Współpraca w środku Zimnej Wojny – jak USA i Związek Radziecki ratowały tygrysa amurskiego
W latach 80 XX wieku w ochronie przyrody wydarzyło się coś bez precedensu. Do upadającego Związku Radzieckiego przybyła grupa amerykańskich biologów, by pomóc uratować zagrożony podgatunek tygrysa amurskiego. Na przekór wielkiej polityce, projekt trwał przez 30 lat i okazał się spektakularnym sukcesem.
Spis treści: Lidija: wyjątkowa tygrysica Badanie tygrysów amurskich w niedostępnej tajdze „Wariacki” pomysł: amerykańscy biolodzy jadą do Związku Radzieckiego Sukces Projektu Ochrony Tygrysa Amurskiego Na przełomie lat 80. i 90. XX wieku w rosyjskim Kraju Nadmorskim rozpoczęto wyjątkowe, badania nad tygrysem amurskim, ponad politycznymi podziałami. Biolodzy z USA wdrażali pionierskie techniki telemetryczne, by poznać życie tych zagrożonych drapieżników. Pierwsza schwytana samica, Olga, przez 13 lat dostarczała bezcennej wiedzy o gatunku. Kolejne dekady przyniosły nowe wyzwania: kłusownictwo, rabunkową wycinkę lasów oraz epidemię wirusa nosówki. Choć w 2022 roku napięcia polityczne zmusiły amerykańskich badaczy do wyjazdu, trzydziestoletnie wysiłki doprowadziły do odrodzenia gatunku i powstania sieci parków narodowych po obu stronach rosyjsko-chińskiej granicy. Lidija: wyjątkowa tygrysica Na szczycie przybrzeżnego urwiska leżała tygrysica Lidija wygrzewająca się w promieniach słońca wschodzącego nad morzem, rozciągnięta jak domowy kot na okiennym parapecie, zadowolona i zrelaksowana. Imię nadane jej przez pracowników Projektu Ochrony Tygrysa Amurskiego, było trzydziestym trzecim, tyle bowiem tygrysów rosyjsko-amerykański zespół Projektu do tej pory schwytał, zbadał i oznakował. W dniu pierwszego schwytania w październiku 1999 roku Lidija była już dojrzałą samicą, której wiek szacowano na sześć lat, była więc w kwiecie wieku, zważywszy że w warunkach naturalnych samice tego gatunku dożywają piętnastu lat. Owego dnia, leżąc na szczycie urwiska w roku 2002, nosiła na szyi beżową obrożę, wyposażoną w nadajnik radiowy. Urządzenie to emitowało sygnał VHF: powtarzający się monotonnie dźwięk, który badacze mogli słyszeć używając specjalnego odbiornika. W ten sposób studiowali ruchy Lidiji z dużej odległości. Kiedy siedziała obserwując spokojnie swoje otoczenie, dwóch biologów spoglądało na nią z pokładu dwupłatowca krążącego jak orzeł wykorzystujący przybrzeżne wstępujące prądy powietrza. Tygrysica z pewnością słyszała warkot silnika samolotu, lecz nie zwracała na niego najmniejszej uwagi. Lidija wyglądała wspaniale; wygrzewała się na słońcu ponad skałami zwilżanymi przez morskie mgły; dla obserwujących ją ludzi była naturalnym elementem krajobrazu. Niestety, w minionych dziesięcioleciach nie wszyscy tak postrzegali przedstawicieli jej gatunku. Badanie tygrysów amurskich w niedostępnej tajdze Tygrys jest drapieżnikiem usytuowanym na szczycie łańcucha pokarmowego; od tysięcy lat tygrysy amurskie, niemające naturalnych wrogów, penetrowały obszar północno-wschodniej Azji o powierzchni prawie 3 mln km². Później, po 70 latach polowań i utraty siedlisk, tygrysy w Rosji wyginęły niemal do cna. Do roku 1916 wybrzeże, na którym Lidija wypoczywała w roku 2002, było już dla nich stracone, a te które się ostały przemieszczały się w głąb lądu, gdzie siedzib ludzkich było bardzo niewiele. Dopiero w czasach najnowszych, pod koniec lat sześćdziesiątych XX wieku, podjęto wysiłki ochrony tygrysów amurskich, które wróciły na brzegi Morza Japońskiego. Naukowcy odbierający w samolocie sygnały z nadajnika Lidiji przekazywali kolegom na ziemi drogą radiową informacje o miejscu jej pobytu. Po 2–3 dniach, gdy przeniosła się gdzie indziej, zespół terenowy docierał pieszo do tego miejsca, by sprawdzić, co było przyczyną jej przebywania w nim. Czasami znajdowano w takich miejscach szczątki upolowanego zwierzęcia, niekiedy dowody kontaktów seksualnych, a często nic szczególnego: może więc tego dnia Lidija cieszyła się po prostu pięknym widokiem. Dane takie powiększały zasób wiedzy o ekologii tygrysów, pozwalając biologom formułować rekomendacje dotyczące ich ochrony. Po przekazaniu informacji samolot pozostawił Lidiję nad morzem i poleciał na zachód w kierunku gór, by szukać kolejnych oznakowanych tygrysów. „Wariacki” pomysł: amerykańscy biolodzy jadą do Związku Radzieckiego Kiedy przyjaciel zapytał Dale’a Miquelle’a, czy chciałby pojechać do Związku Radzieckiego, by chwytać tam tygrysy i śledzić ich ruchy, pomysł ten wydał mu się wariacki. Ale było to również coś, czego szukał. Był wykwalifikowanym biologiem terenowym z zawodowym doświadczeniem w egzotycznych miejscach, takich jak Isle Royale na Jeziorze Górnym, Park Narodowy Denali na Alasce i Park Narodowy Chitwan w Nepalu. Tygrysy amurskie nigdy nie przychodziły mu do głowy, pragnął jednak powrotu do dzikiej przyrody, gdzie mógłby zrobić coś konkretnego dla jej ochrony. Tygrysy mogły dać mu tę szansę. Dale był w stałym kontakcie z Howardem Quigleyem, przyjacielem ze studiów na Uniwersytecie Idaho. Od ponad roku Howard wspominał o projekcie badania tygrysów, który jego mentor, znany badacz kuguarów, biolog Maurice Hornocker próbować uruchomić wspólnie z radzieckimi kolegami ze wschodniej Rosji. Koncepcja polegała na połączeniu ogromnej wiedzy i praktyki terenowej Rosjan z doświadczeniem Amerykanów. W styczniu 1992 roku grupa amerykańskich biologów – Dale, Maurice, Howard i weterynarka Kathy – przyleciała do Primorja, by spotkać się z rosyjskimi partnerami. Amerykanie byli pełni entuzjazmu, zaniepokoił ich jednak społeczny chaos panujący wówczas w Rosji: zaledwie kilka tygodni wcześniej nastąpił upadek Związku Radzieckiego. Wielki sukces Projektu Ochrony Tygrysa Amurskiego Mimo niepewnych początków, Projekt Ochrony Tygrysa Amurskiego rozwijał się aktywnie przez 30 lat, stając się w skali światowej najdłuższym przedsięwzięciem badawczym poświęconym tygrysom. Wysiłki wywarły wpływ na stosunek społeczności i władz do przyrody nie tylko w Rosji i Chinach, lecz także we wszystkich innych krajach Azji. Biolodzy zebrali informacje o ekologii tygrysów, stworzyli plany zarządzania dziką przyrodą oraz nawiązali współpracę z władzami państwowymi. Bez tych zasadniczych interwencji tygrysy amurskie mogłyby podzielić los podgatunków balijskiego czy kaspijskiego. Od kiedy w połowie XIX wieku rosyjscy i chińscy osadnicy zaczęli masowo przenikać w głąb lasów dorzecza Amuru, losy tych zwierząt zależały od ludzkich kaprysów. Zostały zepchnięte do osobliwej przestrzeni między dwoma imperiami, okraczającej linię podziału biegnącą wśród gór i lasów. W ciągu 170 lat populacje tygrysa amurskiego spadały i wzrastały, w ścisłym powiązaniu z ewolucją ludzkich postaw: od lęku, przez łowiectwo, po ochronę. Historia początków tego przedsięwzięcia i jego rozwoju wzdłuż chińsko-rosyjskiej granicy jest opowieścią zawierającą elementy przygody, koleżeństwa, innowacji i inspirującego sukcesu To jest przedruk z książki autorstwa Jonathana C. Slaghta pt. „Tygrysy między mocarstwami” która ukazała się nakładem wydawnictwa PWN. Tytuł, wstęp, skróty i śródtytuły pochodzą od redakcji.
Co naprawdę zabiło nosorożce włochate? Rozwiązanie wieloletniej zagadki tkwiło w żołądku zamarzniętego wilka
Nosorożec włochaty, obok mamuta, jest jednym z najbardziej ikonicznych gigantów epoki lodowcowej. Jego nagłe zniknięcie około 14 000 lat temu od dawna fascynuje naukowców. Tę zagadkę właśnie udało się – przynamniej częściowo – rozwikłać.
Kluczowe pytanie, na które długo nie udawało się znaleźć odpowiedzi, brzmi: czy populacja nosorożców znikała powoli, np. wyniszczana przez presję ze strony ludzi, czy też jej koniec był gwałtowny i niespodziewany? Przełomowe badanie genetyczne, oparte na niezwykłym znalezisku z syberyjskiej wiecznej zmarzliny, rzuca teraz nowe światło na ostatnie chwile tego gatunku. Ostatni posiłek syberyjskiego wilka Do rozwiązania tej tajemnicy potrzeba było przede wszystkim wysokiej jakości materiału genetycznego. Takie znaleziska są jednak niezwykle rzadkie. Znalezienie dobrze zachowanych szczątków, które pochodzą z określonego momentu w historii gatunku, graniczy z cudem. A jednak udało się, dzięki syberyjskiej wiecznej zmarzlinie. W 2015 roku naukowcy natrafili tam na doskonale zachowane, zmumifikowane zwłoki dwóch młodych wilków, nazwane szczeniętami z Tumat. Okazały się prawdziwą kopalnią informacji o epoce lodowcowej i od czasu ich odkrycia są badane na różne sposoby. W żołądku jednego ze szczeniąt badacze odkryli fragmenty jego ostatniego posiłku – szczątki nosorożca włochatego. Zostały zakonserwowane w wiecznej zmarzlinie równie dobrze, co sam wilk. Ta unikatowa próbka stała się kluczem do zbadania kondycji populacji nosorożców tuż przed jej ostatecznym zniknięciem. Naukowcom z Centrum Paleogenetyki Uniwersytetu w Sztokholmie po raz pierwszy w historii udało się z niej wyizolować kompletny genom nosorożca włochatego. Opowieść zapisana w genach Analiza genomu pozwala odtworzyć dzieje całej populacji. Jej gwałtowna redukcja pozostawia w DNA wyraźne ślady: spadek zmienności genetycznej i nagromadzenie szkodliwych mutacji, będące wynikiem chowu wsobnego. Badacze szukali w genomie nosorożca włochatego właśnie takich znaków katastrofy. Zsekwencjonowany genom z żołądka szczenięcia z Tumat porównano z dwoma innymi wysokiej jakości genomami pochodzącymi od starszych osobników, datowanych odpowiednio na około 18 000 i 49 000 lat temu. Wyniki analizy okazały się całkowitym zaskoczeniem. Po porównaniu go z dwoma innymi genomami nosorożców włochatych z późnego plejstocenu naukowcy nie znaleźli żadnych dowodów na gwałtowny spadek liczebności populacji. Wręcz przeciwnie, wszystkie wskaźniki genetyczne sugerowały, że populacja tuż przed wymarciem była stabilna i różnorodna. – Nasze analizy wykazały zaskakująco stabilny wzorzec genetyczny, bez zmian w poziomie chowu wsobnego na przestrzeni dziesiątek tysięcy lat poprzedzających wymarcie nosorożców włochatych – mówi Edana Lord, jedna z autorek badania. Nosorożce do końca miały się dobrze? Odkrycie nie zgadza się z tym, co obserwujemy u innych wymarłych gatunków oraz tych obecnie zagrożonych. Zarówno w przypadku np. mamutów z Wyspy Wrangla, jak i współczesnych populacji na krawędzi przetrwania, ślady spadku liczebności są wyraźnie widoczne w ich DNA. Brak takich śladów u nosorożca włochatego świadczy o tym, że historia jego końca była zupełnie inna, niż dotychczas zakładaliśmy. Badanie sugeruje, że o losie gatunku mógł przesądzić nagły, dramatyczny czynnik, a nie długotrwały proces. – Nasze wyniki pokazują, że nosorożce włochate miały silną populację przez 15 tys. lat po pojawieniu się pierwszych ludzi w północno-wschodniej Syberii, co sugeruje, że to ocieplenie klimatu, a nie polowania ludzi, było przyczyną ich wymarcia – podsumowuje Love Dalén z Uniwersytetu w Sztokholmie, jeden z autorów analizy. Źródło: Genome Biology and Evolution Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
To jedna z ostatnich syberyjskich szamanek. Pochodzi z XVIII wieku, a jej rodzice byli… blisko spokrewnieni
Archeolodzy odkryli w rosyjskiej Jakucji zmumifikowaną szamankę. Analiza jej DNA ujawniła nie tylko bliskie pokrewieństwo jej rodziców, ale także rzuciła światło na sam szamanizm dalekiej Syberii. Rdzenna ludność odpierała rosyjskie wpływy dłużej, niż sami Moskale chcieliby przyznać.
Zmumifikowane szczątki rdzennych mieszkańców Jakucji – syberyjskiego, zimnego regionu znajdującego się w północno-wschodniej Rosji – ujawniają sekrety ich genetyki na przestrzeni wielu lat. Możliwa stała się analiza przed, w trakcie i po podbiciu ich ziem przez przedstawicieli imperium. Najciekawsza okazała się mumia kobiety pochowana w czerwonej, wełnianej sukni – to jedna z ostatnich Jakuckich szamanek. Skrywa kilka mistycznych tajemnic. Rola szamanek w dawnych społecznościach – od Syberii po Europę Szamanizm to jeden z najstarszych systemów wierzeń, a kobieta szaman – szamanka – pełniła często niezwykle ważną funkcję w społeczności. Tradycyjnie szamanki występowały w rdzennych społecznościach Syberii, Azji Środkowej, Europy oraz obu Ameryk. Ich rola wykraczała poza rozumienie kapłaństwa – były przewodniczkami duchowymi, uzdrowicielkami, doradczyniami i strażniczkami obrzędów. W wielu społecznościach kobiety były uznawane za osoby szczególnie wrażliwe na kontakt ze światem duchów. Pełniły funkcję łączniczek między światem ludzi a duchami przodków, natury czy zwierząt. Ich pozycja społeczna często zależała od unikalnych cech, takich jak status rodzinny, wiek, a także posiadane umiejętności przekazywane przez pokolenia. Ciągle dowiadujemy się o nich więcej, a najnowsze odkrycia wciąż przybliżają nam niezwykłą rolę szamanek. Ostatnia syberyjska szamanka W centralnej Jakucji, w miejscu znanym jako Us Sergue, naukowcy odkryli niezwykle dobrze zachowane zmumifikowane szczątki kobiety, nazwanej przez badaczy UsSergue1. Pochodziła z XVIII wieku i uważana jest za jedną z ostatnich szamanek. Jej ciało zostało złożone w trumnie wykonanej z pnia drzewa, co jest zgodne z tradycyjnymi praktykami pochówkowymi Jakutów. Szamanka ubrana była w czerwoną wełnianą suknię wykonaną z importowanych rosyjskich koców, nosiła tradycyjną czapkę uszankę oraz skórzane ochraniacze na nogi. W grobie znaleziono także elementy szamańskiego stroju, takie jak charakterystyczny pas. Tuż obok znajdował się dół z trzema końskimi szkieletami, z których jeden miał akcesoria pasujące do szaty kobiety. Dzięki warunkom wiecznej zmarzliny, zarówno ciało, jak i ubrania UsSergue1 zachowały się w doskonałym stanie, umożliwiając szczegółową analizę biologiczną i kulturową. Przedstawicielka starego porządku Według Ludovica Orlando, badacza z CNRS, kobieta ta mogła być uosobieniem duchowego dziedzictwa swojego klanu. Fakt, że była pochowana z szamańskimi atrybutami i końmi, potwierdza jej wyjątkową rolę w społeczności. To ostatnia znana nam szamanka tego typu wśród Jakutów. Szokujące pochodzenie rodziców szamanki Analiza DNA przeprowadzona przez naukowców z CNRS opublikowana na łamach czasopisma „Nature” ujawniła sensacyjną prawdę o pochodzeniu UsSergue1. Jej rodzice byli ze sobą blisko spokrewnieni – okazali się krewnymi drugiego stopnia. Oznacza to, że mogli być rodzeństwem przyrodnim, wujem i bratanicą czy dziadkiem i wnuczką. Co więcej, w badaniu obejmującym 122 zmumifikowane ciała Jakutów, to właśnie UsSergue1 wykazywała najwyższy poziom pokrewieństwa rodziców. Naukowcy nie są w stanie jednoznacznie stwierdzić, jaki był społeczny status takich związków wśród Jakutów w XVIII wieku. Analiza grobów innych szamanów odrzuca tezę, jakby tego rodzaju pochodzenie predestynowało do zostania szamanem. Szamanizm kontra kolonizacja, czyli Jakuci kontra Rosjanie Badania genetyczne Jakutów przeprowadzone na ponad 100 zmumifikowanych ciałach z okresu od XIV do XIX wieku pokazały zaskakującą stabilność genetyczną tego ludu. Wbrew typowym scenariuszom kolonialnym, takim jak ten w Amerykach, nie doszło do znacznego wymieszania populacyjnego ani dramatycznego spadku liczby ludności w wyniku kolonizacji. Perle Guarino-Vignon, badaczka z Saint-Antoine Research Center, podkreśla, że trudne warunki klimatyczne Jakucji mogły skutecznie ograniczyć rosyjskie osadnictwo, a tym samym – wymianę genetyczną. Jakuci zachowali swoją tożsamość biologiczną i kulturową przez wieki. Przypadek UsSergue1 pokazuje, że mimo zewnętrznego, imperialistycznego nacisku, społeczność ta zdołała przez wieki zachować własną tożsamość. Źródło: Nature, Folia Praehistorica Posnaniensia, Roczniki Kulturoznawcze Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zamarznięte szczenięta z Syberii odsłoniły swoje tajemnice. Pomogły badania genetyczne
Dwa doskonale zachowane szczenięta sprzed 14 tys. lat ponownie wzbudziły sensację. Odkryte w wiecznej syberyjskiej zmarzlinie w 2011 i 2015 roku okazały się siostrami. I nie są, jak wcześniej sądzono, wczesnymi psami.
Spis treści Zamarznięte szczenięta - dlaczego uznano je za psy? Co jadły wilki w epoce lodowcowej? Wilcze siostry i inne skarby z wiecznej zmarzliny Nowe badania genetyczne dwóch doskonale zachowanych szczeniąt z epoki lodowcowej, odnalezionych na północnej Syberii, sugerują, że były one wilkami, a nie wczesnymi psami domowymi, jak wcześniej przypuszczano. Analiza opublikowana w czasopiśmie „Quaternary Research” dowodzi, że maluszki były siostrami w wieku około dwóch miesięcy. Miały mieszaną dietę. Spożywały zarówno mięso, jak i rośliny, podobnie jak współczesne wilki. Zamarznięte szczenięta - dlaczego uznano je za psy? Zwierzaki, nazwane „szczeniętami z Tumat”, zostały znalezione w 2011 i 2015 roku około 40 km od miejscowości Tumat na Syberii. Ich ciała zachowały się w wiecznej zmarzlinie obok kości mamutów włochatych. Niektóre z tych kości nosiły ślady przetwarzania przez ludzi. Początkowo sądzono, że w tej okolicy ludzie oprawiali upolowane mamuty, a szczenięta to związane z człowiekiem wczesne psy. Jednak nowe analizy przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Yorku – przy współpracy zespołów z Belgii, Kanady, Danii, Niemiec, Rosji i Szwecji – wykazały, że szczeniaki jednak są wilkami. Przeprowadzono analizy genetyczne oraz chemiczne kości, zębów i innych tkanek. Brak jakichkolwiek śladów obrażeń sugeruje, że mogły znajdować się w podziemnej norze, a przyczyną ich śmierci było osunięcie ziemi, które je tam uwięziło. Co jadły wilki w epoce lodowcowej? Szczenięta jadły już stały pokarm, choć wciąż piły też mleko matki. Jedno z nich miało w żołądku mięso nosorożca włochatego, a drugie szczątki małego ptaka (pliszki). Najbardziej zaskakujące było odkrycie niestrawionej jeszcze skóry nosorożca włochatego, co oznacza że szczenięta zginęły niedługo po posiłku. Zapewne jadły młodego nosorożca upolowanego przez dorosłych członków stada. To kolejna niespodzianka – uważano że nosorożce są za duże, jak na ofiary wilków. Być może plejstoceńskie wilki na Syberii były większe od obecnych. W żołądkach maluchów znaleziono też sporo materiału roślinnego, m.in. szczątki traw, liści i wierzbowych gałązek. Podobnie więc jak współczesne wilki i psy, miały zróżnicowaną i nie wyłącznie mięsną dietę. Wilcze siostry i inne skarby z wiecznej zmarzliny Badania DNA wskazują, że szczenięta należały do wymarłej populacji wilków, która nie dała początku współczesnym psom. Wątpliwości co do ich wilczego pochodzenia budził m.in. czarny kolor sierści, uznawany za cechę charakterystyczną psów. Analiza genetyczna wykazała też, że znalezione w odstępie kilku lat szczeniaki są siostrami. W wiecznej zmarzlinie Syberii odkryto wiele doskonale zachowanych zwierząt z epoki lodowcowej, m.in. młodą samicę mamuta Yuka z zachowanym mózgiem, źrebaka Lena sprzed 42 000 lat, lwiątko z sierścią i narządami, a także młode nosorożce włochate. Źródło: Phys.org Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Na Syberii istnieje „polska wieś”. Nasz język słychać tam każdego dnia
Nasi rodacy rozsiani są po całym świecie, często w miejscach zaskakujących i odległych. Wierszyna, niewielka wieś w samym sercu Syberii, jest tego najlepszy dowód.
W tym artykule: Wierszyna – „polska wieś” na Syberii Syberyjski Białystok Rozsiana po całym świecie Polonia liczy – według różnych szacunków – od 15 do nawet ponad 20 milionów osób. Dlatego nie przesadzimy mówiąc, że Polaków można spotkać niemal wszędzie. Zarówno w bliższych, jak i dalszych zakątkach naszego globu. Jednym z takich miejsc jest oddalona o ok. 100 km od syberyjskiego Irkucka niewielka wioska Wierszyna, którą nieprzypadkowo okrzyknięto „polską wsią”. Wierszyna – „polska wieś” na Syberii W Irkucku średnia roczna temperatura powietrza wynosi 5 stopni Celsjusza. I podobne warunki panują w Wierszynie. Prowadzi do niej tylko jedna droga gruntowa, a kiedy pojawiają się duże opady lub wiosenne roztopy, miejscowość zostaje kompletnie odcięta od świata. Nie byłoby w tym nic dziwnego, biorąc pod uwagę warunki, jakie panują w tej części świata, gdyby nie fakt, że jest to jedna z tych wiosek na Syberii, które śmiało można uznać za „polskie”. Na początku XX wieku, około 1910 roku, osiedlili się tu bowiem poszukujący lepszego życia emigranci z Małopolski i Zagłębia Dąbrowskiego. Obecnie wieś liczy około 500-600 mieszkańców. Jednak dziś tylko część z nich mówi płynnie po polsku, ponieważ kolejne pokolenia przez lata nie miały możliwości nauki języka swoich przodków. Dziś w Wierszynie działa szkoła, w której zajęcia są prowadzone w języku polskim, a także kościół, przy którym funkcjonuje Dom Polski. – Miałem okazję spotkać się z rodakami, którzy kultywują polskie tradycje. Byłem pod wrażeniem ich znajomości języka polskiego, znajomości historii i bliskości z Polską. Mam świadomość, że jestem tysiące kilometrów od Polski, ale jednocześnie bardzo blisko Polski – mówił w 2021 r. Krzysztof Krajewski, ambasador RP w Rosji podczas wizyty w Wierszynie. Dodajmy, że na terenie wsi znajduje się symboliczny pomnik upamiętniający pierwszych mieszkańców przybyłych z Polski. Syberyjski Białystok Choć Syberia na ogół kojarzona jest z przymusowym zesłaniem za działalność patriotyczną, miejsc podobnych do Wierszyny, gdzie ludzie przyjeżdżali dobrowolnie, znajdziemy tam dużo więcej. Badając dzieje Polaków na Wschodzie, warto udać się na przykład do Białegostoku. Ale nie miasta na Podlasiu, a wsi o takiej samej nazwie leżącej w obwodzie tomskim. Miejscowość została założona na przełomie XIX i XX w. przez polskich osadników, którzy wyjechali w głąb kraju z zachodnich guberni rosyjskiego imperium, tj. grodzieńskiej, wileńskiej i siedleckiej. – Nazwa wzięła się stąd, że XIX-wieczny Białystok bardzo szybko się rozwijał i nazywany był nawet „Manchesterem Północy”. Osadnicy liczyli, że nadanie takiej nazwy sprawi, że również ich wieś szybko rozkwitnie. Tak też się stało. Na początku mieszkało tu 13 rodzin, zaś w 1916 roku było ich już ponad 100. Dziś wieś liczy około 200 mieszkańców. Oprócz Polaków mieszkają tam również Rosjanie i Ormianie – zaznacza Agnieszka Kaniewska, podróżniczka i znawczyni Rosji, cytowana przez TVN24. Przez lata miejscem, które jednoczyło polską mniejszość w Białymstoku, był wybudowany w 1908 r. kościół św. Antoniego z Padwy. W latach 30. minionego wieku świątynię przejęli bolszewicy. Po pięciu dekadach ponownie trafiła w ręce katolickiej społeczności. Niestety, w nocy z 18 na 19 kwietnia 2017 r. kościół doznał poważnych zniszczeń w wyniku pożaru. Na szczęście dzięki ofiarności parafian i dobroczyńców udało się go odbudować. We wnętrzach świątyni znajdują się obrazy Matki Boskiej Częstochowskiej, św. Antoniego Padewskiego oraz kopia „Jezusa Miłosiernego” autorstwa Eugeniusza Kazimirowskiego. Źródła: TVN24, bialystok.wyborcza.pl, dzieje.pl, archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Kula ognia na czarnym niebie. Nad Syberią przeleciała niewielka planetoida
Wczoraj, o godz. 17:15 czasu polskiego, niebo nad Jakucją przecięła niewielka planetoida. Przelot trwał tylko pięć sekund, jednak udało się go uwiecznić na licznych filmach, które pojawiły się w internecie. O pojawieniu się tego obiektu widzieliśmy już kilka godzin wcześniej.
Spis treści: Przewidziane pojawienie się planetoidy Ile obiektów typu imminent impactor udało się wykryć do tej pory? Jesteśmy coraz lepsi w wykrywaniu planetoid Pozostałości po planetoidach O tym, że zbliża się do nas planetoida, na swoim koncie w serwisie X pierwsza poinformowała Europejska Agencja Kosmiczna (ESA). „Właśnie wykryto małą planetoidę, która znajduje się na kursie kolizyjnym z Ziemią. Obiekt ma około 70 cm średnicy, uderzenie nie wyrządzi żadnych szkód. Najprawdopodobniej za siedem godzin od teraz na niebie na północną Syberią pojawi się ładna kula ognia” – można było przeczytać we wpisie. Informacje z alertu sprawdziły się co do jednej. Faktycznie, na nocnym niebie nad Jakucją, ok. 23:15 czasu lokalnego, pojawił się meteor. Jego przelot trwał krótko, jednak był widowiskowy. W pewnym momencie dał nawet bardzo jasny rozbłysk. Jak wyglądało całe zjawisko, można zobaczyć na poniższym filmie. View oEmbed on the source website Przewidziane pojawienie się planetoidy Planetoida formalnie oznaczona została jako C0WEPC5. Jak podała ESA, jako pierwsi wypatrzyli ją astronomowie z Kitt Peak National Observatory. To duże obserwatorium astronomiczne zlokalizowane na szczycie góry Kitt Peak w Arizonie. W skład wchodzą dwa radioteleskopy oraz kilkanaście teleskopów optycznych należących do różnych instytucji. C0WEPC5 została zaliczona do kategorii planetoid, które po angielsku określa się jako imminent impactor. Tak nazywane są te z planetoid, które zostają wykryte zaledwie na godziny przed zderzeniem z Ziemią. Znajdowanie tego rodzaju obiektów jest dużym sukcesem. Najczęściej są niewielkie, a więc bardzo trudno jest je wytropić z wyprzedzeniem. Ile obiektów typu imminent impactor udało się wykryć do tej pory? Planetoida C0WEPC5 to już czwarty odkryty w tym roku obiekt typu imminent impactor. Oraz zaledwie jedenasty, jaki dotychczas poznaliśmy. Poprzednim była planetoida 2024 UQ, wypatrzona w październiku tego roku przez obserwatorium na Hawajach należące do projektu ATLAS (ang. Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System). To prowadzony przez NASA program mający wykrywać odpowiednio wcześnie te z planetoid, które mogłyby zgotować nam los dinozaurów. We wrześniu z kolei dowiedzieliśmy się z wyprzedzeniem o planetoidzie 2024 RW1, która eksplodowała nad Filipinami. Spektakularny był również pierwszy tegoroczny imminent impactor. Była to planetoida 2024 BX1, mająca średnicę metra, która w styczniu przecięła niebo nad Berlinem. Również jej przelot został uwieczniony, a następnie wielokrotnie pokazywany w internecie. Jesteśmy coraz lepsi w wykrywaniu planetoid Alan Fitzsimmons, naukowiec z Queen’s University Belfast, zauważył, że zdarzenia takie, jak wykrycie planetoidy, która spadła na Syberii, to bardzo pozytywny znak. Na łamach „New Scientista” Fitzsimmons stwierdził, że nasza zdolność wykrywania z odpowiednim wyprzedzeniem obiektów znajdujących się na kursie kolizyjnym z Ziemią stale rośnie. Naukowiec, który się wypowiadał jeszcze przed spadnięciem planetoidy, nie pomylił się również w opisie tego, jak będzie wyglądało całe zjawisko. – Będzie całkiem spektakularne – stwierdził. – W strefie uderzenia niebo będzie całkowicie ciemne, zaś w promieniu kilkuset kilometrów dookoła zobaczymy imponującą, bardzo jasną kulę ognia. Pozostałości po planetoidach Co roku w Ziemię uderza kilka planetoid wielkości C0WEPC5. Pierwszy taki obiekt został wykryty w 2008 roku. Kolejny naukowcy wypatrzyli sześć lat później. Od tego czasu tempo detekcji kolejnych nadciągających z kosmosu planetoid stopniowo rośnie. Wcześniejsze wykrycie planetoidy, która płonie i rozpala się ziemskiej atmosferze, daje okazję nie tylko do prowadzenia obserwacji. Jeśli dokładnie określi się miejsce uderzenia, można je następnie przeszukać i znaleźć fragmenty pozaziemskiego obiektu. Tak było w przypadku „berlińskiej” planetoidy 2024 BX1, której kawałki znaleźli studenci. Były one wielkości zaledwie orzecha włoskiego. Dzisiaj stanowią ważny materiał do badań naukowych. Źródła: New Scientist, Space.com Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Jan Czerski trafił na Syberię w ramach kary. Przekuł ją w długie i owocne badania naukowe
Jan Czerski wielkimi literami zapisał swoje nazwisko historii nauki. Jego osiągnięcia w zakresie geologii, paleontologii i badań Syberii miały ogromne znaczenie, zarówno do Polski, jak i dla Rosji, gdzie spędził większość swojego życia. W jaki sposób polski badacz trafił do tej niegościnnej krainy? Na to inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Kim był Jan Czerski? Życiorys Jana Czerskiego Najważniejsze osiągnięcia Jana Czerskiego Śmierć Jana Czerskiego Jan Czerski pozostawił po sobie imponujący dorobek naukowy. Jego prace w dziedzinie geologii, paleontologii i geografii Syberii są kamieniem milowym w badaniach nad tym niegościnnym regionem. Przyglądając mapom azjatyckiej części Rosji, łatwo można zauważyć, że nazwisko polskiego badacza pojawia się na nich nader często. Kim był Jan Czerski? Jan Czerski zapisał się w historii jako wybitny geolog, paleontolog, przyrodnik i jeden z najbardziej zasłużonych badaczy rozległej Syberii. Był także powstańcem styczniowym. Za udział w zrywie spadły na niego carskie represje. Na Syberię trafił przymusowo, ale został tam z własnej woli. Życiorys Jana Czerskiego Jan Czerski urodził się 15 maja 1845 roku, w majątku Swolna (na terenie dzisiejszej Białorusi). Pochodził z drobnoszlacheckiej rodziny, która wywodziła się z okolic Mińska. Nauki pobierał w gimnazjum w Wilnie, które wówczas było jednym z najważniejszych ośrodków kształcenia na terenie zaboru rosyjskiego. W trzeciej klasie przeniósł się do Instytutu Szlacheckiego. Gdy wybuchło powstanie styczniowe, przygotowywał się do matury. Udział w powstaniu styczniowym Podobnie jak wielu jego rówieśników, Czerski przyłączył się do walki o niepodległość Polski. Mimo że miał dopiero osiemnaście lat, nie brakowało mu odwagi i determinacji w walce z zaborcą. Po upadku zrywu, został ujęty przez rosyjskie wojska. Jako uczestnika powstania, skazano go na zesłanie w głąb Imperium Rosyjskiego. Zesłanie na Syberię i przymusowa służba w wojsku Karę odbywał w liniowym batalionie w Omsku. Była to niezwykle surowa kara, zwłaszcza że Czerski był młodym, wątłym chłopakiem. Sześcioletnia służba w carskiej armii mocno nadwątliła jego zdrowie, co miało o sobie dać znać w przyszłości. Warunki były wyjątkowo trudne, ale młody zesłaniec nie był pozostawiony samemu sobie. W Omsku trafił pod opiekę Polaków – inżyniera Marczewskiego i naukowca W. Kwiatkowskiego. Zajął się nim także przyszły naukowiec, Kozak Potanin. To oni dostarczali Czerskiemu książki naukowe, które ten studiował z wielkim zapałem. Ćwiczenia terenowe były dla niego dobrą okazją do poszukiwań okazów, z których później sporządzał preparaty anatomiczne. Był rok 1867, kiedy swoje pierwsze zbiory wysłał do Towarzystwa Przyrodników w Moskwie. Przedstawiciele szanowanej instytucji początkowo wykazywali duży entuzjazm, ale gdy dotarła do nich wiadomość, że Jan Czerski jest skazańcem, zerwali z nim kontakt. Początek pracy naukowej Z carskiego wojska został zwolniony w 1869 roku. Nie dostał jednak prawa powrotu do kraju. Żeby zarobić na życie, udzielał lekcji. Dwa lata później od carskiego aparatu otrzymał zezwolenie na przeprowadzkę z Omska do Irkucka. Tam spotkał Aleksandra Czekanowskiego, z którym dzielił nie tylko niedolę zesłańca, ale także pasję do nauki. Czekanowski był już wtedy badaczem ze sporym dorobkiem. Dzięki jego pomocy, Czerski zaczął studiować geologię i paleontologię. Pracę naukową rozpoczął pod kierunkiem swojego kolegi i Benedykta Dybowskiego, lekarza, zoologa i badacza jeziora Bajkał (także zesłańca). Wyprawy Jana Czerskiego Od 1871 do 1883 roku polski badacz odbył wiele wypraw terenowych, zleconych mu przez Rosyjskie Towarzystwo Geograficzne. Pracował w łańcuchu Sajan Wschodni, w dolinie rzeki Irkut i Dolinie Tunguskiej. Między kolejnymi ekspedycjami w Irkucku prowadził badania geograficzne i geologiczne Syberii Wschodniej (na polecenie Syberyjskiego Oddziału Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego). Najważniejsze osiągnięcia Jana Czerskiego Wśród jego najważniejszych osiągnięć naukowych należy wymienić działalność Czerskiego w obszarze jeziora Bajkał. Naukowiec zbadał całe wybrzeże ogromnego zbiornika wodnego pod względem budowy geologicznej, zbierając przy tym wiele okazów fauny kopalnej i minerałów. Za opracowanie dokładnej mapy geologicznej wybrzeża jeziora został nagrodzony w Bolonii. W latach 1877–1881 odbył cztery wyprawy naukowe w trakcie których dokładnie zbadał dolinę Selengi, wyjaśnił genezę jeziora Bajkał i przedstawił budowę geologiczną Syberii Wschodniej. Za te osiągnięcia otrzymał złoty medal Rosyjskiej Akademii Nauk. Dzięki pomocy Jana Zawiszy, Czerski mógł przenieść się do Petersburga. W trakcie podróży do nowej lokacji wykonał dokładną analizę geologiczną trasy z Irkucka. W Petersburgu znalazł zatrudnienie w Akademii Nauk. W tym czasie opracował i wydał osteologię ssaków czwartorzędowych, których skamieniałości podczas ekspedycji na Wyspy Nowosyberyjskie, na którą wyruszył w 1885 roku. Na polecenie Akademii Nauk przygotował obszerne opracowanie fauny kopalnej ssaków syberyjskich. Czerski miał do dyspozycji ogromny materiał porównawczy, zebrany z petersburskich muzeów i innych placówek naukowych. Monografia jego autorstwa w 1891 roku ukazała się w „Zapiskach Akademii Petersburskiej”. Śmierć Jana Czerskiego Przymusowa służba w wojsku odbiła się na zdrowiu Czerskiego. Mimo to nie oszczędzał się podczas badań naukowych, które prowadził w wyjątkowo trudnych warunkach terenowych. Zasłużony badacz zmarł 25 czerwca 1892 roku, podczas ekspedycji naukowej w dorzecze Kołymy, Jany i Inygirki. Upamiętnienia Jana Czerskiego W uznaniu wybitnych zasług polskiego badacza, jego imieniem nazwano: łańcuch górski w Jakucji i obwodzie magadańskim, pasmo górskie na Zabajkalu, najwyższy szczyt Gór Bajkalskich, dolinę rzeki Kandat u podnóży Sajanów, jeden z najwyższych szczytów gór Chamar-Daban, szczyt grzbietu Nadmorskiego obok Listwianki, obszary obok Irkucka, gdzie odkryto i zbadano ślady bytności ludzi pierwotnych, miasto w Rosji nad Kołymą, ulice: w Gliwicach, Malborku, Zielonej Górze, Wilnie, Wierchniedźwińsku, Krzywym Rogu, Moskwie, Irkucku i Zyriance. Dla upamiętnienia Jana Czerskiego w 2002 roku Poczta Polska wydała znaczek pocztowy o nominale 2 zł (w nakładzie 500 tys. sztuk). Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wacław Sieroszewski to buntownik, anarchista i etnograf. Jako jeden z pierwszych badaczy opisał Koreę
Z rosyjskiej niewoli „wykupił się”… prowadzeniem badań naukowych na Syberii. Ukazał tajemniczy świat Jakutów. Wacław Sieroszewski zasłynął również z jednego z pierwszych opisów Korei, który stworzył ponad 100 lat temu. Poznajcie tę nietuzinkową postać.
Spis treści: Wacław Sieroszewski. Barwa postać, która żyła w niespokojnych czasach Dorobek Wacława Sieroszewskiego Zaskoczenia i ciekawostki. Jak powstawał film o Sieroszewskim? Wacław Sieroszewski (1858–1945) jest nieco zapomnianym polskim działaczem niepodległościowym, ale też badaczem i etnografem Syberii i Azji. Jego sylwetkę postanowił przybliżyć podróżnik, dziennikarz, fotograf i filmowiec Marcin Jamkowski. Jest on reżyserem produkcji na temat Sieroszewskiego zatytułowanej „Korea. Klucz Dalekiego Wschodu”, którą można obejrzeć poniżej. Wacław Sieroszewski. Barwa postać, która żyła w niespokojnych czasach Sieroszewski wychował się w patriotycznej rodzinie. Jego ojciec walczył w powstaniu styczniowym w 1863 roku. Sam Wacław za przynależność do tajnych stowarzyszeniach patriotycznych został wydalony przez władze rosyjskie z gimnazjum. Później, w 1878 roku, za aktywność w ruchach socjalistycznych aresztowano go i trafił do Cytadeli Warszawskiej. Podczas buntu osadzonych miał rzucić w generała ramą okienną. Cudem uniknął za ten czyn rozstrzelania. Zesłano go na Syberię. Tam spędził wiele lat. Ożenił się w Jakutką i zainteresował lokalnymi ludami. Był jednak niespokojnym duchem. Kilkukrotnie próbował uciec z zesłania. Chciał przejść przez Alaskę do USA. Za etnograficzne opisy Syberii doceniło go Rosyjskie Towarzystwo Geograficzne i dzięki temu odzyskał wolność. Wgląd w tajemnicze rytuały, które opisał w książce, uzyskał ponoć dzięki znajomości z jednym z szamanów. Uzyskał na jakiś czas wolność, ale gdy ponownie zaangażował się w działalność niepodległościową, powtórnie go aresztowano. Jednak miał poparcie rosyjskich kręgów naukowych, dzięki czemu znów odzyskał wolność. View oEmbed on the source website W latach 1903–1904 odbył wyprawę na dalekie rubieże Rosji i wyprawę naukową na Wyspy Japońskie. To był początek przygód. Na Hokkaido wspólnie z Bronisławem Piłsudskim przeprowadził badał Ajnów. W kolejnym roku odwiedził Koreę, Chiny, Cejlon i Egipt, po czym powrócił do Warszawy. Ze świata naukowego zwrócił się ponownie ku ruchom niepodległościowym. W czasie I wojny światowej służył w 1. Pułku Ułanów Legionów Polskich. W 1918 pełnił funkcję ministra informacji i propagandy w Tymczasowym Rządzie Ludowym Republiki Polskiej w Lublinie. Sprawował mandat senatora RP IV kadencji (1935–1938). Zmarł w 1945 roku w Piasecznie. Dorobek Wacława Sieroszewskiego Dlaczego powstał film dokumentalny o Sieroszewskim? Jak mówi National Geographic Polska Marcin Jamkowski, szczególnie ważne są jego dokonania na polu etnograficznym. – Myślę, że Wacław Sieroszewski jest ważny dlatego, że był jednym z pierwszych etnografów, którzy opisali Koreę. Opisał ją nie tylko dawno temu, ale także opisał ją w przededniu wielkich zmian tego kraju – zmian politycznych, wybicia się na niepodległość – od Japonii, od Chin, od Związku Radzieckiego i USA. Opisał świat, którego już nie ma i nie został po nim niemal najmniejszy ślad. Korea przeszła bowiem spektakularną transformację: od kraju bardzo ubogiego, po kraj nowoczesnej technologii i wielkich firm technologicznych; przynajmniej południowa część półwyspu – opowiada Jamkowski. W jego ocenie Sieroszewski opisywał Koreę jako bezstronny obserwator, bo jako Polak nie był przedstawicielem żadnej z potęg kolonialnych zainteresowanych Koreą. – Nie patrzył więc na Koreańczyków przez pryzmat kolonialnej dominacji, tylko etnograficznej ciekawości. To czyni jego książkę „Korea. Klucz Dalekiego Wschodu” bezcennym źródłem rzetelnych informacji – mówi reżyser. Jamkowski przyznaje, że przypadł mu do gustu barwny życiorys Sieroszewskiego: buntownika, anarchisty, ale i człowieka, który potrafił sobie kupić wolność pisząc naukowe książki antropologiczne o ludach Syberii. – Zrzucanie kajdan przy użyciu pióra... To jest coś! – mówi reżyser. Zaskoczenia i ciekawostki. Jak powstawał film o Sieroszewskim? Jamkowski podkreśla, że w czasie produkcji filmu co rusz napotykał na zdziwienia – dotyczące zarówno Sieroszewskiego, jak i jego prac etnograficznych. – Przy produkcji filmu o Sieroszewskim zaskoczył mnie detal jego opisu. Precyzja i piękno wydobyte ze szczegółu, spostrzegawczość Polaka, są wspaniałe. Chyba najbardziej byłem zdumiony podczas czytania fragmentów, w których Sieroszewski pisze o produkcji papieru. Sieroszewski wspomina, że to nie Chiny są ojczyzną papieru, ale Korea. I że to papier koreański jest najbardziej ceniony na Dalekim Wschodzie – wskazuje Jamkowski. Zaskoczyła go też skrajna bieda jaką opisywał polski etnograf. – Podróżując po dzisiejszej Korei Południowej, właściwie Republice Korei, aż trudno uwierzyć, jak bardzo Korea zmieniła się przez tych 120 lat od wizyty Sieroszewskiego – mówi reżyser. Zdjęcia do filmu miały miejsce w wielu lokalizacjach w Korei. – Wszędzie byliśmy przyjmowani z ogromnym otwarciem i ciekawością. Koreańczycy darzą odkrywców i naukowców wielką estymą. Na pewno jakąś część tego ciepłego przyjęcia zawdzięczamy temu, że byliśmy oficjalną delegacją The Explorers Club i Uniwersytetu Warszawskiego – zauważa Jamkowski. Źródło: National Geographic Polska. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wrota do piekieł uchylają się coraz szerzej. Nowe badania pokazują, że krater Batagajka powiększa się z roku na rok
Największa na świecie depresja na obszarze wieloletniej zmarzliny cały czas rośnie. Właśnie się okazało, że krater Batagajka powiększa się każdego roku w znaczący sposób.
W tym artykule: Jak szybko rośnie krater Batagajka? Jak duże są „wrota do piekieł”? Co to jest wieloletnia zmarzlina? Ten gigantyczny otwór w ziemi znajduje się w północnej Jakucji, w Rosji. Miejscowi nazywają go „wrotami do piekieł”. Oficjalna nazwa depresji to krater Batagajka – od przepływającej niedaleko rzeki, prawego dopływu Jany. „Wrota” dzieli 10 km od miasta Batagaj i ok. 660 km od Jakucka. Krater został po raz pierwszy wypatrzony na zdjęciach satelitarnych w 1991 r. Od tego czasu budzi żywe zainteresowanie naukowców. Nie bez powodu. W wyniku zapadnięcia się części zbocza odsłoniły się warstwy wieloletniej zmarzliny pochodzące aż sprzed 650 tys. lat. To najstarsza wieloletnia zmarzlina na Syberii i druga pod względem wieku na całym świecie. Co ciekawe, „wrota do piekieł” wcale nie są stabilne. Najnowsze badania wykazały, że każdego roku rosną aż o ok. milion metrów sześciennych. Odpowiada za to szybkie topnienie wieloletniej zmarzliny. Jak szybko rośnie krater Batagajka? Jak duża jest ta depresja? To zapadlisko długości kilometra, mające 50–100 m głębokości. Jego brzegi regularnie się wykruszają, w wyniku czego ziemia osuwa się do wnętrza krateru. W ten sposób „wrota do piekieł” dosłownie się poszerzają. Ściany depresji cofają się nawet o 12 m rocznie. To bardzo dużo. Na Syberii – albo szerzej, w Arktyce – jest sporo tego rodzaju kraterów powstających na skutek topienia się wieloletniej zmarzliny. Jednak w porównaniu z nimi Batagajka pozostaje wyjątkowa. Tempo jej poszerzania się jest bezprecedensowe. Naukowcy podejrzewają, że depresja utworzyła się w latach 60. poprzedniego wieku. W 2014 r. miała już 790 m. Od tego czas zaś urosła o całe 200 m. Jak duże są „wrota do piekieł”? To, że depresja stopniowo się rozrasta, samo w sobie nie jest niczym nowym. Latem zeszłego roku potwierdzono to dzięki obserwacjom prowadzonym z drona. Jednak teraz badacze po raz pierwszy precyzyjnie oszacowali, o jaką objętość powiększa się Batagajka. Udało się to zrobić dzięki analizie zdjęć satelitarnych, pomiarom wykonanym na miejscu i analizie laboratoryjnej próbek pobranych z krateru. Wyniki podpowiadają, jak ogromna jest ta depresja. Jak policzyli badacze, od czasu powstania krateru roztopił się lód i osady, które wypełniłyby aż 14 Wielkich Piramid. Zapadają się głównie zachodnie, południowe i południowo-wschodnie brzegi krateru. W rezultacie „wrota” każdego roku mają objętość większą o prawie milion metrów sześciennych. Przy okazji uwalnia się 4–5 tys. ton węgla organicznego. Batagajka stanowi tym samym wyjątkowe okno w przeszłość. Roztapiająca się wieloletnia zmarzlina daje dostęp do materiału roślinnego oraz pyłków z epoki lodowcowej. W kraterze znaleziono szczątki żubra, mamutów i konia oraz innych zwierząt. Pozwoliło to badać plejstoceńską faunę. Tajemniczy krater znaleziony w oceanie może mieć związek z zagładą dinozaurów Naukowcy odkryli w pobliżu wybrzeży Zachodniej Afryki krater ukryty pod powierzchnią oceanu. Pochodzi sprzed ok. 66 mln lat, czyli z okresu, kiedy wyginęły dinozaury. Zdaniem badaczy, nie da s... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/tajemniczy-krater-znaleziony-w-oceanie-moze-miec-zwiazek-z-zaglada-dinozaurow-fot-getty-images-05c1757.jpeg" width="938" height="620" alt="Tajemniczy krater znaleziony w oceanie może mieć związek z zagładą dinozaurów (fot. Getty Images)" title="Tajemniczy krater znaleziony w oceanie może mieć związek z zagładą dinozaurów (fot. Getty Images)" /> Co to jest wieloletnia zmarzlina? Wieloletnia zmarzlina, czyli permafrost, to zamarznięta ziemia – wymieszane gleba, skały, lód i materiał organiczny, które latami pozostają w temperaturze poniżej zera. Permafrost pokrywa jedną czwartą półkuli północnej. Jedną z jego odmian jest np. jedoma. Jedoma to zmarzlina z okresu plejstocenu, rozciągająca się od północno-wschodniej Syberii przez Kanadę do Alaski. 50–90 proc. jej objętości stanowi lód. Ocieplanie klimatu powoduje, że zmarznięta skorupa ziemska zaczyna rozmarzać. A razem z nią organizmy, które zostały zamrożone tysiące lat temu. Nawet po spędzeniu niezwykle długiego czasu w temperaturze poniżej zera, niektóre z nich wracają do życia. Dwa lata temu naukowcy z Francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych „ożywili” wydobytego z wieloletniej zmarzliny wirusa. Pochodził aż sprzed 50 tys. lat. Patogen – formalnie nazwany Pandoravirus yedoma – został ochrzczony przez odkrywców „wirusem zombie”. Na szczęście wirus atakuje jedynie ameby. Źródła: LiveScience, Geomorphology. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Wirusy zombie z wieloletniej zmarzliny mogą wywołać nową pandemię. Tak twierdzi jeden z ich odkrywców
W zmarzniętej ziemi na północy Ziemi mogą kryć się śmiertelnie niebezpieczne patogeny sprzed tysięcy lat. Możliwe jest, że to one staną się przyczyną następnej globalnej pandemii, ostrzega francuski wirusolog.
W tym artykule: Następna pandemia z północy? Wielkie wirusy z Syberii Duży ruch na Syberii Wieloletnia zmarzlina pokrywa jedną piątą lądu na półkuli północnej. Choć kojarzy się z lodem, jest to w istocie część skorupy ziemskiej, która stale znajduje się w ujemnej temperaturze. Kiedyś nazywało się ją wieczną zmarzliną. Jednak ostatnio to określenie straciło rację bytu. Z powodu podnoszenia się średniej temperatury globu, permafrost zaczął rozmarzać. Niektóre jego warstwy pozostawały zamrożone przez setki tysięcy lat. Tak więc mamy do czynienia z czymś podobnym do prehistorycznej lodówki, która właśnie straciła zasilanie. Wszystko, co się w niej znajdowało, roztapia się wraz z lodem i ogrzewającą się ziemią. I – czasami – wraca do życia. – Najważniejsze cechy wieloletniej zmarzliny: jest zimna oraz pozbawiona tlenu i światła – mówi Jean-Michel Claverie z Uniwersytetu Aix-Marseille cytowany przez „Guardiana”. – To idealne warunki do przechowywania materiału biologicznego. Gdyby umieścić w wieloletniej zmarzlinie jogurt, po 50 tys. lat nadal mógłby być jadalny. Następna pandemia z północy? A co z prehistorycznymi mikroorganizmami? Scenariusz opowiadający o patogenie z Arktyki, który pochodzi z wieloletniej zmarzliny i może zaatakować ludzkość, dotychczas był wykorzystywany przede wszystkim przez popkulturę. Jednak powstawanie seriali typu „Fortitude” nie oznacza, że nie należy traktować go serio. Rosja: naukowcy zbadają pradawne wirusy z wiecznej zmarzliny Wraz z topnieniem pokrywającej Syberię wiecznej zmarzliny rośnie kolekcja szczątków zwierząt, które do tej pory skrywała. Niestety, wraz z nimi do środowiska wracają też żyjące w nich ... – Obecnie analizy zagrożeń pandemicznych skupiają się na chorobach, które mogą pojawić się na południu globu i stamtąd rozprzestrzenić na północ – zauważa Jean-Michel Clavierie. – Natomiast bardzo mało uwagi poświęca się wybuchowi pandemii, do którego może dojść w północnych rejonach Ziemi. Moim zdaniem to niedopatrzenie. Są tam wirusy, które mogą zaatakować ludzi i spowodować nową epidemię – uważa badacz. Wielkie wirusy z Syberii Ostrzeżenia Claveriego należy potraktować poważnie. To właśnie jego zespół w 2014 roku jako pierwszy wyizolował żywe wirusy w syberyjskiej wieloletniej zmarzlinie. Patogen nazwany Pithovirus sibericum pochodził sprzed 30 tys. lat. Nie przeszkodziło mu to zaatakować współczesnych ameb. W zeszłym roku Jean-Michel Claverie opublikował kolejne badania. Tym razem naukowcy donosili w nich o odkryciu kilku różnych szczepów wirusów, znalezionych w różnych miejscach na Syberii. Jeden z patogenów miał 48 tys. lat. Mimo to wszystkie potrafiły infekować żywe kultury komórkowe. – Wirusy, które wyizolowaliśmy, mogły infekować jedynie ameby i nie stanowiły zagrożenia dla ludzi – stwierdza Claverie. − Nie oznacza to jednak, że inne wirusy – obecnie zamrożone w wieloletniej zmarzlinie – mogą nie być w stanie wywoływać chorób u ludzi. Zidentyfikowaliśmy na przykład ślady wirusów ospy i herpeswirusów, które są dobrze znanymi patogenami ludzkimi. Duży ruch na Syberii Niestety Alaska, Syberia i Arktyka ocieplają się szybciej niż reszta globu. Po pierwsze, powoduje to rozmarzanie wieloletniej zmarzliny. Jednak prawdziwe zagrożenie kryje się w czymś innym. − Niebezpieczeństwo stanowi inny skutek globalnego ocieplenia: zanik lodu morskiego w Arktyce – opowiada Claverie. – Spowoduje to wzrost żeglugi i rozwój przemysłu na Syberii. Planowane są ogromne prace wydobywcze, które będą obejmowały wybicie ogromnych dziur w głębokiej wieloletniej zmarzlinie w celu wydobycia ropy i rud. Te operacje uwolnią ogromne ilości patogenów. Co gorsza, może się to stać w sąsiedztwie pracujących tam górników. Skutki mogą być katastrofalne – ostrzega badacz. W wieloletniej zmarzlinie mogą kryć się patogeny nawet sprzed miliona lat. Czyli starsze niż ludzki gatunek. Nasz system odpornościowy może zupełnie nie być przygotowany do ich zwalczania. Jak sobie z tym poradzić? Dzięki uważnemu monitorowaniu chorób pojawiających się na północy. Naukowcy tworzą sieć północnych ośrodków, których zadaniem byłoby śledzenie patogenów pojawiających się w tamtych rejonach globu. A także zapewnienie opieki medycznej dla chorych i miejsc do kwarantanny. Źródła: Guardian, New Scientist. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Dron wleciał do zlodowociałego krateru. Największa depresja wiecznej zmarzliny stale rośnie
Krater Batagajka to największa depresja wiecznej zmarzliny na świecie. Badacze czerpią z tego miejsca wiedzą o historii naszej planety. Tak krater wygląda od środka.
W tym artykule: Krater Batagajka to największa tego typu depresja na świecie Tak zmienia się Syberia Dziury i kratery na świecie Syberia to jedna z najtrudniej dostępnych i jednocześnie najbardziej fascynujących krain geograficznych na świecie. Polakom odległa północ Rosji kojarzy się też z trudną historią. Obecnie jednak tereny te są najczęściej odwiedzane przez badaczy. To właśnie na Syberii odnaleziono grobowiec „woźnicy rydwanu” sprzed 3000 lat. Wcześniej archeolodzy odkryli tam „wirusy zombie”, które przetrwały tysiąclecia w wiecznej zmarzlinie. Krater Batagajka to największa tego typu depresja na świecie Ale Syberia intryguje nie tylko wciąż odkrywaną historią. Z uwagi na skrajny klimat region może poszczycić się różnymi anomaliami pogodowymi i geologicznymi. We wschodniej Syberii znajduje się na przykład ogromny krater, nazwany przez miejscowych „bramą do podziemi”. Krater Batagajka, bo o nim mowa, znajduje się w Jakucji, 10 km na południowy wschód od Batagaj i 5 km na północny wschód od osady Ese-Khayya. Nazwa formacji pochodzi od prawego dopływu rzeki Jana. Nietypowy krater zajmuje powierzchnię około 0,8 kilometra kwadratowego. Szacuje się, że powstał najprawdopodobniej na skutek wylesiania w latach czterdziestych XX wieku, które doprowadziło do erozji gleby. Proces w połączeniu z sezonowym topnieniem wiecznej zmarzliny stworzył masywny krater w ziemi. W tym regionie marzłoć składa się w większości z lodu. Dlatego też topnienia doprowadziły osady na zboczu wzgórza do zapadnięcia się, odsłaniając ogromnych rozmiarów przecięcie surowego krajobrazu. Najnowsze nagranie z drona ujawnia, że krater Batagajka stale się powiększa. Według Ruptly.tv to największa depresja wiecznej zmarzliny na świecie. Już wcześniejsze zdjęcia satelitarne potwierdzały, że krater się poszerza. Cofająca się ziemia odsłonił szczątki zamarznięte od czasów plejstocenu, czyli około 126 000 lat temu. Krater na Syberii to nie tylko ciekawostka geograficzna, ale również cenne źródło wiedzy dla naukowców. Topnienie umożliwiło badanie mięsa żubrów, które było zamrożone przez około 8000 lat. To dało badaczom nowe spojrzenie na zwierzęta i rośliny, które kiedyś zamieszkiwały ten region. View oEmbed on the source website Tak zmienia się Syberia To jak szybko rozszerza się krater, pozostaje kwestią sporną. Miejscowi szacują, że w ciągu ostatnich kilku lat w niektórych miejscach powiększył się aż o 10 metrów (z 20 do 30 m). – To coś bardzo rzadkiego. To wyjątkowy obiekt natury, który pozwala nam zobaczyć historię Ziemi na przestrzeni pół miliona lat zachowaną w wiecznej zmarzlinie – komentuje Aleksiej Łupaczow, starszy badacz w Instytucie Fizykochemicznych i Biologicznych Problemów Gleboznawstwa Rosyjskiej Akademii Nauk cytowany przez Ruptly.tv. Topnienie Syberii ma też znaczący wpływ dla naszej planety. Bezpośrednio odczuwają to rdzenni Nieńcy od wieków zajmujący się hodowlą reniferów. Zmiany klimatu to nie jedyne utrudnienie dla kontynuowania ich tradycji. Na szlakach migracji zwierząt coraz częściej pojawia się infrastruktura związana z wydobyciem surowców. Rozwijający się przemysł produkuje zanieczyszczenia, a te zagrażają jakości pastwisk. Chińczycy zaczynają drążyć jedną z najgłębszych dziur w Ziemi. Ma mieć aż 11 kilometrów. Co chcą odnaleźć? To mają być największe odwierty w Chinach i jedne z największych na świecie. Chińczycy w maju rozpoczęli drążenie otworu na pustyni Taklamakam w Kotlinie Kaszgarskiej. Teraz ruszają podob... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/chinczycy-zaczynaja-drazyc-jedna-z-najglebszych-dziur-w-ziemi-ma-miec-az-11-kilometrow-fot-tan-hui-vcg-via-getty-images-66deb2c.jpg" width="933" height="700" alt="Chińczycy zaczynają drążyć jedną z najgłębszych dziur w Ziemi. Ma mieć aż 11 kilometrów (fot. Tan Hui/VCG via Getty Images)" title="Chińczycy zaczynają drążyć jedną z najgłębszych dziur w Ziemi. Ma mieć aż 11 kilometrów (fot. Tan Hui/VCG via Getty Images)" /> Dziury i kratery na świecie Krater Batagajka to największa depresja wiecznej zmarzliny na świecie, ale niejedyny intrygujący otwór na Ziemi. W Turkmenistanie na przykład popularną atrakcją turystyczną są tzw. Wrota Piekieł. Ogień w kraterze na pustyni Karakum tli się już od ponad 50 lat. W 2022 r. prezydent Turkmenistanu zapowiedział, że chce go wreszcie ugasić. Jak na razie Wrota Piekieł nadal jednak płoną i przyciągają ciekawskich z całego świata. Podobne tajemnicze miejsce znajduje się w Jemenie. Badaczom udało się zejść na dno „Piekielnej Studni” w 2021 r. Na miejscu zastali między innymi węże i wodospady. Takich dziur może być na świecie jeszcze więcej. Możliwe, że nadal nie wiemy o wielu z nich. Dopiero niedawno w Chinach odkryto zapadlisko z lasem na dnie. Naukowcy nie wykluczają, że na głębokości kilkuset metrów mogą żyć niezbadane zwierzęta. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Niespodziewane odkrycie na Syberii. Odnaleziono grobowiec „woźnicy rydwanu” sprzed 3000 lat
Archeolodzy odnaleźli niezwykły grobowiec sprzed 3000 lat. Pochowano w nim woźnicę rydwanu konnego. Badacze twierdzą, że to prawdopodobnie pierwszy dowód na używanie tego rodzaju pojazdów w regionie Syberii.
W tym artykule: Odkrycie woźnicy rydwanu na Syberii Jak rydwan trafił do Rosji? Woźnica pochodził z kultury karasukskiej Rydwan to najczęściej dwukołowy rodzaj pojazdu bojowego, który zaprzężony jest w dwa lub cztery konie. Zwierzęta zaprzęgnięte do dyszla ciągnęły platformę, na której najczęściej znajdowali się wojownicy. Uważa się, że pierwsze rydwany powstały w Mezopotamii ok. 3000 lat p.n.e. Tradycja walki z wykorzystaniem tych konstrukcji przetrwała najdłużej na Wyspach Brytyjskich. Rydwanów używano tam do I wieku n.e. Z kolei w starożytnej Grecji i Rzymie pojazd ten służył głównie do wyścigów w czasie igrzysk olimpijskich. Odkrycie woźnicy rydwanu na Syberii Archeolodzy, którzy prowadzili niedawno wykopaliska w rejonie askijskim w Chakasji, w południowo-zachodniej części Syberii Wschodniej, odnaleźli tam nietypowy pochówek. W niewielkim grobowcu odkryli szczątki człowieka, którego pochowano wraz z metalowym elementem rydwanu. Umożliwiał on jeźdźcowi przymocowanie lejców do talii, aby dzięki temu mógł uwolnić swoje ręce. Był to charakterystyczny element tego pojazdu konnego. Uczeni przypomnieli, że podobne artefakty odkrywano w przeszłości w grobach chińskich i mongolskich woźniców. Badacze w oświadczeniu przyznali, że odkrycie sugeruje możliwość używania rydwanów w regionie. Problem polega na tym, że dotychczas nigdy nie odnaleziono tam podobnej konstrukcji. Jednak wszystkie poszlaki wskazują, że pomimo braku bezpośredniego dowodu, osoba ta najprawdopodobniej była woźnicą rydwanu. – Fakt odkrycia metalowej części pojazdu oraz podobieństwa do kopców grobowych z Chin, pozwalają nam nieco z większą pewnością określić przeznaczenie artefaktu – powiedział w rozmowie z Live Science Aleksey Tymoszczenko, archeolog z Instytutu Archeologii i Etnografii Rosyjskiej Akademii Nauk. Jak rydwan trafił do Rosji? Naukowcy zastanawiają się, skąd rydwan mógł wziąć się w odległej Syberii. Wiadomo, że Grecy założyli w starożytności wiele kolonii na rosyjskim wybrzeżu Morza Azowskiego i Czarnego. Osady powstały m.in. w Tanais, Fanagorii, Hermonassie i Gorgippii. Do terytorium współczesnej Rosji dotarły wówczas wpływy cywilizacji klasycznej. W wyniku zjednoczenia się greckich kolonii nad Morzem Azowskim powstało Królestwo Bosporańskie, które istniało od ok. 480 p.n.e. do II wieku n.e. Szybko jednak stało się zależne od cesarstwa rzymskiego, a wkrótce Bizancjum. Jednak grobowiec „woźnicy” znajdował się pośród innych nienaruszonych grobowców, które datowano na okres sprzed 3000 lat. Była to nekropolia, w której chowano zmarłych przez ok. 400 lat. Autorzy odkrycia przekazali, że pochowano tu ludzi z trzech różnych kultur z epoki brązu. W Rosji znaleziono wyjątkową pieczęć. Przedstawia postać związaną z kilkoma krajami Pieczęć może pochodzić nawet z XII w. To dość rzadkie odkrycie. Dlaczego artefakt znaleziono właśnie w tym miejscu? – We wnętrzu grobowca „woźnicy” znaleźliśmy nóż z brązu, prehistoryczną biżuterię, a także przedmiot będący częścią rydwanu. Odkrycie rodzi pytanie o to, czy rydwany konne pojawiły się na Syberii już w późnej epoce brązu? – czytamy w oświadczeniu. Woźnica pochodził z kultury karasukskiej Archeolodzy sugerują, że mężczyzna prawdopodobnie należał do kultury karasukskiej. To kultura epoki brązu, która rozwijała się w pierwszej połowie II tysiąclecia p.n.e. na terenie wschodniej części stepów pomiędzy Uralem, Sajanem a Tienszanem. Jej nazwa pochodzi od miejscowości Karasuk na terenie republiki autonomicznej Chakasji. Charakterystycznym elementem owej kultury były bardzo duże cmentarzyska, w których znajdowało się 100, a czasem i więcej grobowców. Nekropolie otaczane były kolistym lub czworokątnym ogrodzeniem z płyt kamiennych. Zmarłych chowano w pozycji skurczonej i składano ich w kamiennej skrzyni. Zwłoki grzebano wraz z różnego rodzaju bronią, a niekiedy do grobów wrzucano zwierzęce mięso. Gospodarka karasukskich społeczności opierała się na hodowli bydła, owiec i koni. Źródła: Instytut Archeologii i Etnografii Rosyjskiej Akademii Nauk, LiveScience. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Nosorożec włochaty ze Staruni nie jest sam. Lodowce odsłaniają kolejne wymarłe gatunki
Nosorożec włochaty ze Staruni to jedno z najważniejszych odkryć paleontologicznych na terenie dzisiejszej Ukrainy. Jedyny na świecie kompletny egzemplarz tego wymarłego gatunku został odnaleziony prawie 100 lat temu.
W tym artykule: Nosorożec włochaty ze Staruni – co to za znalezisko? Nosorożec włochaty znaleziony na Syberii Jak wyglądał nosorożec włochaty i czym się żywił? Co jeszcze skrywa wieczna zmarzlina? Nosorożec włochaty ze Staruni (wieś w Ukrainie) został wydobyty z kopalni 17 grudnia 1929, a 22 grudnia przewieziono go do Krakowa, gdzie znajduje się do dziś i jest wystawiony w tamtejszym Muzeum Przyrodniczym. Poprzednie odkrycia wskazywały, że kopalnia w Staruni może być miejscem bogatym w dobrze zachowane szczątki zwierząt z plejstocenu. Nosorożec włochaty ze Staruni – co to za znalezisko? 23 października 1929 r. w sztolni staruńskiej kopalni odnaleziono dobrze zachowany okaz nosorożca włochatego. Szczątki zwierzęcia w pozycji odwróconej (na grzebiecie) znajdowały się na głębokości 12,5 m. Późniejsze badania wykazały, że była to młoda samica. Zmarła w wieku około trzech lat. Na jej ciele zauważono pewne uszkodzenia, w tym otwór w brzuchu, przez który wypłynęły wnętrzności. Częściowo trzewia zachowały się w osadzie otaczającym ciało. W wydobycie nosorożca na zewnątrz zaangażowano Wojsko Polskie. W tym samym miejscu znaleziono również szczątki dwóch innych nosorożców włochatych. Szkielety były jednak pozbawione części miękkich. Nosorożec włochaty znaleziony na Syberii Nosorożec włochaty ze Staruni to niejedyne tego typu odkrycie. Inny okaz, pochodzący z czasów późnego plejstocenu, odkryli mieszkańcy wschodniej Syberii. Doskonale zachowane zwłoki prehistorycznego zwierzęcia zostały odsłonięte przez topniejącą wieczną zmarzlinę. Nosorożca włochatego znaleziono w ułusie abyjskim – położonym poza kołem polarnym części autonomicznej rosyjskiej republiki Jakucji. Pierwsze oględziny znaleziska pozwoliły naukowcom oszacować, że nosorożec żył w późnej epoce plejstocenu, czyli między 20 000 a 50 000 lat temu. Odkryty okaz jest doskonale zachowany, a większością narządów wewnętrznych pozostała w stanie nienaruszonym. Tym samym nosorożec należy do najlepiej zachowanych prehistorycznych zwierząt, jakie kiedykolwiek znaleziono w tym regionie – podaje BBC. Paleontolog z Rosyjskiej Akademii Nauk Valery Plotnikov, który jako jeden z pierwszych badał szczątki, powiedział lokalnym rosyjskim mediom, że nosorożec włochaty w chwili śmierci miał od trzech do czterech lat. Prawdopodobną przyczyną śmierci zwierzęcia było utonięcie. Co ciekawe, większość tkanek miękkich nosorożca jest nadal widocznych i dobrze zachowanych, w tym część jelit i genitaliów. – Zachował się również mały róg nosowy. To rzadkość, ponieważ dość szybko się rozkłada – powiedział Plotnikov dziennikarzom Yakutia 24 TV. Jak poinformował naukowiec, na rogu zwierzęcia widniały ślady zużycia, co sugeruje, że nosorożec „aktywnie się nim posługiwał”. Jak wyglądał nosorożec włochaty i czym się żywił? Nosorożec włochaty był gatunkiem nosorożca, który żył w epoce plejstocenu i wymarł około 14 000 lat temu. Było to jedno z najpowszechniejszych dużych zwierząt swoich czasów, występujące w całej Eurazji, od Wielkiej Brytanii po wschodnie części Syberii. Nosorożce włochate miały dwa rogi na pyskach, po jednym wyrastającym z obu stron głowy. Dłuższy przedni zakrzywiał się w górę i mógł osiągać do metra długości. Przetrwanie w zimnym klimacie ułatwiały im grube warstwy futra i warstwę tłuszczu pod spodem. Dieta nosorożca włochatego składała się głównie z trawy, turzyc i innej roślinności trawiastej. Były to zwierzęta zaskakująco zwinne i potrafiły szybko poruszać się po rozległych połaciach stepu. Co jeszcze skrywa wieczna zmarzlina? Po raz pierwszy nosorożec został odkryty w sierpniu przez miejscowego mieszkańca, na brzegu rzeki Tirekhtyakh. To blisko miejsca, w którym w 2014 roku odnaleziono innego młodego nosorożca włochatego. Szacuje się, że wcześniej znaleziony osobnik żył 34 000 lat temu. W ostatnich latach w niektórych częściach Syberii udało się odkryć szczątki mamutów, nosorożców włochatych, źrebiąt, kilku szczeniąt i lwiątek jaskiniowych. Odkrycia tego rodzaju stają się coraz częstsze, ponieważ globalne ocieplenie powoduje topnienie tzw. wiecznej zmarzliny na rozległych obszarach północnych i wschodnich regionów Rosji. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Przełomowe odkrycie na Syberii. To pierwsza zidentyfikowana rodzina neandertalczyków
Czy neandertalczycy żyli w rodzinach? Najnowsze odkrycie w syberyjskich jaskiniach rzuca nowe światło na codzienność i więzi społeczne naszych przodków.
W tym artykule: Pierwsza zidentyfikowana rodzina neandertalczyków Jak żyli neandertalczycy? Co stało się z neandertalczykami? Neandertalczyk cechy Neandertalczycy są uważani za najbliższych krewnych współczesnego człowieka. O mieszkańcach Eurazji sprzed 40 tys. lat wciąż dowiadujemy się coraz więcej. Jedne z ostatnich badań dowodzą, że różnica tylko jednego aminokwasu sprawiła, że w mózgu Homo sapiens powstaje więcej neuronów niż u neandertalczyka. Pierwsza zidentyfikowana rodzina neandertalczyków Pierwszy szkic genomu neandertalczyka został opracowany w 2010 r. Od tego czasu naukowcy z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka zsekwencjonowali kolejnych 18 genomów z 14 różnych stanowisk archeologicznych w całej Eurazji. O poszczególnych społecznościach neandertalczyków nadal wiemy jednak niewiele. Powoli się to zmienia. Naukowcy sugerują, że przynajmniej na Syberii neandertalczycy żyli w grupach liczących od 10 do 20 osób. Podobnie jak współczesne goryle górskie, które są gatunkiem zagrożonym. Badacze przeanalizowali DNA z fragmentów kości i zębów wykopanych w jaskiniach na południu Syberii. Szczątki należały do kilkunastu mężczyzn, kobiet i dzieci neandertalczyków. Naukowcy odkryli sieć powiązań między ojcem i jego nastoletnią córką, innym mężczyzną spokrewnionym z ojcem i dwoma krewnymi drugiego stopnia, prawdopodobnie ciotką i jej siostrzeńcem. W odkryciu kluczowe było zidentyfikowanie tak zwanych heteroplazmii. To to szczególny rodzaj wariantu genetycznego, który utrzymuje się tylko przez niewielką liczbę pokoleń. – Fakt, że żyli w tym samym czasie, jest bardzo ekscytujący. Oznacza to, że prawdopodobnie pochodzili z tej samej grupy społecznej. Po raz pierwszy możemy wykorzystać genetykę do zbadania organizacji neandertalczyków – komentuje Laurits Skov, główny autor badania. Jak żyli neandertalczycy? Badanie opublikowane na łamach „Nature” zostało przeprowadzone przez zespół naukowców z całego świata, w tym Svante Paabo. Szwedzki genetyk zdobył w tym roku Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny za pracę nad mapowaniem genetycznych powiązań Homo sapiens z neandertalczykami. W ciągu ostatnich 14 lat oprócz kilkuset tysięcy kamiennych narzędzi i kości zwierzęcych archeolodzy na Syberii znaleźli też ponad 80 fragmentów kości i zębów neandertalczyków. To jedno z największych tego typu skupisk szczątków nie tylko w regionie, ale i na świecie. Badania wykazały, że miejscowi neandertalczycy polowali na konie, żubry i inne zwierzęta wędrujące przez doliny rzeczne. Wcześniejsza analiza skamieniałości palca z Jaskini Denisowej wykazała, że neandertalczycy zamieszkiwali góry Ałtaj już około 120 tys. lat temu. Z danych genetycznych wynika jednak, że mieszkańcy jaskiń na Syberii są bliżej spokrewnieni z europejskimi neandertalczykami. Autorzy badań podkreślają, że neandertalczycy nie żyli w całkowicie odizolowanych społecznościach. Porównując różnorodność genetyczną chromosomu Y, który jest dziedziczony z ojca na syna, z różnorodnością mitochondrialnego DNA, dziedziczoną po matkach, naukowcy ustalili, że kobiety migrowały częściej od mężczyzn. W laboratorium powstał w pełni funkcjonalny „mini mózg” neandertalczyka Badacze z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego stworzyli cząstki gąbczastej materii mózgu genetycznie zmodyfikowanej w ten sposób, by mógł w nich znaleźć się gen NOVA1 w kształcie na... Co stało się z neandertalczykami? Istnieje wiele teorii tłumaczących wyginięcie neandertalczyków. Jedna z nich mówi, że degradacja ich terytoriów nastąpiła na długo przed przybyciem współczesnego człowieka. To doprowadziło do zdziesiątkowania i ostatecznego zaniku populacji. Duża część naukowców sugeruje, że różne reakcje na zmieniający się klimat i środowisko oraz wykorzystanie zasobów również mogły odegrać ważną rolę w zniknięciu neandertalczyków. Wiadomo też jednak, że neandertalczycy i przodkowie Homo sapiens tworzyli „małżeństwa mieszane”. Dlatego dziś wielu ludzi, zwłaszcza pochodzenia europejskiego ma w DNA geny odziedziczone po neandertalczykach. Możliwe więc, że nie wyginęli oni, lecz niejako wtopili się w Homo sapiens. Neandertalczyk cechy Neandertalczycy mieli długą, niską czaszkę (w porównaniu z bardziej kulistą czaszką współczesnych ludzi) z wydatnym łukiem brwiowym nad oczami. Ich twarz była również charakterystyczna. Środkowa część twarzy była wysunięta do przodu i zdominowana przez bardzo duży, szeroki nos. Przeciętny neandertalczyk miał około 165 cm, a kobiety 153 cm wzrostu. Źródło: „Nature” Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Nieńcy żyją w Rosji, jakiej się nie pokazuje. Teraz szczególnie walczą o zachowanie swej tożsamości
Kim są Nieńcy? To naród żyjący z dala od miast, w zgodnie z naturą i religiami opartymi na szamanizmie. Ich największym przeciwnikiem jest tzw. cywilizowany świat i milczenie.
W tym artykule: Gdzie żyją Nieńcy? Nieńcy ciekawostki: bolesna historia i renifery Życie Nieńców obecnie Zazwyczaj, kiedy myślimy o rdzennych ludach i plemionach zamieszkujących dzisiejszą północną Eurazję, nasze skojarzenia wędrują na daleką północ. W Skandynawii są to Saamowie (Lapończycy). Rzadko kiedy sięgamy wzorkiem dalej na północny wschód, na Syberię. Kraina geograficzna rozciągająca się w azjatyckiej części Rosji przywodzi na myśl głównie zesłańców. Współcześnie o północnej Azji słyszymy też w kontekście postępujących zmian klimatu. Gdzie żyją Nieńcy? Topniejące lodowce, coraz wyższe temperatury – te zjawiska mają ogromny wpływ na całą populację, ale bezpośrednio dotykają narody zamieszkujące miejscami dziewiczy region. Wśród nich są Nieńcy zamieszkujący i Syberię, i północno-wschodni skrawek Europy. Wieczna zmarzlina Arktyki topnieje, a rdzenni Nieńcy zajmujący się hodowlą reniferów stoją w obliczu zagrożenia dla ich częściowo migracyjnego trybu życia. Hodowcy reniferów od wieków przemieszczali się sezonowo ze swoimi zwierzętami, podróżując wzdłuż historycznych szlaków. Zimą, kiedy temperatury spadają nawet do minus 50 stopni Celsjusza, część wypasa swoje renifery w tajdze na pastwiskach porośniętych mchem. W miesiącach letnich migrują na północ. Zmiany klimatu to nie jedyne zagrożenie dla kontynuowania tradycji. Na szlakach coraz częściej pojawia się infrastruktura związana z przemysłem wydobywczym surowców (między innymi ropy). Nieńcy starają się chronić drogi nie tylko z powodów praktycznych. Niektóre miejsca uważają za święte, dlatego powinny pozostać nietknięte przez przybyszy. Rozwijający się przemysł produkuje zanieczyszczenia, a te zagrażają jakości pastwisk. Odkryto ślady najwcześniejszego spożycia tytoniu Mało jest roślin, które są tak bardzo związane z ludzką historią, jak tytoń. Najprawdopodobniej żadna inna substancja psychoaktywna nie jest tak popularna i to na całym w zasadzie świecie. Nieńcy ciekawostki: bolesna historia i renifery Życie na uboczu nie ochroniło Nieńców przed tzw. cywilizacją i brudną polityką. Jeszcze za czasów Stalina społeczności kazano pracować w kołchozach, a renifery opodatkowano. Aby wykorzenić bogatą tradycję i kulturę, nienieckie dzieci zabierano od rodziców i wysyłano do rządowych szkół z internatem. Nie pozwalano im tam mówić we własnym języku. Kilkadziesiąt lat wcześniej podobne praktyki zaczęto stosować na rdzennych mieszkańcach Kanady. Wstydliwa historia Kanadyjczyków była długo ukrywana, a ujawnianie kolejnych faktów i procesów sądów wywołało głośną dyskusję publiczną na świecie. Po upadku komunizmu problemy Nieńców zaczęły się pogłębiać. Młodzi ludzie rozdarci między więzami rodzinnymi a perspektywą życia w miastach, zaczęli wyjeżdżać do wiosek. Nieprzyzwyczajeni do życia z dala od natury, byli bardziej podatni na zachłyśnięcie się używkami. Alkoholizm jest zjawiskiem widocznym także na wsiach, gdzie dalej pasą się renifery. Pisze o tym rosyjska dziennikarka Jelena Kostiuczenko w jednym ze swoich reportaży. Plemiona izolowane a wycinka Amazonii. Rdzennym ludom grozi śmierć Plemiona izolowane nie mogą czuć się bezpiecznie we własnym domu – dziewiczych lasach. Życie Nieńców obecnie Nadal jednak żyją Nieńcy, dla których troska o ziemię i renifery pozostaje ważnym elementem codzienności i zbiorowej tożsamości. Renifery są nie tylko źródłem pożywienia. Z ich skór powstają też ubrania. Co więcej, Nieńcom przydziela się święte renifery, których nie można zabić, dopóki same nie będą w stanie chodzić. To kolejne przemilczane przez świat wymieranie tradycji, historii, tożsamości, której nie chcemy zrozumieć. Przytłaczający jest brak źródeł i informacji w mediach o Nieńcach. Na „egzotyce” korzystają pojedyncze biura podróży oferujące wzięcie udziału w migracji reniferów. Niedługo i to nie będzie możliwe. Mało kto o tym usłyszy, bo mało kogo to interesuje.
„Pożary zombie” w najzimniejszej wiosce na świecie. Niestraszne im najniższe temperatury
„Pożary zombie” są typowe dla wyjątkowo zimnych miejsc. Przez globalne ocieplenie mogą stać się jeszcze częstszym zjawiskiem.
W tym artykule: „Pożary zombie” na Syberii Zjawisko będzie coraz częstsze Położona na Syberii wioska Ojmiakon to jedno z najzimniejszych zamieszkanych przez ludzi miejsc na świecie. W styczniu 1926 r. miejscowe termometry pokazały rekordową wówczas wartość –71,2 st. Celsjusza. Zimniej było tylko w osadzie Tomtor, gdzie w 2004 r. zarejestrowano temperaturę powietrza –72,2 °C. Takie warunki utrudniają życie nie tylko ludziom, ale również zwierzętom gospodarskim. W najzimniejszych miesiącach części krów zakłada się wełniane „staniki”. Pomimo tego, że w Oimiakon temperatury spadają nawet do –60 st. Celsjusza, spod warstw śniegu ulatują smugi dymu. To tzw. pożary zombie. Zjawisko można zauważyć nawet podczas najbardziej srogich zim i może utrzymywać się nawet przez kilka miesięcy. Maleńkie zwierzę odżyło po 24 tysiącach lat hibernacji w syberyjskiej wiecznej zmarzlinie Maleńkie zwierzę o nazwie wrotek, które jest przezroczystym bezkręgowcem, odżyło po 24 tysiącach lat spędzonych w wiecznej zmarzlinie. Jest to najdłuższy okres, jaki udało się zaobserwo... „Pożary zombie” na Syberii „Pożary zombie” występują w regionach o ekstremalnie zimnym klimacie, takich jak Alaska, północna Kanada, czy właśnie Syberia. Eksperci przewidują, że mogą pojawiać się coraz częściej w wyniku zmian klimatycznych i pożarów będących następstwem globalnego ocieplenia. Można to łatwo wytłumaczyć. Wraz ze wzrostem temperatury płaty wiecznej zmarzliny zaczynają się topić i uwalniać gaz uwięziony w lodzie. Zimą, kiedy termometry wskazują wartości poniżej zera, a ziemię pokrywa śnieg, uwolniony gaz na nowo roznieca pożary z lata wiosny – tym razem żywioł pozostaje jednak pod białym puchem. View oEmbed on the source website Nietypowe zjawisko zostało nagrane przez Semyona Sivtseva – mieszkańca Syberii i fotografa – niedaleko Ojmiakonu, bliżej wioski Khara Tumul. W tym samym miejscu, gdzie latem występowały pożary. Mężczyzna przyznaje, że „pożary zombie” są dość częste w regionie, a zdarza się, że dym spod śniegu widać nawet przez kilka lat. W 2021 r. europejskie lato było najgorętsze w historii Mimo licznych akcji edukacyjnych i dowodów na postępujące zmiany klimatyczne wiele osób nadal neguje coraz poważniejsze skutki globalnego ocieplenia. Najnowsze dane nie zostawiają miejsca na ... Zjawisko będzie coraz częstsze 2021 r. był wyjątkowo suchy, co doprowadziły do wybuchu wiele pożarów na Syberii. Na zdjęciach satelitarnych wykonanych w kwietniu tego roku widać, że żywioł pojawił się już w kwietniu, kiedy na ziemi wciąż leżał śnieg. Nagranie Sivtseva zostało opublikowane niedługo po tym, jak naukowcy z unijnej usługi monitorowania atmosfery Copernicus ujawnili, że pożary na całym świecie wyemitowały w ostatnich miesiącach dwa razy tyle dwutlenku węgla, co Niemcy przez dwa lata. Mowa 1,76 miliarda ton. Specjaliści podkreślają, że to, co działo się na Syberii, było jedną z najsmutniejszych katastrof naturalnych w tym roku. – Widzieliśmy, jak rozległe regiony doświadczają intensywnej i długotrwałej aktywności pożarów. Zmieniający się klimat zwiększa ryzyko łatwopalności roślin – podsumowuje Mark Parrington, naukowiec koordynujący program Copernicus. Źródło: The Siberian Times
Topnienie arktycznych lodów niesie ze sobą nowe zagrożenia
Ponieważ topnienie lodowców w rejonie arktycznym prowadzi do otwarcia nowych szlaków żeglugowych na dalekiej północy, co może wydatnie skrócić drogę z Europy do Azji, coraz więcej statków korzysta tego rozwiązania. Efektem jest rosnące zanieczyszczenie tamtych rejonów, co przyczynia się do ocieplenia klimatu.
W tym artykule: Północna Droga Morska W planach jest wzrost transportu Regulacje pełne luk Arktyka ocieplała się dwa razy szybciej (i to według ostrożnych szacunków) niż reszta Ziemi. W ostatnim czasie tempo ocieplania się tego regionu jeszcze wzrosło, dlatego światowe rządy zaczynają zauważać problem i poważnie myśleć o tym , jak uregulować tą sytuację. Północna Droga Morska Północna Droga Morska, bo tak określa się nowy szlak morski, który biegnie wzdłuż północnych wybrzeży Rosji, jest najbardziej ruchliwą arterią morską tego regionu. Eksperci zajmujący się transportem morskim szacują, że dzięki tej nowej drodze pomiędzy Europą a Azją statki towarowe mogą zaoszczędzić co najmniej 10 dni podczas rejsu między tymi dwoma kontynentami, które prowadzą ogromną wymianę handlową. Korzystanie z Północnej Drogi Morskiej pozwala skrócić podróż o około 6000 mil morskich w porównaniu z rejsem dookoła Afryki i o 2700 mil morskich w przypadku drogi Kanał Sueski. Powstanie nowej drogi morskiej na północy spowodowało wzrost liczby statków, które ją wybierają z 1 705 w 2016 r. do 2 694 w 2019 r. To oznacza, że ruch towarowy ( w mniejszej skali rozwijający się dopiero w tych regionach ruch turystyczny) wzrósł w latach 2016-2019 o 58%. Wzmożony ruch statków towarowych jest napędzany przez producentów rozmaitych dóbr, głównie w Rosji, Chinach i Kanadzie, wysyłających przez wody arktyczne rudę żelaza, ropę naftową, skroplony gaz ziemny (LNG) i inne paliwa. Wzrost liczby statków korzystających z arktycznych dróg morskich jest dużym obciążeniem dla środowiska, w miarę jak coraz więcej ogromnych, ciężkich statków uwalnia do atmosfery dwutlenek węgla i sadzę. Sadza ta pokrywa lód i śnieg, które pokrywają okoliczną powierzchnię. To prowadzi do tego, że zamiast odbijać promieniowanie słoneczne z powrotem w kosmos, powierzchnia pochłania je, co prowadzi do zwiększonego ocieplenia w regionie. „Głównym powodem do niepokoju jest zmniejszenie ilości arktycznego lodu morskiego i idąca za tym możliwość zwiększenia intensywności żeglugi" - mówi Sian Prior, główny doradca Sojuszu na rzecz Czystej Arktyki. „Już widzimy, jak to się dzieje na naszych oczach i jak traci na tym środowisko. W ciągu ostatnich kilku lat obserwujemy stały wzrost (w żegludze w obszarach arktycznych". Prior dodaje, że tendencja ta będzie się utrzymywać tak długo, jak długo na rynku globalnym będzie istniał popyt na paliwa i ładunki mineralne. W planach jest wzrost transportu Krajem, który ze zrozumiałych względów w szczególności napędza handel w regionie jest Rosja, która obecnie prowadzi zakrojone na szeroką skalę projekty energetycznych i wydobywcze w Arktyce. Prezydent Władimir Putin ogłosił , że celem jest wzrost transportu przez Północną Drogę Morską do poziomu 80 milionów ton ładunków rocznie, do 2025 roku, czyli ponad dwa razy więcej niż obecnie. Z punktu widzenia środowiska naturalnego, szczególnie niepokojące oprócz wcześniej wspomnianych zanieczyszczeń jest również ryzyko wycieków paliwa na arktycznych wodach. Panujące tam surowe warunki sprawiają, że podjęcie ewentualnych działań oczyszczania powstałych wycieków może być szczególnie trudne. Wody otaczające obydwa bieguny są objęte regulacjami Kodeksu Polarnego Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO). Kluczowy jest tutaj jednak fakt, iż w przeciwieństwie do Antarktydy i jej okolicznych wód, które są chronione przez rygorystyczne przepisy, do których należy np. zakaz transportu ciężkiej ropy naftowej przyjęty w 2011 roku, normy obowiązujące w przypadku żeglugi po Arktyce są znacznie mniej rygorystyczne. IMO dąży do wprowadzenia pełnego zakazu obejmującego zarówno używanie, jak i przewożenie ciężkiego oleju opałowego przez Arktykę do 2024 roku. W pamięci ekologów jest wciąż wyciek ropy naftowej z tankowca „Exxon Valdez” u wybrzeży południowej Alaski w 1989 r. Na skutek tej katastrofy, ropa przez wiele miesięcy rozprzestrzeniała się na obszarze 2100 km przybrzeżnych terenów, zabijając zwierzęta i rośliny morskie w Cieśninie Księcia Williama. Wypadek ten, uważany do dziś za jedną z najgorszych katastrof ekologicznych spowodowanych przez człowieka, doprowadził do powstania nowych przepisów wymagających stosowania w tym regionie statków dwukadłubowych. Regulacje pełne luk Eksperci alarmują jednak, że projekt przepisów, które są obecnie negocjowane zawiera klauzulę zwalniającą statki pływające pod banderą krajów posiadających arktyczne wybrzeża, z obowiązku dostosowania się do nowych wytycznych mających obowiązywać na tych wodach do 2029 roku. To zwolnienie miałoby być zastosowane w przypadku niektórych z najbardziej aktywnych obecnie armatorów arktycznych, w tym tych pochodzących Rosji i Kanady. Takie „duże luki" uczyniłyby rozporządzenie „praktycznie bezwartościowym", powiedział wspomniany Prior, który dodaje: „Około trzech czwartych lub nawet więcej - statków korzystających z Arktyki nie będzie musiała stosować zakazu aż do 1 lipca 2029 roku, jeśli pozostanie on w obecnym kształcie" - powiedział Prior.
Czy bezkresne syberyjskie lasy stanowią atut czy przeszkodę w walce ze zmianami klimatu?
Syberia to największy las na świecie, który w niespotykanym dotąd tempie pochłania dwutlenek węgla z powietrza. Dlaczego więc działacze na rzecz klimatu są coraz bardziej zaniepokojeni?
W tym artykule: Rosyjskie lasy borealne pochłaniają więcej dwutlenku węgla niż jest tracone w wyniku wylesiania w całych tropikach na Ziemi Potencjał jest ogromny, więc w czym problem? ONZ ma rozwiązanie? Nowe badania wskazujące, że ogromne lasy Rosji magazynują więcej węgla niż wcześniej szacowano, wydają się być dobrą wiadomością. Przecież ten węgiel jest pochłaniany z atmosfery, więc to dobrze, prawda? Oczywiście, sam naturalny proces jakiego dokonują drzewa jest jak najbardziej pozytywny. Naukowcy obawiają się jednak, że Rosja zaliczy ten pochłaniany węgiel jako „offset” (czyli odliczy sobie jego dozwoloną przez międzynarodowe zobowiązania ilość od dozwolonych emisji), co pozwoliłoby na dalsze niekontrolowane uwalnianie dwutlenku węgla do atmosfery. Rosja, posiada największy obszar lasów na naszej planecie, na którym rośnie ponad jedna piąta wszystkich drzew na świecie. Nowe badania wykazały, że w miarę jak drzewa te rosną szybciej w cieplejszym klimacie i pokrywają coraz więcej terenów na północy kraju, pochłaniają dwutlenek węgla z atmosfery w większym stopniu, niż wskazywałyby na to jakiekolwiek wcześniejsze szacunki. Rosyjskie lasy borealne pochłaniają więcej dwutlenku węgla niż jest tracone w wyniku wylesiania w całych tropikach na Ziemi To oczywiście dobra wiadomość dla globalnego klimatu, że przyroda w wielkiej, dzikiej Syberii pracuje na najwyższych obrotach. Ale klimatolodzy są coraz bardziej zaniepokojeni innym procesem, który przy tej okazji zachodzi. Chodzi o proces polityczny. W ostatnich miesiącach rząd Władimira Putina oświadczył bowiem, że zamierza wypełnić swoje zobowiązania klimatyczne w ramach porozumienia paryskiego z 2015 r. w dużej mierze poprzez zaliczenie absorpcji dwutlenku węgla przez Syberię jako kompensacji emisji przemysłowych kraju. Naukowcy od dawna wiedzą, że mniej więcej połowa dwutlenku węgla wprowadzanego do atmosfery w wyniku spalania paliw kopalnych jest szybko z powrotem pochłaniana przez naturę. Ten „pochłaniacz" węgla dzieli się mniej więcej po równo między ekosystemy oceaniczne i lądowe, głównie lasy. Reszta pozostaje w powietrzu, gromadząc się i powodując efekt cieplarniany, który podnosi temperaturę. W statystykach przedstawionych negocjatorom klimatycznym ONZ, Rosja już kompensuje sobie ponad jedną czwartą swoich krajowych emisji z paliw kopalnych pochłanianiem dwutlenku węgla przez lasy. Nowe ustalenia sugerują, że Rosja mogłaby albo zwiększyć ten udział, albo sprzedawać ilości pochłanianego dwutlenku węgla w formie kredytów węglowych firmom paliwowym (pozwalając im tym samym na większą emisję gazów cieplarnianych), które chciałyby zrównoważyć swoje własne emisje. Wygląda na to, że jest zdecydowana na jedno i drugie. Potencjał jest ogromny, więc w czym problem? Teoretycznie korporacje kwalifikowałyby się do otrzymania kredytów węglowych, poszerzając istniejący mechanizm pochłaniania dwutlenku węgla poprzez sadzenie drzew lub zapobieganie pożarom i nielegalnemu wyrębowi lasów. Według Anny Romanowskiej, dyrektor rosyjskiego rządowego Instytutu ds. Klimatu i Ekologii w Moskwie, ten „potencjał łagodzenia skutków” zmian klimatu w całej Rosji wynosi od 545 do 940 mln ton dwutlenku węgla rocznie. Jednak wielu klimatologów ma poważne wątpliwości co do takich szacunków i tego, na ile wykonalne będzie kiedykolwiek określenie wpływu bezpośrednich interwencji człowieka w zakresie łagodzenia skutków zmian klimatu. „Większość krajów, korzystając z bezpośrednich obserwacji, nie jest w stanie oddzielić bezpośrednich skutków wycinki lasów i odrostów od pośrednich skutków, takich jak wzrost temperatur i zmiany poziomu opadów" - powiedział Giacomo Grassi ze Wspólnego Centrum Badawczego Komisji Europejskiej. W rezultacie „nie można powiedzieć, jak wiele zmian biomasy jest wynikiem lepszego ludzkiego zarządzania, a jak wiele jest wynikiem czynników środowiskowych", twierdzi. Grassi i jego współpracownicy odkryli, że deklaracje narodów świata na temat tego, ile dwutlenku węgla pochłaniają ich lasy są każdego roku o około 5,5 miliarda ton wyższe niż szacunki niezależnych modeli naukowych. Luka powstaje „ponieważ rządy mają tendencję do przypisywania większości tej absorpcji dwutlenku węgla działaniom człowieka, podczas gdy modele uważają ją za naturalną" - powiedział Grassi. Różnica ta odpowiada ponad jednej dziesiątej światowych emisji spowodowanych spalaniem paliw kopalnych przez człowieka, co czyni ją główną przeszkodą na drodze do skutecznych porozumień w sprawie powstrzymania zmian klimatycznych. ONZ ma rozwiązanie? Problem ten jest dobrze znany klimatologom. Aby go zneutralizować, a jednocześnie nie zniechęcić światowych rządów do działania, Międzyrządowy Zespół ONZ ds. Zmian Klimatu (IPCC) opracował w 2019 r. nowe wytyczne. Zamiast pytać, czy wychwytywanie dwutlenku węgla jest spowodowane działalnością człowieka, czy nie, pytano, czy wychwytywanie dwutlenku węgla ma miejsce w lasach, które są „zarządzane" przez człowieka, czy nie. Na pozór, tego typu formalne szczegóły nie mają większego związku ze zmianami klimatu, o których zwykle rozmawia się przez pryzmat danych naukowych. Trzeba jednak pamiętać, że każde działanie na dużą skalę musi być podjęte przez poszczególne rządy, a te kalkulują na podstawie czynników politycznych, finansowych itp. Dlatego kwestia obliczania pochłanianych i uwalnianych ilości gazów cieplarnianych jest tak ważna. Nawet jeśli naturalne mechanizmy ziemskich ekosystemów są w stanie przyczynić się do zniwelowania skali globalnego ocieplenia, ludzkie kalkulacje dotyczące finansów mogą to wszystko zniweczyć. Z drugiej strony, nikomu nie są przecież na rękę bankructwa firm i straty finansowe, które ostatecznie odbiją się na gospodarkach krajów i ich społeczeństwach. To delikatna materia, w której trzeba znaleźć rozwiązanie akceptowalne dla wszystkich stron. Kwestia ta dobrze pokazuje, jak wiele jest wciąż do zrobienia w sprawie zmian klimatycznych i jak wielowymiarowy jest to problem. W tym tygodniu amerykański wysłannik ds. klimatu John Kerry przebywał w Moskwie, aby przedyskutować z rosyjskimi urzędnikami, jak poprawić to, co on nazywa „globalnymi ambicjami klimatycznymi", przed kolejną konferencją klimatyczną ONZ w Glasgow w Szkocji w listopadzie. Miejmy nadzieję, że porozumienie zostanie osiągnięte.
Maleńkie zwierzę odżyło po 24 tysiącach lat hibernacji w syberyjskiej wiecznej zmarzlinie
Maleńkie zwierzę o nazwie wrotek, które jest przezroczystym bezkręgowcem, odżyło po 24 tysiącach lat spędzonych w wiecznej zmarzlinie. Jest to najdłuższy okres, jaki udało się zaobserwować, po upływie którego ten typ organizmu przetrwał w tak ekstremalnym zimnie i wrócił do życia.
W tym artykule: Tysiące lat w wiecznej zmarzlinie Nowy gatunek dla nauki Tysiące lat w wiecznej zmarzlinie Podczas gdy proste organizmy, takie jak bakterie, często mogą przetrwać tysiąclecia w wiecznej zmarzlinie, „Wrotek, jest zwierzęciem z systemem nerwowym, mózgiem i wszystkim innym co decyduje o tym, że możemy mówić o zwierzęciu" - mówi Stas Malavin z Centrum Naukowego Badań Biologicznych RAS w Puszczynie w Rosji. Nie jest to jeszcze rekord - robaki z rodziny nicieni podobno odradzają się z wiecznej zmarzliny po nawet 30 tysiącach lat - ale do tej pory nikt w środowisku naukowym nie zdawał sobie sprawy, że jakakolwiek glista przetrwała tak długo. Malavin i jego zespół wykonali w 2015 roku odwierty w wiecznej zmarzlinie w pobliżu rzeki Alazeya w północno-wschodniej Syberii. Znaleźli pojedynczego wrotka, robakopodobne stworzenie o długości mniejszej niż ćwierć milimetra. Kiedy badacze ogrzali go i dali mu pożywienie, stał się aktywny. Oprócz tego, organizm zaczął się rozmnażać, ponieważ jest to rotifer (inna nazwa tych zwierząt) „bdelloidalny”, który może się klonować bez potrzeby posiadania partnera seksualnego. Nowy gatunek dla nauki „Jesteśmy całkiem pewni, że jest to nowy gatunek dla nauki" - mówi Malavin. On i jego zespół dokonali sekwencjonowania genomu wrotka i stwierdzili, że jest on najbardziej podobny do gatunku o łacińskiej nazwie „Adineta vaga”, który, jak się uważa, obejmuje wiele podgatunków, które nie zostały jeszcze właściwie zidentyfikowane. Badacze wykorzystali proces o nazwie akceleratorowej spektrometrii mas do datowania szczątków organicznych znalezionych wraz z wrotkiem. Miały one od 23 960 do 24 485 lat, co sugeruje, że organizm ten został zamrożony w wiecznej zmarzlinie mniej więcej w tym samym czasie. Współczesne wrotki wydają się mieć podobną zdolność do przetrwania w stanie zamrożenia. Zespół Malavina zamroził w temperaturze -15°C na jeden tydzień osobniki różnych współczesnych gatunków, a także potomstwo starożytnego wrotka. Obie grupy były równie odporne na zamrażanie, a ich przeżywalność była podobna. Według Malavina nie jest jasne, jak one to robią. W ostatnich latach naukowcy dowiedzieli się, że organizmy odporne na mróz mają wiele mechanizmów przetrwania, a nie tylko jeden, i nie wszystkie używają tych samych. „Zaryzykowałbym stwierdzenie, że mechanizmy te są wciąż naprawdę zaskakująco słabo poznane" - mówi Malavin. Co więcej, nie wiadomo, jak długo wrotki i inne zwierzęta odporne na mróz mogłyby przetrwać w wiecznej zmarzlinie. Malavin twierdzi, że będzie to zależało od tego, czy ich metabolizm zatrzyma się całkowicie, czy też będzie jedynie bardzo powolny. Jeśli się zatrzyma, teoretycznie mogłyby przetrwać znacznie dłużej niż 24 000 lat - granicę prawdopodobnie mogłoby wyznaczyć kosmiczne promieniowanie tła docierające w szczątkowych ilościach na Ziemię, które powoli niszczyłoby ich DNA. Ale jeśli ich metabolizm tylko spowolni, w końcu będą potrzebowały źródła energii - pożywienia - aby kontynuować swoje życie. Która z tych wersji jest prawdziwa - tego jeszcze nie wiemy.
Tak wyglądała trasa ludzi migrujących z Syberii do Ameryk. Naukowcom pomogła bakteria
Około 60 tys. lat temu małe grupy łowców-zbieraczy opuściły Afrykę pieszo i dotarły do Eurazji. Stamtąd ruszyli na kolonizację Ameryk. Naukowcy ustalili, jak wyglądała ich trasa.
W tym artykule: Bakteria żołądkowa wskaże ci drogę Pierwsi imigranci Helicobacter pylori to zmartwienie kilku miliardów ludzi na całym świecie. Co ciekawe, naukowcy znaleźli dla niej nowe zastosowanie. Dzięki przeanalizowaniu historii ewolucyjnej bakterii udało im się ustalić, kiedy i w jaki sposób pierwsi ludzi pojawili się w Ameryce Północnej. Bakteria żołądkowa wskaże ci drogę Naukowcy z University of Warwick odtworzyli trasy, jakie około 12 tys. lat temu pokonali ludzie migrujący z Syberii do obu Ameryk. Wykorzystali do tego próbki bakterii żołądkowej zwanej Helicobacter pylori, którą od co najmniej 100 tys. lat łączą ścisłe relacje ewolucyjne z ludźmi. Jak ustalili, nasi przodkowie skolonizowali Amerykę, przechodząc przez pomost lądowy Beringia. W badaniach wykorzystano informacje genetyczne dotyczące H. pylori skatalogowane na University of Warwick. W ten sposób prześledzono jej ewolucyjną historię. Mniej więcej połowa ludzi na świecie jest nosicielami bakterii żołądkowej, ale badacze ustalili, że jej sekwencja genetyczna różni się w zależności od regionu, w którym została wykryta. Podczas wcześniejszych badań naukowcom udało się wyodrębnić trzy populacje H. pylori pochodzące od ludzi z Eurazji i obu Ameryk. Najnowsze dane wskazują jednak na to, że bakterie z Syberii można podzielić na nieznane wcześniej podgrupy. Jedna z nich, pochodząca od rdzennych Amerykanów, była rozmieszczona na całej Syberii, co z kolei ma być dowodem na to, że konkretna populacja bakterii podróżowała razem z ludźmi przez pomost lądowy na tereny dzisiejszej Kanady i Stanów Zjednoczonych. Nie powinniśmy szukać kontaktu z obcymi? Mogą być „ekstremalnie niebezpieczni” Czy kosmici istnieją i, czy jeśli tak, to czy mają pokojowe zamiary względem Ziemi? Amerykański dziennikarz popularnonaukowy przekonuje, że nie powinniśmy tego sprawdzać. Pierwsi imigranci Aby zrekonstruować najbardziej prawdopodobną wersję wydarzeń, naukowcy porównali najwiarygodniejsze modele ewolucyjne przy użyciu przybliżonego obliczenia bayerowskiego. Wyniki pokazały, że niewielka populacja H. pylori dotarła do Ameryki podczas jednej migracji około 12 tys. lat temu. Około 60 tys. lat temu małe grupy łowców-zbieraczy opuściły Afrykę pieszo i dotarły do Eurazji, gdzie następnie się osiedliły. Byli to pierwsi na świecie imigranci. 50 tys. lat później, ludzie dotarli już na kontynent amerykański. Migracje odbywały się podczas ostatniego zlodowacenia, czyli od 115 tys. do 11 700 tys. lat temu. W tym czasie dzisiejsza północna Eurazja była zamarzniętym pustkowiem, przypuszczalnie niemożliwym długoterminowego zamieszkania. Jak więc ludziom udało się migrować przez ten ogromny region i znaleźć drogę do Ameryki Północnej? Ta kwestia nadal pozostaje zagadką. Odpowiedź pozwoliłaby zrozumieć pierwotny proces kolonizacji świata.
Już wiadomo skąd biorą się wielkie dziury na Syberii
Zmiany klimatu są powodem powstawania niezwykłych kraterów w najdalszych zakątach rosyjskiego Wschodu. Spodziewano się, że to rosnące temperatury wywołują eksplozje, teraz jest naukowe potwierdzenie.
Fale gorąca przetaczające się przez Syberię są powodem dramatycznych zmian, począwszy od pożarów a na roztapianiu się wiecznej zmarzliny kończąc. Samo to zjawisko z jednej strony pozwala nam odkryć tajemnice dawno wymarłych zwierzątl, ale też grozi „obudzeniem” paleowirusów. Ze zmianami struktury syberyjskiej wiecznej zmarzliny wiąże się też zjawisko kriowulkanizmu. Dwie trzecie powierzchni Rosji pokrywa wieczna zmarzlina a w niej olbrzymie pokłady metanu, gazu 30-razy bardziej szkodliwego (z punktu widzenia ocieplenia klimatu) dla atmosfery, niż dwutlenek węgla. Metan tworzący się z powodu rozkładu materii organicznej w topniejącej zmarzlinie gromadzi się w podziemnych „kieszeniach” tak długo, aż ciśnienie rozsadza ją uwalniając gaz do atmosfery. Proces taki nazywa się właśnie kriowulkanizmem. - To dzieje się tak szybko i w tak odległych, trudnych do monitorowania miejscach, że nie doczekaliśmy się jeszcze wyczerpujących badań tłumaczących powstawanie tych kraterów. Sprzęt mamy coraz bardziej czuły, więc jest szansa by się to w przyszłości zmieniło – mówił w ubiegłym roku Jewgienij Czuwilin z rosyjskiej firmy SCHR zajmującej się m.in. wydobyciem gazu. Im więcej metanu trafia do atmosfery, tym klimat staje się cieplejszy, tym szybciej topnieje wieczna zmarzlina, tym więcej metanu zbiera się pod ziemią i tym więcej pojawia się dziur. Najnowsza, 17. z kolei, głęboka na 30 metrów została dostrzeżona z helikoptera przez ekipę telewizyjną przelatującą 16 lipca 2020 roku nad Półwyspem Jamalskim. View oEmbed on the source website Od 2013 roku odkryto ich na Syberii 9. Zanim wypełni je woda zespół naukowców ma zwykle około 2 lat na dokładne ich zbadanie. Ten najnowszy krater był też największym dotąd znalezionym. Szuwilin obiecywał, że dokładne wyniki jego badań zostaną opublikowane w prasie naukowej. Zgodnie z obietnicą trafiły do lutowego wydania czasopisma „Geosciences”. Na podstawie 80 zdjęć z drona zespół Czuwilina zbudował trójwymiarowy model krateru, w którym bez problemu można by ukryć trzy autobusy miejskie. W dolnej części krateru odkryto wgłębienia określone przez autora analizy w „Geosciences” grotami lub pieczarami. Jak wyjaśnił Igor Bogojawleński z Instytutu Badań Ropy i Gazu Rosyjskiej Akademii Nauk, ukazane na modelu wnęki potwierdzają hipotezę o gromadzącym się w podziemnej kieszeni metanie. W konsekwencji na powierzchni powstaje wypukłość, naturalny kopiec. Rośnie do momentu utraty szczelności przez grunt. W konsekwentnej eksplozji kawałki lodu, ziemi i skał rozrzucane są wokół masywnego krateru. To, czego nadal nie udało się ustalić, to jednoznaczne źródło metanu. Może on pochodzić z głębi ziemi, z rozkładu materii organicznej bliżej powierzchni lub z obu miejsc równocześnie. - Zmiany klimatu w naturalny sposób wpływają na prawdopodobieństwo takich eksplozji w arktycznej zmarzlinie – przekonuje Jewgienij Czuwilin. Ten 17 krater powstał, wskazują dane satelitarne, między 15 maja a 9 czerwca zeszłego roku. – To moment w roku, gdy na ziemię dociera szczególnie dużo energii słonecznej. Topi się śnieg i podgrzewa górna warstwa zmarzliny, co wpływa na jej strukturę i właściwości – dodaje.
Zdjęcia geologicznego „ciasta" na Syberii zaskoczyły NASA
Agencja kosmiczna pokazała satelitarne zdjęcia niezwykłego fenomenu z Syberii.
Dziwny „pomarszczony” krajobraz na arktycznej części terytorium Rosji w pobliżu rzeki Marcha nie daje się niczym wyjaśnić. Obrazy z Landsat 8 wykonane na przestrzeni lat niedawno opublikowano na stronach agencji kosmicznej dotyczącej projektu Earth Observatory. Owe “fale” na gruncie znajdują się po obu stronach koryta rzeki. Tworzą je ułożone naprzemiennie paski ciemne i jasne, tworząc prawdziwą optyczną iluzję. Choć „zmarszczki” widać przez cały rok, efekt najmocniejszy jest zimą, gdy biel śniegu zwiększa kontrast tego wzoru. Tak przynajmniej uważa NASA, której eksperci nie mają pewności, co ów wzór na Syberii wykonało. Jedno z oferowanych wyjaśnień odnosi się do niskich temperatur panujących w tej części Rosji. Wiele z tych wzgórz większą część roku pozostaje w stanie zmrożenia (wieczna zmarzlina). Zdarzają się jednak krótkie okresy roztopów. Ten cykl zamrażania i topnienia może właśnie prowadzić do tworzenia się w skałach takich uporządkowanych w okrągłe wzory pęknięć. Sęk w tym, że podobne zjawiska widywane dotąd na Syberii były zdecydowanie mniej okazałe. Jeszcze jedno możliwe wytłumaczenie proponowane przez NASA to erozja powierzchni. Pracujący dla US Geological Survey Thomas Crafford w rozmowie z ekspertami agencji kosmicznej zwrócił uwagę, że zdjęcia z Landsat 8 mogą pokazywać formację skalną nazywaną geologicznym przekładańcem. Dzieje się tak gdy warstwy skał jednego typu przedzielone są warstwą innego materiału (jak np. piaskowiec przedzielony łupkami w polskim fliszu karpackim w okolicach Tyczyna). Topniejące lodowce żłobią miękkie skały, tworząc wzgórza o stromych zboczach i szerokich płaskich grzbietach. Efekt wieloletniej erozji wygląda jak ciasto-przekładaniec. Według Crafforda, ciemniejsze paski odpowiadają niżej położonym obszarom a jaśniejsze bardziej płaskim. Zbocza zamiast gładko opadających wydają się mieć schodkową budowę (ang. cliff and bench topography). Zdaniem Louise Farquharson, arktycznej geolożki z University of Alaska-Fairbanks, na północy stanu Alaska występują dość podobne formacje, być może stworzone w konsekwencji analogicznych procesów geologicznych (zobacz to miejsce na Google Maps). Co dokładnie stworzyło te kontrastujące wzory pozostanie tajemnicą do czasu aż ktoś zbada ten teren z bliska.
Piżmowiec syberyjski: jak wylesienie i przemysł perfumeryjny niszczą ten gatunek
O perfumach z piżma czy o samych piżmowcach na pewno słyszało wielu, ale ilu z was wie czym jest to zwierzę? Mały, parzystokopytny ssak wygląda jednocześnie uroczo i przerażająco za sprawą długich i ostro zakończonych kłów. W Europie jest niespotykany poza ogrodami zoologicznymi, ale i w jego naturalnym środowisku – na tajdze północno-wschodniej Azji - tendencja jest spadkowa. Czy piżmowiec zniknie i co zastąpi go w branży perfumeryjnej?
Piżmowiec syberyjski: charakterystyka Piżmowiec syberyjski (łac. Moschus moschiferus) to bezrogi ssak parzystokopytny, którego cechą charakterystyczną są cienkie i długie nawet na 10 centymetrów wystające kły, które u samców rosną całe życie. Inaczej mówiąc, wygląda trochę jak sarna z doklejonymi wampirzymi kłami. Mogą wyglądać groźnie, jednak pełnią rolę dekoracyjną, zaś samce wykorzystują je w konkurencji godowej. Dłuższe i mocniejsze kły są atrakcyjniejsze dla samic, gdyż prawdopodobnie potomstwo takich samców będzie zdrowsze i silniejsze. Tylne nogi są dobrze umięśnione, natomiast przednie krótkie i cienkie. Piżmowce wyróżniają się również bardzo krótkim ogonem osiągającym 4-6 centymetrów, zaokrąglonymi uszami i dużymi oczami. Zwierzęta te nie są zbyt duże, bo osiągają co najwyżej 80 centymetrów wysokości (w kłębie) i metr długości. Dzięki niedużym rozmiarom są w stanie szybko uciekać swoim naturalnym przeciwnikom i chować się niewielkich otworach wśród skał. Gdzie żyje i czym się żywi piżmowiec syberyjski? Zasięg występowania piżmowca syberyjskiego jest ogromny i, jak łatwo wywnioskować z jego nazwy, w głównej mierze jest to Syberia. Można go spotkać nie tylko w Rosji, ale też w Chinach, Mongolii oraz Korei Północnej i Południowej. Piżmowiec lubi lasy iglaste ze znacznymi nachyleniami gruntu i obszarami skalistymi, a latem spotykany jest w dolinach rzek porośniętych lasami mieszanymi. Spotyka się go w górach do wysokości 1600 m n.p.m. Jest płochliwy i żyje samotnie, rzadziej w niewielkich stadkach składających się głównie z matki i młodych. Człowiekowi trudno go spotkać, ponieważ aktywny jest od zmierzchu do świtu i nie pokonuje zbyt dużych odległości. Piżmowiec jest zwierzęciem roślinożernym preferującym łatwo przyswajalne i pożywne pokarmy bogate w białko. Zjada ponad 130 gatunków roślin. W okresie zimowym jest jednak zdolny przetrwać na żywności słabej jakości, ale o wysokiej wartości energetycznej. Tym sposobem w trakcie zimy głównym źródłem pożywienia, stanowiącym nawet 70%, są porosty rosnące na pniach drzew, ziemi, a nawet na skałach. W okresie letnim trawy, liście, pąki, pędy, a nawet kora. Ile żyją piżmowce syberyjskie? W naturalnym środowisku piżmowiec żyje od 10 do 14 lat, a w niewoli nawet do 20. Ciąża u piżmowców trwa aż 6 miesięcy. Po urodzeniu samica opiekuje się młodymi jeszcze przez 2 lata, zanim osiągną pełną samodzielność. Odstawiane są od mleka matki po 3-4 miesiącach, a dojrzałość płciową osiągają między 15 a 17 miesiącem życia. Oczywiście, w warunkach naturalnych niewiele osobników dożywa maksymalnego wieku, gdyż padają ofiarą swoich naturalnych wrogów: niedźwiedzi, rosomaków, rysi czy w końcu ludzi - zabijane są głównie samce w celu pozyskania gruczołu, które wykorzystuje się do produkcji piżma. Nie bez znaczenia jest również wylesianie, które na Syberii odbywa się na wielką skalę. Perfumy z piżmem Piżmo to nic innego, jak wydzielina z gruczołów doodbytniczych pozyskiwana głównie od dorosłego samca piżmowca syberyjskiego, ale też od skunksa, piżmaka, kaczki piżmowej, szczura piżmowego czy piżmowoła arktycznego. Piżmem samiec oznacza teren i przyciąga potencjalne partnerki, więc zapach nie należy do najprzyjemniejszych (ze względu na zawarty w nim amoniak jest zbliżony do moczu). Dlatego piżmo rozpuszcza się w alkoholu i poddaje odpowiedniej obróbce, która sprawia, że zaczyna pachnieć w pożądany sposób, utrwalając ogólny zapach i nadając charakteru perfumom. Perfumy z naturalnym piżmem nie należą do najtańszych ze względu na ograniczenia i trudności w jego pozyskiwaniu oraz protesty ekologów (w niektórych krajach nawet zakazano zdobywania piżma o naturalnym pochodzeniu). Dlatego większość perfum zawiera piżmo syntetyczne. Jak łatwo się domyślić, produkt sztuczny jest gorszy jakościowo, jednak ten sposób chroni zwierzęta. Produkt sztuczny tworzy się poprzez łączenie aromatów roślin z odpowiednimi związkami chemicznymi. Często stosowanymi do tego celu są korzenie arcydzięgla czy piżmian właściwy, z których uzyskuje się piżmo metodami syntezy organicznej. Istnieją również inne zamienniki, tak zwane piżma nitrowe, których budowa znacznie różni się od budowy głównych składników piżma naturalnego. Piżmowiec syberyjski: zagrożony gatunek? Szacuje się, że na wolności na całym świecie jest tylko 230 tysięcy osobników piżmowca syberyjskiego. Najwięcej z nich żyje we wschodniej Rosji, a najmniej w Korei Południowej, gdzie zanotowano zaledwie kilkadziesiąt osobników. Wszędzie tendencja jest spadkowa, a w Chinach gatunek ten został praktycznie wytrzebiony. Wynika to z faktu, że samce piżmowca często padają ofiarą kłusowników. Na czarnym rynku mają sporą wartość ze względu na produkcję piżma używanego w branży perfumeryjnej i stanowiącym składnik najdroższych perfum. Kłusownicy często jednak mylą samce z samicami, które mają niewielką wartość i są porzucane na miejscu. Równie dużym zagrożeniem jest utrata naturalnych siedlisk wynikająca z wylesiania. W ciągu ostatnich 25 lat w Chinach wycięto więcej drzew niż można posadzić. Jest to ogromne zagrożenie dla piżmowca, gdyż jest on w stanie przetrwać tylko w określonych warunkach. Z tego powodu gatunek jest zagrożony wymarciem – ma status VU w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych. Niełatwe jest też rozmnażanie piżmowców, także w niewoli, ponieważ każdego roku tylko 60-70% samic ma młode. Te, które zachodzą w ciążę rodzą jedno młode, rzadziej dwa. Ciekawostki o piżmowcu syberyjskim Piżmowiec Syberyjski jest na pierwszy rzut oka nie do odróżnienia od jelonkowca błotnego. Oba gatunki mają podobną budowę ciała, wymiary i cechy charakterystyczne, włącznie z długimi kłami u samców. Odróżnia je głównie nieco inna barwa oraz występowanie: jelonkowce od skał wolą tereny błotniste i trzcinowiska. Same piżmowce żyją geograficznie wyżej, w zimniejszych warunkach. Od lat 50. Ubiegłego wieku ich populacja zaczęła drastycznie spadać, szczególnie na terenie Chin, w wyniku wykorzystywania ich do produkcji piżma. To cenny składnik, którego ceny osiągają nawet 45 tysięcy dolarów za 1 kilogram, a w Nepalu w 1972 roku jedna uncja piżma była warta więcej niż jedna uncja złota. Niestety jego pozyskiwanie jest niezwykle szkodliwe dla tego gatunku – zwierzęta zwykle ginęły po pozyskaniu piżma, były poddawane trudnym operacjom wycięcia gruczołów lub przetrzymywane w złych warunkach i regularnie drażnione. W pewnym momencie sytuacja piżmowca stała się tak zła, że w wielu krajach całkowicie zakazano zdobywania piżma o naturalnym pochodzeniu.
Rzucił wszystko i został fotografem. Tak bardzo zachwycił go Bajkał [GALERIA]
„Fotografowanie odmieniło moje życie”. Zobacz jego wyjątkowe zdjęcia.
ZOBACZ GALERIĘ >>> Na początku była… kariera Jeszcze kilka lat temu był dyrektorem firmy konsultingowej. Alexey Trofimov, dziś – fotograf, pochodzi z Syberii. Mieszka w jej wschodniej części, ok. 450 km na północ od Bajkału. To właśnie jego miejsce na ziemi i ulubiony temat w fotografii. Wszystko zaczęło się od krótkich wypadów po pracy. Z czasem zaczął wyjeżdżać coraz częściej. Kupił niedrogi aparat, by robić zdjęcia – na razie dla własnej przyjemności. Stopniowo kiełkowało w nim pragnienie, by pokazywać innym piękno, którego doświadcza. Zwłaszcza tym, którzy z różnych powodów podróżować nie mogą. Wtedy fotografowanie wciągnęło go bez reszty i… odmieniło jego życie. Zmiana Był 2009 rok. Porzucił karierę w biznesie, by poświęcić się fotografii. Zaczął organizować fotowyprawy nad ukochany Bajkał. Najpierw samodzielnie, później z grupą przewodników. W efekcie nad jeziorem spędza kilka miesięcy w ciągu roku – głównie jesienią i zimą. Bajkał pokazuje wtedy swoją najmroczniejsza stronę, w związku z czym wyprawy stają się niejednokrotnie ryzykowne. Za to zdjęcia, które uczestnicy przywożą z tych wypraw, warte są każdego wysiłku. Dlaczego Bajkał? To unikatowe miejsce. I jego rozmiary, surowy charakter. Nie bez powodu miejscowi nazywają je „Ojcem” lub „Wielkim morzem”. Potrafi być despotyczne i egzekwować swoje. Zwłaszcza zimą. Grubość lodu osiąga nawet półtora metra, a jego powierzchnię pokrywają miliony szczelin – dużych i małych, które wydrążył wiatr i codzienne wahania temperatur (ta potrafi zmienić się o 40 stopni w ciągu dnia). Wszystko to sprawia, że lód na Bajkale zaczyna żyć własnym życiem, a każdy jego, najmniejszy nawet ruch, wywołuje kolejny. Nad brzegiem jeziora można zasłuchać się w muzyce Bajkału. Posłuchać cichych pęknięć i hucznych lodowych kraks. Jak mówi, nie zna nikogo, kogo nie chwytałaby za serce przestrzeń syberyjskich stepów, uroda lukrowanych śniegiem szczytów gór i sznurów rzek. "Filozofia życia" Trofimov fotografuje w trudno dostępnych miejscach, gdzie nie dociera sieć telefoniczna, a najbliższa osada znajduje się w odległości co najmniej 200 km. - Na swoich zdjęciach staram się uchwycić ducha wolności, którego czuć w miejscach nietkniętych od tysięcy lat – tłumaczy. Nie powstrzymują go żadne przeszkody. Ba! Mróz, upał i porywisty wiatr tylko pomagają mu odczuć ten zachwyt. Jego motto brzmi: "Prawdziwe życie zaczyna się tam, gdzie kończy się cywilizacja". - Fotografia to dla mnie filozofia życia. Zmieniła mój sposób patrzenia, dzięki niej zacząłem uważniej przyglądać się światu. Więcej: www | FB | Flickr | Twitter
Znaleziono doskonale zachowane szczątki niedźwiedzia z epoki lodowcowej
Podczas zwykłego dnia pracy pasterze reniferów w rosyjskiej Arktyce odkryli nietypowe szczątki. Okazało się, że należą do niedźwiedzia z epoki lodowcowej, a naukowcy zachwycają się ich idealnym stanem.
Szczątki pradawnego niedźwiedzia zostały osłonięte w wyniku topnienia wiecznej zmarzliny na Wyspach Lachowskich w północno-wschodniej Rosji. Dzięki nosowi i zębom w nienaruszonym stanie naukowcy określili, że jest to gatunek niedźwiedzia brunatnego, który stąpał po terenach dzisiejszej arktyki od 22 000 do 39 5000 lat temu. Szczątki trafiły do Północno-Wschodniego Uniwersytetu Federalnego w Jakucku, gdzie będą dalej studiowane. fot. Północno-Wschodni Uniwersytet Federalny w Jakucku Znani z badań nad mamutami i innymi prehistorycznymi gatunkami naukowcy ze wspomnianego uniwersytetu twierdzą, że jest to niezwykłe odkrycie. Badaczka paleontologii Dr Lena Grigorieva twierdzi, że prehistoryczny niedźwiedź jest pierwszym i jedynym znaleziskiem tego rodzaju z zachowaną tkanką miękką, które można podziwiać w jednym kawałku. "Jest on całkowicie zachowany, z wszystkimi narządami wewnętrznymi na miejscu, nawet z nosem" - powiedziała – "Wcześniej znajdowano tylko czaszki i kości. To znalezisko ma wielkie znaczenie dla całego świata". Dr Grigorieva sądzi, że odnalezione zwierzę prawdopodobnie jest starożytnym krewnym niedźwiedzia brunatnego, gatunku występującego dziś w całej Eurazji i Ameryce Północnej. Według oficjalnego komunikatu prasowego Północno-Wschodniego Uniwersytetu Federalnego w Jakucku do udziału w badaniach nad znaleziskiem zostaną zaproszeni również inni rosyjscy naukowcy, ale więcej szczegółów zostanie podanych dopiero za jakiś czas. W oświadczeniu zapowiedziano, że zgodnie z sugestią Maxima Cheprasova z laboratorium Muzeum Mamutów, w pierwszej kolejności przeprowadzona zostanie analiza radiowęglowa, która umożliwi naukowcom określenie dokładnego wieku znalezionego niedźwiedzia. fot. Północno-Wschodni Uniwersytet Federalny w Jakucku Zamarznięta tusza niedźwiedzia została znaleziona przez pasterzy reniferów na wyspie Bolszoj Lachowsky – największej z Wysp Lachowskich, które są częścią archipelagu Nowych Wysp Syberyjskich, leżącego między Morzem Łaptowskim a Wschodnią Syberią. To nie jest pierwsze tego typu odkrycie wynikające ze zmian klimatycznych topnienie wiecznej zmarzliny – inne całkiem dobrze zachowane szczątki niedźwiedzia znaleziono również w dalekowschodnim regionie rosyjskiej Jakucji, znanym również jako Republika Sacha. Obecnie trwają badania DNA nad znalezionym okazem. W ciągu kilku ostatnich lat na rozległych obszarach rosyjskiego regionu Syberii odkryto również wiele mamutów, nosorożców wełnistych, oraz prehistorycznych źrebiąt, psów i ludzi. Wieczna zmarzlina to zjawisko trwałego utrzymywania się części skorupy ziemskiej w temperaturze poniżej punktu zamarzania wody niezależnie od pory roku. Powstaje w warunkach suchego, zimnego klimatu i obejmuje około 80% Alaski, większość północnej Kanady i 65% Syberii. Ciągła zmarzlina sięga aż do północnej Mongolii, występuje też w Górach Skandynawskich i na Grenlandii, nieciągłe zmarzliny zajmują zaś większość terytorium Tybetu, ale pojawiają się również w Alpach. Wieczną zmarzlinę odkryto również w okolicy Suwałk, na głębokości 357 metrów poniżej poziomu gruntu. Jest ona pozostałością po zmarzlinie z okresu ostatniego zlodowacenia, która przetrwała dzięki specyficznym warunkom geologicznym na tym obszarze.