzeg zatoczki, staną na niej ogólnodostępne stoliki, ławki, leżaki, a nawet przyrządy do ćwiczeń. Autorzy projektu nazwanego High Loop uznali, że kładka powinna zostać pełnić rolę swoistego parku – w planie znalazło się też miejsce dla roślinności zasadzonej głównie w donicach – na który nie ma miejsca w gęsto zabudowanym i zaludnionym mieście, jakim jest Szanghaj. Most Puji Road rozciąga się na ponad kilometr długości jako podwyższona platforma oferująca unikalne widoki. Obecnie jego walory są niedoceniane, szczególnie blado wypada w porównaniu z innymi mostami przecinającymi potok znajdującymi się w lepszej lokalizacji. „Nasza propozycja ma na celu przekształcenie mostu w bogaty w wydarzenia park przecinający miasto, oferujący wyjątkową podróż przez jeden z najbardziej zagęszczonych obszarów Szanghaju. Szary asfalt ustępuje miejsca odważnym i jasnym kolorom, zmieniając most w przyciągający wzrok wzniesiony miejski punkt orientacyjny” - można przeczytać w opisie projektu. Na odnowionej kładce, każdy kolor miałby też mieć swoje znaczenie. Pas w kolorze zielonym byłby przeznaczony dla rowerów i skuterów. Celowo przeplata się z nim kręta ciemnoróżowa linia wyznaczająca trasę dla spacerowiczów, mająca zachęcać pieszych do wolnego poruszania się i cieszenia podróżą i widokami na miejski krajobraz Szanghaju i potok Suzhou. Na kolor tła kładki wybrano kojący błękit. Określa on przestrzenie, w których można się na chwilę zatrzymać – samemu albo z przyjaciółmi. View oEmbed on the source website Od tarasów widokowych po place piknikowe, strefy wypoczynkowe lub mini amfiteatry – w tych niebieskich zatoczkach znajdą się żółte stoły, siedziska czy hamaki. Projekt przewiduje też puste miejsca, które zapewne zechcą zagospodarować uliczni handlarze. „Projekt nie zmienia obecnej struktury, a raczej przekształca ją, dodając jedynie kolorową malowaną rzeźbę i funkcjonalne obiekty miejskie, poprawiając układ komunikacyjny i dodając funkcjonalne zatoczki” - piszą architekci. Nieliczni krytycy projektu zwracają uwagę, że kolory mogą okazać się zbyt krzykliwe i w rzeczywistości zamiast dodać miastu uroku – mogą je oszpecić.
Autyzm. Coraz więcej rodziców słyszy taką diagnozę
Wraz z dorastaniem Gusa liczba wyzwań, które mnie martwią, robi się coraz dłuższa – pisze Judith Newman o swoim autystycznym 18-letnim synu. Ale dwa pytania, które nie pozwalają mi spać po nocach, brzmią: czy znajdzie miłość i czy znajdzie pracę, która będzie coś dla niego znaczyć i pozwoli mu się utrzymać. Miłość i praca. Zygmunt Freud uważał, że są podstawą naszego człowieczeństwa i sposobem, w jaki większość z nas definiuje dorosłe życie. Jednak znalezienie miłości i pracy to ogromne wyzwanie dla osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Uważa się, że osiem na dziesięć z nich pracuje na stanowiskach niższych niż posiadane umiejętności lub pozostaje bez pracy. I mniej więcej tyle samo chciałoby być w związku romantycznym. Niestety wielu nie jest to dane. Ponieważ liczba osób z autyzmem rośnie, poprosiliśmy Newman i fotografkę Lynn Johnson, aby przybliżyły czytelnikom tę mało zrozumiałą przypadłość. A że wiele już napisano o dzieciach autystycznych, chcieliśmy, aby skoncentrowały się na dorosłych. Jak to ujęła Newman: Często rozmyślam nad tym, jak dużo wysiłku będzie wymagało zapewnienie mojemu synowi niezależności. Niekiedy to jedyne, o czym myślę. I nie jestem w tym problemie osamotniona. Efektem współpracy Newman i Johnson jest intymne spojrzenie na życie dorosłych z autyzmem, w tym Gusa, materiał zabawny, a jednocześnie rozdzierający serce. Opowieść Newman i Johnson połączyliśmy z raportem na temat najnowszych badań naukowych dotyczących autyzmu, którego autorem jest Yudhijit Bhattacharjee. – Odkąd po raz pierwszy zidentyfikowano autyzm w latach 40. XX w., badacze starają się go wyjaśnić – mówi. – Przyczyna pozostaje tajemnicą, jednak naukowcy zaczynają pojmować, co dzieje się w mózgach osób z autyzmem. Notujemy postęp, ale przed nami długa droga. Mamy nadzieję, że ten materiał pomoże czytelnikom zrozumieć życie ludzi, których dotyczy. Zbyt często bowiem odcinamy się od tych, których zachowanie uważamy za dziwne, niezrozumiałe lub groźne. – Żyjemy w strachu przed ludźmi odmiennymi społecznie. Co powiedzą? Co zamierzają zrobić? – tłumaczy Newman. – A przecież wystarczy przyjąć do wiadomości, że istnieje społeczność dorosłych, którzy wprawdzie potrzebują pomocy lub wsparcia, ale pod wieloma innymi względami potrafią się całkiem dobrze dogadywać. Dziękuję, że czytasz National Geographic.
Niedźwiedzie zaatakowały pracownika zoo na oczach turystów. Aktywiści żądają zamknięciu parku
Do tragedii doszło w Shanghai Wildlife Park, a nakręcony przez turystów film ze zdarzenia trafił do sieci. Zaatakowany przez grupę niedźwiedzi pracownik zmarł. Władze parku tymczasowo zamknęły wybieg dla drapieżników, zapewniły też, że wyciągną lekcję z incydentu.
Wypadek w Shanghai Wild Animal Park został nagrany przez grupę turystów, którzy specjalnym autobusem przemierzali teren gigantycznego parku zoologicznego. Niektórzy ze świadków zdarzenia zamieścili nagrane przez siebie materiały na chińskiej platformie Weibo. Na jednym z nagrań słychać przerażone okrzyki: „Co się dzieje?” oraz „Tam chyba jest człowiek”. Na udostępnionym w sieci nagraniu widać grupę niedźwiedzi skupionych w jednym punkcie. Władze parku potwierdziły, że zwierzęta zaatakowały jednego z pracowników, który na skutek odniesionych obrażeń zmarł. Dyrekcja powiedziała, że wszyscy pracownicy są „załamani” tym, co się stało i przekazała wyrazy współczucia rodzinie pracownika. View oEmbed on the source website Shanghai Wild Animal Park wystosował także specjalne przeprosiny dla gości, którzy byli świadkami ataku. Wszystkim turystom, którzy po wypadku musieli opuścić park, zwrócono także koszty biletów. Szanghajskiego zoo poinformowało, że po wypadku natychmiast wdrożono protokoły alarmowe i tymczasowo zamknięto tzw. strefę zwierzyny łownej. To teren, na którym przebywają duże drapieżniki, dostępny dla turystów przebywających w specjalnie do tego przeznaczonych pojazdach. Na razie nie wiadomo, co sprawiło, że niedźwiedzie zaatakowały pracownika parku. Sprawę ma wyjaśnić śledztwo. Przedstawiciele parku obiecali wyciągnąć wnioski z ataku i „dołożyć wszelkich starań, aby poradzić sobie z następstwami incydentu”. Zapowiedziano, że zaostrzone zostaną zasady dotyczące bezpieczeństwa na terenie parku. W Shanghai Wild Animal Park niedźwiedzie swobodnie wędrują po wybiegu, który został zaprojektowany tak, aby naśladować ich pierwotne siedlisko. Materiał wideo opublikowany na Instagramie na kilka dni przed atakiem pokazuje niedźwiedzia wspinającego się po boku autobusu turystycznego, gdy zwiedzający karmią drapieżniki marchewkami. Park ma powierzchnię prawie 400 akrów i jest domem dla około 10 000 egzotycznych zwierząt, w tym zebr, flamingów, pand i tygrysów. „Ile ludzi musi zginąć?” Wypadek stał się przyczynkiem do wznowienia debaty nad zasadnością istnienia tego typu parków rozrywki oraz ogrodów zoologicznych. Niektórzy z komentujących argumentowali, że niedźwiedzie zachowały się po prostu tak, jak mają to w zwyczaju dzikie zwierzęta i że jedynym rozwiązaniem pozwalającym wyeliminować tego typu wypadki jest zamknięcie ogrodów zoologicznych i uwolnienie zwierząt. Obrońcy praw zwierząt od dawna wzywają do wypuszczenia zwierząt trzymanych w parkach dzikich zwierząt, ośrodkach życia morskiego i ogrodach zoologicznych. Organizacja People for the Ethical Treatment of Animals (PETA) Asia powiedziała, że incydent w Szanghaju nie był zaskakujący. „Ile jeszcze ludzi musi zostać zranionych lub zabitych przez dzikie zwierzęta trzymane w zamknięciu, zanim uznamy, że zwierzęta te nie powinny pozostawać w niewoli?” – napisali przedstawiciele organizacji w oświadczeniu przekazanym The Washington Post. Dodali, że żadna ilość czasu spędzona w ogrodzie zoologicznym, klatce lub parku morskim nie wymaże drapieżnych instynktów zwierząt. „Ten incydent ilustruje głęboki poziom stresu, niepokoju i pobudzenia, jakich te zwierzęta doświadczają każdego dnia” – dodaje PETA i wzywa turystów i rodziny do zaprzestania odwiedzania placówek, które przetrzymują zwierzęta dla zysku i rozrywki. Niechlubna historia parku „Washington Post” przypomina, że to nie pierwszy przypadek, kiedy szanghajski park trafia na pierwsze strony gazet. W 2013 roku do sieci trafił film z tzw. „Olimpiady zwierząt”, który szybko stał się viralem. Na nagraniu widać, jak niedźwiedź rzuca się na małpę, a pracownicy parku bezskutecznie próbują rozdzielić zwierzęta. Incydent został nazwany „okrutnym”, zoo odparło, że niedźwiedź ma na sobie kaganiec, a małpa przeżyła atak. Trzy lata później pojawiło się wideo ukazujące pracownika parku uderzającego tygrysa w pysk, żeby nakłonić zwierzę do pozowania do zdjęć z turystami. W 2017 roku turysta został ugryziony przez niedźwiedzia po tym, jak zignorował ostrzeżenia i opuścił okno w samochodzie, aby nakarmić niedźwiedzia. Także w 2017 roku park został określony jednym z „tragicznych ogrodów zoologicznych” przez South China Morning Post. Chodziło o skandaliczne warunki traktowania pozostających w niewoli zwierząt. Dziennik donosił m.in., że pracownicy parku w Szanghaju zostali sfotografowani w trakcie ujeżdżania strusi czy zmuszania słoni do tańca, oraz że co najmniej pięć pand w parku zmarło w wyniku infekcji i niewydolności organów.
Podniebny spektakl w Szanghaju. 2000 dronów zamiast pokazu fajerwerków
Niezwykły sylwestrowy spektakl światła mogli podziwiać ci, którzy witali nowy rok w Szanghaju. Zwyczajowy pokaz fajerwerków w tym roku zastąpiły drony. A dokładnie – 2 tysiące dronów. Urządzenia były sterowane przez jeden komputer, który dokładnie zaprogramował ruch każdego z nich i zmianę światła.
Pokaz rozpoczął się od podniesienia dronów. Gdy maszyny wzleciały w górę zaczęły układać się w różne kształty. Na nocnym niebie nad rzeką Huangpu uformowały się w olbrzymią kolorową kulę. Póżniej z dronów powstała sylwetka biegnącego po niebie człowieka, a na koniec widzowie mogli podziwiać wielkie podniebne odliczanie. Gdy wybiła północ światła dronów ułożyły się w napis „2020”, a część z nich ruchem i rozbłyskami świateł przypominała pokaz zwykłych fajerwerków. Pokaz zakończył się chińskimi znakami oznaczającymi „pogoń za snem”. View oEmbed on the source website Szanghajskim pokazem zachwyca się cały świat. Podniebny taniec dronów nie był pierwszym takim przedsięwzięciem na świecie, ale z pewnością pierwszym na tak dużą skalę i tak udanym. W dobie kryzysu ekologicznego znalezienie mądrego zastępstwa dla fajerwerków jest ważnym wyzwaniem. Coraz więcej miast decyduje się na wprowadzenie pokazu laserów lub rozsypanie kolorowego konfetti (oczywiście z biodegradowalnego pergaminu). Huk sylwestrowych wystrzałów jest szkodliwy dla zwierząt, zarówno domowych jak i dzikich. Co roku dochodzi też do pożarów spowodowanych przez fajerwerki i noworoczne lampiony. W niemieckim Krefeld doszło do tragicznego w skutkach pożaru, gdy płonący lampion spadł na dach małpiarni miejskiego zoo. W ogniu zginęło ponad 30 zwierząt. Katarzyna Grzelak
5 miejsc, które warto odwiedzić w Chinach
Jego wyobrażenia zmieniły się diametralnie! A wpływ na to mieli m.in. ludzie spotkani na drodze i atmosfera odwiedzanych miejsc. Poprosiliśmy Michała, żeby wybrał z całej puli chińskich perełek te, które jego zdaniem trzeba zobaczyć, żeby poczuć Chiny na własnej skórze. 1. Pekin (fot. Shutterstock) Do stolicy przybywa się głównie po to, by przekroczyć bramy Zakazanego Miasta wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Z Pekinu odjeżdżają pociągi na Wielki Mur Chiński. 2. Szanghaj (fot. Shutterstock) Obserwując tę dwudziestomilionową, rozświetloną i pnącą się coraz wyżej metropolię. Ma się czasem wrażenie, że między gigantycznymi wieżowcami brak już tylko statków z „Gwiezdnych Wojen”. 3. Xi’an (fot. Shutterstock) Pierwsza stolica Chin. To tutaj powstała Terakotowa Armia, która miała ochraniać grób cesarza Qin Shi Huanga i nigdy nie ujrzeć światła dziennego. Ale stało się inaczej. 4. Guilin (fot. Shutterstock) Atrakcją tego miasta są przecudne krajobrazy krasowych wzgórz . Stąd wyrusza się na spływ tratwami po rzece Li i do miasteczka Yangshuo, gdzie można uprawiać wspinaczkę, zwiedzać jaskinie albo łowić ryby. 5. Góry Tianmen (fot. Shutterstock) Kryją w sobie cud natury – Bramę do Nieba, czyli najwyżej położoną grotę na świecie. Dociera się do niej drogą Tongtian, pokonując 99 zakrętów albo najdłuższą na świecie kolejką linową (7455 m). Jeszcze jakieś atrakcje? Choćby przeszkolony szlak.
Chiny: Wędrówka po Szanghaju. Ostro–słodkie południe
Na południu Chin znaleźć da się wszystko: nieziemskie krajobrazy i plaże, zachwycającą architekturę sprzed setek lat, niezwykłe azjatyckie wersje starego Paryża, Wenecji i mieniącego się kolorami Las Vegas oraz spróbować przysmaków bardzo ostrej orientalnej kuchni.
Szanghaj przypomina Paryż. To najbardziej kosmopolityczne, awangardowe i zamożne chińskie miasto. Spora część jego starej zabudowy i obsadzonych platanami ulic jest spuścizną po francuskich architektach, kupcach i bankierach, którzy w pierwszych dekadach XX w. stworzyli tu enklawę jakby żywcem przeniesioną znad Sekwany. Pewnie właśnie dlatego Szanghaj zawsze bardziej podobał mi się niż Pekin, miasto od wieków parterowe, które w ostatnich latach zostało oszpecone monstrualnymi wieżowcami i niemożliwymi do pokonania pieszo bezkresnymi arteriami. Wędrówkę po Szanghaju warto zacząć od bulwaru Bund (Waitan) nad rzeką Huangpu. Ulica ta była niegdyś najelegantsza w całej Azji. Jedną z jej ozdób jest „najbardziej luksusowa budowla między kanałem Sueskim a Cieśniną Beringa”. Tak mawiano o dawnej siedzibie największego dziś banku na świecie HSBC (pod tym skrótem kryje się nazwa Hong Kong and Shanghai Banking Corporation). Konstrukcja zwieńczona jest gigantyczną kopułą. Można wejść do środka budowli, by obejrzeć bajkowe mozaiki. Pieniądze zgromadzone w znajdującym się tu skarbcu oraz w sejfach sąsiednich wspaniałych budynków, które też były bankami, stanowiły przed wojną niemal połowę kapitału finansowego świata. Inny wyróżniający się na Bundzie gmach z dachem zwieńczonym zieloną piramidą w stylu Tudorów, był najelegantszym hotelem Orientu i ulubioną przystanią koronowanych głów, polityków, bogaczy czy filmowych gwiazd. O miejscu tym krążyły legendy. Komuniści zmienili jego nazwę z Cathay na Pokoju i zdemolowali. Z Bundu podziwiam panoramę położonej po drugiej stronie rzeki Huangpu dzielnicy Pudong, która w zamierzeniach chińskich przywódców ma z czasem przyćmić rozmachem Hongkong. Po części już się to udało, a panorama jest równie imponująca w dzień, jak i po zmierzchu, gdy Pudong iskrzy się wielobarwnymi iluminacjami. Amatorzy widoków z lotu ptaka mogą wjechać na szczyt Perły Orientu – dominującej na Pudongiem trzeciej najwyższej na świecie (468 m) wieży telewizyjnej złożonej z trzech kul symbolizujących perły. Ja jednak wolę taras widokowy na szczycie sąsiedniego, 88-piętrowego drapacza Jin Mao Tower, który jest najwyższym budynkiem (ale nie najwyższą budowlą) w Chinach. Stąd podziwiam nie tylko całą panoramę Szanghaju, ale patrzę też w dół, do wnętrza wieżowca. Takie spojrzenie w głąb okrągłego atrium mającego 55 pięter wysokości robi wrażenie nie mniejsze niż oglądanie Gwiezdnych wojen. Uwaga: wszystkim klaustrofobom zdecydowanie tę atrakcję odradzam. Ze stacji metra Longyang na obrzeżach Pudongu kursuje na międzynarodowe lotnisko najszybszy i zarazem jedyny na świecie będący w regularnej eksploatacji pociąg Maglev, który porusza się, wykorzystując zjawisko magnetycznej lewitacji. Trasę 30 km pokonuje w 7 minut, rozwijając przez moment prędkość 430 km/godz. Przejażdżka tą najdroższą zabawką komunikacyjną świata (jej budowa kosztowała kilka miliardów dolarów) bardzo mnie rozczarowała. Widoki za oknem żadne, lewitacji też nie odczułem, a o magicznej prędkości świadczy jedynie elektroniczny wyświetlacz nad drzwiami i płynące z głośnika zapewnienia konduktora. Ale jak ktoś chce, niech próbuje za 50 yuanów w jedną stronę lub 80 w obie. Wróćmy na Bund. Przy Hotelu Pokoju zaczyna się, przechodząca później w wielki handlowy deptak, ulica Nanjing Lu. Dojdziemy nią do placu Ludowego (Renmin Guangchang), który odgrywa rolę londyńskiego Central Parku. Jest tu, między innymi, kącik dla troskliwych rodziców usiłujących znaleźć stosowną drugą połowę dla córki lub syna. Wiadomo, teraz młodzi są coraz bardziej nieporadni w tych sprawach. Rodzice zaopatrzeni w duże zdjęcia swych dorastających pociech zachwalają je co niemiara. Ale niewtajemniczeni turyści mogą odnieść wrażenie, że jest to miejsce dla osób poszukujących nastolatków, które zaginęły bez wieści. Po obejrzeniu kilku oryginalnych ofert matrymonialnych wpadam do Muzeum Szan- ghajskiego (Shanghai Bowuguan), gdzie oglądam najbogatszą na świecie kolekcję starożytnej sztuki chińskiej, w tym urzekająco piękne naczynia rytualne z brązu. Muzeum sąsiaduje z ultranowoczesnym Teatrem Wielkim (Da Juchang), gdzie koncertują najlepsze orkiestry i soliści świata. Jeśli ktoś nie może posłuchać ich w Wiedniu, Londynie czy Nowym Jorku, a akurat jest w Szanghaju, powinien zapoznać się z repertuarem, który obejmuje nawet broadwayowskie musicale. Niestety, ceny biletów też są nowojorskie. W Paryżu Wschodu trzeba koniecznie powałęsać się po dawnej dzielnicy francuskiej (French Concession) wzdłuż ulicy Huaihai, która niegdyś nazywała się Avenue Joffre. Tu, w cieniu platanów, gwarze kafejek i dziuplach kolorowych butików naprawdę trudno zgadnąć, czy to jeszcze Chiny, czy już stara poczciwa Francja. Na szczęście władze miasta pozawieszały na budynkach tabliczki z informacjami, co się w nich kiedyś mieściło lub do kogo należały. Zwiedzając miasto, nie można pominąć Taikang Lu położonej między ulicami Ruijin i Sinan. Ta artystyczno-gastronomiczna enklawa na terenie dawnej fabryki cukierków jest jakby żywcem wyjęta z lat 20.–30. XX w., kiedy Szanghaj osiągnął szczyt swej świetności. Brakuje mi tylko widoku eleganckich pań w jedwabnych sukniach i dostojnych dżentelmenów w słomkowych kapeluszach. Ale i tak jest fantastycznie. Zwłaszcza po zmroku, gdy spotyka się tutaj cała szanghajska bohema. Turysta szukający w Szanghaju prawdziwych Chin musi wylądować na Chinatown, czyli bazarze Yuyuan, jakieś 30 min spacerem z Bundu. To istny raj dla amatorów wachlarzy, haftów, posążków, wisiorków i wszelkiego rodzaju suwenirów tudzież pachnących świeżością „antyków”. Pamiętam to miejsce jeszcze sprzed 30 lat, gdzie w mocno spróchniałych drewnianych pawilonach można było kupić prawdziwe antyki i piękne wyroby ludowego rękodzieła. Teraz stoi tu betonowa makieta tamtego bazaru, wypełniona maszynowo klepaną tandetą. Co gorsza, ten sam los spotkał knajpę Nanxiang Mantoudian, słynącą ze sztandarowego szanghajskiego przysmaku – pierożków xiaolongbao. Wypełnione soczystą mieloną karkówką i gotowane na parze dania serwowano tu kiedyś na stołach, które chyba nigdy nie doświadczyły mycia, na drewnianych i obtłuczonych talerzach, w potwornym harmidrze i ścisku. Były naprawdę boskie. Teraz knajpa jest luksusowa i choć kolejki tak samo długie, to pierożki już zupełnie nie te. A ceny są astronomiczne. Lepiej więc poszukać w zaułkach miasta innych pierogarni, czasem o bardzo długiej tradycji i próbować, próbować do skutku. Moja ulubiona jest na ulicy Xianxia Lu, w dzielnicy Hongqiao. Bambusowy koszyk z sześcioma pierożkami podają za 4 juany, czyli 15 razy taniej niż w Yuyuan. Niebo w gębie! Czas na prawdziwe, chińskie Chiny. Z szanghajskiego dworca głównego jedziemy pół godziny pociągiem do Suzhou nad Wielkim Kanałem. Nazywane Wenecją Orientu i Stolicą Jedwabiu ma zupełnie inną atmosferę niż kosmopolityczny Szanghaj. Czas płynie tu wolno, na ulicach nie ma tłumów, a stylowa niska zabudowa najlepiej oddaje klimat typowego chińskiego miasta środkowych Chin. Teraz do Suzhou mało kto jeździ po produkowany w nim jedwab, choć ciągle można tu kupić wspaniałe tkaniny po najniższych cenach w kraju. Szczególnie niezwykłe są ręcznie tkane brokaty z motywami pochodzącymi czasem sprzed tysiąca lat. Amatorzy jedwabiu powinni koniecznie odwiedzić Muzeum Jedwabiu (Silk Museum) przy ulicy Renmin Lu, naprzeciwko imponującej drewnianej Pagody Północnej. Zobaczyć tu można cały proces produkcji jedwabiu i kupić unikatowe tkaniny. Główną atrakcją Suzhou są ogrody, czyli rezydencje dawnych notabli, którzy szukając ukojenia w łagodnym klimacie, kazali je wznosić, nie licząc się z kosztami. Tak powstały wzorce architektury ogrodowej, perfekcyjnie łączące roślinność z wodą, skałami, mostkami, pawilonami, altanami. Stąd dotarła później na Zachód moda na „chińskie domki” i chinoiserie, czyli chińszczyznę w sztuce i architekturze, której przykłady zachowały się też w Polsce (np. w Wilanowie czy Puławach). Ogrody w Suzhou służyły kontemplacji i odpoczynkowi, co teraz trudno jest sobie wyobrazić, gdy przewalają się przez nie tabuny wycieczek. Ale mimo to oszałamiają pięknem i pomysłowością. Ich twórcy starali się, aby na każdym kroku (dosłownie) przed oczami pojawiał się nowy widok, nowy nastrój, nowy kolor czy kształt. Niezrównanym arcydziełem tej sztuki jest najmniejsza z tutejszych rezydencji zwana Ogrodem Mistrza Sieci (Master of the Nets Garden, Wangshi Yuan), która została stworzona w XII w. Jej fragment skopiowano nawet w nowojorskim Metropolitan Museum. Gdyby nie tłumy turystów, można by tu siedzieć godzinami, a nawet dniami i tygodniami, zachwycając się każdym skrawkiem jej ogrodów. Równie urocza jest też największa z tego typu rezydencji zwana Ogrodem Pokornego Administratora (Humble Administrator’s Garden, Zhuozheng Yuan). To prawie 50 różnych altan i pawilonów rozrzuconych wśród plątaniny stawów, mostków, wysepek i pagórków. Do tego rośnie tam najwspanialsza w Chinach ekspozycja miniaturowych drzewek bonsai. Ogrody Suzhou zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO i jeśli chciałbym mieć cokolwiek z Chin na pamiątkę, to właśnie taki ogród. Lecimy godzinę z Szanghaju na południe, do Xiamen w prowincji Fujian. Mieszkali tu kiedyś Holendrzy i inni cudzoziemcy, a miasto nazywało się Amoy. Ze względu na sąsiedztwo Tajwanu jeszcze do początku lat 80. Xiamen był zamkniętą strefą wojskową. Teraz to miasto-wyspa regularnie zajmuje pierwszą lub drugą pozycję w rankingach najbardziej zadbanych, najlepiej zarządzanych i najprzyjaźniejszych mieszkańcom miejscowości w Chinach. Z głównego deptaka w starym centrum Xiamen, tę ekskluzywną funkcję pełni ulica Zhongshan Lu, kursują wodne tramwaje na wysepkę Gulangyu. Niegdyś była kolonialną enklawą, z cudowną architekturą w stylu wiktoriańskim. Teraz idealnie nadaje się na całodzienny spacer. Nie ma tu samochodów, są za to labirynty wąziutkich uliczek, bajeczna tropikalna roślinność, wciśnięte w zatoczki plaże, skały o fantastycznych kształtach. Na Gulangyu stale rozbrzmiewa muzyka. Ponoć w każdym domu znajduje się jakiś muzyczny instrument – działająca tu Akademia Muzyczna przyciąga utalentowaną młodzież z całego kraju. Nie przypadkiem więc mieści się tu też imponujące Muzeum Pianin i fortepianów z kolekcją ponad 200 zabytkowych instrumentów z całego świata, podarowaną przez chińskiego przemysłowca i kolekcjonera. Xiamen ma mnóstwo innych atrakcji, w tym piękny ogród botaniczny i tłumnie odwiedzany przez pielgrzymów klasztor Nanputuo. Natomiast z atrakcji kulinarnych nie można nie spróbować słodkiej zupy z orzeszków ziemnych, które długo gotuje się z dodatkiem cukru. Na ulicy Zhongshan Lu serwuje się ją od prawie 200 lat w jadłodajni Huangzehe Huashengtang Dian (The Peanut Soup Shop). Można tam za grosze skosztować też wiele innych lokalnych przysmaków. Wieczorem znów warto wyruszyć na miasto, żeby z nadmorskiego bulwaru podziwiać cudowną iluminację wyspy Gulangyu. Zresztą cały Xiamen jest chyba najpiękniej oświetlonym miastem w Chinach (jeśli nie liczyć Hongkongu), a dominującym kolorem jest niebieski, co nadaje mu nocami charakter iście nieziemski. Xiamen to świetne miejsce wypadowe do całodziennych wycieczek po okolicznych plantacjach herbaty, bo Fujian jest centrum produkcji półfermentowanej herbaty Oolong. Stąd też pochodziła pierwsza na świecie herbata fermentowana (czarna) Lapsang Souchong, od której zaczął się trwający do dziś herbaciany romans między Chinami i Zachodem. Tutaj też powstają wyjątkowo subtelne herbaty białe. Z Xiamen jest już również tylko krok – czyli trzy godziny autobusem – do powiatu Yongding, gdzie zwiedzać można siedziby ludu Hakka, tzw. tulou. W tych zbudowanych na planie koła lub kwadratu z cegieł, gliny i drewna domostwach, które wyglądają jak twierdze (mają jedno wejście i są niemal bez okien), mieszka nawet po kilkadziesiąt rodzin. Okrągłe tulou uchodzą za jedne z najbardziej unikatowych budowli mieszkalnych na świecie (oczywiście umieszczono je na Liście UNESCO) i rzeczywiście sprawiają wrażenie obiektów niemal kosmicznych, które nie wiadomo jak wylądowały na Ziemi. Ponoć w czasach zimnej wojny amerykański wywiad uznał, po obejrzeniu pierwszych zdjęć lotniczych tulou, że muszą to być wyrzutnie rakiet albo inne tajne instalacje militarne. A pomyśleć, że są to zabytki o niemal tysiącletniej historii. Kolejny godzinny lot samolotem dalej na południe i jesteśmy w Kantonie (Guangzhou). Zwiedzać tu za bardzo nie ma co, chyba że kogoś interesuje historia kolonialnych podbojów Chin przez Zachód, czyli tzw. wojen opiumowych. Jest za to Kanton mekką kulinarną, zwłaszcza dla amatorów owoców morza. Takich krewetek, krabów, homarów, ostryg, ślimaków, małż i ryb nie uświadczy się nigdzie indziej w Chinach. A jakie podają tam dania z płetwy rekina, jaskółcze gniazda, trepangi czy małże uchowce (zwane też słuchotkami)! Jeśli ktoś nie lubi takich eksperymentów, niech chociaż spróbuje ryby mandaryńskiej (guiyu) gotowanej na parze, krewetkowych pierożków huntun w delikatnym bulionie czy pieczonej na wiśniowo gęsi. Tylko w ten sposób można się przekonać, dlaczego Kanton jest jedną z kulinarnych stolic świata. Dania z psów, kotów, węży, jeżozwierzy, małp czy szczurów osobiście odradzam, ponieważ swą popularność zawdzięczają rzekomym właściwościom leczniczym (tłumaczonym niezwykle wysoką zawartością białka), a nie smakowym. Ale jeśli ktoś chce, nie będzie się brzydził i nie będzie go potem gryzło sumienie, to voilá. W Kantonie jedzą wszystko, co ma nogi, z wyjątkiem stołu i wszystko co fruwa, z wyjątkiem samolotu. Wsiadamy do autobusu i po czterech godzinach (250 km) jazdy autostradą nad Morzem Południowochińskim jestśmy w Yangjiang. Miasto to słynie wprawdzie z produkcji wszelkiego rodzaju noży, mieczy, tasaków i nożyczek, ale przesiadamy się w nim tylko do minibusa i po niecałej godzinie jesteśmy na wyspie Hailing. Zwykle na piękne plaże w Chinach jeździ się na położoną jeszcze bardziej na południe wyspę i prowincję Hajnan, oblegane przez Rosjan przylatujących tu czarterami z Moskwy. (Wyspa szerzej jest znana z wyborów Miss Świata, Najsilniejszego Człowieka Świata czy soku kokosowego). Natomiast o wyspie Hailing wie mało kto, choć plaże są tu o niebo ładniejsze, dłuższe i czystsze niż na Hajnan. Jest tutaj również, oczywiście znacznie taniej i spokojniej. Gdyby to ode mnie zależało, to tytuł „chińskich Hawajów” przyznałbym właśnie Hailing, a nie Hajnan. Ale mnie nie przeszkadza brak pięciogwiazdkowych hoteli z basenami i rewii a la Moulin Rouge. Na 10-kilometrowej plaży z cudownego złotego piasku w miasteczku Zhapo można czasem nie spotkać żywej duszy, co jak na Chiny jest naprawdę ewenementem. Woda w morzu gorąca, plaża usłana muszlami, a w każdej knajpce wybór frutti di mare większy niż we wszystkich europejskich restauracjach razem wziętych. Co dziś spróbujemy? Może soczystego kraba albo tłuściutką murenę, albo delikatniutką płaszczkę z długaśnym kolcem? To już zresztą ostatni moment, żeby rozkoszować się pustymi plażami i tanimi przysmakami na Hailing. Budowa wielkiego terminalu dla wodolotów z Hongkongu, Makau i Kantonu już trwa. Autostrada Kanton–Hajnan (to nią dojeżdża się do Yangjiang) jest gotowa, więc pewnie już niedługo i tu wtargnie tłum turystów, komercja i drożyzna. W drodze powrotnej tą samą autostradą warto zatrzymać się w Kaiping (140 km do Kantonu). To kolejne miejsce, którego istnienia w tym kraju nikt by nie podejrzewał. Wpisane dwa lata temu na Listę UNESCO jest surrealistyczną wręcz enklawą obronnych rezydencji, tzw. diaolou, zbudowanych na przełomie XIX i XX w. przez bogatych Chińczyków, którzy zostali wypędzeni z Kalifornii na podstawie tzw. Chinese Exclusion Act (z 1882 r.). Te piękne budowle we wszelkich możliwych architektonicznych stylach, z wieżami obserwacyjnymi i wymyślnymi systemami zabezpieczeń przed rabusiami stoją dziś przeważnie puste wśród ryżowych pól jak zjawy z innej planety. Równie surrealistyczne jest położone nieopodal miasteczko Chikan, w którym czas jakby zatrzymał się całkowicie jakieś 80 lat temu. Nietknięte dziejowymi burzami, z architekturą typową dla lat 30. XX w. Chikan wygląda jak makieta dla filmu z Bruce’em Lee, gangsterami, triadami i palaczami opium. Jest zresztą ciągle wykorzystywane do kręcenia takich właśnie produkcji. Kanton można wykorzystać jako bazę wypadową na dwudniową wycieczkę (samolotem lub autobusem) do Guilin w sąsiedniej prowincji Guangxi. Szczyt Samotnego Piękna, Wzgórze Ujarzmiające Fale, Park Siedmiu Gwiazd i Jaskinia Trzcinowej Fujarki. Jak nazwy wskazują, Guilin z doliną rzeki Li Jiang to bodaj najlepsze w Chinach miejsce do podziwiania malowniczych pejzaży bez potrzeby wspinania się na niebotyczne górskie wysokości. Ta znacznie większa wersja naszych przełomów Dunajca usłana jest krasowymi skałkami o niezwykłych kształtach, wśród meandrów rzek, jeziorek, pól ryżowych i bambusowych gajów. Widoki rzeczywiście jak z bajki, zwłaszcza w czasie rejsu po rzece Li z Guilin do Yangshuo. To raj dla fotografów, ale niestety, obłędne tłumy turystów i nachalna komercja bardzo skutecznie zniechęcają do dłuższego pobytu w Guilin, które powinno być krainą kontemplacji i wytchnienia. Z Kantonu, tym razem autostradą prowadzącą do Zhuhai, docieramy w dwie godziny do Makau. (W Zhuhai jest przejście graniczne, a Polacy wiz do Makau nie potrzebują). Dawna portugalska kolonia, która jest teraz, jak Hongkong, tzw. Specjalnym Regionem Administracyjnym, to raj dla miłośników kolonialnej atmosfery i zarazem światowa stolica hazardu. Obroty tu- tejszych kasyn są już większe niż w Las Vegas. Cudowne stare centrum Makau, będące unikatowym przykładem asymilacji kultur Wschodu i Zachodu, też wpisane zostało już na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Położona na wzgórzach starówka jest po prostu stworzona do romantycznych spacerów. Polecam przechadzkę od słynnej XVII-wiecznej fasady spalonej katedry św. Pawła ku centralnemu placowi Senatu (Largo do Senado) z pastelowymi neoklasycystycznymi budynkami z czasów świetności kolonii. W Makau atrakcji jest co niemiara: wyścigi hartów, światowy Festiwal Fajerwerków, plaże czy nadzwyczaj oryginalna lokalna kuchnia, łącząca smaki portugalskie z afrykańskimi i chińskimi. Jednak kasyn nic nie przebije. Perłą w koronie jest Venetian, czyli znacznie powiększona kopia oryginału z Vegas. Samo kasyno ma powierzchnię trzech boisk futbolowych, a kompleks hotelowy liczy prawie 3 tys. pokoi. Budowa tego giganta kosztowała prawie 2 mld dol. i obsługuje go armia 16 tys. pracowników. Całość ma przypominać Wenecję, więc nie brak tu kanałów z gondolami oraz replik weneckich ulic, placów i pałaców. Kasyn w Makau jest multum, a jeszcze więcej lombardów, w których spłukani hazardziści zastawiają nie tylko złote zegarki i obrączki, ale też majtki i skarpetki, żeby się odegrać. Moim faworytem było, jest i będzie najstarsze tutejsze kasyno, legendarne Lisboa, w podziemiach okrągłego hotelu przypominającego wykwintną bombonierkę. Już tylko tutaj, wśród misternych mozaiek, mosiężnych okuć, nefrytowych posągów i porcelanowych waz można się poczuć jak James Bond w Casino Royal. I kto by pomyślał, że wszystko to znajduje się w Chinach. Trochę Paryża, trochę Hawajów, trochę Las Vegas, trochę Pienin, trochę UFO i czegoś tam jeszcze, co każdy sam sobie może znaleźć.
Paryż: Jedno z najpiękniejszych miast świata
Stolica mody, kultury, miejsce, gdzie można zjeść wytworną kolację lub zadowolić się bagietka i butelką wina w plenerze
Jeśli dziś wtorek, to jutro jesteśmy na premierze. Zanim jednak zasiądziemy w paryskim kinie, zapraszam na spacer po miejscach mało znanych, które odwiedzali jednak bardzo znani ludzie Paryż jest jak ruchome święto, twierdził Ernest Hemingway, który bawił tu między wojnami. Ja w takim razie świętowałem wielokrotnie, czasem kilka razy w roku, niekiedy tracąc rachubę, który to już raz ląduję na lotnisku CDG. Chętnie powiedziałbym, że byłem w Paryżu po raz pierwszy jako uczestnik tzw. Wielkiej Emigracji po powstaniu listopadowym. No, ale wtedy musiałbym być nieśmiertelny niczym XVIII-wieczny hrabia de Saint-Germain, którego widziano żywym ponad 100 lat po jego rzekomej śmierci w roku 1784 (gdy parę lat później otwarto jego trumnę, okazała się pusta). Więc lepiej powiedzmy, jak w bajkach, że pierwszy raz wylądowałem tu „dawno, dawno temu”. Środa w kinie Żeby naprawdę poznać Paryż, nie trzeba odwiedzić wszystkich jego muzeów. Wojciech Kilar, który jeździł do Paryża przez ponad 50 lat, w Luwrze był tylko dwa razy, raz samemu, raz z żoną. Poznanie Paryża to dla mnie raczej ciągłe po nim wędrówki, z metra korzystam tylko na rzeczywiście długich trasach. Owszem, miło jest zajrzeć do Café de Flore czy Café les Deux Magots (przy bulwarze, o którym wspomnę za chwilę), zwłaszcza jeśli pamięta się, kto bywał tu wcześniej, ale prędzej „poczuje się paryżaninem” ten, kto usiądzie do kolacji w dowolnej knajpie za rogiem, a rano pójdzie do najbliższej boulangerie, by kupić świeżą bagietkę na śniadanie. Jest mnóstwo przewodników i spacerowników po stolicy Francji. Ale tak naprawdę liczą się dwie pomoce, do kupienia już na miejscu – plan Paryża (najlepiej ten wydany przez Editions A. Leconte, w charakterystycznej niebieskiej okładce) oraz Pariscope, czyli informator kulturalny ukazujący się w każdą środę. Kosztuje niecałe euro, a opisuje absolutnie wszystkie imprezy, wystawy i filmy, które można wtedy zaliczyć. We Francji, inaczej niż w reszcie świata, premiery filmowe pojawiają się w środy, a nie w piątki. Maria i czterej muszkieterowie Zastrzegam, że nie zdradzę adresów wszystkich, bo przecież część muszę zachować dla siebie. O hrabim Saint-Germain wspomniałem nie przypadkiem (podobno Napoleon III kazał zebrać wszelkie dane na jego temat, ale spłonęły one podczas pożaru pałacu Tuileries w 1871 r.), gdyż będziemy się poruszać w okolicach lewobrzeżnego bulwaru Saint Germain (równoległego do Sekwany) i krzyżującego się z nim bulwaru Saint Michel. Idąc tym ostatnim od Sekwany, po lewej stronie zobaczymy charakterystyczną (kopuła!) sylwetkę Panteonu. Są dwa powody, żeby wejść do środka. Po pierwsze, wahadło Foucaulta. Niby kilka takich wahadeł jest w Polsce (np. we Fromborku), ale to tu w 1851 r. Jean Foucault na linie o długości 67 m zawiesił kulę zaopatrzoną w rylec. Śledząc ruchy swobodnie zawieszonego wahadła (tzn. ślady, jakie rylec pozostawia na obwodzie koła, w środku którego jest zainstalowana lina), Foucault wykazał, że Ziemia obraca się wokół własnej osi. Powód drugi to zebrane w podziemiach Panteonu groby sławnych Francuzów, wśród nich jest też Polka Maria Skłodowska-Curie. Bawi mnie, że vis-à-vis leżą w jednej „salce”: Jean-Jacques Rousseau i Wolter. Obaj to niezłe gagatki. Rousseau napisał Emila, pierwszy podręcznik wychowania, ale własne dzieci oddał do sierocińca. Wolter dał się za pieniądze omamić carycy Katarzynie II, popierając rozbiory Polski. Ale my zeszliśmy do podziemi głównie dla Aleksandra Dumasa, którego prochy sprowadzono do Panteonu w roku 2002. Ta lokalizacja idealnie doń pasuje, gdyż niedaleko, w pobliżu kościoła Saint-Sulpice (na południe od bulwaru Saint-Germain), mieszkali czterej muszkieterowie. Umberto Eco w piątym rozdziale Sześciu przechadzek po lesie fikcji rozstrzyga wątpliwości związane z ich adresami: Atos to ulica Ferou, Portos – Vieux Colombier, d’Artagnan – Fossoyeurs, która w 1806 r. zmieniła nazwę na Servandoni, przy której mieszkał też Aramis, gdy jej fragment zwał się Pied de Biche. Złaziwszy te okolice, wypada na koniec wpaść do kaplicy Sorbony (na wschód od bulwaru Saint Michel), pod wezwaniem świętej Urszuli, gdzie spoczywa kardynał Richelieu, który był kanclerzem uniwersytetu. A gdy ktoś poczuje się zmęczony tą wędrówką, może odpocząć na ławce w Ogrodzie Luksemburskim. Urodziny Napoleona Paryż najlepiej odwiedzać w sierpniu. Jest wtedy pusty, bo paryżanie masowo wyjeżdżają pierwszego dnia tego miesiąca na urlop. 15 sierpnia zawsze zaglądam do Inwalidów, kompleksu budynków służących niegdyś jako szpital i pensjonat dla inwalidów wojennych. Dociera się doń, schodząc z bulwaru Saint-Germain na ulicę Grenelle, która prowadzi wprost do placu z pałacem Inwalidów. To tu w kwietniu 1861 r. złożono prochy Napoleona Bonaparte, 21 lat wcześniej sprowadzone z Wyspy św. Heleny. Na grobowiec w kolorze miodowo-czerwonym patrzy się z góry, z okrężnej galeryjki. Ciało cesarza zostało zabalsamowane i ponoć zamknięte w sześciu trumnach (z cyny, mahoniu, ołowiu, hebanu i fińskiego czerwonego porfiru). 15 sierpnia to oczywiście dzień jego urodzin (w 1769 r. w Ajaccio, na Korsyce). Co do urodzin, to miło jest je świętować w Le Procope, na ulicy de l’Ancienne Comédie 13 przecinającej bulwar Saint Germain. To najstarsza kawiarnia w Paryżu – w 1686 r. założył ją Francesco Procopio dei Coltelli, rodem z Palermo. Bywał tu Danton, Beaumarchais i Chopin. Podobno Diderot pisał w Le Procope teksty do Encyklopedii, a Benjamin Franklin przyszłe artykuły konstytucji amerykańskiej. Lokal zachował stylowy wystrój: na ścianie wisi Deklaracja praw człowieka i obywatela, zaś na drzwiach toalety widnieją tabliczki „obywatelki” i „obywatele”. Przy wejściu wystawiono kapelusz Napoleona, który w Procope pijał kawę. Ja wciąż pamiętam, że zjadłem tu smacznego tatara. Z księgarni na lewym brzegu najbardziej oblegana jest Shakespeare and Company przy ulicy de la Bûcherie 37, blisko Sekwany. To do niej zachodzą Julie Delpy i Ethan Hawke w Przed wschodem słońca Richarda Linklatera, docierając aż do kanapy na jej najwyższym piętrze. Księgarnia specjalizująca się w wydawnictwach anglojęzycznych została otwarta w 1951 r. przez niedawno zmarłego George’a Whitmana na pamiątkę innej księgarni, którą w latach 1919–1940 prowadziła Sylvia Beach. U Beach gromadzili się m.in. James Joyce, Hemingway i uznany później za faszystę Ezra Pound. Ja jednak wolę inną księgarnię – Librairie Gibert na placu Saint-Michel, pod numerem 5. Księgarni Gibert jest w tej okolicy aż osiem. Całą sieć założył w 1886 r. Joseph Gibert, profesor literatury klasycznej z Saint-Étienne zajmujący się najpierw sprzedażą podręczników. „Moja” księgarnia przypomina kilkupiętrową więżę – na kolejne piętra wjeżdża się ruchomymi schodami, schodzi z nich schodami klasycznymi. Ileż czasu spędziłem tu, grzebiąc wśród książek o filmie, wśród komiksów i kryminałów w wydaniach kieszonkowych! Na zewnątrz, na ogrodzonym terenie wokół księgarni, wystawiane są przecenione ciekawostki: znalazłem tam kiedyś Encyklopedię Juliusza Verne’a z opisami jego życia, wszystkich jego książek i wymyślonych przez niego bohaterów. Dodatkowa zaleta tego Giberta jest taka, że wychodząc z niego, wystarczy skręcić w prawo, by znaleźć się w „sieci ulic” (de la Huchette, St.-Sévérin), na których są wyłącznie restauracje z różnych zakątków świata. Z szacunku dla gospodarzy można rozpocząć od jakiejś crêperie, smakując naleśniki z mąki gryczanej (słodkie i wytrawne) obowiązkowo popijane cydrem. Ostatnie tango Maszerując po bulwarze Saint-Germain, nie zaszkodzi zajrzeć do opactwa Saint-Germain-des-Prés, gdzie 76. opatem był Jan Kazimierz Waza, po tym jak w roku 1668 porzucił polski tron. To jego w Potopie uratował Andrzej Kmicic, a w Ogniem i mieczem zagrał Marek Kondrat. Jest tu grób byłego króla, choć bez ciała – przewiezionego na Wawel. Przed śmiercią w roku 1672 Jan Kazimierz zdążył jeszcze związać się z Françoise-Marie Mignot, wdową po pewnym marszałku, która urodziła mu córkę Marie-Catherine. Pozostając w nastroju grobowym, wiem, że z paryskich cmentarzy turyści najchętniej odwiedzają Père-Lachaise, na prawym brzegu, choćby z powodu nagrobka Jima Morrisona. Ja jednak wolę skromniejszy i młodszy o 20 lat (otwarty w 1824 r.) cmentarz Montparnasse (bulwar Edgara Quinet 3). Od bulwaru Saint-Germain najlepiej pójść doń ulicą de Rennes, na której, nawiasem mówiąc, jest sporo sklepów z damskimi butami. Tu leżą: Charles Baudelaire, Samuel Beckett, Julio Cortázar, Eugène Ionesco, André Citroën, Guy de Maupassant, Philippe Noiret, Roland Topor i Jean-Paul Sartre. Za każdym razem, gdy tam jestem, odnajduję kolejny grób, którego nie znalazłem wcześniej, i zostawiam sobie inny, na następną wizytę. Tak „odwiedziłem” Emila Ciorana („Tylko jedno jest ważne: nauczyć się bycia przegranym”), Maurice’a Leblanca, autora Arsène’a Lupina i Aleksandra Alechina, jedynego szachistę, który zmarł jako aktualny mistrz świata. „Najżywszy” jest tu jednak grób Serge’a Gainsbourga, ludzie kładą na nim listy, paczki papierosów i bilety metra. Zresztą Gainsbourg mieszkał między bulwarem Saint-Germain i Sekwaną, przy ulicy Verneuil 5. Mur tej posesji cały pokryty jest dedykowanymi mu graffiti. Jeśli ktoś interesuje się domami sław, powinien poszukać w paryskich papeteriach serii pocztówek ze zdjęciami i adresami takich domów. Jak przedostać się z lewobrzeżnego do prawobrzeżnego Paryża? Osoby mające dość siły, by wędrować aż za wieżę Eiffla, mogą skorzystać z mostu Bir-Hakeim, po którym Marlon Brando spaceruje w Ostatnim tangu w Paryżu Bernardo Bertolucciego. Most ma dwa poziomy, po wyższym jeździ 6. linia metra. Po drugiej stronie Sekwany rozciąga się dzielnica Passy: proszę spróbować znaleźć dom, w którym Brando i Maria Schneider próbują wynająć to samo mieszkanie. My jednak pójdziemy na prawy brzeg bulwarem Saint-Michel, by przechodząc po wyspie Cité, minąć Palais de Justice, na którego schodach fotografował się Krzysztof Kieślowski i bohater jego Białego grany przez Zbigniewa Zamachowskiego. Po drugiej stronie rzeki nie wolno przegapić Le Centre Pompidou (to 4. dzielnica) z biblioteką, w której przesiadywał Zbigniew Herbert. Widziałem tu kiedyś znakomitą wystawę z rekwizytami z filmów Alfreda Hitchcocka. W lutym 2014 r. pokazywano w Pompidou zdjęcia Henri Cartiera-Bressona („Fotografować to ustawić na tej samej linii strzału głowę, oko i serce”). Za Pompidou rozpościera się Le Marais, czyli Bagno, pełne urokliwych uliczek z knajpami. W mojej ulubionej – Les Philosophes (Vieille du Temple 28) – trudno o wolny stolik. Podają tu pyszne sałatki, jedna nazywa się jak lokal, i ciastko reklamowane jako gâteau espresso. Z Vieille du Temple warto skręcić w ulicę des Rosiers pełną żydowskich piekarni, w których znajdziemy serniki i makowce, i sprzedawczynie mówiące po polsku. W Le Marais – od lat 80. do śmierci w 2000 r. – mieszkał Kazimierz Brandys. Ciekawe, ile osób czytuje dziś w Polsce jego książki (Wariacje pocztowe chyba się nie zestarzały?). Ostatnim miejscem na prawym brzegu, do którego zajrzymy – w dzielnicy 12., za placem Bastylii – jest Cinémathèque Française (Bercy 12, w pobliżu hali sportowej Bercy, linie metra 6. i 14.), ichnia Filmoteka Narodowa, w 2005 r. przeniesiona tu, do budynku projektu Franka Gehry’ego. Dzięki tutejszym wystawom można się nauczyć historii kina, można tu też filmy kupić (w sklepie), obejrzeć (w kinie) i spotkać się z ich autorami. A wizyt w Cinémathèque nie odmawiają największe sławy – zdjęcie reklamowe pokazuje, że spotkali się tu Roman Polański i Martin Scorsese. Niezgorsze towarzystwo, prawda? Jacek Szczerba
Brak planów na rodzinne ferie zimowe czy walentynkowy wyjazd dla dwojga? Chiny to idealny kierunek także na podróż w zimowej aurze.
Zimowy wypoczynek w Chinach to najnowsza propozycja linii Air France i KLM. Taniej, bo już od 2099 PLN, polecimy do Hongkongu, Szanghaju, Xiamenu, Hangzhou i Kantonu. W najnowszej promocji w podróż należy wyruszyć między 10 stycznia a 20 lutego 2015 roku. Tańsze przeloty można kupić do 23 grudnia br. Chińskie miasta już od 2099 PLN Odkrywanie wielowiekowej chińskiej historii najlepiej rozpocząć od Szanghaju lub Honkongu. Obydwa miasta są pełne kontrastów, łączą w sobie nowoczesne wieżowce i ruchliwe ulice z majestatycznymi świątyniami i zabytkami. Honkong położony jest 60 km na wschód od Makao na przeciwległym brzegu ujścia Rzeki Perłowej. Dookoła metropolii położonych jest mnóstwo parków i rezerwatów przyrody. W Szanghaju z pewnością warto odwiedzić Promenadę Bund i wybrać się na kolację do restauracji z pięknym widokiem na rzekę Huangpu. Będąc w Chinach trzeba koniecznie skosztować tamtejszych przysmaków! Promocyjne ceny przelotów to świetna okazja by odwiedzić mniej znane miasta, jak na przykład Xiamen, Hangzhou czy Kanton. Xiamen uznawany jest za jedno z najbardziej romantycznych miejsc w całych Chinach. Nadmorski i pagórkowaty krajobraz, a do tego piękne plaże, parki i ogrody botaniczne. W pobliżu Gulangyu Island, gdzie obowiązuje zakaz poruszania się samochodami, urzekają wspaniałe widoki wybrzeża i pomysłowe kamienne ogrody. Na miejscu czeka nanas także wiele atrakcji, jak na przykład wycieczka do Kah Kee Parku (pełnego fascynujących chińskich świątyni) lub wizyta w Hulishan Fort, gdzie można dowiedzieć się wiele o historii wojskowej Chin. Równie pięknym miastem jest Hangzhou. Typowe dla tej metropolii są liczne świątynie buddyjskie, np. Lingyin Temple, jedna z największych w całych Chinach! Guangzhou (inaczej Kanton) swoją nazwę zawdzięcza pierwszym europejskim kupcom z Portugalii, którzy handlowali w tym regionie już w XVI wieku. Na miejscu warta obejrzenia jest m.in. Świątynia Sześciu Figowców i Pagoda Kwiatów (Świątynia Liurong). Fot. Mateiały prasowe Na trasach azjatyckich pasażerowie Air France, jak i KLM mają zazwyczaj możliwość skosztowania orientalnego posiłku w ramach bezpłatnego serwisu pokładowego. W zależności od destynacji może to być danie np. chińskie, hinduskie czy koreańskie. Grupa Air France KLM oferuje aż 24 kierunki w regionie Azji i Pacyfiku (w sumie ponad 200 lotów tygodniowo). Najwięcej dostępnych miast, bo aż 8 jest w Chinach (Pekin, Szanghaj, Hongkong, Kanton, Chengdu, Hangzhou, Wuhan i Xiamen), Indiach (Nowe Delhi, Bangalore, Bombaj) i Japonii (Fukuoka, Osaka, Tokio). Air France KLM lata również do Indonezji (Denpasar, Dżakarta), Wietnamu (Hanoi, Ho Chi Minh – Sajgon), Korei Południowej (Seul), Malezji (Kuala Lumpur), Singapuru, Tajlandii (Bangkok), Nowej Kaledonii (Noumea) oraz na Filipiny (Manila) i Tajwan (Tajpej). Bilety w promocyjnych cenach do Chin rezerwować można na stronach: www.airfrance.pl, www.klm.pl oraz pod numerami telefonów: +48 (22) 55 66 400; +48 (22) 55 66 444.
Chiny trasa południowa - informacje praktyczne
Jeżeli wybierasz się do Chin koniecznie przeczytaj kilka porad poniżej.
Samolotem: do Szanghaju lata m.in. Swiss Airlines. Bilet z przesiadką w Amsterdamie zarezerwowany z trzymiesięcznym wyprzedzeniem można kupić za 2,1 tys. zł. Samoloty w Chinach są bardzo tanie, jeśli odpowiednio wcześniej kupi się bilet. Potem ceny rosną makabrycznie. Bilet na tę samą trasę, który kosztował tydzień przed odlotem np. 100 zł, może w dniu odlotu kosztować nawet tysiąc złotych. Wzdłuż wybrzeża można poruszać się statkiem. Jednak trasy są obsługiwane nieregularnie, co może zdezorganizować zaplanowaną podróż. Hostele i hotele w Szanghaju kosztują od 30 zł i 100 zł. Pieniądz w Chinach ma co najmniej trzy imiona. Oficjalna nazwa chińskiej waluty brzmi renminbi (RMB), popularna to yuan (Y). Natomiast potocznie Chińczycy mówią na nią kuai. Walutę kupuje się tylko w Chinach. Jedynym miejscem poza granicami, gdzie można wymienić yuany, jest Hongkong. Obowiązują w nim dolary hongkongskie, których kurs jest związany z kursem dolara amerykańskiego. Makau również ma osobną walutę, która zwie się pataca. Urzędy i banki zwykle działają w dni robocze w godz. 8.30–18.00 z godzinną przerwą na lunch. W całym kraju obowiązuje czas pekiński. Gdy jedzie się do Chin z Polski, zegarki należy cofnąć o siedem godzin. Toalety mają bardzo niski standard, szczególnie w małych miejscowościach. W Szanghaju najpopularniejsza jest teraz kuchnia syczuańska i hunańska przyprawiona garścią ostrego chili. Jej specjalnością są też słodkowodne ryby i pyszne czerwone wino ryżowe. Mieczysław Jerzy Künstler, Dzieje kultury chińskiej, 1994
Romek Zańko z synem Jonaszem co roku wyruszają na wycieczki po świecie. Gdy Jonasz miał 6 lat, przeszli pieszo ze Świnoujścia na Hel bez namiotu i pieniędzy.
W kolejnych latach autostopem pojechali do Francji, Szkocji, Indii, Mongolii i Tybetu. W 2007 r. wybrali się do Japonii. Ich trasa prowadziła przez Ukrainę, Syberię, Sachalin i zakończyła się w Szanghaju. Na wyprawy zabierają setki pluszaków, które dostają od znajomych i nieznajomych. – Zabawki wieziemy, żeby dać je na pamiątkę komuś w dalekim świecie – mówi Romek. W podróży piszą maile – otrzymywać je może każdy, kto wyrazi na to ochotę. Publikujemy skróconą korespondencję z ostatniej wyprawy, z której pomogliśmy im wrócić, sponsorując bilety lotnicze. Szczecin, 17.07.2007 Co roku jadąc na wycieczkę, stawiamy sobie cele. W ubiegłych latach chcieliśmy m.in. spotkać słonia, uwolnić misia. Jonasz dorasta 11 lat – poważna sprawa, więc i nasze wypady muszą być poważniejsze. W związku z tym postanowiliśmy, że tegoroczna wycieczka będzie wyprawą naukową. Obywatel Japonii, gdy ucieknie mu pociąg, nie rozpacza, tylko korzysta z kapsuł hotelowych. Naszym celem jest zbadanie, czy Romek (czyli ja) zmieści się w kapsułowym hotelu. Ale to nie jedyny cel, w który chcemy wcelować w Japonii. Jonasza mocno poruszyła informacja, że podobno w japońskim języku nie ma brzydkich wyrazów. Zaniepokojony wyznaczył nam cel ambitny: sprawdzić, czy Japończycy mówią brzydko. Sam jestem ciekawy, jak to zrobi. Jeśli ktoś chce nam wysłać swego pluszaka, to zapraszamy na zbiórkę Pod Sukniami. Jonasz i Romek, i pierwsze misie Szczecin, 23.07.2007 Tradycyjnie mamy opóźnienia ze startem. Im dłuższa trasa, tym później wyjeżdżamy. Zobaczycie, jak późno wyjedziemy, gdy będziemy jechać do Australii. Przesunęliśmy start na środę. Dziś dołączyły kolejne misie. Budżet wycieczki w chwili obecnej wynosi 120 euro dzięki uprzejmości pana Ryszarda. Jonasz i Romek z gromadką misiów Warszawa, 26.07.2007 Wyruszyliśmy! To wcale nie takie łatwe, bo plecak ciężki, bo może by tak jeszcze jeden dzień w domu, bo już tak bardzo tęsknimy. Tradycyjnie za miasto wywiózł nas Piotrek. Przez dłuższy czas nic się nie zatrzymywało. Jonasz zaczął dezerterować, wykrzykując, że jak coś nie „stanie”, to on zaraz wróci do domu. Ja udawałem twardziela, ale w duchu uciekałem w stronę własnego łóżeczka i ciepłej kolacji. W końcu ruszyliśmy. Jonasz wśród kierowców popularyzuje wiedzę o Japonii, opowiadając o Godzilli. Jeden z nich gdy usłyszał, dokąd jedziemy, powiedział, że z niego żartujemy i wysadził nas w Skwierzynie. Jonasz i Romek z podróży z misiami Lublin, 28.07.2007 Szlak do Japonii wiedzie przez Warszawę i Lublin. Przy czym Warszawa musi być bliżej Japonii, bo spotkaliśmy tam więcej Japończyków. W stolicy było ich dwoje, a w Lublinie – żadnego. W ambasadzie indyjskiej spotkała nas niespodzianka: od niedawna nie ma bezpłatnych wiz i trzeba na nie długo czekać. Nie dość, że zeżrą pół budżetu, to będziemy musieli tyle dni czekać. Na szczęście uprosiliśmy, kogo trzeba i dano nam wizę następnego dnia. Dziś chcemy przekroczyć granicę w Dorohusku, potem kierunek Kijów, Charków i do Rosji Saratow, Samara, Ufa w stronę Uralu. Jonasz i Romek z podróży z misiami Samara, 05.08.2007 Ciężko było. Mimo, że stop szedł początkowo bardzo szybko, nasza kondycja jest kiepska. Jonasz cały czas namawiał do odwrotu. Któregoś ranka wybuchnął płaczem: – Ja chcę do Mamy – nie przerywając płaczu – albo do Japonii! Nastrój wyraźnie poprawił się za Uralem, gdzie przy paskudnie obdrapanym postumencie (ciekawe, czy tak go obdrapali Europejczycy, czy Azjaci) wyznaczającym granicę kontynentów, stwierdził: – Odwrót nie ma już sensu. Patronat nad naszą wycieczką objęła łada, w każdej postaci i na każdy sposób: pięknie wytuningowana, stara, z dziurami w podłodze i nówka sztuka (na liczniku miała 17 km, była cała ofoliowana i unosił się w niej zapach świeżego plastiku). Na razie jednym z najtrudniejszych momentów było spotkanie z misjonarzem. Stoimy od paru godzin pod Samarą, upał, nic nie bierze, zero cienia. Podjeżdża na rowerze misjonarz i gdy dowiaduje się, że my z Polszy, objawia nam, że nas w 44. i 45. wyzwolili. I że źle na świecie się dzieje, bo w szkole już nie uczą o Leninie. Idziemy w upale z ciężkimi plecakami, on za nami na rowerze. Ale nawet najgorsze rzeczy kiedyś się kończą. Czas i kasa też już nam się kończą. Jonasz i Romek z podróży z misiami. Jesteśmy w Irkucku. Ogromnie spóźnieni. Idziemy do polskiego kościoła poprosić o nocleg. Jeśli się uda, to za trzy godziny coś więcej napiszemy, jeśli nie, to gnamy dalej i chyba dopiero z Sachalina lub Japonii się odezwiemy. Mateuszu! Jeśli teraz czytasz, to poproś Martę, by przez swoje kontakty sprawdziła, co będzie, jak spóźnimy się na granicę 3 dni. Co należy zrobić? – o przedłużaniu wizy nie ma mowy, bo trwa to parę dni. Postaramy się napisać wieczorem. Jonasz i Romek Irkuck, 09.08.2007 Nie najlepiej nam idzie. Początkowo pędziliśmy, a od paru dni idzie wolno. Nie martwilibyśmy się zbytnio, gdyby nie fakt, że 13. kończy się nam wiza rosyjska. Czasami wpadamy w jakąś „czarną dziurę” i nic nas nie bierze, a jak już weźmie, to klamot jakiś, którego wszyscy prześcigają, albo który się zepsuje, albo trafia się korek. Cały czas „coś”, na nudę nie możemy narzekać. Mimo zmęczenia Jonasz nieźle się trzyma i nawet groźba awantury na granicy nas nie zraża. W najtrudniejszych momentach dostajemy głupawki i Jonasz opowiada w kółko te same kawały. RATUNKU! Następny dostęp do Internetu może być za 5 dni. Jonasz i Romek PS: Może kto napisze jakiś kawał dla Jonasza, bo on mnie zamęczy. Dotarliśmy wreszcie do morza. Jesteśmy w porcie Wanino. Drogą z Czyty do Chabarowska jechaliśmy 4 dni: 2 200 km, 1 500 km bez asfaltu. Kierowcy wybierają tę trasę, bo Putin obwieścił w telewizji, że zrobił nową drogę. Niestety, wszyscy śmigają na zachód, „goniąc” zakupione we Władywostoku japońskie auta. W naszą stronę, na wschód, jedzie „coś” raz na dwie godziny. Piszę bardzo krótko, bo za chwilę mamy prom na Sachalin, który płynie 14 godzin. Lądujemy w Cholmsku, gdzie podobno sprawdzają paszporty. Potem ok. 100 km do portu Korsakowo, skąd dwa razy w tygodniu płynie prom na Hokkaido. (Jeśli się nie odezwiemy w ciągu 4 dni, to nas posadzili. Przyślijcie wtedy cebulę; Jonasz życzy sobie czekoladę). Na granicy będziemy spóźnieni jakieś 4–5 dni. Dzięki za kawały. Wstępując na pokład, Jonasz i Romek Cholmsk, 17.08.2007 Przypłynęliśmy na Sachalin. Tu jest 4.00 rano (8 godz. różnicy w stosunku do Polski). Pan sprawdzający paszporty odłożył nasze na bok, powiedział, że jesteśmy spóźnieni i kazał czekać. Po półgodzinie tłumaczenia, dokąd jedziemy, oddał je nam. W Korsakowie, porcie na granicy, okaże się, co dalej. Siedzimy teraz do ósmej na morskim wagzale (dworcu), aż przyjedzie autobus do Jużnosachalińska. 90. Z naszych wyliczeń wynika, że 90 aut przewiozło nas ze Szczeci na do Wanino, gdzie wsiedliśmy na prom. Przez 18 dni byliśmy na drogach byłego Związku. Migające przez okna samochodów kraj- obrazy pozornie się nie zmieniały. Zarośnięte pola. Im bardziej na wschód, tym więcej lasów. Czasami wzgórza. Dierewnie (wioski) z przygarbionymi do ziemi chałupkami podpieranymi przez naszykowne na zimę sterty porąbanego drewna i babuszki, które życie spędzają na przydrożnym handlu. To zawartość ich wiaderek, kubełków, koszyków i straganików pokazywała, że coraz bardziej oddalamy się od domu. Gdy jesteśmy bardzo zmęczeni, zachodzimy do przydrożnych „Kafe”. Często, zanim się o coś zapytam, Pani błyska złotym zębem, krzycząc: ZAKRYTE! I powtarza to za każdym razem, gdy próbuję się czegoś dowiedzieć. W innym miejscu Pani miewa złote serce i gdy zamawiamy najtańsze kartoszki, obdarowuje nas wieloma potrawami. Jonaszowi szczególnie smakują rosyjskie naleśniki – blincziki. Zapowiadają nasz autobus. Jonasz i Romek z podróży z misiami Zaczęło się. Pojechaliśmy do Korsakowa. Doczłapaliśmy się do portu i w okienku usłyszeliśmy wrzask: obiad! Gdy uprosiliśmy obiadowiczkę o informację, ta przerwała swoją przerwę na obiad, którego i tak nie jadła, i powiedziała, że promy do Japonii to z północnego portu. Tam o żadnym promie nikt nie słyszał. Po naszych naleganiach okazuje się, że jednak działa tu jakiś przewoźnik. Niestety, nikogo nie ma w biurze. Pół godziny później przychodzi Pan i mówi, że za pół godziny będzie Pani, a prom odpływa dopiero we wtorek. Jesteśmy załamani, a to dopiero początek! Okazuje się, że nie sprzedadzą nam biletu bez ważnej wizy. Dzwonią do biura migracyjnego, po czym nas tam wiozą. Pan mówi, że musimy pojechać do ich głównej siedziby na wyspie w Jużnosachalińsku, a wyrobienie wizy potrwa około tygodnia. I żebyśmy jechali taksówką, bo niedługo zamykają biuro. Jonasz dostał szału. Taksówka wypompowała z nas 500 rubelków. W biurze miała na nas czekać Pani, ale gdzieś poszła. Wreszcie w którymś z pokojów na nasz widok krzyczą: Polaki! Czyli już o nas słyszeli. Bez jakiegoś sztrafu i zawrotnych kwot się nie obędzie, bo złamaliśmy zakon, przepisy. Przyglądamy się, jak próbują załatwić tym „zakonem“ biznesmena zatrudniającego obcokrajowców. Ale on się nie daje i im tym samym „zakonem“ równie ładnie przykłada, aż urzędnikowi wystąpiły krople potu na czole. Naczelnik, gdy się pojawił, zapytał, czy chcemy zostać, czy wyjechać. Gdy się dowiedział, stwierdził, że możemy wyjechać bez wizy. Tylko coś zapłacimy, a on wystawi nam bumagę (papier). Podpisałem jakieś papiery, przepisując z kartki: Ruskim jazykom władaju. Jutro o 10.00 mamy się stawić na Komuniczestkijskim prospekcie, gdzie nałożą na nas grzywnę, podobno 2 000 rubli (40 dolarów). Jonasz i Romek z misiami PS Dobrze, że nie powiedzieliśmy im nic o misiach, bo mogliby na każdego nałożyć po 2 000 rubli! Jużnosachalińsk, 19.08.2007 Zostałem osądzony (nie osadzony). O 10.00 rano przed sądem czekał na nas pracownik biura emigracyjnego. Powiedział, że będzie wnioskował o 2 000 rubli i zakaz wjazdu do Rosji na 5 lat. I pewnie spokojnie sobie wyjedziemy. Ale jak to, aż przez 5 lat nie wjeżdżać do Rosji. Tylko nie to! Może być inna kara. Mogę papierki pozbierać, wykonać jakiś budujący napis z szyszek albo kapsli. Ale przez pięć lat nie oglądać Rosji? Na to się nie mogłem zgodzić. Przekonałem pracownika biura emigracyjnego, że jestem niewinny, a on po wykonaniu telefonu do naczelnika zgodził się karę złagodzić do sztrafu w wysokości 2 000 rubelków. Ukryliśmy Jonasza na korytarzu. On nie był sądzony, jakby w ogóle go tam nie było, jakby nie przebywał na terenie Federacji Rosyjskiej i nie przekroczył terminu wyjazdu. Sąd sądzący mnie był rodzaju żeńskiego. Zapytał mnie, czy rozumiem po rosyjsku, pouczyłem sąd, by nie mówił do mnie bystro, to go zrozumiem. Na co sąd pouczył mnie o moich prawach. Ciekawe, czy ktoś z was ma prawo do tłumacza, bo ja mam. Osądził mnie sprawnie, ale niesprawnie czekaliśmy na papierowy wyrok. Potem pojechaliśmy do banku i zapłaciliśmy 2 000 rubli plus 70 rubli opłaty manipulacyjnej (strasznie manipulują). Nie za bardzo jest tu gdzie spać, więc poszukaliśmy hotelu. Pierwszej nocy płaciliśmy połowę ceny, tj. 440 rubli i mogliśmy spać siedem godzin. Ale gdy przyszliśmy następnej nocy, recepcjonistka powiedziała, że nie przyjmie inostrańców i to nielegalnych. Przez dwie godziny szturmowaliśmy hotel, tzn. siedzieliśmy przed nim (w innych hotelach ceny 3–4-krotnie wyższe i brak miejsc), a przechodzący Rosjanie pytali, co robimy tu na zewnątrz. Wyjaśnialiśmy, że zawsze znajdujemy sobie jakiś fajny hotel, pod którym sobie śpimy. Wtedy oni zaczynali szturmować hotel, a recepcjonistka z ochroniarzem wykrzykiwali, że im nie lzja inostrańców. Szturmujący kwitowali: takaja Rasija i odchodzili. Proceder powtarzał się kilkakrotnie, aż sam ochroniarz zaczął wypowiadać kwestię takaja Rasija. Szturmy w końcu skruszyły recepcjonistkę. Noc ją bardzo odmieniła. Młoda, szczupła blondynka postarzała się o jakieś 20 lat, przytyła, włos jej zrudział i się zmierzwił. Także w środku coś się z nią stało, bo bez problemu sprzedała nam pokój na następną noc. Czechow, który zwiedzał ten koniec świata, pisał, że Cejlon jest rajem, a Sachalin piekłem. Jak widać, w piekle też cuda się zdarzają. Rozpoczęliśmy działania artystyczne i sprzedajemy nasze rysunki (dorabiamy w ten sposób w podróży), idzie dość przyzwoicie, mamy na hotel, kartoszki i Internet. Nie pisałem o promie, którym tu dopłynęliśmy. Złom i rdza. W naszych kajutach 3 klasy, głęboko pod pokładem, gorąc, hałas, brud, wszystko skrzypiało. Strach tam było spać. Większość czasu spędziliśmy na pokładzie. Bar ze zwiędłymi kwiatami na stolikach należał do miejscowych atrakcji, jednak zamykano go o 21.00 (prom przypływał o 4.00). Gdy ktoś próbował wejść, Pani ze znaną nam uprzejmością wrzeszczała: – Zakryte! Okrzyknęliśmy to naszym ulubionym okrzykiem. Zakryte!!! Jonasz i Romek z podróży z misiami. ... Cały dzień zajęło nam załatwianie wizy, chcieli ją nam dać za 2–3 dni, ale udało się, już ją mamy. Niestety, nie zdążyliśmy kupić biletu. Spróbujemy jutro w porcie. Następny prom w sobotę. Jonasz na samą myśl, że mamy tu zostać do soboty, jest zrozpaczony, nie ukrywam, ja też. Poza tym chodzą słuchy, że Japończycy mogą nas nie wpuścić bez środków na koncie. Po kupieniu biletów (8 500 rubli) zostanie nam jakieś 90 dolarów. Myślimy, żeby podawać się za współpracowników jakiejś redakcji. Ale nie stworzyliśmy sobie takich papierów w Polsce. Trzymajcie za nas kciuki. Jonasz i Romek 21.08.2007 Nie udało się. W porcie w agencji był ten sam facet, który w piątek zrobił nam awanturę o wizy. Straszny typ. Powiedział, że wymagają od nas jakiegoś potwierdzenia z Japonii, np. rezerwacji hotelowej. Następny prom dopiero w sobotę. Jonasz kompletnie załamany. Ale gdy zaproponowałem, że się wycofamy, przez łzy powiedział, że nie ma mowy. 1) Może ktoś z was ma jakiegoś znajomego Japończyka, który w razie telefonu potwierdziłby, że nas przyjmie. Nie muszę pisać, że wcale się u niego nie pokażemy. 2) Może ktoś mógłby pogrzebać w Internecie i znaleźć hotel, gdzie zrobią rezerwację bez opłaty albo z możliwością zwrotu opłaty po rezygnacji? Proponuję Sapporo, Tokio, Hiroszimę – żeby było to spójne z naszą gadką na granicy. 3) Próbujemy wcisnąć kit o współpracy z mediami i o służbowym charakterze wyjazdu. Andrzej i Maciej coś już kombinują. Może ktoś ma jeszcze jakiś pomysł na potwierdzenie służbowego celu wyjazdu? Pierwsze rozwiązanie jest jednak najpewniejsze. Potrzebne dla Jonasza kawały o Leninie. C.D. Prom jest w piątek, nie w sobotę. Do czwartku, około 16.00–-17.00, czyli gdzieś do 8.00 rano polskiego czasu, musimy załatwić papiery. Jakiś Japończyk z adresem byłby najlepszy. Śpimy w katolickim kościele, księdzem jest Koreańczyk, Amerykanin, którego nie spotkaliśmy. Jest tu też siostra z Polski – rozmawialiśmy z nią przez telefon, mówiła, że spróbuje adres jakiegoś kościoła w Japonii załatwić, ale żeby za bardzo na to nie liczyć. Byliśmy w biurze przedstawiciela przewoźnika, Pani była bardzo niemiła, piętrzyła przeszkody. Radziła, żebyśmy polecieli samolotem, wtedy nie potrzeba żadnych poświadczeń. Co ciekawe, Rosjanie na promie mogą żądać lekarskich zaświadczeń. Przy wyjeździe! Jonasz i Romek C.D. C.D Podobno problem jest tylko z tym przejściem, na innych takich cyrków nie ma. Tutaj jest tylko jeden przewoźnik i robi, co chce. Mówi się, że kiedyś facet opuścił Rosję, a nie wpuścili go do Japonii i tak sobie pływał. Teraz w ten sposób próbują robić odprawę graniczną. Jonaszowi pływanie tam i z powrotem bardzo się podoba. Jutro wybierzemy się do japońskiego konsulatu. Nie wiem, czy to dobrze rozdmuchiwać sprawę, ale nie mam lepszego pomysłu. Idziemy spać. U nas 21.10. 22.08.2007 Na razie tylko dwie osoby mają jakiegoś Japończyka. Ale to nic konkretnego. A czas leci. Musimy coś mieć do jutra (czwartku) rano waszego czasu. Wiem, że Andrzej wysłał z radia faksy do agencji turystycznej i konsulatu. Miał też Maciej wysyłać, ale nie mam żadnej informacji. Pozdrawiamy, Jonasz i Romek Jużnosachalińsk, 23.08.2007 Miasto znamy do złudzenia. Czyste, szerokie ulice, na planie kwadratu. Budownictwo nam i wam znajome. Gdy w latach 70. przyjechać miał tu Breżniew, w prezencie dla niego zburzono wszystkie japońskie budynki. Więc teraz jest ładnie. Mieszkańcy twierdzą, że mają tu chyba największego na świecie Lenina. Ale, jak wiadomo, każdy Lenin jest największy. Małych Leninów nie ma. Jonasz się uczy. Zajęcia praktyczne. Marmurowy cokół pomnika wodza rewolucji zionął pustką. Ani jednego słowa, ani jednej literki, nawet jednego maleńkiego bazgrołka nie uświadczysz. Jakże to tak? Jonasz, ukrywając się za czerwoną parasolką, czarnym markerem z wielkim przejęciem wykonał napis: tu robi się ser dla ZSRR. Tak mu to się spodobało, że za rok chce objechać z markerem cały Kraj tak mu bardzo Rad. Jonasz i Romek z podróży z misiami Hakodate i Hokkaido, 28.08.2007 Czas najwyższy pożegnać Rosję. Jonasz denerwował się, że mówiąc do niego, wtrącam rosyjskie słowa. Da. Jeszcze w rosyjskim porcie odbyło się pierwsze spotkanie z Japonią. Stoję w kibelku przy pisuarze, obok starszy Japończyk uśmiecha się do mnie i pokrzykuje: – Uaaaa, wyraźnie zadowolony. Czy to są te brzydkie wyrazy, których Jonasz szuka? Grupa starszych Japończyków płynących promem zaprasza nas do swego grona i podejmuje gościnnie. Słodycze, soczki, piwo, prezenty (dostaliśmy szkło powiększające i ręczniczek). Pan Oagata zostawia nam swój numer, żebyśmy zadzwonili do niego w Sapporo. Podczas japońskiej odprawy pytano nas, gdzie będziemy mieszkać. I zabrano pomidora: nie wolno wwozić. Może był za czerwony? Spytano o mięso. Gdy powiedziałem: wegetarianie, Pan wybuchnął śmiechem, ale pomidora nie oddał. Jonasz uznał, że każdemu coś zabierają i robią sobie z tego drugie śniadanie. W Sapporo wylądowaliśmy w centrum, pod wieżą telewizyjną, która jest skarlałą wersją wieży Eiffla. Skorzystaliśmy z telefonu do pana Oagaty. Zjawił się i zaprosił nas do hotelu. Jeszcze nigdy w takim nie byliśmy. Błysk, dywany, obsługa się kłania, wszystko na jakieś przyciski. Malutka Japonka w hotelowym uniformie szarpie się z naszymi plecakami, nakładając je na wózek. My szarpiemy się z nią, żeby nie szarpała się z naszymi plecakami. Podczas szarpaniny wymieniamy grzecznościowe ukłony. Kolejną noc spędziliśmy w parku. Z Hokkaido chcemy przepłynąć do portu Omo. Jonasz i Romek z misiami Hakodate, 29.08.2007 Gdy zbliżaliśmy się do Hakodate, Jonasz wymyślił, że zamiast spać w plenerze, pójdziemy do kościoła, który odnalazł na mapie. Gdy dotarliśmy tam około 21.00, w kościele nikogo nie było. Za to przed kościołem – tłum pielgrzymów. Podobnych budowli było tu mnóstwo – Hakodate to jedno z pierwszych miejsc otwartych po okresie izolacji szogunów. Panuje tu pełny ekumenizm: nieczynna cerkiew rosyjska, protestancki zbór, a obok świątynie buddyjskie. Zdecydowaliśmy się zanocować pod schodami Japońskiego Kościoła Episkopalnego. Długo tam miejsca nie zagrzaliśmy, bo zostaliśmy zaproszeni do salki katechetycznej. Kolejną noc spędziliśmy w hotelu zwącym się z angielska „ładny dzień“ i tak przespaliśmy ładny dzień. Za 3 tys. jenów (ok. 50 zł) dostaliśmy jedno łóżko (redukcja kosztów). Dziś płyniemy do portu Oma. Planujemy jechać wschodnim wybrzeżem w stronę Tokio. Nie wiadomo, kiedy będzie Internet, przez 3–4 dni możemy się nie odzywać. Jonasz i Romek ... Przepraszam wszystkich za brak kontaktu. Znowu był problem ze znalezieniem Internetu. W wypasionych kafejkach typu „Internet plus komiksy mangi” nie otwiera się nasza poczta. Poza tym – super. Na przedmieściach Tokio poprosiliśmy kogoś na ulicy, żeby wpuścił nas na kompa. Jesteśmy strasznie padnięci po ciężkiej nocy na parkingu pod Tokio. Noclegu spróbujemy poszukać w kościele u dominikanów. Dotarliśmy do klasztoru Dominikanów. Okazało się, że ksiądz z Polski wyjechał wczoraj do Izraela. Wróci za miesiąc. Przełożony klasztoru, Japończyk fadertanaga, w ogóle nie chciał z nami rozmawiać. Nawet nie pozwolił skorzystać z prysznica. Powiedział, że nie praktykuje takich zwyczajów. Wierzący niepraktykujący. Wsiadł do taksówki i odjechał. Udało mi się przekonać Panią na recepcji, by na chwilę wpuściła nas na komputer. Jonasz załamany. Ale mamy jeszcze na dwie noce w kapsułach (jeśli pozwolą nam spać w jednej). Idziemy szukać. Jonasz niezdeklarowany i Romek praktykujący niewierzący z Tokio Poprzedni mejl wysłaliśmy od Świadków Jehowy, którzy nas zaczepili, gdy rano ledwie żywi szukaliśmy Internetu. Pytali, w czym mogą nam pomóc. Gdy się żegnaliśmy, Pani powiedziała: – Armagedon wery kłykli. Skąd oni to wiedzą? Naradzamy się nad powrotem. W Japonii mamy plany na jakieś 14 dni. Podróż w okolice Indii, Pakistanu lub Nepalu może nam zająć kolejnych 12 dni i zrobi się już październik. Nie wiadomo, czy Agnieszka (mama Jonasza) to przeżyje, bo się denerwuje o szkołę. Wyjść mamy kilka. Albo trafimy na jakiś tani bilet z Japonii (na razie nic nie znalazłem), albo szybciej stąd wyjedziemy, albo później wrócimy. Tokio, 05.09.2007 Pierwszą noc na Honsiu spędziliśmy w łódce wyciągniętej na plażę w porcie Oma. Przeczytaliśmy, że jednym z najświętszych miejsc w Japonii jest Osorezan. Dawniej wybuchł tu wulkan, obecnie spotyka się tu duchy zmarłych. Święte miejsce poczuliśmy z daleka. Smród zgniłych jaj, siarki i innych wspaniałości. Zaraz wskoczyliśmy do gorących źródeł. W drewnianych domkach urządzono baseniki z żółtozieloną gorącą wodą. Usnęliśmy pod wiatą przy restauracji dla pielgrzymów, w sąsiedztwie duchów, w jajkowych oparach. A rano Pani z budki z pamiątkami dała nam kanapki z jajkami... Kolejną noc spędziliśmy na plaży Jodogahama. To bardzo miła zatoczka ze skalnymi wysepkami, porośniętymi drzewami. Ku rozpaczy Jonasza nad ranem popsuła się pogoda i nie wykąpał się, choć zdążył zamoczyć ubranie. Bo „nie zauważyłem tej fali”. Jesteśmy w Tokio, w dzielnicy Shibuja. Jak pisałem, po spotkaniu z gościnnym fadertanagom, udaliśmy się do kapsułkowatego hotelu. Nie przekonaliśmy obsługi, by zgodziła się na jedną kapsułę dla nas dwóch. Cena jednej 3 700 jenów. Postanowiliśmy rysować, by sfinansować nocleg. Sprzedaliśmy dwa rysunki i spadł deszcz. Zwijając się w pośpiechu, rozważaliśmy kolejnego pecha. I gdy już tylko wystawał fragment kartki z napisem Koniczila, zatrzymało się dwóch samurajów. Przeczytali całą kartkę i, śmiejąc się, sypnęli garść monet do naszego kubka. Postawili nam dwie zgrabne kapsułki. Jonasz prowadzi swoje badania ligwistyczne. Polski jest podobny do japońskiego. Sajonara (do widzenia) brzmi przecież jak: nara. To nara – Sajonara. Jonasz i Romek Tokio, 06.09.2007 Pewien Niemiec szukał dla nas tanich biletów z Japonii. Wszystko poza naszym zasięgiem (ok. 1 500 euro za nas dwóch). Z Szanghaju jest tylko trochę taniej. O wiele taniej – z Indii i Tajlandii (ok. 600 euro za nas dwóch). Zobaczymy. Jonasz skłania się do szybszego wyjazdu z Japonii, w stronę Indii. Na dziś zapowiadają tajfun w Tokio. Jonasz nie może się doczekać. Od wczoraj pada. Mocno i krótko, jak przestaje, to od razu robi się duszno. Pada, więc nie za wiele rysowaliśmy. Ale spotkaliśmy samurajów z Niemiec i Szkocji – walczą tutaj dla jakiejś zagranicznej korporacji. Bardzo nam pomogli. Jonasz i Romek z podróży z misiami Tokio, 08.09.2007 Jonasz poważnie zabrał się do swoich badań lingwistycznych. Okazuje się, że Japończycy potrafią brzydko, i to bardzo brzydko, mówić. Pewna Pani raz tak brzydko powiedziała, że nie wiem, czy mogę to napisać. Jonasz opowiadał jej długo i dogłębnie, że są takie sytuacje, w których człowiekowi same wychodzą wyrazy, o których dorośli mówią, że są brzydkie. Gdy ucieknie autobus, albo gdy przy wbijaniu gwoździ człowiek uderzy się młotkiem w palec. Na koniec zapytał ją, co ona w takich sytuacjach mówi. Tu wszystkich przepraszam, może wrażliwsi niech nie czytają. Pani odpowiedziała: Ajmnospikinglisz! Jeszcze dwa dni będziemy w Tokio i ruszamy dalej. Na jutro mamy bilet na otwarcie jesiennego sezonu sumo. Nadal nie wiemy, jak wracamy. Jonasz zaczyna tęsknić i chyba jest zmęczony tą niepewnością powrotu. Jonasz i Romek z podróży z misiami [ Tokio, 10.09.2007 Z jednej strony areny wisiała czerwona flaga, którą ktoś zamalował na biało, zostawiając tylko czerwone kółko, z drugiej strony wisiała całkiem inna flaga, cała biała z czerwoną kropka. W sumie sumo to wiele różnych zawodów sportowych. Jedną z konkurencji są zawody w zamiataniu – panowie z miotełkami latają po ringu. Inna konkurencja to dziwne śpiewanie z jednoczesnym wygrażaniem wachlarzem. Nam najbardziej podobały się zawody w klepaniu się po pupach i poprawianiu majtek. Jonasz i Romek z podróży z misiami Kioto. Który to dzisiaj dzień? Dotarliśmy do Kioto o 4 rano. Kierowca, który nas wiózł, ani słowa nie mówił po angielsku. Zadzwonił do Roberta z pytaniem, gdzie ma nas zawieźć i zjechał ze swojej trasy spory kawałek. Aż boimy się wyjechać, tak przyzwyczailiśmy się do tych wygód w Japonii. Szkoda tylko, że nie zobaczyliśmy Fuji. Chcieliśmy chociaż popatrzeć na nią z daleka. Niestety jechaliśmy nocą i dostrzegliśmy tylko tablicę z informacją, w którym kierunku trzeba patrzeć na Fuji. No i jeszcze w sklepie na stacji benzynowej była Fuji na pudełku czekoladek. Bardzo ładna. Nocleg dostaliśmy u Roberta, który na tutejszym uniwersytecie się doktoryzuje. Poznaliśmy go podczas pamiętnego szukania japońskich adresów. Nawet nie wiemy, kto nas skontaktował. Kompletnie rozleniwieni zwiedzamy Kioto. Na każdym kroku stoją stare świątynie i pagody. Wszędzie sklepy i pasaże handlowe; podziemne, naziemne, jedne się kończą, zaczynają kolejne. Gubimy się. Kto z tego korzysta? Postanowiliśmy być trendy i zajęliśmy się szoppingiem. Spodobały mi się buciki – japonki całe drewniane, z dwoma drewnianymi obcasami. Pani w sklepie szmatką wyszorowała mi stopiska. Wtedy zaczęły się sceny jak z Kopciuszka. Pani z całej siły wciskała na moją nóżkę japonkę. Niestety, bez sukcesu. Chyba trzeba by było mi uciąć część nogi, ale Pani nie miała pod ręką żadnego ostrego narzędzia. No cóż, obędę się bez japonek. Niech żyją Polki! Jonasz zapragnął mieczy samurajskich. Cena dość przystępna, co daje do myślenia, że to gadżet pamiątkowy. Jonaszowi to nie przeszkadza, bo nie zamierza żadnych głów ścinać. Ciekawe, jak się zabierzemy z tymi mieczami. Spodobały mu się też kimona we wspomnianym wcześniej hotelu w Sapporo. Dla Jonasza było kimono za duże, dla mnie za małe. Wtedy w niedopasowanych kimonach poszliśmy w kimono. Jonasz w za dużym kimonie i Romek bez japonek Hiroszima Dużo się działo. Lecz nie mieliśmy dostępu do internetu, a jak był, to się nie otwierał. Z Kioto sprawnie dostaliśmy się na wyspę Sikoku. To najmniejsza z czterech głównych wysp Japonii. Słynie z 88 buddyjskich świątyń, do których pielgrzymuje się, okrążając wyspę. Widzieliśmy paru pątników z kijami, którzy w białych szatach i słomianych kapeluszach wędrowali po oświecenie. Nas najbardziej interesowała dolina Iya słynącą z wiszących mostów zrobionych z lian. Obecnie mosty wzmacniane są stalowymi linami. Przeszliśmy po takim moście w ciemnościach w ulewie, objuczeni plecakami. Noc spędziliśmy na opustoszałym polu namiotowym, pod wiatą stołówkową. Kierowca, który nas podwiózł, obdarował nas jedzeniem. Okazało się, że to parówki. Jonasz był zdeterminowany, zarzekał się, że je zje. Przy latarce usiedliśmy do kolacji. Japońsko-rybi zapach parówek sprawił, że stracił determinację. W kompletnych ciemnościach dochodziły do nas tylko odgłosy płynącej rzeki i deszczowej ulewy, jakoś nie mogliśmy zasnąć. Najlepszym tematem do rozmowy stały się strachy. Gdy Jonasz wyczerpał już wszystkie, od wodników po „straszenie spowiedzią”, w końcu usnął. A ja jeszcze jakiś czas sam siebie straszyłem, czy w tej okolicy są niedźwiedzie i czy te parówki ich do nas zaproszą. Następnego dnia też lało, przeczytaliśmy wszystko, co było do przeczytania, nawet opakowanie od parówek. Po kąpieli pod wodospadem w górskiej dolinie udaliśmy się po letnie słońce na wybrzeże, na plażę Kazurahama. Tym razem zasnąć nie pozwoliło nam szczekanie foki w pobliskim akwarium. Kolejna noc przegadana. Rano przyszedł czas na ocean. Wysokość fal Jonasz mierzył w „jonaszach”. „O! ta ma dwa jonasze, a ta trzy!”. Już po sezonie, więc się kąpiemy sami, a tubylcy – jak to Japończycy – nas fotografują. Fale takie, że nie wchodzimy do wody za daleko, tylko siadamy i czekamy na nie. A potem jazda, fala nas pcha i szorujemy czasami po przyjemnym żwirku ze 30 m. Największą radość sprawia Jachowi, jak ktoś podejdzie blisko i nieoczekiwanie podcięty przez fale i ląduje z aparatem w wodzie. Już mieliśmy wychodzić, gdy przyszła kolejna fala. Nagle poczułem, że lecę, nogi mi się w coś zaplątały i nie mogę się ruszyć. Siedzę chyba na jakiejś górce piachu? Szukam Jonasza, nigdzie go nie ma, zniknął. Jonasz wspomina to nieco inaczej: – „Rzuciło mną i nagle poczułem, że nie mogę wstać, chyba wieloryb na mnie usiadł. Strasznie się bałem”. Tym wielorybem byłem ja. Pocieszałem go, że jego imiennik siedział we wnętrzu wielkiej ryby aż trzy dni. Jonasz, mimo że solidnie najadł się strachu, nadal był głodny, więc poszliśmy na lody. Naskrobiemy coś wieczorem. Jonasz i Romek Hiroszima, 20.09.2007 Dziś będzie krócej, bo sytuacja bardzo nietypowa. Straszny upał. Na dodatek pokłóciliśmy się (zmęczenie daje znać o sobie). Wszystkie pomniki stoją na półwyspie między rzekami. Przez mostek wchodzimy na wielki pasaż handlowy. W dużym sklepie z elektroniką jest chłodno. Można odpocząć, sprawdzamy pocztę, piszemy. Wybuch był parę metrów stąd 600 m nad ziemią. Za chwilę wracamy pod pomnik z żurawiem (symbolem długowieczności). Dziewczynka chora na białaczkę wierzyła, że jak zrobi 1 000 origamowych żurawi, to będzie żyła. Nie zdążyła. Teraz żurawie robią za nią inni i przynoszą tutaj. Jonasz, nie zachowując kanonów japońskiej sztuki składania papieru, wygniata z kawałka papieru swojego żurawia. Papierowych ptaków gromadzi się tu tyle, że co jakiś czas są zbierane, mielone i z tej masy powstają notesy i inne gadżety. Dziś był dzień zbierania żurawi. Jonasz jest cały mokry od tachania wielkich worków z żurawimi. Panowie, z którymi Jachu pracował, pozwalają nam kilka żurawi zabrać. Przyjadą z nami do Polski. Jonasz i Romek z podróży Hiroszima, 20.09.2007 Pan, u którego mieliśmy mieszkać, przyjechał po nas na dworzec, zamachał ręką i zapakował nas do auta. Przez całą drogę się nie odezwał. Chyba się na nas obraził, pomyśleliśmy. W domu „pod zieloną gwiazdą esperanto” – podobnie. Pokazał cały dom, pokój, gdzie będziemy spali. Gdy się rozgościliśmy, włączył telewizor, ustawił japońską kreskówkę na DVD i usiadł przed telewizorem na podłodze. – Tajmumaszyn – wyjaśnił tylko, gdy bohaterowie przenieśli się w czasy dinozaurów. Ożywił się, gdy zobaczył naszą Godzillę (prezent od jednego z Japończyków). Wziął ją, obejrzał i posadził koło siebie, by mogła razem z nami oglądać bajkę. Po bajce zaczął coś w kuchni pichcić. My szeptem między sobą zastanawiamy się, o co chodzi. Żona jego w pracy i Jonasz dochodzi do wniosku, że na pewno to ona tu rządzi. Podczas obiadu, zwracając się do Jonasza (bo jeśli już się odzywał, to do Jonasza) powiedział: – Majłajf przyjdzie za trzy godziny i z nami pogada. Wzruszające było to wyznanie człowieka mówiącego w ten sposób o swej żonie. Żona nie tylko była majłajf męża, ale też nauczycielką w szkole podstawowej. I zaproponowała Jonaszowi, żeby ją odwiedził. Zachęcam go do tego, bo mama stale pisze, że się denerwuje o jego szkołę. Ale Jonasz mówi, że do japońskiej szkoły też nie pójdzie i wszystko nadrobi po powrocie. Rano Pan obudził nas, trzaskając garami, jakby wołał: – „Nie spać, zwiedzać, zdjęcia robić, pamiątki kupować”. I zaprosił nas na morniglancz. Dziwni ci Japończycy – na śniadania jadają lancze. Że im się nie znudzi, rano lancz, w południe lancz, a co wieczorem? Przy porannym lanczu Pan się rozgadał i przemawiał, używając słów japońskich, angielskich i esperanto. O dziwo, mimo że to nasz pierwszy kontakt z esperanto, coś dało się zrozumieć. Wiwat Zamenhof! Napisał na kartce, jakim autobusem mamy wrócić i wywiózł nas do miasta. Jeszcze tylko przeliterował swoje nazwisko, oczywiście Jonaszowi, przeciągając długo „o”. „Oooo-siooo-ka”, powtórzył kilkakrotnie. Na co Jonasz odpowiedział oczywiście do mnie: „W sumie miły ten Pan. Tylko chyba bardzo się wstydzi. Ale bardzo fajnie wymawia „o”. Za dwa dni powinniśmy być w Nagasaki. Jeszcze nigdy nie było nam tak żal opuszczać jakiś kraj. Jooo-nasz i Rrooo-mek z podróży z misiami … Czas wracać. Mama śle listy poważne. Pokrzyżowały nam się plany. Chyba nic nie wyjdzie z drogi do Pakistanu przez Karakorum. Myślimy, jak szybciej się stąd wydostać. Lądem szybko nie da rady, bo załatwienie wizy do Rosji lub Iranu potrwa 10 dni. Przedostanie się w obszar tańszych biletów z Szanghaju zajmie nam około 12 dni. Chyba że coś się uda kupić w Szanghaju. Będziemy tam za około 4 dni (zależy kiedy złapiemy prom w Nagasaki). Parę osób deklarowało pomoc przy zakupie biletu, jeśli to aktualne, to potwierdźcie, jeśli nie, to spoko. Jonasz i Romek Tubylcy pięknie się wam kłaniają. Haj! PS Misie już się nie mogą doczekać, kiedy wysiądą na chińskiej ziemi. Szanghaj, 27.09.2007 Z Hiroszimy udaliśmy się w stronę wyspy Kiusiu. Dostaliśmy się tam na piechotę, podziemnym tunelem. Potem, dzięki Babci Wandzie, świętowaliśmy Jonasza imieniny w japońskiej odmianie „restauracji innej niż wszystkie”. Menu się zgadzało, tylko do „mięciutkich, plastikowych” bułeczek dodany był chrzan wasabi. W Nagasaki okazało się, że promów do Chin od jakiegoś czasu nie ma. Więc dawaj z powrotem przez pół Japonii do Osaki, bo stamtąd 25 września odpływa prom, a następny jest za dwa tygodnie. Dojechaliśmy na pół godziny przed. Ale się okazało, że większość kasy mamy w euro, a tu nie ma gdzie wymienić. Obsługa była dość niemiła i dopiero negocjacje pewnej Japonki sprawiły, że sprzedali nam bilet. Jonasz płakał: – „Chcę do Mamy albo do Japonii”. Statek płynął 2 dni, ja rozważałem, czy dobrze wydaliśmy ostatnie euro. Kapitan Chińczyk starał się być miły, cały czas nas obserwował, z uśmiechem zaglądał nam w chińską zupkę. A my również z uśmiechem odpowiadaliśmy mu, żeby zaglądał sobie gdzie indziej. Potrzebujemy trochę aklimatyzacji, a tu nie ma czasu. Jeśli kiedyś będziecie chcieli odwiedzić Chiny i Japonię, to najpierw Chiny, potem Japonia. Śmieci i śmierdząca rzeka płynie między drapaczami chmur, podświetlona neonami i reklamami. Rzetelność i uprzejmość. W hostelu próbowaliśmy skorzystać tylko z jednego łóżka, Pani prawie nas wyrzuciła i nakrzyczała na nas, że mamy takie głupie pomysły. W kafejce poprzedni tekst pisaliśmy trzy godziny, próbowałem też odpisać na wasze listy, ale żaden się nie wysłał. Poszły za to wszystkie juany i jeszcze zabrakło. Udało nam się dzięki naszym rysunkom zapłacić za Internet i zjeść kolację. Jonasz i Romek Szanghaj, 30.09.2007 Będziemy świętować proklamowanie republiki. Od poniedziałku przez trzy dni oficjalnie, a nieoficjalnie przez tydzień (taki długi weekend). W ramach świętowania na ulice wylała się ludzka rzeka, jeszcze większa od codziennej, bo świąteczna. Władze były tak miłe, że zamknęły ruch uliczny, by można było się przechadzać z chorągiewkami w dłoni, kupować baloniki i inne świąteczne akcesoria, jeść szaszłyki. Armia narodowowyzwoleńcza w tych dniach czuje silną potrzebę prężenia się przed swym ludem, którego zbrojnym ramieniem jest. Pręży się więc przed wystawami, reklamami i neonami. Na Jachu świąteczne przygotowania zrobiły takie wrażenie, że sam dobrowolnie poddał się reedukacji i, zabrawszy napotkanemu śmieciarzowi szczotkę, zaczął zamiatać ulicę. Jonasz i Romek z podróży z misiami … Właśnie dostaliśmy list od Macieja, że pismo National Geographic Polska zainteresowane jest naszą wycieczką i za udostępnienie naszych zdjęć gotowe jest włączyć się w naszą drogę do domu. Jeśli nic się nie zmieni, to w czwartek w nocy lądujemy w Wiedniu lub Warszawie. Przestaliśmy biegać za biletami. I świętujemy! Na ulice wyległ chyba miliard Chińczyków i choćby każdy krzyknął choć jeden raz, i każdy zjadłby choć jeden raz i każdy rzucił choć jeden raz pod siebie śmiecia (i znów trochę pokrzyczał, zjadł, wyrzucił, pokrzyczał, zjadł, wyrzucił), to nie udźwigniesz, taki to ciężar. Szanghaj, 4.10.2007 Dziękujemy wszystkim, którzy przyśpieszyli naszą podróż do domu. Jutro lecimy. Na lotnisko podobno jedzie się kolejką, która rozpędza się do 400 km/godz., czyli nie tak pomału. Potem polecimy samolotem, ale najpierw zapraszamy was na lot kapsułką. Jak pamiętacie, Jonasz miał prowadzić badania na temat występowania brzydkich wyrazów na japońskich ustach, ja natomiast sprawdzić miałem, czy przeciętny Romek zmieści się w kapsułce. Wynik badań kapsułkowych przeszedł najśmielsze oczekiwania. Okazało się, że w kapsułkę wchodzę z luzem. Z dużym luzem. Niemożliwe. To jakaś filozofia, że tak małe jest tak duże, że tak duże jest tak małe, że im więcej ciebie, tym mniej więcej... Udaliśmy się na kolację, podejrzewając, że dieta stosowana w ostatnich czasach może fałszować wyniki badań. O zgrozo, po kolacji też się zmieściłem. Kapsułka, zwana przez nas rakietą, okazała się bardzo komfortowa do lotów w oniryczny kosmos. Wyposażona w telewizor, lampkę nocną, półeczkę, okrycie i poduszeczkę. Jest jeden minus. Kapsułki nie są koedukacyjne. Naukowcy Jonasz i Romek z podróży z misiami
Szanghaj jeszcze nie tak dawno był zaledwie cieniem metropolii z okresu jej świetlanej przeszłości. Brudny i zaniedbany, z trudem mógł kojarzyć się z miejscem, o którym mówiono kiedyś, że jest perłą Orientu, Paryżem Wschodu czy spadkobiercą Babilonu. Ale historia lubi się powtarzać.
W połowie XIX w. do narodzin wielkiego Szanghaju doszło dzięki zagranicznym kapitalistom i chińskim dezerterom z armii wizjonera, który uważał się za młodszego brata Chrystusa i chciał stworzyć Niebiańskie Królestwo na Ziemi. Teraz swe wielkie odrodzenie Szanghaj znów zawdzięcza mariażowi zagranicznego kapitału z wizją twórcy programu chińskich reform rynkowych i otwarcia na świat – Deng Xiaopinga (1904–1997). To właśnie on 16 lat temu postanowił, że jeśli wkracząjace w orbitę gospodarczych potęg Chiny mają być „smokiem”, to Szanghaj będzie ich „głową”. I słowa dotrzymał. Wizja Denga najbardziej spektakularnie materializuje się we wschodniej dzielnicy Pudong. To tu dociera już z lotniska, z prędkością 430 km/h, pierwszy na świecie komercyjnie działający maglev, czyli pociąg poruszający się dzięki magnetycznej lewitacji. Budowa 30-kilometrowej linii, którą maglev pokonuje w ledwie osiem minut, kosztowała – bagatelka – 1,2 mld dolarów. A to dopiero początek. Wkrótce trasa magleva będzie miała 175 km długości i dotrze do Hangzhou, stolicy sąsiedniej prowincji Zhejiang. Wcześniej jednak to cudo techniki dowozić będzie pasażerów na tereny światowej wystawy EXPO, którą Pudong gościł będzie w roku 2010. I do zaczynającego się już tu budować największego na świecie Disneylandu. Królująca nad Pudongiem wieża telewizyjna nazwana Perłą Orientu jest symbolem odrodzonego Szanghaju. Z tej najwyższej w Azji budowli (468 m), skomponowanej z wielkich szklanych kul-pereł, podziwiać można spektakularną panoramę 17-milionowej metropolii, wytwarzającej aż jedną piątą chińskiego PKB. W Szanghaju znów konkurują ze sobą wszystkie największe światowe korporacje, stąd trudno się dziwić, że również Perle Orientu przybyła ostatnio konkurencja w postaci drapacza chmur Jin Mao Tower. Mierzący 420,5 metra Jin Mao jest najwyższym wieżowcem w Chinach i trzecim na świecie. Na jego ostatnie, 88. piętro, gdzie też jest platforma widokowa dla turystów, superszybkie windy docierają z parteru w 45 sekund. Coś jak maglev, tylko w pionie. A komu panorama przypadnie do gustu, może zatrzymać się na dłużej w zajmującym 30 najwyższych pięter wieżowca Grand Hyatt, pierwszym na świecie luksusowym hotelu działającym aż tak blisko nieba. Naj, naj, naj. Właśnie o to w Szanghaju zawsze chodziło. Naprzeciwko Pudongu, na zachodnim brzegu przepływającej przez miasto rzeki Huangpu, biegnie bulwar zwany Bund. Dziś pięknie odrestaurowany i iluminowany wieczorami, to Bund był kiedyś, zanim Chiny stały się komunistyczne, słynną wizytówką Paryża Wschodu, takim ówczesnym Pudongiem. W rzędzie majestatycznych budynków, z typowymi dla pierwszej połowy XX wieku eklektycznymi fasadami, mieściły się siedziby najpotężniejszych wtedy na świecie banków i korporacji, które zbijały tu fortuny, handlując opium, herbatą, jedwabiem i srebrem. W 1927 r. cena jednego akra gruntu na Bundzie sięgała już, w przeliczeniu na dzisiejsze ceny, astronomicznej kwoty pół miliona dolarów. Wall Street na nowojorskim Manhattanie mogła o tym tylko marzyć. Toteż również na Bundzie, a nie w Paryżu czy Nowym Jorku, działał najelegantszy wówczas na świecie hotel, legendarny Cathay. Zbudował go w 1929 r. niekoronowany król Szanghaju, Sir Victor Sassoon, potomek bagdadzkich Żydów, którzy wzbogacili się na sprzedawaniu w Chinach indyjskiego opium. Wśród prawie 2 tys. budynków należących w Szanghaju do Sassoona secesyjnie urządzony Cathay był perłą w koronie. Bywali tu wszyscy wielcy, możni i sławni tamtych czasów, a sam Sassoon mieszkał na ostatnim piętrze w szklanej piramidzie wyłożonej witrażami w stylu Tudorów. Dziś Cathay jest znów czynny, pod nazwą Peace Hotel. Każdy zresztą z 52 budynków na Bundzie ma za sobą równie bogatą co Cathay historię, bo bądź co bądź wartość zgromadzonych w nich przed wojną depozytów sięgała niewyobrażalnej wówczas kwoty 4 mld dolarów. Wystarczy spojrzeć na zwieńczoną gigantyczną kopułą pałacową bryłę dawnej siedziby Hongkong Shanghai Banking Corporation (HSBC), która już wtedy była i dziś znów jest drugą największą korporacją bankową świata. Ten mieszczący teraz Shanghai Pudong Development Bank gmach z 1923 r. uchodził za „najbardziej luksusową budowlę między Kanałem Sueskim a Cieśniną Beringa”. W wyniku prowadzonych z Chinami przez kolonialne mocarstwa Wojen Opiumowych (1838-42 i 1856-60) Szanghaj stał się jedynym otwartym dla cudzoziemców portem i z rybackiej osady zamienił się niemal z dnia na dzień w wielką metropolię. Narzucone Chinom traktaty spowodowały też, że cudzoziemcy mogli tu mieć własne, eksterytorialne dzielnice (tzw. koncesje), z własną administracją, sądami, policją i wojskiem. Dziś, idąc od Bundu na zachód w głąb miasta, podziwiać można resztki świetności tych dzielnic – brytyjskiej, francuskiej i międzynarodowej, w której dominowali Żydzi, Rosjanie oraz Amerykanie. Zwłaszcza dawna dzielnica francuska jest nadal jednym z najciekawszych na świecie miejsc dla wielbicieli secesji. Wciąż oszałamiające rozmachem i smakiem dawne rezydencje polityków, bankierów i przemysłowców zostały już przeważnie odnowione i znów tchną w miasto ducha Paryża Wschodu. Z wielojęzycznych przewodników, których jest pod dostatkiem w szanghajskich księgarniach, można dowiedzieć się, w której z tych rezydencji mieszkał twórca demokratycznych Chin Sun Yat-sen, w której brał ślub jego następca Czang Kajszek, gdzie był słynny Shanghai Club z najdłuższym wówczas na świecie mahoniowym barem, a gdzie Brytyjski Park, na którego bramie wisiał napis „Chińczykom i psom wstęp wzbroniony”. Zajrzeć też wypada do legendarnego lokalu tanecznego Paramount (czyli Bailemen przy ulicy Yuyuan Lu), niegdyś największej „tancbudy” świata, gdzie na parkiecie o powierzchni 500 metrów kwadratowych mogło tańczyć naraz tysiąc par. Przedwojenny Szanghaj nie bez powodu miał też przydomek „Prostytutki Orientu”, bo nigdzie indziej nie było aż takiego zmasowania domów publicznych, jaskiń hazardu, palarni opium, dancingów, kabaretów i innych przybytków rozpusty. „Jeśli Bóg ocali Szanghaj, to będzie musiał przeprosić Sodomę i Gomorę”, biadolił wtedy jeden z chrześcijańskich misjonarzy. Po powstaniu Chińskiej Republiki Ludowej w 1949 r. komuniści skutecznie wytępili całą tą „kapitalistyczną zgniliznę”, a banki, hotele i wille pozamieniali w urzędy, szkoły i magazyny. W czasach rozpętanej przez Mao Zedonga „rewolucji kulturalnej” (1967-1976) w Szanghaju dochodziło do najgorszych ekscesów w wykonaniu band młodocianych hunwejbinów („czerwonogwardzistów”), którzy pod hasłem niszczenia „starych burżuazyjnych śmieci” palili na stosach książki, meble, obrazy, demolowali świątynie i rezydencje, torturowali intelektualistów i duchownych. Dla nich Szanghaj był bowiem kolebką komunistycznej rewolucji, bo to także tu, w 1921 r., odbył się założycielski zjazd Komunistycznej Partii Chin i tu kształcił się jej „Wielki Sternik” Mao. Większość hunwejbinów pewnie nie wiedziała, że stojąca na czele „czerwonego sztabu rewolucji kulturalnej” żona Mao, Jiang Qing, też zaczynała w Szanghaju swą karierę, tyle że nie komunistycznej działaczki, lecz bulwarowej aktoreczki o pseudonimie Zielone Jabłuszko. Pani Jiang skutecznie postarała się później, żeby wszyscy pamiętający o tym fakcie zmarli śmiercią nie całkiem naturalną. Ale kto dziś o tym pamięta w mieście, gdzie znów tętni życiem tysiące restauracji, pubów, dyskotek i „salonów masażu”, nie wyłączając klubów dla gejów i muzeum seksu, prezentującego pięć tysięcy lat historii intymnego życia Chińczyków. Czysto chińskie zabytki przemysłowego Szanghaju w porównaniu z cesarskimi pałacami i świątyniami stołecznego Pekinu nie są zbyt imponujące. Ale i tu są dwa wyjątki. Pierwszy to Szanghajskie Muzeum (na centralnym Placu Ludowym) z unikalną kolekcją starożytnej chińskiej sztuki, a zwłaszcza obiektów z brązu. Sam budynek muzeum też ma zresztą kształt starożytnego rytualnego naczynia i nie sposób go nie zauważyć. Drugim wyjątkiem jest bajeczny ogród Yu Yuan, Ogród Przyjemnego Wytchnienia, założony pod koniec XVI w. przez jednego z notabli ówczesnej dynastii Ming. Ze swymi malowniczymi altanami, stawami i skalniakami to arcydzieło klasycznej chińskiej sztuki ogrodowej w niczym nie ustępuje podobnym ogrodom w ich najsłynniejszym skupisku, położonym 130 km od Szanghaju mieście Suzhou. Zwiedzanie Yu Yuan wypada połączyć z degustacją sztandarowego dania miejscowej kuchni – xiaolongbao, czyli pierożków z drożdżowego ciasta wypełnionych nadzieniem z soczystej wieprzowej karkówki i mięsa krabów. Pierożków tych, gotowanych na parze w okrągłych bambusowych koszykach (od których pochodzi nazwa dania), spróbować można na każdej szanghajskiej ulicy, ale najsłynniejszym serwującym je lokalem jest położona w przylegającym do ogrodu Yu Yuan centrum handlowym restauracja Nanxiang Mantou Dian. Przez wielką szybę na jej parterze widać, jak kucharki lepią tysiące pierożków xialongbao, a stojące przed restauracją tasiemcowe kolejki najlepiej świadczą o tym, co z tego lepienia wychodzi – jeszcze jeden niepowtarzalny smak Szanghaju. No to w drogę - Szanghaj W czasie pobytu w kilkunastomilionowej metropolii dobra informacja to podstawa. Samolotem – najtaniej Aeroflotem przez Moskwę – od 2140 zł za bilet dwumiesięczny; liniami SAS – 2550 zł za bilet jednomiesięczny – tylko w specjalnej promocji na wyloty w czerwcu! Pociągiem – jeśli masz więcej czasu i pragniesz przygody, możesz spróbować dojechać koleją, najpierw transsyberyjską Moskwa -Pekin, a dalej ekspresem Pekin-Szanghaj – bilet na trasie Moskwa-Pekin kosztuje 330 euro w drugiej klasie w jedną stronę; będzie potrzebna rosyjska wiza tranzytowa; bilet na trasie Pekin – Szanghaj 500 CNY w pierwszej klasie lub 330 CNY w drugiej. http://poland.aeroflot.aero/eng www.intourist.com.pl Niezbędna wiza pobytowa lub tranzytowa – w Wydziale Konsularnym Ambasady Chińskiej Republiki Ludowej w Warszawie (ul. Bonifraterska 1, wejście od ul. Wałowej) trzeba złożyć paszport, wniosek wizowy, jedną fotografię i poczekać trzy dni. Wiza jest bezpłatna, więcej o typach wiz i sposobie ich przyznawania: www.chinaembassy.org.pl Najlepiej wiosną lub jesienią, temperatury w lecie przekraczają 30OC. Wycieczka objazdowa 11-14-dniowa, m.in. Pekin, Wielki Mur, grobowce Ming, Pałac Letni, Xian, Hua Qin, Terakotowa Armia, Szanghaj, od 5500 zł. www. patrontravel.pl, www.orbistravel.pl Nowe międzynarodowe lotnisko Pudong ma połączenie z siecią metra kolejką magnetyczną maglev (do stacji Longyang, 53 CNY) oraz ze starym lotniskiem Hongqiao autobusem nr 1 (30 CNY) i z centrum miasta – nr 2 (20 CNY), taxi – 90-140 CNY; lotnisko Hongqiao (obsługuje loty wewnętrzne) leży 18 km od centrum, można dojechać autobusami nr 911, 505, 831 lub wsiąść w autobus chińskich linii lotniczych CAAC (Yan’an Lu). Lepsze hotele oferują przejazdy na lotnisko swoimi mikrobusami, wycieczka po mieście – warto zainwestować 20 CNY za całodzienny bilet na tzw. Jinjiang Shanhai Tour, autobus wyrusza i kończy trasę przy hotelu Jinjiang (59 Maoming Nanlu). Metro i kolejka naziemna (5 linii) są – jak wszędzie – szybsze i wygodniejsze niż miejskie autobusy. Schronisko młodzieżowe – od 80 CNY za łóżko, dwójka – od 150 CNY. Hotel od 350 CNY za dwójkę, Grand Hyatt w Jin Mao Tower z widokiem z 80. piętra – 280 $ za dwójkę. Słynne pierożki już od 5 CNY za cztery sztuki, danie w niedrogiej restauracji – 20-40 CNY, za piwo w dobrym pubie – od 25 CNY. www.shanghaihotelandtravel.com; www.shanghai.gov.cn POMOC Konsulat Generalny RP w Szanghaju, Jianguo Xi Lu 618, 200031 Shanghai, tel. (00 8621) 6433 9288, fax (00 8621) 6433 0417 www.polandshanghai.org