Naukowiec twierdzi, że rozszyfrował tajemnicze antyczne symbole. Zagadka czekała na rozwiązanie 2700 lat
700 lat przed naszą erą na ścianach stolicy Asyrii umieszczano w seriach tajemnicze symbole. Naukowcy długo zastanawiali się nad ich sensem. Specjalista od starożytnych języków Bliskiego Wschodu jest przekonany, że znalazł wyjaśnienie zagadki.
W tym artykule: Założyciel miasta, założyciel dynastii Tajemnicze symbole na ścianach świątyń Imię króla zapisane w gwiazdach Lew, orzeł, byk, drzewo figowe i pług. Albo – w skróconej wersji – lew, drzewo i pług. Takie sekwencje symboli pojawiają się na ścianach świątyń w starożytnej stolicy Asyrii, Dur-Szarrukin. Co oznaczają? Na to pytanie nie ma pewnej odpowiedzi od VII w. p.n.e., czyli od upadku Asyrii. Schyłek potężnego imperium oznaczał również utratę rozwijanej przez stulecia kultury. Wielkie miasta Asyrii – m.in. słynną Niniwę, ale też nieodległe Dur-Szarrukin – zasypał piach. Dopiero dwa wieki temu do ich ruin dotarli europejscy archeolodzy. Prace w Dur-Szarrukin prowadzone w połowie XIX w. doprowadziły do okrycia tajemniczych symboli. Od tego czasu naukowców dręczył ich sekret. Co oznacza pięć albo trzy rysunki pojawiające się w różnych częściach miasta? Czy to odpowiednik egipskich hieroglifów? Dr Martin Worthington, asyriolog z Trinity's School of Languages, Literatures and Cultural Studies, twierdzi, że znalazł odpowiedzi na te pytania. Założyciel miasta, założyciel dynastii Dur-Szarrukin zostało wzniesione na rozkaz Sargona II, założyciela dynastii Sargonidów. Za panowania tego króla Asyria dynamicznie się rozwijała. Choć Sargon II nie był spokrewniony z założycielem Imperium Akadyjskiego, Sargonem Wielkim, przyjął nawiązujące do niego imię. To pokazywało jego ambicje. Sargon II, utalentowany wojownik i twardy polityk, pragnął władać całym znanym wówczas światem. Tego rodzaju aspiracje wymagały zapanowania nad opozycją wewnątrz kraju oraz dokonywania podbojów. Ale również wzniesienia nowej stolicy. Dur-Szarrukin – co w tłumaczeniu znaczy „Twierdza Sargona” – powstawała przez dziesięć lat, między 717 a 707 r. p.n.e. Precyzyjnie zaplanowane i zbudowane gigantycznym kosztem miasto otaczał podwójny ceglany mur. Najważniejszym miejscem był gigantyczny kompleks pałacowo-świątynny, mający 209 sal i dziedzińców. Sargon II wprowadził się do niego w 707 roku p.n.e. Świetność Dur-Szarrukin nie trwała jednak długo. Już niecałe dwa lata później wojowniczy król zginął na wyprawie wojennej. Jego miasto wpierw podupadło, a po upadku Niniwy – w 612 r. p.n.e. – podzieliło los innych miast asyryjskich. Tajemnicze symbole na ścianach świątyń Dur-Szarrukin odkrył w 1843 r. Paul-Emile Botta, francuski konsul w Mosulu (w rzeczywistości Botta szukał Niniwy). Udało mu się odsłonić fragment pałacu Sargona II. Na miejscu pracowali też Anglicy, a od 1852 r. przez trzy lata wykopaliskami kierował inny francuski konsul, Victor Place. Place znacznie poszerzył badany obszar, jednak w historii zapisał się pechem. Większość jego znalezisk – wysłana do Francji spływającym po Tygrysie konwojem – została utracona. Do Luwru dotarło tylko 28 z 200 wysłanych przez Place’a skrzyń. Jednak Place zrobił dla Dur-Szarrukin ważną rzecz. To on opublikował symbole przerysowane z miejskich świątyń. Rysunki pokazują dziwną sekwencję pięciu albo trzech symboli. Co oznaczają lew, orzeł, byk, drzewo figowe i pług? Specjaliści od historii Asyrii zastanawiali się nad tym ponad półtora stulecia. Imię króla zapisane w gwiazdach Dr Martin Worthington uważa, że rozwiązanie zagadki może kryć się w wymowie tych słów. Jego zdaniem, wyrazy przeczytane we właściwej kolejności zawierały dźwięki składające się na asyryjską formę imienia Sargon. To samo dotyczy sekwencji trzech symboli. To jednak dopiero połowa wyjaśnienia. Zdaniem Worthingtona, każdy z pięciu symboli odnosił się również do gwiezdnej konstelacji. Do dzisiaj przetrwały dwie z nich: Gwiazdozbiór Lwa i Gwiazdozbiór Orła. Tym samym, umieszczając imię króla w symboliczny sposób między gwiazdami, Asyryjczycy oddawali cześć swojemu władcy. – Zadaniem pięciu symboli było umieszczenie imienia Sargona w niebiosach na całą wieczność – mówi Worthington. – To sprytny sposób na uczynienie imienia króla nieśmiertelnym – dodaje naukowiec. Czy to wyjaśnienie wytrzyma próbę czasu? – Nie mogę udowodnić mojej teorii – przyznaje asyriolog. – Jednak fakt, że działa ona zarówno w przypadku sekwencji pięciu, jak i trzech symboli oraz że symbole można również rozumieć jako konstelacje, wydaje mi się wysoce sugestywny. Szanse, że to wszystko nie jest zbiegiem okoliczności, są – wybaczcie tę grę słów – astronomiczne – podsumowuje Worthington. Artykuł naukowca o znaczeniu symboli z Dur-Szarrukin ukazał się w czasopiśmie „Bulletin of the American Schools of Oriental Research”. Źródła: Phys.org, Bulletin of the American Schools of Oriental Research. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Swastyka. Klucz do raju, znak odrodzenia i życia, ale też symbol faszyzmu
Swastyka to jeden z najbardziej znanych i rozpowszechnionych znaków na całym świecie. Symbolizuje koło słoneczne, nieskończoność, dobrobyt i szczęście, siłę stwórczą, odrodzenie czy siłę. Swastykę zawłaszczyli w XX wieku niemieccy faszyści.
W tym artykule: Co oznacza swastyka? Jakie są rodzaje swastyki? Co oznacza swastyka niemiecka? Co grozi za namalowanie swastyki w Polsce? Co oznacza swastyka w Indiach? Swastyka w Ameryce Północnej Swastyka wczesnochrześcijańska Swastyka to bardzo prosty znak. Ma kształt równoramiennego krzyża o ramionach załamanych w połowie długości pod kątem prostym, w tym samym obrotowym kierunku, zwykle zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Co oznacza swastyka? Odpowiedź na to pytanie wcale nie jest taka prosta. Okazuje się, że symbol ten ma różne znaczenia w zależności od miejsca, gdzie jest wykonywany. Z reguły swastyka związana jest z dobrobytem i szczęściem. Słowo to pochodzi od sanskryckiego svastika, oznaczającego „przynosząca powodzenie/dobrobyt”. Jakie są rodzaje swastyki? Możemy wyróżnić dwa podstawowe rodzaju swastyki: bardziej popularną prawoskrętną i drugą – lewoskrętną. Prawostronna swastyka jest uważana za symbol solarny. Ma bowiem naśladować kurs obrany codziennie przez Słońce, które na półkuli północnej wydaje się przechodzić ze wschodu, a następnie z południa na zachód. Lewoskrętna swastyka częściej oznacza noc, w Indiach przerażającą boginię Kālī i praktyki magiczne. Swastyki różnią się często detalami: długością wygiętych ramion i proporcjami. Symbole te wykonywano i wykonuje się różnymi technikami – maluje, rysuje, rzeźbi a nawet tka. Najstarszy znany symbol swastyki odkryto na liczącej 15 000 lat figurce ptaka wykonanej z kłów mamuta. Przypuszcza się, że starożytny ryt był związany z magią. Również na ziemiach obecnej Polski swastyki wykonywano setki, a nawet tysiące lat temu. Na przykład na cmentarzysku w Domasławiu pod Wrocławiem sprzed 2,8 tysiąca lat znaleziono naczynia z namalowanym symbolem trykwetru, czyli uproszczonej swastyki. Także później, w czasach średniowiecza na naczyniach od czasu do czasu pojawiały się swastyki, ale w miejscach, które nie miały być widoczne. Były to wówczas zapewne tak zwane znaki garncarskie, czyli swego rodzaju podpisy wytwórców tych przedmiotów. Co oznacza swastyka niemiecka? Swastyka niemiecka jest szczególnego rodzaju symbolem, nazywanym też Hakenkreuz (z niem. hakowaty krzyż). Była to prawoskrętna swastyka, godło partii nazistowskiej NSDAP od 1919-1920; w latach 1933-1945 symbol nazistowskiej III Rzeszy i rzekomy emblemat domniemanej „rasy aryjskiej”. Już w 1910 r. poeta i ideolog nacjonalistyczny Guido von List zaproponował swastykę jako symbol dla wszystkich organizacji antysemickich. Od czasów II wojny światowej swastyka w kulturze zachodniej uważana jest za symbol nienawiści i uprzedzeń rasowych. Jest często używana przez grupy grupy białych supremacjonistów i współczesne mutache partii nazistowskiej. Wraz z innymi symbolami stosowanymi przez partię NSDAP, użycie swastyki zostało zakazane w Niemczech. Co grozi za namalowanie swastyki w Polsce? Według artykułu 256 Kodeksu Karnego, kto publicznie propaguje faszystowski lub inny totalitarny ustrój państwa lub nawołuje do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. W Polsce swastyka najczęściej kojarzona jest właśnie z symbolem faszystowskim i taki jest z reguły jej odbiór w przestrzeni publicznej. Co oznacza swastyka w Indiach? Symbol swastyki już w starożytnych Indiach oznaczał pomyślność i dobrobyt. Często stosowany jest wśród hinduistów, buddystów i dżajnistów. U tych ostatnich swastyka przypomina wiernym o czterech możliwościach odrodzenia się duszy: jako zwierzę, roślina, w piekle lub na Ziemi i w świecie duchów. Dla Buddystów swastyka to z kolei klucz do raju. Z kolei dla hinduistów swastyka to symbol początku, otwarcia. Bywa też kładziona przed wejściem do domu jak amulet mający na celu ochronę przed pożarem i „złym okiem”. W Indiach wiele szkół lub stowarzyszeń ma w nazwie i w logotypie swastykę. Swastyka w Ameryce Północnej Swastyka była też znanym symbolem wśród rdzennej ludności Ameryki Północnej, na przykład w plemieniu Nawaho. Oznaczała obfitość, szczęście i pomyślność. Swastyka była utożsamiana z „wirującą kłodą” z opowieści Nawahów. To z jej pomocą bohater podróżował po dzisiejszej rzece San Juan. Kiedy dotarł do celu, bogowie wyciągnęli jego kłodę z wiru, w którym spotykają się rzeki i pomogli mu dotrzeć do brzegu. Co symbolizuje krzyż ankh? Jeden z nich znaleziono w grobowcu Tutanchamona Czym oryginalnie był krzyż ankh? Gdzie go używano i co oznaczał? Dzisiaj pod tą nazwą może kryć się gra planszowa, biżuteria albo zespół muzyczny. Swastyka wczesnochrześcijańska Swastyka pojawiła się również w sztuce wczesnochrześcijańskiej i bizantyjskiej. Określano ją wówczas jako gammadion lub crux gammat (bo złożona z czterech liter greckich gamma przymocowanych do wspólnej podstawy) lub tetraskelion (z łac. czworonogi). Źródła: Britannica HAF Natural History Museum of Utah Słownik Symbol, red. W. Kopaliński, Warszawa 1991 Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Symbol smoka przywędrował w średniowieczu do Polski z Brytanii. Za sprawą angielskiego następcy tronu
Smok w heraldyce występował wyłącznie na Wyspach Brytyjskich. Na kontynencie europejskim był symbolem zła. Okazuje się jednak, że pozytywny symbol smoka pojawia się również w Polsce.
W tym artykule: Smok – średniowieczne wcielenie zła Legendy arturiańskie i smoczy władca Symbol smoka w heraldyce polskich Piastów Bolesław Krzywousty jako smok Magnus Haroldson – angielski książę i polski komes W czasach średniowiecza skojarzenia ze smokiem niemal zawsze były negatywne. Wyjątkiem są Wyspy Brytyjskie. Tu smok ukazywany był w pozytywnym świetle, ponieważ widniał na sztandarach. Okazuje się, że symbol smoka był również używany przez książąt czerskich. Smok – średniowieczne wcielenie zła Już w mitologiach germańskich czy słowiańskiej pojawiają się istoty smoków, chociażby w legendzie o Sigurdzie. Były to złe potwory, kojarzone z mrokiem, zniszczeniem i strachem. Walki ze smokiem zaadaptowane zostały nawet w tekstach chrześcijańskich. Owe źródła w piśmie i ikonografii pokazują smoka w złowrogim świetle. Co symbolizuje smok? Był on bestią, sługą szatana, wcieleniem zła. Gdzie można go zobaczyć? Na przykład w popularnym przedstawieniu św. Jerzego zabijającego smoka. Był to częsty temat w malarstwie. W tekstach również smok pojawia się najczęściej jako alegoria nikczemnego charakteru osoby lub strasznego wydarzenia. Legendy arturiańskie i smoczy władca Na Wyspach Brytyjskich jednak smok mógł być szanowanym symbolem. Możliwe, że już Brytowie i Sasi wykorzystywali wizerunki smoka na swoich proporcach. Stwór przeniknął później do sławnych legend arturiańskich. Owe legendy pochodzą jeszcze ze źródeł pogańskich. Potem jednak treści dostosowano na potrzeby symboli chrześcijańskich. Smok jest w nich nośnikiem pozytywnych wartości, czego najlepszym przykładem jest król Artur. Wiwerna (smok, który nie zieje ogniem) stała się symbolem samego władcy. Sam Artur nazywany był „najwyższym smokiem”. Do dzisiaj doszukać się można pewnych powiązań z Czerwonym Smokiem na fladze Walii. Symbol smoka w heraldyce polskich Piastów Wraz z postępem badań historycznych odkryto, że smok jako pozytywny symbol heraldyczny przywędrował też do Polski. Już w XIII w. obecne są polskie analogie do legend arturiańskich w przedstawieniach władcy i w numizmatyce. Możliwe jednak, że te legendy były znane już wcześniej. Wskazywać to może obecność smoka na pieczęciach księcia czerskiego Trojdena z początku XIV w. Wiwerna przetrwała w heraldyce jego potomków aż do XVI w. Żeby mogło dojść do ustanowienia smoka jako symbolu władzy, potrzebna by była znajomość legend arturiańskich. Potwierdzać to mogą starsze monety Mieszka Starego z XII w. Tam pojawia się samodzielny wizerunek smoka. Prawdopodobnie już wtedy smok nie zawsze był postrzegany w Polsce jako wcielenie szatana. Bolesław Krzywousty jako smok Niejasne jest do końca pochodzenie Galla Anonima, ale musiał on słyszeć o królu Arturze. Kontakt z tekstami mitologicznymi, wywodzącymi się z Francji, mógł skłonić kronikarza do napisania ciekawego zdania. Przyrównał on bowiem swojego patrona Bolesława Krzywoustego do smoka – w kontekście jego wojennych zdobyczy. Pomimo kontekstu wojennego, to jednak trudno wyobrazić sobie, żeby kronikarz nazwał w pośredni sposób swojego patrona szatanem. Jest to ewenement w skali Europy. Smok musiał być przedstawiany tutaj jako forma pochwały. Magnus Haroldson – angielski książę i polski komes Najważniejszym może się wydawać fakt opisania przez Galla Anonima przybycia i pozostania w Polsce angielskiego księcia. Magnus Haroldson był synem króla Harolda II. W 1066 r., po bitwie pod Hastings, książę normandzki Wilhelm zdobył Anglię i koronował się na króla. Rodzina zabitego w bitwie króla Harolda uciekła i ukrywała się. Wiemy, że po upadku Anglii książę Magnus próbował odebrać tron, walcząc z innymi pretendentami. Do walk włączyły się również polskie oddziały. Dochodzić musiało do spotkań Anglików z polskim księciem Bolesławem Krzywoustym. Według Galla Anonima, po nieudanej wyprawie w celu odbicia Anglii książę Magnus otrzymał w 1093 r. tytuł komesa Wrocławia. Miał też zdławić tam bunt oraz ufundować wiele budowli. Spekulacje dotyczące wiarygodności tych wydarzeń rozwiały odkrycia archeologiczne z 1966 r. Grupa pod kierownictwem Teresy Kretkowskiej-Kiersnowskiej odkryła w Czersku nietypowy pochówek. Obecność skandynawskich tradycji i późniejsze badania bioarcheologicze wskazują na pochodzenie zmarłego z odległych stron, związane z obecnością pokarmu morskiego w diecie. Datowanie również by się zgadzało z latami życia Magnusa. Obecność angielskiego księcia w Polsce mogła wpłynąć na lepszą znajomość legend arturiańskich. Wyrazem tego jest pojawienie się po raz pierwszy na kontynentalnej Europie symbolu smoka jako oznaki władzy w heraldyce. Oprócz Polski znane są jeszcze pewne symbole smoka z Transylwanii. Badania przeczą więc tezie, iż pozytywny symbol smoka występował tylko na Wyspach Brytyjskich. Źródła: Wojciech Górczyk, 2010, Ślady recepcji legend arturiańskich w heraldyce Piastów czerskich i kronikach polskich, Kultura i Historia, nr 17 Polskie Radio RDC
Gest "OK" już nie jest pozytywny. Trafił na listę symboli nienawiści
Wykonywany dłonią znak ”OK” został dodany do listy symboli utożsamianych z neonazistami i skrajną prawicą.
Prowadzona przez amerykańską organizację Anti Defamation League baza danych ”Hate on Display” pomaga w rozpoznawaniu przejawów ekstremizmu. Otwarta dłoń z tworzącymi koło złączonymi palcem wskazującym i kciukiem widnieje teraz obok swastyki, płonącego krzyża i białych kapturów Ku Klux Klanu. Wszystko przez żart internetowych trolli, który wymknął się spod kontroli i stał samospełniającą przepowiednią. Zwalczająca przejawy antysemityzmu, ADL od 2000 roku wspomaga m.in. stróżów prawa i władze szkolne. Jak tłumaczą jej szefowie, starają się trzymać rękę na pulsie aktualnych ”trendów” w symbolice używanej przez skrajne ugrupowania. – Ci ludzie posługują się symbolami znanymi od lat, ale w celu propagowania mowy nienawiści regularnie tworzą też nowe, w tym memy i hasła – uważa dyrektor Anti Defamation League, Jonathan Greenblatt. Część z wpisów we wspomnianej bazie danych swoje życie zaczęło na forach dyskusyjnych jak Reddit czy 8chan. W przypadku znaku ”OK”, wszystko zaczęło się w 2017 roku na serwisie 4chan. - Użytkownicy 4chana uznali to za okazję do zrobienia kawału liberalnym mediom. W nadziei, że dziennikarze sprawę rozdmuchają zaczęli fałszywie promować powszechnie znany znak ”OK” jako symbol nienawiści. Przekonywali, że gest ten to faktycznie zestawione obok siebie ”w” i ”p”, pierwsze litery hasła ”white power”. Media i ich odbiorcy mieli uwierzyć, że to gest pokazywany sobie przez zwolenników supremacji białych – wyjaśnia Greenblatt. Podobnie rok wcześniej, trollując pracowników mediów, użytkownicy 4chana uczynili symbolem neonazizmu ”żabę Pepe”. Z ”OK” sieciowe trolle osiągnęły więcej, niż się spodziewały. ”Rasistowska OK-ejka” tak bardzo się spodobała, że zaczęto pokazywać ją sobie na forach i serwisach społecznościowych pozbawiając pierwotnej ironii. Widniała tam zwykle w kontekście sugerującym znacznie więcej, niż to, że sprawy mają się jak najlepiej. Symbol podchwycony został przez zwolenników supremacji rasowej. Najbardziej widocznym przejawem ”przejęcia” gestu było publiczne pokazanie go na sali sądowej przez Brentona Tarranta, zabójcę 51 osób w meczetach nowozelandzkiego Christchurch. View oEmbed on the source website - Tego znaku większość z nas używa nadal z zachowaniem tradycyjnego przesłania, jako gestu oznaczającego wyrażenie zgody czy pochwały. W konsekwencji, ktoś kto go pokazuje nie może być automatycznie brany czy za trolla czy osobę o skrajnych poglądach. Wiemy, że od 2017 roku z tego powodu niesprawiedliwie przypisywano ludziom poglądy, których nie przejawiają. Stąd też bardzo długo wstrzymywaliśmy dodanie symbolu ”OK” do naszej bazy. Pod naporem dowodów na jego popularyzację w kręgach rasistowskich zmieniliśmy zdanie. Niemniej prosimy, by przed dokonaniem oceny zawsze dokładnie badać kontekst, w którym wykonany dłonią znak się pojawił – zauważa ADL w swoim komunikacie.
Kto nam ukradł hasztagi? Popularny symbol stał się ofiarą mód, ale da się go uratować
Największe serwisy społecznościowe towarzyszą nam od kilkunastu lat. Co się zmieniło przez ten czas? Bardzo wiele.
Początki serwisów społecznościowych to kilka prostych i ważnych założeń: użytkownicy mogą swobodnie dzielić się zdjęciami i innymi treściami, komentować je oraz być w stałym kontakcie przez mechanizmy wiadomości. Siłą napędową zarówno mediów społecznościowych są zdjęcia: autorskie, autentyczne, dokumentujące to, czym na co dzień jesteśmy, co nas kręci, co jest dla nas ważne. Z czasem największe serwisy zaczęły ewoluować i wprowadzać nowe funkcje. Mało kto pamięta już dziś modę na gry czy pierwsze łańcuszki przesyłane sobie za pomocą udostępnień. Jeśli ktoś je wspomina to raczej po to, by się pośmiać. Dzisiaj portal Marka Zuckerberga planuje własną kryptowalutę, stworzył platformę do sprzedaży, eksperymentował z filmami 360 stopni, ale najchętniej promuje treści własne użytkowników, szczególnie te okraszone zdjęciami. Wraz z rosnącą popularnością social media coraz więcej osób chętnie oznacza swoje treści hasztagami, ułatwiając innym dotarcie do nich. Sposób oznaczania tekstu charakterystycznym znaczkiem # znany jest już od lat siedemdziesiątych XX wieku. Wtedy był jednak dość ezoteryczną praktyką informatyków. Hasztag jako sposób na grupowanie treści został spopularyzowany w pierwszej dekadzie XXI wieku. Większość graczy na rynku social mediów wprowadziła taką funkcjonalność. Oznaczanie hasztagiem pozwala szybko znaleźć podobne treści i jednocześnie nie odsyła poza dany serwis, co bardzo opłaca się jego właścicielom, a dla użytkowników jest po prostu wygodne. Wystarczy wpisać na hasztag z danym tematem i powinniśmy natychmiast zobaczyć grupę ciekawych postów na dany temat. Powinniśmy, bo przez lata pojawił się pewien istotny problem mediów społecznościowych. Przeprowadźmy mały eksperyment. Sprawdźcie kilka popularnych hasztagów: #summer, #foodporn, #travel, #selfie. Co znaleźliście? Spora część to reklamowe posty sponsorowane, a reszta to praktycznie to same... serie identycznie pozowanych wizerunków. Wszystkie uszyte na tą samą miarę wyznaczaną przez influencerów, te same filtry, te same lokacje, pozy. Gdzieś w pogoni za akceptacją wyrażaną przez polubienia zgubiło się serce nie samych mediów społecznościowych, a czegoś więcej – fotografii. Zaletą hasztagów w takim serwisie było to, że przez jedno hasło można było odbyć podróż po ciekawych, czasem pięknych, czasem porywających, inspirujących zdjęciach. Dziś jest to krajobraz rodem z monotonnej autostrady. W serwisach ilość sponsorowanych postów, które wyświetlają się użytkownikom jest na tyle duża, że coraz trudniej wyłowić z tego morza perły. Czas uciekać? Nie! Czas zmieniać i nie brakuje takich, którzy podejmują wyzwanie. Im więcej dobrych treści, prawdziwych zdjęć, żywych, autentycznych historii, tym lepsze media społecznościowe. Uważasz podobnie? Wystarczy przyłączyć się do akcji #BedzieCoWspominac. Na jej pomysł wpadła marka Samsung, a National Geographic zorganizował towarzyszący jej konkurs. Chcemy znów oglądać wartościowe zdjęcia w sieci i czytać ciekawe historie, a także nagradzać tych, którzy nam w tym pomogą. Nagrody są wyjątkowe: smartfony Samsung Galaxy S10+ oraz między innymi aż dwa prezenty od naszych przyjaciół – blogerów z „Busem przez świat” - specjalistyczny kurs o wykorzystaniu internetu w promocji dla podróżników oraz kolacja/grill z Olą i Karolem Lewandowskimi, którą na pewno będziecie długo wspominać! Dobre jedzenie i ciekawe opowieści to idealna kombinacja. Regulamin konkursu znajdziesz tutaj. Tekst powstał we współpracy z marką Samsung.
Nowe symbole starych miast: Messi, papież Franciszek i... Amelia
Najlepsi spece od reklamy nie wymyśliliby niczego lepszego!
Berlin bez Bramy Brandenburskiej? Paryż bez wieży Eiffla? Londyn bez Big Bena? Trudno sobie wyobrazić kultowe miasta bez ich tradycyjnych symboli. Chyba że współczesna konkurencja okaże się silniejsza… 1. Olbrzym z Emiratów Swoją sławą objął już cały glob. Chodzi o Burdż Chalifę w Dubaju (Zjednoczone Emiraty Arabskie), czyli najwyższy wieżowiec na świecie. Liczący 829,8 m wysokości olbrzym także pod wieloma innymi względami jest „naj” – znajduje się w nim na przykład najwyżej położony meczet na świecie (na 158. piętrze budynku). Nic dziwnego, że został symbolem miasta, jeszcze zanim ukończono jego budowę. Tradycyjny symbol inny hotel: Burdż al-Arab, nazywany „żaglem”. 2. Pa, pa, papa Buenos Aires straciło swego prymasa, ale zyskało papieża. A przy okazji – nową ikonę umieszczaną na miejskich suwenirach. Już na drugi dzień po wyborze kard. Jorge Bergoglio na najwyższy urząd w Kościele ulice stolicy Argentyny owładnęła „bergogliomania”. A nowy bohater kraju (obok Maradony i Messiego) mimowolnie trafił na koszulki, obrazy, breloczki i inne niezliczone gadżety, które można kupić w tym mieście. Tradycyjny symbol monument El Obelisco . Buenos Aires straciło swego prymasa, ale zyskało papieża. 3. Ostalgiczny ludzik NRD-owski Ampelmännchen (dosł. człowieczek ze świateł) powstał w 1961 r. i po zjednoczeniu Niemiec miał zniknąć z krajobrazu niemieckich miast. Okazało się jednak, że na Zachodzie nie wszystko jest lepsze – postać ze wschodnioniemieckich sygnalizatorów dla pieszych uznano za ładniejszą, milszą i bardziej wyluzowaną niż jej kolega zza lepszej strony muru. Ludzik nie tylko przetrwał obalenie komuny, ale stał się maskotką Berlina i głównym przejawem tzw. ostalgii, czyli tęsknoty za czasami NRD. Tradycyjny symbol Brama Brandenburska Berliński Ampelmännchen zaskakująco dobrze odnalazł się w nowym systemie politycznym. (Fot. BE&W) 4. Ameliowana pamiątka Napoleon przesiadywał w najstarszej paryskiej kawiarni Le Procope. Pablo Picasso – w mekce tamtejszej awangardy Les Deux Magots. Tłumy turystów ustawiają się dziś jednak do położonej na wzgórzu Montmartre – Café des 2 Moulins. A wszystko dlatego, że spędzała tam czas Amélie Poulain, bohaterka kultowego filmu Jeana-Pierre'a Jeuneta. Ci, dla których zabraknie miejsca, muszą się zadowolić pamiątką z wizerunkiem Amelii – niezbitym dowodem na pobyt w Paryżu. Tradycyjny symbol wieża Eiffla Café des 2 Moulins spędzała czas Amélie Poulain, bohaterka kultowego filmu Jeana-Pierre'a Jeuneta. (Fot. Czarny Kot) 5. Palma nam odbiła – Wyobrażałam sobie człowieka, który codziennie jeździ do pracy tramwajem i nagle, nieco zaspany, widzi przez okno tropiki, Bliski Wschód albo Meksyk – mówiła o swym szalonym projekcie Joanna Rajkowska. Chodzi o sztuczną palmę ustawioną przez tę artystkę kilkanaście lat temu na warszawskim rondzie de Gaulle'a. Powstała jako czasowa instalacja plastyczna, została z mieszkańcami stolicy na stałe (opowiedziało się za tym aż 75 proc. warszawiaków). W 2007 r. egzotyczne drzewo zostało jednym z oficjalnych symboli miasta. Tradycyjny symbol Syrenka Sztuczna palma ustawiona przez artystkę 11 lat temu na warszawskim rondzie de Gaulle'a. (Fot. East News) 6. Who are you? Najbardziej genialne slogany reklamowe są zazwyczaj bardzo proste. Pewnie dlatego hasło: I amsterdam okazało się marketingowym hitem. W ramach kampanii w różnych punktach stolicy Holandii ustawiono ogromne znaki, które od razu podbiły serca turystów niestrudzenie wspinających się na gigantyczne litery, by pozować z nimi do zdjęć. Tradycyjny symbol znaki „X X X” nawiązujące do trzech krzyży we fladze i na godle miasta Hasło: I amsterdam okazało się marketingowym hitem. 7. Miejskie DNA Wieżę obserwacyjną Orbit otwarto w Londynie niedawno, bo przed ubiegłoroczną olimpiadą. Mimo to ten 115-metrowy futurystyczny obiekt (przypominający łańcuch DNA) zdążył już wrosnąć w krajobraz metropolii. Dzieło awangardowego rzeźbiarza Anisha Kapoora i inżyniera Cecila Balmonda uchodzi za brytyjską odpowiedź na paryską wieżę Eiffla. Tradycyjny symbol Big Ben Dzieło awangardowego rzeźbiarza Anisha Kapoora i inżyniera Cecila Balmonda uchodzi za brytyjską odpowiedź na paryską wieżę Eiffla. (Fot. ONS) 8. Cuda pod nogami Niezwykłe dzieła sztuki leżą niekiedy na ulicy. W Bilbao nawet dosłownie! Tamtejsza kostka brukowa z charakterystycznymi żłobieniami w kształcie rozety jest nie tylko ładna, ale i praktyczna: rowki na płytkach służą jako kanaliki odprowadzające deszczówkę. Dziś jest również symbolem tego hiszpańskiego miasta, a turyści masowo kupują jej miniaturki w formie breloczków, magnesów na lodówkę, a nawet ciastek. Tradycyjny symbol Basílica de Begoña Niezwykłe dzieła sztuki leżą niekiedy na ulicy. Kostka brukowa w Bilbao stała się symbolem tego hiszpańskiego miasta. 9. Morskie organy horwackie miasteczko Zadar na brak turystycznych magnesów narzekać nie może: rzymskie budowle, wczesnoromański kościół św. Donata, wreszcie lokalny likier Maraschino. Mimo to ambitne miasto ufundowało sobie w 2001 r. kolejną atrakcję – wodne organy wbudowane w morskie nabrzeże. Działają podobnie jak tradycyjny instrument, tyle że muzyka wydobywa się tu nie pod wpływem powietrza, lecz morskich fal wpadających do specjalnie skonstruowanych szczelin. Tradycyjny symbol kościół św. Donata Chorwackie miasto Zadar ufundowało sobie w 2001 r. kolejną atrakcję – wodne organy wbudowane w morskie nabrzeże. 10. Strzał w dziesiątkę Sagrada Família, deptak La Rambla i pomnik Kolumba mają powody do niepokoju. Te symbole stolicy Katalonii są bowiem w zatrważającym tempie wypierane przez koszulki drużyny piłkarskiej FC Barcelona. Kiedy „Barca” wygrywa, stadion Camp Nou staje się najważniejszym miejscem w wiekowej metropolii. Turyści najbardziej sobie cenią T-shirty z kultowym numerem 10 – tym samym, z którym grał najlepszy strzelec w historii klubu Lionel Messi. Tradycyjny symbol bazylika Sagrada Família Kiedy „Barca” wygrywa, stadion Camp Nou staje się najważniejszym miejscem w wiekowej metropolii. (Fot. Shutterstock)
Tajemnica skarabeusza. Egipski żuk nowego życia
Zagłębiając się w wąskie uliczki egipskich bazarów (suków), z każdej strony nawoływani jesteśmy przez, przekrzykujących się nawzajem, arabskich sprzedawców. Wystarczy chwila nieuwagi, a już po sekundzie wciągnięci zostajemy do przepastnych sklepików, od góry do dołu zastawionych towarami.
Tu można kupić wszystko: "antyczne" marmurowe urny, alabastrowe dzbanki i rzeźby, starożytne papirusy, a także skarabeusze pod postacią kolczyków, wisiorów, bransoletek czy przycisków do papieru. W starożytnym Egipcie skarabeusz był jednym z najważniejszych symboli. Zwykły żuk gnojak, toczący przed sobą kulkę gnoju, w której składał jaja, był symbolem nowego życia i zmartwychwstania, a także ucieleśnieniem boga Chepri. Uważano, że toczenie kulki gnoju odzwierciedla wędrówkę słońca po nieboskłonie, a wyłanianie się skarabeusza z błota, rodzące się życie. Duże skarabeusze kładziono na piersiach mumii, jako amulety ochronne i pieczęcie. W V w. p.n.e. Grecy i Etruskowie, a wcześniej Fenicjanie i Kartagińczycy, wzorując się na Egipcjanach, zaczęli wyrabiać amulety w kształcie skarabeuszy z twardych kamieni półszlachetnych, takich jak jaspis czy karneol. Dzisiaj skarabeusz jest jedną z najczęściej przywożonych pamiątek. Trudno przecież wrócić z Egiptu bez niego. Tekst: Agnieszka Budo
Przez lata mówiono o nich tylko jako o potworach i barbarzyńcach. Wikingowie mieli jednak bardzo bogatą kulturę
Wikingowie, nordyccy wojownicy, doskonali żeglarze i ludzie obdarzeni wyjątkowym zmysłem handlowym, w okresie od VIII do XI w. najeżdżali Europę, rabując i zagarniając coraz większe terytoria podbitych ludów.
Przez wieki całe uważani byli za brutalnych dzikusów, którzy nie potrafili nawet czytać i pisać. Jednak z coraz bogatszych odkryć archeologicznych wiemy już, że byli także zdolnymi rzemieślnikami oraz pielęgnowali swe obyczaje, szanując wierzenia swych ojców. Nad panteonem bogów i bogiń, wielbionych przez nordyckie ludy Skandynawii, władzę sprawował Odyn lub Wodan. Był to bóg myśli i pamięci, dwóch wybitnych zdolności ludzkiego umysłu, otaczanych przez Wikingów wielkim szacunkiem. Bogiem błysku i pioruna, czyli symboli władzy, był Tyr, którego potężny młot miał chronić ludzi i bogów przed olbrzymami. Za płodność, urodziny i śmierć, a przede wszystkim za miłość odpowiadała Freja, która była również boginią wojowników. Jej brat bliźniak Freyr, rogaty bóg płodności, odpowiedzialny za pomyślność i sztukę wojenną, przedstawiany był zazwyczaj z łosiem u boku. Wikingowie do dnia dzisiejszego uznawani są za mistrzów budowy wąskich i długich łodzi, które nazywali „morskimi rumakami”, co niewątpliwie miało symbolizować ich ogromną moc i szybkość. Łodzie te służyły jednak Wikingom nie tylko do handlu i uprawiania wojaczki, ale również do bezpiecznego przejścia w zaświaty. Wykorzystywano je w ceremoniach pogrzebowych. Składano w nich ciała zmarłych i puszczano w morskie głębiny, wierząc, że żyją na nich duchy dawnych bohaterów. Zwłaszcza zmarłych wodzów „grzebali” wraz z łodziami, którymi oni dowodzili. Tekst: Agnieszka Budo
Tatuaż kojarzy się z rozwiązłością seksualną
Tatuaż dawniej kojarzył się z więźniami, ludźmi z nizin społecznych, z mafią. Teraz tatuuje się każdy bez względu na status społeczny czy wykształcenie. Okazuje się jednak, że wciąż działa na naszą podświadomość
Samo słowo tatuaż wywiodzi się z języka polinezyjskiego od „tatau” czyli „naznaczyć coś”. Etymologicznie wywodzi się od rdzenia „tu” czyli „bić”, „ryć”. Trudno precyzyjnie określić początki tej techniki zdobienia ciała, ponieważ skóra ulega całkowitej biodegradacji. Można przypuszczać, że już 12000 lat przed naszą erą pojawiały tatuaże na wyspach polinezyjskich, gdzie do wykonania tatuażu uprawniało dopiero zabicie wroga i zdobycie jego (wytatuowanej) głowy. Jedno jest pewne: historia tatuowania ciał jest bardzo długa. Wzmianki na ten temat pojawiały się już w Piśmie Świętym. Jako symbol zjednoczenia, chrześcijanie naznaczali nadgarstki znakiem ryby, krzyża, jagnięcia lub inicjałami Jezusa Chrystusa. O tatuażach wśród starożytnych plemion celtyckich pisał Juliusz Cezar w 5 księdze dzieła "O wojnie domowej". Z upływem czasu zmieniały się techniki i wzory tatuaży. Początkowo wykonywano je przez wcieranie w nacięte rany, sadzy lub innych naturalnych składników barwiących głównie na czarno. Często do wykonywania wzorów na skórze używano ostrych szponów lub pazurów dzikich zwierząt. Pierwsze studio tatuażu powstało w Anglii w 1870 roku. a chwilę później opatentowano pierwszą maszynkę do tatuowania. W Europie i USA tatuaż uważany był za symbol zarezerwowany dla subkultury więziennej oraz światka przestępczego. Zwyczaje te znalazły poparcie w odniesieniu do wschodnich tradycji, w których tatuaż świadczył o klasyfikacji w hierarchii mafii. Dzisiaj jest inaczej. Tatuowanie urosło do rangi sztuki o czym świadczą liczne muzea poświęcone technice zdobienia ciała. Tatuaże mają wszyscy bez względu na status społeczny, wykształcenie. Najnowsze badania wykazały jednak, że wciąż wywołują u nas określone skojarzenia. Naukowcy z Université de Bretagne-Sud przeprowadzili ciekawy eksperyment na plaży. Poprosili atrakcyjne kobiety (11 wybrane z 58 uważanych za najładniejsze), by podczas opalania się nakleiły na swoje ciało tymczasowe tatuaże. Przez pewien czas pokazywały się na plaży także bez nich. Panie pojawiły się na plaży 20 razy: 10 razy z tatuażem w dolnej części kręgosłupa i 0 razy bez niego. Okazuje się, że mężczyźni dużo chętniej odzywają się do kobiet, które mają na ciele tatuaż. Uważają je za bardziej rozrywkowe i rozwiązłe seksualnie. - Mężczyźni uważają, że mają wówczas większe szanse na umówienie się na randkę oraz na seks - wyjaśniają badacze. Brakuje tylko informacji na temat tego, czy mężczyźni sugerują się w tej kwestii życiowym doświadczeniem czy stereotypami. Źródło: kulttattoo.pl, psychologie.hu-berlin.de
Jest to jedna z najczęściej przywożonych pamiątek z krajów arabskich. Ręka Fatimy wykonana ze złota lub srebra, w formie wisiorka na szyję lub z gliny, jako przycisk do papieru czy odlew do powieszenia na ścianie. Symbol szczęścia, który ma nas chronić.
Fatima była córką Mahometa i jego ukochanej żony, Aiszy. Jej imię, które zresztą nigdy nie pojawia się w Koranie, jest dla Muzułmanów szyickich bardzo istotne. Fatima uważana jest przez nich za odpowiednik naszej Dziewicy Maryi i nazywana „Panią kobiet wszystkich światów”. Według wierzeń i tradycji funkcjonujących wśród Szyitów, stworzona została ze światła Allacha lub z rajskiego pożywienia. Najczęściej zwracają się do niej ludzie pokrzywdzeni, dotknięci jakąś niesprawiedliwością. Wiele kobiet szyickich, potrzebujących pomocy w rozwiązaniu swoich problemów, podróżuje do świątyń poświęconych Fatimie. Amulety – ręka Fatimy, uznawane są za święte i pełnią funkcje ochronne, a pięć palców jej dłoni symbolizuje pięć filarów islamu. Tekst: Agnieszka Budo
Aby móc pisać o podróżach trzeba zwiedzać świat. Aby zwiedzać świat trzeba być otwartym i ciekawym ludzkiej natury i zachowań. Trzeba patrzeć, wąchać, dotykać i poznawać nowe kultury, sposoby myślenia, wierzenia i rytuały.
Zawsze, ilekroć wyjadę w nowe miejsce, jakiś fascynujący zakamarek świata, przywożę z niego coś niezwykłego, charakterystycznego dla tego miejsca. Podobnie robi moja przyjaciółka, która właśnie wróciła z Beninu i przywiozła ze sobą wykonaną z twardej skóry tykwę – kalabasz. To niezwykle użyteczny „pojemnik”. Można z niego korzystać jak z dzbana na wodę lub wypełnić ziarnami i potrząsać jak grzechotką. W Beninie przecięty na pół kalabasz wykorzystywany jest do składania w świątyniach ofiar lub symbolicznych przedmiotów. Tę niezwykłą tubę zdobią rzeźbione lub malowane wzory geometryczne albo wizerunki ludzi i zwierząt. Najciekawsze jest jednak to, że w Abomey, w Beninie, wierzy się, że wszechświat jest jak okrągły kalabasz. Linia horyzontu znajduje się w miejscu, gdzie łączą się ze sobą dwa kawałki przeciętej tykwy. Po górnej części kalabasza poruszają się słońce, księżyc i gwiazdy. Ziemia jest płaska i pływa wewnątrz kuli tak, jak mniejszy kalabasz mógłby pływać w większym. A co Wy przywozicie ze swoich podróży? Może macie w plecaku lub walizce ukryty wszechświat? Tekst: Agnieszka Budo
W rejonie północnego koła podbiegunowego potężny ocean oblewa swoimi wodami ląd porośnięty na obrzeżach tundrą. To Arktyka obejmująca część Syberii i północnej Rosji, Alaskę, Północną Kanadę, Grenlandię, fińską Laponię, północną Norwegię i Szwecję.
Ląd ten zamieszkują przede wszystkim Eskimosi z Alaski, Kanady i Grenlandii, Ugrofini z północnej Skandynawii i Syberii, a także Lapończycy – Saamowie. Saamowie to pierwotna ludność Skandynawii, dla których nazwa Lapończycy ma wydźwięk obelżywy i związana jest z trwającymi aż do czasów współczesnych działaniami rządów tych krajów, w których mieszkają, i które zmierzają do ich wynarodowienia. A przecież Saamowie są potomkami ludu zwanego Lappami, który zamieszkiwał tereny Fennoskandii od czasów ostatniego zlodowacenia, czyli już 10 tys. lat temu. Ten koczowniczy lud trudnił się głównie myślistwem. Dzisiaj również żyje z myślistwa, rybołówstwa i hodowli reniferów. Wśród Saamów ciągle żywy jest folklor oraz przekazywane z pokolenia na pokolenie obyczaje, a wśród nich święty bęben zajmuje szczególnie ważną pozycję. Z czego jest zrobiony? Z brzozowego drewna i skóry renifera. Często maluje się na nim, sokiem olchowym lub krwią, wizerunki ludzkich postaci, duchów przyrody czy czterech kierunków świata, rozmieszczonych wokół centralnego symbolu - słońca. Uderzenie w bęben wprawia w ruch szereg niewielkich pierścieni. Gdy ustanie ich drżenie szamani przepowiadają przyszłość. Saamowie traktują swój bęben jak przewodnika po życiu codziennym. To z jego pomocą odnajdują np. zagubione przedmioty czy też leczą rozmaite schorzenia. Tekst: Agnieszka Budo