Czy renifer Rudolf naprawdę mógłby świecić? Naukowcy wyjaśniają świąteczną legendę
Pędzący zaprzęg reniferów na stałe wpisał się w scenerię świąt Bożego Narodzenia. Rudolf i jego ekipa pojawiają się w bożonarodzeniowych filmach, książkach i opowieściach, a świąteczne gadżety z ssakami z północy w roli głównej można kupić na całym świecie. Czy czerwony nos Rudolfa mógłby jednak istnieć naprawdę?
Renifer Rudolf, który przewodzi zaprzęgowi Świętego Mikołaja, od lat znany jest ze swojego charakterystycznego czerwonego nosa. Świecąca część ciała rozsławiła północnego ssaka do tego stopnia, że badacze zaczęli zastanawiać się nad naukowym wytłumaczeniem tego wyjątkowego zjawiska. Dla fanów bożonarodzeniowego klimatu odpowiedź może być jednak mało satysfakcjonująca. Świecąca przyroda, czyli reakcje bioluminescencyjne W przyrodzie jesteśmy w stanie dostrzec wiele zwierząt, które do egzystencji używają świecących części ciała. Mieniący się wabik na głowie niektórych żabnic pozwala im łatwiej schwytać ofiarę w ciemnych wodach głębinowych, podczas gdy świetliki używają jarzących się odwłoków do komunikacji. Bioluminescencja jest cechą, którą niektóre gatunki zwierząt wykształciły na drodze ewolucji. Zarówno u ryb, jak i u owadów charakterystyczne świecenie było mechanizmem mającym na celu przystosowanie zwierzęcia do aktualnie panujących warunków. Charakterystyczne wytwarzanie światła jest efektem reakcji chemicznej zwanej reakcją bioluminescencyjną. Niektóre organizmy posiadają w swoim ciele lucyferyny — związki chemiczne zdolne do emitowania światła. Gdy lucyferyna reaguje z enzymem lucyferazą i tlenem, w komórkach powstaje tzw. „zimne” światło, czyli bioluminescencja. W ten sposób wiele dorosłych organizmów potrafi aktywnie regulować swoje świecenie — włączając lub wyłączając je poprzez kontrolę tlenu, enzymów lub zasłanianie narządów świetlnych. Czy renifery mogłyby świecić? Jak przyznaje biolożka morska Danielle DeLeo w rozmowie z serwisem„Science News”, szansa, aby renifery wykształciły zdolności bioluminescencyjne, jest „bardzo, bardzo mała”. U żadnego ssaka ani ptaka nigdy nie wykształciła się zdolność do takiej formy wytwarzania światła. Mimo, że szansa jest niezwykle mała, należy pamiętać, że zjawisko bioluminescencji pojawiło się w naturze ok. 500 mln lat temu i wykształciło się niezależnie co najmniej 100 razy w różnych, niespokrewnionych ze sobą grupach organizmów. Zawrotna prędkość mikołajowych sań – jak człowiek widziałby Rudolfa? W bajce „Rudolf Czerwononosy”, napisanej w 1939 roku przez Amerykanina Roberta Maya, charakterystyczny nos renifera służy mu za punkt nawigacji, dzięki któremu cały zaprzęg może poruszać się w przestworzach. Biolog Nathaniel Dominy z Dartmouth College przyznaje, że wybór akurat takiego koloru mógł nie być przypadkowy. Barwa czerwona ma bowiem najdłuższą falę, dzięki czemu światło nie rozprasza się we mgle i śniegu. Nos Rudolfa przebijałby się przez zimowe obłoki, pełniąc funkcję najbardziej praktycznej latarki. Dla osób obserwujących zaprzęg z dołu, kolor nie byłby jednak zawsze czerwony. Zmiana obserwowanego koloru światła poruszającego się obiektu wynika z tzw. efektu Dopplera. Christian Doppler, austriacki fizyk, jako pierwszy opisał teoretycznie to zjawisko w 1842 roku. Według tej zasady, jeśli obiekt porusza się w stronę obserwatora, fale świetlne ulegają ściśnięciu i przesuwają się ku barwom bardziej niebieskim. Jeśli obiekt oddala się, fale rozciągają się, powodując przesunięcie koloru ku czerwieni. Zjawisko to obserwuje się m.in. w świetle gwiazd i galaktyk poruszających się z dużymi prędkościami. W taki sposób czerwony nos Rudolfa, poruszającego się z prędkością równą 10% prędkości światła (co według fizyków byłoby konieczne, by święty Mikołaj mógł odwiedzić wszystkie domy w jedną noc), podczas zbliżania się wyglądałby na bardziej pomarańczowy, a podczas oddalania przesuwałby się ku podczerwieni, że wydawałby się niemal czarny. Źródła: Science News, Haddock, Moline & Case, Bioluminescence in the Sea, Annual Review of Marine Science Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Z Polski prosto do Świętego Mikołaja! Rusza nowe, magiczne połączenie lotnicze
Zbliża się sezon, w którym magia i przygoda spotkają się w jednym miejscu. Nowe połączenie lotnicze z Polski pozwoli Polakom dotrzeć tam zdecydowanie szybciej. Dzięki temu Laponia może stać się hitem sezonu.
Spis treści: Nowe połączenie LOT-u do Rovaniemi Co warto zobaczyć i zrobić w Laponii? Laponia, z malowniczymi krajobrazami i świąteczną atmosferą, od lat przyciąga turystów z całego świata. W 2024 roku sama stolica tego fińskiego regionu odnotowała na lotnisku rekordową liczbę 1,8 miliona pasażerów, co stanowiło 19-procentowy wzrost w porównaniu do roku poprzedniego. Wśród odwiedzających nie brakowało również Polaków – trend wzrostu liczby naszych rodaków podróżujących do Laponii przez Helsinki w 2024 roku wyniósł aż 45%. Nic dziwnego, że Rovaniemi staje się coraz bardziej popularne – to właśnie tu przyjeżdżają rodziny z dziećmi, by odwiedzić Wioskę Świętego Mikołaja, czyli główną atrakcję regionu. Oprócz tego turyści mogą podziwiać także zorzę polarną, jeździć na skuterach śnieżnych czy korzystać z licznych tras narciarskich. Teraz, dzięki nowemu połączeniu lotniczemu, podróż do tego zimowego raju stanie się zdecydowanie szybsza. Nowe połączenie LOT-u do Rovaniemi Polskie Linie Lotnicze LOT ogłosiły właśnie uruchomienie bezpośredniego połączenia z Warszawy do Rovaniemi, które ruszy już za kilka miesięcy. Pierwszy rejs zaplanowano na 27 listopada 2025 roku, a połączenie będzie realizowane do 1 lutego 2026 roku. Loty będą się odbywać dwa razy w tygodniu – w czwartki i niedziele. Rejs LO477 z Warszawy do Rovaniemi wystartuje o godzinie 11:35, a rejs LO478 w drogę powrotną o godzinie 16:50. Czas przelotu wyniesie około 2 godziny i 45 minut. – LOT aktualnie będzie jedynym przewoźnikiem w Europie Środkowo-Wschodniej, oferującym bezpośrednie rejsy do Rovaniemi w regularnej siatce połączeń. Wierzę, że ten kierunek szybko zyska popularność wśród naszych pasażerów. To miejsce, gdzie można naprawdę oderwać się od codzienności i zanurzyć w wyjątkowej atmosferze dalekiej północy – stwierdził Robert Ludera, dyrektor Biura Siatki Połączeń Polskich Linii Lotniczych LOT. Co warto zobaczyć i zrobić w Laponii? Dzięki nowemu połączeniu lotniczemu, polscy turyści będą mieli łatwiejszy dostęp do licznych atrakcji. Laponia bowiem oferuje turystom niezliczone możliwości odkrywania niezwykłych miejsc, w których magia łączy się z naturą. Oprócz Wioski Świętego Mikołaja, która jest najpopularniejszą atrakcją północnej Finlandii, Rovaniemi i jego okolice oferują szereg unikatowych doświadczeń, które przyciągają turystów z całego świata. Co znajduje się wśród nich? Wioska Świętego Mikołaja – ta wioska to nie tylko oficjalna siedziba Świętego Mikołaja, ale także miejsce, gdzie można spotkać jego pomocników, poczuć magię świąt i wysłać pocztówki z tamtejszej poczty. To świetne miejsce do podróży z dziećmi, które każdego roku odwiedza ponad pół miliona turystów. Na tym terenie atrakcją jest również spacer po porośniętym jodłami i zaśnieżonym Lesie Mikołaja czy centralnym placu wioski, przez który przebiega linia koła podbiegunowego. Arktikum – muzeum i centrum nauki, które przenosi odwiedzających w świat Arktyki. Dzięki interaktywnym wystawom, które opowiadają o historii Laponii, jej kulturze oraz środowisku, turyści mogą zgłębić tajemnice regionu. Z kolei przez ogromne okna można podziwiać majestatyczny widok na rzekę Kemijoki. Zorza polarna – Rovaniemi to jedno z najlepszych miejsc na świecie do podziwiania zjawiska zorzy polarnej. Turyści mogą je obserwować od września do marca. Co więcej, mogą udać się do Ounasvaara (jednego z punktów widokowych) lub spędzić noc w lodge’ach czy igloo ze szklanymi dachami, które umożliwiają podziwianie kolorowego pejzażu bez wychodzenia na zewnątrz. Korundi House of Culture lub Muzeum Sztuki Rovaniemi – pod pierwszym adresem można się oddać miłym dla ucha koncertom Lapońskiej Orkiestry Kameralnej, a we wspomnianym muzeum obejrzeć jedną z wielu wystaw artystów z całej Arktyki. Sporty zimowe i przygody na śniegu – Rovaniemi to też mekka dla miłośników sportów zimowych. Na trasach w Ounasvaara można spędzić całe dnie na aktywnym wypoczynku. Miłośnicy adrenaliny mogą też spróbować swoich sił w jeździe na skuterach śnieżnych po dziewiczych śniegach, a odważni turyści – udać się na safari na psich zaprzęgach. Źródło: LOT Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi reakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Jak naprawdę wyglądał Święty Mikołaj? W sieci pojawiła się rekonstrukcja twarzy biskupa
Jak wyglądał Święty Mikołaj? Znamy dwa oblicza ulubionego świętego dzieci na całym świecie. Jeden to wesoły staruszek w czerwonym ubraniu z białymi elementami, a drugi to wczesnochrześcijański biskup Myry. Próbę odtworzenia historycznego wizerunku Mikołaja podjął znany specjalista w tym zakresie.
Spis treści: Jak wyglądał Święty Mikołaj? Detale i wykończenie modelu Co nowego wiemy o Świętym Mikołaju? Święty Mikołaj to zdecydowanie jeden z najpopularniejszych świętych Kościoła katolickiego, choć trzeba przyznać, że najbardziej znany jest nie z właściwego żywota, a dzięki skomercjalizowanemu odpowiednikowi. Mikołaj, jakiego dziś kojarzymy ze świętami Bożego Narodzenia, to wesoły staruszek z brzuszkiem i długą siwą brodą. Z oryginałem, a więc biskupem Myry, łączy go jednak ofiarność i chęć obdarowywania innych. Co roku w okolicach świąt Bożego Narodzenia wraca pytanie: czy Święty Mikołaj istniał naprawdę? To już mamy ustalone. A jak wyglądał? Pewną podpowiedzią może być fakt, że urodził się na terenach dzisiejszej Turcji. Szczegółowej odpowiedzi na to pytanie postanowili udzielić (a właściwie pokazać) Jose Luis Lira i Thiago Beaini z Brazylii. Pierwszy z nich to doktor prawa i adiunkt na Uniwersytecie Stanowym Vale do Acaraú w Brazylii. Thiago z kolei jest dentystą i adiunktem na Wydziale Stomatologii Uniwersytetu Federalnego w Uberlândia, również w Brazylii. Jak wyglądał Święty Mikołaj? Głównym autorem rekonstrukcji jest Cicero Moraes, specjalista od trójwymiarowych wizualizacji. Brazylijczyk ma już na koncie wiele podobnych rekonstrukcji. Jego najbardziej znane dzieła to Ava, kobieta żyjąca w epoce brązu, czy Homo sapiens sprzed 45 tys. lat. Tym razem ponownie wykorzystał metody stosowane w medycynie sądowej, pozwalające na odtworzenie rysów twarzy na podstawie czaszki. Współpraca z prawnikiem i dentystą była w tym zakresie niezwykle pomocna. Warto jednak podkreślić, że technika ta nie prowadzi do bezpośredniej identyfikacji – jak w przypadku badań DNA czy analizy porównawczej łuków zębowych – lecz do wizualizacji, która może pomóc w pełnym odtworzeniu wyglądu zmarłego. Autorzy projektu posłużyli się danymi strukturalnymi czaszki z książki „Le Reliquie di S. Nicola” dr. Muigiego Martino. Zgodę na ich użycie wyraziło Centro Studi Nicolaiani. Pierwszym krokiem było stworzenie trójwymiarowego modelu czaszki i wyrównanie go według tzw. płaszczyzny frankfurckiej. Następnie naukowcy odtworzyli struktury kostne i tkanki miękkie z wykorzystaniem oprogramowania OrtogOnBlender. Proces obejmował też korektę pozycji żuchwy, która była nieznacznie wycofana i rozmieszczenie markerów tkanek, uwzględniając dane statystyczne mężczyzn w wieku 60–69 lat. W tym przypadku nie było możliwe odwzorowanie struktur czaszki z absolutną precyzją. Autorzy zaobserwowali jednak obecność zębodołów, co sugeruje, że w chwili śmierci Mikołaj mógł mieć niemal pełne uzębienie. Ten szczegół również uwzględniono w poprawkach dla zwiększenia anatomicznej spójności. Detale i wykończenie modelu Aby uzyskać realistyczny obraz, dodano elementy takie jak pigmentacja skóry, linie mimiczne i charakterystyczną brodę. Kolory i szczegóły zaczerpnięto z ikonografii oraz wcześniejszych rekonstrukcji historycznych. Proces zakończyły poprawki z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, m.in. algorytmu CodeFormer, który pomógł zachować naturalność wyglądu. Ciekawym odkryciem była asymetria nosa Świętego Mikołaja, która wpływa na odbiór jego twarzy z różnych perspektyw. Szczególną wagę przywiązano do detali związanych z wiekiem, takich jak zmiany w strukturze nosa i linii twarzy. Co nowego wiemy o Świętym Mikołaju? Ostateczny wizerunek Świętego Mikołaja okazał się zaskakująco zgodny z jednym z pierwszych jego graficznych przedstawień z 1863 roku. Przedstawia on człowieka o szerokiej twarzy i wyrazistych rysach, co znacznie odbiega od dzisiejszego wyobrażenia pucołowatego świętego. W efekcie historyczny odpowiednik Świętego Mikołaja zyskał (symboliczną) twarz człowieka, który inspirował swoją ofiarnością i troską o innych. Czy nie tego właśnie szukamy w magii świąt? To niejedyna tegoroczna ciekawostka dotycząca ulubionego świętego dzieci na całym świecie. Niedawno archeolodzy prowadzący prace wykopaliskowe w kościele św. Mikołaja w Turcji ogłosili, że znaleźli tam sarkofag. Jak na razie nie wiadomo jeszcze, co znajduje się w środku, jednak samo znalezisko jest intrygujące. Zwłaszcza że odkrycia dokonano w bezpośrednim sąsiedztwie kościoła, który według tradycji kryje grób Mikołaja. Źródło: OrtogOnline Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Tam Boże Narodzenie trwa cały rok. Wiesz, o jakich miejscach mowa?
Boże Narodzenie oficjalnie obchodzi się w grudniu. Na świecie nie brakuje jednak miejsc, w których duch świąt mieszka przez cały rok. Część z nich znajduje się w Europie.
W tym artykule: Boże Narodzenie przez cały rok Oficjalna wioska Świętego Mikołaja Święty Mikołaj mieszka nie tylko w Rovaniemi Colmar we Francji Rothenburg ob der Tauber w Niemczech Boże Narodzenie obchodzą nie tylko chrześcijanie. W XX w. grudniowe święta uległy globalnej komercjalizacji. Dlatgo ludzie różnych wyznań, a także ateiści, zaczęli traktować je jako okazję do rodzinnych spotkań i wręczania sobie prezentów. Boże Narodzenie przez cały rok Można odnieść wrażenie, że z roku na rok centra handlowe coraz wcześniej inaugurują bożonarodzeniowy sezon. Jeszcze kilka lat temu, wedle niepisanej zasady, pierwsze świąteczne ozdoby pojawiały się w polskich sklepach dopiero po Wszystkich Świętych. W tym roku, podobnie jak i w poprzednim, Mikołaje z czekolady pojawiły się na półkach już w październiku. Przedwczesne świętowanie często wzbudza kontrowersje. Pojawiają się głosy, jakoby wystawianie świątecznych ozdób i odtwarzanie kolęd we wrześniu czy październiku osłabiało magię świąt. A co mają powiedzieć mieszkańcy miasteczek, w których Boże Narodzenie trwa przez cały rok? Oczywiście nie jest to oficjalne, ale odwiedzając je, łatwo pomylić daty w kalendarzu. Te kierunki z pewnością zainteresują osoby, dla których święta są za krótkie i marzą o Gwiazdce nawet w lipcu. Oficjalna wioska Świętego Mikołaja W takim zestawieniu nie może zabraknąć Rovaniemi. To tam znajduje się Santa Claus Village, w której mieszka Święty Mikołaj. Wioska jest otwarta przez cały rok. Przed zaplanowaniem wizyty dobrze jednak sprawdzić godziny pracy Mikołaja. Każdy zasługuje na odpoczynek, nawet święty. Bez względu na porę roku, w Rovaniemi zawsze można spodziewać się białych świąt. Granica koła podbiegunowego jest oddalona od miasteczka o około 8 kilometrów. Poza wizytą w Głównym Urzędzie Pocztowym wioski, goście mają do wyboru wiele podbiegunowych aktywności. Między innymi przejażdżki skuterami śnieżnymi czy zaprzęgiem prowadzonym przez psy husky lub renifery. Święty Mikołaj mieszka nie tylko w Rovaniemi Amerykanie również mają swoją wioskę Świętego Mikołaja. Ta znajduje się w miasteczku North Pole na Alasce. Nazwa może być myląca. Prawdziwy biegun północny znajduje się prawie 3 tysiące kilometrów dalej. Tymczasem North Pole jest położone około 15 minut jazdy samochodem od Fairbanks. Nawet latem na ulicach miasta są organizowane świąteczne parady, a spacerując można podziwiać bożonarodzeniowe dekoracje. Nie jest tajemnicą, że Amerykanie mają słabość do bicia rekordów i budowania konstrukcji, które są „naj”. Takiego elementu nie mogło zabraknąć w Domu Świętego Mikołaja. Tam oprócz sklepu z pamiątkami znajduje się również największa na świecie figura Mikołaja wykonana z włókna szklanego. Słowiańskie Boże Narodzenie. Czym były Szczodre Gody? Większość z nas może nie zdawać sobie sprawy, że wiele polskich tradycji chrześcijańskich pochodzi z wierzeń i obrzędów słowiańskich. Szczodre Gody to święto, podczas którego celebr... Świąteczne miasteczka w USA North Pole to niejedyne świąteczne miasto w USA. Trzeba przyznać, że konkurencja jest silna. Mowa o miastach Christmas (tak, po prostu Christmas) i Santa Claus. To pierwsze jest położone na Florydzie. Przystrojone choinki stoją tam przez cały rok. Santa Claus w Indianie bije na głowę inne tak samo nazywające się miasta w USA (w Georgii i Arizonie). Na turystów czekają całoroczne atrakcje świąteczne. W tym Muzeum Świętego Mikołaja, Cukierkowy Zamek Świętego Mikołaja oraz urząd pocztowy, który co roku otrzymuje tysiące listów dzieci do Świętego Mikołaja. Colmar we Francji Nie wszystkie świąteczne miasteczka budują swój klimat dzięki ozdobom i wioskom Świętego Mikołaja. W niektórych miejscach bożonarodzeniowe skojarzenia są bardziej subtelne, ale wciąż oczywiste. Przykładowo w Alzacji nie brakuje miast, których architektura przywodzi na myśl urokliwe zabudowy z kartek świątecznych. Na tle konkurencji wyróżnia Colmar z klimatyczną starówką i wąskimi, brukowanymi uliczkami. Nie tylko zimą można odnieść wrażenie, że w jednym z domów mieszkają elfy, pomocnicy Świętego Mikołaja. Rothenburg ob der Tauber w Niemczech Podobne odczucia wzbudza Rothenburg ob der Tauber. To jedno z najlepiej zachowanych miast otoczonych murami w Niemczech. Sprawdzi się jako kierunek na świąteczny wyjazd niezależnie od pory roku. To zasługa nie tylko charakterystycznego budownictwa. W miasteczku działa również Niemieckie Muzeum Bożego Narodzenia. Podczas zwiedzania można lepiej poznać świąteczne tradycje naszych zachodnich sąsiadów. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Czy Święty Mikołaj istnieje? Prawdziwa historia biskupa z Miry
Święty Mikołaj jest jedną z najpopularniejszych postaci we współczesnej kulturze. Co roku dzieci na całym świecie wysyłają list do wesołego staruszka, licząc, że ten odpowie na ich prośby. Czy Święty Mikołaj istnieje jednak naprawdę? Kim był tajemniczy biskup z Miry? O życiu tego człowieka wiemy niewiele, a większość informacji jest oparta na mitach i legendach.
W tym artykule: Kim tak naprawdę był Święty Mikołaj? Według jednej z legend, biskup z Miry miał pomóc trzem ubogim córkom Święty Mikołaj uratował żołnierzy przed śmiercią Czy Święty Mikołaj naprawdę istnieje? Obecnie najpopularniejszy wizerunek Świętego Mikołaja to ten z pulchnym staruszkiem ze śnieżnobiałą brodą, który ubrany jest w czerwony kostium. Prawdopodobnie mieszka wraz z gromadą elfów, które pomagają mu tworzyć prezenty, w Laponii lub na biegunie północnym. Kult Mikołaja wywodzi się z kultury brytyjskiej i amerykańskiej. Do spopularyzowania postaci w formie współczesnej przyczyniła się reklama słynnego napoju Coca-Cola w 1930 roku, stworzona przez Amerykanina Freda Mizena. Do dziś dzieci na całym świecie wysyłają listy do mitycznego staruszka, licząc, że to właśnie on przynosi im prezenty w tym wyjątkowym okresie świąt Bożego Narodzenia. Konfrontacja z rzeczywistością bywa zwykle bolesna. Dzieci, które dowiadują się, że Święty Mikołaj nie istnieje, są bardzo rozczarowane. Nie oznacza to jednak, że pierwowzór tej postaci jest fałszywy. Prawdziwa historia ma morał, który sprawił, że ta legenda żyje po dziś dzień… Kim tak naprawdę był Święty Mikołaj? Historia świętego Mikołaja sięga 3 wieku naszej ery. Według średniowiecznych przekazów urodził się 15 marca 270 roku w Patarze, niedaleko Miry w dzisiejszej Turcji. W epoce hellenistycznej nazywany był Nikolaos. Był jedynym dzieckiem bardzo zamożnych rodziców. Po ich śmierci odziedziczył fortunę, którą chętnie dzielił się z potrzebującymi. Młody wówczas chłopiec postanowił powierzyć swoje życie Bogu i wstąpił do klasztoru. Po kilku latach pokornej posługi został biskupem. Archeolodzy odnaleźli miejsce pochówku świętego Mikołaja. Gdzie się znajduje? Badacze odnaleźli miejsce, w którym pochowany został Mikołaj z Miry. Znajduje się w południowej Turcji. Niewiele wiadomo o jego życiu, a prawie wszystkie informacje pochodzą z ikonografii i ubogich badań archeologicznych. Znaczna część jego biografii jest oparta na mitach i wierzeniach. Co ciekawe, pierwsze wzmianki w tekstach o tej postaci pochodzą dopiero z VI wieku, czyli 200 lat po jego śmierci. Historycy twierdzą, że Mikołaj uczestniczył w soborze nicejskim w 325 roku. Należy pamiętać, że były to czasy, w których chrześcijanie byli prześladowani. Nie inaczej mogło być z Mikołajem. Według niektórych przekazów, prawdopodobnie ze względu na głoszenie nauki Chrystusa, został poddany torturom i wtrącono go do więzienia. To właśnie tam miał doznać cudownego objawienia. Legenda głosi, że podobno sami Jezus i Maryja ukazali się duchownemu i oddali mu biskupie szaty. W 565 roku został spisany żywot „archimandryty Mikołaja” z klasztoru Syjon. W czasach wczesnego chrześcijaństwa archimandryta był opiekunem klasztorów w diecezji. W żywocie czytamy, że biskup miał być męczennikiem. Średniowieczne hagiografie mówią jeszcze o trzech najważniejszych legendach dotyczących biskupa Miry. Według jednej z legend, biskup z Miry miał pomóc trzem ubogim córkom W wielu przekazach pojawiała się historia o trzech córkach. Ich ojciec, zubożały szlachcic, nie posiadał wystarczających środków, by zapewnić im posag. W związku z tym nikt nie chciał poślubić dziewcząt. Aby zdobyć pieniądze, ojciec postanowił wysyłać swoje dzieci do domu publicznego. Informacja ta dotarła do Mikołaja, który, chcąc uchronić dziewczynki od nierządu, trzy razy podrzucał im sakiewki ze złotem. Gdy ojcu udało się wyprawić dwa wesela, postanowił dowiedzieć się, kim jest wybawiciel jego córek. Czuwał przez całą noc i odkrył, że to Mikołaj, którym ojciec pogardzał ze względu na jego wiarę. Legenda głosi, że podziękował mu zawstydzony i postanowił zmienić swoje życie w zgodzie z wartościami chrześcijańskimi. Święty Mikołaj uratował żołnierzy przed śmiercią Kolejna legenda mówi o tym, że Mikołaj wstawił się za trzema niesłusznie oskarżonymi żołnierzami. Prefekt Eustachios skazał ich na śmierć. Biskup w ostatniej powstrzymał kata przed egzekucją, udowadniając niewinność oficerów. Następnie zaprosił trzech wojskowych do pałacu biskupiego. Niedługo później żołnierze znowu zostali oskarżeni, tym razem przez prefekta Ablabiosa, o nadużycia. Na śmierć skazał ich cesarz Konstantyn. W nocy przed egzekucją skazańcy w modlitwie prosili Mikołaja o pomoc. Biskup objawił się we śnie cesarzowi i prefektowi, wskazując prawdziwych zbrodniarzy. Następnego dnia oficerowie zostali oczyszczeni ze wszystkich zarzutów i wyruszyli do Miry z hojnymi darami. Czy Święty Mikołaj naprawdę istnieje? Ostatnia legenda związana jest z morzem. Opowiada historie żeglarzy, którym podczas sztormu zaczął tonąć statek. Zaczęli modlić się o pomoc do Mikołaja. W pewnym momencie objawił się im na statku, naprawił kadłub i przepędził wiatr. Według średniowiecznych przekazów nie dał nawet czasu żeglarzom na podziękowania, ponieważ od razu zniknął. Dzięki temu udało im się dopłynąć bezpiecznie do portu w Mirze, gdzie złożyli ofiary Mikołajowi w kościele. Tak oto Święty Mikołaj zapisał się w ludzkiej świadomości jako obrońca ludzi w potrzebie i ten, który wspiera ubogich. Legendy są jednak legendami, a cuda mają wymiar aksjologiczny. Niezależnie od tego, czy w nie wierzymy, czy nie, postawa biskupa Miry była i jest podziwiana przez ludzi na całym świecie. Wszystkie baśnie i mity niosą za sobą morał. I w tym sensie Święty Mikołaj może istnieć naprawdę. Jako symbol wiary w dobrego i prawego człowieka, którym może być każdy z nas. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Archeolodzy odnaleźli miejsce pochówku świętego Mikołaja. Gdzie się znajduje?
Badacze odnaleźli miejsce, w którym pochowany został Mikołaj z Miry. Znajduje się w południowej Turcji.
W tym artykule: Gdzie i kiedy zmarł Mikołaj z Miry? W XI wieku szczątki biskupa zostały wykradzione z kościoła Archeologom udało się odnaleźć dokładne miejsce pochówku Mikołaja Kim był Mikołaj z Miry? Na przełomie III i IV wieku, w starożytnym mieście Mira (obecnie Demre), żył pewien biskup. Według najstarszych przekazów, w epoce hellenistycznej nazywany był Nikolaos, co po polsku oznacza Mikołaj. Bardzo niewiele wiadomo o jego życiu, a większość źródeł pochodzi z ikonografii i badań archeologicznych. Co ciekawe, pierwsze wzmianki w tekstach o tej postaci pochodzą dopiero z VI wieku, czyli 200 lat po jego śmierci. Gdzie i kiedy zmarł Mikołaj z Miry? Demre to miasto, które znajduje się w południowo-zachodniej części tureckiej Anatolii. Ówczesna Mira była jednym z ważniejszych miast regionu, zarówno w czasach imperium rzymskiego, jak i bizantyjskiego. W mieście wybudowano świątynię Artemidy, która była wówczas największą i najpiękniejszą budowlą Miry. To właśnie ten budynek nakazał zburzyć Mikołaj, który walczył z pogańskimi wierzeniami. W jego miejsce nakazał postawić swój kościół. Prawdopodobnie w 343 r. n.e. biskup zmarł, a jego szczątki pochowano w sarkofagu, który umieszczono w krypcie grobowej znajdującej się w świątyni. Kilkaset lat później kościół został zalany, a na jego murach wybudowano nową świątynię pod wezwaniem św. Mikołaja. W XI wieku szczątki biskupa zostały wykradzione z kościoła W 1087 roku kości duchownego zostały wykradzione przez włoskich kupców i od tego czasu znajdują się w Bazylice św. Mikołaja Cudotwórcy w Bari. Z kolei kilkanaście lat później, w czasach pierwszej wyprawy krzyżowej, weneccy żeglarze zrabowali resztę kości biskupa. Przewiezione zostały do Wenecji, gdzie wyeksponowano je w postaci relikwii w tamtejszym kościele San Nicolò del Lido. Kim tak naprawdę był Święty Mikołaj? Święty Mikołaj jest jedną z najpopularniejszych postaci we współczesnej kulturze. Co roku dzieci na całym świecie wysyłają list do wesołego staruszka, licząc, że ten odpowie na ich pr... W 1953 roku analiza szczątek z Bari i Lido wykazała, że należą do tej samej osoby. Jednak dokładne miejsce pochówku Mikołaja z Miry przez setki lat pozostawało nieznane. W drugiej połowie XX wieku, w trakcie wykopalisk archeologicznych, odkryto ślady pierwotnego kościoła, w którym pochowany został Mikołaj. Jednak dopiero ostatnie badania ujawniły m.in. podłogę, po której miał chodzić sam święty. – To niezwykle ważne odkrycie, pierwsze takie znalezisko z tamtego okresu – mówi Osman Eravşar, przewodniczący Regionalnej Rady Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Anatolii. Archeologom udało się odnaleźć dokładne miejsce pochówku Mikołaja Tureccy archeolodzy twierdzą, że kiedy w XI wieku kości duchownego były rabowane, sarkofag został przesunięty. Uczonym udało się odnaleźć mozaikę zdobiącą posadzkę, która przedstawia Jezusa trzymającego lewą ręką Biblię, a prawą wykonującego znak błogosławieństwa. Badacze wskazują, że to właśnie miejsce, w którym pochowano biskupa. Naukowcy twierdzą, że potwierdzeniem ich tezy może być kształt pierwotnego kościoła. Według archeologów niedokończona górna kopuła została zbudowana na wzór bazyliki Grobu Świętego, która położona jest w domniemanym miejscu męki i ukrzyżowania Jezusa Chrystusa. Archeolodzy twierdzą, że sposób budowy świątyni mógł być celową próbą powiązania św. Mikołaja z Jezusem. Kim był Mikołaj z Miry? Mikołaj z Miry jest świętym zarówno w kościele katolickim i prawosławnym. Znany jest ze swej pomocy biednym i potrzebującym. Istnieje kilka legend, które wspominają jego czyny, m.in. to, jak uratował trzy siostry przed prostytucją. Chcąc ocalić młode dziewczyny przed nierządem, postanowił podrzucać ich ojcu sakiewki ze złotem. Inna historia mówi o tym, że Mikołaj uratował przed egzekucją trzech niewinnych żołnierzy, którzy zostali niesłusznie skazani. Altruizm duchownego z Miry stał się inspiracją do stworzenia baśniowej postaci świętego Mikołaja, który co roku obdarowuje dzieci prezentami. Co ciekawe, ten stereotyp został wypromowany na skalę globalną przez reklamę Coca-Coli z 1930 roku, którą stworzył Amerykanin Fred Mizen. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Wioska Świętego Mikołaja w Rovaniemi. O wizycie w tym miejscu marzą nie tylko dzieci
Wioska Świętego Mikołaja co roku jest odwiedzana przez ponad pół miliona gości. Jakie atrakcje czekają na nas w Rovaniemi?
W tym artykule: Wioska Świętego Mikołaja w Rovaniemi Rovaniemi – praktyczne informacje Gdzie mieszka Święty Mikołaj? To pytanie zadają sobie dzieci na całym świecie. Na szczęście nie jest to żadna tajemnica. Ulubiony święty milusińskich (i nie tylko) mieszka na dalekiej północy, a dokładnie w Rovaniemi w Finlandii. To właśnie tam znajduje się oficjalne biuro Mikołaja i na ten adres można wysyłać do niego listy. Grudzień to najbardziej pracowity miesiąc w wiosce, ale wesoło i magicznie jest przez cały rok. Co warto wiedzieć o Rovaniemi? Kim tak naprawdę był Święty Mikołaj? Święty Mikołaj jest jedną z najpopularniejszych postaci we współczesnej kulturze. Co roku dzieci na całym świecie wysyłają list do wesołego staruszka, licząc, że ten odpowie na ich pr... Wioska Świętego Mikołaja w Rovaniemi Rovaniemi to nieoficjalna stolica Laponii. Oczywiście najbardziej znanym mieszkańcem miasta jest Święty Mikołaj i to właśnie on przyciąga ponad pół miliona turystów każdego roku. Pierwotnie Mikołaj mieszkał w Korvatunturi – tak od wieków wierzyli Finowie. Gdzie dokładnie? To sekret, ale żeby być bliżej ludzi, postanowił założyć swoje biuro w Rovaniemi w 1985 r. Od 2010 r. jest to oficjalna wioska Świętego Mikołaja. Wioska Świętego Mikołaja jest otwarta codziennie przez cały rok. Na miejsce można dojechać autobusem z centrum Rovaniemi – kursują co godzinę. Możemy również przejść pieszo około ośmiu kilometrów lub zamówić taksówkę. Święty Mikołaj urzęduje zaledwie trzy kilometry od lotniska, a więc podróżni z daleka mogą odwiedzić go od razu po wylądowaniu w Rovaniemi. Przed zaplanowaniem wizyty w wiosce dobrze sprawdzić godziny pracy Mikołaja. Każdy zasługuje na odpoczynek, nawet święty. Wioska Świętego Mikołaja jest flagową atrakcją Laponii. Na miejscu oprócz biura działają również restauracje, kawiarnie i sklepy, w których można kupić designerskie pamiątki. Goście mają do wyboru wiele podbiegunowych aktywności, między innymi przejażdżki skuterami śnieżnymi czy zaprzęgiem prowadzonym przez psy husky lub renifery. Obowiązkowym punktem każdej wizyty jest Główny Urząd Pocztowy w wiosce. Placówkę współpracuje z państwową usługą pocztową. Każda wysłana kartka otrzymuje specjalny stempel pocztowy Koła Podbiegunowego, niedostępny nigdzie indziej na świecie. Dodajmy, że od 1985 r. Święty Mikołaj otrzymał 18 milionów listów ze 199 krajów. Boże Narodzenie na świecie. Te świąteczne tradycje mogą zaskoczyć Nie wszędzie Boże Narodzenie na świecie obchodzi się tak samo. Kiedy w grudniu na północy panuje zima i zdarzają się „białe Święta", na południowej półkuli jest pełnia lata. Oto 5 ... Rovaniemi – praktyczne informacje Karty płatnicze są powszechnie akceptowane w całej Finlandii, a najpopularniejszych (Visa, MC i Maestro) użyjemy prawie wszędzie. W niektórych miejscach możemy być poproszeni o identyfikację, dlatego warto mieć przy sobie paszport lub dowód osobisty. Poza kartą płatniczą i dokumentami w portfelu dobrze nosić też trochę gotówki. Monety i banknoty mogą przydać się, chociażby podczas korzystania z lokalnych autobusów. W centrum Rovaniemi znajdziemy kilka bankomatów, oznaczonych jako OTTO lub NOSTO. Walutą w Finlandii jest euro. W przeciwieństwie do większości krajów strefy euro, Finowie nie używają monet jedno- i dwucentowych. Najmniejszy nominał to moneta pięciocentowa. W Rovaniemi nie ma kantoru. Napięcie sieciowe w Finlandii wynosi 230 V, a częstotliwość 50 Hz. Jak w większości krajów Europy Środkowej, obowiązują gniazda typu C i F. Jeśli przywozimy ze sobą urządzenia elektryczne lub elektroniczne, warto wcześniej sprawdzić, czy nie będziemy potrzebowali adaptera lub konwertera. W Rovaniemi nie ma kafejek internetowych, ale wiele placówek i hoteli oferuje klientom bezpłatne Wi-Fi. Jeśli nie masz własnego urządzenia z dostępem do Internetu, możesz skorzystać z ogólnodostępnych komputerów w Informacji Turystycznej Rovaniemi i Bibliotece Miejskiej. Palenie w pomieszczeniach, w tym w kawiarniach i restauracjach, jest zabronione. Niektóre bary mają oddzielne sale dla palących. Źródło: Visit Rovaniemi
5 powodów, żeby pojechać do Laponii w Finlandii
Zastanawialiście się, co Święty Mikołaj robi wiosną? Chcielibyście oglądać zorzę polarną przez przeszklony sufit igloo? Przedstawiamy 5 powodów, dla których warto odwiedzić Laponię w Finlandii.
1. Bo słońce świeci tam na okrągło. Oczywiście tylko latem - między 20 maja a 23 lipca jego tarcza nie chowa się za horyzontem. Za to zimą, od 30 listopada do 12 stycznia, nie wyłania się ponad horyzont. Zimowe miesiące to dobry czas na oglądanie zorzy polarnej, pod warunkiem jednak, że niebo jest bezchmurne i nie ma świateł dużych miast. Na przykład w miejscowości Hetta (gmina Enontekiö), leżącej 200 km za kołem podbiegunowym, zorzę można oglądać z górnej stacji wyciągu narciarskiego. Jest też inne doskonałe miejsce, w pobliżu znanego ośrodka wypoczynkowego Levi: Levin Iglut. Na szczycie wzgórza stanęło dwadzieścia szklanych luksusowych igloo. Nawet leżąc w łóżku, można sprawdzić przez przezroczysty sufit, czy na niebie przypadkiem nie pojawiło się świetlne widowisko. Żeby go nie przegapić, najlepiej ustawić „alarm zorzowy". 2. Bo nie ma lepszego miejsca, żeby znaleźć się tak blisko natury. Są tam rozległe przestrzenie, góry, jeziora, torfowiska i niewielu mieszkańców, przez co przyroda jest nieskażona, a prawdopodobieństwo spotkania dzikich zwierząt duże. Na południe od Hetta rozciąga się Park Narodowy Pallas-Yllastunturi z wyznaczonymi szlakami letnimi i zimowymi oraz z różnymi typami schronisk i schronów. W samym Hetta działa Fell Lapland Nature Centre. Centrum jest nie za duże i nie za małe - w sam raz, żeby zajrzeć tam na godzinę czy dwie i dowiedzieć się więcej m.in. o kulturze ludu Sami, rdzennych mieszkańców Laponii. Ich przetrwanie było kiedyś uzależnione od natury, a pory roku (wyróżniają ich aż osiem) wyznaczały rytm życia. Nadal jednym z najważniejszych wydarzeń jest dla nich moment wiosennego zrównania dnia z nocą, które przypada około 21 marca. Wówczas Samowie z całej Laponii, a więc także ze Szwecji i Norwegii, spotykają się w Hetta na wielkiej imprezie. I występują w swoich tradycyjnych strojach i biżuterii. Imprezie towarzyszą dodatkowe atrakcje na zamarzniętym jeziorze Ounasjarvi, m.in. wyścigi reniferów i rzuty lassem (dla hodowców reniferów umiejętność obowiązkowa!). fot. Barbara Żukowska 3. Bo zawsze jest tam co robić. Zimą można przemierzać fińską Laponię na nartach biegowych, psim zaprzęgiem (w pobliżu Hetta jest farma psów huskie) lub skuterem śnieżnym. W gminie Enontekiö istnieje 600 km tras przeznaczonych specjalnie dla skuterów. Poza tym ta część Finlandii jest górzysta (wszystkie fińskie szczyty o wysokości ponad 1000 m n.p.m. znajdują się właśnie w Enontekio) i jeździ się tu na nartach zjazdowych. Największym w kraju ośrodkiem narciarskim jest Levi: 43 trasy, w tym 17 oświetlonych, oraz 27 wyciągów. Do tego poprowadzono trasy na biegówki, skutery i piesze wyprawy. Co robić latem, kiedy nie ma śniegu, za to słońce świeci przez całą dobę? Pływać kajakiem, łowić ryby, chodzić szlakami biegnącymi przez parki narodowe i rezerwaty, obserwować ptaki typowe dla Północy. A na koniec dnia zrelaksować się w saunie. 4. Bo warto spróbować miejscowych smaków. Zupa z łososia, suszone na mroźnym wietrze mięso z renifera, reikäleipä, czyli ciemny chleb „z dziurką" (ma kształt wielkiego płaskiego obwarzanka), juustoleipä, czyli ser z mleka krowy, która niedawno urodziła cielaka (może być także z mleka kozy lub renifera). Laponia ma swój wyjątkowy smak. Na tamtejszych torfowiskach rośnie żurawina i malina moroszka, która w Polsce jest bardzo rzadka i objęta ochroną. W Finlandii z moroszki wyrabia się m.in. dżemy i likier (lakkalikööri). W Levi przy górnej stacji wyciągów narciarskich pod koniec grudnia powstaje Snow Dome, lodowo-śnieżna restauracja, w której serwuje się m.in. zupę z krabów i duszone mięso renifera. W miasteczku działa też sieć restauracji Hullu Poro (Szalony Renifer) prowadzonych przez Timo Nieminena, znanego w Finlandii mistrza kuchni. 5. Bo warto odwiedzić Św. Mikołaja. Za swoją siedzibę obrał Rovaniemi, stolicę fińskiej Laponii położonej dokładnie na kole podbiegunowym. Białobrody staruszek urzęduje tam przez cały rok, nie tylko zimą (więcej informacji: tutaj). Czy zastanawialiście się kiedyś, co Św. Mikołaj robi latem? Pracy przed świętami Bożego Narodzenia ma tak dużo, że nie może sobie pozwolić na wakacje, ale i on musi sobie czasem odpocząć. W jego wiosce działa mikołajowa poczta obsługiwana przez elfy. Przychodzi tam masa listów z całego świata z prośbami od dzieci, ale czasem także od ich rodziców. Rekordowy list zawierał 75 954 życzenia! W 2014 r. najwięcej listów przyszło z Chin, Włoch i Polski. Warto wiedzieć, że w Rovaniemi, tuż przy siedzibie Mikołaja, działa Polski Konsulat Honorowy.
10 POSTACI, KTÓRE PRZYNOSZĄ GWIAZDKOWE PREZENTY.
1. Skrzat po awansie Jeżeli tegoroczne święta Bożego Narodzenia chcesz spędzić w Szwecji, to nie licz na św. Mikołaja. Nie przyjdzie. Wypatruj za to Tomtego, śmiesznego krasnala z brodą, ubranego w jutowy strój. Kiedyś nie roznosił prezentów, a jedynie pilnował domu wieśniaków w wigilijną noc. W XIX w. awansował i teraz to właśnie on wkłada podarki do zawieszonych na kominku skarpet. Często dołącza do nich karteczki z rymowankami, które opowiadają, co tym razem sprezentował. Zaraz potem wskakuje na Julboka, swoją słomianą kozę, i pędzi do kolejnego domu. KIEDY PRZYCHODZI? 24 GRUDNIA 2. Spóźnialska Baba-Jaga Czarownica La Befana – to na nią z niecierpliwością czekają włoskie dzieci. Podobno wędrowała razem z Mędrcami ze Wschodu, niestety zabłądziła i nie zdążyła złożyć Dzieciątku swoich darów. Od tego czasu lata na miotle i zostawia prezenty w skarpetkach. Tak na wszelki wypadek, gdyby w którymś z domów zjawił się Jezus. Niegrzecznym dzieciom zamiast rózgi daje węgiel i czosnek. Oczekuje, że na stole będzie na nią czekać poczęstunek: pomarańcza i szklaneczka wina. W końcu to Włoszka. KIEDY PRZYCHODZI? 6 GRUDNIA 3. Piotruś z gestem Zapytaj Holendrów, skąd pochodzi św. Mikołaj, a bez wahania powiedzą, że z Niderlandów. Tyle że wyemigrował na koniec świata, czyli na południe Europy. Nie podróżuje saniami, tylko parowcem, za pomocnika ma Zwarte Pieta (dosł. Czarnego Piotrusia), który grzecznym dzieciom rozdaje prezenty, a niegrzeczne zabiera do srogiej i dalekiej Hiszpanii. Brrr!!! KIEDY PRZYCHODZI? WIECZOREM 5 GRUDNIA 4. Wielbłądzia przysługa W Syrii świąteczny okres trwa prawie przez cały miesiąc. Miejscowi chrześcijanie ucztowanie zaczynają już 4 grudnia, w dzień św. Barbary, ale na prezenty trzeba czekać aż do Nowego Roku. Na południu kraju przynosi je postać dość niecodzienna – najmniejszy z wielbłądów Trzech Króli. Tradycyjnie dzieci zostawiają mu miski z wodą i zbożem na zewnątrz, by zmęczony podróżą po pustyni miał siły dalej roznosić podarki i przyszedł za rok. KIEDY PRZYCHODZI? 1 STYCZNIA 5. Wnuczka Mroza i Zimy Jest uczynną i zawsze uśmiechniętą wnuczką Dziadka Mroza. I to ona wraz z Panią Zimą pomaga w Rosji, na Białorusi i Ukrainie roznosić prezenty w sylwestrową noc. Czasem, żeby się chwilę ogrzać, zatrzymują się u kogoś w domu i opowiadają tajemnicze historie. Taka gratka spotyka tylko najgrzeczniejsze dzieciaki. KIEDY PRZYCHODZĄ? W NOCY Z 31 GRUDNIA NA 1 STYCZNIA. 6. Miss Prezentów Martin Luter był przeciwny kultowi św. Mikołaja. Zastąpił go więc aniołkiem Christkindl. Jego postać przez lata ewoluowała. Od uroczego bobaska, poprzez dziewczynkę ze ślicznymi lokami, po pełnoletnią blondynę ze złotą koroną na głowie. Dziś organizowane są nawet wybory najpiękniejszej Christkindl, np. w Norymberdze. KIEDY PRZYCHODZI? 24 GRUDNIA 7. Szczęśliwa trzynastka Jest ich trzynastu, lubią psocić i mają zawadiackie imiona, takie jak Złodziej Kiełbasek, Oblizywacz Kufl i, Świeczkowy Facet. Jólasveinar (dosł. Gwiazdkowi Chłopcy), bo o nich mowa, przybywają do islandzkich domów 13 dni przed Bożym Narodzeniem i codziennie przynoszą małe podarunki. Opowiadają bajki, śpiewają, tańczą. Czasem tylko ich natura urwisów bierze górę. Dlatego trzeba się liczyć z tym, że mogą ukradkiem wziąć z odwiedzanego domu jakąś świeczkę albo smakołyk. Coś za coś. KIEDY PRZYCHODZĄ? ZACZYNAJĄ 13 DNI PRZED BOŻYM NARODZENIEM, CZYLI 12 GRUDNIA. 8. Do trzech razy sztuka W Hiszpanii na prezenty trzeba czekać trochę dłużej. Za to ma się gwarancję ich dostarczenia, bo roznoszeniem zajmują się wszyscy Trzej Królowie (po hiszp. Magowie). Jadą przez miasto i wkładają podarki do butów pozostawionych na parapetach. Warto przemyśleć rozmiar obuwia. Może trafi się coś większego? KIEDY PRZYCHODZĄ? W SWOJE ŚWIĘTO, CZYLI 6 STYCZNIA. 9. Czarny charakter Knecht Rupert to upiorny pomocnik anielskiej dziewczynki, która roznosi prezenty w Niemczech. Odgrywa rolę ochroniarza, pomaga jej dźwigać worki z prezentami i straszy dzieci, które nękają uroczą Christkindl. To on przepytuje rodziców odnośnie zachowania maluchów. Niektóre źródła donoszą, że ma ze sobą torbę z węglem, który zostawia urwisom. Niestety jego postać w latach 30. została upolityczniona. Knecht Rupert był bowiem ulubieńcem Nazistów. Preferowali go nad św. Mikołajem i widzieli pokrewieństwo z pogańskim bogiem wojny Wotanem. KIEDY PRZYCHODZI? 6 GRUDNIA 10. Mroźny Dziadek 18 listopada to urodziny Dziadka Mroza. Najhuczniej obchodzone są w Wielkim Ustiugu, w północnej Rosji. Od naszego Świętego Mikołaja starszy pan różni się kolorem szaty (najczęściej występuje w białej bądź niebieskiej) i tym, że odmawia przeciskania się przez komin. Zdecydowanie bardziej lubi drzwi. KIEDY PRZYCHODZI? W NOCY Z 31 GRUDNIA NA 1 STYCZNIA.
Laponia, kraina leżąca za kręgiem polarnym, przywabiła mnie do siebie po raz dziewiąty.
Już pierwsza podróż przez te najbardziej w Europie dziewicze obszary zrobiła na mnie ogromne wrażenie. Bezkresne księżycowe płaskowyże i góry z głębokimi jeziorami polodowcowymi sprawiały wrażenie, że zmierzam na kraniec świata. Ani śladu cywilizacji czy nawet drugiego człowieka. Zostałam sam na sam z przyrodą. Tę niezwykłość potęgował jeszcze fakt, że bez przerwy był dzień. W połowie maja w Laponii topnieją śniegi, a wraz z nimi mija długa polarna noc. Rozpoczyna się niepodzielne władanie słońca, które nie zachodzi przez ponad dwa miesiące. Dzień polarny zmienia białą, surową krainę, z którą kojarzy się królestwo św. Mikołaja i reniferów, w kolorowy dywan. Nie spodziewajcie się jednak słodkich, sielskich widoczków. Spotyka się tu raczej dzikie pejzaże niczym z mrocznej baśni: powyginane w dziwaczne kształty drzewa, rwące rzeki, huczące wodospady, wygładzone przez lodowce grzbiety. Dalej na północ iglaste lasy przechodzą w gąszcze karłowatych brzóz porastających rozległe fieldy. Potem są już rumowiska skalne pokryte głównie porostami. Krajobraz Laponii chroniony jest przez kilkanaście parków narodowych. Trudno oprzeć się pokusie wyruszenia w kilkudniową wędrówkę wytyczonymi na ich terenie szlakami. A jest po czym wędrować. Ta piękna kraina rozciąga się na olbrzymim obszarze za kręgiem polarnym, od Norwegii, przez Szwecję i Finlandię, po Półwysep Kolski w Rosji. Zwłaszcza wschodnia Laponia jest gratką dla ludzi poszukujących nieskażonej przyrody. rainę tę warto odwiedzić także dla jej rdzennych mieszkańców – Samów, nazywających Laponię Sapmi. To jeden z najstarszych ludów Europy, zajmujący tereny Skandynawii niemal od czasu, gdy 10 tys. lat temu ustąpił z nich lodowiec. Jeszcze do niedawna Samowie żyli z łowiectwa i zbieractwa, przenosząc się z miejsca na miejsce. Dziś, choć prowadzą już osiadły tryb życia, niektórzy nadal utrzymują się w tradycyjny sposób. 75 tys. Samów żyje na terenie czterech państw. Mimo to zachowali swą kultu-rową odrębność. Mają własny parlament, święto narodowe, hymn oraz flagę w kolorach Samów – czerwonym, zielonym, żółtym i niebieskim. Kompozycje tych barw nadają charakteru ich bogato haftowanym strojom ludowym, które dopełniają buty z wywiniętymi czubkami. Język Samów – lapoński, należący do rodziny języków ugrofińskich – wciąż jest żywy i dzieci uczą się go w szkole. Ponieważ Samowie rozproszeni są na dużym terenie, wytworzyły się liczne jego odmiany, czasami tak od siebie różne, że wykluczają porozumiewanie się. W Inari, jednym z głównych skupisk Samów, działa lapońska rozgłośnia radiowa, w tym języku ukazują się gazety i programy telewizyjne. Gościna w krainie Sapmi to prawdziwa przyjemność. Z mieszkańców emanuje naturalna serdeczność i radość ze spotkania drugiego człowieka, na którego przecież nie tak łatwo trafić w tym odludnym miejscu. Przebywając tu, coraz lepiej rozumiem tradycyjną kulturę Samów. Ich pierwotna wiara to religia Natury, w której siły przyrody były bóstwami, a wszystko, ożywione czy nie, obdarzone było duszą. Zanim w XVII w. narzucono im chrześcijaństwo, najbardziej czczonym bóstwem był bóg piorunów Tiermes i bóstwa władające wiatrem, Księżycem, płodnością, zdrowiem reniferów. Ważną funkcję pełniło Słońce, malowane na szamańskich bębnach. Echa dawnej religii wciąż słychać w miejscowej literaturze i klechdach. Zatrzymując się w krainie Sapmi, warto więc posłuchać baśni o Stallo – groęnym siłaczu wędrującym z psem, który wyzwał Samów na pojedynek w gwizdaniu i przegrał, mitów o Saivo – krainie umarłych, czy legend z udziałem bogatego zastępu fantastycznych istot. Trzeba też poświęcić trochę czasu na wsłuchanie się w tradycyjną muzykę Samów. Choć przy pierwszym kontakcie nie zawsze się podoba, po pewnym czasie wprawia w dobry nastrój. Jej podstawą jest śpiew „joik”. Najistotniejszy element utworów – rytmika – jest pozostałością po używanych kiedyś bębnach towarzyszących „joikowaniu”. Lapończycy śpiewają o wszystkim, co towarzyszy ich życiu: o wędrówkach, zwierzętach, innych ludziach, uczuciach. Po wprowadzeniu chrześcijaństwa „joikowanie” z towarzyszeniem bębnów i inne stare obyczaje postrzegane były jako grzeszne praktyki. Tak ważne niegdyś owalne szamańskie bębny, z membraną ze skóry renifera, zdobione czerwoną farbą z kory olszyny, dziś można już spotkać tylko w muzeach. Życie mieszkańców Laponii od zawsze skupiało się wokół reniferów. Samowie początkowo na nie polowali, potem oswoili i zajęli się ich hodowlą. Przez wiele lat wędrowali za swoimi stadami, mieszkając w namiotach okrywanych skórami reniferów. Dziś już nie wędrują – dzięki telefonom komórkowym, samochodom, skuterom śnieżnym, a nawet helikopterom udało się pogodzić kontrolę stad i niewędrowny tryb życia. Renifery wciąż są jednak podstawą tutejszej egzystencji. Mięso i mleko reniferów to główny składnik diety, wykorzystuje się też skórę i rogi. No i przede wszystkim zwierzęta te są tu niemal wszędzie. Podobno jest ich więcej niż ludzi. Całe stada albo pojedyncze sztuki wędrują nieraz po jezdni, niewiele sobie robiąc z przejeżdżających samochodów. Trzeba więc uważać – wypadki z udziałem reniferów są powszechne. Liczenie i znakowanie zwierząt oraz wyprowadzanie ich na pastwiska nie pochłania już całego roku, jak niegdyś. Zostaje trochę czasu, żeby przygotować ofertę dla coraz liczniejszych turystów ciekawych życia na Północy. Obok hodowli reniferów turystyka staje się więc ważnym źródłem dochodów mieszkańców Laponii. Powstają hotele, pięknie położone drewniane domki, zajazdy, w których można spotkać Samów w tradycyjnych strojach i skosztować dań z reniferów i ryb. Wiosną oraz latem niektórzy Samowie rozkładają stoiska ze skórami i rogami reniferów, a także tradycyjnymi dla swojej kultury wyrobami. Ja jednak wolę patrzeć na żywe renifery wyskubujące swój ulubiony chrobotek. Po letniej podróży do Laponii od razu pojawiło się marzenie: wrócić tu zimą, by przyglądać się zorzy polarnej – „Północnemu Światłu”, rozświetlającemu arktyczne niebo w długą zimową noc, gdy nawet na chwilę nie wschodzi tu słońce. Potem odkryłam kolejne cuda, które musiałam zobaczyć, i przyjechać następny raz, a potem jeszcze następny i następny...