Tak rozpoczęła się dominacja Egipcjan 5000 lat temu. Archeolodzy odkryli propagandowy przekaz
W sercu Półwyspu Synaj archeolodzy odnaleźli przerażające świadectwo narodzin egipskiej potęgi sprzed 5000 lat. Ryt naskalny z Wadi Khamila przedstawia triumfującego Egipcjanina oraz rdzennego mieszkańca pustyni ze strzałą w piersi. To jedno z najstarszych na świecie przedstawień militarnej dominacji opatrzone tekstem hieroglificznym.
Ten niezwykły ryt naskalny w Wadi Khamila odkrył na początku 2025 roku Mustafa Nour El-Din z Inspektoratu Służby Starożytności w Asuanie. Stało się to podczas prowadzonych przez niego badań archeologicznych w południowo-zachodniej części Półwyspu Synaj. Egipska dominacja wyryta na skale Na tym panelu naskalnym, znajdującym się na gładkiej powierzchni, widać złożoną scenę. W jego centralnej części jest duży, kroczący mężczyzna ubrany jedynie w przepaskę biodrową, bez nakrycia głowy. Przedstawiony jest w pozie zwycięzcy z podniesionymi rękami. Według interpretacji egiptologów postać ta może uosabiać boga Mina lub egipskiego władcę. Przed triumfującą postacią klęczy mniejsza osoba, symbolizująca rdzennego mieszkańca Synaju. Postać ta ma ręce związane na plecach, a w jej klatkę piersiową wbita jest strzała, co w sposób drastyczny obrazuje militarną dominację Egipcjan. Za postacią zwycięzcy widoczna jest łódź z masztem, ale bez żagla. W sztuce wczesnodynastycznej motyw łodzi był wskaźnikiem obecności i potęgi egipskiego władcy oraz zdolności do organizowania dalekich ekspedycji. Surowce magnesem dla Egipcjan Prof. Ludwig Morenz z Uniwersytetu w Bonn postanowił dokonać interpretacji tego rytu naskalnego. – Do tej pory Wadi Khamila była wspominana w badaniach jedynie w kontekście inskrypcji nabatejskich, które są młodsze o około 3000 lat – mówi prof. Morenz. Szybko udało mu się ustalić, że ta inskrypcja jest zdecydowanie bardziej wiekowa i ma około 5000 lat, co oznacza, że pochodzi z czasów powstania cywilizacji faraońskiej wzdłuż Nilu. I wykonali ją jej przedstawiciele. Ale co robili na Półwyspie Synaj? Mieszkańcy Synaju w tamtym czasie nie posiadali znajomości pisma i nie posiadali złożonej organizacji społecznej tak, jak Egipcjanie. Egipcjanie wkroczyli do tego regionu w poszukiwaniu zasobów naturalnych – takich jak miedź i turkus – i skolonizowali go. Takie surowce były potrzebne do wytwarzania narzędzi służących do pozyskiwania bloków skalnych, na przykład budowy mniejszych grobowców, a później piramid. Z innych – turkusów – powstawały ozdoby lub detale rzeźb. Wczesne hieroglify i próba ustalenia wieku Wiek inskrypcji ustalono na podstawie analizy stylu i ikonografii. Naukowcy porównali ją do podobnych scen z okresu wczesnodynastycznego, takich jak reliefy z Wadi Ameyra. Kluczowa była analiza paleograficzna form najstarszych hieroglifów. Ważnym argumentem jest obecność boga Mina, który był patronem egipskich wypraw w tym konkretnym okresie. Przedstawienie łodzi oraz sceny triumfu idealnie pasuje do znanych ówczesnych ekspedycji po surowce. Wyeksponowane położenie w krajobrazie, dobra widoczność skały, jej gładka powierzchnia i połączenie z tradycyjnymi miejscami odpoczynku karawan najwyraźniej zachęcały do umieszczania na niej rytów tysiące lat temu, również takich z propagandowym przesłaniem. Dowód na „paleokolonializm” Według ustaleń egiptologa z Uniwersytetu w Bonn, inskrypcja prawdopodobnie ogłasza dominację Egiptu pod patronatem Mina. Są to zatem roszczenia kolonialne Egipcjan sprzed 5000 lat. Zdaniem badacza, odniesienie konkretnie do boga Mina charakteryzowało wczesną fazę egipskiego „paleokolonializmu” na Synaju. Zatem kolonializm rozpoczął się tysiące lat wcześniej i nie jest wytworem współczesnej cywilizacji. Ale po co mieszano do sprawy boga Mina? Religijne uzasadnienie kolonizacji odgrywało ważną rolę i być może miało tłumaczyć zajęcie obszarów. Źródło: Uniwersytet w Bonn Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Inwestycja, która wywołała burzę. W świętym miejscu powstaje luksusowy kurort
Budowa ośrodka na górze Synaj pokazuje, jak trudne bywa pogodzenie rozwoju turystyki z ochroną miejsc o wyjątkowym znaczeniu duchowym. Władze Egiptu promują inwestycję jako krok ku modernizacji, jednak dla wielu to zagrożenie dla wielowiekowego dziedzictwa.
Święte miejsca od wieków przyciągają pielgrzymów i turystów, ale rzadko stają się areną wielkich inwestycji komercyjnych. Tym razem jednak sytuacja wygląda inaczej. Egipt ogłosił plany realizacji projektu „Wielkie Przemienienie”, którego centralnym punktem ma być góra Synaj, czyli miejsce o niezwykłym znaczeniu religijnym. Władze zapowiadają budowę luksusowych hoteli, centrów handlowych i willi, twierdząc, że inwestycja ma połączyć duchowość z nowoczesną turystyką. Pomysł ten wywołał jednak duże kontrowersje, gdyż dla wielu osób granica między sacrum a komercją została poważnie naruszona. Święta góra pod presją inwestycji Przez stulecia góra Synaj była celem pielgrzymek i duchowych wędrówek. Turyści i wierni wspinali się na jej szczyt z pomocą beduińskich przewodników, by podziwiać wschód słońca nad pustynnym krajobrazem. Szczególne znaczenie religijne sprawiło, że miejsce to uznawane jest za jedno z najświętszych w Egipcie – czczone zarówno przez Żydów, chrześcijan, jak i muzułmanów. To tutaj, według tradycji, Mojżesz miał otrzymać Dziesięć Przykazań, a Biblia i Koran wspominają o objawieniu Boga w płonącym krzewie. Dziś u stóp góry znajduje się klasztor św. Katarzyny z VI wieku, wpisany na listę UNESCO. Okolicę zamieszkuje plemię Dżebelja, znane jako Strażnicy Świętej Katarzyny, które od pokoleń opiekuje się tym miejscem. Jednak ich dotychczasowy świat ulega gwałtownej przemianie. W odizolowanej przestrzeni powstają luksusowe hotele, wille i bazary, co stopniowo przekształca charakter regionu. W ramach realizacji projektu „Wielkie Przemienienie” zburzono tradycyjne domy plemienia i ekologiczne obozowiska turystyczne, nie wypłacając odszkodowań. Co więcej, budowa parkingu doprowadziła do ekshumacji ciał z miejscowego cmentarza, co dla społeczności stało się szczególnie bolesnym doświadczeniem. Spór o klasztor św. Katarzyny. Religia kontra interesy polityczne Choć egipskie władze podkreślają, że nowe inwestycje na Synaju mają wspierać rozwój turystyki i wzmacniać gospodarkę, dla Grecji sprawa klasztoru św. Katarzyny od dawna wykracza poza kwestie ekonomiczne. Ateny traktują to miejsce jako duchową stolicę prawosławia, a sam klasztor jako niezachwiany symbol dziedzictwa chrześcijańskiego. Nic więc dziwnego, że majowy wyrok egipskiego sądu, uznający teren wokół klasztoru za własność państwową, wywołał prawdziwą burzę. Hierarchowie Kościoła greckiego określili tę decyzję mianem konfiskaty i zagrożenia dla samego istnienia wspólnoty mnichów. Arcybiskup Aten Hieronim II mówił wręcz o „wywłaszczeniu duchowej latarni hellenizmu”, a rezygnacja długoletniego arcybiskupa Damianosa – głęboko rozczarowanego i podzielonego tym wyrokiem – wstrząsnęła opinią publiczną. Równie zdecydowanie zareagował Grecki Prawosławny Patriarchat Jerozolimy, przypominając, że klasztor cieszył się szczególną ochroną już w VII wieku, kiedy to Mahomet nadał mu gwarancję bezpieczeństwa oraz nazwał miejscem pokoju i pojednania między chrześcijanami a muzułmanami. Finalnie wspólne oświadczenie Grecji i Egiptu miało na celu złagodzenie sporu i zapewnienie, że klasztor św. Katarzyny nie zostanie zburzony ani zamknięty, jednak nie rozwiało obaw, iż duchowe dziedzictwo tego miejsca zostanie podporządkowane komercyjnym projektom i politycznym interesom. Ben Hoffler, brytyjski pisarz podróżniczy współpracujący z plemionami Synaju, powiedział w rozmowie z BBC, że na ich oczach „powstaje świat miejski”, zupełnie obcy dla społeczności Dżabeleya. – To nie jest rozwój, jakiego chcą mieszkańcy, ale ten, który został im narzucony odgórnie, by służyć interesom zewnętrznych inwestorów kosztem lokalnej ludności. To świat, od którego zawsze pragnęli pozostać odizolowani, na którego powstanie nigdy nie wyrazili zgody i który na zawsze zmieni ich miejsce w ojczyźnie – podkreślił. Źródła: Fox News, New York Post, BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Jak postawić pierwsze kroki na pustyni, poczuć jej piękno i... nie dać się zabić
Po pustyni można jeździć quadem, biegać albo po prostu ją podziwiać, pijąc herbatę. Zawsze jednak jest to wielkie przeżycie.
Spis treści: Krok 1. Herbata na pustyni Krok 2. Przygoda Krok 3. Noc na pustyni Krok 4. Wyzwanie pod kontrolą Krok 5. Wyprawa i trekking Wyposażenie na pustynię Niemal każdy, kto otarł się o bezbrzeżne piaski, pytany o to, po co zapuszczać się na tak niegościnne pustkowia, odpowie – ponieważ istnieją, są wyzwaniem, są piękne i niebezpieczne zarazem. Jaką lekcję dają pustynie podróżnikom? – Najcenniejsza lekcja to pokora, ale muszę przyznać, że akurat w tej kwestii szybko zapominam, o co chodzi. Dlatego wracam i znów się uczę – mówi Mateusz Waligóra. Przeszedł samotnie Gobi i dokonał trawersu największej solnej pustyni świata – Salar de Uyuni w Boliwii – wraz z grupą podróżników. Krok 1. Herbata na pustyni Od czego zacząć przygodę z pustyniami? Najlepiej od małego odcisku stopy na piasku, a w zasadzie niewinnego flirtu. Jazda samochodem terenowym lub quadem po pustyni, potem biwak pod gwiazdami obok zacisznej wydmy. Obserwowanie zachodu słońca, ognisko, picie miętowej herbaty to popularny sposób spędzania wolnego czasu mieszkańców krajów Afryki Subsaharyjskiej i Półwyspu Arabskiego. Jeśli masz znajomych z Egiptu, Tunezji czy Maroka, w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, którzy chcą zabrać cię na taki pustynny wypad – nie wahaj się ani chwili. Poznasz pustynię i część ich kultury. Czy warto skorzystać z komercyjnych wypadów czterokołowcami po pustyni na wakacjach w Egipcie? Wszystko zależy, jak podejdziesz do tematu i czy przymkniesz oko na komercyjne elementy. Po pierwsze, wybierz niezbyt liczną grupę i nie daj sobie wcisnąć zdezelowanego quada. Najwartościowszy będzie sam przejazd po pustyni. Nie szalej, bo czasem dochodzi do wypadków na wywrotnych czterokołowcach, kiedy pędzi się na złamanie karku bez kasku. Poproś przewodnika wcześniej, żeby zaplanował kilka postojów przy ciekawych wydmach czy skałach. Wioska Beduinów, do której dotrzesz, będzie zapewne specjalnie przygotowaną wersją dla turystów. Poczęstunek, kramy z pamiątkami i rękodziełem, warsztaty, sklep z ziołami, ustawione namioty z wielbłądziej wełny będą tylko przedstawieniem. Beduini chronią swoją prywatność, a ich prawdziwa wioska znajduje się zwykle kilka kilometrów dalej. Do tej zaaranżowanej dla przybyszów z zewnątrz przyjeżdżają jak do pracy. Miej tego świadomość. Pustynia dookoła będzie jednak prawdziwa i ją warto chłonąć wszystkimi zmysłami. Zerknij na TripAdvisor, która z lokalnych agencji organizujących wypady na pustynię ma aktualnie pozytywne opinie, bo zmieniają się one jak temperatura za dnia i w nocy na pustyni. Krok 2. Przygoda Czy jadąc quadem, można odkryć ślady historii na pustyni? Na południowym Synaju udało mi się zapuścić w bardziej dzikie rejony. Ruszyliśmy na kilku czterokołowcach z lokalnym przewodnikiem i grupą znajomych. Jechałem przez wąwozy, hamady, czyli pustynie składające się z kamieni, i po wydmach. Wtem przede mną ukazały się ruiny wioski. – Tu nic nie ma ciekawego – przekonywał egipski przewodnik. Nalegałem, żeby zobaczyć porzuconą osadę. Domy były zrujnowane i częściowo zasypane przez piasek. Okazało się, że były to pozostałości izraelskiej kolonii założonej w latach 70. XX w. po wojnie sześciodniowej. Wtedy Izrael władał tymi terenami przez 13 lat, przesiedlając na Synaj ok. 5 tys. osadników. Największe wrażenie zrobiło jednak kino pod gołym niebem. Rzędy krzeseł znanych ze starych kin stały pośrodku piasków. Jakby wyświetlano niemy film w pustej sali, a w miejscu ekranu była… no właśnie, pustynia. Krok 3. Noc na pustyni Jeśli zachwyciły cię filmy „Czerwona Planeta”, „Lawrence z Arabii” i chcesz poczuć się jak na Marsie – rusz na jordańską pustynię Wadi Rum. W jednej z części „Gwiezdnych wojen” ta pustynia ze swoimi czerwonymi piaskami i skałami posłużyła za plener do zdjęć z planety Jedha – miejsca mocy. Na mapie niezwykłych pustyń na świecie znajduje się w czołówce. Do tego łatwo dostać się na Wadi Rum z Polski dzięki tanim połączeniom lotniczym do Ammanu i na izraelskie lotnisko Owda blisko granicy z Jordanią. – Wadi Rum jest urozmaicona. Poza czerwonymi wydmami zobaczyłem niesamowite formacje skalne, głębokie wąwozy, a nawet źródła czystej wody i naskalne rysunki sprzed wieków – mówi Mariusz Barwiński, podróżnik i fotografik. Po obszarze pustyni Wadi Rum turyści mogą się poruszać w zorganizowanych grupach pod opieką lokalnych przewodników. Stąd najlepiej wszystko załatwić przed wyjazdem. Oferta jest ogromna, bo między czerwonymi skałami i piaskami znajduje się ponad 40 kampów o różnym standardzie. – Najczęściej wybiera się opcję całodniową z noclegiem. My skorzystaliśmy z oferty przewodnika Khaleda i z czystym sumieniem możemy go polecić. Mieliśmy całodzienny objazd po najciekawszych widokowo zakamarkach pustyni, wyżywienie i zakwaterowanie – mówi Mariusz Barwiński, autor bloga cartrip.pl. Na jordańskiej pustyni Wadi Rum można się też powspinać. – Ogrom piaskowców daje niesamowite wspinaczkowe możliwości dla osób preferujących tylko i wyłącznie wspinaczkę klasyczną (tradową). Na tamtejszych ścianach to prawdziwa górska przygoda – mówi Kamil Gabarski, podróżnik i alpinista z Wrocławia. Przed wylotem do Jordanii warto wykupić Jordan Pass – połączenie wizy, karty zniżkowej i biletów wstępu do głównych turystycznych atrakcji w Jordanii. Szczególnie opłaca się wykupienie jej przy planowanej wizycie w Petrze, ponieważ jest jednocześnie biletem wstępu. Krok 4. Wyzwanie pod kontrolą Bezpieczniejszą formą zmierzenia się z pustynią w turystyczno-sportowym stylu, niż samotny trekking, może być udział w jednym z wyścigów Racing The Planet. Do pokonania ok. 250 km po chłodnej i wietrznej Gobi, Atakamie – najsuchszej pustyni świata, lub po afrykańskiej pustyni Namib z jej wielkimi wydmami. To wyzwanie dla tych, którzy mają na swoim koncie wieloetapowe wyprawy trekkingowe lub w nogach kilka maratonów, a chcieliby poczuć smak pustyni. Z rozmów z Polakami, którzy jako pierwsi w naszym kraju pokonali cztery pustynie w jednym roku w ramach cyklu 4Desert (Andrzej Gondek, Daniel Lewczuk i Marek Wikiera), wynika, że nie trzeba być herosem. Ważniejsza od ciała jest psychika i zdeterminowanie, żeby osiągnąć cel. Zmagania zorganizowano niby dla biegaczy, ale osoby, które od początku tylko idą szybkim marszem, meldują się na mecie niekoniecznie ostatnie. Co najbardziej przeszkadza na trasie? Wszyscy zgodnie potwierdzają: plecak. Musi być ultralekki, ale zarazem wygodny. Organizator zapewnia wodę na punktach kontrolnych, opiekę medyczną i nocleg bez specjalnych wygód. Nikt nie zabiera dodatkowej pary butów, ale muszą być one solidne, o mocnej podeszwie, specjalne do biegania górskiego. Oprócz etapów po piachu i wydmach sporo odcinków poprowadzono szutrowymi drogami, wyschniętymi korytami rzek czy malowniczymi wąwozami. No tak, a czwarta pustynia? Nie ma na niej piasku i wielbłądów, są za to pingwiny. Trasę poprowadzono na Antarktydzie, ale to już inna historia z krainy pustki i lodu. Krok 5. Wyprawa i trekking Wielbłąd może zmagazynować w swoim garbie do 50 kg tłuszczu (nie wody!) i wytrzymać bez picia – maszerując po pustyni – ponad osiem dni. Człowiek w tych samych warunkach przetrwa bez wody tylko dwa – maksymalnie trzy dni przy mocnym organizmie. Nie można zapominać, że pustynie są skrajnie niebezpieczne. Solidny zapas wody i ochrona ciała przez szczelne zakrycie go przed promieniami słońca to podstawa. – Mierzenie się z pustyniami nie ma najmniejszego sensu, bo z góry skazani jesteśmy na porażkę. Warto zmierzyć się ze sobą, a pustynię uczynić jedynie tłem dla tej walki. Niemniej jednak zdaję sobie sprawę, że nie jest to rozwiązanie, w którym odnajdą się wszyscy. Z tego też powodu nigdy nie zachwalam celowo wędrówek przez pustynię – mówi Mateusz Waligóra. Podkreśla, że podczas trekkingu na pustyniach wszystko na długo przed wyprawą musi być jak najlepiej sprawdzone. Najbardziej kluczowe elementy ekwipunku muszą być zdublowane. To, co w cywilizacji jest tylko małą usterką, na pustyni może oznaczać katastrofę, łącznie z utratą zdrowia. Dla jednych wyzwaniem będzie przebiegnięcie 250 km po pustyni, a dla innych samotne pokonanie Gobi. Dla początkujących przeżyciem będzie już 5 km trekkingu lub nocleg w beduińskim namiocie. Każdy ma swoją pustynię. Wyposażenie na pustynię To ci się przyda na pustyni: czapka typu kepi chroniąca kark; okulary dobrej klasy ze szkłami kategorii 4 i bocznymi osłonami; odzież z filtrem UV 50, przewiewna, ale zakrywająca ciało; lekki, ale ciepły śpiwór (w nocy może być w okolicach zera); buty z osłonami przylegającymi do łydki, zapobiegającymi dostawaniu się piasku. Źródło: archiwum NG.
Seksapil Beduinów czy przykazania, które otrzymał Mojżesz? Na półwyspie Synaj wiele razy byłam wodzona na pokuszenie. Czasami skutecznie.
Myślałam, że dłużej będę przyzwyczajać się do gorących temperatur. Jednak w Egipcie od razu czuję się świetnie, nie bez lekkich wyrzutów sumienia wobec rodziny i znajomych pozostawionych w zimnej Polsce. Nasz hotel Jaz Belvedere w Szarm asz-Szajch położony jest kilkanaście kilometrów od lotniska. Po drodze mijamy góry w kolorze gliny. Nagle po obu stronach wyłaniają się ogromne hotele. Dostrzegam Ritz Carlton, Sheraton, Marriot. To moja pierwsza wizyta w popularnym kurorcie. Dziwi mnie mnogość restauracji, dyskotek, wszystkich reklamowanych kolorowymi tablicami i neonami. Supermarkety, sklepiki z pamiątkami, apteki, centra nurkowania, a także plac budowy z napisem na płocie: „Tu powstaje Hard Rock Cafe” (okaże się potem, ze jeden lokal tej sieci już istnieje w Naama Bay, rozrywkowej dzielnicy Szarm asz-Szajch, a nasz młody przewodnik spędza tam każdą sobotnią noc). No trudno, trafiłam do sztucznego turystycznego getta i pewnie nie dane mi będzie poznać „prawdziwe” oblicze egipskiego miasta. Moje obawy potwierdza wielki znajomy szyld popularnej amerykańskiej sieci kawiarni Starbucks. To koniec – myślę – Egipt to lunapark z atrakcjami dla europejskich turystów spragnionych słońca w środku zimy. W hotelu cisza i spokój. Jest tu kilka basenów, plaża z leżakami i parasolami. Oprócz restauracji i barów w kompleksie jest małe centrum handlowe. Koleżanka chce wypłacić pieniądze z bankomatu, który stoi przy sklepiku z biżuterią. Nie mija pięć sekund, a wychodzi do nas młody Egipcjanin i z uśmiechem pyta, skąd jesteśmy. – Z Polski? Jak sze masz? Polki są piękne i fajne – mówi. Po chwili zaprasza nas do siebie. Rozumiem, ze na imprezę, więc zaczynam się bronić, że grupa, że mamy plany. Koleżanka – entuzjastka i znawczyni krajów arabskich, patrzy na mnie z wyrzutem. – Musisz się wyluzować! Tak tu jest, pogadasz chwilę i możesz iść dalej – tłumaczy. Po tygodniu jestem mistrzynią w nic nieznaczących rozmowach z miejscowymi mężczyznami. Z jednym z nich wdaję się w ciekawą dyskusję o mnogości synonimów w arabskim. Zawodowe zainteresowania tłumacza. A przecież jestem na wakacjach! Przed nami kilka godzin w autokarze, godzinna przeprawa katamaranem, i kolejne 200 km w Jordanii – z Akaby do Petry. W porcie czekał przewodnik Samir. Płynnie mówiący po polsku! Studiował w Gdańsku, ożenił się z Polką, a gdy trójka dzieci podrosła, całą rodziną przeprowadzili się do Jordanii. Widząc nasze zmęczenie, zaprasza wszystkich (12 osób) do domu brata. Podana nam kawa zaparzona w tradycyjny arabski sposób jest doskonała (zagotować wodę, dodać cukier, wsypać kawę, gotować przez pięć minut). Po krótkiej pogawędce z domownikami o Polsce ruszamy na targ. Tam nasza ekipa dzieli się na dwie grupy: smakoszy i poszukiwaczek biżuterii. Wybór kolczyków ze srebra i kamieni jest tak duży, że na nic nie mogę się zdecydować. Idę do stoisk z przyprawami (kupuję kawę mieloną z kardamonem) i patrzę z niedowierzaniem, jak dwóch sprzedawców radzi sobie naraz z szóstką klientów. Najbardziej podobają mi się stoiska z amarantową herbatą z hibiskusa, ziołami i przyprawami. Trafiam do hali mięsnej. Odwracam głowę, bo na hakach wszędzie wiszą półtusze, a na blatach leżą odcięte głowy zwierząt. Brr... W każdym sklepie ze zdjęcia uśmiecha się do mnie król Jordanii Abdullah II. Niebieskie oczy zawdzięcza matce Brytyjce. Petra wita nas ogromnym szyldem z napisem „Indiana Jones Gift Shop” (tak, to tu kręcono jedną z części Indiany Jonesa). Nabatejczycy wyrzeźbili swoje miasto w miękkim piaskowcu 2 tys. lat temu. Przez wieki było ściśle chronione przed obcymi. Świat dowiedział się o Petrze niedawno, bo na początku XIX w. dzięki szwajcarskiemu archeologowi Ludwigowi Burckhardtowi. Główna trasa zwiedzania mierzy dziś 4 km, ale aby dokładnie zobaczyć całość, trzeba tu spędzić przynajmniej dwa dni. My ze względu na późną porę przebywamy wśród czerwonych skał i monumentalnych świątyń niecałe trzy godziny. Wreszcie moim oczom ukazuje się Skarbiec. Tak, ten który występował w filmie z Indianą Jonesem. Mimo otaczających mnie turystów, wycieczek szkolnych i ryczących ze złości wielbłądów, czuję się tak, jakbym była tu sama. Patrzę na widok dobrze znany mi z przewodników. Widzę to samo na nowo. Stoję wpatrzona w wysoką na 43 m i szeroką na 30 budowlę w kolorze ochry i różu, z idealnie gładkimi kolumnami i zdobionym portykiem, wzniesioną według legendy dla nabatejskiego króla Aretasa III w I w. p.n.e. (Po powrocie do domu na oficjalnej stronie Petry przeczytałam zdanie, które idealnie podsumowuje, co wtedy czułam: O Petrze napisano wiele, ale chyba nic nie jest w stanie przygotować nas na to, co nas tam czeka. Petrę trzeba zobaczyć, by uwierzyć). Od Skarbca droga wiedzie wzdłuż kolejnych straganów z pamiątkami. Jeden z Beduinów węszy okazję i zachęca naszego kolegę, by kupił swoim żonom (chodzi o mnie i koleżankę) piękne kolczyki. Na świecidełka nie zwracam uwagi, ale nie mogę oderwać wzroku od magnetycznego spojrzenia sprzedawcy. Po chwili dostrzegam, że oczy mężczyzny są obrysowane czarną kredką. Co tu kryć, wszyscy spotkani Beduini są nie¬przyzwoicie przystojni, a urodę zawdzięczają ponoć hinduskim korzeniom. Następnego dnia nurkowanie. Zaspani, skoro świt pakujemy się do autokaru i jedziemy do centrum nurkowania Coral Diving Club. Polska instruktorka Kasia pyta, kto chce nurkować z akwalungiem, a kto ma ochotę na snorkeling. Nie lubię wody, więc z dwojga złego wybieram to drugie. Jeszcze tylko przymiarka płetw, maska i rurka w dłoń – ruszamy do mariny. Wsiadamy do łódki, Kasia tłumaczy nam zasady bezpieczeństwa, a do wody wchodzimy już z Mustafą. Odpędzam wspomnienie filmu Ocean strachu, w którym para nurków zostaje w wodzie sam na sam z żerującymi rekinami. Zakładam płetwy (na pewno je zgubię), pluję na szkło maski i rozcieram ślinę wodą (co ja tu robię?!), to ponoć ma zapobiec parowaniu maski. Zagryzam rurkę i skaczę. Grupa w zachwycie już penetruje rafę. A ja boję się zanurzyć głowę. Gdy w końcu to robię i pod sobą widzę kilkanaście metrów wodnej otchłani, robi mi się słabo. Ogarnia mnie absurdalny strach, że opadnę na dno. Wynurzam się przerażona. Na szczęście doświadczony kolega przybywa z pomocą. – Oddychaj spokojnie, będzie w porządku – mówi. Niemożliwe – myślę, ale udaje się. Zostaję w wodzie. I nie żałuję. Rybki pływają tuż obok mnie, a koralowiec wygląda jak na filmach przyrodniczych. Ale ile można! Po pół godzinie kolory jakby bledną, wokół wciąż te same rybki, a poza tym robi mi się zimno. Mojego entuzjazmu nie budzi już nawet rzadki widok ogończy. Na szczęście Mustafa daje znak do odwrotu. Wdrapuję się na pokład, chyba dam sobie spokój przy dwóch kolejnych zejściach. No dobra, jeszcze ten jeden raz, na sam koniec. Tym razem część grupy nurkuje ze sprzętem i w pewnej chwili zupełnie przypadkiem znajduję się nad bąbelkami powietrza wypuszczanego przez nurków. To jest to! Pogoń za bąbelkami, które rozkosznie muskają ciało. Wpadam w jakiś trans... Resztę dnia spędzam w przedziwnym stanie rozmarzenia. Chyba tylko mój wrodzony sceptycyzm nie pozwalał mi wcześniej przyjąć do wiadomości, że to taka świetna zabawa. Może jest podobnie jak z Petrą – trzeba przeżyć, by uwierzyć? Wycieczkę na Górę Mojżesza zaplanowano na jeden z ostatnich dni pobytu w Szarm asz-Szajch. O drugiej w nocy ledwo żywi wysypujemy się z autokaru. Z latarkami ruszamy pod całkiem stromą górę. Po półgodzinie mam dosyć i jest mi gorąco, mimo niskiej temperatury. Po 45 minutach marzę o złamaniu nogi, żeby bez plamy na honorze zostać odtransportowaną na dół. Po godzinie mam ochotę zepchnąć w przepaść każdego Beduina, który proponuje mi co chwila jazdę wielbłądem za jedyne 150 funtów egipskich (tym razem honor uratował mi tylko brak pełnej kwoty w portfelu). Staram się być dzielna, nie marudzić... I nagle odkrywam, że jest mi coraz łatwiej iść, choć wciąż zastanawiam się, co ja tu robię w środku nocy. Po czterech i pół godzinach docieram na szczyt. Jest tuż przed świtem i każdy szuka najlepszego miejsca do podziwiania cudnego wschodu słońca. Siadam na skale, zakładam wszystkie ubrania, jakie mam w plecaku. Jestem na świętej górze. To tutaj Mojżesz odebrał tablice z Dekalogiem. Tu skrywał się przez wiele dni. Wokół mnie przepychanki, rozstawianie statywów, rozmowy, śmiechy. Mija godzina, a ja czekam na opisywany w przewodnikach widok, który ma mi wynagrodzić wysiłek. Czekam, bo przecież słońce wschodzi zawsze. Hmm... Jak to? Nagrody nie ma? Niebo jest zachmurzone. Wypominam sobie, że gdzieś po dwóch godzinach marszu marudziłam, że nic nie wynagrodzi mi tego nadludzkiego, jak bałwochwalczo twierdziłam, wyczynu. Trochę mi teraz głupio. Chyba czuję się winna, bo ktoś na górze zrobił mi psikusa za mój brak wiary, a zawód spotkał wszystkich. Rozglądam się. Współtowarzysze są może trochę zawiedzeni, ale na ich twarzach maluje się błogość. Patrzę na czerwone skały, spokój ogarnia i mnie. Egipskie kurorty okazały się tylko pstrokatą bramą do spraw ważniejszych. Dziękujemy agencji Travko za pomoc w organizacji wycieczki.
Według Biblii na szczycie Synaju Mojżesz otrzymał od Boga tablicę z dekalogiem. Około 100 tys. turystów wchodzi każdego roku na jego wierzchołek nocą, żeby obejrzeć wschód słońca. Ja tez tam weszłam.
Po trzygodzinnej podróży z Szarm asz-Szajch wysiadam przy Klasztorze św. Katarzyny u podnóża Synaju. Towarzyszy mi grupa nieznanych Polaków. Jest godz. 1.30 w nocy i otaczają nas egipskie ciemności. Dostaję latarkę od naszego przewodnika, młodego Beduina Mohammeda. W klasztorze pozostawiam niepotrzebny bagaż (po co ja to wszystko brałam?). Po chwili podchodzą do nas starsi mężczyźni z kocami w rękach. – Only 20 dolar! Only! Cold! Cold! – wołają jeden przez drugiego. Nie daję się przekonać. Nie kupuję koca od Beduina. Nie kupuję także „arafatki”, która nie wydaje mi się niezbędna. Błąd. Ale o tym przekonam się później. Jest lutowa noc w Egipcie, temperatura ok. 16 st. C. Ogólnie ciepło. Godz. 2.00. Pierwszy coffee shop Zaczynamy wspinaczkę na Górę Mojżesza. Włączam latarkę i patrzę pod nogi, ale nie widzę nic prócz żwiru, kamieni i swoich nowych adidasów (przecież nie myślałam, że w Egipcie będę potrzebować traperów!). Za mną drepcze jakiś Rosjanin w klapkach (bez skarpetek) i w krótkich spodenkach. Jeszcze ma dobry humor. – Camel! Camel! Camel! – nagle krzyczy ktoś za nami. Szlak ma jakieś 1,5 m szerokości, idą nim turyści i wielbłądy, które mają pierwszeństwo. Na jednym z garbatych wierzchowców siedzi opatulona w koc turystka w szpilkach! Aby ją przepuścić, musimy się przykleić do skały. Po kilkunastu minutach docieramy do pierwszego coffee shopu. To namiot z tektury i papy. Beduin (ubrany a la Eskimos albo mieszkaniec Syberii) woła na całe gardło: Hot coffee! Hot tea! Hot chocolate! Trochę mi go szkoda, bo ciężko pracuje, a chętnych na jego gorące napoje brak. Na razie... Godz. 2.30. Robi się chłodniej Średnia wieku moich coraz bardziej zmęczonych towarzyszy wynosi około 35 lat. Temperatura w granicach 10 st. C. Mam na sobie ciepłą (tak mi się wydaje) kurtkę i rękawiczki. Pod dżinsami damskie kalesony, czyli getry. Jak dla mnie, jest w porządku. Ale Rosjanin zaczyna pytać o skarpetki. Niestety, wzięłam tylko jedną parę (szkoda – druga przydałaby mi się później). Czas szybko mija. Rozmawiam z idącym obok chłopakiem. Przyjechał do Egiptu zrobić licencję nurka. Nie jest zbyt dobrym pływakiem, ale jak mu powiedział ktoś z jego bazy nurkowej, nie trzeba umieć dobrze pływać, żeby nurkować. Hmm... Jako licencjonowany płetwonurek mam inne zdanie. Polecam mu zmianę bazy. Godz. 3.00. Przerwa W środku kolejnego coffee shopu pali się ognisko, wokół przepychają się zmarznięci wędrowcy. Rosjanin okutany w koc szuka najcieplejszego miejsca. Cały namiot trzęsie się od podmuchów wiatru. Pod koniec tej wyprawy będzie go przeklinał każdy jej uczestnik. Większość osób pije gorącą herbatę lub czekoladę. Kawa nie jest tu popularna, bo adrenalina robi swoje i nie trzeba się wspomagać kofeiną. Godz. 3.30. Coraz widniej Zaczynam dostrzegać coś więcej niż buty ludzi przede mną i wielbłądy obok. Przenikliwe zimno i porywisty wiatr stają się uciążliwe. Moja kurtka i ciepłe rękawiczki zdałyby egzamin w Polsce. Ale – o ironio! – nie w Egipcie! W kolejnych coffee shopach nawet koce względnej czystości idą jak ciepłe bułeczki. Prawie każdy rozgrzewa się kubeczkiem gorącego napoju. Kilka starszych pań zastanawia się nad pozostaniem „w bazie”, ale Mohammed (w świetnej kondycji) nawet nie chce o tym słyszeć. Posłusznie idziemy dalej. Godz. 4.00. Kurtka Cudowne widoki wokół powoli przestają mnie interesować – myślę tylko o tym, żeby zrobiło się wreszcie ciepło. Wtedy Mohammed zawiesza mi na ramionach swoją kurtkę. No, cóż – jestem blondynką... Skwapliwie korzystam z dodatkowego ubrania i zaraz czuję się lepiej. Po chwili pojawiają się jednak wyrzuty sumienia – Mohammed idzie w cienkim sweterku. Twierdzi, że mu ciepło! Godz. 4.30. Nie ma odwrotu Piję gorącą czekoladę ukryta w zapyziałym kocu. Wiatr gwiżdże wokół namiotu wypełnionego turystami z całego świata. Niezależnie od kraju pochodzenia na wysokości ok. 1800 m n.p.m. zawsze się dogadasz. Zresztą tu się dużo nie mówi. Wystarczy spojrzeć na współtowarzyszy „niedoli”. Większość milczy, oszczędzając energię na dalszą wspinaczkę. Rosjanina nie widzę. Chyba zrezygnował. Mohammed informuje nas, że to ostatni przystanek w drodze na szczyt. Teraz mamy do pokonania 3 750 kamiennych stopni. Jesteśmy zmęczeni i wizja godzinnego wchodzenia po schodach wydaje się koszmarem. Ale przecież nikt nas do tej wycieczki (dla niektórych fakultatywnej, za euro lub dolary) nie zmuszał! Godz. 5.30. Na szczycie Mohammed pogania nas, abyśmy się „ruszyli” (Co on sobie myśli? Mówi tak, jakbyśmy siedzieli!), bo dojdziemy na szczyt po wschodzie słońca i cały trud pójdzie na marne. Schody okazują się koszmarem. Czasami z trudnością łapię oddech. Powoli pniemy się w górę. Wreszcie przemarznięci, zmęczeni, ale jakże szczęśliwi stajemy na wysokości 2285 m! Teraz każdy znajduje sobie jakąś skałę, która osłoni go od wściekłych podmuchów wiatru. Siedzimy bez ruchu ok. 45 minut. Nogi chyba mi odmarzły... Wiatr rozpędza chmury, nikt nic nie mówi. Odliczamy minuty do kulminacyjnego momentu naszej wyprawy. Godz. 6.15. Wschód słońca Zza odległych szczytów wyłania się słońce. Kilkudziesięciu turystów porzuca osłonę skał i patrzy tylko w tamtą stronę, co chwilę robiąc zdjęcie lub nagrywając film upamiętniający ten niesamowity spektakl gry światła i kolorów. Niebo staje się pomarańczowe, czerwone, niebieskie, wyłania się przed nami las szpiczastych wierzchołków Synaju ciągnących się po horyzont. Nagie szczyty stają się żółto-czerwono-brązowe. Trudy trzygodzinnej wędrówki i chłód przestają być ważne – są tylko emocje, które trudno opisać. Słońce jest tak jaskrawe, że nie sposób na nie patrzeć. Nie sposób także nie patrzeć, bo przecież było ono celem naszej „drogi krzyżowej” – tak wyprawę nazwał jeden z uczestników. Godz. 6.45. Wracamy Idziemy drogą, którą przyszliśmy. Słońce rozjaśnia nawet najciemniejsze przepaście, z których istnienia nie zdawaliśmy sobie sprawy. Turystka w butach na obcasach nie może się doczekać pojawienia się pierwszego wielbłąda, który zawiezie ją do klasztoru. Najpierw jednak musi zejść ze schodów, bo camele czekają u ich podnóża. Godz. 9.30. Klasztor Położony w dolinie i otoczony ogrodami Klasztor św. Katarzyny jest oazą zmęczonych pielgrzymów (mniej lub bardziej religijnych). Bazylika z piękną dzwonnicą została zbudowana na miejscu dawnej kaplicy upamiętniającej spotkanie Mojżesza z Bogiem. Idę z falą tłumu i prawie w biegu oglądam relikwie św. Katarzyny. Na ścianach widzę niezliczone złote ikony z wizerunkami świętych i barwne mozaiki. Wychodzę na dziedziniec i docieram do biblijnego krzewu gorejącego, przez który Bóg przemówił do Mojżesza. Nie wszyscy turyści wierzą w oryginalność tego wiecznie zielonego drzewka, chcą go jednak dotknąć, a wierni zrywają listki na pamiątkę. Powoli kierujemy się na parking. Jest południe, niebo bez jednej chmurki. Cieszymy się już na klimatyzowany autokar. No to w drogę - Synaj Przelot do Egiptu kosztuje ok. 1 500 zł w obie strony. www.aero.pl Biuro Aaba-Sharm (w Mall 8 – centrum handlowym w Naama Bay, rozrywkowej części Szarm asz-Szajch) prowadzi Egipcjanin, który dobrze zna polski. Wycieczka na Synaj kosztuje ok. 30 USD. Ceny na szlaku: koc, arafatka, wielbłąd – po 20 USD, gorące napoje po 10 USD. Klasztor św. Katarzyny można zwiedzać w godz. 9.30–12.00 z wyjątkiem piątków, niedziel i prawosławnych świat. Waluta: funt egipski (EGP); 1 USD = ok. 5,50 funta, 1 EUR = ok. 7,60 funta.
W dwa tygodnie Pokonałam 4 tys. km. Podróżowałam pociągiem, autobusem, statkiem, na grzbiecie wielbłąda. Stanęłam pod piramidami, głaskałam sfinksa po łapach, szukałam skarbów w dolinie królów, zwiedziłam kilkadziesiąt świątyń i targując się, kilkunastu sprzedawców doprowadziłam do łez. A miały to być leniwe wakacje w Egipcie z jednym z biur podróży.
1. dzień – Hurghada Pan Marek, przewodnik, wita nas na lotnisku w HURGHADZIE i niczym dobry pasterz sprawnie zapędza 40-osobowe stado amatorów piramid do autokaru. Z miejsca zaczyna przepraszać za standard hotelu. Tym błyskotliwym posunięciem kupuje mój głęboki szacunek – kto się teraz odważy poskarżyć na zły widok z okna albo żółte plamy na niegdyś białej pościeli? Przygotowana na najgorsze, widząc mój bungalow, stwierdzam, że nie jest tak źle! Co prawda po podłodze biegają mrówki faraona, ale jest łazienka, wygodne łóżka. Szkoda tylko, że gdy włączam klimatyzację, przestaję słyszeć własne myśli, a gdy ją wyłączam, też ich nie słyszę, bowiem za ścianą trwa techno party. No tak, czytałam, że Hurghada to kurort zasypiający nad ranem. Awantura, którą robię o 1.00 rano, kończy dyskotekę, na której bawi się, a właściwie drzemie na krzesłach, para Rosjan. 2. dzień – Kair Jest 3.00. Mocno zaspana pakuję się do autokaru. Przede mną 450 km drogi do Kairu, którą pokonam w konwoju. To właśnie przez konieczność podróżowania w konwojach zrezygnowałam z samodzielnej wyprawy do Egiptu. Teraz wiem, że mądrze postąpiłam. Jedziemy w niekończącym się sznurze samochodów i autobusów. Ochronę zapewniają uzbrojeni żołnierze i policja turystyczna. Środki bezpieczeństwa godne delegacji państwowej. Spisano nas i policzono z dziesięć razy. Na trasie posterunki, wstrzymany ruch lokalny. Mimo zmęczenia nie jestem w stanie zmrużyć oka. Doprawdy, trudno zasnąć w autokarze ze sprawną klimatyzacją, co oznacza, że ci, którzy nie mają kożuchów, szczękają zębami z zimna. Oczywiście nie sposób jej wyłączyć, można się jedynie modlić, aby się zepsuła. Nie bez powodu turyści zaczynają przygodę z Kairem od Cytadeli pamiętającej czasy Saladyna, pogromcy krzyżowców. Z wysokiego wzgórza, na którym wzniesiono fortyfikacje, meczety, medresy, a nawet pałac i więzienie, widać miasto spowite szarożółtą zawiesiną. Wyłaniają się z niej niczym widma chaotyczne rzędy kremowych domów z płaskimi dachami, nad którymi niczym strażnicy porządku dominują minarety meczetów. Kairu nie da się ogarnąć wzrokiem, podobno z zachodu na wschód ma 65 km długości i 35 km z północy na południe. Podobno żyje tu 20 mln ludzi, a na metr kwadratowy przypada 3 razy więcej mieszkańców niż w Paryżu. Pewnie dlatego wszędzie otacza nas tłum. Horda sprzedawców papirusów dopada nas przy wyjściu z Meczetu Alabastrowego (wzorowanego na świątyniach tureckich) i nie opuszcza nawet w autokarze. Cena wywoławcza – 5 dol. za jeden obrazek, końcowa – 1 dolar za tuzin. Turystki, które nie przystały na początkową cenę, teraz robią świetny interes. Te, które już kupiły, są rozżalone. Kiedy przewodnik wyjaśnia, że to nie papirus, ale stemplowana podróbka z bananowca, wszyscy tracą humor. W Kairze spędzimy w sumie cztery dni wypełnione atrakcjami. Na dziś zaplanowano wycieczkę do położonej za miastem Sakkary – nekropolii najstarszej dynastii faraonów rządzących Egiptem. Tutaj znajduje się niezwykle ważna dla historii architektury budowla – piramida schodkowa Dżosera, która wygląda jak 62-metrowa kupa kamieni ułożonych w sześć stopni. Po tych schodkach po śmierci faraon miał udać się w stronę wieczności. Choć dziś niepozorna – 4,5 tys. lat temu była kamieniem milowym wyznaczającym nowy trend budownictwa cmentarnego. Kolejni władcy nie chcieli już spoczywać w mastabach, lecz w budowlach bardziej okazałych, czego przykładem są piramidy w Gizie. Gdyby nie potworny upał, do oddalonego o 3 km Dahszur poszłabym piechotą. Z piasków pustyni wyrastają tam m.in. dwie piramidy wzniesione dla faraona Snofru, ojca Cheopsa. Dlaczego dwie, czyżby Snofru był aż tak próżny? Okazuje się, że pierwsza piramida, zwana Łamaną, nie udała się, zbudowano więc drugą. Z zapałem pokonuję kilkadziesiąt schodków prowadzących do Piramidy Czerwonej, której sylwetka osiągnęła kształt idealnego ostrosłupa. Wciskam się w wąski, niski i bardzo długi korytarz biegnący stromo w dół do komory grobowej. Z każdym krokiem coraz bardziej brakuje mi powietrza. Na dodatek konstrukcja jęczy, jakby miała się za chwilę zapaść. Przebyłam 40 m i nie zamierzam zrobić ani kroku dalej. Zawracam. Pierwszy haust świeżego powietrza działa niczym gaz rozweselający. Nawet nie bardzo mi wstyd, że się poddałam, zwłaszcza że ci, którzy dotarli do celu, zamiast rozpływać się w zachwytach, wspominają zapach przepoconych skarpet. 3. dzień – Synaj Z okna mojego apartamentu w hotelu w Gizie podobno widać piramidy. Wytężam wzrok, przecieram oczy i... nic. Mleczna złowroga zawiesina niczym mgła z horroru Carpentera pożarła trzy gigantyczne ostrosłupy. Rozczarowana schodzę na śniadanie, z nadzieją że mocna kawa postawi mnie na nogi po kolejnej nieprzespanej nocy. (Niestety tutejsza kawa stawia na nogi jedynie obsługę, która musi ją nalać do filiżanek). Zasnąć nie pozwalał mi warkot rozklekotanych samochodów oraz przeszywające uszy dźwięki klaksonów, których kierowcy używają bez skrępowania. O 5.00 rano do dzikiej kakofonii dołączył muezin nawołujący wiernych do modlitwy przez megafon. Żadna ściana nie jest dla niego za gruba, żadne okno wystarczająco dźwiękoszczelne. Punktualnie o 7.45 wyruszam na wycieczkę fakultatywną nad Kanał Sueski. Ci, co się na nią nie zdecydowali (trzeba dodatkowo zapłacić 40 dol.), kończą zwiedzanie na Dzielnicy Koptyjskiej, jednej z największych atrakcji Kairu. W VII w. chrześcijaństwo było religią panującą Egiptu (100 lat później wraz z arabskim podbojem zastąpił je islam). Ponieważ Koptowie to chrześcijanie, uznaje się ich za potomków starożytnych Egipcjan. Nigdy nie przyjęli oni ani zwierzchnictwa Watykanu, ani kościołów prawosławnych. Wiernym przewodzą patriarchowie wywodzący się od św. Marka, a ich życie religijne skupia się wokół kilku tonących w półmroku świątyń wyłożonych boazeriami, udekorowanych malowidłami. Jedną z nich jest kościół Św. Sergiusza, zbudowany na krypcie, gdzie ponoć schroniła się Święta Rodzina uciekająca przed siepaczami Heroda. Opuszczamy Kair, by po dwóch godzinach zatrzymać się przy przeżartej rdzą przystani, wkopanej w szeroki rów, w którym mieszają się wody mórz: Czerwonego i Śródziemnego. Kanał Sueski, dzieło ludzkiego geniuszu i mięśni (kopano go głównie motykami), ma niewiele ponad 160 km długości i maksymalnie 300 m szerokości. Choć na pierwszy rzut oka wydaje się wymarły (czekamy już 20 minut na jakąś większą jednostkę), dziennie pokonuje go ponad 40 statków – każdy płaci za ten przywilej kilkaset tysięcy dolarów. Przewozi się tędy 7 proc. towarów świata, co czyni kanał jednym z najważniejszych źródeł dochodów Egiptu. Mostem niedaleko Port Said przedostajemy się na SYNAJ. Azja wita nas morzem złotego piasku. Wyżłobione w nim kanały rozprowadzające słodką wodę wydzierają pustyni nowe tereny pod uprawę. Dawniej Egipt był spichlerzem Rzymu. Dziś, aby wyżywić swoich mieszkańców (co roku jest ich 1,3 mln więcej), musi zboże importować. Na horyzoncie majaczą Gorzkie Jeziora – hipotetyczne miejsce biblijnego Exodusu. Wyjątkowo malowniczo prezentują się z wieżyczki strażniczej Wzgórza Pokoju pocięte go okopami, w których tkwią gipsowi żołnierze, i opasanego zasiekami z drutu kolczastego. To pamiątka po konflikcie izraelsko-egipskim zakończonym w 1978 r. traktatem w Camp David. Na jego mocy Izrael wycofał się z okupowanych terenów i przekazał je Egiptowi. 60 tys. km2 „niczego” (tak bywa nazywany Synaj) paradoksalnie stanowi bardzo łakomy kąsek. 4. dzień – Kair Cały dzień będziemy samodzielnie eksplorować Stary Kair. Aby tam dotrzeć, musimy złapać taksówkę. Nasze auto jest wiekowe, ale nie starsze niż większość tutejszych wehikułów, ma rozprutą tapicerkę (jakby ktoś szukał w niej ukrytych skarbów), wszędzie wystają przewody, a w bagażniku zamiast tobołków tkwi kolejna para siedzeń. To ostatnie trochę mnie zdumiewa, ale przecież egipskie rodziny to raczej model 2+6, a bagaż zawsze można umieścić na dachu. Przemieszczamy się w żółwim tempie w potwornym korku, upale i smrodzie spalin. Po godzinie tortury się kończą – wysiadamy przy Dżazirat, czyli po arabsku wyspie. Widząc statki wycieczkowe na Nilu, wahamy się, czy nie zmienić planów i wypłynąć w rejs, jednak Kair jest taki kuszący. Cóż może być bardziej fascynującego niż zgłębianie miasta sprawiającego wrażenie, jakby zostało wybudowane na wysypisku śmieci. Gdziekolwiek spojrzeć, leżą sterty puszek, papierzysk, opakowań po wszelkich produktach, jakaś słoma, strzępy ubrań, schodzone do granic możliwości bambosze. W powietrzu fruwają czarne reklamówki, w asfalcie i chodnikach nie ma centymetra kwadratowego bez dziury, w domach brakuje ścian, o oknach nie wspominając, a w nurcie Nilu wczoraj widziałam martwe osły i krowy. Pan Marek wyjaśniał nam już pierwszego dnia, że wystarczy kilka tygodni i człowiek przestaje dostrzegać te śmieci. Z całą pewnością ma rację, w przeciwnym wypadku mieszkańcy wzięliby miotły w dłonie i tu posprzątali. Głowa rozbolała mnie od prób zrozumienia koncepcji architektonicznej tego molocha, która zdaje się przekonywać, że wartością nadrzędną w projektowaniu nie musi być estetyka, lecz indywidualny gust mieszkańców. Kto powiedział, że budynki muszą ze sobą harmonizować, że mieszkania powinny mieć drzwi i okna, a chodniki płyty, że trzeba coś skończyć, zanim się rozpadnie. Tutaj nawet nowe obiekty zdają się wymagać natychmiastowych poprawek. Zresztą w Kairze nic nie jest proste i oczywiste. Nawet próba przejścia przez ulicę na zielonym świetle kilka razy kończy się porażką. Starszy pan, który przeprowadza nas na drugą stronę, też nie jest tym, kim się wydaje, czyli uczynnym człowiekiem z sympatii do Polaków zapraszającym nas na herbatę. Zapomniał tylko wspomnieć, że wypijemy ją w perfumerii jego znajomego. Tak więc wbrew naszym zamiarom stajemy się posiadaczami kilku flakonów „wyjątkowych” perfum o kuszących nazwach – Izis, Harem, Arabska Noc i zapachach równie ulotnych jak piaski pustyni, o czym przekonujemy się później. Niestety, tego dnia nie będzie to ostatnia przygoda z perfumami. Jeszcze wielu miłych panów zwabi nas do swoich salonów, zanim nauczymy się, że w Egipcie każda uprzejmość, a nawet komplement mają swoją wartość wyrażoną w funtach, dolarach lub euro. Mądrzejsi, co nie znaczy, że odporniejsi na sztuczki kairskich naganiaczy docieramy do położonego w sercu Kairu bazaru Chan al-Chalili. W cieniu meczetu w labiryncie uliczek obrośniętych sklepikami zgromadzono tyle towarów, że Ali Baba zzieleniałby z zazdrości. Zakupoholicy powinni omijać to miejsce szerokim łukiem. Ja również. Nie mogę oderwać oczu od kryształowych lamp, ręcznie tkanych dywanów, podróbek starożytnych figurek, kolorowych przypraw uformowanych w kopczyki, stert szali. Fakt, że nic nie kupiłam, zawdzięczam sprzedawcom – ich namolność, zdeterminowanie, żeby wcisnąć mi cokolwiek, a jednocześnie dobrze na tym zarobić, podziałały na mój zapał niczym zimny prysznic. W drodze powrotnej do naszego hotelu zatrzymujemy się przy Sheratonie. W ciągu czterech dni od przylotu w tutejszym sklepie wolnocłowym można zrobić zakupy. Pierwszemu panu mówię, co chcę kupić (piwo) i w zamian otrzymuję kwit. Idę z nim do drugiego pana, który z mojego paszportu spisuje jakieś dane do komputera i wręcza mi nowy kwit. Kasjer sprawdza go, przyjmuje pieniądze, przybija na papierze nowe pieczątki. Ostatni pan wydaje mi towar. Teraz rozumiem, dlaczego w Egipcie nie ma bezrobocia, a średnia pensja to 130 zł. 5. dzień – Giza Gdy bóg Ozyrys, pan świata, został podstępnie pokonany i poćwiartowany przez swojego brata Seta, troskliwa żona Izyda odnalazła prawie wszystkie części jego ciała i zrobiła z nich pierwszą mumię. W ten sposób przywróciła Ozyrysowi życie. Starożytni Egipcjanie wierzyli, że mumifikacja da im nieśmiertelność. W pewnym sensie mieli rację – ciała ich największych faraonów: Ramzesa II, jego ojca Setiego I i królowej Hatszepsut przetrwały zawieruchę dziejów i spoczywają w Muzeum Kairskim. Niewielka sala mumii, od której zaczęłam zwiedzanie muzeum, zupełnie nie koresponduje z rangą wystawionych tu osobistości. To wrażenie dotyczy zresztą całego budynku, który pęka w szwach od bezcennych eksponatów. Czuję się, jakbym zwiedzała magazyn – większość obiektów nie została nawet opisana. Choć trudno w to uwierzyć, zgromadzone tu skarby bledną przy ekspozycji poświęconej Tutanchamonowi. Podziwiam tysiące błyszczących od złota i drogich kamieni przedmiotów; sarkofagów, naszyjników, łodzi, tronów, pierścieni, figurek. Jakie skarby skrywały grobowce wielkich faraonów, skoro mało znaczącego władcę wyposażono tak hojnie. Zaraz zobaczę piramidy – na ten moment czekałam od dawna – od kiedy dowiedziałam się, że istnieją. Trzy sterty kamiennych bloków powiększają się z każdym metrem. Piramidy Cheopsa, Chefrena i Mykerinosa mimo wieku wciąż prezentują się świetnie. Choć rozrastająca się Giza osacza je mackami domów, dzielnie bronią swojej pozycji – trwają tu od 4,5 tys. lat. Mam tylko godzinę, żeby się nimi nacieszyć, wybieram więc spacer dookoła wspaniałych ostrosłupów. Szybko zamienia się on w przejażdżkę na wielbłądzie. Jego właściciel oferuje milion wielbłądów za moją siostrę. Gdy chcę dobić targu, młody mężczyzna uśmiecha się i wyznaje, że tak naprawdę ma ich tylko pięć. Nie wiadomo, ile ma lat, czyją twarz, kto oberwał mu nos i dlaczego wciąż leży, taki potężny i majestatyczny. Przecież mógłby wstać, ziewnąć, zrobić koci grzbiet i pójść na spacer. Sfinks, olbrzymi 20-metrowy lew, dawniej pomalowany był ochrą. Dziś zachodzące światło maluje go na czerwono, a wyrastające za nim piramidy – na złoto. Ten widok odbieram niczym prezent pożegnalny. Wieczorem opuścimy Gizę, by pociągiem dotrzeć do Asuanu. 6. dzień – Asuan Przedział mojego „Orient Ekspresu” ma zaledwie metr na dwa, ale jakimś cudem zmieściły się tutaj dwa łóżka, umywalka, stolik, a nawet walizki. Mimo ciasnoty i braku świeżego powietrza budzę się rześka i wypoczęta. Za oknem widzę pola trzciny cukrowej, kukurydzy, sady, palmy, rolników, dzieci wracające ze szkoły, osiołki. O 13.30 po pokonaniu prawie tysiąca kilometrów pociąg zatrzymuje się w Asuanie. Przesiadamy się do autobusu i promenadą wzdłuż Nilu docieramy do Wielkiej Tamy, którą złośliwi nazywają piramidą Nasera. Z materiału, jaki zużyto na jej budowę, podobno można byłoby wznieść 20 piramid Cheopsa. Stoję na szczycie 40-metrowej konstrukcji ujarzmiającej Nil. Przede mną srebrzysta tafla Jeziora Nasera. Zbiornik ma 480 km długości i 170 bln m3 wody. Gdyby konstrukcja pękła, wszystko po drugiej stronie zniknęłoby pod wodą. Budowa zapory wymusiła przeniesienie wielu zabytkowych obiektów. Jednym z nich jest świątynia Izydy na wyspie File, do której dopływamy łodzią prującą spokojne wody Nilu. Tonące w zieleni sanktuarium z pylonami i lasem kolumn wygląda baśniowo. Kult Izydy, bogini magii, przetrwał w Egipcie najdłużej – do VI w. Potem większość świątyń przejęli chrześcijanie. Skuli wszystkie pogańskie elementy na ścianach. To oni okazali się bardziej destrukcyjni niż czas, który zdaje się nie imać tych zabytków. 7. dzień – Abu Simbe Już dwie godziny stoję w mroku wśród podekscytowanego tłumu czekającego na wschód słońca. Dziś, 22 października, jego promienie wpadną przez drzwi świątyni Ramzesa II w Abu Simbel i oświetlą znajdujące się tam wizerunki bogów oraz samego faraona. Aby zobaczyć ten spektakl odbywający się dwa razy w roku, musieliśmy dołączyć do konwoju wyruszającego z Asuanu o północy i pokonać 300 km, przekraczając zwrotnik Raka. Trudno docenić wagę wydarzenia, stojąc na zewnątrz, podczas gdy widowisko rozgrywa się w środku. Rozczarowanie mija w obliczu rozświetlonego wschodzącym słońcem majestatu Ramzesa II, którego cztery gigantyczne posągi ocieniają wejście do świątyni. Między monarszymi nogami wyrzeźbiono królewską małżonkę – Nefertari oraz dzieci Ramzesa (oczywiście nie wszystkie, władca miał ich co najmniej sto). Setki reliefów wyrytych na wewnętrznych ścianach świątyni opiewają dokonania faraona, zapewniając mu doskonały wieczny piar. Jak długi jest dzień, gdy zaczyna się go o północy, przekonuję się, słysząc listę atrakcji zaplanowanych na popołudnie. Rozpoczyna je wizyta w kamieniołomie w centrum Asuanu, gdzie spoczywa nieukończony granitowy obelisk. Stawiano je parami przed wejściem do świątyń, aby ściągały energię kosmiczną, która zasilała boskie posągi. Gdyby udało się tego kolosa wydobyć (niestety pękł), miałby 11 pięter wysokości i ważyłby 1 200 ton. Opuszczamy rozgrzany słońcem kamieniołom i feluką płyniemy do ogrodu botanicznego na wyspie rozkwitającego niczym fatamorgana wśród błękitu Nilu. Pewien bogaty Brytyjczyk zasadził tu drzewa z całego świata. Mijamy gigantyczne palmy, drzewa kiełbaskowe, fikusy, jaśminy, akacje, tamaryndowce, draceny. Powietrze pachnie kwiatami i ziołami, słychać śpiew ptaków. Szkoda, że nie możemy dłużej delektować się tą ciszą. Przesiadamy się na kolejną łódź i zagłębiamy w kataraktę Nilu. Przedzieramy się przez tunele z sitowia, manewrujemy między wielkimi jak domy blokami granitu. Opływamy wyspy, na których życie toczy się z dala od cywilizacji. Po godzinie przybijamy do nubijskiej wioski. Osaczeni przez domagające się prezentów dzieciaki, wędrujemy między kolorowymi domami. Na drzwiach wymalowane są chroniące przed urokami dłoń Fatimy lub oko Horusa. Nubijczycy przenieśli się tutaj, bo ich ziemię pochłonęła woda. Rodzina zaprzyjaźniona z naszym przewodnikiem zgodziła się pokazać swój dom (oczywiście nie za darmo). Zamiast podłogi – piasek, zamiast dachu – maty z sitowia, przez które prześwitują gwiazdy. Okazuje się on zadziwiająco przestronny. Jego najważniejszą częścią jest salon, do którego przylegają małe sypialnie mieszczące jedynie łóżko. Siadamy na ławach przykrytych kolorowymi derkami i pijemy słodką miętowa herbatę podaną przez ciemnoskórą gospodynię. Jej uśmiech wyraża tak wiele – niełatwo żyć w skansenie skazanym na hojność turystów. 8. dzień – Rejs po Nilu Jest 6.30, przybyliśmy do Kom Ombo (około 30 km od Asuanu). Wczoraj zostaliśmy zaokrętowani na statek wycieczkowy płynący do Luksoru – spędzimy na nim trzy dni. Teraz przez trap schodzimy na ląd wprost do świątyni poświęconej bogom Sobkowi i Horusowi. Pan Marek zwraca nam uwagę na ściany. Na jednej wyryto tajemne medyczne receptury, na drugiej – kalendarz ze wszystkimi staroegipskimi świętami. To bardzo praktyczne rozwiązanie ratowało śmiertelników przed przykrymi konsekwencjami urażenia jakiegoś bóstwa. Czas na statku płynie bardzo wolno. Minuty z bólem zamieniają się w godziny. Leżąc na górnym pokładzie, oglądam monotonne plamy zieleni pocięte hałdami piasku, czasem pojawi się jakiś człowiek i pomacha nam ręką. O 12.00 dobijamy do kolejnego portu, by zwiedzić świątynię Horusa w Edfu oddaloną o kilkanaście minut jazdy autokarem. Podziwiam doskonale zachowany 36-metrowy pylon, z którego przed wiekami powiewały kolorowe sztandary, a w oknach stali kapłani pilnujący porządku. Na reliefach ocalały resztki farby, dając wyobrażenie o bajecznych kolorach budowli w czasach faraonów. Na jednej ze ścian toczy się trwająca 70 lat walka Horusa (syna Ozyrysa) z jego wujem Setem. Zwycięzca – Horus – zostaje panem Egiptu, a każdy kolejny faraon jest uważany za jego „inkarnację”. Resztę dnia spędzamy na statku. Po kolacji zaczyna się galabija party. Nie jest to jednak impreza warta nieprzespanej nocy. Po kilku próbach przypomnienia układów z kursu tańca brzucha poddaję się i wracam do pokoju. 9. dzień – Luksor Dopłynęliśmy do portu niedaleko Luksoru, miasta, które wyrosło na ruinach Teb – stolicy Egiptu w czasach największej potęgi. (Dziś to turystyczne zaplecze, z którego można dostać się do wielu historycznych miejsc). Otoczony zasiekami i pilnowany przez wojsko wygląda jak ekskluzywny obóz dla uchodźców. Opuszczam go na kilka godzin, na fakultatywne zwiedzanie Dajr al Madina – wioski budowniczych królewskich grobowców w pobliskiej Dolinie Królów. Najwybitniejsi artyści tamtych czasów mieszkali w 70 domach. Pilnowani przez wojsko mogli w spokoju tworzyć na wieczną chwałę faraonów. Jednym z ich mecenasów był wojowniczy i potężny Ramzes III. Jego świątynia grobowa w Madinat Habu, dziś malownicza ruina, dawniej przypominała otoczone murem miasto ze świątyniami, pałacami, domami dla służby. Ocalałe reliefy ukazują Ramzesa III poniewierającego głowy swoich nieprzyjaciół, żołnierzy usypujących przed faraonem kopczyki z odciętych dłoni lub penisów wrogów. Przed tym monarchą drżał cały świat, a zdradziły go i zgładziły kobiety z jego własnego haremu. Po obiedzie udajemy się do Karnaku położonego na obrzeżach Luksoru. Największy kompleks świątynny świata zajmuje 100 ha. Zbudowano go, by uczcić Amona – najważniejszego boga Nowego Państwa. Każdy faraon chciał mu się przypodobać, wznosząc lub dodając coś do już istniejących budowli. Karnak upiększano przez 1 500 lat nieustannej adoracji. Tu wszystko musiało być imponujące – od alei procesyjnej ozdobionej szpalerem baraniogłowych sfinksów po liczbę świątyń, pylonów, obelisków, posągów, kolumn, a nawet rozmiary sztucznego jeziora. Trudno zrozumieć wiarę, która stworzyła Karnak. Podobnie jak trudno nie uśmiechnąć się na widok ludzi okrążających figurkę olbrzymiego skarabeusza (boga wschodzącego słońca). Sześć rundek w przeciwnym kierunku do ruchu wskazówek zegara ma zagwarantować potomstwo, trzy oznaczają powodzenie, a siedem – rozwód. 10. dzień – Kolosy Memnona i Dolina Królów W Egipcie każdy dzień jest wyjątkowy, ale ten będzie szczególny. Zaczyna się od obejrzenia Kolosów Memnona. Samotne 20-metrowe olbrzymy siedzą na wielkich tronach pozbawione kontekstu – jakby ktoś je tu porzucił przez pomyłkę. Dawniej strzegły wstępu do świątyni Amenhotepa III, dziś pilnują pasących się kóz i spokoju położonego obok zapyziałego miasteczka. Wzbijając tumany kurzu, docieramy do pięknej, amfiteatralnej doliny Wzgórz Tebańskich. Na miejsce swego kultu wybrała ją Hatszepsut, sławna kobieta faraon. Wybudowała tu świątynię grobową zadziwiająco nowoczesną, zupełnie niepodobną do tych, które widziałam. Przyklejona do zbocza składa się z trzech tarasów połączonych rampami, a każdy z nich wyznaczają skromne kolumnady. Na dolnym tarasie był kiedyś ogród z drzewami mirrowymi i fontannami. Władczyni nazwała swoją świątynię najwspanialszą ze wspaniałych. I choć dziś budowla nie prezentuje się tak okazale, nie pozwala zapomnieć o kobiecie, której sława przetrwała dłużej niż pamięć o tych, którzy starali się na zawsze wymazać jej imię z historii. Okrążamy skały do białości wypalone promieniami słońca. Linia Wzgórz Tebańskich osłaniających wąską dolinę kształtem przypomina piramidy. Może z tego powodu faraonowie uznali to miejsce, nazwane później Doliną Królów, za odpowiednie na wieczny spoczynek. Oddalona od siedzib ludzkich, zabójcza z powodu temperatur i otoczona kordonem wojska miała zapewnić bezpieczeństwo królewskim mumiom. Przez setki lat w skałach wydrążono setki korytarzy, dziesiątki sal, wyryto miliony scen i ukryto bogactwa, jakich nie znał świat. Bilet wstępu pozwala na zwiedzanie czterech z ponad 60 grobowców. Zaczynam od grobowca Ramzesa III, w którym przetrwały kolorowe reliefy, a kończę na grobowcu Tutmozisa III. Aby się tam dostać, muszę pokonać kilkadziesiąt schodków. Niestety, obrabowane wnętrza i puste sarkofagi przygnębiają (jedynie w grobowcu Tutanchamona znajduje się mumia władcy). Panuje w nich potworny zaduch, więc pocąc się i dysząc, zwiedzam je raczej z obowiązku niż dla przyjemności. 11. dzień – Abydos i Dandara Czyż nie byłoby miło zostać w Luksorze i przechadzać się po promenadzie, mając po jednej stronie Nil, a po drugiej piękną świątynię wzniesioną przez Amenhotepa III? Potem mogłabym się zagubić na pobliskim bazarze i poczuć niczym gwiazda filmowa ścigana przez paparazzich w osobie zdeterminowanych sprzedawców wszystkiego. Tymczasem jadę w konwoju do Abydos, miejsca kultu boga śmierci Ozyrysa. Tutaj niczym muzułmanin do Mekki chciał odbyć pielgrzymkę każdy Egipcjanin przed śmiercią. Podobno w okolicy świątyni znajdowało się wejście do podziemnego królestwa. W Abydos zachowały się najpiękniejsze płaskorzeźby, jakie do tej pory widziałam, oraz tzw. galeria królów, czyli lista 34 faraonów – poprzedników fundatora świątyni Setiego I. Twórcy spisu pominęli kilka osób, zapewne karząc ich za nieprawomyślne poglądy: Hatszepsut zawiniła, gdyż była kobietą, Echnaton z powodu swoich herezji, a faraonowie nubijscy, bo nikt nie lubi, jak pokonują go sąsiedzi. Moja przygoda ze starożytnym Egiptem kończy się w Dandarze – na świątyni Hathor – bogini miłości. Wizerunki Hathor, pucułowatej kobiety z krowimi uszami, dostrzegam wszędzie. Największe emocje zwiedzających wzbudza jednak „coś”, co znajduje się w wąskim korytarzu. Patrzę na relief, który Daniken uznał za prototyp żarówki, a inni za bakłażan. No cóż, po tym, co zobaczyłam, związki starożytnych Egipcjan z kosmitami nie wydają mi się takie oczywiste. 12.–15. dzień – odpoczynek w Hurghadzie Wracamy do HURGHADY, by nareszcie odpocząć. Mój apartament składa się z olbrzymiej sypialni, olbrzymiego salonu, olbrzymiego łóżka, wielkiej wygodnej kanapy i dużych telewizorów w każdym pomieszczeniu. Wzrusza mnie biel ręczników, ścian, a nawet zapach mydła. Po prostu luksus. Szwedzki stół na śniadanie, szwedzki stół na obiad. Człowiek z miejsca zapomina o diecie albo czasowo ją zawiesza. Po sutych posiłkach nie zostaje nic innego, jak godzinami leżeć na plaży. Problem w tym, że ja należę do wąskiego grona ludzi, którzy na plaży są w stanie wytrzymać najwyżej 10 minut, a potem zaczynam się nudzić. To właśnie nuda podsunęła mi pomysł, aby udać się na szaloną kilkugodzinną eskapadę na quadach przez pustynię, połączoną z jazdą na wielbłądach i odwiedzinami w wiosce Beduinów, w której jednak Beduinów nie było. Dlaczego w opisie pominęłam jedną z największych atrakcji Egiptu, jaką jest rafa koralowa Morza Czerwonego? Może dlatego, że postój na koralowej wyspie zamiast godzinę trwał 15 minut, że na statku panowało przenikliwie zimno, a fale na morzu były tak wysokie, że machając jak szalona wszystkimi kończynami, miałam wrażenie, że płynę w miejscu. (Tym prawdopodobnie wypłoszyłam wszystkie ryby). Są ludzie, którzy byli w Hurghadzie wiele razy i nigdy nie widzieli piramid, ja cieszę się, że będąc w Egipcie, widziałam wszystko, co chciałam, no może poza rybkami.