Na zdrowie! Naukowiec skosztował szampana z 170-letniego wraku
Ten statek przewoził cenny ładunek dla cara Aleksandra II, ale nigdy nie dotarł na miejsce. Zatonął w 1861 roku niedaleko Olandii. Wrak dopiero rok temu odkryli Polacy. W ładowni znajdował się szampan. Szwedzi ekspert właśnie go skosztował. Jak smakował?
Spis treści: Co wiemy o wraku? Pora na test trunku Wrak pod ochroną – ale zagrożony Znalezisko ogłosiła w lipcu 2024 roku grupa nurków „Baltictech” z Trójmiasta. W 16-metrowym żaglowcu nurkowie dojrzeli około stu butelek szampana, wina i wody mineralnej. Co wiemy o wraku? Eksperci uważają, że jest to prawdopodobnie holenderski szkuner Henrik. Statek rozbił się w 1861 roku podczas sztormu i zatonął wraz z sześcioosobową załogą. Wrak znajduje się około dwóch godzin drogi łodzią od wybrzeża szwedzkiej hrabstwa Blekinge. Ekskluzywny ładunek był w drodze na dwór cara Aleksandra II w Sankt Petersburgu w Rosji. Nigdy nie dotarł na miejsce. Pora na test trunku Na początku maja archeolodzy podwodni ponownie pojawili się w rejonie wraku. Celem ich misji było wydobycie kilku przedmiotów i zbadanie ładunku z perspektywy archeologicznej. W wyprawie uczestniczył archeolog Magnus Petersson z zarządu hrabstwa Blekinge. – To było fantastyczne doświadczenie! Wyobraźmy sobie dramat, który rozegrał się, gdy statek poszedł na dno wraz z załogą i ładunkiem. A teraz staliśmy tam z uratowanymi butelkami szampana należącymi do cara – mówi Magnus Petersson cytowany w komunikacie hrabstwa Blekinge. Jedna z butelek otwarto, aby upewnić się, że szampan nie został zmieszany ze słoną wodą podczas, gdy był zatopiony wśród morskich topieli. Petersson postanowił skosztować ekskluzywnego trunku. – 170-letni napój zachował się całkiem nieźle, ale nasycenie dwutlenkiem węgla zniknęło, a płyn był nieco mętny. Miał niesamowicie słodki owocowy smak, ponieważ rosyjski dwór specjalnie zamówił szampana z dodatkowym cukrem – skomentował ekspert. Wrak pod ochroną – ale zagrożony Petersson poinformował, że obecnie trwają analizy chemiczne wydobytych przedmiotów. Szwecja objęła wrak ochroną państwową. Miejmy nadzieję, że okaże się ona wystarczająca, bo już tuż po odkryciu Tomasz Stachura – szef ekspedycji, która dokonała znaleziska, alarmował o tym, że jednostka stała się celem innych nurków, którzy wydobyli część ładunku i porozrzucali cześć pozostałych artefaktów. Źródło: Blekinge - Länsstyrelsen Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Minęło już 51 lat, od kiedy człowiek po raz ostatni stanął na powierzchni Księżyca. 11 grudnia 1972 r. amerykański astronauta Eugene Cernan, dowódca misji Apollo 17, powrócił na pokład modułu Challenger. Łącznie spacer Cernana i jego załogi po naturalnym satelicie Ziemi trwał 22 godziny. Od tego czasu w kierunku Księżyca poleciały liczne misje bezzałogowe wysyłane nie tylko przez NASA, do kosmicznego wyścigu stanęły bowiem kolejne kraje. W 2019 r. na ciemnej stronie Księżyca wylądowała chińska misja Chang’e 4. W sierpniu tego roku doszło do prestiżowej porażki Rosji. Jej lądownik Łuna 25 rozbił się o powierzchnię Srebrnego Globu, i to zanim jeszcze rozpoczął lądowanie. Tymczasem kilka dni potem, 28 sierpnia, indyjski księżycowy lądownik misji Chandrayaan-2 zgodnie z planem osiadł na księżycowym gruncie. Patrząc w nocne niebo, myślę o nieskończonym wszechświecie wokół naszej planety. Jak daleko człowiek zdoła przesunąć granice swojej kosmicznej eksploracji? Z założenia długi i wielowątkowy amerykański program Artemis ma otworzyć pierwszą stałą bazę księżycową i wyznaczyć drogę do dalszej eksploracji kosmosu. Najpewniej nauczymy się w końcu budować systemy podtrzymywania życia i pozyskiwać zasoby ze środowisk pozaziemskich. I z dużym prawdopodobieństwem wreszcie ruszymy w podróż na Marsa. O misji Artemis opowiada reportaż Michaela Greshko, który publikujemy na str. 32. W tym wydaniu magazynu znajdziesz też materiał o teleskopie Webba, szukającym światła z samych początków Wszechświata, oraz opowieść o lodowych księżycach w Układzie Słonecznym, gdzie mogą się kryć obce nam formy życia. Dobrej lektury. Łukasz Załuski redaktor naczelny Spis treści PORTFOLIO Majstersztyk – s. 12 Budowa teleskopu Webba, niezwykłego urządzenia do obserwacji wszechświata, trwała 12 lat, a pewien fotograf dokumentował wszystkie jej etapy. Zdjęcia Ch. Gunn Ponadto: Rozmowa z B. Mayem Energia z kosmosu Kosmiczna odyseja Orbitalna moda REPORTAŻE Powrót na Księżyc – s. 32 W ramach właśnie realizowanego programu Artemis NASA po 50 latach znów chce posłać ludzi na Księżyc. A potem dalej. Tekst M. Greshko, zdjęcia D. Winters Podróż przez czas – s. 66 Webb, najpotężniejszy z teleskopów, jakie zbudował człowiek, patrzy na początki Wszechświata. I odkrywa, że wyglądały nieco inaczej, niż sądziliśmy. Tekst J. Bennett Lodowe księżyce życia – s. 92 Najbardziej niegościnne miejsca na Ziemi dają nam pogląd na temat tego, jak może wyglądać pierwotne życie na lodowych księżycach Jowisza i Saturna. Według badaczy, jeśli w Układzie Słonecznym gdzieś jeszcze ono istnieje, to najpewniej tam. Tekst N. Drake, zdjęcia C. Peter i Chris Gunn
Jaki smak ma 170-letni szampan? Ten człowiek to sprawdził
W 2010 r. Dominique Demarville, szef piwnicy domu szampana Veuve Clicquot, odebrał telefon, który uznał za żart: we wraku na dnie Morza Bałtyckiego znaleziono 168 butelek najprawdopodobniej najstarszego szampana na świecie.
Niedługo później Demarville wąchał i sączył 170-letniego szampana, który był słodki i świeży, choć niektórzy testerzy określili zapach w pierwszej chwili jako „mokre włosy”. Ciemne, chłodne morze zakonserwowało szampana w warunkach „bliskich ideału”. Cztery lata później Veuve Clicquot uruchomił Cellar in the Sea (piwnicę na dnie morza). 350 butelek zanurzono w Bałtyku. Będą okresowo wydobywane i badane przez 40 lat. Koneserzy od dawna podejrzewali, że wina pod wodą starzeją się inaczej. Analizy z piwnicy firmy Bajoelagua Factory znajdującej się na hiszpańskim wybrzeżu pokazały, że czynniki takie jak ciśnienie atmosferyczne i prądy morskie zmieniają skład chemiczny wina. Firma Mira Winery z Napa w USA przeprowadziła w porcie Charleston własne badania smaku z wykorzystaniem 240 butelek. Gdy pierwsza skrzynka została wyciągnięta w 2013 r., sommelier powiedział właścicielowi, Jimowi Dyke’owi: „Zmienił pan cabernet z 2009 r. w wino z 2007 r. w trzy miesiące”. Tekst: Nina Strochlic
Czy wiesz, kiedy odbyło się pierwsze spotkanie założycieli Towarzystwa National Geographic? Co było celem ekspedycji Hirama Binghama? W ilu językach na świecie ukazuje się co miesiąc magazyn National Geographic? Co widniało na okładce pierwszego numeru polskiej edycji National Geographic? Czym różni się wydanie dla prenumeratorów od tego klasycznego, dostępnego w kioskach? Jeśli znasz odpowiedzi na te pytania, spróbuj swoich sił w konkursie wiedzy o National Geographic, który potrwa aż do końca stycznia (szczegóły na www.nationalgeographic.pl). Do wygrania wiele cennych nagród, więc zachęcam do udziału! Święta Bożego Narodzenia i koniec roku zbliżają się wielkimi krokami i w związku z tym… dużo się dzieje. Przygotowujemy 12 wyjątkowych wydań magazynu na przyszły rok, pracujemy nad ulepszeniem naszej strony internetowej, planujemy już wkrótce wspólnie z Wami rozstrzygnąć konkurs TRAVELERY dla wybitnych badaczy, eksploratorów i podróżników (szczegóły także na wspomnianej wyżej stronie www) i liczymy na to, że nadal będziecie naszymi wiernymi czytelnikami! W nadchodzącym 2010 r. życzę Wam (i sobie także!) nieustającej ciekawości świata (którą postaramy się zaspokoić), wielu uskrzydlających marzeń (do których będziemy Was inspirować) oraz mnóstwa spokoju i radości (co zapewni lektura naszego magazynu). Ze świątecznymi pozdrowieniami,Martyna Wojciechowska
Magazyn National Geographic 12/2009 Nowa Ziemia - Wiemy już, że w kosmosie jest wiele planet podobnych do naszej. Ale czy kiedykolwiek znajdziemy na którejś z nich podobne naszemu życie? Wielbłądy- Opływający w luksusy szejkowie lubią snobować się na pustynnych kowbojów. Stąd organizacja imprez takich jak konkursy wielbłądziej piękności. Pyłki- Nasza planeta nieustannie zasypywana jest niewyobrażalną liczbą maleńkich ziaren pyłku. Jak wygląda roślinny „seks na odległość”? Ujgurzy- Ich sytuacja w Chinach przypomina los Tybetańczyków. Też walczą o swoje prawa, ale że nie mają Dalajlamy, świat niewiele o tym wie. Pingwiny- Ptaki te żyją w skrajnie nieprzyjaznym środowisku. Mimo to świetnie sobie radzą, a ich sposoby funkcjonowania w kolonii budzą podziw i zdumienie. Góra Atos- Niezwykła republika prawosławnych mnichów jest częścią Grecji, ale rządzi się swoimi prawami. A są to męskie prawa, obowiązujące od setek lat... Tylko dla prenumeratorów: Misja Healy. Dopóki ocean nad biegunem północnym był skuty lodem, nie budził wielkich emocji. Sytuacja uległa zmianie, gdy globalne ocieplenie otworzyło dostęp do „bezpańskich” surowców energetycznych.
Enoturystyka święci triumfy. Podróże do winnic, degustacja szlachetnych trunków i miejscowych specjałów kulinarnych stają się coraz bardziej modne. Oto słynne regiony winiarskie, których nie można pominąć.
Królestwo czerwieni: Burgundia Do Dijon najlepiej dotrzeć z Paryża pociągiem TGV. Można też lecieć z Polski samolotem do Lyonu. Trasa samochodem wiedzie przez Drezno, Norymbergę i Strasburg. Burgundia to duży kawał Francji. Są tu setki apelacji (to rejony, gdzie obowiązują ścisłe zasady uprawy winorośli i produkcji wina) oraz podregionów winiarskich. Najsłynniejszy, w którym powstają wzorcowe wina z chardonnay (białe) i pinot noir (czerwone), zwie się Côte d’Or i ciągnie się od południowych przedmieść Dijon aż do miasta.Chagny. Mało skomplikowana trasa biegnie równolegle do autostrady A311 drogą krajową N74, bodaj najbardziej znaną szosą winiarską w Europie. Północ regionu, tzw. Côte de Nuits, to królestwo win czerwonych. Nazwy mijanych wsi: Gevrey-Chambertin, Morey-St-Denis, Chambolle-Musigny, Vougeot ze słynnym zamkiem pośrodku winnicy (tu odbywają się legendarne kolacje winiarskiego bractwa), wreszcie Vosne-Romanée (na jego obrzeżach leży najsłynniejsza winnica świata – La Romanée-Conti) – wszystkie budzą dreszcz emocji wśród winomanów. Wielkie pinot noir noszą bowiem ich imię. Warto przejść się drogą biegnącą powyżej wsi, przez środek winnic. Widok jest imponujący.Tuż obok leży Beaune pełne restauracji, winiarskich sklepów i kilometrów piwnic kryjących beczki i butelki z burgundami. Symbolem miasta jest kolorowy dach Hôtel-Dieu, XV-wiecznego hospicjum, w którym co roku odbywają się aukcje wina. Na południe od Beaune pinot noir oddaje pałe-czkę chardonnay. Najlepiej sączy się je w leniwym Meursault.Wina z Côte d’OrW teorii wszystko jest proste. Białe wina powstają z chardonnay, czerwone z pinot noir. Jednak w praktyce to bodaj najbardziej skomplikowany region winiarski na świecie. Z jednej strony budowa geologiczna „złotego stoku” sprawia, że wystarczy niekiedy przejść kilkanaście metrów, przeskoczyć kamienny murek dzielący dwie parcele, by znaleźć się w innym świecie. Z drugiej, pojedyncze winnice mają często nawet kilkudziesięciu właścicieli. Ich poziom nie jest jednak równy. Dlatego naczelna zasada, jaką należy się kierować w Burgundii, brzmi: najpierw próbuj, później kupuj. Warto też pamiętać, że więcej tu znaczy marka producenta niż najbardziej nawet znana nazwa cru (czyli winnicy o wyjątkowych cechach, która co roku daje znakomite wina).Kuchnia Przystawką obowiązkową są les oufs meurettes – jajka w koszulkach w winnym sosie. Inne specjalności, znane też poza Francją, to ślimaki po burgundzku, coq au vin (kogut w winie) i wołowina po burgundzku. Spróbujcie także serów: époisses, aisy cendré, montrachet czy charolais. Skrzynka win, które warto przywieźć: Białe Saint-Aubin Chassagne-montrachet lub Puligny-Montrachet Mersault Alox-Corton lub Pernand Vergelesses Pommard lub Volnay Morey-st.-Denis lub Nuits-st.-George Kosztowne bąbelki: Szampania Najbliższe lotniska są w Paryżu (ok. 100 km). Samochodem najłatwiej dotrzeć przez Drezno, Frankfurt n. Menem, Saarbrücken i Metz. Warto porzucić przepych Reims i Épernay i ruszyć szlakiem winnic grand cru. Wiedzie on wokół Montagne de Reims, zalesionego masywu leżącego między tymi miastami. Wąska D26 meandruje przez legendarne wioski Szampanii: Verzenay, Verzy, Ambonnay i Bouzy, by doprowadzić do Ay, gdzie siedzibę ma Bollinger znany z filmów o agencie 007. Po przekroczeniu rzeki Marny szlak wiedzie na południe (D10 i D9) wzdłuż Côte de Blancs, gdzie uprawia się głównie chardonnay. Cramant, Avize, Oger, Le Mes-nil-sur-Oger to sielskie wioski, w których warto się zatrzymać na kieliszek szampana. W Le Mesnil trzeba zobaczyć najsłynniejszą winnicę Szampanii – leżącą w środku wioski Clos du Mesnil. Należy do Kruga. Trasa kończy się w Vertus, gdzie siedzibę ma jeden z najbardziej znanych małych producentów szampana, Larmandier-Bernier. Wina z Szampanii Podstawowe nierocznikowe wina brut kosztują u prestiżowych producentów ponad 20 euro. Droższe są szampany rocznikowe, a cena cuvée de prestige, szampana najwyższej jakości, może przekroczyć 100 euro. Jest jednak wielu znakomitych małych producentów, których wina bywają lepsze od tych o bardzo znanej nazwie. Kuchnia Specjalnością Szampanii są... nóżki wieprzowe, najlepiej te z Sainte-Menehould, miejsca urodzin Dom Pérignon. Skrzynka win, które warto przywieźć: Brut Cuvée No. 729, Jacquesson Brut Noble Cuvée, Lanson (starsze roczniki) Terre de Vertus Premier Cru Non Dosé, Larmandier-Bernier Brut Cuvée Winston Churchill, Pol Roger Version Originale Extra Brut Non Dosé, Jacques Selosse Brut Rosé Cuvée Elisabeth Salmon, Billecart-Salmon Ocean wina: Bordeaux Do Bordeaux można dotrzeć samolotem lub pociągiem TGV z Paryża. Samochodem najkrótsza droga prowadzi przez Szwajcarię. Trudno o drugie miejsce z taką liczbą sąsiadujących ze sobą zamków legendarnych producentów. W Margaux czy St.-Julien lepiej porzucić auto i zwiedzać wioski piechotą – łatwo można stracić kontrolę nad kierownicą, śledząc kolejne châteaux. W granicach Bordeaux leży Châtaeu Haut-Brion – jedna z pięciu posiadłości premier cru classé (najwyższy stopień klasyfikacji win z Medoc w Bordeaux). Ze względu na budżet warto odwiedzić mniej znane podregiony Bordeaux: Entre-Deux--Mers, Fronsac Bourg czy Blaye na północnym brzegu Żyrondy. Wina z Bordeaux Na tzw. Prawym Brzegu Żyrondy dominuje merlot, na Lewym rządzi cabernet sauvignon. Każda z subapelacji (podregionów) rządzi się własnymi prawami. Powstają tu też świetne wina białe (AOC pessac-léognan) i kultowe wina słodkie (AOC sauternes i barsac). Kuchnia Koniecznie ostrygi z Arcachon, szukajcie też kawioru z Żyrondy. Jeśli chcecie się napić porządnego wina pauillac, pytajcie o jagnięcinę na sposób Pauillac – trudno o lepszą parę. Skrzynka win, które warto przywieźć: białe Pessac-Léognan cru classé z Médoc, cru bourgeois Médoc saint-émilion grand cru classé pomerol lub fronsac sauternes lub barsac Lista bordoskich châteaux godnych uwagi jest bardzo długa. Niestety, w ostatnich latach ceny poszybowały ostro w górę. Zamiast konkretnych win proponuję 6 typów, które łatwiej będzie dostosować do zasobności portfela. Trunki z mocą: Douro Porto to drugie co do wielkości lotnisko Portugalii, ma wiele połączeń z zachodnią Europą. Można też dotrzeć autem z Lizbony. Cała portugalska część doliny rzeki Douro (Duero po hiszpańskiej stronie) jest godna zobaczenia. Zamiast samochodem warto wybrać się tam statkiem wypływającym z Porto. Uprawy winorośli znajdzie się tylko we wschodniej części doliny. Zaczynają się za Peso da Régua. Czasem krzewy porastają tarasy nad Douro – w miejscach zdawałoby się niedostępnych dla ludzi. Ich budowa była jednym z najbardziej heroicznych przedsięwzięć w historii europejskiego winiarstwa. Trasa prowadzi niekiedy wzdłuż rzeki, czasem zaś wspina się na szczyty, oferując niebywałe widoki, jak np. ten z miradouro Sao Salvador del Mundo opodal S. Joao da Pesqueira. Trzeba zatrzymać się w Pinhao, choćby po to, by nacieszyć wzrok widokiem azulejos (płytek ceramicznych) na maleńkiej stacji kolejowej. Można też porzucić tu auto i do Tuy udać się pociągiem. Pinhao robi wrażenie umieszczonego poza czasem. Gdyby leżało nad Mozelą lub Renem, byłoby centrum przemysłu enoturystycznego. Na szczęście mieści się nad Douro, a jego senność najlepiej docenić poza sezonem. Najbardziej dzika jest wschodnia część regionu. Winnic nie ma już tak wiele, za to wrażenie robią strome, skaliste brzegi rzeki. W Porto zaczyna się i kończy większość podróży po Douro. Jego najbardziej turystyczna część leży na nadbrzeżu, warto jednak zapuścić się w wąskie uliczki górnego miasta i poszukać lokalnych knajpek. Z kolei miasto Vila Nova de Gaia, gdzie mieszczą się tzw. gniazda porto – składy producentów, jest co najmniej mroczne. Ale nie dla architektury się tam chadza... Wina znad Douro Dolina rzeki to głównie źródło owoców na porto. Grona pochodzące z krzewów bardzo wielu lokalnych odmian zbiera się i przerabia na wino w leżących w górnym biegu rzeki quintas (przetwórniach), ale samo wino dojrzewa już w Vila Nova de Gaia. Porto jest słodkim winem wzmacnianym (ok. 20 proc. alkoholu, natomiast „zwykłe” ma 12–14 proc.). Podczas fermentacji do kadzi wlewa się destylat winny, który przerywa proces ze względu na wysoką zawartość alkoholu. Gama porto jest bardzo szeroka: od młodego, owocowego ruby, przez długo starzone w beczkach tawny, po pełne soczystego owocu, skoncentrowane i wymagające dekad dojrzewania w butelce porto rocznikowe. Do rzadkości należy białe porto – warto go jednak spróbować. W dolinie jest coraz więcej win wytrawnych (oznaczanych jako DOC douro). Niektóre z nich należą do najlepszych w Portugalii. Kuchnia Kuchnia portugalska jest prosta i pożywna, jej podstawę stanowią mięso i ryby. Najlepszą w życiu caldeiradę, ryby duszone w warzywach, jadłem w knajpie dla kierowców w Pinhao. Porto to raj dla miłośników flaków. Spróbujcie też cataplany – jednogarnkowej potrawy z ryb i owoców morza gotowanych pod ciśnieniem w białym winie. Skrzynka win, które warto przywieźć: Quinta do Vale Meao, DOC douro, F. Olazabal Quinta Vale D. Maria, DOC douro, Lemos&Van Zeller Batuta, DOC douro, Niepoort Porto Tawny 20 years, Graham’s Porto Colheita (starsze roczniki), Kopke Vintage Porto, Quinta do Noval Żywa legenda: Barolo i Barbaresco Do Alby najbliżej jest z Turynu. Z Polski najłatwiej się tu jednak dostać przez mediolańskie lotnisko Malpensa. Bliźniacze, położone na wzgórzach miasteczka Barolo i Barbaresco użyczają nazwy dwóm legendarnym winom Włoch. Podróż do nich to konieczność dla winomaniaków. Warto się spieszyć, bo mimo sławy win obie DOCG (system włoskich apelacji) nie są jeszcze tak bardzo zdominowane przez turystów jak np. Toskania. Miasteczka są na razie senne, nikt zdaje się nie entuzjazmować faktem, że wokół sprzedaje się wina za 20–30 euro za butelkę. Kto lubi spokój, niech poszuka farmy z noclegiem – winiarze często prowadzą tu agroturystykę. Żądni większych emocji powinni wybrać na bazę Albę – urokliwe miasteczko ze świetnym zapleczem kulinarnym. W większości miast na trasie, np. w Castiglione Falletto czy Monforte d’Alba mieszczą się enoteki. Warto zrobić tam zakupy, a wieczorem sprawdzić, czym różni się barolo z La Morry od tego z Serralungi. Wina z Barolo i Barbaresco Flagowe wina robi się z odmiany nebbiolo. Przez lata pokutował stereotyp, jakoby barolo było winem męskim, barbaresco zaś kobiecym. Jednak większe znaczenie ma proces dojrzewania wina. Nowocześni winiarze dojrzewają nebbiolo w nowych, małych beczkach dębowych – wina są bardziej skoncentrowane i modernistyczne. Tradycjonaliści używają dużych beczek ze starego dębu slawońskiego – ich barolo i barbaresco są bardziej finezyjne, lepiej oddają charakter siedliska i odmiany. Trzeba również pamiętać, że producenci barolo oferują często znakomite wina z odmian dolecetto i barbera. Kuchnia Alba słynie z białych trufli i jednej z największych w Europie fabryk czekolady. W Piemoncie posiłek lepiej jednak zacząć klasycznym vitello tonato – plastrami zimnej cielęciny w sosie z tuńczyka. Risotto al barolo czy bagna caoda (warzywa w gorącej oliwie z anchovies i czosnkiem) to kolejne specjalności regionu. Najprostsze (ale jakże smaczne) są grisini – długie kruche pałeczki, które wszędzie we Włoszech są produktem fabryczny, w Piemoncie zwykle wypieka się je w domu. Skrzynka win, które warto przywieźć: Vigneti in Paje Riserva, DOCG barbaresco, Produttori del Barbaresco Camp Gros, DOCG barbaresco, Marchesi di Gresy Vigna Elena, DOCG barolo, Elvio Cogno Bricco delle Viole, DOCG barolo, G. D. Vajra Vigna Margheria, DOCG barolo, Luigi Pira Barolo DOCG, Michele Chiarlo Włoska klasyka: Chianti classico Z Polski samoloty latają bezpośrednio do Bolonii (100 km od Florencji) lub Rzymu (ponad 200 km). Wino chianti można produkować w wielu zakątkach Toskanii. To najbardziej klasyczne robi się w trudno dostępnej, pełnej dzikich wzgórz krainie Classico, leżącej między Florencją a Sieną. Bazą wypadową mogą być oba miasta, ale lepiej zamieszkać w samym Chianti Classico i organizować wycieczki do miasteczek regionu. Lokalni producenci zamieszkują ufortyfikowane zamki (Brolio), kamienne wioski na szczytach wzgórz (np. zachwycająca Volpaia – składa się praktycznie z winiarni, restauracji i wine-baru) i na pozór zwykłe wiejskie gospodarstwa. Region nie jest duży, ale podróżowanie po nim to nieustające wizyty u kolejnych producentów. Wino chianti Toskańscy winiarze od lat skutecznie przywracają właściwy wizerunek chianti classico. Dziś wiele z nich należy do ścisłej włoskiej czołówki. Proste młode classico warto pić do zamawianych posiłków, zaś do domu zabrać butelkę riservy lub wina z pojedynczej winnicy (vigna). Eksperymentatorzy próbują sił w supertoskanach – robionych poza regulacjami chianti classico (na etykietach są oznaczone IGT Toscana). Między Florencją a Sieną pow-staje słodkie vin santo. Kuchnia Obowiązkowy jest befsztyk po florencku, zimą warto rozgrzać się zupą chlebową ribollita. W Sienie trzeba spróbować deseru panforte. Skrzynka win, które warto przywieźć: Fonterutoli, Chianti Classico Castello di Volpaia, Chianti Classico Castello di Ama, Chianti Classico Felsina, Fontalloro Montevertine, Le Pergole Torte Isole & Olena, Vin Santo Światowa sława: Rioja Najbliższym portem lotniczym (oddalonym o ok. 100 km) jest Bilbao, które ma połączenia z lotniskami w Niemczech. Trasa wiedzie szeroką doliną rzeki Ebro meandrującej między pasmem Sierra de Cantabria i Sierra de la Demanda. Niemal wszędzie rosną winnice, choć w południowej części nie brakuje gajów oliwnych. W Briones znajduje się ciekawe Muzeum Wina. Większość miasteczek to skromne osady z ultranowoczesnymi budynkami winiarni. Lo-grono jest niezłym miejscem na założenie bazy, jeśli lubi się duże miasta. Wieczorami życie wybucha tam na ciasnych, zapełnionych tapas barami uliczkach starówki – najsłynniejsza z nich to Calle Laurel. Wina z La Rioja Rioja to jeden z najbardziej znanych brandów winiarskich świata. Tradycyjne, długo starzone w dębie są relatywnie lekkie, blade, ale jeśli pochodzą z dobrej bodegi (winiarni), zachwycą koneserów. Riojy (czytaj: riochy) nowoczesne to skoncentrowane, pełne owocu i nut beczkowych wina – część jest doskonała, ale część razi przesadnym eksponowaniem aromatów. Warto spróbować starych białych rioj – nie wszyscy akceptują ich smak, ale degustacja jest bardzo intrygująca. Kuchnia Do kanonu kuchni riojańskiej należy dorsz w sosie pomidorowym, sopa de ajo (zupa czosnkowa) i jagnięcina – najlepiej z rusztu. Skrzynka win, które warto przywieźć: La Montesa, Palacios Remondo Roda I, Bodegas Roda Vina Ardanza Reserva, La Rioja Alta Arzobispo Diego de Tejada 2005, Nestares Eguizábal Chobeo de Pecina 2005, Hermanos Pecina Blanco Gran Reserva, Vina Tondonia Kraina słodyczy: Tokaj Do Tokaju najłatwiej dotrzeć samochodem. Najkrótsza droga prowadzi przez przejście graniczne w Barwinku i dalej przez Słowację. Graniczne Sátoraljaújhely wydaje się najmniej ciekawym miasteczkiem na trasie biegnącej wzdłuż wzgórz Zempleńskich. Był tu jednak i Szwejk, i nasi CK Dezerterzy, więc dla miłośników postaci literackich i filmowych będzie to dobry początek podróży. W Sárospatak warto obejrzeć zamek, a w piwnicach znajdujących się po sąsiedzku doświadczyć pierwszej degustacji wina. Im dalej a południe, tym lepiej. Po drodze ciągle spotyka się piwnice producentów tokaju. Miasto Tokaj bywa w sezonie letnim dość zatłoczone. Ma tu jednak swe siedziby kilku ważnych winiarzy (z Árvayem, Hétszölö oraz Dobogó na czele). Poza tym jest dobrą bazą noclegowo--gastronomiczną. W Mád, na końcu trasy, można spróbować odwiedzić króla tokaju, Istvana Szepsy’ego. Wina z Tokaju Region ten słynie głównie z win słodkich, których elitę stanowią aszú (3-, 4-, 5- i 6-puttonowe). Robi się je z gron dotkniętych szlachetną pleśnią. Coraz rzadziej można dostać tokaj szamorodni (wytrawny lub słodki), choć jeśli pochodzi od dobrego producenta, potrafi być zniewalający. Cuvée i late harvest to nowe kategorie tokajów (każdy winiarz ma własny styl i filozofię ich produkcji), stworzone z myślą o szybszej sprzedaży win na rynku. Warto też zwrócić uwagę na wytrawne wina tokajskie – te od najlepszych winiarzy wręcz „urywają” głowę. Wedle legend powstanie tokaju aszú było dziełem przypadku. Z powodu najazdu Turków opóźniono zbiory i grona pokryły się pleśnią. Wtedy pastor Laczko Máté Szepsi wpadł na pomysł wyprodukowania wina z zepsutych winogron. Efekt końcowy przeszedł wszelkie oczekiwania. Owa pleśń – Botrytis cinerea – wysusza winogrona, powodując wzrost ilości cukru i substancji aromatycznych. Kiedyś winogrona aszú były odliczane przy użyciu puttonów (drewnianych koszy o pojemności 25 kg) – im więcej puttonów, tym słodsze, gęstsze i droższe wino. Powyżej 6 puttonów powstaje esencia aszú – napój o żywicznej barwie i smaku nektaru, który Węgrzy sławią nawet w hymnie narodowym. Jedzenie w Tokaju Węgrzy jedzą dużo i mało dietetycznie (ale znajdzie się kilka restauracji z międzynarodowym menu – najlepsza w Tolcsvie). W kartach będzie klasyczna zupa rybna, która wystarczy za cały obiad, gęsie wątróbki na ciepło, gęś, mnóstwo wieprzowiny, rzeczne ryby, a na deser purée z kasztanów albo naleśniki a la Gundel. Skrzynka win, które warto przywieźć: Urbán Furmint, Istvan Szepsy Hétfürtös Szamorodni Szaraz, Janos Árvay Tokaj Aszú 4-puttonyos, Patricius Tokaj Aszú 5-puttonyos, Disznókö Lapis Tokaj Aszú 6-puttonyos, Királyudvar Tokaj Aszú 6-puttonyos, Zoltan Demeter Nad Dunajem: Wachau Podróż do Wachau samolotem oznacza lądowanie w Wiedniu. Samochodem można dojechać bezpośrednio z morawskiego Znojma. Najważniejszy winiarski region Austrii zaczyna się tuż za zachodnimi granicami naddunajskich miast Krems i Stein. Warto przespacerować się nadbrzeżnymi uliczkami Stein i zajrzeć do winoteki w klasztorze Und. Zarówno z winiarskiego, jak i turystycznego punktu widzenia bardziej zajmujący wydaje się północny brzeg Dunaju. Warte dłuższego przystanku jest Dürnstein, uchodzące za najmniejsze miasto w Austrii. Wiele w nim wspomnień o królu Anglii, Ryszardzie Lwie Serce – spędził tu wiele miesięcy, czekając na wykupienie z niewoli. Wina znad Dunaju Dwa najważniejsze szczepy Wachau to riesling i grüner veltliner. Ich jakość zależy od producenta. Na szczęście dobrych (nie tylko znanych) nie brakuje. Wina robi się tutaj w trzech kategoriach: Steinfeder, Federspiel i Smaragd. Pierwsze z nich jest najlżejsze, przeznaczone do codziennego picia, natomiast ostatnie skoncentrowane, szczodre oraz wymagające starzenia. Generalnie szukajcie win pochodzących z winnic rosnących na stromych zboczach naddunajskich wzgórz. Kuchnia Wachau leży blisko Wiednia, musi więc zapewnić bazę kulinarną mieszkańcom stolicy. Klasyczne danie to sznycel wiedeński, dużo jest też ryb słodkowodnych. Skrzynka win, które warto przywieźć: Ried Kreutles Grüner Veltliner Federspiel, Knoll Achleiten Grüner Veltliner Smaragd, Holzapfel Vinothek Grüner Veltliner, Nikolaihof Setzberg Riesling Smaragd, Hirtzberger Brück Riesling Smaragd, Högl Loibner Berg Riesling Smaragd, FX Pichler Król Riesling: Mozela Najbliższe lotnisko to Frankfurt Hahn (15 km od Zell). Samochodem najłatwiej dotrzeć tu autostradą Frankfurt n. Menem – Koblencja (A61); zjazd nr 45 na Simmern/Hunsrück. Jeden z największych skarbów winiarskich Niemiec jest jednocześnie najbardziej malowniczym zakątkiem kraju. Na odcinku 100 km Mozela mija 11 przełomów wyciętych w łupkowych skałach. Miasteczka Zell, Traben-Trarbach czy Bernkastel to perły architektury szachulcowej (fachwerk) i secesyjnej. Po Mozeli można podróżować statkiem, przystanki są niemal w każdej wiosce regionu. Wino nad Mozelą Królem winnic jest riesling. Mozela słynie zwłaszcza ze słodszych jego wersji – od delikatnego Kabinett po uwodzicielsko słodkie Trockenbeerenauslese. Kto nie przepada za cukrem, znajdzie wina wytrawne (trocken), ale tylko owoce ze stromych stoków dają prawdziwie wielkie wina. Różnorodność skał sprawia, że wystarczy przejechać kilkaset metrów, by mieć inaczej smakujące rieslingi. Szukajcie win z siedlisk: Prälat (Erden), Würzgarten (Ürzig), Sonnenuhr (Zeltingen i Wehlen), Dom-probst (Graach), Doctor (Bernkastel), Juffer Sonnenuhr (Brauneberg), Goldtröpfchen i Domherr (Piesport). Kuchnia W kartach znajdziemy pełny wybór dań: od tradycyjnych niemieckich kiełbasek i golonek, przez delikatne ryby słodkowodne, do kuchni fusion. Skrzynka win, które warto przywieźć: Dr. Loosen: Wehlener Sonnenuhr Riesling Kabinett Markus Molitor: Erdener Treppchen Riesling Spätlese Trocken St. Urbans-Hof: Piesporter Goldtröphchen Riesling Spätlese J. J. Prüm: Graacher Himmelreich Riesling Auslese Fritz Haag: Braunberger Juffer-Sonnenuhr Riesling Auslese Goldkapsel Selbach-Oster: Bernkasteler Badstube Riesling Eiswein Viva Shiraz: Barossa (Australia) Nie ma lotów z Polski. Najlepiej skorzystać z linii azjatyckich, np. Malasian Airlines, Singapore Airlines. Dolina Barossy położona na północny wschód od Adelaide jest w Australii miejscem szczególnym, i to z wielu powodów. Tamtejsi wędliniarze sprzedają Wurst, a piekarze swe wypieki Vollkornbrot i Streusel – co staje się zrozumiałe, gdy wziąć pod uwagę, że pierwszymi osadnikami w tej okolicy byli emigranci ze Śląska. Żyją tu ich potomkowie – i tłoczą wina. Wina z Barossy Region ten słynie z win robionych z odmiany shiraz, przewiezionej w latach 40. XIX w. znad Rodanu (gdzie nazywa się syrah). Zaadaptowała się ona znakomicie w gorącym i suchym klimacie południowej Australii. Miłośnicy cabernet sauvignon, grenache, semillon i chardonnay również nie będą rozczarowani. Jednym z pierwszych „mistrzów” uprawy shiraz był Peter Lehmann. Od jego winiarni, leżącej 2 km na północ od miasta Tanunda, warto zacząć podróż po dolinie Barossy. Rodzinna firma produkuje całą gamę win z shiraz – od wytrawnych, przez wzmacniane typu porto, skończywszy na australijskiej osobliwości: czerwonym winie musującym sparkling shiraz.Na południowy zachód od winiarni Petera Lehmanna ma swą siedzibę inny słynny producent, Ben Glaetzer, którystworzył jedno z najbardziej poszukiwanych win australijskich – Amon-Ra ultramodernistyczne (także z shiraz). Na północ od Lehmanna, na przedmieściu miasteczka Nuriootpa, znajduje się firma Penfolds, która w swej szerokiej ofercie ma bodaj najsłynniejsze wino Australii, Grange. Można też pojechać na wschód, by minąwszy miasto Angaston, odwiedzić producenta o niemiecko-polskich korzeniach – rodzinę Henschke robiącą słynne wino Hill of Grace (Wzgórze Łaski) – oczywiście ze szczepu shiraz. Najsłynniejszą jednak australijską winnicą jest Orlando Wines, mieszcząca się nad rzeką Jacob’s Creek, która płynie wzdłuż doliny Barossa. Odwiedzając tę otwartą dla gości winnicę można spróbować wybornego smaku powstających tam win Jacob’s Creek poczynając od musujących, przez białe, różowe, kończąc na słynnych winach ze szczepu shiraz. Kuchnia Nie obejdzie się bez steku z kangura i innych typowych dla Australii potraw, które w połączeniu ze szlachetnymi i wybornymi winami pozostawiają w pamięci prawdziwy smak Australii. Skrzynka win, które warto przywieźć: Johann Jacob’s Creek Chardonnay Shiraz Reserve Shiraz Cabernet Amon-Ra Grange Hill of Grace Trzeba pamiętać, że ograniczenia celne pozwalają nam przywiezienie jedynie 2 litrów wina. Winomaniacy mogą szukać win z Nowego Świata w Polsce. Białe bogactwo: Marlboroush (Nowa Zelandia) Nie ma bezpośrednich połączeń z Polski. Z Londynu do Nowej Zelandii lata Air New Zealand, a z Frankfurtu – Malasian Airlines. Dwadzieścia lat temu koneser nie traktował serio win pochodzących z Nowej Zelandii. Dziś trudno się bez nich obejść. Najważniejszą odmianą na nowozelandzkich wyspach jest sauvignon blanc, która zdominowała również główny region winiarski – Marlborough. Jednak monotonia nam nie grozi, bo zróżnicowane gleby zapewniają bogactwo smaków. Rankiem, przed degustacją, możemy popływać z delfinami w Cieśninie Marlborough. Wina Po degustacji aromatycznych i wyrazistych win z sauvignon blanc sięgnijmy po tutejsze pinot gris, chardonnay, rieslingi i pinot noir. Wszystkie one dobrze się czują w tutejszym klimacie, przypominającym nieco aurę ich stron ojczystych, Burgundii i Mozeli. Warto odwiedzić producentów słynnej Montany, która jest najbardziej znaną marką wina nowozelandzkiego na świecie. Kuchnia Jak na wyspę przystało, zachwyci ona miłośników ryb i owoców morza. Białe wina będą do nich znakomitym dodatkiem. Słynną nowozelandzką jagnięcinę popijajmy lokalnym point noir w restauracji Montana Brancot Winery w Marlborough. Wspaniałe wrażenia gwarantowane! Skrzynka win, które warto przywieźć: Montana Sauvignon Blanc Montana Pinot Noir Stoneleigh Warto wiedzieć, że 90 proc. win produkowanych w Nowej Zelandii, w tym również Montana – najbardziej znana marka tego kraju, są zamykane metalową nakrętką. Smak tanga: San Juan Nie ma bezpośrednich lotów z Polski do Buenos Aires, trzeba się przesiąść na jednym z europejskich lotnisk. Zwyczajowo Argentyna była kojarzona z dwoma „m”: malbec i Mendozą (sztandarowa odmiana winogron i prowincja, gdzie powstawały najlepsze wina). Ostatnio można tu znaleźć więcej odmian niż w sąsiednim Chile. Wina z San Juan Do niedawna wytwarzano tam tanie, anonimowe wina do bezrefleksyjnej konsumpcji na miejscu. Dzięki wysiłkowi tutejszych farmerów i producentów wina z San Juan trafiły na stoły wymagających winomanów całego świata. Jeden z czołowych producentów w tym regionie Santiago Graffigna już w 1950 roku dysponował obszarem 800 ha, gdzie dzięki doskonałej technologii i warunkom klimatycznym zaczęły powstawać niezwykłe wina. Jeśli więc bawiąc w Argentynie będziemy mieli ochotę na mniej sztampową przygodę, zostawmy modną Mendozę i wybierzmy się na wędrówkę po otaczającej miasto San Juan dolinie Tulum lub po winnicach w położonej wyżej i nieco chłodniejszej dolinie El Pedernal. W gorącym klimacie prowincji dominują czerwone odmiany winogron, zwłaszcza pochodzące z Włoch bonarda i greco nero, oraz francuskie cabernet franc i syrah. Kuchnia Tutejsze wina są mocne i skoncentrowane, nie uciekniemy więc przed solidnym stekiem z doskonałej miejscowej wołowiny. Zresztą nie ma co uciekać, bo lepszej nie znajdziemy. Skrzynka win, które warto przywieźć: Graffigna Malbec (odpowiednie wino do miejscowych steków wołowych, które najpierw leżakuje przez 6 miesięcy w dębowych beczkach, a następnie 3 miesiące w butelkach) Graffigna Shiraz Colon Cabernet Sauvignon Colon Malbec
Specjalistyczne sklepy winiarskie wyrastają u nas jak grzyby po deszczu. Mimo że na tle innych krajów wypadamy ciągle dość blado, pijemy coraz więcej wina i chcemy wiedzieć o nich coraz więcej.
Nie trzeba być sommelierem – profesjonalnym znawcą wina, by cieszyć się tym trunkiem i samodzielnie szukać ciekawych połączeń z potrawami. Winnice są otwarte na turystów – obok specjalistycznych sklepów to najlepsze miejsce, by degustować wino. Warto pamiętać, że w rozkładaniu tego trunku na czynniki pierwsze bardzo pomaga siorbanie – mimo że jest nieeleganckie, sprawia, że wyraźniej czujemy aromaty wina, czyli jego bukiet. Winne nuty Każde wino ma odmienny bukiet, ale pewne nuty się powtarzają. Sommelierzy zapamiętują je poprzez skojarzenia ze znanymi smakami, np. czekoladą, owocami porzeczki, wędzonej śliwki. Ćwiczą w ten sposób „pamięć zapachową”. Skojarzenia mogą być niezwykłe i w pierwszej chwili niezrozumiałe – jak np. „lizanie konia czystej krwi arabskiej po Wielkiej Pardubickiej” wypowiedziane przez Tomasza Prange-Barczyńskiego podczas degustacji libańskiego wina Chateau Musar. Trunek nie ma, oczywiście, żadnego związku z wyścigami konnymi, poza tym że pojawiają się w nim „zwierzęce” nuty – sierściowe i skórzane. Dla osób, które dopiero zaczynają poznawać wina, łatwiejsze w odbiorze będą zapewne trunki pochodzące z tzw. Nowego Świata, czyli krajów pozaeuropejskich – są owocowe, skoncentrowane, gładkie, mniej taniczne. Poszczególne roczniki nie różnią się tak bardzo między sobą jak w Europie, ponieważ producenci w Kalifornii czy Chile nie muszą się martwić o pogodę – słońce świeci tam niemal cały czas. Każdy kraj ma swoje charakterystyczne szczepy, które najlepiej udają się w jego warunkach klimatycznych. I tak, na przykład, Argentyna słynie ze szczepów malbec oraz torrontez, Nowa Zelandia z pinot noir i sauvignon blanc, Australia z shiraz, Urugwaj ze szczepu tannat, zaś RPA z pinotage. Generalnie łatwiej też odczytać etykiety win z Nowego Świata. Są one bardziej przejrzyste – szczep nie jest ukryty w nazwie apelacji. Na etykietach win z Bordeaux można się zgubić w gąszczu informacji. Na przykład przy nazwie wina Château Bernadotte pojawia się „Haute-Médoc”, które jest bordoską apelacją oznaczającą, że wino zostało wyprodukowane z winogron cabernet sauvignon z domieszką cabernet franc i merlot, które rosły na glebie żwirowej na lewym brzegu estuarium Żyrondy. Inna bordoska apelacja, Saint-Emilion (najstarszy region winny Bordeaux), obejmuje winnice w miasteczku o tej samej nazwie i 8 pobliskich miejscowościach leżących w dolinie rzeki Dordogne, rosnące na podłożu wapienno--gliniastym, na którym uprawia się szczepy merlot i cabernet franc. Każdy kraj europejski produkujący wina ma własny system apelacji, nieraz bardzo skomplikowany, który ściśle określa zasady uprawy winorośli i technologii produkcji wina. Na przykład we Francji apelacje obejmują m.in. takie zagadnienia jak: tereny, gdzie można zakładać winnice, szczepy, które mogą być tam uprawiane, sposób przycinania i zbioru winogron, ich wydajność z hektara, a nawet zasady projektowania etykiet na butelki. Trudno więc na początku znać wszystkie apelacje – trzeba się ich po prostu nauczyć. Łączenie wina z potrawami To trudna sztuka, w której specjalizują się sommelierzy. Wino powinno być tak dobrane do potrawy, by razem smakowały lepiej niż każde z nich z osobna. Do lamusa można jednak wrzucić wierszyk mówiący o zasadach łączenia mięs z winami: Ryby, drób i cielęcina lubią tylko białe wina. A pod sarny, woły, wieprze jest czerwone wino lepsze. Wie zaś o tym każdy kiep, że szampana po i przed. Obok klasycznych połączeń pojawiły się zestawienia nowatorskie, które udowadniają, że można znaleźć dobrą parę także do sałaty z winegretem, świeżych owoców, jaj oraz zupy. Szkoła nowoczesna proponuje np. do świeżych truskawek wino pinot noir o delikatnym aromacie truskawki – w takim zestawieniu owoce te dostają „turbo-doładowania”. Tradycyjnie podaje się je z białym szampanem produkowanym z czerwonych winogron. Przy łączeniu wina z potrawami trzeba pamiętać o kilku zasadach. „Smaki” dań takie jak: tłustość, kwasowość i słoność sprawiają, że wina stają się delikatniejsze. Przykład: w towarzystwie sałaty z winegretem lub krewetek w cieście smażonych w głębokim tłuszczu wina (np. riesling) będą wydawały się mniej kwasowe (mniej kwaśne). Słoność wymaga pewnej ostrożności, ponieważ wino stanie się co prawda delikatniejsze, ale słony smak potrawy zostanie podkreślony. W towarzystwie słodyczy i ostrości wina sprawiają wrażenie bardziej kwasowych i tanicznych. Jeżeli deser popijamy słodkim winem, ale jest on słodszy od trunku, wówczas wino wydaje się kwaśne – trzeba więc dobierać wino słodsze od deseru. Wina czerwone, które generalnie są taniczne, w starciu ze słodyczą i ostrością mogą dawać nieprzyjemne wrażenie „papieru ściernego” na języku. Do potraw ostrych odpowiednie będą wina białe – podaje się je schłodzone – chłód gasi „gorąco” wywołane przez pikantne przyprawy. Najlepiej, by wina te miały odrobinę słodyczy, bo – jak pamiętamy – przy ostrych daniach wydają się bardziej kwaśne. Jednym z miejsc, gdzie można podziwiać sztukę kulinarną i biegłość sommeliera, jest Centrum Wina w Warszawie. O doznania smakowe gości dba szef kuchni Joseph Seeletso, Botswańczyk z urodzenia, który specjalizuje się w kuchni fusion, oraz Jerzy Kruk, dwukrotny wicemistrz Polski sommelierów. Goście są tam poddawani prawdziwym eksperymentom kulinarnym. Królem menu jest m.in. lodowy nugat z sera niebieskiego z konfiturą z fig, do którego podaje się słodki tokaj szamorodni.
W gorących rytmach na Copacabanie, nad Kołymą, w Kambodży, w cerkwi Uspieńskiej we Lwowie, a może w kopalni soli?
LAS VEGAS W STOLICY HAZARDU Czy można spędzić sylwestra w Nowym Jorku, Paryżu i Wenecji jednocześnie? Tak, jeśli wybierzecie się do Las Vegas. Tutaj nie ma rzeczy niemożliwych! W ciągu zaledwie jednej nocy możecie zobaczyć najnowszy broadwayowski musical, pójść na koncert megagwiazdy, obejrzeć francuski kabaret, a nawet wziąć szybki ślub w hotelowej kaplicy. Vegas ma tysiące prawdziwych i plastikowych atrakcji. Tego wieczoru najbardziej wyczekiwaną z nich jest pokaz sztucznych ogni, które o północy od siedmiu lat rozbłyskują feerią kolorów. Miasto z rozmachem przygotowuje swój podniebny show. Ten darmowy spektakl jest transmitowany na całe Stany. Chociaż stojąc razem z radosnym tłumem na The Strip, głównej ulicy nowej części miasta, mam wrażenie, że „całe Stany” znalazły się właśnie tutaj. Zaopatrzeni w karnawałowe gadżety, ze świecącymi na czerwono kieliszkami szampana, po zakończeniu pokazu odwiedzamy kolejne kasyna. Chyba nikt tej nocy nie idzie spać. Każdy po cichu liczy na noworoczny uśmiech losu. Tutaj można obstawić na konnych wyścigach, wycisnąć coś z jednorękiego bandyty, zablefować w pokera. Grają wszyscy i we wszystko. Bo tutaj wygrywa się i traci fortuny o każdej porze dnia i nocy. O trzeciej nad ranem wygrałam w ruletkę 200 dolarów. To się nazywa dobry początek roku! Marta Madigan www.visitlasvegas.com www.lasvegasdirect.com www.lasvegastickets.com RZYM SKOK DO TYBRU Ostatnia noc starego roku gromadzi na placach Wiecznego Miasta – Piazza del Popolo, Piazza Navona, Piazza San Silvestro oraz Piazza Augusto Imperatore – setki tysięcy ludzi. Natomiast w pierwszy dzień Nowego Roku ludzie zbierają się w innym miejscu – przy balustradzie Ponte Cavour. Z tego mostu, tradycyjnie od dziesięcioleci, punktualnie w południe odbywają się skoki do Tybru. Amatorów kąpieli w lodowatej toni nie ma wielu, zazwyczaj kilku. W 2007 r. skoki do Tybru zainicjował Kolumbijczyk Orlando Duque, kilkakrotny mistrz świata w nurkowaniu głębokim. W jego ślady poszedł 55-letni Włoch Maurizio Palmulli, ratownik z plaż w Ostii (antyczne miasto portowe, dziś popularna miejscowość letniskowa), który skacze do Tybru już od 20 lat. — Woda jest tu znacznie brudniejszą niż w morzu – stwierdził po ostatnim wyczynie. www.romaturismo.it NIE TYLKO WARSZAWA IMPREZA W LODÓWCE Bo jak inaczej nazwać „bary lodowe”, w których przez cały rok, niezależnie od pogody na zewnątrz, panuje ujemna temperatura? Pierwszy taki bar został otwarty w 1994 roku w hotelu Lodowym w szwedzkim Jukkasjärvi, 200 kilometrów na północ od koła polarnego. Każdego roku trzeba go było odbudowywać, stąd pojawił się pomysł, by stworzyć lokale, które działałyby przez cały rok. Dziś można się schłodzić również w Mediolanie, Londynie, Sztokholmie, Tokio, Kopenhadze, Szanghaju (bar został otwarty w czerwcu tego roku), jak również w Warszawie. Przy wejściu wszyscy dostają „kosmiczne” płaszczyki, których zadaniem jest nie tylko chronić gości przed zmarznięciem (w warszawskim lokalu jest -8°C, w Sztokholmie i Londynie trochę cieplej, „tylko” 5 stopni poniżej zera), ale także izolować lodowy wystrój przed… ciepłem ludzkich ciał. Lodowe kieliszki szybko się topią (przynajmniej zmywanie odpada), nie da się więc powoli sączyć drinka. Nikt też nie przesiaduje w barze zbyt długo – najbardziej wytrwali wychodzą po pół- godzinie. www.icebar.com.pl RIO DE JANEIRO NA PLAŻY COPACABANA Sylwestrowa noc na Copacabanie w Rio de Janeiro to drugie co do wielkości wydarzenie po słynnym Karnawale rozbrzmiewającym rytmem szkół samby. W tę gorącą (dosłownie!) noc na szaleńczej zabawie spotykają się ludzie różnych kultur i ras. Nie brak też sporej liczby transwestytów. Gdy wybija północ, z zakotwiczonych nieopodal łodzi odpalane są tysiące ogni sztucznych. Oprócz rozmaitych, noworocznych show organizowanych dla turystów w różnych punktach Copacabany uwagę przyciągają rytualne obchody ku czci bogini morza – Lemanji. Z tej okazji uczestnicy święta wypuszczają na morze różnej wielkości łodzie z jej wizerunkami i wrzucają w fale bukiety białych kwiatów dla bogini. Lemanja otrzymuje też sporo podarków, począwszy od kosmetyków, poprzez jedzenie, po butelki szampana. www.copacabana.info/new-years-eve.html KUBA W CIENIU FIDELA 1 stycznia 1959 roku oddziały brodatych rewolucjonistów zdobyły miasto Santiago de Cuba. Tego dnia każdego roku na Kubie odbywają się imprezy upamiętniające zwycięstwo rebeliantów Fidela Castro nad dyktaturą Fulgencio Batisty. W związku z tym noc sylwestrowa ma mniejsze znaczenie. Imprezy odbywają się w domach prywatnych, ale z mniejszą pompą. Parę dni po Bożym Narodzeniu, które spędziłem w Trinidadzie, zjechałem do Hawany. Dzień przed sylwestrem nie za bardzo wiem, gdzie się pobawić. Wraz z Beth i Fioną, przyjaciółkami z Angli postanawiamy rozpocząć świętowanie w domu, w którym mieszkamy – w casa particular – licencjonowanej przez rząd kwaterze dla obcokrajowców. Parę butelek rumu, podrabiana coca-cola, muzyka z plastikowego odtwarzacza CD i gościnna atmosfera w domu u Gladys, która pracuje w filharmonii w Hawanie, wprawia nasze towarzystwo w bardzo dobry nastrój. O zachodzie słońca ruszamy na miasto. Stolica Kuby w sylwestrową noc wygląda jak zwykle – parę otwartych klubów w starej części miasta – Habana Vieja. Na jednym z mijanych placyków zauważamy rozstawione krzesełka. Okazuje się, że zaplanowano tu bal dla turystów i elity – bilety po 100 euro na głowę. To nie opcja dla nas. Kupujemy więcej rumu „Havana Club” po 3 euro i ruszamy dalej w miasto. Po drodze spotkamy młodych gringos – trochę zdezorientowani pytają, gdzie jest fiesta noworoczna. Postanawiamy połączyć siły. Zagadnięta przez nas para Francuzów informuje, że wszyscy poszli na Malecón – słynną promenadę nadmorską. Po drodze przypadkowi ludzie zapraszają nas do domów. Są tańce, alkohol, cygara...Wreszcie docieramy na Malecón, gdzie tłumy turystów bawią się pod gołym niebem. W międzynarodowej gromadzie, przemieszanej z przyjaźnie nastawionymi do nas Kubańczykami, czekamy na Nowy Rok. Nie było hucznej zabawy, fajerwerków, śniegu i szampana – za to gorąca atmosfera, dużo improwizacji, rumu i niespodziewanych zdarzeń. Bartek Pogoda SKANDYNAWIA NA GRANICY Tornio i Haparanda to miasteczka położone na przeciwległych brzegach rzeki Torne nad Zatoką Botnicką. Pierwsze leży w Finlandii, drugie po szwedzkiej stronie. Dzieli je nie tylko granica. Kiedy w Tornio wybija północ, w Haparandzie jest dopiero jedenasta. Po wypiciu szampana i obejrzeniu sztucznych ogni w Tornio wystarczy tylko przejść mostem na szwedzką stronę, by przywitać Nowy Rok dwukrotnie w ciągu jednej nocy! KAMBODŻA U KHMERÓW W połowie 3-miesięcznej podróży po Azji Południowo-Wschodniej znaleźliśmy się na wybrzeżu Zatoki Tajskiej w Kambodży. Właśnie wróciliśmy na ląd, do nadmorskiego miasteczka Sihanoukville, z baśniowego pobytu na wyspie niemalże bezludnej, a na pewno nie turystycznej. Tam dowiedzieliśmy się z Polski o tsunami w sąsiedniej Tajlandii. Dlatego postanowiliśmy opuścić wyspę i spędzić sylwestra w innej nadmorskiej miejscowości – Kep. Po tym byłym kolonialnym kurorcie, zwanym kiedyś Kep sur la mer, spodziewaliśmy się piaszczystych plaż i pięknych willi. Zastajemy puste miasteczko w kompletnej ruinie, zamiast piasku – żwir, zamiast kolonialnych willi szkielety domów zamieszkane przez lokalnych squattersów. Słynny targ krabowy okazał się być rozwaloną budą, w której wśród śmieci i biegających świń z brudnych talerzy można kupić kraba za 3 dolary. Ponieważ infrastruktura turystyczna prawie nie istnieje, mieliśmy problemy ze znalezieniem guesthouse’u, hotelu... czegokolwiek, gdzie można by przenocować. Wszystko jest zajęte, co wydaje się nam dziwne, zważywszy na to, że żadnego turysty nie widać. W końcu znajdujemy taksówkarza, który nas zawozi na obrzeża Kep, do ośrodka z tekowymi bungalowami do wynajęcia. Miejsce okazuje się cudem. Piękny widok na zatokę tajską i wyspy wietnamskie z jednej strony, a na słynną górę Bokor z drugiej. Ośrodek prowadzony przez małżeństwo khmersko-francuskie miał też restaurację i właśnie w niej decydujemy się spędzić sylwestra. Po kąpieli zjadamy wyśmienitą kolację z dobrym winem. Nie był to najhuczniejszy z moich sylwestrów, ale na pewno niezapomniany. Lukrecja Nagabczyńska JAKUCJA NAD KOŁYMĄ W całej Rosji Wigilia Bożego Narodzenia przypada na 6 stycznia, a w maleńkich syberyjskich osadach nie obchodzi się jej wcale. Siłą rzeczy sylwester zastępuje tam Boże Narodzenie. Na kilka dni przed Nowym Rokiem do domów wracają myśliwi, którzy zimowe miesiące spędzają w tajdze, polując na zwierzęta futerkowe. W niektórych domach pierwsze toasty szampanem wznosi się znacznie wcześniej niż o północy. Jeśli np. syn mieszka gdzieś na Czukotce, to pierwszy łyk Szampanskoje Igristoje wypija się już o 23.00. Gdy rodzina jest rozproszona po całej Rosji, Nowy Rok wita się co godzinę. Niektórzy są w stanie wytrzymać do godziny 8.00 czasu lokalnego, kiedy w Moskwie wybija północ. Specyfiką syberyjskiego sylwestra jest to, że trwa on 2 tygodnie. Zmiana kalendarza z juliańskiego na gregoriański doprowadziła do dwutygodniowego przesunięcia Nowego Roku. W praktyce istnieje Nowy Rok i Stary Nowy Rok, które obchodzi się równie hucznie, wypełniając czas między nimi piciem alkoholu. Jarosław Derlicki LWÓW SZAMPAN I PIELMIENI Mieszkańcy Ukrainy lubią się bawić, a sylwestrowa noc to dla wielu z nich jedno z najważniejszych wydarzeń w roku. Wybieram się do Teatru Wielkiego. Wchodzę po schodach wyłożonych czerwonym dywanem. We foyer kelnerzy częstują gości schłodzonym szampanem, a kryształowe lustra odbijają płomienie świec rozstawionych w sali na solidnych kandelabrach. Światła gasną, szmery rozmów cichną, a do moich uszu docierają powoli pierwsze dźwięki Dziadka do orzechów Czajkowskiego. Gdy opuszczam teatr, na ulicach panuje iście sylwestrowa atmosfera. Na głównym placu ustawiona jest scena, na której koncert daje jakiś tutejsze bożyszcze, gdyż tłoczące się pod nią dziewczyny piszczą z zachwytu. W restauracjach, kawiarniach i dyskotekach bawią się tłumy. Decyduję się na pielmieni, sprzedawane na rogu placu przez potężnie zbudowanego dziadka. To Polak, który z dziada pradziada mieszka we Lwowie. Kiedyś był artystą malarzem, później musiał poszukać innego sposobu na życie. Tłok na ulicy robi się coraz większy. Po uroczystych rodzinnych kolacjach wszyscy idą na zabawę lub chociaż na plac, by zobaczyć fajerwerki, których pokaz ma się rozpocząć punkt dwunasta. Odliczanie: trzy, dwa, jeden... Niebo rozjaśniają różnokolorowe sztuczne ognie. Mamy Nowy Rok. Agnieszka Budo ETIOPIA W RYTM DIDŻA K oza jest przywiązana do wbitego w ziemię palika – dokładnie naprzeciwko okna mojego obskurnego hotelowego pokoju. Ale nie narzekam. Kiedy kilka miesięcy wcześniej po raz pierwszy przybyłem do Addis Abeby, przez parę nocy sypiałem w burdelu, bo było taniej niż w hotelu. Był tylko jeden problem – panie z sąsiednich pokojów pracowały nocami. Dlatego cieszyłem się z kozy, bo ona nocami sypiała. 31 grudnia planujemy wspólnego sylwestra. Jesteśmy jedynymi mieszkańcami hotelu i zdążyliśmy się już polubić. Niestety, z powodu obowiązującego tu kalendarza etiopskiego nie przypada w tym terminie. Postanawiamy więc z kozą, że zostaniemy w domu. Napijemy się. Coś sobie pośpiewamy. Zjemy banany i po kawałku pizzy przyniesionej z jedynej w stolicy pizzerii. I wtedy w naszą sielankę wkracza Jurun. Holenderski rasta z didżem (instrument australijskich aborygenów) na ramieniu. Parę godzin później siedzimy we trójkę, czekając na Nowy Rok. My, samce siedzimy na łóżku w moim pokoju. Koza jak to samiczka, siedzi na zewnątrz, kończąc swoją porcję pizzy i bananów. Jurun sięga po didża. Wyciągam z kieszeni drumle. Zaczynamy grać... O północy składamy sobie życzenia. Koza jest dziwnie milcząca. Następnego dnia właściciel hotelu zarżnął kozę na obiad... Edi Pyrek AUSTRALIA DO GÓRY NOGAMI Tu rzeczywiście wszystko jest upside down! Szczególnie sylwester i poprzedzające go święta Bożego Narodzenia. To najważniejszy okres urlopowy i wyjazdowy w Australii. Kierunki najczęściej koncentrują się blisko plaży – kąpiele, sporty wodne, czyli wakacje w szortach i T-shirtach. Na antypodach przecież pełnia lata. I bez przyległości rodzinnych – babć, wujków i stryjków. Jest to zwykle wypoczynek w gronie znajomych, względnie najbliższej rodziny i bardziej przypomina wczasy w lipcu nad Bałtykiem niż typowe sylwestrowe szaleństwa. Nie znaczy to, że brakuje szampańskich ofert. Część Polaków wybiera zabawy taneczne organizowane przez Domy Polonijne. Z kolei dla tęskniących za atmosferą PRL-u ciekawą opcją są dancingi, które już dawno zniknęły z restauracji w Polsce. Wydaje się jednak, że tu czas się zatrzymał. W ten sposób możemy sobie zafundować powrót do lat 70. ubiegłego stulecia za 300 zł od pary! Dla tych, którzy cenią sobie migotliwość wśród gwiazd, spełnieniem marzeń będzie sześciogodzinny godzinny rejs po zatoce Sydney. Przekąski, koktajle, DJ, czyli potańcówka na pokładzie i najważniejsze widoki za burtą – słynny gmach Opery, Most Zatokowy w oprawie tysięcy ogni sztucznych. To wszystko za jedyne 1 100 zł od osoby (w przedsprzedaży). I niekoniecznie w strojach wieczorowych – Australijczycy stronią od pompy i przesadnej elegancji, nawet w tak uroczysty wieczór. Osobiście proponuję jeszcze lepsze fajerwerki, które przy odrobinie szczęścia można mieć za nieporównywalnie mniejsze pieniądze. Wystarczy wziąć namiot, kilka konserw, butelkę znakomitego wina shiraz i, oczywiście, towarzyszkę podróży, bez której taki sylwester niepomiernie straciłby na uroku. Celem będzie Góra Kościuszki, czyli sylwester na dachu Australii (2 228 m n.p.m.), a zarazem jednym ze szczytów Korony Ziemi, z możliwością obserwacji o tej porze roku nieprawdopodobnych wyładowań atmosferycznych. Hotel o standardzie setek tysięcy gwiazd tworzących Drogę Mleczną wynagrodzi trudy wędrówki i ewentualne zmarznięcie. Marek Tomalik POLSKA W GLINIANEJ CHATCE Jeśli jesteś w dołku – przyjedź. Mamy tu górki! Brzmi zachęcająco, prawda? Tym miejscem z górkami, ale także łąkami i lasem, jest wieś Przełomka położo-na w otulinie Suwalskiego Parku Krajobrazowego, w pobliżu jeziora Hańcza. Stoi tam kryta strzechą gliniana chatka państwa Mackiewiczów. Już sam jej wystrój powinien wprawić w dobry nastrój – gliniany piec z zapieckiem do wygrzewania się w zimne dni, gliniane półki i gliniana podłoga. Wszystkie sprzęty pozbawione ostrych krawędzi, wymodelowane niczym w bajkowej chatce z piernika. Domek, choć prosty (został zbudowany ze słomy, gliny i drewna), jest ciepły zimą i w pełni „cywilizowany” – podłączony do prądu, bieżącej wody i kanalizacji. Jego niewielką powierzchnię (35 m kw. na dole i 20-metrowy stryszek, który odgrywa rolę sypialni) zrekompensuje otwarta przestrzeń dookoła. W takim otoczeniu sylwester będzie wyjątkowy. Barbara Żukowska http//: galwiej.fm.interia.pl PERU Z MUZYKĄ I TAŃCEM Wszystkie święta w Peru mają niepowtarzalny charakter i wprawiają turystów w prawdziwy zachwyt. Zwyczaje chrześcijańskie mieszają się bowiem z obrzędami sięgającymi czasów inkaskich, a nawet dalszych, gdy oddawano tu cześć Pacha Mama, czyli Matce Ziemi. Peruwiańczycy kochają się bawić i trzeba przyznać, że potrafią to robić, jak mało kto. Sylwestrową noc, podobnie jak cały karnawał, obchodzą hałaśliwie i z wielkim rozmachem. Już od wczesnych godzin popołudniowych na ulicach odbywają się pochody przebranych w ludowe stroje, muzykantów i tancerzy. Spotkać można również zamaskowane maszkary wyskakujące zza rogu na niczego niespodziewającego się turystę. Do tej najdłuższej nocy w roku szykują się wszyscy. Restauracje oferują drogie bankiety i bale, na które bez problemu można się dostać po godzinie dwunastej w nocy, gdyż wówczas wszystko wymyka się już spod kontroli. Sprzedawcy rozstawiają na placach i ulicach swoje stragany. Dzieci biegają z kolorowymi balonami przyczepionymi do długaśnych sznurków. Główny plac Plaza de Armas wygląda najpiękniej nocą, gdy tonie w żółtej poświacie latarni i kolorowych reflektorów oświetlających najważniejsze zabytki. W noc sylwestrową jego piękno spotęgowane jest gwarem, muzyką, śmiechami, kolorowymi strojami i fajerwerkami. To robione domowymi sposobami sztuczne ognie, które zatykane są na długich patykach w ziemi lub niesione na ramionach przez młodych ludzi. Ich konstrukcje zbudowane są na metalowych ramach. O północy następuje ich podpalenie. Różnokolorowe iskry sypią się na prawo i lewo, a konstrukcje nagle ożywiają, przedstawiając gwiazdy, drzewa, wykrzywione twarze, syczące smoki, połyskujące węże. Cały plac iskrzy się i mieni różnymi kolorami. Dym unosi się w powietrzu i drażni oczy. Gdy fajerwerki zgasną, pozostanie jedynie szara mgła i spalone kolorowe pyłki, opadające powoli na brukowane ulice... Agnieszka Budo POLSKA POD ZIEMIĄ Korki od szampana od kilku lat strzelają w kopalni soli w Wieliczce (w Komorze Warszawa – 122,5 metra pod ziemią) i Bochni (dwa razy głębsza komora Ważyn). Nie każdemu jednak odpowiada bal z muzyką na żywo dla niemal 300 osób (tylu gości bawiło się podczas zeszłorocznego sylwestra w wielickiej kopalni) – nawet jeśli odbywa się w tak nietypowym miejscu. Ostatniego dnia roku speleolodzy i inni miłośnicy podziemi przypuszczają szturm na jaskinie. W Polsce powodzeniem cieszy się Jura Krakowsko-Częstochowska, która jest prawdziwym jaskiniowym zagłębiem. BŻ NAJWCZEŚNIEJ I NAJPÓŹNIEJ Na położonej na Pacyfiku Wyspie Bożego Narodzenia Nowy rok jest witany najwcześniej na całej kuli ziemskiej. północ wybija tam wtedy, gdy w Polsce jest ledwie jedenasta rano. W 1995 roku część Międzynarodowej linii Zmiany daty została przesunięta o niemal 1 000 kilometrów na wschód, dzięki czemu wszystkie wyspy Kiribati znalazły się po zachodniej, „azjatyckiej” stronie linii, a więc w najwcześniejszej strefie czasowej” na Ziemi. co ciekawe – na wyspie jest dokładnie ta sama godzina, co na sąsiednich hawajach, tyle że… dzień później. Jeśli zatem komuś szkoda starego roku, niech się lepiej wybierze pożegnać go w honolulu, chociażby na słynnej Waikiki Beach.